English: We're committed to working with water companies to make water bills affordable for all, and helping households that genuinely struggle to pay for water services. Again, as Joel said, in 2021 the Consumer Council for Water published a review of the affordability and financial support available for water consumers in Wales and England, and I'm very grateful to them for undertaking the review. A key recommendation from the review was, as you acknowledge, to establish a single water affordability scheme for Wales and England. So, until that decision is made on implementing a single scheme, water companies have adopted proactive measures to assist all households struggling with their water bills, including highly visible messaging on how to access assistance. Currently water companies in Wales are supporting over 145,000 households through various schemes. The Minister for finance and Minister for Social Justice have spoken to the UK Government about acting to relieve the financial burden for Welsh households in the round, and the Minister for Social Justice and I met with CCW only yesterday to discuss their call for a universal scheme, how it might be paid for and how we might implement it. We've also spoken to Dŵr Cymru about signposting those struggling to pay to future benefits, because Joel's quite right - it is a signpost; it is often the first bill that doesn't get paid, and it is a signpost of people struggling. I will say, though, that, as part of the conversation with CCW, there is a distinct political element to the way that that scheme should be funded, because at the moment Ofwat - and indeed Ofgem, when they're talking about it - are talking about a universal affordability scheme that is paid for by other customers. I take the view, I'm afraid, that the Government should step up to the plate and fund those schemes direct, and not spread the cost out on the other consumers of those services. So, there's a distinct difference in the way that we think that that should be implemented. But, nevertheless, I think it's important to have a universal scheme that people understand and is simple and straightforward, so I certainly support the call for that. In the meantime, the Welsh Government's £380 million support package will be helping households manage the cost-of-living crisis, and our income maximisation plan has released income for other bills that are not covered by those measures. Prioritising the needs of the poorest and those most likely to experience poverty or exclusion is absolutely paramount. Turning, then, to water quality, water is one of our greatest national assets and an integral part of Wales's culture, heritage and national identity. Sustainable water and waste water services for current and future generations are based on a healthy natural environment and a resilient asset base. We envisage a resilient water and waste water sector in Wales that is customer and environment focused, integrated, sustainable and resilient, while delivering value to customers and the environment. Our programme for government sets out our vision and ambition to address the climate and nature emergencies, and our Wales water supply and waste water treatment infrastructure is under real pressure from that climate change, which we have discussed very often in this Chamber. Changes in population density and distribution and new development contribute to this. For example, removing all existing storm overflows would be a long-term, multibillion pound carbon-intensive project and would not be the most effective way of improving water quality or be resilient to the increasing pressure from climate change. We recognise, though, the need for immediate action, and we've established the better river quality taskforce to evaluate the current approach to the management and regulation of overflows in Wales and to set out detailed plans to drive rapid change and improvement. But tackling overflows is only one of the many elements that need to be addressed if we are to improve water quality in Wales. We've made provision for a multi-year, multimillion pound programme of works to improve water quality, which totals £40 million over the next three years, and we're driving forward collaborative working between stakeholders and regulators, for example, through the taskforce and the nutrient management boards, which are established on all special area of conservation rivers in Wales. We've also made SuDS, sustainable drainage systems, mandatory on almost all new building developments. This will help relieve pressure on the network by redirecting and slowing down the speed at which surface water enters the sewer system, and it helps ensure storm overflows are only used as a last resort. I've been clear that we need to take a very integrated catchment management approach, focusing on multisector co-operation and nature-based solutions to drive water quality improvements. But, as everybody has acknowledged, the challenges we face cannot be underestimated. This is a long-term project that we need to take action immediately on, but with a medium- and long-term goal. We must all work together and take a team Wales approach so that we can tackle the multiple risks impacting our lakes, rivers and streams, and deliver real improvements to the quality of the waterways. We need transparency, openness and adaptability in our response to address the water quality issues we face in Wales, and the taskforce established as a result of the summit in the Royal Welsh Show is taking that forward in the most efficient and effective way possible. We are also meeting with a range of stakeholders across Wales and my biodiversity deep dive, which will be making its recommendations public next Monday, will be addressing this issue as well. Diolch.
Welsh: Rydym wedi ymrwymo i weithio gyda chwmnïau dŵr i wneud biliau dŵr yn fforddiadwy i bawb, a helpu aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd iawn talu am wasanaethau dŵr. Unwaith eto, fel dywedodd Joel, yn 2021, cyhoeddodd y Cyngor Defnyddwyr Dŵr adolygiad o fforddiadwyedd a'r cymorth ariannol a oedd ar gael i ddefnyddwyr dŵr yng Nghymru a Lloegr, ac rwy'n ddiolchgar iawn iddynt am gynnal yr adolygiad. Argymhelliad allweddol yn yr adolygiad, fel rydych yn cydnabod, oedd sefydlu cynllun fforddiadwyedd dŵr unigol ar gyfer Cymru a Lloegr. Felly, hyd nes y gwneir y penderfyniad hwnnw ar weithredu cynllun unigol, mae cwmnïau dŵr wedi mabwysiadu mesurau rhagweithiol i gynorthwyo pob aelwyd sy'n cael trafferth gyda'u biliau dŵr, gan gynnwys negeseuon gweladwy iawn ar sut i gael cymorth. Ar hyn o bryd, mae cwmnïau dŵr yng Nghymru yn cynorthwyo dros 145,000 o aelwydydd drwy wahanol gynlluniau. Mae'r Gweinidog cyllid a'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol wedi siarad â Llywodraeth y DU ynglŷn â gweithredu i leddfu'r baich ariannol ar aelwydydd Cymru yn gyffredinol, ac fe wnaeth y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol a minnau gyfarfod â'r Cyngor Defnyddwyr Dŵr ddoe i drafod eu galwad am gynllun cyffredinol, sut y gellid talu amdano a sut y gallem ei weithredu. Rydym hefyd wedi siarad â Dŵr Cymru ynglŷn â chyfeirio'r rhai sy'n ei chael hi'n anodd talu at fudd-daliadau yn y dyfodol, oherwydd mae Joel yn llygad ei le - mae'n arwydd; yn aml, dyma fydd y bil cyntaf na chaiff ei dalu, ac mae'n arwydd fod pobl yn ei chael hi'n anodd. Er hynny, yn rhan o'r sgwrs gyda'r Cyngor Defnyddwyr Dŵr, rhaid imi ddweud bod elfen wleidyddol bendant i'r ffordd y dylid ariannu'r cynllun hwnnw, oherwydd ar hyn o bryd mae Ofwat - ac yn wir Ofgem, pan fyddant yn ei drafod - yn sôn am gynllun fforddiadwyedd cyffredinol y telir amdano gan gwsmeriaid eraill. Mae arnaf ofn fy mod o'r farn y dylai'r Llywodraeth ysgwyddo cyfrifoldeb ac ariannu'r cynlluniau hynny'n uniongyrchol, a pheidio â throsglwyddo'r gost i ddefnyddwyr eraill y gwasanaethau hynny. Felly, mae gwahaniaeth pendant yn y ffordd y credwn y dylid gweithredu hynny. Ond er hynny, rwy'n credu ei bod yn bwysig cael cynllun cyffredinol y mae pobl yn ei ddeall ac sy'n syml, felly rwy'n sicr yn cefnogi'r alwad am hynny. Yn y cyfamser, bydd pecyn cymorth £380 miliwn Llywodraeth Cymru yn helpu aelwydydd i ymdopi â'r argyfwng costau byw, ac mae ein cynllun pwyslais ar incwm wedi rhyddhau incwm ar gyfer biliau eraill na chânt eu cynnwys yn y mesurau hynny. Mae blaenoriaethu anghenion y tlotaf a'r rhai sydd fwyaf tebygol o brofi tlodi neu gael eu hallgáu yn hollbwysig. Gan droi wedyn at ansawdd dŵr, dŵr yw un o'n hasedau cenedlaethol mwyaf ac mae'n rhan annatod o ddiwylliant, treftadaeth a hunaniaeth genedlaethol Cymru. Mae gwasanaethau dŵr a dŵr gwastraff cynaliadwy ar gyfer cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol yn seiliedig ar amgylchedd naturiol iach a sylfaen asedau gwydn. Rydym yn rhagweld sector dŵr a dŵr gwastraff gwydn yng Nghymru sy'n canolbwyntio ar gwsmeriaid a'r amgylchedd, yn integredig, yn gynaliadwy ac yn wydn, gan gynnig gwerth i gwsmeriaid a'r amgylchedd. Mae ein rhaglen lywodraethu yn nodi ein gweledigaeth a'n huchelgais i fynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur, ac mae ein seilwaith cyflenwi dŵr a thrin dŵr gwastraff yng Nghymru dan bwysau gwirioneddol oherwydd newid hinsawdd, fel yr ydym wedi'i drafod droeon yn y Siambr hon. Mae newidiadau i ddwysedd a dosbarthiad poblogaeth a datblygiadau newydd yn cyfrannu at hyn. Er enghraifft, byddai cael gwared ar yr holl orlifoedd storm presennol yn brosiect hirdymor drud-ar-garbon gwerth biliynau o bunnoedd, nid dyna fyddai'r ffordd fwyaf effeithiol o wella ansawdd dŵr ac ni fyddai'n gallu gwrthsefyll pwysau cynyddol newid hinsawdd. Er hynny, rydym yn cydnabod yr angen i weithredu ar unwaith, ac rydym wedi sefydlu'r tasglu gwella ansawdd afonydd i werthuso'r dull presennol o reoli a rheoleiddio gorlifoedd yng Nghymru ac i nodi cynlluniau manwl i ysgogi newid a gwelliant yn gyflym. Ond nid yw mynd i'r afael â gorlifoedd ond yn un o nifer o elfennau sydd angen sylw os ydym am wella ansawdd dŵr yng Nghymru. Rydym wedi darparu ar gyfer rhaglen waith gwerth miliynau o bunnoedd dros sawl blwyddyn i wella ansawdd dŵr, sy'n werth cyfanswm o £40 miliwn dros y tair blynedd nesaf, ac rydym yn ysgogi cydweithio rhwng rhanddeiliaid a rheoleiddwyr, er enghraifft, drwy'r tasglu a'r byrddau rheoli maethynnau, sydd wedi'u sefydlu ar gyfer afonydd pob ardal cadwraeth arbennig yng Nghymru. Rydym hefyd wedi adeiladu systemau draenio cynaliadwy sy'n orfodol ym mhob datblygiad adeiladu newydd, bron iawn. Bydd hyn yn helpu i leddfu'r pwysau ar y rhwydwaith drwy ailgyfeirio ac arafu'r cyflymder y mae dŵr wyneb yn mynd i mewn i'r system garthffosiaeth, ac mae'n helpu i sicrhau bod gorlifoedd storm ond yn cael eu defnyddio fel dewis olaf. Rwyf wedi bod yn glir fod angen inni fabwysiadu dull rheoli dalgylch integredig iawn, gan ganolbwyntio ar gydweithredu rhwng sectorau ac atebion sy'n seiliedig ar natur i sbarduno gwelliannau i ansawdd dŵr. Ond fel y mae pawb wedi cydnabod, ni ellir tanbrisio'r heriau sy'n ein hwynebu. Mae hwn yn brosiect hirdymor y mae angen inni weithredu arno ar unwaith, ond gyda nodau tymor canolig a hirdymor. Rhaid i bawb ohonom gydweithio a datblygu dull tîm Cymru o weithredu fel y gallwn fynd i'r afael â'r risgiau niferus sy'n effeithio ar ein llynnoedd, ein hafonydd a'n nentydd, a sicrhau gwelliannau go iawn i ansawdd y dyfrffyrdd. Mae angen tryloywder, didwylledd a hyblygrwydd arnom yn ein hymateb i fynd i'r afael â'r materion ansawdd dŵr sy'n ein hwynebu yng Nghymru, ac mae'r tasglu a sefydlwyd o ganlyniad i'r uwchgynhadledd yn Sioe Frenhinol Cymru yn bwrw ymlaen â hynny yn y ffordd fwyaf effeithlon ac effeithiol sy'n bosibl. Rydym hefyd yn cyfarfod ag ystod o randdeiliaid ledled Cymru a bydd fy archwiliad dwfn ar fioamrywiaeth, a fydd yn cyhoeddi ei argymhellion ddydd Llun nesaf, yn mynd i'r afael â'r mater hwn hefyd. Diolch.