English: Thank you, Dai Lloyd, for bringing these proposals forward today. You may have to run all those languages past me again, because I really didn't catch them all, but thank you very much. On behalf of the Welsh Conservatives, I can confirm that we're happy to support the proposals for the Bill at this stage, recognising the aims that you set out. During the passage of the Historic Environment (Wales) Bill, the Welsh Government did indeed agree to the compilation of a list of historic place names, accessible through the historic environment record, and with that duty on Welsh Ministers to compile and maintain that list of place names. So, accordingly, I'm not hugely surprised that the Cabinet Secretary argues that he's already protecting historic place names by virtue of this growing list. Nevertheless, at Stage 2, the then Deputy Minister accepted that referencing historic place names via the historic environment record would not formally safeguard them. Huw Irranca-Davies, you spotted that without even being here during the fourth Assembly, so I am grateful to the Cabinet Secretary today for the confirmation regarding due regard. However, I've still got to ask: what status does guidance have in these circumstances, and what consequences would befall those individuals who fail to observe the guidance that you've indicated you're producing today, Cabinet Secretary? Dai, the explanatory memorandum suggests that this duty is the basis for a more explicit piece of legislation, and some of its aims I can support without any further query, actually, but there are some others I'd like to see developed in a revised explanatory memorandum or, indeed, in a draft Bill. In particular, I just want to look at the requirement for landowners to consult on changing names, and there are three things there. The first is that, on first reading, it doesn't of itself seem to solve the 'happy donkey' problem, where the holding is called whatever the holding is called, but the business is called something else, and that's what causes the upset. So, I'm wondering, as this Bill develops, whether you will be tackling that particular question. The second on this particular point is the relationship between ensuring landlords are aware of an historic name and the duty to consult if they wish to change it. And I'm looking for a categoric assurance that we do not repeat the unhappy story of the Historic Environment (Wales) Bill, where an offence of strict liability was created, even when there were identifiable instances where it was clearly not reasonable to expect an individual landowner to know something important about their land. While I don't think you can place a failure to consult due to ignorance in the same category as damaging a scheduled monument due to ignorance, you will need to make it clear what you mean by ensuring that landowners 'are aware' of the historical significance of a place name for us to support that point at the next stage. The third thing is - and, in fact, the Cabinet Secretary raised something similar - what penalties you have in mind for those who may flout the proposed consent regime. Will you be coming down harder on big developers than someone who turns Pen-y-bryn into Squire's Roost, to quote a miserable local example? Using the list in a consent regime rather than as a reference point, if you like, is attractive, but you will have to be very clear that the process is proportionate to the purpose of that. I'm pleased to see that the protection would apply regardless of language. I wonder, though, if you have any plans to capture local pronunciation as well. Seven or eight years ago, local communities found themselves caught up - some of you may remember this - in consultations on the correct spelling of the name of their town or village in both languages for road signs and official documents, and I can remember an excruciatingly long evening discussing how to spell Crickhowell in Welsh. On the back of that though, we confirmed correct Welsh spellings, losing the Anglicised spelling in many cases, though my understanding of this is that the historic environment Bill list will still record the 'Dolgelleys' and the 'Llanellys' with a 'y' in them. On the other hand, we haven't done anything to acknowledge that spelling and local pronunciation can diverge quite considerably. I'm just wondering what's going to happen to Hirwaun, Pencoed, Groesfaen, Llanfaes, Waunarlwydd, Beddau, Ponty, Llani, Aber - I'm wondering whether your Bill will cover those as well. Just briefly then, two other questions. The Deputy Minister at the time was adamant that the inclusion of commonly used current names would fundamentally alter the character of the list. While I have no particular issue with a centralised system for recording a list for purposes of consistency and avoiding a sort of Wikipedia free-for-all, I did very much come from the perspective that local opinion mattered when it came to inclusion on the list and supported Bethan Jenkins in her amendment to include current usage, because today's social use, of course, is tomorrow's historic use. When my grandchildren grow up, I want them to know what I meant when, as a child I was forbidden to go up the Werfa - something Vikki Howells might know what I'm on about - and I'd like them to know that I wasn't coalmining and I wasn't doing anything rude. So, I want you to explain whether the Bill will be covering current as well as historic usage. Thank you.
Welsh: Diolch i chi, Dai Lloyd, am gyflwyno'r cynigion hyn heddiw. Mae'n bosibl y bydd yn rhaid i chi fynd drwy'r holl ieithoedd hynny i mi eto, oherwydd ni lwyddais i'w dal i gyd, ond diolch yn fawr iawn. Ar ran y Ceidwadwyr Cymreig, gallaf gadarnhau ein bod yn hapus i gefnogi'r cynigion ar gyfer y Bil ar hyn o bryd, gan gydnabod y nodau a grybwyllwyd gennych. Yn ystod hynt Bil yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru), cytunodd Llywodraeth Cymru i lunio rhestr o enwau lleoedd hanesyddol y gellir dod o hyd iddi drwy'r cofnod amgylchedd hanesyddol, a chyda'r ddyletswydd honno ar Weinidogion Cymru i lunio a chynnal y rhestr o enwau lleoedd. Felly, yn unol â hynny, nid wyf yn synnu bod Ysgrifennydd y Cabinet yn dadlau ei fod eisoes yn diogelu enwau lleoedd hanesyddol yn rhinwedd y rhestr gynyddol hon. Serch hynny, yng Ngham 2, derbyniodd y Dirprwy Weinidog ar y pryd na fyddai cyfeirio enwau lleoedd hanesyddol drwy'r cofnod amgylchedd hanesyddol yn eu diogelu'n ffurfiol. Huw Irranca-Davies, fe sylwoch chi ar hynny a chithau heb fod yma yn ystod y pedwerydd Cynulliad hyd yn oed, felly rwy'n ddiolchgar i Ysgrifennydd y Cabinet heddiw am y cadarnhad ynglŷn â sylw dyledus. Fodd bynnag, mae'n rhaid i mi ofyn o hyd: pa statws sydd gan ganllawiau yn yr amgylchiadau hyn, a pha ganlyniadau a fyddai'n dod i ran yr unigolion sy'n methu cydymffurfio â'r canllawiau yr ydych wedi nodi heddiw eich bod yn eu cynhyrchu, Ysgrifennydd y Cabinet? Dai, mae'r memorandwm esboniadol yn awgrymu bod y ddyletswydd hon yn sail i ddeddfwriaeth fwy pendant, a gallaf gefnogi rhai o'i hamcanion heb unrhyw gwestiwn pellach, mewn gwirionedd, ond ceir rhai amcanion eraill yr hoffwn eu gweld yn cael eu datblygu mewn memorandwm esboniadol diwygiedig neu'n wir, mewn Bil drafft. Yn benodol, rwyf am edrych ar y gofyniad i dirfeddianwyr ymgynghori ar newid enwau, ac mae tri pheth yno. Y cyntaf yw nad yw, ar y darlleniad cyntaf, i'w weld yn datrys problem yr 'happy donkey' ynddo'i hun, lle y gelwir y daliad yn beth bynnag y gelwir y daliad, ond bod y busnes yn cael ei alw'n rhywbeth arall, a dyna sy'n peri gofid. Felly, rwy'n meddwl tybed, wrth i'r Bil hwn ddatblygu, a fyddwch yn mynd i'r afael â'r cwestiwn penodol hwnnw. Yr ail beth ar y pwynt penodol hwn yw'r berthynas rhwng sicrhau bod landlordiaid yn ymwybodol o enw hanesyddol a'r ddyletswydd i ymgynghori os ydynt yn dymuno ei newid. Ac rwy'n chwilio am sicrwydd pendant nad ydym yn ailadrodd stori anhapus Bil yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru), lle y crëwyd trosedd atebolrwydd caeth, hyd yn oed pan oedd enghreifftiau y gellid eu nodi lle roedd hi'n amlwg nad oedd yn rhesymol disgwyl i berchennog tir unigol wybod rhywbeth pwysig am eu tir. Er nad wyf yn credu y gallwch osod methiant i ymgynghori oherwydd anwybodaeth yn yr un categori â niweidio heneb gofrestredig oherwydd anwybodaeth, bydd angen i chi egluro beth a olygwch wrth sicrhau bod tirfeddianwyr 'yn ymwybodol' o arwyddocâd hanesyddol enw lle i ni allu cefnogi'r pwynt hwnnw yn y cam nesaf. Y trydydd peth - ac mewn gwirionedd, crybwyllodd Ysgrifennydd y Cabinet fater tebyg - yw pa gosbau sydd gennych mewn golwg ar gyfer rhai sy'n anwybyddu'r system ganiatâd arfaethedig. A fyddwch yn fwy llym tuag at ddatblygwyr mawr na rhywun sy'n newid enw Pen-y-bryn yn Squire's Roost, i nodi un enghraifft leol ddiflas? Mae defnyddio'r rhestr mewn system ganiatâd yn hytrach nag fel pwynt cyfeirio, os mynnwch, yn ddeniadol, ond bydd yn rhaid i chi fod yn glir iawn fod y broses yn gymesur â diben hynny. Rwy'n falch o weld y byddai'r diogelwch yn gymwys ni waeth beth y bo'r iaith. Tybed, fodd bynnag, a oes gennych unrhyw gynlluniau i gofnodi ynganiad lleol yn ogystal. Saith neu wyth mlynedd yn ôl, cafodd cymunedau lleol eu cynnwys - efallai y bydd rhai ohonoch yn cofio hyn - mewn ymgyngoriadau ar sillafiad cywir enw eu trefi neu eu pentrefi yn y ddwy iaith ar gyfer arwyddion ffyrdd a dogfennau swyddogol, a gallaf gofio un noson arteithiol o hir yn trafod sut i sillafu Crucywel yn y Gymraeg. Ar gefn hynny, fodd bynnag, rydym wedi cadarnhau sillafiadau Cymraeg cywir, gan golli'r sillafiad Seisnigaidd mewn llawer o achosion, ond yn ôl yr hyn rwy'n ei ddeall bydd rhestr Bil yr amgylchedd hanesyddol yn dal i gofnodi'r 'Dolgelleys' a'r 'Llanellys' gydag 'y' ynddynt. Ar y llaw arall, nid ydym wedi gwneud unrhyw beth i gydnabod bod sillafiadau ac ynganiadau lleol yn gallu amrywio'n eithaf sylweddol. Tybed beth fydd yn digwydd i Hirwaun, Pencoed, Groes-faen, Llan-faes, Waunarlwydd, Beddau, Ponty, Llani, Aber - tybed a fydd eich Bil yn cwmpasu'r rheini hefyd. Yn fyr iawn felly, dau gwestiwn arall. Roedd y Dirprwy Weinidog ar y pryd yn bendant y byddai cynnwys enwau cyfredol a ddefnyddir yn gyffredin yn newid natur y rhestr yn sylfaenol. Er nad oes gennyf unrhyw broblem benodol gyda system ganolog ar gyfer cofnodi rhestr at ddibenion cysondeb ac osgoi rhyw fath o Wicipedia am ddim i bawb, fy safbwynt i yn sicr oedd bod barn leol yn bwysig wrth gynnwys enwau ar y rhestr ac roeddwn yn cefnogi Bethan Jenkins yn ei gwelliant i gynnwys defnydd cyfredol, gan mai defnydd cymdeithasol heddiw, wrth gwrs, yw defnydd hanesyddol yfory. Pan fydd fy wyrion yn tyfu i fyny, rwyf am iddynt wybod beth a olygwn pan gefais fy ngwahardd i fynd i fyny'r Werfa yn blentyn - rhywbeth y bydd Vikki Howells efallai'n gwybod am beth rwy'n sôn - a byddwn yn hoffi iddynt wybod nad oeddwn yn cloddio am lo ac nad oeddwn yn gwneud unrhyw beth anweddus. Felly, rwyf am i chi egluro a fydd y Bil yn cwmpasu defnydd cyfredol yn ogystal â defnydd hanesyddol. Diolch.