English: This is, as usual, a robust and comprehensive report by the Economy, Infrastructure and Skills Committee and I congratulate Russell George, the committee members, and, of course, the Commission staff who have helped to put this report together. Given the limited time I have, I shall concentrate on the overarching principles and the effects on homeworking, but would say that I am in agreement on the recommendations put forward in this report and I would hope the Welsh Government in the sixth Senedd will take on board these recommendations. The report does not mention - I may have missed it - 5G roll-out, but there is no doubt that this new technology will have an exponential impact on the ability to undertake tasks remotely, not least in the health sector. Home or remote working can, as the report suggests, take many forms, but it's primarily understood to mean working from your place of residence. Whilst, in most cases, this is feasible or even desirable, home circumstances can vary to such an extent that, for some, it is difficult or even impossible. Children, housework, food demands can impact to a greater or lesser extent, not just on the female homeworker, though probably to a greater extent, but also on male employees too. It is therefore imperative that we do not reach a position where people are forced to work from home on a permanent basis. Studies seem to indicate that a hybrid system of a few days homeworking and a day or two in the office offers the best solution in avoiding mental issues arising from continued isolation. The strategy of opening working hubs, particularly in the smaller town centres, should create a number of positive impacts: shorter travel distances, greater town footfall, and the possibility of meeting with other people - a fundamental aspect of human activity. There is a possibility of setting up multiple business offices where different companies rent office space, but where there are shared facilities. These, of course, already exist, but almost all are mostly run by commercial companies. There's much scope for these to be set up by local or national government, with initial low rents and rates, but rising slowly over time. There's much talk in the report of creating inequalities with this form of working. I don't share this view. I believe it creates greater opportunities for the disabled by taking away the obstacle of travel, which, even with better travel accommodation, still creates difficulties for the disabled. A hybrid form would mean that these travel difficulties could be reduced to perhaps once a week. The suggestion that homeworking only benefits the higher skilled and higher paid employees ignores the fact that everyone will benefit from reduced traffic: builders, delivery workers and many more whose work means they have to use the road network; all will be positively affected. The impact on the environment that less commuting brings is obvious, but setting goals that may mean people being forced to work from home should not be an option. Remote working should be for those who desire it, not an enforced way of working. Thank you, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Fel arfer, dyma adroddiad cadarn a chynhwysfawr gan Bwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau ac rwy'n llongyfarch Russell George, aelodau'r pwyllgor, a staff y Comisiwn, wrth gwrs, sydd wedi helpu i lunio'r adroddiad hwn. O ystyried yr amser cyfyngedig sydd gennyf, rwyf am ganolbwyntio ar yr egwyddorion trosfwaol a'r effeithiau ar weithio gartref, ond hoffwn ddweud fy mod yn cytuno ar yr argymhellion a gyflwynwyd yn yr adroddiad hwn a byddwn yn gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn y chweched Senedd yn ystyried yr argymhellion hyn. Nid yw'r adroddiad yn crybwyll - efallai fy mod wedi'i golli - cyflwyno 5G, ond nid oes amheuaeth y bydd y dechnoleg newydd hon yn cael effaith esbonyddol ar y gallu i gyflawni tasgau o bell, yn enwedig yn y sector iechyd. Fel yr awgryma'r adroddiad, gall gweithio gartref neu weithio o bell ddigwydd ar sawl ffurf, ond deellir yn bennaf ei fod yn golygu gweithio o'ch man preswylio. Er bod hyn yn bosibl neu hyd yn oed yn ddymunol yn y rhan fwyaf o achosion, gall amgylchiadau cartref amrywio i'r fath raddau fel ei fod yn anodd i rai, neu'n amhosibl hyd yn oed. Gall plant, gwaith tŷ, gofynion bwyd effeithio i raddau mwy neu lai, nid yn unig ar ddynes sy'n gweithio gartref, er i raddau mwy mae'n debyg, ond hefyd ar weithwyr gwrywaidd. Felly, mae'n hanfodol nad ydym yn cyrraedd sefyllfa lle mae pobl yn cael eu gorfodi i weithio gartref ar sail barhaol. Mae astudiaethau i'w gweld yn dangos mai system hybrid o ychydig ddyddiau o weithio gartref a diwrnod neu ddau yn y swyddfa sy'n cynnig yr ateb gorau o ran osgoi problemau meddyliol sy'n deillio o arwahanrwydd parhaus. Dylai'r strategaeth o agor hybiau gwaith, yn enwedig ynghanol trefi llai, greu nifer o effeithiau cadarnhaol: pellteroedd teithio byrrach, mwy o ymwelwyr â threfi, a'r posibilrwydd o gyfarfod â phobl eraill - agwedd sylfaenol ar weithgarwch dynol. Ceir y posibilrwydd o sefydlu nifer o swyddfeydd busnes lle mae gwahanol gwmnïau'n rhentu gofod swyddfeydd, ond lle ceir cyfleusterau a rennir. Mae'r rhain eisoes yn bodoli, wrth gwrs, ond mae bron bob un ohonynt yn cael eu rhedeg gan gwmnïau masnachol yn bennaf. Mae llawer o gyfle i'r rhain gael eu sefydlu gan lywodraeth leol neu genedlaethol, gyda rhenti ac ardrethi isel i ddechrau, ond yn codi'n araf dros amser. Mae llawer o sôn yn yr adroddiad am greu anghydraddoldebau gyda'r math hwn o weithio. Nid wyf yn rhannu'r farn hon. Credaf ei fod yn creu mwy o gyfleoedd i bobl anabl drwy ddileu rhwystr teithio, sydd, hyd yn oed gyda mwy o le i deithio, yn dal i greu anawsterau i bobl anabl. Byddai ffurf hybrid yn golygu y gellid lleihau'r anawsterau teithio hyn i unwaith yr wythnos efallai. Mae'r awgrym mai dim ond gweithwyr sgiliau uwch ar gyflogau uwch sy'n cael budd o weithio gartref yn anwybyddu'r ffaith y bydd pawb yn elwa o lai o draffig: adeiladwyr, gweithwyr dosbarthu a llawer mwy y mae eu gwaith yn golygu bod yn rhaid iddynt ddefnyddio'r rhwydwaith ffyrdd; bydd yn effeithio'n gadarnhaol ar bob un ohonynt. Mae'r effaith ar yr amgylchedd a ddaw yn sgil llai o gymudo yn amlwg, ond ni ddylai gosod nodau a allai olygu bod pobl yn cael eu gorfodi i weithio gartref fod yn opsiwn. Dylai gweithio o bell fod yno ar gyfer y rhai sy'n dymuno gwneud hynny, ac nid yn ffordd orfodol o weithio. Diolch, Ddirprwy Lywydd.