English: Thank you, Deputy Presiding Officer. It is my responsibility to present the 2019-20 local government settlement for the 22 unitary authorities in Wales to the Assembly. In undertaking this role, I follow a long line of local government Ministers who have addressed this Assembly. We've all the understanding that Wales and all its communities can only achieve their full potential when there is a lively local democracy engaged with local communities. We need dynamic local authorities that can attract investment, enhance local environments and ensure the care that we all want to give to each other. In this context, I take no pleasure in proposing to this Assembly that, in 2019-20, the increase in the general revenue allocation to Welsh local authorities will be 0.2 per cent. I know this will challenge local authorities to continue to do more with less, and I applaud their record of doing just that over the past decade of austerity. I have no doubt that Assembly Members have come to this debate prepared to make the case for more resources for local authorities. Assembly Members want to allocate more money to their communities, I fully understand that, but, unfortunately, the Welsh Government cannot manufacture that resource. We heard in the earlier debate on the final budget that, in the last decade of austerity, the Welsh budget has declined by £850 million in cash, a 7 per cent decrease in real resources. Whilst over the decade we have gone to significant lengths to protect the local government settlement, inevitably, Welsh local government suffers from the effect of a UK Tory Government with an ideological commitment to reduce the size of the state. We have a robust partnership with local government in Wales in which we work together to allocate the limited resources available. I pay tribute to those in local government and my officials in Welsh Government who have worked hard together to allow me to propose this settlement. And to my predecessor, Alun Davies, actually, who also worked very hard in getting this settlement to the point where I took it over. Next year, local authorities in Wales will receive over £4.2 billion in general revenue allocations from core funding and non-domestic rates. This is an increase of 0.2 per cent compared with 2018-19. The distribution of this funding reflects the most up-to-date assessment of relative need based on information on the demographic, physical, economic and social characteristics of every authority in Wales. In preparing the final settlement, the Government have given careful consideration to the responses received to the consultation on the provisional settlement that closed on 20 November. We have also listened to the evidence given by the Welsh Local Government Association during budget scrutiny. The original indicative settlement for 2019-20 projected a decrease in cash of 1 per cent, a decrease of £43 million. Local authorities rightly pointed out the scale of challenge this posed and the impact on services people need and value. We have made a range of further allocations to the local government settlement to mitigate the reduction that local government have been expecting. In the draft settlement announced on 9 October, we set out further funding of £43 million. This recognised in particular the priority we and councils give to social services and education and the specific pressures and costs these services face from increased demand and pay costs. Compared with the provisional settlement, the final settlement for 2019-20 includes an additional £23.6 million as a result of the Welsh Government's final budget allocations. This includes £13 million to support local services overall, recognising the responses to the consultation and the representations made by Assembly Members; £1.2 million to provide an improved settlement floor; £7 million a year recurrently to support the increase to the capital limit in charging for residential care to £50,000 from April 2019 - this concludes the delivery of our programme for government commitment to raise the capital limit in charging for residential care to £50,000 two years ahead of schedule - and £2.4 million to provide additional discretionary rates relief for local businesses and other ratepayers to respond to specific local issues. This is in addition to the extension of the high street rates relief scheme. The additional funding means that the Government has been able to further revise the floor arrangements so that no authority now faces a reduction of more than 0.3 per cent compared with the current year on a like-for-like basis. This £3.5 million floor is fully funded by the Welsh Government. When we have asked local authorities to operate with less real resource, we have recognised that this is best achieved by balancing the unhypothecated revenue support grant and hypothecated grants to deliver outcomes in the most effective way. We are continuing to do this, and the settlement includes £20 million to help meet the increased demands for social services, as well as the £30 million specific grant. We are pleased that the UK Government has indicated that they will take more time to assess and evaluate their plans for the managed migration of legacy benefit claimants to universal credit. We await further details of the pilot phase. We understand, at this point in time, that the UK Government still intends to roll out universal credit by December 2023. In line with the proposals in our recent consultation, we are making an additional £7 million available to local authorities, through the settlement, for free school meals in 2019-20. This will support local authorities in meeting the costs associated with our proposed threshold and transitional protection measures. We have also provided funding for additional costs arising from changes by the UK Government through the teachers' pay award. We are directing all of the £23.5 million announced by the UK Government on 13 September to local government. For 2018-19, £8.7 million will be made available via specific grants, £13.7 million has been included in the settlement for 2019-20 for maintained schools from nursery to year 11, and the remaining £1.1 million will continue to be delivered outside the settlement as a specific grant for teachers in school sixth forms for years 12 and 13. We're also providing £7.5 million outside the settlement to help local authorities meet additional cost pressures associated with implementing the teachers' pay award. Turning to general capital funding, local authorities will have an additional £100 million in general capital grant over the next three years - sorry, Mike, I didn't hear you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Fy nghyfrifoldeb i yw cyflwyno setliad llywodraeth leol 2019-20 ar gyfer y 22 o awdurdodau unedol yng Nghymru i'r Cynulliad. Wrth gyflawni'r swyddogaeth hon, rwy'n dilyn cyfres hir o Weinidogion llywodraeth leol sydd wedi annerch y Cynulliad hwn. Rydym ni i gyd yn deall mai dim ond pan fo yna ddemocratiaeth leol fywiog sy'n ymgysylltu â chymunedau lleol y gall Cymru a'i holl gymunedau gyflawni eu potensial llawn. Mae angen awdurdodau lleol deinamig arnom ni sy'n gallu denu buddsoddiad, gwella mannau lleol a sicrhau'r gofal yr ydym ni i gyd eisiau ei roi i'n gilydd. Yn y cyd-destun hwn, nid yw'n bleser gen i gynnig wrth y Cynulliad hwn y bydd y cynnydd yn y dyraniad refeniw cyffredinol i awdurdodau lleol Cymru, yn 2019-20, yn 0.2 y cant. Rwy'n gwybod y bydd hyn yn her i awdurdodau lleol barhau i wneud mwy â llai, ac rwy'n cymeradwyo sut maen nhw wedi gwneud hynny'n union dros y degawd diwethaf o gyni. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth bod Aelodau'r Cynulliad wedi dod i'r ddadl hon yn barod i gefnogi'r achos dros roi mwy o adnoddau i awdurdodau lleol. Mae Aelodau'r Cynulliad yn dymuno dyrannu rhagor o arian i'w cymunedau, ac rwy'n deall hynny'n llwyr, ond, yn anffodus, ni all Llywodraeth Cymru gynhyrchu'r adnoddau hynny. Clywsom yn y ddadl gynharach ynglŷn â'r gyllideb derfynol, yn ystod y degawd diwethaf o gyni, y bu gostyngiad o £850 miliwn mewn arian parod yng nghyllideb Cymru, sef gostyngiad o 7 y cant mewn adnoddau real. Er ein bod ni dros y degawd wedi mynd i drafferth fawr i ddiogelu'r setliad llywodraeth leol, yn anochel, mae llywodraeth leol Cymru yn dioddef o effaith Llywodraeth Dorïaidd y DU sydd ag ymrwymiad ideolegol i leihau maint y wladwriaeth. Mae gennym ni bartneriaeth gadarn â llywodraeth leol yng Nghymru lle'r ydym ni'n gweithio gyda'n gilydd i ddyrannu'r adnoddau cyfyngedig sydd ar gael. Rwy'n talu teyrnged i'r bobl hynny sydd mewn llywodraeth leol a fy swyddogion yn Llywodraeth Cymru sydd wedi gweithio'n galed gyda'i gilydd i ganiatáu imi gynnig y setliad hwn. Ac i fy rhagflaenydd, Alun Davies, mewn gwirionedd, a weithiodd yn galed iawn hefyd i ddod â'r setliad hwn i'r fan lle y cymerais i'r cyfrifoldeb amdano. Y flwyddyn nesaf, bydd awdurdodau lleol yng Nghymru yn cael dros £4.2 biliwn o ddyraniadau refeniw cyffredinol o'r cyllid craidd ac ardrethi annomestig. Mae hyn yn gynnydd o 0.2 y cant o'i gymharu â 2018-19. Mae dosbarthiad y cyllid hwn yn adlewyrchu'r asesiad mwyaf diweddar o angen cymharol sy'n seiliedig ar wybodaeth am nodweddion demograffig, ffisegol, economaidd a chymdeithasol pob awdurdod yng Nghymru. Wrth baratoi'r setliad terfynol, mae'r Llywodraeth wedi rhoi ystyriaeth ofalus i'r ymatebion a gafwyd i'r ymgynghoriad ar y setliad dros dro a ddaeth i ben ar 20 Tachwedd. Rydym ni hefyd wedi gwrando ar y dystiolaeth a roddwyd gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn ystod y gwaith o graffu ar y gyllideb. Roedd y setliad dangosol gwreiddiol ar gyfer 2019-20 yn rhagweld y byddai gostyngiad o 1 y cant mewn arian parod, gostyngiad o £43 miliwn. Cyfeiriodd awdurdodau lleol yn briodol at raddfa'r her yr oedd hyn yn ei chyflwyno a'r effaith ar wasanaethau y mae pobl eu hangen ac yn eu gwerthfawrogi. Rydym ni wedi gwneud amryw o ddyraniadau eraill i'r setliad llywodraeth leol i liniaru'r gostyngiad y mae llywodraeth leol wedi bod yn ei ddisgwyl. Yn y setliad drafft a gyhoeddwyd ar 9 Hydref, neilltuwyd £43 miliwn o gyllid ychwanegol. Roedd hwn yn cydnabod yn benodol y flaenoriaeth yr ydym ni a'r cynghorau yn ei rhoi i wasanaethau cymdeithasol ac addysg a'r pwysau a'r costau penodol y mae'r gwasanaethau hyn yn eu hwynebu yn sgil galw cynyddol a chostau cyflog. O'i gymharu â'r setliad dros dro, mae'r setliad terfynol ar gyfer 2019-20 yn cynnwys £23.6 miliwn ychwanegol o ganlyniad i ddyraniadau cyllideb derfynol Llywodraeth Cymru. Mae hyn yn cynnwys £13 miliwn i gefnogi gwasanaethau lleol yn gyffredinol, gan gydnabod yr ymatebion i'r ymgynghoriad a'r sylwadau a wnaed gan Aelodau'r Cynulliad; £1.2 miliwn i ddarparu terfyn isaf gwell i'r setliad; £7 miliwn bob blwyddyn i gefnogi'r cynnydd yn y terfyn cyfalaf wrth godi tâl am ofal preswyl i £50,000 o fis Ebrill 2019 - mae hyn yn golygu bod darpariaeth ein rhaglen ar gyfer ymrwymiad y Llywodraeth i godi'r terfyn cyfalaf wrth godi tâl am ofal preswyl i £50,000 yn dod i ben ddwy flynedd yn gynt na'r disgwyl - a £2.4 miliwn i ddarparu rhyddhad ardrethi dewisol ychwanegol ar gyfer busnesau lleol a threthdalwyr eraill i ymateb i faterion lleol penodol. Mae hyn yn ychwanegol at ymestyn cynllun rhyddhad ardrethi'r stryd fawr. Mae'r arian ychwanegol yn golygu bod y Llywodraeth wedi gallu diwygio ymhellach y trefniadau terfyn isaf fel nad yw'r un awdurdod bellach yn wynebu gostyngiad o fwy na 0.3 y cant o'i gymharu â'r flwyddyn gyfredol ar sail tebyg am debyg. Mae'r terfyn isaf yma o £3.5 miliwn yn cael ei ariannu'n llawn gan Lywodraeth Cymru. Pan rydym ni wedi gofyn i awdurdodau lleol weithredu â llai o adnoddau real, rydym ni wedi cydnabod y cyflawnir hyn orau drwy gydbwyso'r grant cymorth refeniw heb ei neilltuo a grantiau wedi'u neilltuo i gyflawni canlyniadau yn y ffordd fwyaf effeithiol. Rydym ni'n parhau i wneud hyn, ac mae'r setliad yn cynnwys £20 miliwn i helpu bodloni'r galw cynyddol am wasanaethau cymdeithasol, yn ogystal â'r grant penodol o £30 miliwn. Rydym ni'n falch bod Llywodraeth y DU wedi crybwyll y bydd yn rhoi mwy o amser i asesu a gwerthuso ei chynlluniau ar gyfer symud hawlwyr budd-daliadau etifeddol i gredyd cynhwysol yn raddol. Rydym ni'n aros am ragor o fanylion am y cyfnod arbrofi. Rydym ni'n deall, ar hyn o bryd, bod Llywodraeth y DU yn dal yn bwriadu cyflwyno credyd cynhwysol erbyn Rhagfyr 2023. Yn unol â'r cynigion yn ein hymgynghoriad diweddar, rydym ni'n sicrhau bod £7 miliwn ychwanegol ar gael i awdurdodau lleol, drwy'r setliad, ar gyfer prydau ysgol am ddim yn 2019-20. Bydd hyn yn cynorthwyo awdurdodau lleol i dalu'r costau sy'n gysylltiedig â'n trothwy arfaethedig a'r camau pontio er mwyn diogelu. Rydym ni hefyd wedi darparu cyllid ar gyfer costau ychwanegol sy'n deillio o newidiadau gan Lywodraeth y DU drwy'r dyfarniad cyflog athrawon. Rydym ni'n cyfeirio'r cyfan o'r £23.5 miliwn a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU ar 13 Medi i lywodraeth leol. Ar gyfer 2018-19, bydd £8.7 miliwn ar gael drwy grantiau penodol, mae £13.7 miliwn wedi'i gynnwys yn y setliad ar gyfer 2019-20 ar gyfer ysgolion a gynhelir o'r dosbarth meithrin i flwyddyn 11, a bydd y £1.1 miliwn sy'n weddill yn parhau i gael ei ddarparu y tu allan i'r setliad fel grant penodol ar gyfer athrawon chweched dosbarth mewn ysgolion ar gyfer blynyddoedd 12 a 13. Rydym ni hefyd yn darparu £7.5 miliwn y tu allan i'r setliad i helpu awdurdodau lleol i ymdopi â phwysau costau ychwanegol sy'n gysylltiedig â gweithredu'r dyfarniad cyflog athrawon. Gan droi at arian cyfalaf cyffredinol, bydd awdurdodau lleol yn cael £100 miliwn ychwanegol mewn grant cyfalaf cyffredinol dros y tair blynedd nesaf - mae'n ddrwg gen i, Mike, wnes i ddim eich clywed chi.