English: Thank you, Deputy Minister, for your statement. I'm afraid much of what I have written here reiterates a lot of what you've said, but I'll make no excuses for that, because it just shows that perhaps we're all thinking along the same lines. So, the importance of the foundational economy cannot be overstated, with a UK figure of 40 per cent of the workforce, and accounting for £1 for every £3 we spend. And it is recognised that, in many places, the foundational economy is the economy - it's the food we eat, the homes we live in, the energy we use, and the care we receive. Despite the scale of employment, these jobs are often characterised by low wages, highly precarious patterns of employment and poor working conditions. So, these are failings which have to be addressed if this foundational economy is going to work. There's no doubt that a revitalised foundational economy would have the potential to deliver a social benefit to all disadvantaged communities, by providing more targeted economic activity that also has the added potential to deliver on environmental benefits that arise from a more localised economy, where goods and services travel less distances. Whilst there has been a broad acceptance of the foundational economy, the Welsh Government's decision in their economic action plan to have just four sectors - food, retail, tourism and care - I believe is too narrow. Should we not have included construction and energy generation in that? It was mentioned in your earlier statements, but you didn't actually include it in the last one. We, of course, welcome the moneys allocated under the challenge fund, reaching £3 million, and the last allocation in October of £1.077 million, taking the total to over £4 million. In your announcement today, you talked about the third pillar and building the missing middle in order to increase the number of firms rooted to local communities. You need to first ensure that the infrastructure is in place to enable goods to move quickly and efficiently. This would not only encourage new companies to locate in communities, but it would also facilitate those who are already there to grow. Local councils, as has been mentioned, can also play a major part in keeping things local by ensuring tenders are within the reach of local microbusinesses, perhaps by breaking them down into modules, rather than large tenders that are called only by large companies, who are, very often, not only out of the locality, but often out of Wales itself. We acknowledge that progress has been made in strengthening the foundational economy in Wales, but this must not be based on expanding the public sector, but also on nurturing the private sector. As an aside, you mentioned the fact that this may not work, and I think, in doing that, you are running the risk of being a politician who tells the truth.
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog, am eich datganiad. Rwy'n ofni bod llawer o'r hyn yr wyf i wedi ei ysgrifennu yma yn ailadrodd llawer o'r hyn yr ydych chi wedi ei ddweud, ond nid wyf am wneud esgusodion am hynny, oherwydd mae'n dangos ein bod ni i gyd yn meddwl yn yr un ffordd. Felly, ni ellir gorbwysleisio pwysigrwydd yr economi sylfaenol, gyda ffigur ar gyfer y DU o 40 y cant o'r gweithlu, ac yn cyfrif am £1 am bob £3 yr ydym yn eu gwario. Ac fe gydnabyddir mai'r economi sylfaenol, mewn llawer o fannau, yw'r economi - y bwyd yr ydym ni'n ei fwyta, y cartrefi yr ydym ni'n byw ynddyn nhw, yr ynni a ddefnyddiwn ni, a'r gofal a gawn ni. Er gwaethaf y niferoedd a gaiff eu cyflogi, nodweddir y swyddi hyn yn aml gan gyflogau isel, patrymau cyflogaeth hynod fregus ac amodau gwaith drwg. Felly, mae'r rhain yn fethiannau y mae'n rhaid mynd i'r afael â nhw os yw'r economi sylfaenol hon am weithio. Nid oes unrhyw amheuaeth y byddai gan economi sylfaenol sydd wedi'i hadfywio y potensial i sicrhau budd cymdeithasol i bob cymuned ddifreintiedig, drwy ddarparu gweithgaredd economaidd wedi ei thargedu'n well sydd â'r potensial ychwanegol hefyd o gyflawni manteision amgylcheddol a hynny'n deillio o economi fwy lleol, lle mae nwyddau a gwasanaethau yn teithio llai o bellter. Er y derbyniwyd yr economi sylfaenol yn eang, mae penderfyniad Llywodraeth Cymru yn ei chynllun gweithredu economaidd i gael pedwar sector yn unig - bwyd, manwerthu, twristiaeth a gofal - yn rhy gyfyng yn fy marn i. Oni ddylem ni fod wedi cynnwys adeiladu a chynhyrchu ynni yn hyn? Fe grybwyllwyd hynny yn eich datganiadau cynharach, ond ni wnaethoch ei gynnwys yn yr un diwethaf. Wrth gwrs, rydym yn croesawu'r arian a ddyrennir o dan y gronfa her, gan gyrraedd £3 miliwn, a'r dyraniad olaf ym mis Hydref, sef £1.077 miliwn, gan wthio'r cyfanswm dros £4 miliwn. Yn eich cyhoeddiad chi heddiw, roeddech yn siarad am y drydedd elfen ac adeiladu'r canol coll ar gyfer cynyddu nifer y cwmnïau sydd â'u gwreiddiau mewn cymunedau lleol. Mae angen ichi sicrhau yn y lle cyntaf bod y seilwaith ar gael i alluogi nwyddau i symud yn gyflym ac yn effeithlon. Fe fyddai hyn nid yn unig yn annog cwmnïau newydd i ymsefydlu mewn cymunedau, ond fe fyddai hefyd yn hwyluso twf y rhai sydd yno eisoes. Fe all cynghorau lleol, fel y crybwyllwyd, fod â rhan fawr hefyd yn y gwaith o gadw pethau'n lleol drwy sicrhau bod tendrau o fewn cyrraedd microfusnesau lleol, efallai drwy eu torri i lawr yn fodiwlau, yn hytrach na thendrau mawr sy'n cael eu galw gan gwmnïau mawr yn unig, sydd, yn aml iawn, nid yn unig y tu allan i'r ardal, ond yn aml y tu allan i Gymru. Rydym yn cydnabod bod cynnydd wedi bod o ran cryfhau'r economi sylfaenol yng Nghymru, ond ni ddylai hyn fod yn seiliedig ar ehangu'r sector cyhoeddus yn unig, ond ar feithrin y sector preifat hefyd. Gyda llaw, roeddech chi'n sôn na wnaiff hyn weithio, o bosibl, ac rwy'n credu, wrth wneud hynny, eich bod chi mewn perygl o fod yn wleidydd sy'n dweud y gwirionedd.