English: Whilst there is still more that we can do on LGBT rights, we must not and never should be complacent, but it's right today that we take time to celebrate our diversity and progress as a society. I hope that today's debate provides a chance to present the positives and offer an all-important message of hope to LGBT people in Wales, in particular younger LGBT people, whilst, at the same time, outlining the challenges that remain and the next steps needed. The themes of LGBT History Month this year are citizenship, personal, social and health education and law, and there are over 1,000 events happening across the UK. Schools that celebrate difference and take a positive approach to including LGBT issues in their teaching across the curriculum see lower rates of bullying and high achievements amongst LGBT pupils. The introduction of the new curriculum in Wales provides an opportunity to show that all schools can incorporate a positive approach to LGBT inclusion in their teaching and deliver LGBT-inclusive sex and relationship education. We need to see statutory guidance issued to all local authorities, schools and education consortia on age-appropriate sex and relationship education. At secondary schools, they should ensure that issues facing lesbian, gay, bisexual and trans young people are covered in topics such as consents and online safety. In primary schools, this should involve talking about different types of families, including same-sex parents, making young people aware of the diversity of family life and relationships before entering secondary school, and work to tackle gender stereotypes in lessons and activities. In addition, there needs to be a clear commitment to train teachers and other school staff in tackling homophobic, biphobic and transphobic bullying. We know that the majority of school staff want to tackle this bullying, but often feel they don't have the tools, confidence or right resources to do so. On that note, I would like to take this opportunity to thank the Cabinet Secretary for Education for taking the time to meet with myself and Jeremy Miles and for her commitment to tackle these important issues. At lunch time today, I hosted the launch of the Pride Cymru LGBT Icons and Allies exhibition here in the Senedd. The exhibition features 20 role models and allies from LGBT history and today. Supported by the Heritage Lottery Fund, it celebrates artistic, literary, business, military and charitable as well as campaigning figures. It will perhaps come as no surprise to colleagues here that the exhibition features a number of political activists and campaigners. I'd like to pay tribute to the courage and the commitment of those people who campaigned and fought, over a number of years, so that we would shift the political debate and legislate on equality. I often get asked when I go to Pride events, 'Why have you got politics at Pride? It's meant to be fun.' Well, at its best, politics has the potential to change lives, and I am proud to represent the party today that led the way on legislating on equal rights, on LGBT rights, enabling people like me to be able to stand here, to live our lives as who we are and for how we are. On the subject of Pride events, I just want to get in a shameless plug. It would be remiss of me not to mention that the first ever Flintshire Pride will take place on Saturday 27 May this year in Mold rugby club in my constituency. I will obviously be attending. [Laughter.] A sense of history is important to community cohesion, as well as providing role models who inspire young people and demonstrating positively the role of LGBT people as part of our society. I'm incredibly and eternally grateful to those who were prepared to be the pioneers in much more difficult and turbulent times, who paved the way that enabled people like me to be more inclined to stick up our heads above the parapet today. When I was first approached to sponsor the launch of the LGBT Icons and Allies exhibition, I was actually taken aback to realise how little I knew personally about those who were part of the exhibition. It got me thinking how much, as a teenager, growing up, I definitely struggled to find people that I could identify with or prominent LGBT role models. I'm proud to be one of the first out Members of the National Assembly for Wales and, for me, actually, I wanted to be open and honest in the way that I approach politics. For me, it was important to be open and honest about who I am. Because we know that visibility is important. There's a saying that you cannot be what you can't see. This was brought home to me just a couple of months after I was elected, when I was attending a local event, and somebody came up to me and said about two teenagers who were gay and had said to them that they'd just found out on social media recently that I was too, and it had made a massive difference to them. What moved me was not what they said about me, but actually the fact that we have moved so much as a society since 20 years ago, when I was a similar age, that teenagers feel they are able to be open about their sexuality. But we shouldn't forget that the decision to come out is unique to each individual and almost always fraught with anxiety. We've come a long way, but coming out, whether personally, publicly and/or politically, still remains a deeply personal and unique moment for most LGBT people. Our choice to reveal this part of our identity comes with a fear of how others will react, how it will impact on us, on our lives or the lives of those around us, and I believe that our message today to every LGBT person in Wales must be: you are amazing, you are valued and you have a contribution to make to your community and to our country as you are and for who you are. I hope that, one day, we live in a world where every LGBT person can find a network of friendship and support that allows them to be themselves and, in turn, challenge isolation and hate. In coming to a close I just want to recap a story. Recently, I went back to my old school to an annual awards evening. You can stand up on numerous occasions in this Chamber, you can give interviews in the media, but I know that when I walk through those doors at my old school, I am a nervous, shy 15-year-old again. One of the questions they asked me in the questions and answers - the final question - was, 'What advice would you give to students here today?' The advice I gave was, 'Be yourself and believe in yourself.' Because it can sometimes seem like the worst thing in the world to be different, particularly when you're an awkward teenager, but it does get better, trust me - which I know is quite an ironic thing to say as a politician. [Laughter.] Trust me; seriously, it does get better. Just before I was elected I actually took part in the Stonewall Role Models programme in a previous life as a union representative. The quote that was taken from that, which I had no - . I didn't realise at the time how prophetic that was going to become. I said that I wanted to be part of creating a more, more representative Wales. I think today, and going forward, we have a defining opportunity as the National Assembly for Wales to lead on LGBT equality, and lead we must. Diolch yn fawr. [Assembly Members: 'Hear, hear'.]
Welsh: Er bod mwy y gallwn ei wneud ar hawliau LHDT, ni allwn ac ni ddylem byth fod yn hunanfodlon, ond mae'n iawn heddiw i ni roi amser i ddathlu ein hamrywiaeth a'n cynnydd fel cymdeithas. Gobeithiaf y bydd y ddadl heddiw yn rhoi cyfle i gyflwyno'r cadarnhaol a chynnig neges hollbwysig o obaith i bobl LHDT yng Nghymru, yn enwedig pobl LHDT iau, ac ar yr un pryd, i amlinellu'r heriau sy'n parhau a'r camau nesaf sydd eu hangen. Themâu'r Mis Hanes LHDT eleni yw dinasyddiaeth, addysg bersonol, gymdeithasol ac iechyd, a'r gyfraith, a chynhelir dros 1,000 o ddigwyddiadau ar draws y DU. Mae ysgolion sy'n dathlu gwahaniaeth ac yn meddu ar ymagwedd gadarnhaol tuag at gynnwys materion LHDT yn eu haddysgu ar draws y cwricwlwm yn gweld cyfraddau is o fwlio a chyflawniadau uchel ymhlith disgyblion LHDT. Mae cyflwyno'r cwricwlwm newydd yng Nghymru yn rhoi cyfle i ddangos y gall pob ysgol ymgorffori agwedd gadarnhaol tuag at gynhwysiant LHDT yn eu haddysgu a chyflwyno addysg rhyw a chydberthynas sy'n gynhwysol o ran LHDT. Mae angen inni weld canllawiau statudol yn cael eu cyhoeddi i bob awdurdod, ysgol a chonsortiwm addysg lleol ar addysg rhyw a chydberthynas addas i'r oedran. Mewn ysgolion uwchradd, dylent sicrhau bod materion sy'n wynebu pobl lesbiaidd, hoyw, ddeurywiol a thrawsrywiol yn cael eu cynnwys mewn pynciau megis cydsyniad a diogelwch ar-lein. Mewn ysgolion cynradd, dylai hyn gynnwys siarad am wahanol fathau o deuluoedd, gan gynnwys rhieni o'r un rhyw, gan wneud pobl ifanc yn ymwybodol o'r amrywiaeth o fywyd teuluol a mathau o berthynas cyn dechrau yn yr ysgol uwchradd, a gweithio i fynd i'r afael â stereoteipiau rhyw mewn gwersi a gweithgareddau. Yn ogystal, mae angen ymrwymiad clir i hyfforddi athrawon ac aelodau eraill o staff yr ysgol ynglŷn â threchu bwlio homoffobig, deuffobig a thrawsffobig. Rydym yn gwybod bod y rhan fwyaf o staff ysgolion yn awyddus i fynd i'r afael â bwlio o'r fath, ond yn aml yn teimlo nad oes ganddynt yr offer, yr hyder neu'r adnoddau cywir i wneud hynny. Ar y nodyn hwnnw, hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg am roi amser i gyfarfod â Jeremy Miles a minnau ac am ei hymrwymiad i fynd i'r afael â'r materion pwysig hyn. Amser cinio heddiw, cynhaliais lansiad arddangosfa Eiconau a Chyfeillion LHDT Pride Cymru yma yn y Senedd. Mae'r arddangosfa'n cynnwys 20 o fodelau rôl a chynghreiriaid o hanes LHDT a heddiw. Cefnogir yr arddangosfa gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, ac mae'n dathlu ffigyrau artistig, llenyddol, byd busnes, milwrol ac elusennol yn ogystal ag ymgyrchwyr. Efallai na fydd yn syndod i gyd-Aelodau yma fod yr arddangosfa yn cynnwys nifer o weithredwyr gwleidyddol ac ymgyrchwyr. Hoffwn dalu teyrnged i ddewrder ac ymrwymiad y bobl a fu'n ymgyrchu ac yn ymladd dros nifer o flynyddoedd er mwyn i ni symud y ddadl wleidyddol a deddfu ar gydraddoldeb. Gofynnir i mi'n aml pan fyddaf yn mynd i ddigwyddiadau Pride, 'Pam y mae gennych wleidyddiaeth yn Pride? Hwyl yw hyn i fod.' Wel, ar ei gorau, mae gan wleidyddiaeth botensial i newid bywydau, ac rwy'n falch heddiw o gynrychioli'r blaid a arweiniodd y ffordd ar ddeddfu ar hawliau cyfartal, ar hawliau LHDT, gan alluogi pobl fel fi i sefyll yma, i fyw ein bywydau drwy fod yn pwy ydym a sut rydym. Ar bwnc digwyddiadau Pride, roeddwn eisiau cynnwys un hyrwyddiad digywilydd. Byddai'n esgeulus ohonof i beidio â sôn y bydd y digwyddiad Pride Sir y Fflint cyntaf erioed yn cael ei gynnal ar ddydd Sadwrn 27 Mai eleni yng nghlwb rygbi yr Wyddgrug yn fy etholaeth. Yn amlwg, fe fyddaf yn ei fynychu. [Chwerthin.] Mae ymdeimlad o hanes yn bwysig i gydlyniant cymunedol, yn ogystal â darparu modelau rôl sy'n ysbrydoli pobl ifanc a dangos yn gadarnhaol rôl pobl LHDT fel rhan o'n cymdeithas. Rwy'n hynod ac yn dragwyddol ddiolchgar i'r rheini a oedd yn barod i fod yn arloeswyr ar adegau llawer mwy anodd a chythryblus, y bobl a baratodd y ffordd a alluogodd bobl fel fi i fod yn fwy tebygol o godi ein pennau uwchben y parapet heddiw. Pan ofynnwyd i mi yn gyntaf i noddi lansiad arddangosfa Eiconau a Chyfeillion LHDT, cefais fy synnu mewn gwirionedd wrth sylweddoli cyn lleied a wyddwn yn bersonol am y rhai a oedd yn rhan o'r arddangosfa. Gwnaeth i mi feddwl cymaint y brwydrais yn fy arddegau, wrth dyfu i fyny, i ddod o hyd i bobl y gallwn uniaethu â hwy neu fodelau rôl LHDT amlwg. Rwy'n falch o fod yn un o'r Aelodau cyntaf i ddod allan yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru ac i mi, mewn gwirionedd, roeddwn eisiau bod yn agored ac yn onest yn fy ymagwedd tuag at wleidyddiaeth. I mi, roedd hi'n bwysig fy mod yn agored ac yn onest ynglŷn â phwy wyf fi. Oherwydd gwyddom fod cael ein gweld yn bwysig. Mae yna ddywediad na allwch fod yr hyn na allwch ei weld. Daeth hyn yn amlwg i mi ychydig fisoedd yn unig ar ôl i mi gael fy ethol, pan oeddwn yn mynychu digwyddiad lleol, a daeth rhywun ataf i ddweud wrthyf am ddau yn eu harddegau a oedd yn hoyw ac a oedd wedi dweud wrthynt eu bod newydd ddarganfod ar gyfryngau cymdeithasol yn ddiweddar fy mod innau hefyd, a'i fod wedi gwneud gwahaniaeth aruthrol iddynt. Yr hyn a'm trawodd oedd nid yr hyn yr oeddent yn ei ddweud amdanaf fi, ond y ffaith ein bod wedi symud ymlaen cymaint fel cymdeithas mewn gwirionedd ers 20 mlynedd yn ôl, pan oeddwn innau tua'r un oed, a bod pobl ifanc yn teimlo eu bod yn gallu bod yn agored am eu rhywioldeb. Ond ni ddylem anghofio bod y penderfyniad i ddod allan yn wahanol i bob unigolyn a bron bob amser yn llawn o bryder. Rydym wedi dod yn bell iawn, ond mae dod allan, boed yn bersonol, yn gyhoeddus a/neu'n wleidyddol, yn dal i fod yn foment hynod o bersonol ac unigryw i'r rhan fwyaf o bobl LHDT. Daw ein dewis i ddatgelu'r rhan hon o'n hunaniaeth law yn llaw ag ofn ynglŷn â sut y bydd pobl eraill yn ymateb, sut y bydd yn effeithio arnom, ar ein bywydau neu fywydau'r rhai o'n cwmpas, a chredaf mai ein neges heddiw i bob person LHDT yng Nghymru o reidrwydd yw: rydych yn anhygoel, rydych yn bwysig ac mae gennych gyfraniad i'w wneud i'ch cymuned ac i'n gwlad fel yr ydych. Gobeithio, un diwrnod, y byddwn yn byw mewn byd lle y gall pob person LHDT ddod o hyd i rwydwaith o gyfeillgarwch a chefnogaeth sy'n eu galluogi i fod yn hwy eu hunain ac yn eu tro, i herio unigrwydd a chasineb. Wrth ddod i ben, hoffwn ailadrodd stori. Yn ddiweddar, euthum yn ôl i fy hen ysgol i noson wobrwyo flynyddol. Gallwch godi sawl gwaith yn y Siambr hon, gallwch roi cyfweliadau yn y cyfryngau, ond gwn pan fyddaf yn cerdded drwy ddrysau fy hen ysgol fy mod yn berson 15 oed nerfus a swil unwaith eto. Un o'r cwestiynau o ofynnwyd i mi yn y sesiwn hawl i holi - y cwestiwn olaf - oedd, 'Pa gyngor y byddech yn ei roi i fyfyrwyr yma heddiw?' Y cyngor a roddais oedd, 'Byddwch yn chi'ch hun a chredwch ynoch eich hun.' Oherwydd gall ymddangos weithiau fel y peth gwaethaf yn y byd i fod yn wahanol, yn enwedig pan fyddwch yn berson ifanc lletchwith yn eich arddegau, ond mae'n gwella, credwch fi - ac rwy'n gwybod bod hynny'n beth braidd yn eironig i'w ddweud fel gwleidydd. [Chwerthin.] Credwch fi; o ddifrif, mae'n gwella. Yn union cyn i mi gael fy ethol cymerais ran yn rhaglen Modelau Rôl Stonewall mewn bywyd blaenorol fel cynrychiolydd undeb. Mae'r dyfyniad a gymerwyd o hynny, na chefais unrhyw - . Nid oeddwn yn sylweddoli ar y pryd pa mor broffwydol y byddai. Dywedais fy mod eisiau bod yn rhan o'r gwaith o greu Cymru sy'n fwy cynrychioliadol. Rwy'n meddwl heddiw, ac wrth symud ymlaen, fod gennym gyfle diffiniol fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru i arwain ar gydraddoldeb LHDT, ac mae'n rhaid i ni arwain. Diolch yn fawr. [Aelodau'r Cynulliad: 'Clywch, clywch'.]