English: The Welsh Conservatives recognise how vital further education institutions are for providing students with opportunities to garner the skills required to enter into industry through apprenticeship programmes and eventually achieve full-time employment. Deputy Presiding Officer, I'll tell my colleagues here a little story, and a true fact. A gentleman came to this country at the age of 22 or 23. He landed without any prior qualifications, only one degree in politics and $22 in his pocket. He landed in this country and he came to the city. He got an articleship with a chartered accountant. He worked there for a few years but, in the meantime, he also, straight away, got a free college education to learn accountancy. The gentleman, when he passed his exams, very quickly, was offered a job in the same higher education college in the city. He refused. He stayed with this chartered accountant and he worked with him for 14 years. While he finished working, he was learning. He also learned to drive for the first time. He couldn't speak proper English even. He learned to drive and he got a taxi licence. He never drove a taxi in his life, but he has a taxi license - that's a skill. Once he set up his own practice, after 14 years, finishing his chartered accountant job, he learned to fly. Within a few years - that was a time when, in this country, vocational qualifications were virtually available to the people and that opportunity was available - the gentleman became a fully qualified pilot. Then he started his own practice. My point to you all, ladies and gentleman, my colleagues, is: that gentleman is me. I actually can tell everyone that it is a crime if we don't give opportunities to our children to have full access to anything - whatever they want to do in their life. The skills should be there always, for development, for learning and upskilling - all their life. From cradle to grave, we are all here to learn. Anyway, colleges in Wales work closely with employers of all sizes, from medium-sized enterprises through to large employers such as Airbus and General Electric, who my colleague has just mentioned. I am concerned, therefore, to see that the Welsh Government has cut revenue grant funding for the further education sector by nearly £24 million in the last five years. That is not going to have a good impact on the learners. Also, their decision to focus on 16 to 19-year-olds presents a real danger for second-chance opportunities to study - a return to learning will no longer exist. As I mentioned earlier, it is actually a crime. We should not bar our children from learning in life. We should be giving opportunities - this institution. A British qualification and skill is not only recognised, but is highly respected globally. Since Brexit, I think it is more appropriate and more important for us to make sure that the entire world will come and learn our skills and see our education system, because it is one of the best in the world. I'm also saying what the second one is. The lack of information and clarity on the Welsh Government's part means that the further education institutions cannot plan and prioritise as effectively as they would like to do. It also puts staff positions in doubt and has negative effects on further education institutions and on communications with employers, and jeopardises the ability of further education institutions to provide a quality education to its students. Additionally, the Welsh Government's lack of urgency with informing further education institutions about whether they will receive their share of the sector priorities fund means that the further education sector could face additional cuts to its budget. I think it's not fair. This would particularly affect part-time provision, which is so important for those in employment who want to develop their skills to thrive in a dynamic economy. I believe we need to put in place a forward funding programme that would inform further education institutions of their budget, which would allow for greater transparency and put an end to the last-minute approach that the Welsh Government currently undertakes. Deputy Presiding Officer, I welcome this debate, which recognises further education's contribution to meeting the needs of learners and employers alike. I support the motion and hope all of us will do the same in this process. Thank you.
Welsh: Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn cydnabod pa mor hanfodol yw sefydliadau addysg bellach ar gyfer darparu cyfleoedd i fyfyrwyr gywain y sgiliau sydd eu hangen i fynd i mewn i ddiwydiant drwy raglenni prentisiaeth a sicrhau cyflogaeth amser llawn yn y pen draw. Ddirprwy Lywydd, fe adroddaf stori fach wrth fy nghyd-Aelodau yma, a ffaith wir. Daeth gŵr bonheddig i'r wlad hon yn 22 neu'n 23 oed. Glaniodd heb unrhyw gymwysterau blaenorol, dim ond un radd mewn gwleidyddiaeth a $22 yn ei boced. Glaniodd yn y wlad hon a daeth i'r ddinas. Cafodd wneud ei erthyglau gyda chyfrifydd siartredig. Bu'n gweithio yno am rai blynyddoedd, ond yn y cyfamser, yn syth, fe gafodd addysg golegol yn rhad ac am ddim i ddysgu cyfrifeg. Pan basiodd ei arholiadau, yn gyflym iawn cafodd y gŵr bonheddig gynnig swydd yn yr un coleg addysg uwch yn y ddinas. Fe wrthododd. Arhosodd gyda'r cyfrifydd siartredig a gweithiodd gydag ef am 14 mlynedd. Tra'i fod yn gorffen gweithio, roedd yn dysgu. Dysgodd sut i yrru am y tro cyntaf hefyd. Nid oedd yn gallu siarad Saesneg yn iawn hyd yn oed. Dysgodd sut i yrru a chafodd drwydded tacsi. Nid oedd erioed wedi gyrru tacsi yn ei fywyd, ond mae ganddo drwydded tacsi - mae honno'n sgil. Pan sefydlodd ei ymarfer ei hun, ar ôl 14 mlynedd, gan orffen ei swydd gyda'r cyfrifydd siartredig, fe ddysgodd hedfan. Ymhen ychydig flynyddoedd - roedd honno'n adeg, yn y wlad hon, pan oedd cymwysterau galwedigaethol ar gael i'r bobl, ac roedd y cyfle hwnnw ar gael - daeth y gŵr yn beilot wedi cymhwyso'n llawn. Yna dechreuodd ei ymarfer ei hun. Fy mhwynt i chi i gyd, foneddigion a boneddigesau, fy nghyd-Aelodau, yw hyn: fi yw'r gŵr bonheddig hwnnw. Mewn gwirionedd gallaf ddweud wrth bawb y byddai'n drosedd i ni beidio â rhoi cyfleoedd i'n plant gael mynediad llawn at unrhyw beth - beth bynnag y maent am ei wneud yn eu bywydau. Dylai'r sgiliau fod yno bob amser, ar gyfer datblygu, ar gyfer dysgu ac uwchsgilio - ar hyd eu hoes. O'r crud i'r bedd, rydym i gyd yma i ddysgu. Beth bynnag, mae colegau yng Nghymru yn gweithio'n agos gyda chyflogwyr o bob maint, o fentrau canolig eu maint i gyflogwyr mawr fel Airbus a General Electric y mae fy nghyd-Aelod newydd ei grybwyll. Rwy'n pryderu, felly, wrth weld bod Llywodraeth Cymru wedi torri bron i £24 miliwn oddi ar y cyllid grant refeniw i'r sector addysg bellach yn y pum mlynedd diwethaf. Nid yw hynny'n mynd i gael effaith dda ar y dysgwyr. Hefyd, mae eu penderfyniad i ganolbwyntio ar rai 16 i 19 oed yn creu perygl gwirioneddol i gyfleoedd astudio ail gyfle - ni fydd modd dychwelyd at addysg mwyach. Fel y dywedais yn gynharach, mae'n drosedd mewn gwirionedd. Ni ddylem rwystro ein plant rhag dysgu mewn bywyd. Dylem roi cyfleoedd - y sefydliad hwn. Mae cymwysterau a sgiliau Prydeinig yn cael eu cydnabod, ac maent hefyd yn cael eu parchu'n fawr yn fyd-eang. Ers Brexit, rwy'n credu ei bod yn fwy priodol ac yn bwysicach i ni wneud yn siŵr y bydd y byd cyfan yn dod i ddysgu ein sgiliau a gweld ein system addysg, gan ei bod yn un o'r goreuon yn y byd. Rwyf hefyd yn dweud beth yw'r ail un. Mae'r diffyg gwybodaeth ac eglurder ar ran Llywodraeth Cymru yn golygu na all y sefydliadau addysg bellach gynllunio a blaenoriaethu mor effeithiol ag y buasent yn hoffi ei wneud. Mae hefyd yn creu ansicrwydd ynglŷn â swyddi staff ac yn effeithio'n negyddol ar sefydliadau addysg bellach ac ar gyfathrebu â chyflogwyr, ac yn peryglu gallu sefydliadau addysg bellach i ddarparu addysg o safon i'w myfyrwyr. Yn ogystal, mae diffyg brys Llywodraeth Cymru i roi gwybod i sefydliadau addysg bellach a fyddant yn derbyn eu cyfran o'r gronfa blaenoriaethau sector yn golygu y gallai'r sector addysg bellach wynebu toriadau ychwanegol i'w gyllideb. Nid wyf yn credu ei fod yn deg. Byddai hyn yn effeithio'n arbennig ar ddarpariaeth ran-amser, sydd mor bwysig i bobl sy'n gweithio ond sydd eisiau datblygu eu sgiliau er mwyn ffynnu mewn economi ddeinamig. Rwy'n credu bod angen i ni sefydlu rhaglen flaenariannu a fuasai'n rhoi gwybod i sefydliadau addysg bellach beth fydd eu cyllideb, rhaglen a fuasai'n caniatáu ar gyfer mwy o dryloywder ac yn rhoi diwedd ar y dull munud olaf o weithredu sydd gan Lywodraeth Cymru ar hyn o bryd. Ddirprwy Lywydd, rwy'n croesawu'r ddadl hon, sy'n cydnabod cyfraniad addysg bellach i ddiwallu anghenion dysgwyr a chyflogwyr fel ei gilydd. Cefnogaf y cynnig a gobeithiaf y bydd pob un ohonom yn gwneud yr un peth yn y broses hon. Diolch.