English: however, memorandum No. 5 was only laid last Friday afternoon, meaning it has not been subject to scrutiny by any Senedd committee. This is clearly frustrating, as my colleague John Griffiths, Chair of my fellow committee, has mentioned, and it's regrettable. While our two reports comment on specific provisions in the Bill, this afternoon I will focus on the extensive commentary in our reports on the overall Welsh Government's approach to seeking to using a UK Government-proposed Bill passing through a different Parliament in a different place to legislate for Wales on wholly devolved matters - again, a matter referred to also in his remarks by my fellow Chair, John Griffiths, today. This is a familiar refrain, I know, to Welsh Government Ministers and to this Senedd, and in fact the Minister today said he recognised this in his opening remarks. I sometimes feel that secretly Ministers do agree with us in their quiet moments as they rest their heads on their pillow, and at some point they're going to move to explicitly saying that and acting in that way as well. We're concerned with the cumulative constitutional implications of the Welsh Government's approach, and it's not just because of the potential impact on devolution, regardless of issues over expediency and so on. But it's also in terms of the accessibility of law for our citizens. Now, I know that the Minister herself is unable to be with us this afternoon but, with regards to the Minister's comments to us previously that many building control professionals work in both England and Wales and that there is therefore merit in similar provisions being applicable in both nations, we get that, but we do not see why commonality of law across England and Wales could not be achieved by a Senedd Bill, with the full scrutiny referred to by my fellow Chair. We're also unclear as to how requesting provisions for Wales in a UK Bill, as well as planning for a future Welsh Bill to deal with other matters relating to building safety, is in step with the Welsh Government's own commitment to improve the quality and the accessibility of bilingual Welsh law. It's a principle the Government stands on. We want to see them standing by that. Now, the Minister did cite to us - our committee - capacity issues in Welsh Government as one reason for using UK Bills to legislate for Wales. But we just are not convinced by this argument to allocate resources to support the development and passage of the UK Bill through the UK Parliament rather than allocating those resources to bring forward a Welsh Bill, even simultaneously, though our Senedd. We find the reasoning and approach confusing, given that Welsh Government officials would have developed the policy instructions for the relevant bespoke clauses in the Bill, and subsequently commented on draft clauses prepared by the UK Government's legal counsel anyway. Furthermore, it is clear that inter-governmental working has continued whilst the Bill is progressing through the UK Parliament, which will also, in itself, have had time and resource implications. Now, the Welsh Government is aware that we remain deeply concerned about its capacity, if this is an issue, to bring forward primary legislation, and we are pursuing this issue across the Welsh Government as a whole. But we also have concerns that the Welsh Government may, in pursuing this approach, have missed another opportunity to utilise the justice system we already have in Wales to deal with, for example, such matters that may be dealt with by the New Homes Ombudsman scheme provisions, which are detailed in memorandum No. 3. Let me turn now to the issue of what we see as an emerging democratic deficit caused by explicit Welsh Government legislative choices. In our second report we noted that a number of amendments have been made to the Bill that mean that the Welsh Ministers will now have a consultative role before certain regulation-making powers are exercised by the Secretary of State. As we've said in many other reports on Welsh Government legislative consent memoranda for UK Bills, a role for the Welsh Ministers, whether that be a consultative or a consenting role, before a UK Minister exercises a regulation-making power contained in a UK Bill, does not address the inherent democratic deficit that means that the Senedd is excluded from shaping and agreeing to law that will apply in Wales. We stand strongly by this. Recommendation - . Llywydd, my apologies, I've gone slightly over; I'll draw my conclusions quickly here. Recommendation 1 in our first report asked the Minister to seek amendments to the Bill to ensure that the Welsh Ministers are given equivalent commencement powers relating to the provisions for Wales to those already given to the Secretary of State, so that Welsh Ministers are fully in control of when the provisions for Wales come into force. So, we are disappointed with the Minister's response to that recommendation that she doesn't consider this necessary and would not pursue such amendments. We just don't see that relinquishing this control is appropriate, and there is a contrast here with the approach taken by other Ministers in other Bills within this Senedd term. But, as we stated, we respectfully disagree with the overall decision to use a UK Bill to address building safety in Wales, regardless of expediency or resources, for the reasons we've given. Whatever assessments may have been undertaken as regards the practical benefits of seizing the opportunity shouldn't outweigh the democratic mandate of the Senedd and the consequential accountability of Welsh Government to this Senedd. So, we remain deeply concerned at that approach in many Bills. Llywydd, our report on memorandums No. 3 and No. 4 for this Bill was the twenty-sixth report on legislative consent memoranda that our committee has laid in seven months. We're shortly due to lay our twenty-seventh. Now, these statistics, just to note, aren't particularly welcome, but they need to be highlighted, because the vast majority of legislation currently being made for Wales is not being made in Wales.
Welsh: fodd bynnag, brynhawn Gwener diwethaf y cyflwynwyd memorandwm Rhif 5, sy'n golygu nad yw unrhyw un o bwyllgorau'r Senedd wedi craffu arno. Mae hyn yn amlwg yn peri rhwystredigaeth, fel y mae fy nghyd-Aelod John Griffiths, Cadeirydd fy nghyd-bwyllgor, wedi sôn amdano, ac mae'n destun gofid. Er bod ein dau adroddiad yn rhoi sylwadau ar ddarpariaethau penodol yn y Bil, y prynhawn yma rwy'n canolbwyntio ar y sylwadau helaeth yn ein hadroddiadau ar ddull cyffredinol Llywodraeth Cymru o geisio defnyddio Bil sy'n cael ei gynnig gan Lywodraeth y DU sy'n pasio drwy Senedd wahanol mewn lle gwahanol i ddeddfu ar gyfer Cymru ar faterion sydd wedi eu datganoli'n llwyr - unwaith eto, mater y cyfeiriodd fy nghyd-Gadeirydd, John Griffiths ato hefyd yn ei sylwadau heddiw. Mae hyn yn fyrdwn cyfarwydd, rwy'n gwybod, i Weinidogion Llywodraeth Cymru ac i'r Senedd hon, ac mewn gwirionedd dywedodd y Gweinidog heddiw ei fod yn cydnabod hyn yn ei sylwadau agoriadol. Rwy'n teimlo weithiau bod Gweinidogion yn gyfrinachol yn cytuno â ni yn eu munudau tawel pan fyddan nhw'n gorffwys eu pen ar eu gobennydd, ac ar ryw adeg maen nhw'n mynd i symud i ddweud hynny'n glir a gweithredu yn y ffordd honno hefyd. Rydym yn pryderu ynghylch goblygiadau cyfansoddiadol cronnol dull gweithredu Llywodraeth Cymru, ac nid oherwydd yr effaith bosibl ar ddatganoli yn unig y mae hynny, ni waeth beth fo'r materion sy'n ymwneud â hwylustod ac yn y blaen. Ond mae hefyd o ran hygyrchedd y gyfraith i'n dinasyddion. Nawr, rwy'n gwybod nad yw'r Gweinidog ei hun yn gallu bod yma gyda ni y prynhawn yma ond, o ran sylwadau'r Gweinidog o'r blaen fod llawer o weithwyr proffesiynol rheoli adeiladu yn gweithio yng Nghymru a Lloegr a bod rhinwedd felly i ddarpariaethau tebyg fod yn berthnasol i'r ddwy wlad, rydym yn deall hynny, ond nid ydym yn gweld pam na ellid cyflawni'r gyfraith gyffredin ledled Cymru a Lloegr drwy Fil Senedd, gyda'r craffu llawn y cyfeiriodd fy nghyd-Gadeirydd ato. Rydym ni hefyd yn aneglur ynghylch sut mae gofyn am ddarpariaethau i Gymru mewn Bil y DU, yn ogystal â chynllunio ar gyfer Bil Cymru yn y dyfodol i fynd i'r afael â materion eraill sy'n ymwneud â diogelwch adeiladau, yn cyd-fynd ag ymrwymiad Llywodraeth Cymru ei hun i wella ansawdd a hygyrchedd cyfraith ddwyieithog Cymru. Mae'n egwyddor y mae'r Llywodraeth yn sefyll arni. Rydym ni am eu gweld yn cadw at hynny. Nawr, fe wnaeth y Gweinidog fynegi i ni - ein pwyllgor - faterion capasiti yn Llywodraeth Cymru fel un rheswm dros ddefnyddio Biliau'r DU i ddeddfu ar gyfer Cymru. Ond nid ydym wedi ein hargyhoeddi gan y ddadl hon i ddyrannu adnoddau i gefnogi'r gwaith o ddatblygu a phasio Bil y DU drwy Senedd y DU yn hytrach na dyrannu'r adnoddau hynny i gyflwyno Bil i Gymru, hyd yn oed ar yr un pryd, drwy ein Senedd ni. Rydym ni o'r farn bod y rhesymu a'r dull gweithredu yn ddryslyd, o gofio y byddai swyddogion Llywodraeth Cymru wedi datblygu'r cyfarwyddiadau polisi ar gyfer y cymalau pwrpasol perthnasol yn y Bil, ac wedi hynny gwneud sylwadau ar gymalau drafft a baratowyd gan gwnsler cyfreithiol Llywodraeth y DU beth bynnag. At hynny, mae'n amlwg bod gwaith rhynglywodraethol wedi parhau tra bo'r Bil yn mynd rhagddo drwy Senedd y DU, a fydd hefyd, ynddo'i hun, wedi bod yn destun ymrwymiadau amser ac adnoddau. Nawr, mae Llywodraeth Cymru yn ymwybodol ein bod yn dal yn bryderus iawn ynghylch ei gallu, os yw hyn yn broblem, i gyflwyno deddfwriaeth sylfaenol, ac rydym yn mynd ar drywydd y mater hwn ar draws Llywodraeth Cymru yn ei chyfanrwydd. Ond mae gennym ni bryderon hefyd y gallai Llywodraeth Cymru, wrth fynd ar drywydd y dull hwn, fod wedi colli cyfle arall i ddefnyddio'r system gyfiawnder sydd gennym ni eisoes yng Nghymru i ymdrin â materion y gallai darpariaethau cynllun yr Ombwdsmon Cartrefi Newydd ymdrin â nhw, sydd wedi eu nodi ym memorandwm Rhif 3. Gadewch i mi droi yn awr at fater yr hyn yr ydym yn ei ystyried yn ddiffyg democrataidd sy'n dod i'r amlwg a achosir gan ddewisiadau deddfwriaethol penodol gan Lywodraeth Cymru. Yn ein hail adroddiad, fe wnaethom nodi bod nifer o welliannau wedi eu gwneud i'r Bil sy'n golygu y bydd gan Weinidogion Cymru rôl ymgynghorol bellach cyn i'r Ysgrifennydd Gwladol arfer pwerau penodol i wneud rheoliadau. Fel yr ydym ni wedi ei ddweud mewn llawer o adroddiadau eraill ar femoranda cydsyniad deddfwriaethol Llywodraeth Cymru ar gyfer Biliau'r DU, nid yw rôl i Weinidogion Cymru, boed hynny'n rôl ymgynghorol neu'n rôl gydsynio, cyn i un o Weinidogion y DU arfer pŵer i wneud rheoliadau sydd wedi ei gynnwys mewn Bil y DU, yw mynd i'r afael â'r diffyg democrataidd cynhenid sy'n golygu bod y Senedd wedi ei heithrio rhag llunio a chytuno i gyfraith a fydd yn berthnasol yng Nghymru. Rydym ni'n glynu'n gryf wrth hyn. Argymhelliad - . Llywydd, rwy'n ymddiheuro, rwyf wedi mynd ychydig dros amser; byddaf yn dod i fy nghasgliadau yn gyflym yma. Roedd argymhelliad 1 yn ein hadroddiad cyntaf yn gofyn i'r Gweinidog geisio gwelliannau i'r Bil i sicrhau bod Gweinidogion Cymru yn cael pwerau cychwyn cyfatebol sy'n ymwneud â'r darpariaethau ar gyfer Cymru i'r rhai a roddir eisoes i'r Ysgrifennydd Gwladol, fel bod gan Weinidogion Cymru reolaeth lwyr o ran pryd y daw'r darpariaethau ar gyfer Cymru i rym. Felly, rydym ni wedi ein siomi gan ymateb y Gweinidog i'r argymhelliad hwnnw nad yw'n ystyried bod hyn yn angenrheidiol ac na fyddai'n mynd ar drywydd gwelliannau o'r fath. Nid ydym ni yn gweld bod rhoi'r gorau i'r rheolaeth hon yn briodol o gwbl, ac mae gwrthgyferbyniad yma â'r dull y mae Gweinidogion eraill yn ei ddefnyddio ar gyfer Biliau eraill o fewn y tymor Senedd. Ond, fel y gwnaethom ei nodi, rydym ni'n anghytuno'n barchus â'r penderfyniad cyffredinol i ddefnyddio Bil y DU i fynd i'r afael â diogelwch adeiladau yng Nghymru, ni waeth beth fo'u hwylustod na'u hadnoddau, am y rhesymau yr ydym ni wedi eu rhoi. Ni ddylai pa bynnag asesiadau a gynhaliwyd o ran manteision ymarferol manteisio ar y cyfle fod yn drech na mandad democrataidd y Senedd ac atebolrwydd canlyniadol Llywodraeth Cymru i'r Senedd hon. Felly, rydym yn dal i bryderu'n fawr am y dull hwnnw mewn llawer o Filiau. Llywydd, ein hadroddiad ar femoranda Rhif 3 a Rhif 4 ar gyfer y Bil hwn oedd y chweched adroddiad ar hugain ar femoranda cydsyniad deddfwriaethol y mae ein pwyllgor wedi eu cyflwyno mewn saith mis. Cyn bo hir, byddwn yn gosod ein seithfed ar hugain. Nawr, i nodi, nid yw'r ystadegau hyn i'w croesawu'n arbennig, ond mae angen tynnu sylw atyn nhw, gan nad yw'r rhan fwyaf o'r ddeddfwriaeth sy'n cael ei gwneud ar gyfer Cymru yn cael ei gwneud yng Nghymru ar hyn o bryd.