English: As this is my first debate, since being elected, on the well-being of future generations Act, I'd like to start by thanking the many people who made this happen, especially many of those people behind the scenes, whose names we'll never probably know publicly, but who really did put their blood, sweat and tears into this trailblazing legislation. And I don't use that phrase lightly, because I really do believe the well-being of future generations Act is very much a labour of love and hope and determination to make a fairer, greener and happier Wales. And the beauty of the Act is that it forces us to look at our own point in history, this time right here and right now, not only as individuals, but as a species on this planet that we share with many others for a fraction of a time, because we have not always been the only humans here, but we are the only ones left. And I think, as was starkly highlighted by many at COP26, including Greta Thunberg and David Attenborough, it is painfully obvious that some of our weaknesses as a species include being creatures of habit, resistant to change and relying on natural resources as if there is an endless supply. Our lives are busy and stressful, our population growing, and the gap between the poorest and the wealthiest in our society continues to grow. I believe the well-being of future generations Act is unique in forcing us to face these tendencies and issues together and think of the future, for not just ourselves, but others. It encapsulates the values of socialism: caring about strangers, people you'll never meet, people who aren't even born yet. As Jenny Rathbone just said, if it didn't exist, we would be trying to make it happen. And you can very much see that reflected in the future generations commissioner's the 'Art of the Possible' programme of work partnership approach, shining a light on the great work that is improving well-being across Wales, encouraging people to set out a positive vision of the possible, of what Wales could look like if our public bodies respond to the opportunities that the legislation provides to make better decisions for future generations. Furthermore, I think it is commendable to see that, with such a huge brief, with big goals and high expectations, the Future Generations Commissioner for Wales's office is forging a path that incorporates the 17 sustainable development goals and aims to create an equal, prosperous, resilient and healthy Wales. This has been particularly relevant in the wake of COVID-19, and I'm pleased to see that our Welsh Government is considering the well-being of future generations Act in its recovery strategy to build a stronger, greener, fairer Wales, particularly in relation to the commissioner's 'A Fit for the Future Programme for Government', which includes specific ideas for investing in the decarbonisation of homes, the new nation transport strategy and the continuing development of skills policy. But as well as sustainable goals, the Act is also about creating a Wales of cohesive communities with a vibrant culture and thriving Welsh language that is globally responsible and learns from others. We have very much seen these in the recommendations for universal basic income and a four-day work week by the commissioner, building on my colleague Jack Sargeant's campaigns for both. Both of these policies have been trialled in other countries and aim to provide people with more autonomy, time with loved ones, improved mental and physical well-being, as well as collective economic benefits. And now, in Wales, Welsh Government has committed to a two-year trial of UBI in both urban and rural areas across Wales, with many local authorities, like Rhondda Cynon Taf - not my own, but I know that they have - expressing an interest in holding the pilot. And recently as well, we had a big debate on the four-day work week, and the Deputy Minister, Hannah Blythyn, has committed to keeping an eye on the trials that are currently happening in Iceland and Scotland. So, when it comes to the implementation of the Act, I believe the evidence demonstrates consistent, transparent and thorough scrutiny by Members of the Senedd, the future generations commissioner and the Auditor General for Wales. And I would like to pay tribute to the Members of the fifth Senedd and those in the Public Accounts and Public Administration Committee. Along with my fellow members of the newly formed Equality and Social Justice Committee, chaired by Jenny Rathbone, I look forward to continuing this work to ensure that the well-being of future generations Act is achieving all that it is set out to do, in particular, recommendations 3, 4 and 11, which relate to strengthening relationships between the future generations commissioner and Welsh public bodies, as well as ensuring that the five ways of working are embedded in their plans for recovery from the COVID-19 pandemic, so that gains that have been made in the immediate response to the pandemic are not lost and that they shift their focus from day to day to long-term and prevention. So, in conclusion, there is much that has been done in actually a very short amount of time with also a global pandemic happening, but there is still more that can be done and I welcome Welsh Government's continued commitment to demonstrating that the implementation of the well-being of future generations agenda is not an add-on activity and is being used to challenge, question and improve its current ways of working, so that more sustainable choices can always be considered.
Welsh: Gan mai hon yw fy nadl gyntaf, ers cael fy ethol, ar Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol, hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r nifer fawr o bobl a wnaeth i hyn ddigwydd, yn enwedig llawer o'r bobl y tu ôl i'r llenni, na fydd eu henwau byth yn hysbys i'r cyhoedd, mae'n debyg, ond a fu'n chwysu i greu'r ddeddfwriaeth arloesol hon. Ac nid wyf yn defnyddio'r ymadrodd hwnnw'n ysgafn, gan fy mod o ddifrif yn credu bod Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn llafur cariad a gobaith a phenderfyniad i wneud Cymru'n decach, yn wyrddach ac yn hapusach. A gogoniant y Ddeddf yw ei bod yn ein gorfodi i edrych ar ein hunain yng nghyd-destun hanes, yma nawr, nid yn unig fel unigolion, ond fel rhywogaeth ar y blaned rydym yn ei rhannu â llawer o rai eraill am y mymryn lleiaf o amser, gan nad ni yw'r unig fodau dynol sydd wedi bod yma erioed, ond ni yw'r unig rai sydd ar ôl. Ac fel yr amlygwyd gan lawer yn y COP26, gan gynnwys Greta Thunberg a David Attenborough, credaf ei bod yn boenus o amlwg fod rhai o'n gwendidau fel rhywogaeth yn cynnwys bod yn greaduriaid sy'n gaeth i arfer, sy'n gwrthwynebu newid ac yn dibynnu ar adnoddau naturiol fel pe bai'r cyflenwad yn ddiddiwedd. Mae ein bywydau'n brysur ac yn ddi-baid, mae ein poblogaeth yn tyfu, ac mae'r bwlch rhwng y tlotaf a'r cyfoethocaf yn ein cymdeithas yn parhau i dyfu. Credaf fod Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn unigryw gan ei bod yn ein gorfodi i wynebu'r tueddiadau a'r materion hyn gyda'n gilydd a meddwl am y dyfodol, nid yn unig i ni ein hunain, ond i eraill. Mae'n crynhoi gwerthoedd sosialaeth: gofalu am ddieithriaid, pobl na fyddwch byth yn eu cyfarfod, pobl nad ydynt wedi cael eu geni eto hyd yn oed. Fel y dywedodd Jenny Rathbone, pe na bai'n bodoli, byddem wrthi'n ceisio gwneud iddi ddigwydd. Ac yn sicr, gallwch weld hynny'n cael ei adlewyrchu yn null rhaglen bartneriaeth 'Gallu i Greu' comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, sy'n taflu goleuni ar y gwaith gwych sy'n gwella llesiant ledled Cymru, gan annog pobl i nodi gweledigaeth gadarnhaol am yr hyn sy'n bosibl, sut y gallai Cymru edrych pe bai ein cyrff cyhoeddus yn ymateb i'r cyfleoedd y mae'r ddeddfwriaeth yn eu darparu i wneud penderfyniadau gwell ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Yn ychwanegol at hynny, credaf ei bod yn wych gweld, gyda briff mor enfawr, gyda nodau sylweddol a disgwyliadau uchel, fod swyddfa Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol yng Nghymru yn creu llwybr sy'n ymgorffori'r 17 nod datblygu cynaliadwy gyda'r bwriad o greu Cymru gyfartal, lewyrchus, gydnerth ac iach. Mae hyn wedi bod yn arbennig o berthnasol yn sgil COVID-19, ac rwy'n falch o weld bod ein Llywodraeth yng Nghymru yn ystyried Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn ei strategaeth adfer i adeiladu Cymru gryfach, wyrddach a thecach, yn enwedig mewn perthynas â 'Rhaglen Lywodraethu Addas ar gyfer y Dyfodol' y comisiynydd, sy'n cynnwys syniadau penodol ar gyfer buddsoddi mewn datgarboneiddio cartrefi, strategaeth drafnidiaeth y genedl newydd a datblygiad parhaus polisi sgiliau. Ond yn ogystal â nodau cynaliadwy, mae'r Ddeddf hefyd yn ymwneud â chreu Cymru o gymunedau cydlynus gyda diwylliant bywiog a'r Gymraeg yn ffynnu, Cymru sy'n gyfrifol ar lefel fyd-eang ac sy'n dysgu oddi wrth eraill. Rydym yn sicr wedi gweld hyn yn yr argymhellion ar gyfer incwm sylfaenol cyffredinol a'r wythnos waith pedwar diwrnod gan y comisiynydd, gan adeiladu ar ymgyrchoedd fy nghyd-Aelod, Jack Sargeant, dros y ddau beth hynny. Mae'r ddau bolisi wedi'u treialu mewn gwledydd eraill a'u nod yw rhoi mwy o ymreolaeth i bobl, amser gydag anwyliaid, a gwell lles meddyliol a chorfforol, ynghyd â buddion economaidd i bawb. A bellach, yng Nghymru, mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i dreialu dwy flynedd o incwm sylfaenol cyffredinol mewn ardaloedd trefol a gwledig ledled Cymru, gyda llawer o awdurdodau lleol, fel Rhondda Cynon Taf - nid fy un i, ond gwn eu bod wedi - yn mynegi diddordeb mewn cynnal y cynllun peilot. Ac yn ddiweddar hefyd, cawsom ddadl fawr ar yr wythnos waith pedwar diwrnod, ac mae'r Dirprwy Weinidog, Hannah Blythyn, wedi ymrwymo i gadw llygad ar y treialon sy'n mynd rhagddynt ar hyn o bryd yng Ngwlad yr Iâ a'r Alban. Felly, o ran gweithredu'r Ddeddf, credaf fod y dystiolaeth yn dangos bod Aelodau'r Senedd wedi craffu'n gyson, yn dryloyw ac yn drylwyr ar gomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol ac Archwilydd Cyffredinol Cymru. A hoffwn dalu teyrnged i Aelodau'r bumed Senedd a'r rheini ar y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus. Gyda fy nghyd-Aelodau o'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol sydd newydd ei ffurfio, dan gadeiryddiaeth Jenny Rathbone, edrychaf ymlaen at barhau'r gwaith hwn i sicrhau bod Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn cyflawni'r holl bethau y bwriadwyd iddi eu cyflawni, yn benodol, argymhellion 3, 4 ac 11, sy'n ymwneud â chryfhau'r berthynas rhwng comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol a chyrff cyhoeddus Cymru, yn ogystal â sicrhau bod y pum ffordd o weithio wedi'u hymgorffori yn eu cynlluniau ar gyfer adfer yn sgil y pandemig COVID-19, fel nad yw'r cynnydd a wnaed yn yr ymateb uniongyrchol i'r pandemig yn cael eu colli a'u bod yn newid eu ffocws o'r dydd i ddydd i atal a'r tymor hir. Felly, i gloi, mae llawer wedi'i wneud mewn cyfnod byr iawn o amser mewn gwirionedd ac yng nghanol pandemig byd-eang hefyd, ond mae llawer mwy y gellir ei wneud o hyd, ac rwy'n croesawu ymrwymiad parhaus Llywodraeth Cymru i ddangos nad yw gweithredu agenda llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn ôl-ystyriaeth a'i bod yn cael ei defnyddio i herio, cwestiynu a gwella ei ffyrdd presennol o weithio, fel y gellir ystyried dewisiadau mwy cynaliadwy bob amser.