English: Diolch yn fawr. I would like to pay tribute to Joel for bringing this matter to the attention of the Senedd. I also want to pay tribute to the Tory group, because it's so lovely the way you all support each other in these short debates. It's a real example to the rest of us, so well done, you. You'll be pleased to hear that my 15-page speech has now been cut down to five. [ Laughter.] The Welsh Government's programme for government set out the actions we'll pursue over this Senedd term to ensure that nobody's left behind through a shared commitment to ensure that everyone reaches their potential. And that includes, of course, people who are deaf or living with hearing impairments. The Welsh Government recognises being deaf or having a hearing impairment can sometimes negatively impact levels of communications, as has been set out by Joel. This may leave people feeling isolated, detached from the world around them and feeling depressed. Everyday barriers in respect of public services, transport, health, social care, entertainment and leisure may hold them back. Early intervention and diagnosis is absolutely paramount for health and the well-being of these individuals. Wales is actually a leader in the development and provision of hearing healthcare, through our hearing plan, 'Framework of Action for Wales, 2017-2020: integrated framework of care and support for people who are D/deaf or living with hearing loss'. It is a first for the UK, and our framework for action outlines the service redesign required to meet the needs of the current and future Welsh population. The framework for action has been extended to 2023, in recognition of the remaining challenges of the work still to do, to ensure that we do everything we can to prevent ear problems. This includes ensuring people are diagnosed and treated in a timely manner and receive the ongoing care and communication support that they need. People who are deaf or are living with unmanaged hearing impairment or diagnosed with hearing loss and dementia, or mental health problems, are more likely to need care and support if they are to reach their full employment, education and social potential. The framework for action aims to follow the life course from newborn screening and children to adults and older people, to ensure that appropriate services are developed and individuals are signposted to those services when they're needed. In the time I have today, I can't do justice to the range of policies under way to address hidden issues affecting deaf people and those living with hearing impairment, but I will just highlight a few little areas of activity. I would like to say that I will look into the opportunities to see if there is any opportunity for us to work with the private sector to expand and to speed up the process. Hearing loss can't be cured, but its negative effects can be mitigated through hearing aids and equipment and support from multi-agency professionals. In April, I published our programme for transforming and modernising planned hospital care and reducing waiting lists. Importantly, the plan signals the transformation of community-based services to offer different options designed to support individuals. This will remain our key way of addressing the issue. It's really great that the UK has recognised BSL. Of course, that's following the example that we set back in 2004, when we formally recognised BSL as a language in its own right. The Welsh Government recognises the importance of accessible communications, and we were the first Government in the UK to ensure our COVID-19 press conferences included the presence of a BSL interpreter.
Welsh: Diolch yn fawr. Hoffwn dalu teyrnged i Joel am ddod â'r mater hwn i sylw'r Senedd. Rwyf hefyd am dalu teyrnged i grŵp y Torïaid, oherwydd mae'n hyfryd gweld y ffordd y mae pawb ohonoch yn cefnogi eich gilydd yn y dadleuon byr hyn. Mae'n esiampl go iawn i'r gweddill ohonom, felly da iawn chi. Fe fyddwch yn falch o glywed bod fy araith 15 tudalen bellach wedi'i thorri i bump. [ Chwerthin.] Mae rhaglen lywodraethu Llywodraeth Cymru yn nodi'r camau y byddwn yn eu cymryd dros dymor y Senedd hon i sicrhau nad oes neb yn cael ei adael ar ôl drwy ymrwymiad a rennir i sicrhau bod pawb yn cyrraedd eu potensial. Ac mae hynny'n cynnwys, wrth gwrs, pobl fyddar neu sy'n byw gyda nam ar eu clyw. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod y gall bod yn fyddar neu fod â nam ar y clyw effeithio'n negyddol ar lefelau cyfathrebu weithiau, fel y nododd Joel. Gall hyn olygu bod pobl yn teimlo'n ynysig, wedi eu gwahanu oddi wrth y byd o'u cwmpas ac yn teimlo'n isel eu hysbryd. Gall rhwystrau bob dydd o ran gwasanaethau cyhoeddus, trafnidiaeth, iechyd, gofal cymdeithasol, adloniant a hamdden eu dal yn ôl. Mae ymyrraeth a diagnosis cynnar yn hollbwysig i iechyd a lles yr unigolion hyn. Mae Cymru yn arwain y ffordd ar ddatblygu a darparu gofal iechyd clyw, drwy ein cynllun clyw, 'Fframwaith Gweithredu ar gyfer Cymru, 2017-2020: fframwaith gofal a chymorth integredig i bobl sy'n F/fyddar neu sy'n byw â cholled clyw'. Dyma'r cyntaf yn y DU, ac mae ein fframwaith gweithredu yn amlinellu'r ailgynllunio gwasanaethau sydd ei angen i ddiwallu anghenion poblogaeth Cymru ar hyn o bryd ac yn y dyfodol. Mae'r fframwaith gweithredu wedi'i ymestyn hyd at 2023, i gydnabod yr heriau sy'n parhau gyda'r gwaith sydd eto i'w wneud, er mwyn sicrhau ein bod yn gwneud popeth yn ein gallu i atal problemau clust. Mae hyn yn cynnwys sicrhau bod pobl yn cael eu diagnosis a'u trin yn brydlon a'u bod yn cael y gofal a'r cymorth cyfathrebu parhaus sydd ei angen arnynt. Mae pobl sy'n fyddar neu sy'n byw gyda nam ar eu clyw heb ei reoli neu heb gael diagnosis o golled clyw a dementia, neu broblemau iechyd meddwl, yn fwy tebygol o fod angen gofal a chymorth os ydynt yn mynd i gyrraedd eu potensial llawn o ran cyflogaeth ac addysg, ac yn gymdeithasol. Nod y fframwaith gweithredu yw dilyn cwrs bywyd o sgrinio babanod newydd-anedig a phlant i oedolion a phobl hŷn, er mwyn sicrhau bod gwasanaethau priodol yn cael eu datblygu a bod unigolion yn cael eu cyfeirio at y gwasanaethau hynny pan fo'u hangen. Yn yr amser sydd gennyf heddiw, ni allaf wneud cyfiawnder â'r ystod o bolisïau sydd ar y gweill i fynd i'r afael â materion cudd sy'n effeithio ar bobl fyddar a'r rhai sy'n byw gyda nam ar eu clyw, ond tynnaf sylw at ambell faes gweithgarwch. Hoffwn ddweud y byddaf yn ymchwilio i'r cyfleoedd i weld a oes unrhyw gyfle inni weithio gyda'r sector preifat i ehangu a chyflymu'r broses. Ni ellir gwella colled clyw, ond gellir lliniaru ei effeithiau negyddol drwy gymhorthion clyw ac offer a chymorth gan weithwyr proffesiynol amlasiantaethol. Ym mis Ebrill, cyhoeddais ein rhaglen ar gyfer trawsnewid a moderneiddio gofal ysbyty wedi'i gynllunio a lleihau rhestrau aros. Yn bwysig, mae'r cynllun yn dangos sut i drawsnewid gwasanaethau yn y gymuned i gynnig gwahanol opsiynau a luniwyd i gefnogi unigolion. Dyma fydd ein ffordd allweddol o fynd i'r afael â'r mater o hyd. Mae'n wych fod y DU wedi cydnabod BSL. Wrth gwrs, mae hynny'n dilyn yr enghraifft a osodwyd gennym yn ôl yn 2004, pan wnaethom gydnabod BSL yn ffurfiol fel iaith ynddi'i hun. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod pwysigrwydd cyfathrebu hygyrch, a ni oedd y Llywodraeth gyntaf yn y DU i sicrhau bod ein cynadleddau i'r wasg COVID-19 yn cynnwys presenoldeb dehonglwr BSL.