English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Thank you for the opportunity to make this important statement today about the publication of our quality statement on women's and girls' health. We've been working hard to improve the quality of care everyone receives in Wales and to reduce the level of variation in standards between services available in one part of Wales and another. However, there continue to be some very deep-seated and entrenched differences in the way men and women experience healthcare. These are well documented and well researched and are not unique to Wales. Women make up just over half of our population and account for the majority of the NHS workforce in Wales. Women shoulder the majority of the family caring responsibilities and continue to do most of the work in the home, as well as working outside the home. But all too often, women receive healthcare based on the male experience of an illness, rather than getting the help and care they need, tailored towards their needs as a woman or a girl. Such gender biases and inequalities can mean women often receive poorer services and, in some cases, we are seeing poorer outcomes. Research by the British Heart Foundation suggests that the deaths of at least 8,000 women could have been prevented if they had received equitable cardiac treatment over a 10-year period in England and Wales. This is just one example, in one area of medicine. Sadly, these inequalities are evident throughout medicine. Llywydd, this isn't right and it's not fair. If we are to be true to our overarching aim of providing person-centred care in Wales, then we must change the way we provide healthcare for women and girls so they can access it in a timely way, so the NHS is responsive to their choices and needs and that research and development reflects women's and girls' lived experiences. That is why, today, I am publishing the quality statement on women's and girls' health. I want to put on record today that when we talk about women's health and women's healthcare, we're not just talking about gynaecological services or reproductive health. These are, of course, important services for women but they are not the beginning and the end of women's healthcare. There are a wide range of conditions where women may present differently to men or may be disproportionately affected, including autism, asthma, migraine, bone and cardiac disease. Women also experience different patterns of need and presentations across ethnicity and disability, pregnancy and maternity. The NHS must be able to treat people experiencing these conditions appropriately to ensure the best possible outcomes. The quality statement is the important first step in our plans to transform the care received by women in Wales. It sets out what the NHS is expected to deliver to ensure good-quality health services to support women and girls throughout the course of their lives. It describes what 'good' looks like. The quality statement will be followed by the publication of a 10-year women's health plan in the autumn. The plan is being developed by NHS Wales with significant input from women's groups. Together, the quality statement and the plan will set the course for the way services for women and girls will be provided and developed in Wales. I have been clear that the plan will follow the same life-course approach that the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists set out in its 'Better for women' report in 2019. It will advocate an approach where women have access to the right treatment throughout their lives and the NHS must work in a more preventative space. While these two documents will set the course for the future, we have not been waiting for today to make changes to women's and girls' healthcare in Wales. We have funded the women's health implementation group and we've introduced specialist endometriosis nurses and pelvic health and well-being co-ordinators into each health board in Wales. They are ensuring women are being signposted to appropriate services and being supported through diagnosis and treatment.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Diolch am y cyfle i wneud y datganiad pwysig hwn heddiw am gyhoeddi ein datganiad ansawdd ar iechyd menywod a merched. Rydym ni wedi bod yn gweithio'n galed i wella ansawdd y gofal mae pawb yn ei dderbyn yng Nghymru ac i leihau lefel yr amrywiaeth yn y safonau rhwng gwasanaethau sydd ar gael mewn un rhan o Gymru a'r llall. Fodd bynnag, mae rhai gwahaniaethau dwfn a sefydledig iawn o hyd yn y ffordd mae dynion a menywod yn profi gofal iechyd. Mae'r rhain wedi'u dogfennu'n dda ac wedi'u hymchwilio'n dda ac nid ydynt yn unigryw i Gymru. Menywod yw ychydig dros hanner ein poblogaeth ac maen nhw'n cyfrif am y rhan fwyaf o weithlu'r GIG yng Nghymru. Mae menywod yn ysgwyddo'r rhan fwyaf o gyfrifoldebau gofalu'r teulu ac yn parhau i wneud y rhan fwyaf o'r gwaith yn y cartref, yn ogystal â gweithio y tu allan i'r cartref. Ond yn rhy aml o lawer, mae menywod yn cael gofal iechyd yn seiliedig ar brofiad gwrywaidd o salwch, yn hytrach na chael yr help a'r gofal sydd eu hangen arnyn nhw, wedi'u teilwra i'w hanghenion fel menyw neu ferch. Gall rhagfarn ac anghydraddoldebau o'r fath olygu bod menywod yn aml yn cael gwasanaethau mwy gwael ac, mewn rhai achosion, rydym ni'n gweld canlyniadau gwaeth. Mae ymchwil gan Sefydliad Prydeinig y Galon yn awgrymu y gellid bod wedi atal marwolaethau o leiaf 8,000 o fenywod pe baen nhw wedi cael triniaeth gardiaidd deg dros gyfnod o 10 mlynedd yng Nghymru a Lloegr. Dim ond un enghraifft yw hon, mewn un maes meddygaeth. Yn anffodus, mae'r anghydraddoldebau hyn yn amlwg ar draws meddygaeth. Llywydd, nid yw hyn yn iawn ac nid yw'n deg. Os ydym ni am fod yn driw i'n nod cyffredinol o ddarparu gofal sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn yng Nghymru, yna rhaid i ni newid y ffordd rydym ni'n darparu gofal iechyd i fenywod a merched fel y gallant ei gael mewn modd amserol, fel bod y GIG yn ymateb i'w dewisiadau a'u hanghenion a bod ymchwil a datblygu yn adlewyrchu profiadau byw menywod a merched. Dyna pam yr wyf i, heddiw, yn cyhoeddi'r datganiad ansawdd ar iechyd menywod a merched. Rwyf i eisiau cofnodi heddiw, pan fyddwn ni'n sôn am iechyd menywod a gofal iechyd menywod, nad sôn am wasanaethau gynaecolegol neu iechyd atgenhedlol yn unig yr ydym ni. Mae'r rhain, wrth gwrs, yn wasanaethau pwysig i fenywod ond nid dyma'r unig ofal iechyd i fenywod. Mae ystod eang o gyflyrau lle gall menywod fod â symptomau gwahanol i ddynion neu y gallen nhw gael eu heffeithio'n anghymesur, gan gynnwys awtistiaeth, asthma, meigryn, esgyrn a chlefyd y galon. Mae menywod hefyd yn profi patrymau gwahanol o angen a symptomau ar draws ethnigrwydd ac anabledd, beichiogrwydd a mamolaeth. Rhaid i'r GIG allu trin pobl sy'n profi'r cyflyrau hyn yn briodol er mwyn sicrhau'r canlyniadau gorau posibl. Y datganiad ansawdd yw'r cam cyntaf pwysig yn ein cynlluniau i drawsnewid y gofal mae menywod yn ei dderbyn yng Nghymru. Mae'n nodi'r hyn y disgwylir i'r GIG ei gyflawni i sicrhau gwasanaethau iechyd o ansawdd da i gefnogi menywod a merched drwy gydol eu bywydau. Mae'n disgrifio sut fydd 'da' yn edrych. Yn dilyn y datganiad ansawdd bydd cynllun iechyd menywod 10 mlynedd yn cael ei gyhoeddi yn yr hydref. Mae'r cynllun yn cael ei ddatblygu gan GIG Cymru gyda mewnbwn sylweddol gan grwpiau menywod. Gyda'i gilydd, bydd y datganiad ansawdd a'r cynllun yn gosod y cwrs ar gyfer y ffordd y caiff gwasanaethau i fenywod a merched eu darparu a'u datblygu yng Nghymru. Rydw i wedi bod yn glir y bydd y cynllun yn dilyn yr un dull cwrs bywyd ag a nodwyd gan Goleg Brenhinol yr Obstetryddion a'r Gynaecolegwyr yn ei adroddiad 'Gwell i fenywod' yn 2019. Bydd yn hyrwyddo dull lle mae menywod yn gallu cael y driniaeth gywir drwy gydol eu hoes a rhaid i'r GIG weithio mewn man mwy ataliol. Er y bydd y ddwy ddogfen hyn yn gosod y llwybr ar gyfer y dyfodol, nid ydym wedi bod yn aros am heddiw i wneud newidiadau i ofal iechyd menywod a merched yng Nghymru. Rydym ni wedi ariannu'r grŵp gweithredu iechyd menywod ac rydym ni wedi cyflwyno nyrsys endometriosis arbenigol a chydlynwyr iechyd a lles y pelfis ym mhob bwrdd iechyd yng Nghymru. Maen nhw'n sicrhau bod menywod yn cael eu cyfeirio at wasanaethau priodol ac yn cael eu cefnogi drwy ddiagnosis a thriniaeth.