English: This year marks the centenary of the third battle of Ypres. This terrible battle has come to symbolise the horrors associated with the first world war. It is frequently known by the name of the village where it culminated, Passchendaele. Although there is no-one left alive today who served in what was called 'the war to end all wars', it reminds us of the enormous debt we owe to those who are serving and who have served in our armed forces. It is estimated there could be as many as 230,000 veterans in Wales alone. Sadly, in some cases, it is clear we are not providing our veterans with the care and support they richly deserve. Leaving the military after a long period of service presents many challenges. Often, it involves having to relocate, find a new home, new employment and a change of lifestyle - in some cases, drastic lifestyle. However, as this report highlights, the delivery of services for our armed forces community can be inconsistent. This is a direct result of lack of awareness about what the armed forces covenant means in practice and operation. I believe we need an armed forces commissioner in Wales to co-ordinate and provide the support our veterans deserve from public sector organisations. This commissioner would enhance the work of the Veterans' Gateway helpline being set up in Nantgarw, providing a new 24-hour service for armed forces veterans from across the United Kingdom returning to civilian life. Housing, health and other services have often failed to meet their needs, and this can lead to social isolation and reduced health and well-being also. Safe and secure housing is vital for veterans when entering civil life. There are a number of schemes in Wales that recognise this. We, on this side of the Chamber, believe that quickly delivering appropriate housing would be complemented by a veteran needs assessment as soon as possible and at early stages. This could form the basis for service delivery and provide solid evidence to close any gaps in provision. A number of veterans become homeless due to an inability to come to terms with their traumatic experiences, to the extent that they interrupt everyday tasks. Post-traumatic stress disorder is an anxiety disorder caused by experiencing distressful and distressing events - in and during the war. In some cases, it can lead to an increase in alcohol and drug misuse. The symptoms of mental ill health need to be recognised early, and greater support is required in this area also. The Welsh Government recently announced additional funding to increase consultant psychiatrist sessions by 50 per cent - this is very welcome news. It is vital that this additional funding is used to develop Wales-wide improvements to the service. No veteran in need of specialist support should be left languishing on a waiting list. The education of children of service personnel can also suffer due to a disrupted lifestyle. The pupil deprivation grant is only available to the children eligible for free school meals. Deputy Presiding Officer, most servicemen and women's children do not meet this criteria. In England, there is a service pupil premium of £300,000 per child, payable direct to the schools. No such premium exists in Wales, leaving service children here disadvantaged compared to those living in England. The Welsh Government should introduce a service pupil premium to address this issue. Deputy Presiding Officer, I personally have experienced this in life: the armed forces, they are there to give the extreme sacrifice to the nation. And they're not only done to this nation; they're done globally. I am personally an example. When, in 1947, India was divided, it was the Royal Air Force officers, who my family owes for the rest of our children and grandchildren - they flew us from Delhi to Peshawar, with my mother and father and three children, empty-handed. That was actually the scenario of the second world war, which I think - . The Royal Air Force has not only given to this country, but the whole world. Our service personnel have never let us down. I hope that this National Assembly will acknowledge this by voting for this motion today. Thank you.
Welsh: Eleni yw canmlwyddiant trydedd brwydr Ypres. Mae'r frwydr ofnadwy hon wedi tyfu'n symbol o'r erchyllterau sy'n gysylltiedig â'r rhyfel byd cyntaf. Caiff ei hadnabod yn aml yn ôl enw'r pentref lle y digwyddodd, Passchendaele. Er nad oes neb ar ôl yn fyw heddiw a wasanaethodd yn yr hyn a elwid yn 'rhyfel i roi diwedd ar bob rhyfel', mae'n ein hatgoffa o'r ddyled enfawr sydd arnom i'r rhai sy'n gwasanaethu ac sydd wedi gwasanaethu yn ein lluoedd arfog. Amcangyfrifir y gallai fod cynifer â 230,000 o gyn-filwyr yng Nghymru'n unig. Yn anffodus, mewn rhai achosion, mae'n amlwg nad ydym yn darparu gofal a chymorth haeddiannol i'n cyn-filwyr. Mae gadael y lluoedd arfog ar ôl cyfnod hir o wasanaeth yn creu llawer o heriau. Yn aml, mae'n golygu gorfod adleoli, dod o hyd i gartref newydd, gwaith newydd a newid ffordd o fyw - a newid enfawr yn y ffordd o fyw mewn rhai achosion. Fodd bynnag, fel y mae'r adroddiad hwn yn amlygu, gall gwasanaethau i gymuned ein lluoedd arfog fod yn anghyson. Canlyniad uniongyrchol diffyg ymwybyddiaeth ynglŷn ag ystyr cyfamod y lluoedd arfog o'i weithredu'n ymarferol yw hyn. Credaf fod angen comisiynydd y lluoedd arfog yng Nghymru i gydlynu a darparu'r gefnogaeth y mae ein cyn-filwyr yn ei haeddu gan sefydliadau'r sector cyhoeddus. Byddai'r comisiynydd hwn yn gwella gwaith llinell gymorth y Porth Cyn-filwyr sy'n cael ei sefydlu yn Nantgarw, i ddarparu gwasanaeth newydd 24 awr y dydd i gyn-filwyr y lluoedd arfog ledled y Deyrnas Unedig sy'n dychwelyd at fywyd sifil. Yn aml, mae gwasanaethau tai ac iechyd a gwasanaethau eraill wedi methu diwallu eu hanghenion, a gall hyn arwain at ynysu cymdeithasol a llai o iechyd a llesiant hefyd. Mae tai diogel yn hanfodol ar gyfer cyn-filwyr wrth iddynt ddychwelyd at fywyd sifil. Ceir nifer o gynlluniau yng Nghymru sy'n cydnabod hyn. Ar yr ochr hon i'r Siambr, rydym yn credu y dylid darparu tai priodol yn gyflym a chynnal asesiad o anghenion cyn-filwyr cyn gynted â phosibl ac ar gam cynnar. Gallai hyn fod yn sail ar gyfer darparu gwasanaethau a darparu tystiolaeth gadarn i gau unrhyw fylchau yn y ddarpariaeth. Mae nifer o gyn-filwyr yn mynd yn ddigartref oherwydd anallu i ddod i delerau â'u profiadau trawmatig, i'r graddau eu bod yn tarfu ar dasgau bob dydd. Mae anhwylder straen wedi trawma yn anhwylder gorbryder a achosir gan brofiad o ddigwyddiadau trallodus - yn ystod rhyfel ac ynddi. Mewn rhai achosion, gall arwain at gynnydd mewn camddefnydd o alcohol a chyffuriau. Mae angen cydnabod symptomau salwch meddwl yn gynnar, ac mae angen mwy o gymorth yn y maes hwn hefyd. Yn ddiweddar, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru arian ychwanegol i sicrhau cynnydd o 50 y cant yn nifer y sesiynau gan seiciatryddion ymgynghorol - mae hyn yn newyddion da iawn. Mae'n hanfodol fod yr arian ychwanegol hwn yn cael ei ddefnyddio i ddatblygu gwelliannau i'r gwasanaeth ledled Cymru. Ni ddylid gadael unrhyw gyn-filwr sydd angen cymorth arbenigol i ddihoeni ar restr aros. Gall addysg plant y lluoedd arfog hefyd ddioddef oherwydd tarfu ar ffordd o fyw. Nid yw'r grant amddifadedd disgyblion ond ar gael i'r plant sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim. Ddirprwy Lywydd, nid yw'r rhan fwyaf o blant aelodau'r lluoedd arfog yn bodloni'r meini prawf hyn. Yn Lloegr, ceir premiwm disgybl lluoedd arfog o £300,000 y plentyn, sy'n daladwy'n uniongyrchol i ysgolion. Nid oes unrhyw bremiwm o'r fath yn bodoli yng Nghymru, gan adael plant i aelodau o'r lluoedd arfog yma dan anfantais o'i gymharu â'r rheini sy'n byw yn Lloegr. Dylai Llywodraeth Cymru gyflwyno premiwm disgybl lluoedd arfog i fynd i'r afael â hyn. Ddirprwy Lywydd, rwyf wedi cael profiad personol o hyn mewn bywyd: y lluoedd arfog, maent yno i wneud yr aberth eithaf ar ran y genedl. Ac nid i'r genedl hon yn unig y maent yn ei gwneud; cânt eu gwneud yn fyd-eang. Rwy'n enghraifft bersonol o hyn. Yn 1947, pan rannwyd India, swyddogion yr awyrlu brenhinol, y mae fy nheulu yn ddyledus iddynt am weddill ein plant a'n hwyrion - hwy a'n hedfanodd o Delhi i Peshawar, gyda fy mam a fy nhad a thri o blant, yn waglaw. Dyna oedd senario'r ail ryfel byd mewn gwirionedd, ac rwy'n credu - . Mae'r awyrlu brenhinol wedi rhoi, nid yn unig i'r wlad hon, ond i'r byd yn gyfan. Nid yw ein lluoedd arfog erioed wedi ein siomi. Rwy'n gobeithio y bydd y Cynulliad Cenedlaethol hwn yn cydnabod hyn trwy bleidleisio o blaid y cynnig hwn heddiw. Diolch.