English: Social prescribing is a core element of the co-production revolution, and the fact that the Welsh Government has tabled this debate shows that we've come a long way since I first led an Assembly debate on co-production to a lukewarm response. This is about moving from the medical model, which sees illness or disability as the problem, to the social model of disability and the right to independent living, emphasising that people are disabled by society, not themselves; that we must work together to tackle the barriers to access and inclusion for all; and that everyone must be allowed independence, choice and control in their lives. This is about doing things differently, moving from a needs-based approach to strength-based development - to helping people in communities, young and old, identify the strengths they already have in order to tackle the root problems preventing them from reaching their potential. As the Welsh NHS Confederation states, engaging the public and patients in co-production means developing and implementing a national programme with an agreed timescale across Government, which identifies actions for all public services to take to engage the public and patients in living healthier lives. The King's Fund definition referred to says that social prescribing or community referral is a means of enabling GPs, nurses and other primary care professionals to refer people to a range of local, non-clinical services. As they say, this is designed to support people with a wide range of social, emotional or practical needs and many schemes are focused on improving mental health and physical well-being. This can involve a variety of activities, which are typically provided by voluntary and community sector organisations, including volunteering, arts activities, group learning, gardening, befriending, cookery, healthy eating advice and a range of sports and physical activity, involving a link worker, as Jenny indicated, who works with people to access local sources of support. A study into a social prescribing project in Bristol found improvements in anxiety levels and in feelings about general health and quality of life. A study of a scheme in Rotherham found reductions in NHS use in terms of accident and emergency attendance, outpatient appointments and inpatient admissions. Cartrefi Conwy runs several projects empowering and enabling older tenants to take control of their lives, not letting their age or anything else affect them, their independence or quality of life. In Lancashire, the Green Dreams social enterprise, set up by a local GP, provides community based solutions to unemployment, isolation and reduced quality of life. Independent evaluation by Lancaster University found mental and physical health improvements, reduced GP appointments and many patients returning to work. Around 40 GPs are now referring into that scheme. The Co-production Network for Wales highlights time credits social prescribing as a powerful tool for encouraging the hard to engage or socially isolated in activity that might have a health, well-being or family reconnection impact and earns them time credits. Co-production Wales has highlighted the upcoming 8 June presentation by the chief executive of Interlink RCT - Rhondda Cynon Taf - connecting individuals, communities and organisations at a strength-based practice study group. As he says, patients are being referred from GP surgeries through social prescribing and through social care settings, often called community co-ordination or local area co-ordination. He adds, however, that many of the resources available are not directed at what matters most to people, where they need it, to improve their own health and well-being, but that this is particularly a problem in the most deprived areas, and that models that work in isolation that are not collaborative and are not connected or able to restore community provision will fail to tackle gaps and will be limited in scope and effectiveness. Five years ago, I heard Western Australia's inspirational mental health commissioner speaking at a Co-production Wales conference in Cardiff. It was he who first launched local area co-ordination over a quarter of a century ago, making a real difference to both local people and professionals, who started to act and think differently. This shifted focus from people as passive recipients of social care to people who have gifts, assets and contributions in inclusive communities. Volunteer-run walking schemes supported by Let's Walk Cymru, such as Troedio Clwyd Walks, improve physical and mental well-being and tackle loneliness, saving NHS Wales money, but Welsh Government funding ends on 30 September, providing no assurance for the volunteers. The Welsh Government must provide continuity. After all, as the Chief Medical Officer for Wales states, the social prescribing approach can help the management of chronic conditions and decrease demand for health services - let's make it happen.
Welsh: Mae rhagnodi cymdeithasol yn elfen graidd o'r chwyldro cydgynhyrchu, ac mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno'r ddadl hon yn dangos ein bod wedi teithio yn bell ers i mi arwain dadl y tro cyntaf yn y Cynulliad ar gydgynhyrchu a chael ymateb llugoer. Mae hyn yn ymwneud â symud oddi wrth y model meddygol, sy'n gweld mai salwch neu anabledd yw'r broblem, i'r model cymdeithasol o anabledd a'r hawl i fyw yn annibynnol, gan bwysleisio mai cymdeithas sydd yn anablu pobl, nid nhw eu hunain; bod yn rhaid i ni weithio gyda'n gilydd i orchfygu'r rhwystrau at fynediad a chynhwysiant i bawb; a bod yn rhaid i bawb gael annibyniaeth, dewis a rheolaeth yn eu bywydau. Mae hyn yn ymwneud â gwneud pethau'n wahanol, gan symud o ddull sy'n seiliedig ar anghenion i ddatblygiad sy'n seiliedig ar gryfder - i helpu pobl mewn cymunedau, yn hen ac yn ifanc, i nodi'r cryfderau sydd ganddynt eisoes er mwyn mynd i'r afael â gwreiddiau'r problemau sy'n eu rhwystro rhag cyrraedd eu potensial. Fel y dywed Cydffederasiwn GIG Cymru, mae cynnwys y cyhoedd a chleifion mewn cydgynhyrchu yn golygu datblygu a gweithredu rhaglen genedlaethol gydag amserlen y cytunwyd arni ar draws y Llywodraeth, sy'n nodi camau gweithredu i'r holl wasanaethau cyhoeddus eu cymryd i gael y cyhoedd a chleifion i fyw bywydau iachach. Cyfeiriwyd at ddiffiniad Cronfa'r Brenin sy'n dweud bod rhagnodi cymdeithasol neu atgyfeirio cymunedol yn fodd o alluogi meddygon teulu, nyrsys a gweithwyr proffesiynol gofal sylfaenol eraill i atgyfeirio pobl i ystod o wasanaethau lleol, nad ydynt yn rhai clinigol. Fel y maen nhw'n ei ddweud, mae hyn wedi'i gynllunio i gefnogi pobl sydd ag amrywiaeth eang o anghenion cymdeithasol, emosiynol neu ymarferol ac mae llawer o gynlluniau yn canolbwyntio ar wella iechyd meddwl a lles corfforol. Gall hyn gynnwys amrywiaeth o weithgareddau, a ddarperir fel arfer gan sefydliadau'r sector gwirfoddol a chymunedol, gan gynnwys gwirfoddoli, gweithgareddau celf, dysgu mewn grŵp, garddio, cyfeillio, coginio, cyngor ar fwyta'n iach ac ystod o chwaraeon a gweithgarwch corfforol, gan gynnwys gweithiwr cyswllt, fel y nododd Jenny, sy'n gweithio gyda phobl i gael gafael ar ffynonellau lleol o gymorth. Canfu astudiaeth ar brosiect rhagnodi cymdeithasol ym Mryste welliannau mewn lefelau gorbryder ac mewn teimladau o ran iechyd ac ansawdd bywyd yn gyffredinol. Canfu astudiaeth o gynllun yn Rotherham ostyngiadau yn y defnydd o'r GIG o ran presenoldeb mewn adrannau damweiniau ac achosion brys, apwyntiadau cleifion allanol a derbyniadau cleifion mewnol. Mae Cartrefi Conwy yn rhedeg nifer o brosiectau sy'n grymuso ac yn galluogi tenantiaid hŷn i reoli eu bywydau, heb adael i'w hoedran nac unrhyw beth arall effeithio arnyn nhw, eu hannibyniaeth nac ansawdd eu bywydau. Yn Swydd Gaerhirfryn, mae'r fenter gymdeithasol Green Dreams, a sefydlwyd gan feddyg teulu lleol, yn darparu atebion cymunedol i ddiweithdra, arwahanrwydd ac ansawdd bywyd salach. Canfu gwerthusiad annibynnol gan Brifysgol Lancaster welliannau mewn iechyd meddwl a chorfforol, llai o apwyntiadau meddygon teulu a llawer o gleifion yn dychwelyd i'r gwaith. Mae oddeutu 40 o feddygon teulu yn atgyfeirio i'r cynllun hwnnw erbyn hyn. Mae Rhwydwaith Cydgynhyrchu Cymru yn tynnu sylw at gredydau amser rhagnodi cymdeithasol fel offeryn pwerus ar gyfer annog y rhai sy'n anodd ymgysylltu â nhw, neu'r rhai sydd wedi'u hynysu'n gymdeithasol mewn gweithgaredd a allai gael effaith ar iechyd, lles neu ailgysylltu teuluol ac ennill credydau amser. Mae Cydgynhyrchu Cymru wedi tynnu sylw at y cyflwyniad sydd ar ddod ar 8 Mehefin gan brif weithredwr Interlink RCT - Rhondda Cynon Taf - sy'n cysylltu unigolion, cymunedau a sefydliadau mewn grŵp astudio sy'n seiliedig ar gryfder. Fel y dywed ef, mae cleifion yn cael eu hatgyfeirio o feddygfeydd meddygon teulu, trwy ragnodi cymdeithasol a thrwy leoliadau gofal cymdeithasol, a elwir yn aml yn gydgysylltu cymunedol neu gydgysylltu yn yr ardal leol. Mae'n ychwanegu, fodd bynnag, nad oes llawer o'r adnoddau sydd ar gael yn cael eu cyfeirio at yr hyn sydd bwysicaf i bobl, lle mae eu hangen, er mwyn gwella eu hiechyd a'u lles eu hunain, ond bod hyn yn broblem arbennig yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig, ac y bydd modelau sy'n gweithio ar wahân nad ydynt yn gydweithredol ac nad ydynt yn gysylltiedig nac yn gallu adfer darpariaeth gymunedol yn methu ag ymdrin â'r bylchau a bydd eu heffeithiolrwydd a'u cwmpas yn gyfyngedig. Bum mlynedd yn ôl, clywais gomisiynydd iechyd meddwl arloesol Gorllewin Awstralia yn siarad mewn cynhadledd Cydgynhyrchu Cymru yng Nghaerdydd. Fe lansiodd cydlyniad ardal leol am y tro cyntaf dros chwarter canrif yn ôl, gan wneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl leol a gweithwyr proffesiynol, a ddechreuodd weithredu a meddwl mewn modd gwahanol. Symudodd hyn y pwyslais oddi wrth bobl fel derbynwyr goddefol o ofal cymdeithasol i bobl sydd â doniau, asedau a chyfraniadau mewn cymunedau cynhwysol. Mae cynlluniau cerdded a drefnir gan wirfoddolwyr ac a gefnogir gan Dewch i Gerdded Cymru, megis Teithiau Cerdded Troedio Clwyd, yn gwella lles corfforol a meddyliol ac yn mynd i'r afael ag unigrwydd, gan arbed arian i GIG Cymru, ond daw cyllid Llywodraeth Cymru i ben ar 30 Medi, felly nid oes sicrwydd i'r gwirfoddolwyr. Mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru ddarparu dilyniant. Wedi'r cyfan, fel y dywed Prif Swyddog Meddygol Cymru, gall y dull rhagnodi cymdeithasol helpu'r gwaith o reoli cyflyrau cronig a lleihau'r galw ar wasanaethau iechyd - gadewch i hyn ddigwydd.