English: In the meantime, as thousands of individuals and businesses put their livelihoods on hold to save lives, the Welsh Government is taking decisive action to help all those businesses and individuals who have been impacted. As it stands, we've invested £1.7 billion in support packages, equivalent to 2.7 per cent of GDP in Wales. This is a truly unprecedented commitment and a clear demonstration that we are standing up for businesses in all parts of Wales. Just last week, the Minister for Finance and I announced that over £0.5 billion-worth of relief grants had moved from Government to businesses, reaching 41,000 small businesses in Wales in the space of just a few weeks. All eligible businesses in the tourism, retail and hospitality sector are now benefiting from a year-long rates holiday. During my last statement, I told you we had added an extra £100 million to the amount of funding for the first phase of the Wales-only economic resilience fund, which totals £0.5 billion overall. That fund was paused at midday on Monday 27 April, following the very large number of applications, worth over £255 million in total. Funding, I'm pleased to say, is now flowing to businesses, with over 700 applications being appraised and approved daily. The rate of applications has been unprecedented, and I'd like to thank the team of Welsh Government officials who have worked at pace to process applications and get money into the accounts of those businesses and organisations that need that support quickly. We are reviewing how we can now utilise the remaining funding to support those firms who need it most and to protect our economy. I'd like to reiterate that this is not support that is being made available to small and medium-sized businesses in England; it's finance from within our own budgets here in Wales. I know that there are many firms here in Wales that are still in business because of our support that would have closed had they been based in England. I've had some excellent discussions with colleagues right across the Chamber about the next steps with our ERF fund, and how additional finance through the Development Bank of Wales could be used. The development bank's COVID-19 loan scheme was fully subscribed in little more than seven days, after 1,600 applications were submitted. In an average year, the DBW processes around 400 applications. So, it's anticipated that the DBW will have processed all applications very shortly, and 567 of these loans have gone to small and micro businesses, safeguarding 4,571 jobs. Last week's announcement about the UK Government's bounce back loan scheme, which is available here in Wales, was very welcome, and we continue to work with the UK Government to identify the gaps in provision for businesses in Wales. And, as I've said repeatedly now, we want to support good businesses in 2019 to be good businesses in 2021. We want to support people who had a good job in 2019 to have a good job in 2021. But there is a very real need for the Chancellor to learn lessons quickly from the schemes implemented so far, not least on getting funds to businesses faster, and I do think that there's a lot that we can learn from our very own development bank in this regard. It's essential that the UK Government now goes further by providing the financial support needed for firms of all sizes to survive and recover to the levels of growth and prosperity that were seen before this pandemic. It must also look at how the furlough scheme is landing with businesses and heed their call for it not to be withdrawn before the crisis has ended. The economic resilience fund will support a significant number of businesses and enterprises facing cash-flow pressures. But the Welsh Government has always been clear it will not reach all of them. This includes support for the port of Holyhead. After the UK Government announced, on 24 April, that its support for ferry services and routes did not include the vital route between Dublin and Holyhead, I pressed the UK Government to look again, and I am pleased that they are. We look forward to working constructively to support the port, which is the second busiest in the UK, and it's absolutely vital to the economy of north Wales. It's also a vital link, transporting critical goods such as food and oxygen supplies for the NHS to the UK mainland, Northern Ireland and the Republic of Ireland. As I said earlier, for now, the priority remains public health and controlling the pandemic. That doesn't mean that we are not thinking about the future for the economy and the pathway to recovery. It's essential we do look across all areas of Government, not just at the economic levers. I'm in regular contact with UK Government and devolved administration colleagues on this matter as we work to make our countries safer places to live and to work. We are giving careful consideration to how we exit lockdown, and we remain committed to working across the four administrations on developing the right policy on this. Just yesterday, I joined my devolved colleagues in Scotland and Northern Ireland in setting out the common concerns we shared in relation to the UK Government's safer workplaces guidance. Now, as the First Minister has said, we are keen to avoid divergence wherever possible, and we published our recovery framework for how we will lead Wales out of this crisis in a way that keeps everybody safe and revitalises our economy as quickly as possible. We need a thriving economy that provides people with their jobs, their incomes and supports our public services; one where we we have a more prosperous, equal and greener Wales. The best way to do that is to get control of the virus now. I'm happy to take questions.
Welsh: Yn y cyfamser, wrth i filoedd o unigolion a busnesau roi eu bywoliaeth ar stop i achub bywydau, mae Llywodraeth Cymru'n cymryd camau pendant i helpu'r holl fusnesau a'r unigolion hynny yr effeithiyd arnynt. Fel y mae ar hyn o bryd, rydym wedi buddsoddi £1.7 biliwn mewn pecynnau cymorth, sy'n cyfateb i 2.7 y cant o'r cynnyrch domestig gros yng Nghymru. Mae hwn yn ymrwymiad cwbl ddigynsail ac yn arwydd clir ein bod yn sefyll dros fusnesau ym mhob rhan o Gymru. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y Gweinidog Cyllid a minnau fod gwerth dros £0.5 biliwn o grantiau rhyddhad wedi mynd oddi wrth y Llywodraeth i fusnesau, gan gyrraedd 41,000 o fusnesau bach yng Nghymru o fewn ychydig wythnosau'n unig. Mae pob busnes cymwys yn y sector twristiaeth, manwerthu a lletygarwch bellach yn elwa o flwyddyn o seibiant rhag talu ardrethi. Yn ystod fy natganiad diwethaf, dywedais wrthych ein bod wedi ychwanegu £100 miliwn ychwanegol at y swm o arian ar gyfer cam cyntaf y gronfa cadernid economaidd i Gymru'n unig, sy'n cynnwys cyfanswm o £0.5 biliwn. Cafodd y gronfa honno ei rhewi am hanner dydd ddydd Llun 27 Ebrill, yn dilyn y nifer fawr iawn o geisiadau, gwerth dros £255 miliwn i gyd. Rwy'n falch o ddweud fod cyllid bellach yn llifo i fusnesau, gyda dros 700 o geisiadau'n cael eu harfarnu a'u cymeradwyo bob dydd. Mae cyfradd y ceisiadau wedi bod yn ddigynsail, a hoffwn ddiolch i'r tîm o swyddogion Llywodraeth Cymru sydd wedi gweithio'n gyflym i brosesu ceisiadau ac i drosglwyddo arian i gyfrifon y busnesau a'r sefydliadau sydd angen y cymorth hwnnw'n gyflym. Rydym yn adolygu sut y gallwn ddefnyddio'r cyllid sy'n weddill yn awr i gefnogi'r cwmnïau sydd fwyaf o'i angen ac i ddiogelu ein heconomi. Hoffwn ailadrodd nad yw hwn yn gymorth sy'n cael ei ddarparu i fusnesau bach a chanolig yn Lloegr; cyllid o'n cyllidebau ein hunain yma yng Nghymru ydyw. Gwn fod llawer o gwmnïau yma yng Nghymru wedi goroesi oherwydd ein cymorth ac y byddent wedi cau pe baent wedi'u lleoli yn Lloegr. Rwyf wedi cael trafodaethau ardderchog gyda chyd-Aelodau ar draws y Siambr am y camau nesaf gyda'n cronfa cadernid economaidd, a sut y gellid defnyddio cyllid ychwanegol drwy Fanc Datblygu Cymru. Roedd cynllun benthyciadau COVID-19 y banc datblygu wedi'i ddihysbyddu mewn ychydig dros saith diwrnod, ar ôl i 1,600 o geisiadau gael eu cyflwyno. Mewn blwyddyn arferol, mae Banc Datblygu Cymru yn prosesu tua 400 o geisiadau. Felly, rhagwelir y bydd Banc Datblygu Cymru wedi prosesu'r holl geisiadau cyn bo hir, ac mae 567 o'r benthyciadau hyn wedi mynd i fusnesau bach a microfusnesau, gan ddiogelu 4,571 o swyddi. Roedd y cyhoeddiad yr wythnos diwethaf am gynllun benthyciadau adfer Llywodraeth y DU, sydd ar gael yma yng Nghymru, i'w groesawu'n fawr, ac rydym yn dal i weithio gyda Llywodraeth y DU i nodi'r bylchau yn y ddarpariaeth i fusnesau yng Nghymru. Ac fel rwyf wedi'i ddweud droeon yn awr, rydym eisiau cefnogi busnesau da yn 2019 i fod yn fusnesau da yn 2021. Rydym eisiau cynorthwyo pobl a oedd mewn swydd dda yn 2019 i fod mewn swydd dda yn 2021. Ond mae gwir angen i'r Canghellor ddysgu gwersi'n gyflym o'r cynlluniau a weithredwyd hyd yn hyn, yn enwedig ar gael cyllid i fusnesau'n gyflymach, ac rwy'n credu bod llawer y gallwn ei ddysgu gan ein banc datblygu ein hunain yn hyn o beth. Mae'n hanfodol fod Llywodraeth y DU yn mynd ymhellach yn awr drwy ddarparu'r cymorth ariannol sydd ei angen ar fusnesau o bob maint i oroesi ac adfer i'r lefelau twf a ffyniant a welwyd cyn y pandemig hwn. Mae'n rhaid iddo hefyd edrych ar sut y mae'r cynllun ffyrlo yn gweithio gyda busnesau a gwrando ar eu galwad i beidio â'i ddiddymu cyn i'r argyfwng ddod i ben. Bydd y gronfa cadernid economaidd yn cefnogi nifer sylweddol o fusnesau a mentrau sy'n wynebu pwysau llif arian. Ond mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn glir bob amser na fydd yn cyrraedd pob un ohonynt. Mae hyn yn cynnwys cymorth i borthladd Caergybi. Ar ôl i Lywodraeth y DU gyhoeddi, ar 24 Ebrill, nad oedd ei chefnogaeth i lwybrau a gwasanaethau fferi yn cynnwys y llwybr hanfodol rhwng Dulyn a Chaergybi, pwysais ar Lywodraeth y DU i edrych eto, ac rwy'n falch eu bod yn gwneud hynny. Edrychwn ymlaen at weithio'n adeiladol i gefnogi'r porthladd, sef yr ail borthladd prysuraf yn y DU, ac mae'n gwbl hanfodol i economi gogledd Cymru. Mae hefyd yn gyswllt hanfodol ar gyfer cludo nwyddau hanfodol fel cyflenwadau bwyd ac ocsigen ar gyfer y GIG i dir mawr y DU, Gogledd Iwerddon a Gweriniaeth Iwerddon. Fel y dywedais yn gynharach, am nawr, y flaenoriaeth o hyd yw iechyd y cyhoedd a rheoli'r pandemig. Nid yw hynny'n golygu nad ydym yn meddwl am ddyfodol yr economi a'r llwybr tuag at adfer. Mae'n hanfodol ein bod yn edrych ar bob maes Llywodraeth, nid ar yr ysgogiadau economaidd yn unig. Rwyf mewn cysylltiad rheolaidd â Llywodraeth y DU a chymheiriaid yn y gweinyddiaethau datganoledig ar y mater hwn wrth inni weithio i wneud ein gwledydd yn lleoedd mwy diogel i fyw a gweithio ynddynt. Rydym yn ystyried yn ofalus sut y byddwn yn codi'r cyfyngiadau symud, ac rydym yn parhau'n ymrwymedig i weithio ar draws y pedair gweinyddiaeth i ddatblygu'r polisi cywir ar hyn. Ddoe ddiwethaf, ymunais â fy nghymheiriaid datganoledig yn yr Alban a Gogledd Iwerddon i nodi'r pryderon cyffredin a rannem mewn perthynas â chanllawiau Llywodraeth y DU ar weithleoedd mwy diogel. Nawr, fel y mae'r Prif Weinidog wedi dweud, rydym yn awyddus i osgoi ymwahanu lle bynnag y bo modd, a chyhoeddwyd ein fframwaith adfer ar gyfer sut y byddwn yn arwain Cymru allan o'r argyfwng hwn mewn ffordd sy'n cadw pawb yn ddiogel ac yn adfywio ein heconomi cyn gynted ag sy'n bosibl. Rydym angen economi ffyniannus sy'n rhoi swyddi i bobl, sy'n rhoi incwm iddynt ac sy'n cefnogi ein gwasanaethau cyhoeddus; un lle mae gennym Gymru fwy ffyniannus, mwy cyfartal a mwy gwyrdd. Y ffordd orau o wneud hynny yw sicrhau rheolaeth dros y feirws yn awr. Rwy'n hapus i gymryd cwestiynau.