English: Can I pay tribute to Lynne Neagle for that speech, but also for the work you've done in this area? I also want to put on record my thanks to Pancreatic Cancer UK for the information drop-in that they organised today, which I know many Members attended and we found the information there to be particularly valuable. Deputy Presiding Officer, over the past 50 years, diagnosis and treatment strategies for cancer patients have evolved rapidly, transforming patient outcomes. Yet, despite the major advancements witnessed in other areas of oncology, improvements in pancreatic cancer patient outcomes have largely stood still. In sharp contrast to the remarkable growth in the survival rates observed in other disease areas like lung, breast and prostate cancer, the overall five-year survival rate for patients diagnosed with pancreatic cancer is just 5 per cent across the globe, and that's not really improved substantially since the 1970s. Earlier this year, analysis positively suggested that cancer survival in the UK is improving, but it still lags behind other high-income countries, so we've got that part of the problem as well. Indeed, despite the improvements we are seeing, the UK still performed worse than Australia, Canada, Denmark, Ireland, New Zealand and Norway in the study published in The Lancet. Cancer Research UK says that the UK could do better and called for more investment in the NHS and the systems and innovations that support it, and that would be really important for pancreatic cancer and the prospects of improving outcomes. As we've heard, one of the problems is that the early stages of the disease can be silent and symptoms are often not picked up, and therefore the disease is discovered late in its course. And also I think there is a general poor public perception of pancreatic cancer and awareness, and this, added to the standard diagnostic tools frequently leading to delays in identification, and that they're not as advanced as some other areas of cancer treatment - the outcomes are that, by the time someone knows they have the disease, curative surgery, for instance, is not any longer viable. But, despite these rather daunting statistics, there have been signs of improvement and we need to build on these achievements, and obviously we've got great organisations that I've referred to campaigning actively in this area, as well as those that have the disease or their families, and we know what powerful political force is brought by those that come and give witness of their personal experience and that of their loved one. So, I think it's really important we build on this to increase the wealth of established research that we have and ensure that incremental improvements are valued and then seen across the field, and then combined with other advances so that we have a holistic approach. There are many, many things that need to be got right and improved to give an overall advance in prognosis and also to extend the treatment options available. So, I think that really is key to what we need to do, but, above all, I think it is this drive to get earlier diagnosis, and that leads to improved treatments, and we need to ensure that that applies in the field of research but also that we take patients and the public with us so that their awareness is improved also. I was very pleased to read earlier this month that Dr Catherine Hogan at Cardiff University's European Cancer Stem Cell Research Institute had been awarded £373,000-worth of funding by Cancer Research UK to understand how pancreatic cancer cells develop, with the aim of developing diagnostic tools for the future. So, we have a proud record also in Wales and in our universities and medical schools, and that's something, I think, that we need to contribute and ensure that we take that to its maximum extent and back it as well. But getting those major funding sources and bringing them into Wales is important. But I finish, really, with this plea that we all get more aware of pancreatic cancer, both in terms of where it is as a public health issue - the tenth most common cancer, as we've heard - but also it will ensure that we drive this up the political list of priorities so that we see the advances that have been pleasingly achieved in many areas of cancer treatment come to pancreatic cancer. Thank you very much.
Welsh: A gaf fi dalu teyrnged i Lynne Neagle am yr araith honno, ond hefyd am y gwaith rydych chi wedi'i wneud yn y maes hwn? Rwyf hefyd am gofnodi fy niolch i Pancreatic Cancer UK am y sesiwn wybodaeth alw heibio a drefnwyd ganddynt heddiw, a gwn fod llawer o Aelodau wedi mynychu honno ac yn teimlo bod yr wybodaeth a gafwyd yno yn arbennig o werthfawr. Ddirprwy Lywydd, dros y 50 mlynedd diwethaf, mae strategaethau diagnosis a thriniaeth ar gyfer cleifion canser wedi esblygu'n gyflym, gan drawsnewid canlyniadau i gleifion. Ac eto, er gwaethaf y datblygiadau mawr a welwyd mewn meysydd oncoleg eraill, mae gwelliannau yn y canlyniadau i gleifion canser y pancreas wedi aros yn eu hunfan i raddau helaeth. Mewn cyferbyniad llwyr â'r cynnydd rhyfeddol yn y cyfraddau goroesi a welwyd mewn clefydau eraill fel canser yr ysgyfaint, y fron a'r prostad, dim ond 5 y cant yw'r gyfradd gyffredinol o gleifion sy'n goroesi am bum mlynedd ar ôl cael diagnosis o ganser y pancreas, ac nid yw hynny wedi gwella'n sylweddol mewn gwirionedd ers y 1970au. Yn gynharach eleni, awgrymodd dadansoddiadau yn gadarnhaol fod cyfraddau goroesi canser yn y DU yn gwella, ond mae'n dal i fod ar ei hôl hi o gymharu â gwledydd incwm uchel eraill, felly mae gennym ni'r rhan honno o'r broblem hefyd. Yn wir, er gwaethaf y gwelliannau a welwn, roedd y DU yn dal i berfformio'n waeth nag Awstralia, Canada, Denmarc, Iwerddon, Seland Newydd a Norwy yn yr astudiaeth a gyhoeddwyd yn The Lancet. Dywed Cancer Research UK y gallai'r DU wneud yn well a galwodd am fwy o fuddsoddiad yn y GIG a'r systemau a'r datblygiadau arloesol sy'n ei gefnogi, a byddai hynny'n wirioneddol bwysig mewn perthynas â chanser y pancreas a'r rhagolygon ar gyfer gwella canlyniadau. Fel y clywsom, un o'r problemau yw y gall camau cynnar y clefyd fod yn gudd ac yn aml ni chaiff symptomau eu nodi, ac felly darganfyddir y clefyd yn hwyr yn ei ddatblygiad. Ac rwy'n credu hefyd fod canfyddiad ac ymwybyddiaeth y cyhoedd o ganser y pancreas yn wael at ei gilydd, ac o'i ychwanegu at y ffaith bod offer diagnostig safonol yn aml yn arwain at oedi cyn ei ganfod ac nad ydynt mor ddatblygedig â rhai meysydd eraill o driniaeth ganser - erbyn i rywun wybod bod ganddynt y clefyd, y canlyniad yw nad yw llawdriniaeth iachaol, er enghraifft, yn bosibl mwyach. Ond er gwaethaf yr ystadegau braidd yn frawychus hyn, gwelwyd arwyddion o welliant ac mae angen i ni adeiladu ar y cyflawniadau hyn, ac yn amlwg mae gennym sefydliadau gwych y cyfeiriais atynt yn ymgyrchu'n weithredol yn y maes hwn yn ogystal â'r rhai sy'n dioddef o'r clefyd neu eu teuluoedd, a gwyddom cymaint o rym gwleidyddol pwerus a geir yn sgil pobl yn dod i dystio ynghylch eu profiad personol a phrofiad eu hanwyliaid. Felly, rwy'n credu ei bod hi'n bwysig iawn ein bod yn adeiladu ar hyn i gynyddu'r cyfoeth o ymchwil sefydledig sydd gennym a sicrhau bod gwelliannau cynyddrannol yn cael eu gwerthfawrogi ac yna'n cael eu gweld ar draws y maes, a'u cyfuno wedyn â datblygiadau eraill fel bod gennym ddull cyfannol ar waith. Mae yna lawer iawn o bethau sydd angen eu cywiro a'u gwella er mwyn gweld datblygiad cyffredinol yn y prognosis ac i ehangu'r opsiynau triniaeth sydd ar gael. Felly, rwy'n credu bod hynny'n wirioneddol allweddol i'r hyn sydd angen inni ei wneud, ond yn fwy na dim, yr ymdrech i gael diagnosis cynharach, ac mae hynny'n arwain at well triniaethau, ac mae angen inni sicrhau bod hynny'n digwydd ym maes ymchwil ond hefyd ein bod yn mynd â chleifion a'r cyhoedd gyda ni fel bod eu hymwybyddiaeth yn gwella hefyd. Roeddwn yn falch iawn o ddarllen yn gynharach y mis hwn fod Dr Catherine Hogan yn Sefydliad Ymchwil Bôn-gelloedd Canser Ewropeaidd Prifysgol Caerdydd wedi derbyn £373,000 o gyllid gan Cancer Research UK i ddeall sut y mae celloedd canser y pancreas yn datblygu, gyda'r nod o ddatblygu offer diagnostig ar gyfer y dyfodol. Felly, mae gennym hanes da yng Nghymru ac yn ein prifysgolion a'n hysgolion meddygol, ac mae hynny'n rhywbeth y credaf fod angen inni ei gyfrannu a sicrhau ein bod yn cynnal hynny i'r eithaf ac yn ei gefnogi. Ond mae'n bwysig cael y ffynonellau cyllid mawr hynny a dod â hwy i Gymru. Ond rwy'n gorffen, mewn gwirionedd, gyda'r apêl ein bod i gyd yn dod yn fwy ymwybodol o ganser y pancreas, o ran lle mae fel mater iechyd cyhoeddus - y degfed canser mwyaf cyffredin, fel y clywsom - ond hefyd bydd yn sicrhau ein bod yn ei wthio i fyny'r rhestr wleidyddol o flaenoriaethau fel ein bod yn gweld y datblygiadau a gyflawnwyd, yn galonogol, mewn sawl maes triniaeth canser yn digwydd mewn perthynas â chanser y pancreas hefyd. Diolch yn fawr iawn.