English: Diolch, Dirprwy Lywydd. And can I thank the Business Committee for selecting this motion for debate and the many cross-party Members who supported the application too? Buses and properly integrated public transport are clearly very important to the Senedd and to the constituents we serve. Now, no doubt, today some Members will have stories to tell of our own local services. Some will be of services lost during or even before the pandemic; some will be of creative new ways to provide transport solutions, particularly for people who rely on public and community transport in remote and rural areas. And we will also hear, I hope, of the courage of drivers and of staff who kept essential bus services going during the height of the pandemic and since. These real local and Wales-wide experiences will be good to hear in the Senedd. But I hope we'll also have time to focus on the way forward for Wales, for every part of Wales, which must involve truly radical reform to and innovation and investment in our buses, scheduled buses and Fflecsi buses and on-demand buses, but also a far greater integration of different types of public and community transport, streamlined timetables and ticketing, a step change in modal shift from individual to communal transport and to active travel, wherever possible, to help to tackle climate change, lessening the need for longer travel too, by creating local communities with jobs and services and retail and opportunities to socialise in easy travelable distance by foot or by bike. But let us begin with buses, because I suspect that's what many people will want to hear about. I won't be alone in having witnessed many cuts to services over recent years, and the cuts have often fallen hardest on the most remote communities, and often communities with already existing significant disadvantage. The beautiful tops of my valleys - the hilltops in my valleys - they're often former coal-mining communities and social housing estates. They're also often poorly served by shops and health provision and job opportunities and clubs and community centres in which to mix and socialise. They're often where car ownership is lowest and where the residents are often older and less well and less mobile. Yet these are the very communities - so often, the ones where the cuts are seen first. And often those cuts come first as temporary, because of reported problems with navigating narrow streets with parked cars for buses, or damage to buses or anti-social behaviour, or because of the pandemic. But, so often, these cuts become permanent, despite representations from local people and local representatives. Sometimes the cuts, we are told, come because the route just isn't profitable. Yet buses and public transport have a true social and economic purpose. They connect people and communities. Without buses, we have isolated communities and isolated people, with all the ills that that brings for them individually and for society. We cannot reduce buses simply to a transaction of money for a ticket or to cold calculations of short-term profitability on different routes. They are more than that. As Marion and Keith in Caerau said to the BBC last night, they are the lifeline for people to meet their friends, get to the doctor or hospital, get to work and be part of their wider community. Without them, communities are isolated and alone and so are individuals.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Ac a gaf fi ddiolch i'r Pwyllgor Busnes am ddewis y cynnig hwn i'w drafod a'r llu o Aelodau trawsbleidiol a gefnogodd y cais hefyd? Mae bysiau a thrafnidiaeth gyhoeddus wedi'u hintegreiddio'n briodol yn amlwg yn bwysig iawn i'r Senedd ac i'r etholwyr a wasanaethwn. Nawr, mae'n siŵr heddiw y bydd gan yr Aelodau hanesion i'w hadrodd am ein gwasanaethau lleol ein hunain. Bydd rhai'n sôn am wasanaethau a gollwyd yn ystod neu hyd yn oed cyn y pandemig; bydd rhai'n sôn am ffyrdd newydd creadigol o ddarparu atebion trafnidiaeth, yn enwedig i bobl sy'n dibynnu ar drafnidiaeth gyhoeddus a chymunedol mewn ardaloedd anghysbell a gwledig. A byddwn hefyd yn clywed, gobeithio, am ddewrder gyrwyr a staff a gadwodd wasanaethau bws hanfodol i fynd pan oedd y pandemig ar ei waethaf ac ers hynny. Bydd y profiadau hyn yn lleol a thrwy Gymru yn dda i'w clywed yn y Senedd. Ond rwy'n gobeithio y cawn amser hefyd i ganolbwyntio ar y ffordd ymlaen i Gymru, ar gyfer pob rhan o Gymru, sy'n galw am ddiwygio a buddsoddi'n wirioneddol radical yn ein bysiau, bysiau rheolaidd a bysiau Fflecsi ac ar alw, ond hefyd am lawer mwy o integreiddio gwahanol fathau o drafnidiaeth gyhoeddus a chymunedol, amserlenni a systemau tocynnau symlach, newid dulliau teithio yn sylweddol o drafnidiaeth unigolion i drafnidiaeth gymunedol ac i deithio llesol lle bynnag y bo modd i helpu i fynd i'r afael â newid hinsawdd, lleihau'r angen am deithiau hwy hefyd, drwy greu cymunedau lleol gyda swyddi a gwasanaethau a siopau a chyfleoedd i gymdeithasu o fewn pellter hawdd ei deithio ar droed neu ar feic. Ond gadewch inni ddechrau gyda bysiau, oherwydd rwy'n tybio mai dyna y bydd llawer o bobl eisiau clywed amdano. Nid fi'n unig sydd wedi gweld y toriadau helaeth i wasanaethau dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae effaith y toriadau'n aml wedi bod waethaf ar y cymunedau mwyaf anghysbell, a chymunedau sydd dan anfantais sylweddol eisoes. Mae blaenau'r cymoedd hardd yn fy etholaeth - pen y bryniau yn fy nghymoedd - yn aml yn gyn-gymunedau glofaol ac ystadau tai cymdeithasol. Yn aml, ni cheir darpariaeth dda o siopau a chyfleusterau iechyd a chyfleoedd swyddi a chlybiau a chanolfannau cymunedol i allu cymysgu a chymdeithasu ynddynt. Dyma'r mannau sydd â'r cyfraddau isaf o bobl yn berchen ar geir a lle mae'r preswylwyr yn aml yn hŷn ac yn llai iach a llai symudol. Ac eto, dyma'r union gymunedau - mor aml, y rhai lle gwelir y toriadau gyntaf. Ac yn aml daw'r toriadau hynny yn gyntaf fel rhai dros dro, oherwydd problemau a nodir ynghylch gyrru bysiau ar strydoedd cul gyda cheir wedi'u parcio, neu ddifrod i fysiau neu ymddygiad gwrthgymdeithasol, neu oherwydd y pandemig. Ond mor aml, daw'r toriadau hyn yn rhai parhaol, er gwaethaf gwrthwynebiad y bobl leol a chynrychiolwyr lleol. Weithiau dywedir wrthym fod y toriadau'n digwydd am nad yw'r llwybr yn broffidiol. Ac eto, mae gan fysiau a thrafnidiaeth gyhoeddus ddiben cymdeithasol ac economaidd go iawn. Maent yn cysylltu pobl a chymunedau. Heb fysiau, mae gennym gymunedau ynysig a phobl ynysig, gyda'r holl broblemau a ddaw yn sgil hynny i unigolion ac i gymdeithas. Ni allwn ddarostwng bysiau i fod yn ddim mwy na thrafodiad ariannol am docyn neu gyfrifiad oer o broffidioldeb tymor byr gwahanol lwybrau. Maent yn fwy na hynny. Fel y dywedodd Marion a Keith yng Nghaerau wrth y BBC neithiwr, maent yn achubiaeth i bobl allu cyfarfod â'u ffrindiau, cyrraedd y meddyg neu'r ysbyty, cyrraedd y gwaith a bod yn rhan o'u cymuned ehangach. Hebddynt, mae cymunedau wedi'u hynysu ac ar eu pen eu hunain ac mae hynny'n wir am yr unigolion yn ogystal.