English: Anyway, I wanted to make a few remarks, starting off with transport, which I know all of us Valleys AMs have raised at one point or another. Better transport links both in terms of roads and public transport are absolutely crucial, and I'm really pleased to see that this is one of the priority areas for the Welsh Government to focus on. I will start by talking about the dualling of the Heads of the Valleys road as well. There is such a huge need to maximise the benefit the road brings to local communities. This is a point that I've raised several times and I know that other AMs have as well, so it's been really good to see that the Deputy Minister has taken that on board by setting up this sub-group to look at how we can maximise the benefits from that road and to look not just around contractual requirements within the procurement process, but also things like local opportunities for employment, apprenticeships and local opportunities for companies within that process as well, and also the recognition that these opportunities must carry on when the road is open through concepts such as the innovation chain. As the Bevan Foundation recently reminded us, 'the A465 is transforming the relationships between places in the valleys and the rest of the UK.' But let's also make sure that it transforms local Valleys economies as well. Similarly, delivering on the south Wales metro could be equally transformational. But there's been so much emphasis on the role of rail services within that. For the true vision of the metro to be realised, we must remember the fundamental role played by buses. Often, they are the only public transport service covering the most isolated and deprived communities, and certainly the Heads of the Valleys area is a prime example. So, I would like to ask the Deputy Minister if he would consider having some representation from bus companies within his sub-group there, looking at the Heads of the Valleys road, and also community transport as well. They seem to be the ones who are willing and have the moral compass to pick up the slack where commercial bus operators often let us down. I'm sure I'm not the only Assembly Member who has had an avalanche of casework over the summer caused by bus companies like Stagecoach changing their routes, and doing so with no real consultation or consideration for the social and economic needs of our constituents. Indeed, their only maxim seems to be profit margins. So, I welcome how the Valleys taskforce may be able to tie in with the work that's currently ongoing with the Minister for the economy on bus reform. I think that's a clear example of where we need to look beyond simply shouting about whether there's a pot of money or not and how the work of other Ministers within Government is absolutely crucial to the work of the Valleys taskforce. I've followed with interest the Welsh Government's Rhondda bus pilot - a really exciting initiative. I hope we can learn lessons from that and see where it could be rolled out to other areas in the Valleys as well to enable those who need to get to work on industrial estates and at different times to suit their shifts to access the jobs market. I was delighted to hear about the investment in the Valleys regional park as well, with Dare Valley Country Park in my constituency benefiting to the tune of £800,000, and I share with other Assembly Members who have spoken the enthusiasm for the Valleys regional park as a concept. I note that the Deputy Minister focuses significantly on the economic benefits that the Valleys regional park can bring, and, indeed, it can, particularly in terms of tourism. But, I'd just like to issue a plea, really, not to move away from the original concept, which focused on physical and mental well-being too. I think that's really important. If we're looking at the whole quality of life for people who live in the Valleys, then enhancing their physical and mental well-being needs to be at the heart of that vision. It also fits in with ideas like the Valleys Skyline project, which was the subject of an interesting event hosted by the Member for Ogmore a few months ago. Finally, I just want to touch on the final point of the motion. It was really an honour to join the deputy economic Minister and the housing Minister in Ynysybwl in July for the announcement of the roll-out of the empty properties grant. I'm really proud of the work that's been done by Rhondda Cynon Taf council, which has turned around 130 empty properties in the locality, meaning 130 families now have modern, energy-efficient homes, and there are 130 fewer empty eyesores. To be able to speak to the owners of that property about the benefits it brought to them, about their use of local builders in order to fulfil those contracts - . I look forward to seeing how other Valleys communities can learn from the work of RCT council and to spread that good practice across the area.
Welsh: Beth bynnag, roeddwn eisiau gwneud rhai sylwadau, gan ddechrau gyda chludiant, a gwn fod pob un ohonom ni, yn Aelodau Cynulliad yn y Cymoedd, wedi codi hwn ar un adeg neu'i gilydd. Mae cysylltiadau trafnidiaeth gwell o ran ffyrdd a thrafnidiaeth gyhoeddus yn gwbl hanfodol, ac rwy'n falch iawn o weld bod hwn yn un o'r meysydd blaenoriaeth i Lywodraeth Cymru ganolbwyntio arno. Dechreuaf drwy sôn am ddeuoli ffordd Blaenau'r Cymoedd hefyd. Mae cymaint o angen manteisio i'r eithaf ar y budd y mae'r ffordd yn ei gynnig i gymunedau lleol. Mae hwn yn bwynt yr wyf wedi'i godi sawl gwaith ac rwy'n gwybod bod Aelodau Cynulliad eraill hefyd wedi ei godi, felly mae wedi bod yn dda iawn gweld bod y Dirprwy Weinidog wedi derbyn hynny drwy sefydlu'r is-grŵp hwn i weld sut y gallwn ni sicrhau'r manteision mwyaf posibl a ddaw yn sgil y ffordd honno ac edrych nid yn unig ar ofynion cytundebol o fewn y broses gaffael, ond hefyd ar bethau megis cyfleoedd lleol o ran cyflogaeth, prentisiaethau a chyfleoedd lleol i gwmnïau o fewn y broses honno hefyd, a'r gydnabyddiaeth bod yn rhaid i'r cyfleoedd hyn barhau pan fydd y ffordd ar agor drwy gysyniadau fel y gadwyn arloesi. Fel y bu i Sefydliad Bevan ein hatgoffa ni'n ddiweddar: Mae'r A465 yn trawsnewid y berthynas rhwng lleoedd yn y Cymoedd a gweddill y DU. Ond gadewch i ni hefyd wneud yn siŵr ei bod yn trawsnewid economïau lleol y Cymoedd hefyd. Yn yr un modd, gallai cyflawni metro de Cymru fod yr un mor drawsnewidiol. Ond mae cymaint o bwyslais wedi bod ar y rhan y mae gwasanaethau rheilffyrdd yn ei chwarae o fewn hynny. Er mwyn gwireddu gwir weledigaeth y metro, rhaid i ni gofio'r rhan sylfaenol y mae bysiau'n ei chwarae. Yn aml, nhw yw'r unig wasanaeth cludiant cyhoeddus sy'n cwmpasu'r cymunedau mwyaf ynysig a difreintiedig, ac yn sicr mae ardal Blaenau'r Cymoedd yn enghraifft wych. Felly, hoffwn ofyn i'r Dirprwy Weinidog a fyddai'n ystyried cael rhywfaint o gynrychiolaeth gan gwmnïau bysiau o fewn ei is-grŵp yno, yn edrych ar ffordd Blaenau'r Cymoedd, a hefyd trafnidiaeth gymunedol. Ymddengys mai nhw yw'r rhai sy'n fodlon ac sydd â'r cwmpawd moesol i ddal y slac yn dynn pan fo gweithredwyr bysiau masnachol yn ein siomi'n aml. Rwy'n siŵr nad fi yw'r unig Aelod Cynulliad sydd wedi cael llwyth o waith achos dros yr haf a achoswyd gan gwmnïau bysiau fel Stagecoach yn newid eu llwybrau, ac yn gwneud hynny heb unrhyw ymgynghori nac ystyriaeth go iawn o anghenion cymdeithasol ac economaidd ein hetholwyr. Yn wir, ymddengys mai eu hunig egwyddor yw maint yr elw. Felly, rwy'n croesawu'r ffordd y gall tasglu'r Cymoedd gysylltu â'r gwaith sy'n mynd rhagddo ar hyn o bryd gan Weinidog yr economi ar ddiwygio bysiau. Rwy'n credu bod honno'n enghraifft glir o le y mae angen i ni edrych y tu hwnt i ddim ond gweiddi pa un a oes pot o arian ai peidio, a sut y mae gwaith Gweinidogion eraill o fewn y Llywodraeth yn gwbl allweddol i waith tasglu'r Cymoedd. Rwyf wedi dilyn gyda diddordeb gynllun treialu bws y Rhondda Llywodraeth Cymru - cynllun cyffrous iawn. Gobeithio y gallwn ddysgu gwersi o hwnnw a gweld lle y gellid ei gyflwyno i ardaloedd eraill yn y Cymoedd hefyd i alluogi'r rheini y mae angen iddynt gyrraedd y gwaith ar ystadau diwydiannol ac ar wahanol adegau i gyd-daro â'u sifftiau, i gael mynediad i'r farchnad swyddi. Roeddwn yn falch iawn o glywed am y buddsoddiad ym mharc rhanbarthol y Cymoedd hefyd, gyda Pharc Gwledig Cwm Dâr yn elwa ar fuddsoddiad o £800,000, a rhannaf ag aelodau eraill o'r Cynulliad sydd wedi siarad, y brwdfrydedd dros barc rhanbarthol y Cymoedd fel cysyniad. Nodaf fod y Dirprwy Weinidog yn canolbwyntio'n sylweddol ar y manteision economaidd a all ddod yn sgil parc rhanbarthol y Cymoedd, ac, yn wir, fe all, yn enwedig o ran twristiaeth. Ond, hoffwn erfyn, mewn gwirionedd, inni beidio â symud oddi wrth y cysyniad gwreiddiol, a oedd yn canolbwyntio ar les corfforol a meddyliol hefyd. Rwy'n credu bod hynny'n wirioneddol bwysig. Os edrychwn ar ansawdd bywyd cyfan y bobl sy'n byw yn y Cymoedd, yna mae angen i wella eu lles corfforol a meddyliol fod wrth wraidd y weledigaeth honno. Mae hefyd yn cyd-fynd â syniadau fel prosiect Valleys Skyline, a oedd yn destun digwyddiad diddorol a gynhaliwyd gan yr Aelod dros Ogwr ychydig fisoedd yn ôl. Yn olaf, hoffwn gyfeirio at bwynt olaf y cynnig. Roedd yn anrhydedd yn wir cael ymuno â Dirprwy Weinidog yr Economi a'r Gweinidog Tai yn Ynysybwl ym mis Gorffennaf i gyhoeddi y caiff y grant ar gyfer eiddo gwag ei gyflwyno. Rwy'n falch iawn o'r gwaith sydd wedi'i wneud gan Gyngor Rhondda Cynon Taf, sydd wedi adnewyddu tua 130 o dai gwag yn yr ardal, sy'n golygu bod gan 130 o deuluoedd bellach gartrefi modern, effeithlon o ran ynni, ac mae 130 llai o dai gwag a oedd yn peri dolur i'r llygad. Cael siarad â pherchnogion y tai hynny am y manteision a ddaeth yn sgil hyn, ynglŷn â defnyddio adeiladwyr lleol er mwyn cyflawni'r contractau hynny - . Edrychaf ymlaen at weld sut y gall cymunedau eraill y Cymoedd ddysgu o waith cyngor Rhondda Cynon Taf a lledaenu'r arferion da hynny ar draws yr ardal.