English: As the Chair's foreword to this report states, 'Much of the evidence referred to the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 and whilst witnesses were generally supportive of the Act, there was some concern over the application of eligibility criteria, the undertaking of carers' assessments and the variation in fees across local authorities. What was also clear was the unexpected costs associated with the Act'. In its response, the Welsh Government states that its 'programme for transforming health and social care is set out in detail in A Healthier Wales ' and that it commenced a three-year 'evaluation of the Social Services and Well-being (Wales) Act, to explore the implementation of the Act and the impact on those who receive care and support, including unpaid carers,' in November 2018. When I accepted an invitation to work with the last Welsh Government to incorporate proposals within my withdrawn Community Care (Direct Payments) Wales Bill, the subsequent Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 code of practice put in place a system where people are full partners in the design and operation of care and support, giving people clear and unambiguous rights and responsibilities. It states that assessing the needs of individuals should be based on the principles of co-production, ensuring that it involves a relationship where practitioners and individuals share the power to plan and deliver support together, and recognising that all partners have vital contributions to make in helping to meet identified personal outcomes. And the ways of working that the public bodies listed in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 must demonstrate also include working with others, including third sector bodies and communities, to help achieve goals that have been decided together. However, a series of reports have indicated that the legislation is not being implemented as envisaged, that the better lives and reduced costs intended are not being delivered, and that urgent intervention is required accordingly. Last winter's Age Alliance Wales newsletter stated that 'Third sector representatives on Regional Partnership Boards have reported feeling excluded, or at least not fully engaged', and that the third sector has been seen as a bit-part player, with little or no strategic involvement in the integrated care fund and little input into programme planning. Despite their subsequent engagement with the then Minister regarding this, I'm reliably informed that this continues. Last March's evaluation of the integrated autism service commissioned by the Welsh Government found that although 'the focus upon co-production and prevention is expected to help improve effectiveness and reduce demand' and 'success requires a co-productive approach involving staff, service users and carers in the design, implementation and evaluation of the service', there are concerns that the top-down approach has stifled this. Only last Friday I attended a meeting with Flintshire council and members of the local autism community to discuss the north Wales integrated autism service hosted by the council, the needs of autistic service users and working together better going forward. Last November's analysis by mental health charity Hafal of the Welsh Government's 'A Healthier Wales' plan stated that it 'fails a test of indicating how things might actually change for individual consumers as opposed to providers', that 'it's an example of policy made by providers for providers' and that whilst the provider viewpoint should be respected, 'it is just one perspective and should be wholly subsidiary to that of consumers'. The results of the survey conducted by the Wales Neurological Alliance on behalf of the cross-party group on neurological conditions, 'The Social Services and Wellbeing Wales Act - experiences of people living with a neurological condition', published last month, found that although the Act has been in force for two years, people living with neurological conditions are not being asked what matters to them, are not being made aware of their rights to an assessment, are not getting information about support and advice services, and are having to pay out of their own pocket for support. Shockingly, the survey even found that guidance with this Act has been used to prohibit the direct payments that have successfully provided quality person-centred care previously. And only last week, hospices providing key front-line services told me that although health boards are expected to submit their three-year palliative care plans to the Welsh Government by the end of January, their health board has not engaged with them at all. This is the harsh reality, and it demands urgent action to address the unnecessarily damaged lives and wasted resources resulting from this.
Welsh: Fel y mae rhagair y Cadeirydd i'r adroddiad hwn yn datgan, 'Roedd llawer o'r dystiolaeth yn cyfeirio at Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, ac er bod y tystion, ar y cyfan, yn gefnogol i'r Ddeddf, roedd peth pryder ynghylch cymhwyso'r meini prawf cymhwyster, cynnal asesiadau gofalwyr a'r amrywiad yn y ffioedd rhwng awdurdodau lleol. Yr hyn a ddaeth yn glir hefyd oedd bod costau annisgwyl yn gysylltiedig â'r Ddeddf.' Yn ei hymateb, mae Llywodraeth Cymru yn nodi 'Manylir ar ein rhaglen i drawsnewid iechyd a gofal cymdeithasol yn Cymru Iachach ' a'i bod wedi dechrau ar werthusiad tair blynedd '[o Dd]eddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, i archwilio rhoi'r Ddeddf ar waith a'r effaith ar y sawl sy'n derbyn gofal a chymorth, gan gynnwys gofalwyr di-dâl,' ym mis Tachwedd 2018. Pan dderbyniais wahoddiad i weithio gyda'r Llywodraeth Cymru ddiwethaf i ymgorffori cynigion yn fy Mil Gofal Cymunedol (Taliadau Uniongyrchol) Cymru a dynnwyd yn ôl, gosododd cod ymarfer Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 a'i dilynodd system ar waith lle y mae pobl yn bartneriaid llawn yn y gwaith o gynllunio a gweithredu gofal a chymorth, gan roi hawliau a chyfrifoldebau clir a diamwys i bobl. Mae'n nodi y dylai'r broses o asesu anghenion unigolion fod yn seiliedig ar egwyddorion cydgynhyrchu, gan sicrhau ei fod yn cynnwys perthynas lle y mae ymarferwyr ac unigolion yn rhannu pŵer i gynllunio a darparu cymorth gyda'i gilydd, ac yn cydnabod bod gan bob partner gyfraniadau allweddol i'w gwneud wrth helpu i gyflawni canlyniadau personol a nodwyd. Mae'r ffyrdd o weithio sy'n rhaid i'r cyrff cyhoeddus a restrwyd yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 eu harddangos hefyd yn cynnwys gweithio gydag eraill, yn cynnwys cyrff trydydd sector a chymunedau, er mwyn helpu i gyflawni nodau y penderfynwyd arnynt ar y cyd. Fodd bynnag, mae cyfres o adroddiadau wedi dynodi nad yw'r ddeddfwriaeth yn cael ei gweithredu fel y rhagwelwyd, nad yw'r bywydau gwell a'r costau is a fwriadwyd yn cael eu gwireddu, a bod angen ymyrryd ar frys yn unol â hynny. Nododd cylchlythyr Cynghrair Henoed Cymru ar gyfer y gaeaf diwethaf fod cynrychiolwyr trydydd sector ar Fyrddau Partneriaeth Rhanbarthol wedi adrodd eu bod yn teimlo wedi'u heithrio, neu, fan lleiaf, nad oes ganddynt ran lawn yn y gwaith, a bod y trydydd sector wedi cael ei weld fel elfen sydd ond yn chwarae rhan fach yn y gwaith, heb fawr o ymwneud strategol os o gwbl yn y gronfa gofal integredig a fawr ddim mewnbwn i'r broses o gynllunio rhaglen. Er gwaethaf eu gwaith ymgysylltu dilynol gyda'r Gweinidog ar y pryd ar hyn, rwy'n deall bod hyn yn parhau. Canfu'r gwerthusiad fis Mawrth diwethaf o'r gwasanaeth awtistiaeth integredig a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, er bod disgwyl 'i'r pwyslais ar gydgynhyrchu ac atal helpu i wella effeithiolrwydd a lleihau'r galw' a bod 'llwyddiant yn ei gwneud yn ofynnol cael dull cydgynhyrchiol sy'n cynnwys staff, defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr wrth gynllunio, gweithredu a gwerthuso'r Gwasanaeth' ceir pryderon fod y dull o'r brig i lawr wedi llesteirio hyn. Ddydd Gwener diwethaf, mynychais gyfarfod gyda chyngor Sir y Fflint ac aelodau o'r gymuned awtistiaeth leol i drafod gwasanaeth awtistiaeth integredig gogledd Cymru a ddarperir gan y cyngor, anghenion defnyddwyr y gwasanaeth awtistiaeth a gweithio gyda'n gilydd yn well yn y dyfodol. Nododd dadansoddiad fis Tachwedd diwethaf gan yr elusen iechyd meddwl Hafal o gynllun 'Cymru Iachach' Llywodraeth Cymru 'mae'n methu'r prawf os ydych yn ystyried yr hyn sydd yn medru newid i gwsmeriaid unigol yn hytrach na'r darparwyr gwasanaeth', ei fod 'yn enghraifft o bolisi sydd wedi ei lunio ar gyfer darparwyr gan ddarparwyr' ac er y dylid parchu barn y darparwyr, 'dyma un persbectif yn unig a dylai gael ei ystyried ar ôl ystyried barn y cwsmeriaid'. Gwelodd canlyniadau'r arolwg a gynhaliwyd gan Gynghrair Niwrolegol Cymru ar ran y grŵp trawsbleidiol ar gyflyrau niwrolegol, 'The Social Services and Wellbeing Wales Act - experiences of people living with a neurological condition', a gyhoeddwyd fis diwethaf, er bod y Ddeddf wedi bod mewn grym ers dwy flynedd, nad oes neb yn gofyn i bobl sy'n byw gyda chyflyrau niwrolegol beth sydd o bwys iddynt hwy, nid ydynt yn cael gwybod am eu hawliau i gael asesiad, nid ydynt yn cael gwybodaeth am wasanaethau cymorth a chyngor, ac maent yn gorfod talu o'u pocedi eu hunain am gymorth. Yn gywilyddus, canfu'r arolwg hyd yn oed fod canllawiau gyda'r Ddeddf hon wedi'u defnyddio i wahardd y taliadau uniongyrchol sydd wedi llwyddo'n flaenorol i ddarparu gofal o ansawdd sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn. A'r wythnos diwethaf, er bod disgwyl i fyrddau iechyd gyflwyno'u cynlluniau gofal lliniarol tair blynedd i Lywodraeth Cymru erbyn diwedd mis Ionawr, dywedodd hosbisau sy'n darparu gwasanaethau rheng flaen allweddol wrthyf nad yw eu bwrdd iechyd wedi ymgysylltu â hwy o gwbl. Dyma'r realiti creulon, ac mae'n galw am weithredu ar frys i fynd i'r afael â'r bywydau sydd wedi'u difrodi'n ddiangen a'r adnoddau a wastraffwyd o ganlyniad i hyn.