English: Thank you, Jenny, for setting out the contrast between the 'nice to have' habits that we have and the threat to life itself in many places, and talking about the changes we all need to make through our diets. Heledd's contribution, I think, was really important in contextualising this in the context of global solidarity, talking about the Guarani people and the cultures at risk because of our indifference. What could be lost will not come back, and the world would be so much the poorer for it. Peter Fox's comments about his legislation were very interesting, very timely, and I'm sure that we'll all really look forward to reading more about that. I agree with your point, Peter, about the labelling. It is a reserved matter to Westminster, and I really do echo what the Minister was saying and what you as well, Peter, were saying: this is something that really needs to be looked at. We need to empower people to make the right decisions. Diolch, Pred. My apologies for mixing up Peredur with Luke; it's because of the beards. But seriously and sincerely, thank you for setting out what businesses can and must do in the context of all of this. Diolch, Jane, for you comments about food waste. That is a really horrifying statistic about 30 per cent of food being wasted, particularly considering how much you said is actually still edible. Thank you, Minister, for your remarks setting out the challenges inherent in doing the right thing. I'm very glad that you're supporting the motion, but, again, I would echo what you were saying about the labelling. This is something where Governments really need to empower people, because there are so many things where everyone wants to do the right thing; it's just making it the easiest way possible for that to happen. Before we vote on this really important motion, I'd like to just share a few final thoughts with Members. Yesterday, I hosted a youth COP event in the Pierhead. It was organised by Size of Wales, and in the meeting, a room of schoolchildren was addressed by George Sikoyo from the Mount Elgon Tree Growing Enterprise in Mbale, Uganda. George was talking to the children and those of us politicians who were lucky to be in the room about the millions of trees planted in Uganda on behalf of Welsh citizens. He talked about the global problems that we face and how we can help mankind through showing solidarity and friendship. He told those children, 'We are in the same village called Mother Earth'. I hope we can all reflect on George's words. If we can grow trees in other parts of the planet, we shouldn't at the same time be allowing ourselves to contribute directly to trees being cut down and forests being destroyed in another part of that same planet. Our conscience should not allow that dissonance to continue. There's one final thought I'd like to leave with Members. It centres around the words of John Donne. Perhaps Donne's most famous and most commonly quoted words are his remarks that 'no man is an island, entire of itself', and that because every man is 'part of the main', each man's death diminishes the writer because he is 'involved in mankind'. Dirprwy Lywydd, no man is an island, but neither is our own island, on the fringes of the north Atlantic, cut off from the main, adrift from its own conscience or consequence. Indifference can blight entire nations too. Donne compels us in the same meditation not 'to send to ask for whom the bell tolls'. When a bell tolls in this sense, it signals someone's death. Donne is saying that any man's death means that the bell is tolling for all of us. This debate is premised on the notion that the sounding bell signaling alarm and imminent disaster, which we should each be hearing resounding in our heads - that climate clamour - does not only toll for places on our planet that are beyond our reach, cut off from the main. That alarm bell is a call to all of us as well. The toll the catastrophe will take will have consequences for everyone, because we belong to mankind; we are in 'involved in mankind'. It is a bell that tolls for you and for me as well. I ask you, please, to listen to it.
Welsh: Diolch i chi, Jenny, am nodi'r gwrthgyferbyniad rhwng yr arferion 'braf i'w cael' sydd gennym a'r bygythiad i fywyd ei hun mewn sawl man, a siarad am y newidiadau y mae angen i bawb ohonom eu gwneud drwy ein deiet. Rwy'n credu bod cyfraniad Heledd yn bwysig iawn yn y ffordd y gosododd hyn yng nghyd-destun undod byd-eang, gan sôn am bobl Guarani a'r diwylliannau sydd mewn perygl oherwydd ein difaterwch ni. Ni ddaw'r hyn y gellid ei golli yn ôl, a byddai'r byd gymaint yn dlotach o'r herwydd. Roedd sylwadau Peter Fox am ei ddeddfwriaeth yn ddiddorol iawn, yn amserol iawn, ac rwy'n siŵr y byddwn i gyd yn edrych ymlaen yn fawr at ddarllen mwy am hynny. Rwy'n cytuno â'ch pwynt am labelu, Peter. Mae'n fater a gadwyd yn ôl i San Steffan, ac rwy'n adleisio'r hyn roedd y Gweinidog yn ei ddweud a'r hyn roeddech chi hefyd yn ei ddweud, Peter: mae hyn yn rhywbeth y mae gwir angen edrych arno. Mae angen inni rymuso pobl i wneud y penderfyniadau cywir. Diolch, Pred. Fy ymddiheuriadau am gymysgu rhwng Peredur a Luke; mae hynny oherwydd y barfau. Ond o ddifrif ac yn ddiffuant, diolch am nodi'r hyn y gall busnesau ei wneud a'r hyn sy'n rhaid iddynt ei wneud yn y cyd-destun hwn. Diolch, Jane, am eich sylwadau ar wastraff bwyd. Mae hwnnw'n ystadegyn arswydus iawn, fod tua 30 y cant o fwyd yn cael ei wastraffu, yn enwedig o ystyried faint y dywedoch chi sy'n dal yn fwytadwy mewn gwirionedd. Weinidog, diolch am eich sylwadau'n nodi'r heriau sy'n rhan annatod o wneud y peth iawn. Rwy'n falch iawn eich bod yn cefnogi'r cynnig, ond unwaith eto, hoffwn adleisio'r hyn roeddech yn ei ddweud am labelu. Mae hyn yn rhywbeth lle mae gwir angen i Lywodraethau rymuso pobl, oherwydd ceir cymaint o bethau lle mae pawb eisiau gwneud y peth iawn; mae'n fater o'i wneud yn y ffordd hawsaf sy'n bosibl i hynny allu digwydd. Cyn inni bleidleisio ar y cynnig pwysig hwn, hoffwn rannu ychydig o ystyriaethau terfynol gyda'r Aelodau. Ddoe, cynhaliais ddigwyddiad COP ieuenctid yn y Pierhead. Cafodd ei drefnu gan Maint Cymru, ac yn y cyfarfod, cafodd llond ystafell o blant ysgol eu hannerch gan George Sikoyo o Fenter Tyfu Coed Mynydd Elgon yn Mbale, Uganda. Siaradodd George â'r plant a'r rhai ohonom ni wleidyddion a oedd yn ddigon ffodus i fod yn yr ystafell am y miliynau o goed a blannwyd yn Uganda ar ran dinasyddion Cymru. Siaradodd am y problemau byd-eang sy'n ein hwynebu a sut y gallwn ni helpu'r ddynolryw drwy ddangos undod a chyfeillgarwch. Dywedodd wrth y plant, 'Rydym yn yr un pentref a'i enw yw'r Fam Ddaear'. Gobeithio y gallwn i gyd fyfyrio ar eiriau George. Os gallwn dyfu coed mewn rhannau eraill o'r blaned, ni ddylem adael i ni'n hunain gyfrannu'n uniongyrchol ar yr un pryd at dorri coed a dinistrio coedwigoedd mewn rhan arall o'r blaned honno. Ni ddylai ein cydwybod ganiatáu i'r anghysondeb hwnnw barhau. Mae yna un peth olaf yr hoffwn orffen ag ef. Mae'n ymwneud â geiriau John Donne. Efallai mai geiriau enwocaf Donne a ddyfynnir amlaf yw ei sylwadau 'nad oes yr un dyn yn ynys ar ei ben ei hun', a hynny oherwydd bod pob dyn yn rhan o'r cyfan, a marwolaeth pob dyn yn gwneud yr awdur yn llai am ei fod yn rhan o'r ddynolryw. Ddirprwy Lywydd, nid oes yr un dyn yn ynys, ond nid yw ein hynys ni ar gyrion gogleddol yr Iwerydd wedi'i thorri oddi wrth y cyfan ychwaith, nac wedi'i hymryddhau oddi wrth ei chydwybod neu ganlyniad. Gall difaterwch ddifetha cenhedloedd cyfan hefyd. Mae Donne yn ein cymell yn yr un myfyrdod i beidio 'â gofyn dros bwy y mae'r gloch yn canu cnul.' Pan fydd cloch yn canu cnul yr ystyr hon, mae'n arwydd fod rhywun wedi marw. Mae Donne yn dweud bod marwolaeth unrhyw un yn golygu bod y gloch yn canu cnul dros bob un ohonom. Seiliwyd y ddadl hon ar y syniad fod y gloch sy'n canu'n arwydd o drychineb sydd ar fin digwydd, a dylai pob un ohonom ei chlywed yn atseinio yn ein pennau - atsain yr hinsawdd - ac mae'n canu cnul nid yn unig dros leoedd ar ein planed sydd y tu hwnt i'n cyrraedd, wedi'u torri oddi wrth y cyfan. Mae'r gloch honno'n alwad ar bob un ohonom ni hefyd. Bydd effaith y trychineb yn arwain at ganlyniadau i bawb, oherwydd ein bod yn perthyn i'r ddynolryw; rydym yn rhan o'r ddynolryw. Mae'n gloch sy'n canu cnul drosoch chi a drosof innau hefyd. Gofynnaf i chi wrando arni, os gwelwch yn dda.