English: Thank you very much, Mark Isherwood. I would be very surprised, as chair of the cross-party group on fuel poverty, if you did not recognise the deepening of the cost-of-living crisis and the failure of the UK Government to address these issues with their tax and welfare powers. It's just in terms of recognising, as I've said, that the UK Government holds the primary levers for the tax and benefits system. Welsh Ministers have repeatedly called on UK Ministers to introduce a lower price cap for low-income households, and I got that support from energy providers I met, to ensure they're able to meet the costs of energy needs now and in the future. No response from the UK Government. We also have asked for them to introduce a significant increase in the rebate paid through schemes such as the Warm Homes discount and winter fuel schemes. We've asked them to remove all social and environmental policy costs from household energy bills and meet these costs from general taxation. We've asked for the £20 uplift in universal credit to be restored, but crucially important, and this is where it does lie, the responsibility, in Downing Street, they should uplift, uprate benefit payments for 2022-23 to match inflation instead of using the September 2021 consumer price index figure of 3.1 per cent. Inflation is now 9 per cent and rising. I won't spend time today actually quoting what other countries are doing, certainly in the EU, which is a great deal more than this UK Government, but look to France, Italy and Germany. Germany is introducing subsidies for low-income households, spending an extra €15 billion on fuel subsidies, cutting petrol and diesel taxes, providing people with one-off payments, extra childcare support, public transport discounts. Those are the sorts of measures that we should be seeing from the UK Government. But I'm glad that you do welcome the announcement I made on Friday. There is a full written statement, of course, that came out on Friday, Mark, and you will know that I launched this in Wrexham. I launched it in in Wrexham because the figures show people on prepayment metres in north Wales have been the hardest hit in the UK by rising standing charges. In fact, the First Minister commented on that in his questions. Costs are increasing in north Wales by 102 per cent, the highest in the UK, and standing charges for people on prepayment metres in south Wales have risen by 94 per cent, the fourth highest in Britain. Now, we're doing this with the Fuel Bank Foundation. They have already engaged - we heard earlier on about some foodbanks, including Blaenau Gwent, which I visited and met the fuel foundation, and also in north Wales, in Wrexham, where there are eight centres. There are eight centres - eight centres - for the Wrexham foodbank, and they've already, with funding previously from the Welsh Government for tackling winter pressures, been actually providing these fuel vouchers. Now, the whole of Wales will be benefiting, and it is important that, as you see in the written statement and response to your questions, nearly 120,000 people - it was in my statement - will be eligible for approximately 49,000 vouchers to support them during the cost-of-living crisis. Now, the heat fund is important too. It'll provide direct support to eligible households living off the gas grid, reliant on oil and liquid gas. I've already said in my statement it should help up to 2,000 households in Wales. I think it would be very helpful, actually, if Mark, as chair of the cross-party group on fuel poverty, could invite the fuel bank heat fund perhaps to one of your cross-party group meetings, because they're now fully engaged and a partnership - [ Interruption. ] Good, good. Well, I'm very glad to hear that. So, what is clear to us is that we have to work in partnership - in answer to your questions - with the third sector. National Energy Action joined the meeting I had with energy providers only two weeks ago. Citizens Advice is obviously crucial. When I met with Wrexham foodbank volunteers, and the Fuel Bank Foundation, they were saying one of the most important points about visiting a foodbank - and there are many other food initiatives that are very important - is it starts to signpost people to other support, to be able to claim for other benefits. People with prepayment meters are the most susceptible to rising costs and increased standing charges, and those who are not connected to the mains gas network, as I said last week, are suffering from rising fuel costs and being forced into fuel poverty, with approximately one in 10 households reliant on heating oil in Wales. But I can assure you, in terms of engaging at community level and, indeed, in terms of those national charities and campaign groups, they were all involved in our cost-of-living summit last February and then forward into the food poverty summit, and the summit that we're going to have, they'll be invited to again, in July. You did ask - and I'll finish on this point - an important point about the payment of the council tax cost-of-living payment. It's being provided, as everyone knows, to council tax bands A to D, and, indeed, to those who already have accounts. It is going directly into their accounts, and I'm sure all the Members will be aware of people saying, 'It's gone into my account.' Those who don't have accounts, which is your question, it is the responsibility of the local authority to explore, to find out from that particular benefit recipient for the £150, the best way to make that payment, and that's being monitored very carefully by the Minister for Finance and Local Government, and indeed my own officials. But the payments that are being made extensively across Wales will continue to be paid and we will continue to address those to ensure that they claim what's theirs. Indeed, that's why we can ensure - as our £200 winter fuel support payment and then the £150 payment - indeed, this is where we can get money straight to people, and the fuel voucher now is one more step on the way in terms of helping people face this horrendous cost-of-living crisis, which was made in Downing Street, I would still maintain.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Mark Isherwood. Fe fyddwn i'n rhyfeddu yn fawr iawn, gan eich bod chi'n gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar dlodi tanwydd, pe na fyddech chi'n cydnabod llymhau'r argyfwng costau byw a methiant Llywodraeth y DU i fynd i'r afael â'r materion hyn gyda'u pwerau nhw o ran trethu a budd-daliadau. Dim ond o ran cydnabod, fel dywedais i, mai Llywodraeth y DU sydd â'r cyfrifoldeb mwyaf am y system dreth a budd-daliadau. Mae Gweinidogion Cymru wedi galw dro ar ôl tro ar Weinidogion y DU i gyflwyno cap pris is ar gyfer aelwydydd incwm isel, ac fe gefais i gefnogaeth i hynny gan y darparwyr ynni y bûm i'n cyfarfod â nhw, i sicrhau eu bod nhw'n gallu talu costau eu hanghenion ynni nawr ac yn y dyfodol. Ni chafwyd ymateb oddi wrth Lywodraeth y DU. Rydym ni hefyd wedi gofyn iddyn nhw gyflwyno cynnydd sylweddol yn yr ad-daliad sy'n dod drwy gynlluniau fel gostyngiad Cartrefi Cynnes a chynlluniau tanwydd gaeaf. Rydym ni wedi gofyn iddyn nhw ddileu'r holl gostau polisi cymdeithasol ac amgylcheddol o filiau ynni'r cartref a thalu'r costau hyn o drethiant cyffredinol. Rydym ni wedi gofyn am adfer y cynnydd o £20 mewn credyd cynhwysol unwaith eto, ond yn hanfodol bwysig, ac yn y fan honno mae'r cyfrifoldeb yn aros, yn Stryd Downing, a'r hyn y dylen nhw fod yn ei wneud yw cynyddu ac uwchraddio taliadau o fudd-daliadau ar gyfer 2022-23 i gyfateb i chwyddiant yn hytrach na defnyddio ffigur mynegai prisiau defnyddwyr mis Medi 2021 o 3.1 y cant. Mae chwyddiant ar 9 y cant erbyn hyn ac yn codi. Nid wyf i am dreulio fy amser i heddiw yn dyfynnu'r hyn mewn gwirionedd y mae gwledydd eraill yn ei wneud, yn sicr yn yr UE, sef llawer mwy na'r Llywodraeth hon yn y DU, ond edrychwch chi ar Ffrainc, yr Eidal a'r Almaen. Mae'r Almaen yn cyflwyno cymorthdaliadau ar gyfer aelwydydd incwm isel, gan wario €15 biliwn yn ychwanegol ar gymorthdaliadau tanwydd, torri trethi petrol a disel, darparu taliadau untro i bobl, estyn cymorth gofal plant ychwanegol, rhoi gostyngiadau ar drafnidiaeth gyhoeddus. Dyna'r math o fesurau y dylem ni fod yn eu gweld oddi wrth Lywodraeth y DU. Ond rwy'n falch eich bod chi'n croesawu'r cyhoeddiad a wnes i ddydd Gwener. Mae yna ddatganiad ysgrifenedig llawn, wrth gwrs, a gyhoeddwyd ddydd Gwener, Mark, ac fe wyddoch chi fy mod i wedi lansio hwnnw yn Wrecsam. Cafodd ei lansio gennyf i yn Wrecsam oherwydd bod y ffigurau yn dangos mai pobl â mesuryddion rhagdalu yn y gogledd yw'r rhai sydd wedi cael eu taro galetaf yn y DU gan daliadau sefydlog cynyddol. Yn wir, fe soniodd Prif Weinidog Cymru am hynny yn ei gwestiynau ef. Mae costau yn cynyddu 102 y cant yn y gogledd, yr uchaf yn y DU, ac mae taliadau sefydlog i bobl â mesuryddion rhagdalu yn y de wedi codi 94 y cant, y pedwerydd uchaf ym Mhrydain. Nawr, rydym ni'n gwneud hyn gyda'r Sefydliad Banc Tanwydd. Maen nhw wedi ymgysylltu eisoes - fe glywsom ni'n gynharach am rai banciau bwyd, gan gynnwys ym Mlaenau Gwent, y bûm i ar ymweliad â nhw a chyfarfod â nhw a chyfarfod â'r sefydliad tanwydd, ac yn y gogledd hefyd, yn Wrecsam, lle mae yna wyth o ganolfannau. Mae yna wyth o ganolfannau - wyth canolfan - ar gyfer banc bwyd Wrecsam, ac maen nhw eisoes, gyda chyllid blaenorol gan Lywodraeth Cymru ar gyfer mynd i'r afael â phwysau'r gaeaf, wedi bod yn darparu'r talebau tanwydd hyn mewn gwirionedd. Nawr, fe fydd Cymru gyfan yn elwa ar hynny, ac mae hi'n bwysig ystyried, fel gwelwch chi yn y datganiad ysgrifenedig a'r ymateb i'ch cwestiynau chi, y bydd bron i 120,000 o bobl - roedd hyn yn fy natganiad i - yn gymwys i gael tua 49,000 o dalebau i'w cefnogi nhw yn ystod yr argyfwng costau byw. Nawr, mae'r gronfa wres yn bwysig hefyd. Bydd honno'n rhoi cymorth uniongyrchol i aelwydydd cymwys sy'n byw oddi ar y grid nwy, gan ddibynnu ar olew a nwy hylif. Rwyf i wedi dweud eisoes yn fy natganiad y dylai hi fod o gymorth i hyd at 2,000 o aelwydydd yng Nghymru. Rwyf i o'r farn y byddai hynny'n ddefnyddiol iawn, mewn gwirionedd, pe gallai Mark, yn gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar dlodi tanwydd, wahodd rhywun o gronfa gwres y banc tanwydd efallai i un o'ch cyfarfodydd grŵp trawsbleidiol chi, oherwydd maen nhw'n ymgysylltu erbyn hyn yn llawn ac mae partneriaeth - [ Torri ar draws. ] Da iawn, wir. Wel, rwy'n falch iawn o glywed hynny. Felly, yr hyn sy'n amlwg i ni yw bod rhaid i ni weithio mewn partneriaeth - wrth ateb eich cwestiynau chi - gyda'r trydydd sector. Ymunodd National Energy Action â'r cyfarfod a gefais i gyda darparwyr ynni bythefnos yn ôl. Mae Cyngor ar Bopeth yn hanfodol, mae hi'n amlwg. Pan wnes i gyfarfod â gwirfoddolwyr banciau bwyd Wrecsam, a Sefydliad y Banc Tanwydd, roedden nhw'n dweud un o'r pwyntiau pwysicaf am ymweld â banc bwyd - ac mae llawer o fentrau bwyd eraill sy'n bwysig iawn - yw ei fod yn cyfeirio pobl at gymorth arall, er mwyn gallu hawlio budd-daliadau eraill. Pobl â mesuryddion rhagdalu yw'r rhai sydd fwyaf agored i gostau cynyddol a thaliadau sefydlog uwch, ac mae'r rhai nad ydyn nhw â chysylltiad â'r prif rwydwaith nwy, fel dywedais i wythnos diwethaf, yn gweld costau tanwydd cynyddol ac yn cael eu gyrru i dlodi tanwydd, gyda thua un o bob 10 aelwyd yn dibynnu ar olew gwresogi yng Nghymru. Ond rwy'n gallu eich sicrhau chi, o ran ymgysylltu ar lefel gymunedol ac, yn wir, o ran yr elusennau a'r grwpiau ymgyrchu cenedlaethol hynny, roedden nhw i gyd yn rhan o'n huwchgynhadledd costau byw ni fis Chwefror diwethaf ac yna ymlaen i'r uwchgynhadledd tlodi bwyd, a'r uwchgynhadledd y byddwn ni'n ei chynnal, fe fyddan nhw'n cael eu gwahodd unwaith eto, ym mis Gorffennaf. Fe wnaethoch chi ofyn - ac rwyf i am orffen ar y pwynt hwn - pwynt pwysig ynglŷn â thalu taliad costau byw'r dreth gyngor. Mae'n hwnnw'n cael ei roi, fel gŵyr pawb, i fandiau A i D y dreth gyngor, ac, yn wir, i'r rhai sydd â chyfrifon eisoes. Mae'n mynd yn syth i'w cyfrifon nhw, ac rwy'n siŵr y bydd pob Aelod yn ymwybodol bod bobl yn dweud, 'Mae wedi mynd i mewn i fy nghyfrif i.' O ran y rhai nad oes cyfrifon ganddyn nhw, sef eich cwestiwn chi, cyfrifoldeb yr awdurdod lleol yw archwilio hynny, i gael gwybod gan y sawl sy'n cael budd-daliadau penodol am y £150, o ran y ffordd orau o wneud y taliad hwnnw, ac mae hynny'n cael ei fonitro yn ofalus iawn gan y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol, ac yn wir fy swyddogion i fy hun. Ond fe fydd y taliadau sy'n cael eu gwneud yn eang ledled Cymru yn parhau i gael eu talu ac fe fyddwn ninnau'n parhau i fynd i'r afael â hynny i sicrhau eu bod nhw'n hawlio'r hyn y dylen nhw fod yn ei gael. Yn wir, dyna pam y gallwn ni sicrhau - fel ein taliad cymorth tanwydd gaeaf o £200 ac yna'r taliad o £150 - yn wir, dyma sut y gallwn gael arian yn uniongyrchol i bobl, ac mae'r daleb tanwydd yn un cam arall nawr ar y ffordd o ran helpu pobl i wynebu'r argyfwng costau byw erchyll hwn, a luniwyd yn Stryd Downing, fe fyddwn i'n dadlau o hyd.