English: I'm very pleased to take part in this debate, and welcome the consultation that will ensue on 'A Parliament that Works for Wales'. I'm going to also make particular reference to the recommendations, which seek to widen the participation of women and young people in this Assembly, this Welsh Parliament. And I think it's appropriate that we consider these recommendations - I don't think it was necessarily planned - in the week we celebrate the centenary of partial suffrage for women, and look back to the pioneers, a century ago, who fought to get the vote. And what would they be thinking today, in terms of where we move forward? I know that those who fought for our right to vote 100 years ago would have supported the Labour Party's positive action, as Vikki Howells has outlined, leading up to the establishment of the Assembly, with the twinning of constituencies - we commented on that yesterday. It did result in unprecedented numbers of Labour women being elected in 1999, including myself; indeed, I was twinned with the First Minister, Carwyn Jones. And how proud the Suffragettes would be in our constituencies to see that gender equality we achieved in 2003, largely because of that positive action. But, sadly, we've slipped back from that groundbreaking parity, and we need to address that. I think we do need to use this opportunity to explore - and I'm glad the Llywydd talked about exploring in this consultation the changes proposed in recommendations 9, 10 and 11. Yesterday, Chwarae Teg's Natasha Davies made a plea that we should take this opportunity to vote for a parliament that works for women. And I do urge - as others have - wider civic society to engage, as well as the political world and political parties, in this consultation. We want to know what the National Federation of Women's Institutes, Merched y Wawr, the Soroptimists, our young people's forums, the National Union of Students, trade unions, tenants groups, as as well as our faith and non-faith communities, think about these opportunities - citizens' juries, which David has mentioned. We need to look to consult on the widest possible political enfranchisement of people in Wales. And that includes, of course, consulting on the recommendation to extend the franchise to 16 and 17-year-olds for our Assembly elections. Now, Richards has already been mentioned, I would say, Dirprwy Lywydd. In 2002, let's remember, it was First Minister Rhodri Morgan who announced that independent commission, chaired by the Labour peer, Lord Richards of Ammanford, to examine the powers and electoral arrangements of the Assembly. He reported back - it's worth looking back at his report - in 2004. Recommendations such as the fact that the Assembly should have primary law-making powers have come to fruition, the corporate body structure replaced with the Executive and legislature, and, of course, so many of his recommendations have been adopted, but the wider recommendations on the electoral arrangements - size of the Assembly; of course, Richards recommended we move to 80 Members - remain in play. Richards didn't focus on the issues that I've been highlighting - and, indeed, Siân Gwenllian and Vikki Howells - today, to how we seek and deliver gender parity for this Assembly, our Welsh Parliament. And I think we are here for a purpose. We must look back to the examples of our sisters in the Suffragette movement, enabling us to be here today, and look forward to what our future generations would expect of us in taking the opportunities we have to make a Parliament that is fit for purpose, in terms of the widest representation of people in Wales.
Welsh: Rwy'n falch iawn o gymryd rhan yn y ddadl hon, ac yn croesawu'r ymgynghoriad a fydd yn dilyn ar 'Senedd sy'n Gweithio i Gymru'. Rwy'n mynd i gyfeirio'n benodol at yr argymhellion, sy'n ceisio ehangu cyfranogiad menywod a phobl ifanc yn y Cynulliad hwn, Senedd Cymru. A chredaf ei bod yn briodol ein bod yn ystyried yr argymhellion hyn - nid wyf yn credu ei fod wedi'i gynllunio o reidrwydd - yn yr wythnos rydym yn dathlu canmlwyddiant rhoi'r bleidlais yn rhannol i fenywod, ac edrych yn ôl ar yr arloeswyr, ganrif yn ôl, a fu'n ymladd i gael y bleidlais. A beth fyddent hwy'n ei feddwl heddiw, o ran lle rydym yn mynd? Gwn y byddai'r rhai a ymladdodd dros ein hawl i bleidleisio 100 mlynedd yn ôl wedi cefnogi camau cadarnhaol y Blaid Lafur, fel y nododd Vikki Howells, yn arwain at sefydlu'r Cynulliad, gyda gefeillio etholaethau - rhoesom sylwadau ar hynny ddoe. Arweiniodd at ethol niferoedd mwy nag erioed o fenywod Llafur yn 1999, gan fy nghynnwys i; yn wir, cefais fy ngefeillio gyda'r Prif Weinidog, Carwyn Jones. Ac mor falch y byddai'r swffragetiaid yn ein hetholaethau i weld cydraddoldeb rhwng y rhywiau yn 2003, oherwydd y camau cadarnhaol hynny i raddau helaeth. Ond yn anffodus, rydym wedi llithro'n ôl o'r cydraddoldeb arloesol hwnnw, ac mae angen mynd i'r afael â hynny. Credaf fod angen inni ddefnyddio'r cyfle hwn i archwilio - ac rwy'n falch fod y Llywydd wedi sôn am ymchwilio yn yr ymgynghoriad hwn y newidiadau arfaethedig yn argymhellion 9, 10 ac 11. Ddoe, galwodd Natasha Davies o Chwarae Teg arnom i fanteisio ar y cyfle hwn i bleidleisio dros senedd sy'n gweithio i fenywod. Ac rwy'n annog - fel y mae eraill wedi gwneud - y gymdeithas ddinesig ehangach i gymryd rhan yn yr ymgynghoriad hwn, yn ogystal â'r byd gwleidyddol a'r pleidiau gwleidyddol. Rydym am wybod beth y mae Ffederasiwn Cenedlaethol Sefydliadau'r Merched, Merched y Wawr, y Soroptimyddion, ein fforymau pobl ifanc, Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr, undebau llafur, grwpiau tenantiaid, yn ogystal â'n cymunedau ffydd a di-ffydd, yn ei feddwl o'r cyfleoedd hyn - rheithgorau dinasyddion, fel y mae David wedi crybwyll. Mae angen inni fynd ati i ymgynghori ar yr etholfraint wleidyddol ehangaf sy'n bosibl i bobl Cymru. Ac mae hynny'n cynnwys, wrth gwrs, ymgynghori ar yr argymhelliad i ymestyn yr etholfraint i rai 16 a 17 mlwydd oed ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. Nawr, rwy'n credu bod Richards eisoes wedi cael ei grybwyll, Ddirprwy Lywydd. Yn 2002, gadewch i ni gofio, Prif Weinidog Cymru Rhodri Morgan a gyhoeddodd y comisiwn annibynnol, dan gadeiryddiaeth yr Arglwydd Llafur, yr Arglwydd Richards o Rydaman, i edrych ar bwerau a threfniadau etholiadol y Cynulliad. Cyhoeddodd ei adroddiad - mae'n werth edrych eto ar ei adroddiad - yn 2004. Mae argymhellion megis y ffaith y dylai'r Cynulliad gael pwerau deddfu sylfaenol wedi cael eu gwireddu, a strwythur y corff corfforaethol wedi'i ddisodli gan y Weithrediaeth a'r ddeddfwrfa, ac wrth gwrs, mabwysiadwyd cymaint o'i argymhellion, ond mae'r argymhellion ehangach ar y trefniadau etholiadol - maint y Cynulliad; wrth gwrs, roedd Richards yn argymell newid i 80 o Aelodau - yn dal ar y gweill. Ni chanolbwyntiodd Richards ar y materion y soniais amdanynt heddiw - ac y bu Siân Gwenllian a Vikki Howells yn siarad amdanynt yn wir - o ran sut y ceisiwn gyflawni cydraddoldeb rhwng y rhywiau ar gyfer y Cynulliad hwn, Senedd Cymru. A chredaf fod yna ddiben i'n presenoldeb yma. Rhaid inni edrych yn ôl ar esiampl ein chwiorydd ym mudiad y Swffragetiaid, sy'n ein galluogi i fod yma heddiw, ac edrychaf ymlaen i weld beth fyddai cenedlaethau'r dyfodol yn ei ddisgwyl gennym o ran manteisio ar y cyfleoedd sydd gennym i greu Senedd sy'n addas i'r diben, o ran y gynrychiolaeth ehangaf i bobl yng Nghymru.