English: Diolch, Lywydd. I'm really pleased that Plaid Cymru have brought forward this debate on climate change today, especially in the run-up to the United Nations Framework Convention on Climate Change, COP22, in Marrakesh, where I will be attending to participate in discussions on this global challenge. As we've heard, last year, my colleague Carl Sargeant, in his role as Minister for Natural Resources at the time, was present in Paris at COP21 and worked with other key partners to add to the momentum for a global deal. This included a private meeting with the UN Secretary General, Ban Ki-Moon, along with a small group of other state and regional governments, who are acknowledged as global leaders, where he discussed our collective impact to deliver climate action. So, although we cannot formally ratify the agreement ourselves, the Welsh Government has, of course, welcomed the commitment by the UK Government to do so. So, 2015 was a momentous year, where we saw the adoption of the UN sustainable development goals and the agreement on a binding international framework for tackling climate change at the Conference of the Parties 21, where a new international agreement was signed by 195 national Governments. This not only sets the context for tackling the causes and consequences of climate change, but it also sets the context for the decarbonisation of the global economy. In terms of today's motion and point 1, the Welsh Government supports the motion and endorses the Paris agreement. Our Environment (Wales) Act 2016 provides us with the legislation to enable us to play our global part and deliver on this important agreement. The Paris agreement locks in a long-term objective to avoid catastrophic climate change and sets a long-term goal for net zero emissions in the second half of this century, which all countries will work together to achieve. Colleagues will be aware that our environment Act received Royal Assent this year and was purposely designed with the international context in mind. The Act requires us to reduce our emissions by at least 80 per cent by 2050, but more importantly, there are also provisions in the Act to increase this target in the future, allowing us to keep up to date with advances in technology, international policy and the latest scientific evidence. So, our aim for at least an 80 per cent target reduction by 2050 is in line with wider UK and EU obligations. Wales, along with the UK, is part of a leading group of countries taking legislative action to tackle climate change. Similarly, the environment Act requires us to set interim targets for 2020, 2030 and 2040, with a series of five-yearly carbon budgets to review our progress and ensure that we're on track to meet our targets. We're also required to set the interim targets and the first two carbon budgets by the end of 2018, taking into account a number of areas, such as science, technology and the most recent 'Future Trends' report, to name a few, which will take time to complete all of the analysis. By setting interim targets and carbon budgets, we can ensure ongoing and progressive reduction, based on evidence, technology and lead-in time. We'll also need to take advice from the advisory body on what levels to set the budgets, ensuring that we are robust. The Paris agreement put in place a global mechanism for countries to have national decarbonisation plans, to reduce emissions and revisit these every five years from 2020, with a view to raising ambition in the future. This is similar and very much in line with our environment Act framework, which requires a report to be published at each five-yearly budgetary period, setting out proposals and policies for meeting the carbon budget, including the areas of responsibility for each Welsh Government Minister's portfolio. These policies and proposals will form our delivery plan, providing transparency and accountability, designed to help deliver emission savings and provide certainty to drive investment for a low-carbon economy. Last year at COP21 the Welsh Government became a founding signatory of the RegionsAdapt initiative, which focuses on the adaptation actions we can deliver as state and regional Governments. These examples underline that partnership working at state and regional level can deliver action on a global scale, contrary to the myth that our action in Wales has no impact globally. More widely, the agreement continues the commitment to help developing countries, especially the poorest and most vulnerable. Members will be aware of our Wales for Africa programme, which celebrates its 10-year anniversary this year. Over the past five years, over 4.2 million trees have been planted in Mbale, Uganda. The project, which is part of Size of Wales, focuses on poverty alleviation and climate change adaptation and mitigation. As part of the celebration, I'm aware that my colleague the Cabinet Secretary for health was in Uganda last week. I think it's very apparent that, as a result of this project, dozens of community-based tree nurseries promoting agri-forestry across the Mbale region have been created, and that has raised awareness of climate change to thousands of people, both in Uganda but also here at home. Turning to point 2 of the motion, we again support this. I will not only be taking a message to Marrakesh about how, here in Wales, we endorse the agreement, but also about how, here in Wales, we already have legislation in place to deliver on this important long-term goal. I will also, in Marrakesh, be able to highlight our very pioneering legislation that's already gaining international recognition, along with our action on waste, natural resource management and our Wales for Africa programme. As part of my visit, and as the vice-president of the international Network of Regional Governments for Sustainable Development, I'll be taking an active part in a number of events and meetings highlighting the significant impact we are making, but also I will use the opportunity to learn from others. Another important message I think I need to give is that we need to deliver on this commitment, not only for legislative reasons, but more importantly the case for action on climate change is very clear, and is a case that's fundamental to our prosperity, our resilience and the health of our society, framing all aspects of our future. If I can just turn to a couple of points that have been raised by Members, I heard what Mark Reckless said about the £70 million, and I had scrutiny before committee this morning. I think it was very good that Simon Thomas helpfully reminded us that UKIP wanted to remove the climate change budget completely. Climate change actions and policies are absolutely cross-government, so that £70 million will be across all portfolio activities, not just my own. But I hope that I did reassure committee members this morning about that. I have a very wide and diverse portfolio, and I think part of that, the renewable energy part of the portfolio, is very exciting, particularly in areas where we're working with community energy projects. Just last week, I opened the Taff Bargoed hydro scheme, and I've also visited a community windfarm. It's very good to see how these communities are coming together, and how we're able to support them. I absolutely agree with Lee Waters about the energy efficiency programmes Arbed and Nest. I also think it's important that we know more about the condition of our houses and our housing stock, and I'm co-funding a survey with my colleague Carl Sargeant, the Cabinet Secretary for Communities and Children, in relation to obtaining that information. I think the point Steffan Lewis made about whether we'll be able to be a member in our own right post EU is a very good one. How good would that be, to be able to go and do that? So, that's something we can look at. Llyr Gruffydd referred to the 'Energy Wales: A low carbon transition' report, and Welsh Government will be bringing forward a response to that before the Christmas break. Also, like Huw Irranca-Davies said, you don't want to argue again regarding climate change. The scientific evidence is very, very clear. Climate change is happening. Greenhouse gas emissions from man are extremely likely to be the dominant cause. Human influence on our climate is very clear, and recent anthropogenic emissions of greenhouse gases are the highest in history. So, in conclusion, I do welcome this debate today and I very much look forward to representing Welsh Government in Marrakesh at COP22.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n falch iawn fod Plaid Cymru wedi cyflwyno'r ddadl hon ar newid yn yr hinsawdd heddiw, yn enwedig yn y cyfnod yn arwain at Gonfensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd, COP22, ym Marrakesh, y byddaf yn ei fynychu i gymryd rhan mewn trafodaethau ar yr her fyd-eang hon. Fel y clywsom, y llynedd, roedd fy nghyd-Aelod, Carl Sargeant, yn ei rôl fel y Gweinidog Cyfoeth Naturiol ar y pryd, yn bresennol ym Mharis yn COP21 a gweithiodd gyda phartneriaid allweddol eraill i ychwanegu at y momentwm i sicrhau cytundeb byd-eang. Roedd hyn yn cynnwys cyfarfod preifat gydag Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, Ban Ki-Moon, ynghyd â grŵp bach o lywodraethau taleithiol a rhanbarthol eraill, sy'n cael eu cydnabod fel arweinwyr byd-eang, lle roedd yn trafod ein heffaith ar y cyd i weithredu ar yr hinsawdd. Felly, er na allwn gadarnhau'r cytundeb yn ffurfiol ein hunain, mae Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, wedi croesawu'r ymrwymiad gan Lywodraeth y DU i wneud hynny. Felly, roedd 2015 yn flwyddyn bwysig, lle y gwelsom nodau datblygu cynaliadwy y Cenhedloedd Unedig yn cael eu mabwysiadu a'r cytundeb ar fframwaith rhyngwladol rhwymedigol ar gyfer mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd yn 21ain Cynhadledd y Partïon, lle y llofnodwyd cytundeb rhyngwladol newydd gan 195 o Lywodraethau cenedlaethol. Mae hyn yn gosod cyd-destun ar gyfer mynd i'r afael ag achosion a chanlyniadau newid yn yr hinsawdd, ond mae hefyd yn gosod y cyd-destun ar gyfer datgarboneiddio'r economi fyd-eang. O ran cynnig heddiw a phwynt 1, mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r cynnig ac yn cefnogi cytundeb Paris. Mae ein Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn darparu deddfwriaeth i'n galluogi i chwarae ein rhan fyd-eang a chyflawni ar y cytundeb pwysig hwn. Yn rhan annatod o gytundeb Paris, mae amcan hirdymor i osgoi newid hinsawdd trychinebus ac mae'n gosod nod hirdymor ar gyfer allyriadau sero net yn ystod ail hanner y ganrif hon, a bydd pob gwlad yn cydweithio i gyrraedd y nod hwnnw. Bydd cyd-Aelodau'n ymwybodol fod ein Deddf yr amgylchedd wedi derbyn Cydsyniad Brenhinol eleni ac fe'i cynlluniwyd yn bwrpasol gyda'r cyd-destun rhyngwladol mewn golwg. Mae'r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i ni leihau ein hallyriadau o leiaf 80 y cant erbyn 2050, ond yn bwysicach, mae yna ddarpariaethau yn y Ddeddf hefyd ar gyfer cynyddu'r targed hwn yn y dyfodol, gan ein galluogi i ddilyn y datblygiadau diweddaraf mewn technoleg, polisi rhyngwladol a'r dystiolaeth wyddonol ddiweddaraf. Felly, mae ein targed o 80 y cant fan lleiaf o ostyngiad erbyn 2050 yn unol â rhwymedigaethau ehangach y DU a'r UE. Mae Cymru, ynghyd â'r DU, yn rhan o grŵp blaenllaw o wledydd sy'n rhoi camau deddfwriaethol ar waith i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd. Yn yr un modd, mae Deddf yr amgylchedd yn ei gwneud yn ofynnol i ni osod targedau interim ar gyfer 2020, 2030 a 2040, gyda chyfres o gyllidebau carbon pum mlynedd i adolygu ein cynnydd a sicrhau ein bod ar y trywydd iawn i gyrraedd ein targedau. Hefyd, mae'n ofynnol i ni osod y targedau interim a'r ddwy gyllideb garbon gyntaf erbyn diwedd 2018, gan ystyried nifer o feysydd, megis gwyddoniaeth, technoleg a'r adroddiad tueddiadau'r dyfodol diweddaraf, i enwi ond ychydig, a bydd yn cymryd amser i gwblhau'r holl waith dadansoddi. Trwy osod targedau interim a chyllidebau carbon, gallwn sicrhau gostyngiad parhaus a blaengar, yn seiliedig ar dystiolaeth, technoleg a chyfnod arweiniol. Bydd angen i ni gymryd cyngor hefyd gan y corff ymgynghorol ynglŷn ag ar ba lefelau y dylid gosod y cyllidebau, gan sicrhau ein bod yn gadarn. Roedd cytundeb Paris yn sefydlu mecanwaith byd-eang i wledydd gael cynlluniau datgarboneiddio cenedlaethol, i leihau allyriadau ac ailedrych ar y rhain bob pum mlynedd o 2020 ymlaen, gyda golwg ar gynyddu uchelgais yn y dyfodol. Mae hyn yn debyg ac yn cyd-fynd yn agos iawn â'n fframwaith Deddf yr amgylchedd, sy'n ei gwneud yn ofynnol i gyhoeddi adroddiad ym mhob cyfnod cyllidebol o bum mlynedd, yn nodi cynigion a pholisïau ar gyfer cyflawni'r gyllideb garbon, gan gynnwys y meysydd cyfrifoldeb ar gyfer portffolio pob un o Weinidogion Llywodraeth Cymru. Bydd y polisïau a'r cynigion hyn yn ffurfio ein cynllun cyflawni, gan ddarparu tryloywder ac atebolrwydd, ac wedi'u llunio i helpu i sicrhau arbedion ar allyriadau a darparu sicrwydd er mwyn hybu buddsoddi mewn economi carbon isel. Y llynedd, yn COP21 daeth Llywodraeth Cymru yn un o'r llofnodwyr a sefydlodd y fenter RegionsAdapt, sy'n canolbwyntio ar y camau addasu y gallwn eu cymryd fel Llywodraethau taleithiol a rhanbarthol. Mae'r enghreifftiau hyn yn cadarnhau bod gweithio mewn partneriaeth ar lefel talaith a rhanbarth yn gallu darparu camau gweithredu ar raddfa fyd-eang, yn groes i'r myth nad oes unrhyw effaith fyd-eang i'n camau gweithredu yng Nghymru. Yn ehangach, mae'r cytundeb yn parhau'r ymrwymiad i helpu gwledydd sy'n datblygu, yn enwedig y gwledydd tlotaf a'r rhai mwyaf bregus. Bydd yr Aelodau'n ymwybodol o'n rhaglen Cymru o blaid Affrica, sy'n dathlu ei dengmlwyddiant eleni. Dros y pum mlynedd diwethaf, plannwyd dros 4.2 miliwn o goed yn Mbale, Uganda. Bydd y prosiect, sy'n rhan o Maint Cymru, yn canolbwyntio ar leddfu tlodi a lliniaru ac addasu i newid yn yr hinsawdd. Fel rhan o'r dathliad, rwy'n ymwybodol fod fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, yn Uganda yr wythnos diwethaf. Rwy'n credu ei bod yn amlwg iawn, o ganlyniad i'r prosiect hwn, fod dwsinau o blanhigfeydd coed yn y gymuned yn hyrwyddo amaeth-goedwigaeth wedi eu creu ar draws rhanbarth Mbale, ac mae hynny wedi codi ymwybyddiaeth o newid yn yr hinsawdd i filoedd o bobl, yn Uganda ond gartref yma hefyd. Gan droi at bwynt 2 y cynnig, unwaith eto rydym yn cefnogi hwn. Byddaf yn mynd â neges i Marrakesh ynglŷn â sut rydym ni, yma yng Nghymru, yn cymeradwyo'r cytundeb, ond hefyd am y ffordd mae gennym ddeddfwriaeth ar waith eisoes yma yng Nghymru i gyflawni'r nod pwysig hwn yn y tymor hir. Hefyd, ym Marrakesh, byddaf yn gallu tynnu sylw at ein deddfwriaeth arloesol iawn sydd eisoes yn ennyn cydnabyddiaeth ryngwladol, ynghyd â'n camau gweithredu ar wastraff, rheoli adnoddau naturiol a'n rhaglen Cymru o blaid Affrica. Fel rhan o fy ymweliad, ac fel is-lywydd Rhwydwaith rhyngwladol y Llywodraethau Rhanbarthol dros Ddatblygu Cynaliadwy, byddaf yn cymryd rhan weithredol mewn nifer o ddigwyddiadau a chyfarfodydd yn tynnu sylw at yr effaith sylweddol rydym yn ei chael, ond hefyd byddaf yn defnyddio'r cyfle i ddysgu gan eraill. Neges bwysig arall rwy'n meddwl sy'n rhaid i mi ei rhoi yw bod angen i ni gyflawni'r ymrwymiad hwn, nid yn unig am resymau deddfwriaethol, ond yn bwysicach, mae'r achos dros weithredu ar y newid yn yr hinsawdd yn glir iawn, ac mae'n achos sy'n hanfodol i'n ffyniant, ein cydnerthedd ac iechyd ein cymdeithas, gan fframio pob agwedd ar ein dyfodol. Os caf droi at un neu ddau o bwyntiau a grybwyllwyd gan yr Aelodau, clywais yr hyn a ddywedodd Mark Reckless am y £70 miliwn, a gwnaed gwaith craffu cyn y pwyllgor y bore yma. Rwy'n credu ei bod yn dda iawn fod Simon Thomas wedi ein hatgoffa'n ddefnyddiol fod UKIP eisiau cael gwared ar y gyllideb newid yn yr hinsawdd yn gyfan gwbl. Mae camau gweithredu a pholisïau newid hinsawdd yn gwbl draws-lywodraethol, felly bydd y £70 miliwn ar draws yr holl weithgareddau portffolio, nid fy un i yn unig. Ond rwy'n gobeithio fy mod wedi tawelu meddwl aelodau'r pwyllgor y bore yma ynglŷn â hynny. Mae gennyf bortffolio eang ac amrywiol iawn, ac rwy'n meddwl bod rhan o hynny, y rhan ynni adnewyddadwy o'r portffolio, yn gyffrous iawn, yn enwedig mewn ardaloedd lle rydym yn gweithio gyda phrosiectau ynni cymunedol. Yr wythnos diwethaf, agorais gynllun dŵr Taf Bargoed, ac rwyf hefyd wedi ymweld â fferm wynt gymunedol. Mae'n dda iawn gweld sut y mae'r cymunedau hyn yn dod ynghyd, a sut y gallwn eu cefnogi. Cytunaf yn llwyr â Lee Waters ynglŷn â'r rhaglenni effeithlonrwydd ynni Arbed a Nyth. Rwyf hefyd yn meddwl ei bod yn bwysig ein bod yn gwybod mwy am gyflwr ein tai a'n stoc dai, ac rwy'n cyd-ariannu arolwg gyda fy nghyd-Aelod, Carl Sargeant, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant, mewn perthynas â chael y wybodaeth honno. Rwy'n meddwl bod y pwynt a wnaeth Steffan Lewis ynglŷn ag a fyddwn yn gallu bod yn aelod yn ein hawl ein hunain ar ôl yr UE yn un da iawn. Pa mor dda fyddai hynny, gallu mynd a gwneud hynny? Felly, mae hynny'n rhywbeth y gallwn edrych arno. Cyfeiriodd Llyr Gruffydd at adroddiad 'Ynni Cymru: newid carbon isel', a bydd Llywodraeth Cymru yn cyflwyno ymateb i hynny cyn gwyliau'r Nadolig. Hefyd, fel y dywedodd Huw Irranca-Davies, nid ydych am ddadlau eto ynglŷn â newid yn yr hinsawdd. Mae'r dystiolaeth wyddonol yn eglur tu hwnt. Mae newid yn yr hinsawdd yn digwydd. Mae allyriadau nwyon tŷ gwydr wedi'u hachosi gan bobl yn hynod o debygol o fod yn brif achos. Mae dylanwad pobl ar ein hinsawdd yn glir iawn, ac allyriadau anthropogenig diweddar o nwyon tŷ gwydr yw'r rhai uchaf mewn hanes. Felly, i gloi, rwy'n croesawu'r ddadl hon heddiw ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr at gynrychioli Llywodraeth Cymru ym Marrakesh yn COP22.