English: As second homes are impacting many communities in Wales, we decided that this would be the focus of our first inquiry as a committee. One of the main aims of our work was to examine the recommendations made by Dr Simon Brooks in his report, 'Second homes: Developing new policies in Wales', and the Welsh Government's response to those proposals. We made 15 recommendations in our report, and we are pleased that 14 have been accepted in full and one accepted in principle by the Welsh Government. We know that addressing the issue of second homes is a priority for the Welsh Government and that a lot of work is already happening. During our inquiry, the Minister confirmed that a phased pilot scheme would be run in Dwyfor, Gwynedd, in order to test a number of interventions. We welcome that pilot and think that a proper evaluation of the measures being trialled there will be key to understanding whether these measures should be rolled out to other parts of our country. We are pleased that the Minister has committed to updating the Senedd every six months on the pilot and its effectiveness. We also welcome the Minister's confirmation that the pilot will be subject to a robust independent evaluation. We believe it's important to be able to distinguish between holiday lets and second homes for personal use. We therefore welcome the Welsh Government's new use-class definitions, as we believe these provide an opportunity for greater consistency. Combined with a registration or licensing scheme for holiday accommodation, this can ensure a clear distinction is drawn between property types. We heard a lot of evidence on the economic benefits of tourism to Wales, particularly in rural and coastal areas where many people rely on the tourism and hospitality industries for their livelihoods. However, it is important that the economic benefits are not outweighed by the negative impacts of second homes and short-term lets. The visitor economy is vital to Wales. It is therefore important that interventions aimed at protecting communities are targeted correctly to prevent unintended consequences. We recommended that the evaluation of the Dwyfor interventions should include assessing the impact on tourism. In response, the Minister has said that, where feasible, the independent evaluation will include that impact, and that further exploratory work will take place to determine how this will be done. I would like to re-emphasise the importance of assessing the impact on the visitor economy to ensure that the many jobs reliant upon it are protected. Much of the evidence we received placed second homes within a wider discussion about the availability of affordable housing. That is a problem across Wales, but coastal and rural areas have the additional issue of second homes to contend with. It is clear that a lack of affordable homes is an issue making some people, particularly young people, move away from the communities where they have grown up, and live further from their families and support networks. With fewer people of working age living in these areas, we are concerned that a dwindling workforce is impacting the ability of employers across public and private sectors to fill essential roles. Communities need people in order to survive. If high numbers of homes within towns and villages lie empty for large parts of the year, it is inevitable that a lack of customers will force businesses to close during the quieter periods, leaving remaining residents without those amenities. We believe that increasing the availability of affordable housing is key to preventing the disappearance of sustainable, living communities. The Welsh Government is committed to delivering 20,000 new low-carbon social homes for rent across Wales, but building new homes isn't the only solution. There are over 22,000 empty properties across our country. Bringing those back into use will make a significant contribution, so we would like to see greater progress being made. Our predecessor committee reported on this particular issue in October 2019, and the Minister has committed to providing an update on those recommendations by December this year. The impact of second homes on the Welsh language was another key consideration of our work. We are concerned by the evidence that high numbers of second homes, particularly in Welsh-speaking heartlands, are having a detrimental impact on the number of Welsh speakers and the viability of Welsh as a community language in those areas. We therefore welcome the establishment of the Commission for Welsh-speaking Communities by the Welsh Government and its aim of making recommendations to strengthen policy in relation to the linguistic sustainability of communities. We're pleased that the commission will be analysing the results of the 2021 census and other data, and that the work will involve analysing correlations between the density of second homes in communities and the number of Welsh speakers. Llywydd, this is a very important issue to us, and particularly to people living in rural and coastal communities. We will be returning to this important issue during the term of this sixth Senedd to see how interventions have progressed. Diolch yn fawr.
Welsh: Gan fod ail gartrefi'n effeithio ar lawer o gymunedau yng Nghymru, gwnaethom benderfynu mai ar hyn y byddai ein hymchwiliad cyntaf fel pwyllgor yn canolbwyntio. Un o brif amcanion ein gwaith oedd archwilio'r argymhellion a wnaed gan Dr Simon Brooks yn ei adroddiad, 'Ail gartrefi: Datblygu polisïau newydd yng Nghymru', ac ymateb Llywodraeth Cymru i'r cynigion hynny. Gwnaethom 15 o argymhellion yn ein hadroddiad, ac rydym yn falch fod 14 wedi'u derbyn yn llawn ac un wedi'i dderbyn mewn egwyddor gan Lywodraeth Cymru. Gwyddom fod mynd i'r afael â mater ail gartrefi'n flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru a bod llawer o waith eisoes yn mynd rhagddo. Yn ystod ein hymchwiliad, cadarnhaodd y Gweinidog y byddai cynllun peilot graddol yn cael ei gynnal yn Nwyfor, Gwynedd, er mwyn profi nifer o ymyriadau. Rydym yn croesawu'r cynllun peilot hwnnw, ac yn credu y bydd gwerthusiad cywir o'r mesurau sy'n cael eu treialu yno yn allweddol er mwyn deall a ddylid cyflwyno'r mesurau hyn mewn rhannau eraill o'n gwlad. Rydym yn falch fod y Gweinidog wedi ymrwymo i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd bob chwe mis ar y cynllun peilot a'i effeithiolrwydd. Rydym hefyd yn croesawu cadarnhad y Gweinidog y bydd y cynllun peilot yn destun gwerthusiad annibynnol cadarn. Credwn ei bod yn bwysig gallu gwahaniaethu rhwng llety gwyliau ac ail gartrefi at ddefnydd personol. Rydym felly'n croesawu diffiniadau dosbarthiadau defnydd newydd Llywodraeth Cymru, gan ein bod yn credu bod y rhain yn rhoi cyfle am fwy o gysondeb. Ynghyd â chynllun trwyddedu neu gofrestru ar gyfer llety gwyliau, gall hyn sicrhau bod gwahaniaeth clir rhwng mathau gwahanol o eiddo. Clywsom lawer o dystiolaeth am fanteision economaidd twristiaeth i Gymru, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig ac arfordirol lle mae llawer o bobl yn dibynnu ar y diwydiannau twristiaeth a lletygarwch am eu bywoliaeth. Fodd bynnag, mae'n bwysig nad yw'r buddion economaidd yn cael eu gorbwyso gan effeithiau negyddol ail gartrefi a llety gwyliau tymor byr. Mae'r economi ymwelwyr yn hanfodol i Gymru. Mae'n bwysig felly fod ymyriadau sydd â'r nod o ddiogelu cymunedau'n cael eu targedu'n gywir i atal canlyniadau anfwriadol. Argymhellwyd y dylai'r gwerthusiad o'r ymyriadau yn Nwyfor gynnwys asesu'r effaith ar dwristiaeth. Mewn ymateb, mae'r Gweinidog wedi dweud, lle bo'n ymarferol, y bydd y gwerthusiad annibynnol yn cynnwys yr effaith honno, ac y bydd rhagor o waith archwiliol yn cael ei wneud i bennu sut y gwneir hyn. Hoffwn ailbwysleisio pwysigrwydd asesu'r effaith ar yr economi ymwelwyr i sicrhau bod y nifer o swyddi sy'n ddibynnol arni yn cael eu diogelu. Roedd llawer o'r dystiolaeth a gawsom yn ystyried ail gartrefi o fewn trafodaeth ehangach am argaeledd tai fforddiadwy. Mae honno'n broblem ledled Cymru, ond mae gan ardaloedd arfordirol a gwledig broblem ychwanegol ail gartrefi i ymgodymu â hi. Mae'n amlwg fod diffyg tai fforddiadwy yn broblem sy'n gwneud i rai pobl, yn enwedig pobl ifanc, symud o'r cymunedau lle cawsant eu magu, a byw ymhellach oddi wrth eu teuluoedd a'u rhwydweithiau cymorth. Gyda llai o bobl o oedran gweithio'n byw yn yr ardaloedd hyn, rydym yn pryderu bod gweithlu sy'n lleihau yn effeithio ar allu cyflogwyr ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat i lenwi rolau hanfodol. Mae angen pobl ar gymunedau i oroesi. Os bydd niferoedd uchel o gartrefi mewn trefi a phentrefi yn wag am gyfnodau hir o'r flwyddyn, mae'n anochel y bydd diffyg cwsmeriaid yn gorfodi busnesau i gau yn ystod y cyfnodau tawelach gan adael gweddill y trigolion heb yr amwynderau hynny. Credwn fod cynyddu argaeledd tai fforddiadwy yn allweddol i atal diflaniad cymunedau cynaliadwy, byw. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddarparu 20,000 o gartrefi cymdeithasol carbon isel newydd i'w rhentu ledled Cymru, ond nid adeiladu cartrefi newydd yw'r unig ateb. Ceir dros 22,000 eiddo gwag ar draws ein gwlad. Bydd dod â'r rheini'n ôl i ddefnydd yn gwneud cyfraniad sylweddol, felly hoffem weld mwy o gynnydd. Cyflwynodd y pwyllgor a'n rhagflaenodd adroddiad ar y mater penodol hwn ym mis Hydref 2019, ac mae'r Gweinidog wedi ymrwymo i ddarparu'r wybodaeth ddiweddaraf am yr argymhellion hynny erbyn mis Rhagfyr eleni. Roedd effaith ail gartrefi ar y Gymraeg yn un o ystyriaethau allweddol eraill ein gwaith. Rydym yn bryderus ynghylch y dystiolaeth fod niferoedd uchel o ail gartrefi, yn enwedig yng nghadarnleoedd y Gymraeg, yn cael effaith andwyol ar nifer y siaradwyr Cymraeg a hyfywedd y Gymraeg fel iaith gymunedol yn yr ardaloedd hynny. O'r herwydd, rydym yn croesawu sefydlu'r Comisiwn Cymunedau Cymraeg gan Lywodraeth Cymru, a'i nod o wneud argymhellion i gryfhau polisi mewn perthynas â chynaliadwyedd ieithyddol cymunedau. Rydym yn falch y bydd y comisiwn yn dadansoddi canlyniadau cyfrifiad 2021 a data arall, ac y bydd y gwaith yn cynnwys dadansoddi'r gydberthynas rhwng nifer ail gartrefi mewn cymunedau a nifer y siaradwyr Cymraeg. Lywydd, mae hwn yn fater pwysig iawn i ni, ac yn enwedig i bobl sy'n byw mewn cymunedau gwledig ac arfordirol. Byddwn yn dychwelyd at y mater pwysig hwn yn ystod tymor y chweched Senedd hon i weld sut y mae ymyriadau wedi datblygu. Diolch yn fawr.