English: Can I call for two statements? The first is an update on Welsh Government proposals for Gypsy/Travellers in the light of two outstanding consultations, the first being the consultation on the draft circular for the planning of Gypsy/Traveller and show-people sites, which closed, I believe, on 23 May, almost eight months ago; and secondly, the draft circular on enabling Gypsies, Roma and Travellers, which closed on 22 December, just before Christmas. The Gypsies and their supporters and friends I met in Conwy last Friday had been told by Welsh Government that the first of those consultations would see the final report being published before Christmas 2017. They told me that unless a local authority has planning approval for a specific site, it can't apply for grant funding, but that no north Wales local authority is presently in a place of preparedness and planning approval to submit grant funding applications. They further told me that when they met Welsh Government representatives in Llandudno Junction, they were grappling with what action the Cabinet Secretary could take against a local authority that failed to submit planning approvals and grant applications for sites and that they judged currently that the purchase on local authorities for Welsh Government was fairly modest. Therefore, I would be grateful if you could, or Welsh Government could, make a statement reflecting those two consultations and the concerns being expressed, certainly to me last Friday, by members of the community in north Wales. Secondly and finally, can I call for a statement on local bus services? This follows the announcement on 16 December, Saturday, that Acrefair-based bus company D. Jones and Son were ceasing trading, two months after being the subject of scrutiny by the Traffic Commissioner for Wales public inquiry. No doubt like others, I received concerns from affected residents who had lost local bus services, asking for help in replacement of bus links. I submitted a written question to the Cabinet Secretary two days later, on the following Monday. I'm still waiting for a reply to that. I also contacted Wrexham council's lead member for environment and transport, who told me that officers were continuing to look at options; that this is difficult, as a number of operators have ceased across the region; that despite the Cabinet Secretary's bus summit, they'd seen no tangible actions coming forward; and having attended two of the three bus workshops, this was most certainly a wider issue across Wales. The Cabinet Secretary held his bus summit a year ago, in January 2017, stating that this was to halt the demise of the industry, following the collapse of Ruabon-based GHA coaches the previous summer. So, given the concerns being raised not only by affected residents, who often are on commercial rather than on commissioned routes, and given concerns being expressed that, still, no tangible actions are coming forward from the bus summit and subsequent workshops, I would welcome a statement to reflect their concerns and hopefully give them some assurance that they're being listened to.
Welsh: A gaf i ofyn am ddau ddatganiad? Mae'r cyntaf yn ymwneud â chael yr wybodaeth ddiweddaraf am gynigion Llywodraeth Cymru ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr yng ngoleuni'r ddau ymgynghoriad nad ydynt wedi cael sylw, y cyntaf oedd yr ymgynghoriad ar y cylchlythyr drafft ar gyfer cynllunio safleoedd Sipsiwn/Teithwyr a phobl sioe, a ddaeth i ben, rwy'n credu, ar 23 Mai, bron i wyth mis yn ôl; a'r ail, y cylchlythyr drafft ar alluogi Sipsiwn, Roma a Theithwyr, a ddaeth i ben ar 22 Rhagfyr, ychydig cyn y Nadolig. Roedd y Sipsiwn a'u cefnogwyr a'u ffrindiau y cyfarfum â nhw yng Nghonwy ddydd Gwener diwethaf, wedi cael gwybod gan Lywodraeth Cymru y byddai adroddiad terfynol ymgynghoriad cyntaf yr ymgynghoriadau hynny yn cael ei gyhoeddi cyn Nadolig 2017. Dywedasant wrthyf, oni bai bod gan awdurdod lleol ganiatâd cynllunio ar gyfer safle penodol, ni chaiff wneud cais am gyllid grant, ond nad oes unrhyw awdurdod lleol yn y gogledd ar hyn o bryd mewn sefyllfa o barodrwydd a chaniatâd cynllunio ar gyfer cyflwyno ceisiadau am gyllid grant. Dywedasant wrthyf hefyd, pan gyfarfuon nhw â chynrychiolwyr Llywodraeth Cymru yng Nghyffordd Llandudno, roedden nhw'n ansicr ynghylch pa gamau y gallai Ysgrifennydd y Cabinet eu cymryd yn erbyn awdurdod lleol sy'n methu â chyflwyno cymeradwyaethau cynllunio a cheisiadau grant ar gyfer safleoedd, a'u barn nhw ar hyn o bryd yw mai prin yw dylanwad Llywodraeth Cymru ar awdurdodau lleol. Felly, byddem yn ddiolchgar pe byddech chi'n gallu, neu os gallai Llywodraeth Cymru, wneud datganiad sy'n adlewyrchu'r ddau ymgynghoriad hyn a'r pryderon a fynegir, un sicr i mi ddydd Gwener diwethaf, gan aelodau o'r gymuned yn y gogledd. Yn ail ac yn olaf, a gaf i ofyn am ddatganiad ar wasanaethau bws lleol? Mae hyn yn dilyn y cyhoeddiad ar 16 Rhagfyr, dydd Sadwrn, bod y cwmni bysiau, D. Jones a'i Fab, a leolir yn Acrefair, yn rhoi'r gorau i fasnachu, ddeufis ar ôl bod yn destun craffu gan ymchwiliad cyhoeddus Comisiynydd Traffig Cymru. Fel Aelodau eraill yn sicr, cefais bryderon gan y trigolion yr effeithiwyd arnynt a oedd wedi colli gwasanaethau bws lleol, yn gofyn am gymorth ynghylch cael cysylltiadau bysiau newydd. Cyflwynais gwestiwn ysgrifenedig i Ysgrifennydd y Cabinet ddeuddydd yn ddiweddarach, ar y dydd Llun canlynol. Rwy'n dal i aros am ateb i'r cwestiwn hwnnw. Cysylltais hefyd ag aelod arweiniol Cyngor Wrecsam dros yr Amgylchedd a Thrafnidiaeth, a ddywedodd wrthyf fod swyddogion yn parhau i edrych ar wahanol ddewisiadau; a bod hyn yn anodd, oherwydd bod nifer o weithredwyr bysiau wedi rhoi'r gorau i weithredu ledled y rhanbarth; ac er gwaethaf uwchgynhadledd bysiau Ysgrifennydd y Cabinet, nid oedden nhw wedi gweld unrhyw ddatblygiad sylweddol yn digwydd; ac ar ôl bod mewn dau o'r tri gweithdy bysiau, roedd hwn yn sicr yn fater ehangach ledled Cymru. Cynhaliodd Ysgrifennydd y Cabinet ei uwchgynhadledd bysiau flwyddyn yn ôl, ym mis Ionawr 2017, gan ddweud mai ei bwrpas oedd atal tranc y diwydiant, yn dilyn cwymp cwmni bysiau GHA o Riwabon, yn ystod yr haf blaenorol. Felly, gan ystyried y pryderon sy'n cael eu codi nid yn unig gan drigolion yr effeithir arnynt, sydd yn aml ar lwybrau masnachol yn hytrach nag ar lwybrau a gomisiynir, a gan ystyried y pryderon sy'n cael eu mynegi ynghylch y ffaith nad oes unrhyw gamau sylweddol yn dod o'r uwchgynhadledd bysiau a gweithdai dilynol, byddwn i'n croesawu datganiad sy'n adlewyrchu eu pryderon gan obeithio rhoi rhywfaint o sicrwydd iddyn nhw bod rhywun yn gwrando arnynt.