English: Now, our work found that, in the past, the Welsh Government's activities then, in terms of international engagement, had been too patchy in our view, and incoherent, and it is important that we see this change. We made a total of 11 recommendations in our report, and I am pleased that the Minister has indicated that they've accepted or accepted in principle all of them - though we always question that term 'accept in principle', sometimes. We'll see how that goes. But, turning to the first couple of recommendations, it's abundantly clear that Wales needs a new strategy of how we engage with the world after Brexit, or, actually, how we engage with the world full stop. Brexit is just an example of why we need to do it. This new strategy needs to be bold. It needs to set out the scale of our ambition as a nation. We must not be frightened of going perhaps that one step further than we would conventionally do. In leading on the development of the new strategy, we welcome the creation of the new Minister for international relations, with a seat at the Cabinet. However, it is clear to us that many aspects of international relations are cross-portfolio, and therefore we want to actually see more examples of that: economy, environment, education portfolios. It is clear that it is not a single subject area. We want the Minister to lead on that co-ordination across Government, and, in the report, we did recommend a Cabinet sub-committee. We acknowledge that the Minister says this could be an appropriate mechanism, but she alludes to the need for full Cabinet discussions on internationalisation. I fully acknowledge this, but how do we have a formal structure that ensures a cross-portfolio approach? That's the question. It's all well and good having this informal concept, but we need a formal structure, and that's why I want some further information from the Minister today on the progress towards co-ordinating activities across Government, in addition to the bilateral meetings she intends to have with those colleagues, but where is the formal structure where that happens? Wales's future role in Europe after Brexit was a perennial issue during the course of our work. It is clear to us that, whatever the eventual shape and outcome of Brexit - and I say that now, 'whatever the shape of the outcome of Brexit', because we still don't know - Europe and our relationship with the European Union will continue to be important in the years ahead. It is for this reason that we support the retention of the Welsh Government offices in Brussels. We also heard that Wales has historically enjoyed the benefits of a number of European programmes, such as the student mobility programme, Erasmus+, and the research and innovation programme, Horizon 2020. Currently, it is the Welsh Government's position to advocate continued participation in those programmes through the UK. We want this ambition to go further so that, if the UK Government fails to secure this, then the Welsh Government should go ahead and explore securing participation in its own right in devolved areas and where there are clear benefits to Wales. I think this week's example of the HE student fee issue highlights how the UK Government may not be in synchronisation with the Welsh Government's thinking on our relationship with the EU and EU citizens. This is what we are calling for in recommendation 5: for the Welsh Government to actually explore and have exploratory talks, and to report back to this Assembly in the autumn term, and, with the autumn term including 31 October, which is now the new deadline, perhaps it's appropriate that we do that, because that's the next cliff edge that we face. In addition to the multilateral relationships and networks that we enjoy, Wales also has a number of bilateral relationships, which will continue to form an important part in Wales's external engagement work in the future. During our work, we've found that the countries and sub-state actors across the international stage that operate most successfully have clearly prioritised bilateral relationships based on common interests. In particular, the approach of the Basque Country and of Quebec were examples that we could learn from, and I am fully aware that the Basque Country have been to this institution and that we have had committees that have gone over to the Basque Country. They are an example of where we may want to learn how they manage the relationships and particularly bilateral relationships, and how they've prioritised them. Our recommendation 6 calls on the Welsh Government to review the bilateral relationships that Wales currently has, in order to assess which of them can be strengthened and deepened in the future. I am pleased that the Minister, in her written response, has signalled that this work is under way, and again it would be helpful if she can give the Assembly an indication of timescales for the completion of this work, so that we have an understanding of where we are and where we can expect to be in the times ahead of us. We all know that time is going to be a major factor in the future. Turning to the question of our diaspora, we are clear that more can be done to make use of that diaspora. Although definitive figures do not exist, a study published in 2006 - and I accept that's 13 years ago - suggested that as many as 11 million people have Welsh ancestry in the USA alone. Better engagement with the Welsh diaspora could be the key to unlocking some of Wales's ambitions for international relations after Brexit. Again, I'm aware that the Welsh caucus in Washington is an example of where we could be using some of that. Our report calls for the creation of an action plan for engaging that diaspora. However, the Minister's written response suggests that the Welsh Government will not commit to this and instead is undertaking preliminary work to assess what is already happening in this area. I therefore ask the Minister to keep the committee updated on this work so that our ambitions can be realised. Turning to recommendation 10, whilst I do not wish to repeat arguments made previously in the Assembly about the need to improve inter-governmental mechanisms, I would like to give the Minister an opportunity, if she has the ability - and I've raised this with the Brexit Minister - perhaps to improve on the limited detail available in her written response, in particular, if she could confirm a date for when the publication of the review of the JMC will be available to us, because it's almost a year - it's actually a year - since the review was undertaken and we are not yet clear of any date of publication of that review, and it is critical to understand how Wales can have an input into various aspects of international relations. In terms of the Welsh Government's overseas offices, we note the expansion in recent years of Wales's presence abroad. However, it is vital that these offices know what they are doing and that their activities are in line with the forthcoming strategy. I note that the Minister's response does not commit to an audit in the way that we have suggested. Perhaps she'd like to review that, because it is important we understand what is the purpose of the office, why is it where it is, how will we measure what it's doing, so that we can have a clear understanding that they are in the right place, doing the right thing for Wales. Finally, I'd like to talk a little about Welsh soft power - this is to say Wales's cultural and economic influence around the world. We heard that some of Wales's unique assets - our language, our arts, our values - could be better used to carve out a niche for ourselves on the world stage. We have seen other nations such as Scotland and Ireland do exactly that. To achieve this we need to be clearer about what our unique selling points are and develop those in a way that gains international recognition. To that end, we recommended that the new international strategy places a greater emphasis on soft power. I am pleased that the Minister has accepted the need for this. I think it was evident when we were Brussels last how UK representation looked at Wales's soft power mechanisms as an example of how they may want to do that when we leave the EU. Dirprwy Lywydd, we are facing a period of seemingly accelerating flux and change across the world. Perhaps now is the time for us in Wales to redouble our efforts and to work together to ensure that our voice is heard on the international stage much louder than it has been. I commend this report to the National Assembly, and look forward to hearing the contribution of other Members today.
Welsh: Nawr, canfu ein gwaith fod gweithgareddau Llywodraeth Cymru yn y gorffennol, o ran ymgysylltiad rhyngwladol, wedi bod yn rhy dameidiog yn ein barn ni, ac yn anghydlynol, ac mae'n bwysig ein bod yn gweld y newid hwn. Gwnaethom gyfanswm o 11 o argymhellion yn ein hadroddiad, ac rwy'n falch fod y Gweinidog wedi nodi eu bod wedi derbyn y cyfan ohonynt yn llwyr neu mewn egwyddor - er ein bod bob amser yn cwestiynu'r term 'derbyn mewn egwyddor', weithiau. Cawn weld sut y bydd hynny'n mynd. Ond gan droi at yr argymhellion cyntaf, mae'n gwbl amlwg fod angen strategaeth newydd ar Gymru o ran y ffordd yr ymgysylltwn â'r byd ar ôl Brexit, neu'n syml, y ffordd yr ymgysylltwn â'r byd. Nid yw Brexit ond yn enghraifft o pam y mae angen i ni ei wneud. Mae angen i'r strategaeth newydd hon fod yn feiddgar. Mae angen iddi nodi maint ein huchelgais fel cenedl. Rhaid inni beidio â bod ofn mynd un cam ymhellach na'r hyn y byddem yn ei wneud yn gonfensiynol. Wrth arwain ar ddatblygu'r strategaeth newydd, mae creu Gweinidog newydd dros gysylltiadau rhyngwladol, gyda sedd yn y Cabinet, yn gam i'w groesawu. Fodd bynnag, mae'n amlwg i ni fod llawer o agweddau ar gysylltiadau rhyngwladol yn rhai trawsbortffolio, ac felly rydym eisiau gweld mwy o enghreifftiau o hynny: portffolios yr economi, yr amgylchedd, addysg. Mae'n amlwg nad un maes pwnc yn unig ydyw. Rydym am i'r Gweinidog arwain cydgysylltiad o'r fath ar draws y Llywodraeth, ac yn yr adroddiad, roeddem yn argymell is-bwyllgor Cabinet. Rydym yn cydnabod bod y Gweinidog yn dweud y gallai hwn fod yn fecanwaith priodol, ond mae'n cyfeirio at yr angen am drafodaethau llawn yn y Cabinet ar ryngwladoli. Rwy'n cydnabod hyn yn llawn, ond sut y gallwn gael strwythur ffurfiol sy'n sicrhau dull gweithredu trawsbortffolio? Dyna'r cwestiwn. Un peth yw cael cysyniad anffurfiol, ond mae angen strwythur ffurfiol arnom, a dyna pam rwyf am gael rhagor o wybodaeth gan y Gweinidog heddiw am y cynnydd tuag at gydlynu gweithgareddau ar draws y Llywodraeth, yn ogystal â'r cyfarfodydd dwyochrog y mae'n bwriadu eu cael gyda'r cydweithwyr hynny, ond ble mae'r strwythur ffurfiol lle mae hynny'n digwydd? Roedd rôl Cymru yn Ewrop yn y dyfodol ar ôl Brexit yn fater a godai ei ben yn barhaol yn ystod ein gwaith. Mae'n amlwg i ni, beth bynnag fydd siâp a chanlyniad Brexit yn y pen draw - a dywedaf hynny yn awr, 'beth bynnag fydd siâp Brexit', oherwydd nid ydym yn gwybod o hyd - bydd Ewrop a'n perthynas â'r Undeb Ewropeaidd yn parhau i fod yn bwysig yn y blynyddoedd i ddod. Dyna pam y rhown ein cefnogaeth i gadw swyddfeydd Llywodraeth Cymru ym Mrwsel. Clywsom hefyd fod Cymru, yn hanesyddol, wedi mwynhau manteision nifer o raglenni Ewropeaidd, megis y rhaglen deithio ar gyfer myfyrwyr, Erasmus+, a'r rhaglen ymchwil ac arloesi, Horizon 2020. Ar hyn o bryd, safbwynt Llywodraeth Cymru yw hyrwyddo cyfranogiad parhaus yn y rhaglenni hynny drwy'r DU. Rydym am i'r uchelgais hwn fynd ymhellach, ac os bydd Llywodraeth y DU yn methu sicrhau hyn, dylai Llywodraeth Cymru fynd ati i ymchwilio i'r posibilrwydd o sicrhau cyfranogiad yn ei hawl ei hun mewn meysydd datganoledig a lle ceir manteision clir i Gymru. Rwy'n credu bod enghraifft y ffi myfyrwyr addysg uwch yr wythnos hon yn tynnu sylw at y ffaith nad yw Llywodraeth y DU o bosibl yn cyd-fynd â meddylfryd Llywodraeth Cymru ynglŷn â'n perthynas â'r UE a dinasyddion yr UE. Dyma rydym yn galw amdano yn argymhelliad 5: i Lywodraeth Cymru archwilio a chael trafodaethau archwiliol mewn gwirionedd, ac adrodd yn ôl i'r Cynulliad hwn yn nhymor yr hydref, a chan fod tymor yr hydref yn cynnwys 31 Hydref, sef y dyddiad newydd bellach ar gyfer gadael yr UE, efallai ei bod yn briodol ein bod yn gwneud hynny, gan mai dyna'r ymyl clogwyn nesaf sy'n ein hwynebu. Yn ogystal â'r cysylltiadau amlochrog a'r rhwydweithiau rydym yn eu mwynhau, mae gan Gymru nifer o gysylltiadau dwyochrog hefyd, a fydd yn parhau i fod yn rhan bwysig o waith ymgysylltu allanol Cymru yn y dyfodol. Yn ystod ein gwaith, gwelsom fod y gwledydd a'r is-wladwriaethau ar draws y llwyfan rhyngwladol sy'n gweithredu'n fwyaf llwyddiannus wedi rhoi blaenoriaeth eglur i gysylltiadau dwyochrog yn seiliedig ar ddiddordebau cyffredin. Yn benodol, roedd dull Gwlad y Basg a Quebec yn enghreifftiau y gallem ddysgu oddi wrthynt, ac rwy'n gwbl ymwybodol fod Gwlad y Basg wedi bod yn y sefydliad hwn a'n bod wedi cael pwyllgorau a aeth draw i Wlad y Basg. Maent yn enghraifft o ble y gallem fod eisiau dysgu sut y maent yn rheoli'r cysylltiadau ac yn enwedig cysylltiadau dwyochrog, a sut y maent wedi eu blaenoriaethu. Mae ein hargymhelliad 6 yn galw ar Lywodraeth Cymru i adolygu'r cysylltiadau dwyochrog sydd gan Gymru ar hyn o bryd, er mwyn asesu pa rai ohonynt y gellir eu cryfhau a'u dwysáu yn y dyfodol. Rwy'n falch fod y Gweinidog, yn ei hymateb ysgrifenedig, wedi dangos bod y gwaith hwn ar y gweill, ac unwaith eto byddai'n ddefnyddiol pe gallai roi syniad i'r Cynulliad o'r amserlenni ar gyfer cwblhau'r gwaith hwn, er mwyn inni ddeall y sefyllfa sydd ohoni a ble y gallwn ddisgwyl ei gyrraedd yn yr amser sydd o'n blaenau. Rydym i gyd yn gwybod bod amser yn mynd i fod yn ffactor o bwys yn y dyfodol. Gan droi at gwestiwn ein Cymry alltud, rydym yn glir y gellir gwneud mwy i ddefnyddio'r Cymry alltud hyn. Er nad oes ffigurau pendant yn bodoli, roedd astudiaeth a gyhoeddwyd yn 2006 - ac rwy'n derbyn bod hynny 13 mlynedd yn ôl - yn awgrymu bod cynifer â 11 miliwn o bobl o dras Gymreig yn yr Unol Daleithiau yn unig. Gallai gwell ymgysylltiad â'r Cymry alltud fod yn allweddol i ddatgloi rhai o uchelgeisiau Cymru o ran cysylltiadau rhyngwladol ar ôl Brexit. Unwaith eto, rwy'n ymwybodol fod y cawcws Cymreig yn Washington yn enghraifft o ble y gallem fod yn defnyddio peth o hynny. Mae ein hadroddiad yn galw am greu cynllun gweithredu i gynnwys y Cymry alltud. Fodd bynnag, mae ymateb ysgrifenedig y Gweinidog yn awgrymu na fydd Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i hyn a'i bod, yn lle hynny, yn gwneud gwaith rhagarweiniol i asesu'r hyn sy'n digwydd eisoes yn y maes hwn. Felly, gofynnaf i'r Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r pwyllgor am y gwaith hwn fel y gellir gwireddu ein huchelgeisiau. Gan droi at argymhelliad 10, er nad wyf am ailadrodd dadleuon a wnaed o'r blaen yn y Cynulliad ynglŷn â'r angen i wella dulliau rhynglywodraethol, hoffwn roi cyfle i'r Gweinidog, os yw'n gallu - ac rwyf wedi codi hyn gyda'r Gweinidog Brexit - i wella efallai ar y manylion cyfyngedig a geir yn ei hymateb ysgrifenedig, ac yn benodol, pe gallai gadarnhau dyddiad ar gyfer pa bryd y cyhoeddir adolygiad y Cyd-bwyllgor Gweinidogion, gan fod blwyddyn bron - mae'n flwyddyn mewn gwirionedd - ers y cynhaliwyd yr adolygiad ac nid ydym yn glir eto pa bryd y cyhoeddir yr adolygiad hwnnw, ac mae'n hollbwysig deall sut y gall Cymru gyfrannu at wahanol agweddau ar gysylltiadau rhyngwladol. O ran swyddfeydd tramor Llywodraeth Cymru, nodwn fod presenoldeb Cymru dramor wedi cynyddu yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Fodd bynnag, mae'n hanfodol fod y swyddfeydd hyn yn gwybod beth y maent yn ei wneud a bod eu gweithgareddau yn cyd-fynd â'r strategaeth arfaethedig. Sylwaf nad yw ymateb y Gweinidog yn ymrwymo i archwiliad yn y ffordd a awgrymwyd gennym. Efallai yr hoffai adolygu hynny, oherwydd mae'n bwysig ein bod yn deall beth yw diben y swyddfeydd, pam eu bod lle maent, sut y byddwn yn mesur yr hyn a wnânt er mwyn inni gael dealltwriaeth glir eu bod yn y lle iawn, yn gwneud y peth iawn i Gymru. Yn olaf, hoffwn sôn ychydig am bŵer meddal Cymru - hynny yw, dylanwad diwylliannol ac economaidd Cymru ar draws y byd. Clywsom y gellid defnyddio rhai o asedau unigryw Cymru - ein hiaith, ein celfyddyd, ein gwerthoedd - yn well i greu lle i ni ein hunain ar lwyfan y byd. Rydym wedi gweld gwledydd eraill fel yr Alban ac Iwerddon yn gwneud yn union hynny. Er mwyn cyflawni hyn mae angen i ni fod yn gliriach ynghylch beth yw ein pwyntiau gwerthu unigryw a datblygu'r rheini mewn ffordd sy'n ennill cydnabyddiaeth ryngwladol. I'r perwyl hwnnw, argymellasom fod y strategaeth ryngwladol newydd yn rhoi mwy o bwyslais ar bŵer meddal. Rwy'n falch fod y Gweinidog wedi derbyn bod angen hyn. Credaf ei bod yn amlwg pan oeddem ym Mrwsel ddiwethaf sut roedd cynrychiolaeth y DU yn edrych ar fecanweithiau pŵer meddal Cymru fel enghraifft o sut y gallent hwy fod eisiau gwneud hynny pan fyddwn yn gadael yr UE. Ddirprwy Lywydd, rydym yn wynebu cyfnod o newid ymddangosiadol gynyddol ar draws y byd. Efallai mai nawr yw'r amser i ni yng Nghymru ymdrechu'n galetach a gweithio gyda'n gilydd i sicrhau bod ein llais yn cael ei glywed yn llawer uwch nag o'r blaen ar y llwyfan rhyngwladol. Rwy'n cymeradwyo'r adroddiad hwn i'r Cynulliad Cenedlaethol, ac edrychaf ymlaen at glywed cyfraniad yr Aelodau eraill heddiw.