English: Yes, okay. It's on lifting the lockdown, actually, Dirprwy Lywydd. Thank you, Dirprwy Lywydd. There is no doubt that the protection of public health in response to COVID-19 is raising extraordinary economic challenges. The UK Government has tried to freeze the economy using the job retention scheme, generous business loans and various handouts. But freezing the economy is the easy part. Just as we have not mastered the second phase in cryogenics - the unfreezing part - we do not know how to successfully unfreeze an economy. Both are complex systems that cannot simply be turned off and on. The economic scarring has already begun. Thousands of businesses are shutting down, undermining the productive capacity of the Welsh economy. There have already been serious job losses. Many who lose their jobs during a recession never find work again. Young people who are trying to enter the workforce could experience long-term loss of earnings. Locking down the economy has also had extraordinary fiscal costs, increasing UK Government debt by billions. While this was justified to prevent a total economic collapse, maintaining such levels of Government spending over the long term is simply not sustainable. There's no doubt that balancing public health against the now dire need to unlock the economy is a very delicate and precarious task. But we in the Brexit Party now believe that it has to be done sooner rather than later. We are fast approaching a situation when many once prosperous businesses and enterprises will no longer be able to sustain themselves. Large-scale loss of businesses in this way will undoubtedly lead to health consequentials that may indeed outweigh those presented by COVID-19. The economic crash of 2008 saw 10,000 suicides. I have no figures relating to mental health issues for this particular pandemic, but it is widely predicted that, even if we open the economy up immediately, there will already be substantial increases in mental health issues. The First Minister is adamant that we shall not see an easing of restrictions until he is certain that there will be no return to previous death rates from coronavirus. So, I feel we should analyse some of the statistics the First Minister relies on. There have been 1,483 recorded coronavirus-related deaths in Wales since the commencement of the epidemic. However, there is much anecdotal evidence emerging where coronavirus has been recorded as the cause of death, where the true cause has been a long-term, life-threatening illness such as cancer and heart disease, and whilst coronavirus was present, it could not be said to be the actual cause of death. Each death is, of course, a tragedy to those who knew and loved those who died. But we must remember that thousands of deaths occur over the same period every year, some of which may have been avoidable if the right actions had been taken at the right time. Indeed, how many people will die because they have been afraid to seek medical interventions whilst this pandemic has been present? We have to accept that this is the nature of things. We also have to consider how many young, fit and healthy people have died in Wales as a direct consequence of COVID-19. The truth is there have been very few. Again, although each was a tragedy in itself, we must have the courage to ask the question: 'Does it justify closing the whole economy and putting thousands of young people out of work, perhaps for a long period of time?' It can be argued that we should maintain the same lockdown procedures for those classified as 'vulnerable' for some time longer, but the argument for keeping everybody in lockdown is fast losing credibility. Let me now turn briefly to those businesses suffering most from the lockdown - the service sector, and in particular, pubs, restaurants and the leisure industry in general, including hotels, campsites and holiday parks. I am sure that, with good management and social distancing measures in place, much of this sector could be opened up, as has been done in the automotive trade. I was particularly impressed by a video sent to me by Andy Sinclair, of the Sinclair Group, outlining their strategy for reopening, and I am certain many other car retailers will be introducing similar measures. Risks of infection with such strategies in place would be at an absolute minimum. There are many other business operations that are still under restrictions that could apply the same sorts of measures as the motor trade. In this debate, Dirprwy Lywydd, we do not denigrate or criticise the First Minister or his Government for their actions during this coronavirus epidemic. Indeed, we would congratulate them on their robust economic interventions, and, in the most part, for the way these interventions have been delivered. There's no doubt that if it had not been for their actions, and the actions of the UK Government, the vast majority of Welsh businesses would be in a very precarious situation. The purpose of this debate is to ask the Government to accelerate its opening up of the economy. The time is fast approaching when, if we do not take action, the economy may take many, many years to recover - indeed, may never recover at all. We have heard that it is the most deprived areas that are worst hit by the lockdown. Valleys towns, which are already struggling, may lose many more retail outlets if it continues. We in Pontypool have just heard the news that one large retailer will not be reopening. Even one such loss is critical to our town centres. How often will this be replicated across our Valleys towns if the lockdown continues? Yes, First Minister, there are risks, but we risk our lives every time we drive a car, so we take the precaution to avoid accidents, and we rely on thousands, indeed millions, to do the same. Tragically, people do die on our roads every year, but we do not stop people driving because of this. Ultimately, First Minister, how we come out of lockdown is a risk-assessment exercise. We believe that the risk element is now outweighed by the absolute necessity of getting the economy functioning again. There are many in the business community who are desperate to reopen - their finances are exhausted, their health and well-being are being put in jeopardy. First Minister, the people of Wales have suffered enough. We call upon you to accelerate the rate of coming out of the lockdown. The consequences of not doing so are dire, and may be worse than COVID-19 itself.
Welsh: Iawn. Mae'n ymwneud â chodi'r cyfyngiadau symud, mewn gwirionedd, Ddirprwy Lywydd. Diolch, Ddirprwy Lywydd. Nid oes amheuaeth nad yw diogelu iechyd y cyhoedd mewn ymateb i COVID-19 yn creu heriau economaidd eithriadol. Mae Llywodraeth y DU wedi ceisio rhewi'r economi drwy ddefnyddio'r cynllun cadw swyddi, benthyciadau busnes hael a mathau amrywiol o gymorth. Ond rhewi'r economi yw'r rhan hawdd. Yn union fel nad ydym wedi meistroli'r ail gam mewn cryogeneg - y rhan ddadrewi - ni wyddom sut i ddadrewi economi'n llwyddiannus. Mae'r ddwy'n systemau cymhleth na ellir eu diffodd a'u hailgynnau'n syml. Mae'r creithio economaidd eisoes wedi dechrau. Mae miloedd o fusnesau'n cau, gan danseilio capasiti cynhyrchu economi Cymru. Collwyd llawer o swyddi eisoes. Ni fydd nifer o'r rhai sy'n colli eu swyddi yn ystod dirwasgiad byth yn dod o hyd i waith eto. Gallai pobl ifanc sy'n ceisio dod yn rhan o'r gweithlu golli enillion yn hirdymor. Deilliodd costau cyllidol eithriadol o gloi'r economi hefyd, gan arwain at ychwanegu biliynau at ddyled Llywodraeth y DU. Er bod cyfiawnhad dros hyn i atal cwymp economaidd llwyr, nid yw cynnal lefelau o'r fath o wariant Llywodraeth yn hirdymor yn gynaliadwy o gwbl. Nid oes amheuaeth fod cydbwyso iechyd y cyhoedd yn erbyn yr angen dybryd bellach i ddatgloi'r economi yn orchwyl anodd a bregus iawn. Ond rydym ni ym mhlaid Brexit bellach yn credu bod rhaid ei wneud yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach. Rydym yn nesáu'n gyflym at sefyllfa lle na fydd llawer o fusnesau a mentrau a fu'n llewyrchus yn gallu cynnal eu hunain mwyach. Bydd colli busnesau ar raddfa fawr yn y modd hwn yn sicr o arwain at ganlyniadau iechyd a allai fod yn waeth na'r rhai a gyflwynir gan COVID-19. Arweiniodd cwymp economaidd 2008 at 10,000 hunanladdiad. Nid oes gennyf ffigurau'n ymwneud â materion iechyd meddwl ar gyfer y pandemig penodol hwn, ond rhagwelir yn gyffredinol, hyd yn oed pe baem yn agor yr economi ar unwaith, y bydd cynnydd sylweddol eisoes mewn problemau iechyd meddwl. Mae'r Prif Weinidog yn bendant na welwn unrhyw lacio ar y cyfyngiadau hyd nes ei fod yn sicr na fyddwn yn dychwelyd at y cyfraddau marwolaethau blaenorol o'r coronafeirws. Felly, rwy'n teimlo y dylem ddadansoddi rhai o'r ystadegau y mae'r Prif Weinidog yn dibynnu arnynt. Cofnodwyd 1,483 o farwolaethau a oedd yn gysylltiedig â'r coronafeirws yng Nghymru ers dechrau'r epidemig. Fodd bynnag, mae llawer o dystiolaeth anecdotaidd yn dod i'r amlwg sy'n awgrymu, lle cofnodwyd coronafeirws fel achos marwolaeth, mai'r achos gwirioneddol oedd salwch hirdymor sy'n peryglu bywyd megis canser a chlefyd y galon, ac er bod coronafeirws yn bresennol, ni ellid dweud mai dyna oedd gwir achos y farwolaeth. Mae pob marwolaeth, wrth gwrs, yn drasiedi i'r rhai a oedd yn adnabod ac yn caru'r rhai a fu farw. Ond mae'n rhaid inni gofio bod miloedd o farwolaethau yn digwydd dros yr un cyfnod bob blwyddyn, ac y byddai modd osgoi rhai ohonynt pe bai'r camau cywir wedi cael eu cymryd ar yr adeg iawn. Yn wir, faint o bobl fydd yn marw am eu bod yn ofni gofyn am help meddygol tra bu'r pandemig hwn yn bresennol? Rhaid inni dderbyn mai dyma natur pethau. Rhaid inni hefyd ystyried faint o bobl ifanc, heini ac iach sydd wedi marw yng Nghymru o ganlyniad uniongyrchol i COVID-19. Y gwir yw mai ychydig iawn o farwolaethau o'r fath a gafwyd. Eto, er bod pob un yn drychineb ynddo'i hun, rhaid inni fod yn ddigon dewr i ofyn y cwestiwn: 'A yw'n cyfiawnhau cau'r economi gyfan a rhoi miloedd o bobl ifanc allan o waith, a hynny am gyfnod hir o bosibl?' Gellir dadlau y dylem gadw'r un cyfyngiadau ar gyfer y rheini y nodwyd eu bod yn fregus am beth amser yn hwy, ond mae'r ddadl dros orfodi cyfyngiadau symud ar bawb yn prysur golli ei hygrededd. Gadewch imi droi'n fyr at y busnesau sy'n dioddef fwyaf o'r cyfyngiadau - y sector gwasanaeth, ac yn enwedig tafarndai, bwytai a'r diwydiant hamdden yn gyffredinol, gan gynnwys gwestai, gwersylloedd a pharciau gwyliau. O gael mesurau rheoli da a threfniadau cadw pellter cymdeithasol ar waith, rwy'n siŵr y gellid agor llawer o'r sector hwn, fel sydd wedi digwydd yn y fasnach fodurol. Gwnaeth fideo a anfonwyd ataf gan Andy Sinclair, o Sinclair Group, argraff arbennig arnaf: roedd yn amlinellu eu strategaeth ar gyfer ailagor, ac rwy'n siŵr y bydd nifer o werthwyr ceir eraill yn cyflwyno mesurau tebyg. Byddai'r risg o heintio gyda strategaethau o'r fath ar waith yn fach iawn. Gallai llawer o fusnesau eraill sy'n parhau o dan gyfyngiadau weithredu'r un math o fesurau â'r fasnach fodurol. Yn y ddadl hon, Ddirprwy Lywydd, nid ydym yn difrïo nac yn beirniadu'r Prif Weinidog na'i Lywodraeth am eu gweithredoedd yn ystod yr epidemig coronafeirws hwn. Yn wir, hoffem eu llongyfarch ar eu hymyriadau economaidd cadarn, ac at ei gilydd, am y ffordd y mae'r ymyriadau hyn wedi'u cyflawni. Oni bai am eu gweithredoedd, a gweithredoedd Llywodraeth y DU, nid oes amheuaeth y byddai'r mwyafrif helaeth o fusnesau Cymru mewn sefyllfa fregus iawn. Pwrpas y ddadl hon yw gofyn i'r Llywodraeth gyflymu'r broses o agor yr economi. Os na wnawn ni weithredu, mae'r amser yn prysur agosáu pan allai gymryd llawer iawn o flynyddoedd i'r economi ymadfer - yn wir, efallai na fyddai byth yn ymadfer. Clywsom mai'r ardaloedd mwyaf difreintiedig sy'n cael eu taro waethaf gan y cyfyngiadau. Efallai y bydd trefi'r Cymoedd, sydd eisoes yn ei chael hi'n anodd, yn colli llawer mwy o siopau os yw'n parhau. Rydym ni ym Mhont-y-pŵl newydd glywed na fydd un manwerthwr mawr yn ailagor. Mae hyd yn oed un golled o'r fath yn allweddol i ganol ein trefi. Pa mor aml y caiff hyn ei ailadrodd ar draws ein trefi yn y Cymoedd os bydd y cyfyngiadau'n parhau? Oes, Brif Weinidog, mae yna risgiau, ond rydym yn peryglu ein bywydau bob tro y byddwn yn gyrru car, felly rydym yn cymryd gofal i osgoi damweiniau, ac rydym yn dibynnu ar filoedd, miliynau yn wir, i wneud yr un peth. Yn drasig, mae pobl yn marw ar ein ffyrdd bob blwyddyn, ond nid ydym yn atal pobl rhag gyrru oherwydd hyn. Yn y pen draw, Brif Weinidog, ymarfer asesu risg yw'r ffordd y down allan o'r cyfyngiadau. Credwn fod yr elfen risg bellach yn cael ei gwrthbwyso gan yr anghenraid i sicrhau bod yr economi'n gweithio eto. Mae llawer o bobl yn y gymuned fusnes yn daer am gael ailagor - mae eu harian wedi dod i ben, mae perygl i'w hiechyd a'u lles. Brif Weinidog, mae'r Cymry wedi dioddef digon. Galwn arnoch i gyflymu'r broses o lacio'r cyfyngiadau. Mae canlyniadau peidio â gwneud hynny'n enbyd, a gallant fod yn waeth na COVID-19 ei hun.