English: Thank you, Deputy Minister, for your statement. I think everyone here and across all Governments in the UK would agree that those who receive fair working conditions and fair pay are happier, healthier and probably more productive in their roles, and that we should all be striving to hold Governments to account in order to ensure that everyone has fair working conditions. Whilst those here I'm sure would love to see a perfect system already fully operational, we do have to be mindful that these things take time, and along the way problems will arise that will need to be resolved before any further progress can be made. I'm glad to hear in your statement today that you're committing to pay the real living wage in the social care sector. I have met with social care groups in my region who are particularly concerned that rates of pay are a major inhibitor to providing consistent care in the adult social care sector, as it is linked to higher staff turnover, where many move to what are ultimately higher paid and less demanding jobs, such as the retail sector. With over 72,000 jobs in the adult social care sector alone, and the fact that most care workers are paid minimum, or close to minimum, wage, this sector represents about a third of the workforce in Wales who earn below the living wage, and I'm sure that implementing the real living wage will go some way along to helping the sector. I would also like to point out that the social care fair work forum vision statement professes that not only should there be improvements to social care workers' pay, but also there should be improvement in their terms and conditions, and this has not been addressed in your statement. With this in mind, and given the enormous pressure that the sector is under in terms of burn-out and job retention, I would like to ask the Deputy Minister what consideration and assessment has this Government made of other in-work benefits that can contribute to a healthy working environment for social care workers. I think more can be done to provide long-term in-work benefits to those employed in the sector and that improvements would incentivise a greater number of staff to develop careers and help long-term job retention. In particular, I think social care workers could be rewarded with higher pension contributions, larger holiday entitlements or fuel allowances, or even council tax rebates, which could be used as a lever to help better support the lowest paid social care workers, or even encourage workers to stay or move to rural areas. As the Deputy Minister will be well aware, Wales has the highest median age of all UK nations, and on top of this we have a net influx of retired people from England who wish to live in the Welsh countryside or our coastal villages and towns. With such an ageing population, we need to be diligent in making sure that we have a viable and well-supported social care sector, and I think a better selection of in-work benefits would go a long way in helping people stay in this sector long term. In terms of fair pay, I want to raise the issue of Cardiff capital region advertising that average wages here are far lower than in other cities in the UK, and Wales's cheap labour is the reason why businesses should look to invest here. The Cardiff capital region have defended this position by saying they are highlighting, in their words, that 'salaries are currently competitive', and it wants to 'leverage further investment to raise wages across the city-region.' I think that we can all agree that this is an absurd rationality, because if you want to attract business investment, one advertises the high-quality skill set of the workforce, or - and I know that this is a real push for the Welsh Government, given their track record - tries to highlight the quality of infrastructure we have here in Wales. The Deputy Minister may be surprised here, but I agree with the TUC general secretary, Shavanah Taj, in her condemnation of Welsh Government advertising Wales's lowest average wage as 'a depressing and divisive approach which risks locking in a low wage economy for the many communities the CCR leadership represents.' And I would like to add that what this type of marketing is actually doing is sending a subliminal message to investors that workers in Wales are paid less because they are worth less. It also sends a clear message to those skilled workers who may be looking to come to Cardiff capital region that the Welsh Government values cheap labour. I fully acknowledge, Deputy Minister, that you were probably unaware of this marketing brochure, and that it's not representative of the wider Welsh marketing strategy. However, it does go some way in showing the thinking that underpins the Welsh Government's overall approach, and we need to recognise that information like this will stay in the public domain. Whilst you might argue that, in the grand scheme of things, this is somewhat minor, I would argue that we will never fully realise the damage this type of action causes long term. I therefore ask the Deputy Minister how you intend to enforce better marketing strategies that will actually reflect the quality and diverse skill set of workers in Wales, given the fact that you have accepted a recommendation to ensure fair work is the responsibility of all Welsh Ministers and officials. How will this Government now ensure that the principles of fair work that are being proclaimed by this Government are actually included in future investor marketing material? Finally, I want to bring up the point of reporting your annual progress. You have mentioned the real living wage, and of course your shameless sales pitch for your trade union supervisors, and the Deputy Minister's disappointing politicisation of P&O workers in this statement, where there has been widespread condemnation from the UK Government over this action and they are doing everything they can to help those workers. You have decided to talk about these issues at the expense of some of the most vulnerable in society, who I'm sure would have welcomed even a glancing mention. I wonder why you -
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog, am eich datganiad. Rwy'n credu y byddai pawb yma ac ar draws pob Llywodraeth yn y DU yn cytuno bod y rheini sy'n cael amodau gwaith teg a chyflog teg yn hapusach, yn iachach ac yn fwy cynhyrchiol yn eu swyddi, mae'n debyg, ac y dylem ni i gyd fod yn ymdrechu i ddwyn Llywodraethau i gyfrif er mwyn sicrhau bod gan bawb amodau gwaith teg. Er rwy'n siŵr y byddai'r rhai yma wrth eu bodd yn gweld system berffaith eisoes yn gwbl weithredol, mae'n rhaid i ni gofio bod y pethau hyn yn cymryd amser, ac ar hyd y ffordd bydd problemau'n codi y bydd angen eu datrys cyn y bydd modd gwneud unrhyw gynnydd arall. Rwy'n falch o glywed yn eich datganiad heddiw eich bod chi'n ymrwymo i dalu'r cyflog byw gwirioneddol yn y sector gofal cymdeithasol. Rwyf i wedi cyfarfod â grwpiau gofal cymdeithasol yn fy rhanbarth i sy'n arbennig o bryderus bod cyfraddau cyflog yn rhwystr mawr i ddarparu gofal cyson yn y sector gofal cymdeithasol i oedolion, gan ei fod yn gysylltiedig â throsiant staff uwch, lle mae llawer yn symud i swyddi sy'n talu'n uwch ac sy'n llai heriol yn y pen draw, fel y sector manwerthu. Gyda dros 72,000 o swyddi yn y sector gofal cymdeithasol i oedolion yn unig, a'r ffaith bod y rhan fwyaf o weithwyr gofal yn cael isafswm cyflog, neu'n agos at isafswm cyflog, mae'r sector hwn yn cynrychioli tua thraean o'r gweithlu yng Nghymru sy'n ennill llai na'r cyflog byw, ac rwy'n siŵr y bydd gweithredu'r cyflog byw gwirioneddol yn mynd ychydig o'r ffordd ymlaen i helpu'r sector. Hoffwn i dynnu sylw hefyd at y ffaith bod datganiad gweledigaeth y fforwm gwaith teg gofal cymdeithasol yn honni nid yn unig y dylai cyflogau gweithwyr gofal cymdeithasol gael eu gwella, ond hefyd y dylai eu telerau ac amodau gael eu gwella hefyd, ac nid yw'ch datganiad yn ymdrin â hyn. Gyda hyn mewn golwg, ac o ystyried y pwysau aruthrol sydd ar y sector o ran straen eithriadol a chadw swyddi, hoffwn i ofyn i'r Dirprwy Weinidog pa ystyriaeth ac asesiad y mae'r Llywodraeth hon wedi'u gwneud o fudd-daliadau mewn gwaith eraill a all gyfrannu at amgylchedd gwaith iach i weithwyr gofal cymdeithasol. Rwy'n credu y byddai modd gwneud mwy i ddarparu manteision hirdymor mewn gwaith i'r rhai sy'n cael eu cyflogi yn y sector ac y byddai gwelliannau'n cymell mwy o staff i ddatblygu gyrfaoedd a helpu i gadw swyddi yn y tymor hir. Yn benodol, rwy'n credu y byddai modd gwobrwyo gweithwyr gofal cymdeithasol gyda chyfraniadau pensiwn uwch, mwy o hawliau gwyliau neu lwfansau tanwydd, neu hyd yn oed ad-daliadau'r dreth gyngor, y byddai modd eu defnyddio fel dull i helpu i gefnogi'r gweithwyr gofal cymdeithasol ar y cyflogau isaf yn well, neu hyd yn oed annog gweithwyr i aros mewn ardaloedd gwledig neu symud iddyn nhw. Bydd y Dirprwy Weinidog yn gwbl ymwybodol bod gan Gymru'r oedran canolrif uchaf o holl wledydd y DU, ac ar ben hyn mae gennym ni fewnlifiad net o bobl sydd wedi ymddeol o Loegr sy'n dymuno byw yng nghefn gwlad Cymru neu yn ein pentrefi a'n trefi arfordirol. Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio gymaint, mae angen i ni fod yn ddiwyd wrth sicrhau bod gennym ni sector gofal cymdeithasol hyfyw sydd wedi'i gefnogi'n dda, ac rwy'n credu y byddai dewis gwell o fudd-daliadau mewn gwaith yn gwneud llawer i helpu pobl i aros yn y sector hwn yn y tymor hir. O ran cyflogau teg, rwyf eisiau codi mater hysbysebu Prifddinas-ranbarth Caerdydd bod cyflogau cyfartalog yma yn llawer is nag mewn dinasoedd eraill yn y DU, a llafur rhad Cymru yw'r rheswm pam y dylai busnesau geisio buddsoddi yma. Mae Prifddinas-ranbarth Caerdydd wedi amddiffyn y sefyllfa hon drwy ddweud eu bod yn tynnu sylw, yn eu geiriau nhw, at y ffaith bod 'cyflogau'n gystadleuol ar hyn o bryd', ac maen nhw eisiau 'ysgogi rhagor o fuddsoddi i godi cyflogau ar draws y ddinas-ranbarth.' Rwy'n credu y gallwn ni i gyd gytuno bod hyn yn rhesymeg hurt, oherwydd os ydych chi eisiau denu buddsoddi mewn busnes, mae rhywun yn hysbysebu set sgiliau o ansawdd da y gweithlu, neu - a gwn i fod hyn yn hwb gwirioneddol i Lywodraeth Cymru, o ystyried eu hanes - yn ceisio tynnu sylw at ansawdd da y seilwaith sydd gennym yma yng Nghymru. Efallai fod y Dirprwy Weinidog yn synnu yma, ond rwy'n cytuno ag ysgrifennydd cyffredinol y TUC, Shavanah Taj, wth iddi gondemnio Llywodraeth Cymru am hysbysebu mai Cymru sydd â'r cyflog cyfartalog isaf 'dull digalon sy'n peri rhwyg ac sy'n peryglu sefydlu economi cyflog isel i'r cymunedau niferus y mae arweinyddwyr Prifddinas-Ranbarth Caerdydd yn eu cynrychioli.' A hoffwn i ychwanegu mai'r hyn y mae'r math hwn o farchnata yn ei wneud mewn gwirionedd yw anfon neges isymwybodol i fuddsoddwyr bod gweithwyr yng Nghymru yn cael llai o dâl oherwydd eu bod yn werth llai. Mae hefyd yn anfon neges glir i'r gweithwyr medrus hynny a allai fod eisiau dod i Brifddinas-ranbarth Caerdydd fod Llywodraeth Cymru yn gwerthfawrogi llafur rhad. Rwy'n cydnabod yn llwyr, Dirprwy Weinidog, ei bod yn debyg nad oeddech chi'n ymwybodol o'r llyfryn marchnata hwn, ac nad yw'n cynrychioli strategaeth farchnata ehangach Cymru. Fodd bynnag, mae'n gwneud rhywfaint i ddangos y meddylfryd sy'n sail i ddull gweithredu cyffredinol Llywodraeth Cymru, ac mae angen i ni gydnabod y bydd gwybodaeth fel hon yn aros yn gyhoeddus. Er y gallech chi ddadlau, ymhlith popeth arall, fod hyn yn fân beth, byddwn i'n dadlau na fyddwn ni byth yn llwyr sylweddoli'r niwed y mae'r math hwn o weithredu yn ei achosi yn y tymor hir. Rwy'n gofyn felly i'r Dirprwy Weinidog sut yr ydych chi'n bwriadu gorfodi gwell strategaethau marchnata a fydd mewn gwirionedd yn adlewyrchu ansawdd a set sgiliau amrywiol gweithwyr yng Nghymru, o gofio eich bod chi wedi derbyn argymhelliad i sicrhau mai cyfrifoldeb holl Weinidogion a swyddogion Cymru yw gwaith teg. Sut y bydd y Llywodraeth hon nawr yn sicrhau bod egwyddorion gwaith teg sy'n cael eu hawlio gan y Llywodraeth hon yn cael eu cynnwys mewn gwirionedd mewn deunydd marchnata buddsoddwyr yn y dyfodol? Yn olaf, hoffwn i godi'r pwynt o adrodd ar eich cynnydd blynyddol. Rydych chi wedi sôn am y cyflog byw gwirioneddol, ac wrth gwrs eich broliant gwerthu di-gywilydd i'ch goruchwylwyr undebau llafur, a gwleidyddoli siomedig y Dirprwy Weinidog o weithwyr P&O yn y datganiad hwn, y mae condemnio eang wedi bod gan Lywodraeth y DU ynghylch y cam gweithredu hwn ac maen nhw'n gwneud popeth o fewn eu gallu i helpu'r gweithwyr hynny. Rydych chi wedi penderfynu siarad am y materion hyn ar draul rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas, a fyddai, rwy'n siŵr, wedi croesawu hyd yn oed sôn wrth fynd heibio am hynny. Tybed pam -