English: I'm pleased to make a statement on the Welsh Government's draft budget for 2023-24, which has been laid this afternoon. This is a draft budget unlike any other that we've laid since the start of devolution. It's been one of the toughest that we've ever made, reflecting the perfect storm of economic and budgetary pressures faced in Wales, none of which are of our making. A decade of austerity has been compounded by the ongoing and long-term impacts of Brexit, the pandemic and our recovery from it, the economic and humanitarian consequences of the war in Ukraine, and now an unprecedented cost-of-living crisis, which affects every aspect of daily life and business. The UK is in recession, inflation is at a 40-year high, and energy prices are soaring at the same time as standards of living are falling. Our economy and public services are very fragile and are not able to withstand further shocks. People and communities across Wales are grappling every day with the challenge of just getting by. Our funding settlement is not sufficient to meet all of these extraordinary pressures, let alone our priorities in 2023-24. Even after the additional funding that we received in the autumn statement - £1.2 billion over two years - our settlement is still worth up to £3 billion less in real terms, and up to £1 billion less in 2023-24. And just as the UK was falling into recession, the UK Government took the incredible decision not to make any more capital funding available to stimulate our economy. The UK enters recession in the worst shape of any of the G7 economies, and our capital budget will be 8.1 per cent lower in real terms, falling far short of what we need to meet our ambitious plans. Llywydd, in this budget process, Welsh Ministers have made some very difficult decisions to ensure every pound that we have invested makes the greatest positive impact. The 2023-24 draft budget builds on the indicative spending plans that we set out in last year's three-year Welsh spending review. In this budget process, all Ministers have worked hard to refocus funding from within existing plans to reprioritise it towards where it will have the greatest impact. Together with additional revenue funding provided through the autumn statement, we have made some additional allocations, focused on three main priorities: protecting front-line public services and our ambitions for the future as far as we possibly can; continuing to provide help to those most affected by the cost-of-living crisis; and supporting our economy through recessionary times. Recognising our commitment to protecting front-line public services, this includes an extra £165 million for NHS Wales to help protect front-line services. An additional £227 million is being provided to local government through the settlement to help local authorities safeguard the important and wide range of services that they provide, including directly funding schools. As a result of the spending decisions made in relation to education in England, Wales received a consequential of £117 million a year in the autumn statement. Through the choices we have taken, this is being provided in full to local government. We will also provide funding, through the local government settlement and the health budget, to continue to deliver the real living wage in social care - an important investment in the people who work in social care and the wider health and care system. More detail about the provisional local government settlement will be available tomorrow. Wales is proud to be a nation of sanctuary and has welcomed thousands of people fleeing the conflict in Ukraine. Over the last year, we have created and funded our own supersponsor route, which has helped almost 3,000 people come to Wales. In the absence of any firm funding from the UK Government for the second year of its Homes for Ukraine scheme, we will continue to provide funding to support our humanitarian response, making sure people from Ukraine in Wales receive a warm welcome and the support that they need while they're here. The draft budget includes an allocation of £40 million in 2023-24 and a further £20 million in 2024-25. Of all the challenges facing Wales today, the cost-of-living crisis is the one that bites hardest for most people. The draft budget provides an additional £18.8 million for the discretionary assistance fund, which provides a lifeline for many tens of thousands of people facing financial hardship. An extra £10 million is invested in homelessness prevention and relief interventions across Wales. The crisis facing our economy is also at the forefront of our minds. This draft budget contains £319 million for a package of non-domestic rates support for businesses in 2023-24, and a further £145 million for 2024-25. We're also investing £18 million for employability programmes to support people in work and help those who are without employment with the skills that they need to enter and to remain in work. This is a budget that seeks to balance the short-term need to protect people in the face of the immediate cost-of-living crisis whilst also ensuring our public services remain sustainable in the longer term. We're today making an extra £40 million available to support public transport, helping create a sustainable and greener transport system. A £20 million capital grant will help local authorities decarbonise their buildings, building on the success of similar public sector schemes, such as the solar farm at Morriston Hospital in Swansea, which is now supplying a quarter of the hospital's power needs. In addition to our funding allocations, details of the proposed rates for Welsh taxes for 2023-24 are published as part of this draft budget. There will be no change to any of the current rates for Welsh rates of income tax for 2023-24. This means that the three rates - the basic, higher and additional - will remain at 10p in the pound. Landfill disposal tax rates will be increased in line with retail price index forecast inflation, with effect from 1 April 2023. There will be no further changes to the rates and bands for main residential land transaction tax rates following those changes that were introduced on 10 October. Similarly, no changes are proposed to the higher residential or non-residential land transaction tax rates introduced on 22 December 2020. I am issuing a separate written statement today setting out further details about our tax plans. We continue to publish an extensive suite of documentation as part of our draft budget package, enabling a high level of transparency for Senedd members, our public service partners, social partners, the third sector, and indeed the people of Wales. Our chief economist's report and the Wales infrastructure investment strategy project pipeline are part of this package, all of which are published today on the Welsh Government's website and shared with the Senedd. I am particularly proud that our budget improvement plan, created with the budget impact and improvement advisory group, maintains our commitment to provide transparency around improving budget and tax processes. I'm very grateful to my Cabinet colleagues for their commitment and hard work during this process, and I also want to thank Siân Gwenllian, lead designated Member for the co-operation agreement, for the ongoing engagement and close working relationship during this process. Llywydd, this is a draft budget made in hard times for hard times. It reflects the constraints of our funding settlement but not a lack of ambition. It maintains our commitment to prioritise the most vulnerable, and public services, whilst continuing to create a stronger, fairer and greener Wales for all.
Welsh: Rwy'n falch o wneud datganiad ar gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24, a osodwyd y prynhawn yma. Mae hon yn gyllideb ddrafft sy'n wahanol i unrhyw un arall yr ydym ni wedi'i gosod ers dechrau datganoli. Mae wedi bod yn un o'r anoddaf a wnaethom ni erioed, gan adlewyrchu'r storm berffaith o bwysau economaidd a chyllidebol a wynebir yng Nghymru, ac nid ydym ni yn gyfrifol am unrhyw un ohonyn nhw. Ychwanegwyd at broblemau degawd o gyni gan effeithiau parhaus a hirdymor Brexit, y pandemig a'n hadferiad ohono, canlyniadau economaidd a dyngarol y rhyfel yn Wcráin, a nawr argyfwng costau byw na welwyd ei debyg o'r blaen, sy'n effeithio ar bob agwedd ar fywyd bob dydd a busnes. Mae'r DU mewn dirwasgiad, mae chwyddiant ar ei uchaf ers 40 mlynedd, ac mae prisiau ynni'n codi'n aruthrol ar yr un pryd ag y mae safonau byw yn gostwng. Mae ein heconomi a'n gwasanaethau cyhoeddus yn fregus iawn a dydyn nhw ddim yn gallu gwrthsefyll mwy o ysgytwadau. Mae pobl a chymunedau ledled Cymru yn ymrafael bob dydd gyda'r her o ymdopi yn unig. Nid yw ein setliad cyllid yn ddigon i ymdrin â'r holl bwysau eithriadol hyn, heb sôn am ein blaenoriaethau yn 2023-24. Hyd yn oed ar ôl y cyllid ychwanegol a gawsom yn natganiad yr hydref - £1.2 biliwn dros ddwy flynedd - mae ein setliad yn dal yn werth hyd at £3 biliwn yn llai mewn termau real, a hyd at £1 biliwn yn llai yn 2023-24. Ac yn union fel yr oedd y DU yn mynd i ddirwasgiad, fe wnaeth Llywodraeth y DU y penderfyniad anhygoel hwnnw i beidio â sicrhau bod mwy o gyllid cyfalaf ar gael i ysgogi ein heconomi. Mae'r DU yn mynd i mewn i ddirwasgiad mewn sefyllfa sy'n waeth na sefyllfa unrhyw un o economïau eraill y G7, a bydd ein cyllideb gyfalaf 8.1 y cant yn is mewn termau real, gan ddisgyn yn is na'r hyn sydd ei angen arnom i gyflawni ein cynlluniau uchelgeisiol. Llywydd, ym mhroses y gyllideb hon, mae Gweinidogion Cymru wedi gwneud penderfyniadau anodd iawn i sicrhau bod pob punt yr ydym wedi'i buddsoddi yn cael yr effaith gadarnhaol fwyaf. Mae cyllideb ddrafft 2023-24 yn adeiladu ar y cynlluniau gwariant dangosol a nodwyd gennym yn adolygiad gwariant tair blynedd Cymru y llynedd. Ym mhroses y gyllideb hon, mae pob Gweinidog wedi gweithio'n galed i ail gyfeirio cyllid o gynlluniau presennol i le y bydd yn cael yr effaith fwyaf. Ynghyd â chyllid refeniw ychwanegol a ddarperir drwy ddatganiad yr hydref, rydym wedi gwneud rhai dyraniadau ychwanegol, yn canolbwyntio ar dair prif flaenoriaeth: diogelu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen a'n huchelgeisiau ar gyfer y dyfodol gymaint ag y gallwn ni; parhau i ddarparu cymorth i'r rhai yr effeithir arnyn nhw fwyaf gan yr argyfwng costau byw; a chefnogi ein heconomi drwy gyfnod o ddirwasgiad. Gan gydnabod ein hymrwymiad i ddiogelu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen, mae hyn yn cynnwys £165 miliwn yn ychwanegol i GIG Cymru er mwyn helpu i ddiogelu gwasanaethau rheng flaen. Mae £227 miliwn ychwanegol yn cael ei ddarparu i lywodraeth leol drwy'r setliad i helpu awdurdodau lleol ddiogelu'r ystod bwysig ac eang o wasanaethau y maen nhw'n eu darparu, gan gynnwys ariannu ysgolion yn uniongyrchol. O ganlyniad i'r penderfyniadau gwariant a wnaed mewn cysylltiad ag addysg yn Lloegr, cafodd Cymru gyllid canlyniadol o £117 miliwn y flwyddyn yn natganiad yr hydref. Trwy'r dewisiadau yr ydym ni wedi'u gwneud, mae hwn yn cael ei ddarparu'n llawn i lywodraeth leol. Byddwn ni hefyd yn darparu cyllid, drwy'r setliad llywodraeth leol a'r gyllideb iechyd, i barhau i ddarparu'r cyflog byw go iawn ym maes gofal cymdeithasol - buddsoddiad pwysig yn y bobl sy'n gweithio ym maes gofal cymdeithasol a'r system iechyd a gofal ehangach. Bydd mwy o fanylion am y setliad llywodraeth leol dros dro ar gael yfory. Mae Cymru yn falch o fod yn genedl noddfa sydd wedi croesawu miloedd o bobl sy'n ffoi rhag y gwrthdaro yn Wcráin. Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi creu ac ariannu ein llwybr uwch-noddwr ein hunain, sydd wedi helpu bron i 3,000 o bobl i ddod i Gymru. Yn absenoldeb unrhyw gyllid cadarn gan Lywodraeth y DU am yr ail flwyddyn yn ei chynllun Cartrefi i'r Wcráin, byddwn yn parhau i ddarparu cyllid i gefnogi ein hymateb dyngarol, gan sicrhau bod pobl o Wcráin yng Nghymru yn cael croeso cynnes a'r gefnogaeth sydd ei hangen arnyn nhw yn ystod eu cyfnod yma. Mae'r gyllideb ddrafft yn cynnwys dyraniad o £40 miliwn yn 2023-24 a £20 miliwn ychwanegol yn 2024-25. O'r holl heriau sy'n wynebu Cymru heddiw, yr argyfwng costau byw yw'r un sy'n brathu galetaf i'r rhan fwyaf o bobl. Mae'r gyllideb ddrafft yn rhoi £18.8 miliwn yn ychwanegol ar gyfer y gronfa cymorth dewisol, sy'n darparu achubiaeth i ddegau o filoedd o bobl sy'n wynebu caledi ariannol. Mae £10 miliwn yn ychwanegol yn cael ei fuddsoddi mewn ymyriadau atal a lleddfu digartrefedd ledled Cymru. Mae'r argyfwng y mae ein heconomi yn ei wynebu hefyd ar flaen ein meddyliau. Mae'r gyllideb ddrafft hon yn cynnwys £319 miliwn ar gyfer pecyn o gymorth trethi annomestig i fusnesau yn 2023-24, a £145 miliwn ychwanegol ar gyfer 2024-25. Rydym hefyd yn buddsoddi £18 miliwn ar gyfer rhaglenni cyflogadwyedd i gefnogi pobl mewn gwaith a helpu'r rhai hynny sydd heb waith gyda'r sgiliau sydd eu hangen arnyn nhw i fynd i mewn i fyd gwaith ac aros mewn gwaith. Dyma gyllideb sy'n ceisio cydbwyso'r angen tymor byr i amddiffyn pobl yn wyneb yr argyfwng costau byw uniongyrchol gan hefyd sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus yn parhau i fod yn gynaliadwy yn y tymor hirach. Heddiw rydym yn sicrhau bod £40 miliwn yn ychwanegol ar gael i gefnogi trafnidiaeth gyhoeddus, gan helpu i greu system drafnidiaeth gynaliadwy a gwyrddach. Bydd grant cyfalaf o £20 miliwn yn helpu awdurdodau lleol i ddatgarboneiddio eu hadeiladau, gan adeiladu ar lwyddiant cynlluniau tebyg yn y sector cyhoeddus, fel y fferm solar yn Ysbyty Treforys yn Abertawe, sydd bellach yn cyflenwi chwarter anghenion pŵer yr ysbyty. Yn ogystal â'n dyraniadau ariannol, mae manylion y cyfraddau arfaethedig ar gyfer trethi Cymru ar gyfer 2023-24 yn cael eu cyhoeddi yn rhan o'r gyllideb ddrafft hon. Ni fydd unrhyw newid i unrhyw un o'r cyfraddau presennol ar gyfer cyfraddau treth incwm Cymru ar gyfer 2023-24. Mae hyn yn golygu y bydd y tair cyfradd - y rhai sylfaenol, uwch ac ychwanegol - yn aros yn 10c yn y bunt. Bydd cyfraddau treth gwaredu tirlenwi'n cael eu cynyddu yn unol â rhagolwg chwyddiant y mynegai prisiau manwerthu, a ddaw i rym ar 1 Ebrill 2023. Ni fydd newidiadau pellach i'r cyfraddau a bandiau ar gyfer prif gyfraddau treth trafodiadau tir preswyl yn dilyn y newidiadau hynny a gyflwynwyd ar 10 Hydref. Yn yr un modd, ni chynigir unrhyw newidiadau i gyfraddau treth uwch trafodiadau tir preswyl neu amhreswyl a gyflwynwyd ar 22 Rhagfyr 2020. Rwy'n cyhoeddi datganiad ysgrifenedig ar wahân heddiw yn nodi manylion ychwanegol am ein cynlluniau treth. Rydym yn parhau i gyhoeddi cyfres helaeth o ddogfennau fel rhan o'n pecyn cyllideb ddrafft, gan alluogi lefel uchel o dryloywder ar gyfer aelodau'r Senedd, ein partneriaid gwasanaeth cyhoeddus, partneriaid cymdeithasol, y trydydd sector, ac yn wir bobl Cymru. Mae adroddiad ein prif economegydd a phiblinell prosiect strategaeth buddsoddi seilwaith Cymru yn rhan o'r pecyn hwn, a'r cyfan yn cael ei gyhoeddi heddiw ar wefan Llywodraeth Cymru a'i rannu â'r Senedd. Rwy'n arbennig o falch bod ein cynllun gwella cyllideb, a grëwyd gyda'r grŵp cynghori ar effaith a gwelliant y gyllideb yn cynnal ein hymrwymiad i ddarparu tryloywder ynghylch gwella prosesau cyllideb a threthi. Rwy'n ddiolchgar iawn i fy nghydweithwyr yn y Cabinet am eu hymrwymiad a'u gwaith caled yn ystod y broses hon, ac rwyf am ddiolch hefyd i Siân Gwenllian, Aelod Dynodedig Arweiniol ar gyfer y Cytundeb Cydweithredu, am yr ymgysylltu parhaus a'r berthynas waith agos yn ystod y broses hon. Llywydd, dyma gyllideb ddrafft a wneir mewn cyfnod caled ar gyfer cyfnod caled. Mae'n adlewyrchu cyfyngiadau ein setliad cyllid ond nid diffyg uchelgais. Mae'n cadw ein hymrwymiad i flaenoriaethu'r mwyaf agored i niwed, a gwasanaethau cyhoeddus, wrth barhau i greu Cymru gryfach, decach a gwyrddach i bawb.