English: There's no doubt that incentives and disincentives will play a key role. As Julie James and I have been saying since we were appointed as Ministers for climate change last May, we need to make the right thing to do the easiest thing to do. But our transport and planning system has been shaped to make jumping in the car the easiest thing to do, and cycling, walking or using public transport less easy, and that has to change. Clearly, price has a role to play in how we incentivise public transport use. It certainly is not the only factor, though. Bus operators have been telling Senedd committees for years that the biggest barrier to attracting more passengers is the impact congestion has on journey times and reliability. A lack of integration between bus and rail is another barrier, as is changing habits. Fifty per cent of people never get on the bus. As a result, many of us have a skewed view of the reality of bus travel, its ease of use or its convenience. So, there's lots we need to change, but where to start and how to pay for it? Those are the questions that confront us. In the French city of Dunkirk, they've certainly found that free bus use has been a success. In September 2018, they increased local business tax to fund free bus use and have seen the number of passengers increase by 60 per cent during the week and double on weekends. We've already trialled it ourselves with free weekend travel on our TrawsCymru strategic bus network between July 2017 and March 2020, and it was successful too in increasing usage. About a quarter of bus passengers were young people aged between 16 and 24, and when questioned, 73 per cent of young people told us that free travel would encourage them to make more journeys by public transport and switch from using the car. Dirprwy Lywydd, I take my hat off to Swansea, Cardiff and Newport councils - Labour councils - who have all offered free and discounted bus fare initiatives over the last year. They all saw more people hopping on buses as a result, and we're looking carefully with them at the evaluation reports. So, again, there's no doubt that free bus use is an attractive option. But, of course, it comes at a cost and every Government has to prioritise. I know Jane Dodds is not arguing for free bus use across the board, but targeted at young people. And there is precedence: we provide free bus travel for older people, and it has been a great success. We all recognise that young people in particular have had a hard time during the pandemic, and that a range of metrics are not having the same opportunities as my generation has, or my parents'. We do offer some help already. Starting with the youngest, all children in Wales under 6 travel free by us, 16 to 21-year-olds receive a third discount on bus fares with the help of the Welsh Government's MyTravelPass scheme, as Jane Dodds referenced, and some young people are eligible for free travel with the help of our mandatory concessionary travel scheme. On rail, children under 11 can travel for free when they're with an adult, and under 16-year-olds can benefit from free off-peak travel with Transport for Wales. For those age 16 to 17, TfW offers a 50 per cent discount saver railcard off many tickets. And, of course, in Wales, we've retained the educational maintenance allowance, which provides students with valuable financial support towards living costs, including public transport fares. To be clear, we want to do more, but it's also fair to point out that we are constrained. Our budget at the end of this Senedd term will be nearly £3 billion lower than if it had increased in line with the economy over the term of the UK Government since 2010. And we don't get our fair share of UK transport resources. We should all unite on this; this need not be a party point. If we had a share of the spending on the HS2 programme, we would get an extra £5 billion that we could use to radically improve transport in Wales. I do hope, again, that we can come together across parties to make a call to the UK Government to look at this again. As a result of that, we can't do everything we'd like to, but we are determined to do more. In fact, our climate commitments demand that we do more. Our programme for government includes pledges to build on the success of our concessionary travel scheme for older people and to look at how fair fares can encourage integrated transport. Secondly, we've committed to exploring extensions to the MyTravelPass for reduced-cost travel for young people. I'm aware that over 100 towns and cities across the world have introduced free public transport for all citizens, and we're looking at these to see what will work best in Wales. We're also looking closely at the work in Scotland, which has been highlighted in the debate, in introducing free bus travel for under 22-year-olds. Whilst fares are an important factor, I mentioned that the bus industry places greater emphasis on punctuality and reliability. Intriguingly, research last year by Passenger Focus showed that this is a view shared by young people in particular; they place higher value than other age groups on punctuality and reliability, the provision of free Wi-Fi on bus stops, along with value-for-money fares and being able to get a seat. So, Dirprwy Lywydd, these aren't straightforward judgments; there is no doubt that price is an important factor in getting more people on buses, but it's only one of a range of incentives and we have to carefully judge how we use our finite resource to bring about the modal shift that we're all committed to. I'm not in a position to make announcements to the Senedd tonight, but I can assure Members that Julie James and I are working hard to ensure that we implement the new Wales transport strategy that we launched last year, to put Wales onto a llwybr newydd. Diolch.
Welsh: Nid oes amheuaeth y bydd cymhellion a datgymhellion yn chwarae rhan allweddol. Fel y mae Julie James a minnau wedi bod yn ei ddweud ers inni gael ein penodi'n Weinidogion newid hinsawdd fis Mai diwethaf, mae angen inni wneud y peth iawn i'w wneud yn beth hawsaf i'w wneud. Ond mae ein system drafnidiaeth a chynllunio wedi'i llunio mewn ffordd sy'n golygu mai neidio i mewn i'r car yw'r peth hawsaf i'w wneud, a beicio, cerdded neu ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus yn llai hawdd, ac mae'n rhaid i hynny newid. Yn amlwg, mae gan bris rôl i'w chwarae yn y ffordd rydym yn cymell y defnydd o drafnidiaeth gyhoeddus. Yn sicr, nid dyma'r unig ffactor, serch hynny. Mae gweithredwyr bysiau wedi bod yn dweud wrth bwyllgorau'r Senedd ers blynyddoedd mai'r rhwystr mwyaf i ddenu mwy o deithwyr yw'r effaith y mae tagfeydd yn ei chael ar amseroedd teithio a dibynadwyedd. Mae diffyg integreiddio rhwng bysiau a threnau yn rhwystr arall, yn ogystal â newid arferion. Nid yw 50 y cant o bobl byth yn mynd ar y bws. O ganlyniad, mae gan lawer ohonom farn wyrgam o realiti teithio ar fysiau, pa mor hawdd a chyfleus yw gwneud hynny. Felly, mae llawer y mae angen inni ei newid, ond ble mae dechrau a sut y talwn amdano? Dyna'r cwestiynau sy'n ein hwynebu. Yn ninas Dunkirk yn Ffrainc, maent yn sicr wedi gweld bod defnydd am ddim o fysiau wedi bod yn llwyddiant. Ym mis Medi 2018, cynyddwyd y dreth fusnes leol i ariannu defnydd am ddim o fysiau ac maent wedi gweld nifer y teithwyr yn cynyddu 60 y cant yn ystod yr wythnos a dwbwl ar benwythnosau. Rydym eisoes wedi'i dreialu ein hunain gyda theithio am ddim ar benwythnosau ar ein rhwydwaith bysiau strategol TrawsCymru rhwng mis Gorffennaf 2017 a mis Mawrth 2020, ac roedd yn llwyddiannus o ran cynyddu defnydd hefyd. Roedd tua chwarter y teithwyr bws yn bobl ifanc rhwng 16 a 24 oed, a phan gawsant eu holi, dywedodd 73 y cant o bobl ifanc wrthym y byddai teithio am ddim yn eu hannog i wneud mwy o deithiau ar drafnidiaeth gyhoeddus a newid o ddefnyddio'r car. Ddirprwy Lywydd, hoffwn ganmol cynghorau Abertawe, Caerdydd a Chasnewydd - cynghorau Llafur - sydd wedi cynnig mentrau tocynnau bws am ddim a thocynnau bws rhatach dros y flwyddyn ddiwethaf. O ganlyniad i hynny, gwelodd pob un ohonynt fwy o bobl yn defnyddio bysiau, ac rydym yn edrych yn ofalus gyda hwy ar yr adroddiadau gwerthuso. Felly, unwaith eto, nid oes amheuaeth nad yw defnydd am ddim o fysiau yn opsiwn deniadol. Ond wrth gwrs, mae cost ynghlwm wrtho a rhaid i bob Llywodraeth flaenoriaethu. Gwn nad yw Jane Dodds yn dadlau dros ddefnydd am ddim o fysiau i bawb, ond ei dargedu yn hytrach at bobl ifanc. Ac mae cynsail i hyn: rydym yn darparu teithio am ddim ar fysiau i bobl hŷn, ac mae wedi bod yn llwyddiant mawr. Rydym i gyd yn cydnabod bod pobl ifanc yn arbennig wedi cael amser caled yn ystod y pandemig, a bod llawer o wahanol garfannau heb fod yn cael yr un cyfleoedd ag y cafodd fy nghenhedlaeth i neu fy rhieni. Rydym yn cynnig rhywfaint o help yn barod. Gan ddechrau gyda'r ieuengaf, mae pob plentyn o dan 6 oed yng Nghymru yn cael teithio am ddim, mae pobl ifanc 16 i 21 oed yn cael gostyngiad o draean ar docynnau bws gyda chymorth cynllun Fy Ngherdyn Teithio Llywodraeth Cymru, fel y nododd Jane Dodds, ac mae rhai pobl ifanc yn gymwys i deithio am ddim gyda chymorth ein cynllun teithio consesiynol gorfodol. Ar y trên, gall plant dan 11 oed deithio am ddim pan fyddant gydag oedolyn, a gall rhai dan 16 oed elwa o deithio am ddim ar adegau tawel gyda Trafnidiaeth Cymru. I rai rhwng 16 a 17 oed, mae Trafnidiaeth Cymru yn cynnig cerdyn rheilffordd sy'n cynnig gostyngiad o 50 y cant ar lawer o docynnau. Ac wrth gwrs, yng Nghymru, rydym wedi cadw'r lwfans cynhaliaeth addysg, sy'n rhoi cymorth ariannol gwerthfawr i fyfyrwyr tuag at gostau byw, gan gynnwys tocynnau trafnidiaeth gyhoeddus. I fod yn glir, rydym eisiau gwneud mwy, ond mae hefyd yn deg nodi ein bod wedi ein cyfyngu. Bydd ein cyllideb ar ddiwedd tymor y Senedd hon bron i £3 biliwn yn llai na phe bai wedi cynyddu yn unol â'r economi dros dymor Llywodraeth y DU ers 2010. Ac nid ydym yn cael ein cyfran deg o adnoddau trafnidiaeth y DU. Dylem i gyd uno ar hyn; nid oes angen i hwn fod yn fater pleidiol. Pe bai gennym gyfran o'r gwariant ar raglen HS2, byddem yn cael £5 biliwn ychwanegol y gallem ei ddefnyddio i wella trafnidiaeth yng Nghymru yn sylweddol. Rwy'n gobeithio, unwaith eto, y gallwn ddod at ein gilydd ar draws y pleidiau i alw ar Lywodraeth y DU i edrych eto ar hyn. O ganlyniad i hynny, ni allwn wneud popeth yr hoffem ei wneud, ond rydym yn benderfynol o wneud mwy. Yn wir, mae ein hymrwymiadau hinsawdd yn mynnu ein bod yn gwneud mwy. Mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys addewidion i adeiladu ar lwyddiant ein cynllun teithio consesiynol i bobl hŷn ac i edrych ar sut y gall prisiau teg annog defnydd o drafnidiaeth integredig. Yn ail, rydym wedi ymrwymo i archwilio estyniadau i gynllun Fy Ngherdyn Teithio ar gyfer teithio rhatach i bobl ifanc. Rwy'n ymwybodol fod dros 100 o drefi a dinasoedd ledled y byd wedi cyflwyno cynlluniau trafnidiaeth gyhoeddus am ddim i bob dinesydd, ac rydym yn edrych ar y rhain i weld beth fydd yn gweithio orau yng Nghymru. Rydym hefyd yn edrych yn fanwl ar y gwaith yn yr Alban, a gafodd sylw yn y ddadl, ar gyflwyno teithio am ddim ar fysiau i rai dan 22 oed. Er bod prisiau tocynnau'n ffactor pwysig, soniais fod y diwydiant bysiau yn rhoi mwy o bwyslais ar brydlondeb a dibynadwyedd. Yn ddiddorol, dangosodd ymchwil y llynedd gan Passenger Focus fod hon yn farn a rennir gan bobl ifanc yn enwedig; maent yn rhoi mwy o bwys na grwpiau oed eraill ar brydlondeb a dibynadwyedd, darpariaeth Wi-Fi am ddim mewn safleoedd bysiau, ynghyd â phrisiau sy'n cynnig gwerth am arian a'r gallu i gael sedd. Felly, Ddirprwy Lywydd, nid yw'r rhain yn ystyriaethau syml; nid oes amheuaeth nad yw pris yn ffactor pwysig wrth geisio cael mwy o bobl ar fysiau, ond nid yw ond yn un o amrywiaeth o gymhellion ac mae'n rhaid inni ystyried yn ofalus sut y defnyddiwn ein hadnoddau cyfyngedig i sicrhau'r newid dulliau teithio rydym i gyd wedi ymrwymo iddo. Nid wyf mewn sefyllfa i wneud cyhoeddiadau i'r Senedd heno, ond gallaf sicrhau'r Aelodau fod Julie James a minnau'n gweithio'n galed i sicrhau ein bod yn gweithredu strategaeth drafnidiaeth newydd Cymru a lansiwyd gennym y llynedd, er mwyn rhoi Cymru ar lwybr newydd. Diolch.