English: Now, Wales possesses natural resilience. Welsh businesses have stepped up and developed a remarkable capacity to adapt to the toughest of challenges. It's this spirit that has kept so many businesses afloat during the recent uncertainties. In stark contrast with the UK Government, Wales has a stable, mature Government and a network of social partners that help us to make the right calls. The summit earlier this month was a prime example of team Wales working together to quantify problems and to propose solutions. I will be meeting key stakeholders once more in early November to take their feedback on the UK Government's attempts to stabilise the economy following the Halloween budget. Hopefully, we can then assess with more certainty the range of support required here in Wales and the practical levers available to us if the UK Government goes ahead and further cuts the Welsh Government budget. But, today, I want to mark the fifth anniversary of the Development Bank of Wales, the UK's first regional development bank, and to speak to my ambitions for its future. The development bank has grown to manage funds in the order of £2 billion, and in so doing has become a key part of the economic development and finance ecosystem here in Wales. The bank plays a pivotal role in financing businesses who have sound business plans but struggle to access finance from the market. It does this by working hand in glove alongside the advice and support provided by Business Wales and through very close ties with mainstream banks and other co-investors, where it often forms only part of the total investment package. By addressing market gaps, the bank allows businesses to access the finance that they need. Over its first five years, the bank has exceeded investment targets, delivering an economic impact of £1.2 billion. Overall debt and equity investment in 2021-22 reached £110 million against a target, set in 2017, to reach £80 million by that year. As a result of the UK Government taking direct control over the promised replacement for EU-funded programmes, the funding landscape is now far more complex than it was five years ago. The fact that we have our own now well-capitalised development bank here in Wales means we can maintain capability and stability to help drive economic development. In planning for the next five years, we have taken into account this changing funding landscape, which includes new funds from the Cardiff capital region and the British Business Bank. Together, these funds have the potential to bring around £35 million a year of additional capital into Wales. That is a welcome development, which, when combined with the targeted annual investments by the development bank, which will rise above £120 million a year over the same period, will help to ensure that more businesses in Wales will have access to finance. The development bank will work closely with them to ensure that their investment from the Cardiff capital region and the British Business Bank is complementary and supports businesses across our country. In our programme for government, we set out our ambition to increase the use of equity stakes in business support. Equity investment can support innovative businesses with growth potential, creating high-value jobs and driving exports. Equity stakes bring not only finance resource but also expertise to businesses, and can be a powerful catalyst for long-term economic growth. To date, our development bank has invested £78 million of equity into Welsh businesses, which, alongside other investors, has helped them to raise over £200 million. I have tasked the development bank to pursue a total equity investment target of at least £100 million, which, alongside private sector co-investment, can deliver over £250 million of capital to innovative businesses - an injection of capital that will help to create new jobs, expand new growth sectors in our economy, and help position Wales for the future. This new equity investment will be even more targeted, with other Welsh Government support, from business advice to innovation support, making it a complete and best-in-class offer. Going forward, businesses receiving equity investment will have unparalleled support through their investment journey. We believe that this will make a difference in supporting exciting new technology companies to take their product from early concept through to market, ambitious businesses to target high growth, and management teams wanting to buy existing businesses and keep them in Welsh ownership. And, in fact, only this lunchtime, before attending First Minister's questions, I attended an event chaired by Huw Irranca-Davies this lunchtime with the Centre for Local Economic Strategies. And for those who are interested, also in attendance was Huw Lewis, once of this parish, in his new role. Of immediate concern to businesses are the challenges driven by increasing costs for materials, wages and, of course, energy. To help businesses, the development bank will continue to offer flexibility to its customers through forbearance and, where appropriate, repayment holidays. Whilst interest rates on development bank loans are fixed at the point of issue - that protects those customers from the current volatility - we also know rates are not the only issue, and businesses can be confident that the bank is committed to working with them through these difficult times. The development bank has a major role in supporting business transition on an 'invest to save' principle and already has funding in place to support businesses on their journey to net zero. Right now, the bank is fast-tracking development of a new scheme that will allow businesses to take on borrowing to fund capital investment that delivers on decarbonisation. It will aim to offer more flexible repayment terms, attractive interest rates and other support, such as help towards consultancy costs, as part of this offer to enable businesses to take advantage of current generous capital allowances and to ensure that they are confident that the technologies and solutions being adopted are right for them. I am asking the development bank to do all they can to accelerate their plans so that delivery can begin this year, delivering a double win for eligible businesses by helping them cut future energy costs and progressing our shared ambition for decarbonisation. The Development Bank of Wales is a national asset. It continues to help businesses across Wales survive, grow and prosper. I am proud of what it has achieved to date and have confidence in the plans it has to deliver on my ambitions for the future of the Welsh economy.
Welsh: Nawr, mae gan Gymru gydnerthedd cynhenid. Mae busnesau Cymru wedi camu i'r adwy ac wedi datblygu gallu rhyfeddol i addasu i'r heriau anoddaf. Yr ysbryd hwn sydd wedi cynnal cymaint o fusnesau yn ystod ansicrwydd y cyfnod diweddar. Yn gwrthgyferbynu yn llwyr â Llywodraeth y DU, mae gan Gymru Lywodraeth sefydlog, aeddfed yn ogystal â rhwydwaith o bartneriaid cymdeithasol sy'n ein helpu i wneud y penderfyniadau cywir. Roedd yr uwchgynhadledd yn gynharach y mis hwn yn enghraifft ardderchog o dîm Cymru yn gweithio gyda'i gilydd i feintioli problemau a chynnig datrysiadau. Fe fyddaf i'n cwrdd â rhanddeiliaid allweddol unwaith yn rhagor ar ddechrau mis Tachwedd i gael eu hadborth nhw ynglŷn ag ymdrechion Llywodraeth y DU i sefydlogi'r economi yn dilyn y gyllideb Calan Gaeaf. Y gobaith yw y gallwn ni asesu gyda mwy o sicrwydd wedyn o ran yr ystod o gymorth sydd ei angen yma yng Nghymru a'r ysgogiadau ymarferol sydd ar gael i ni os bydd Llywodraeth y DU yn bwrw ymlaen ac yn torri cyllideb Llywodraeth Cymru eto. Ond, heddiw, fe hoffwn i nodi pum mlynedd ers sefydlu Banc Datblygu Cymru, banc datblygu rhanbarthol cyntaf y DU, a sôn am fy uchelgeisiau ar gyfer ei ddyfodol. Mae'r banc datblygu wedi tyfu i reoli arian gyda chyfanswm o tua £2 biliwn, ac wrth wneud hynny mae wedi dod yn rhan allweddol o'r ecosystem datblygu economaidd a chyllid yma yng Nghymru. Mae'r banc â rhan ganolog wrth ariannu busnesau sydd â chynlluniau busnes cadarn ond sy'n ei chael hi'n anodd cael gafael ar gyllid o'r farchnad. Mae'n gwneud hyn drwy weithio law yn llaw yn gyfochrog â'r cyngor a'r cymorth sy'n cael eu darparu gan Busnes Cymru a thrwy gysylltiadau clos iawn â banciau prif ffrwd a chyd-fuddsoddwyr eraill, lle mae'n llunio rhan yn unig o'r pecyn buddsoddiad yn ei gyfanrwydd. Drwy fynd i'r afael â bylchau yn y farchnad, mae'r banc yn caniatáu i fusnesau gael gafael ar y cyllid sydd ei angen arnyn nhw. Dros bum mlynedd gyntaf ei fodolaeth, mae'r banc wedi rhagori ar nodau buddsoddi, gan gyflawni effaith economaidd o £1.2 biliwn. Fe gyrhaeddodd buddsoddiad cyffredinol o ran dyled ac ecwiti £110 miliwn yn 2021-22 yn ôl bwriad, a bennwyd yn ôl yn 2017, i gyrraedd £80 miliwn erbyn y flwyddyn honno. O ganlyniad i benderfyniad Llywodraeth y DU i gymryd rheolaeth uniongyrchol ar y rhaglenni a addawyd yn lle'r rhaglenni a oedd yn cael eu hariannu gan yr UE, mae'r dirwedd ariannu yn llawer mwy cymhleth erbyn hyn nag yr oedd hi bum mlynedd yn ôl. Mae'r ffaith bod ein banc datblygu ein hunain sydd â digon o gyfalaf gennym ni nawr yma yng Nghymru yn golygu y gallwn ni gynnal y gallu a'r sefydlogrwydd i helpu i ysgogi datblygiad economaidd. Wrth gynllunio ar gyfer y pum mlynedd nesaf, rydym ni wedi ystyried y dirwedd newidiol hon o ran ariannu, sy'n cynnwys arian newydd gan brifddinas-ranbarth Caerdydd a Banc Busnes Prydain. Gyda'i gilydd, mae hi'n bosibl y bydd yr arian hwn yn dod â thua £35 miliwn y flwyddyn o gyfalaf ychwanegol i Gymru. Mae hwnnw'n ddatblygiad i'w groesawu, a fydd, o'i gyfuno â'r buddsoddiadau blynyddol a fwriedir gan y banc datblygu, sydd am godi i dros £120 miliwn y flwyddyn dros yr un cyfnod, yn helpu i sicrhau y bydd mwy o fusnesau yng Nghymru yn gallu manteisio ar gyllid. Fe fydd y banc datblygu yn cydweithio yn glos â nhw i sicrhau bod eu buddsoddiad oddi wrth brifddinas-ranbarth Caerdydd a Banc Busnes Prydain yn ategu ei gilydd ac yn cefnogi busnesau ledled ein cenedl ni. Yn ein rhaglen lywodraethu ni, rydym ni'n amlinellu ein huchelgais i gynyddu'r defnydd o gyfran ecwiti mewn cymorth busnes. Fe all buddsoddi ecwiti gefnogi busnesau arloesol sydd â thwf dichonadwy, gan greu swyddi o werth mawr a rhoi hwb i allforion. Mae cyfran ecwiti nid yn unig yn dod ag adnodd y cyllid ond ag arbenigedd i fusnesau hefyd, ac fe all fod yn gatalydd pwerus ar gyfer twf economaidd hirdymor. Hyd yn hyn, mae ein banc datblygu ni wedi buddsoddi £78 miliwn o ecwiti mewn busnesau yng Nghymru, sydd, ochr yn ochr â buddsoddwyr eraill, wedi eu helpu i godi dros £200 miliwn. Rwyf i wedi rhoi gorchwyl i'r banc datblygu i anelu at nod o £100 miliwn o leiaf o ran cyfanswm buddsoddi ecwiti, a all, ochr yn ochr â chyd-fuddsoddi'r sector preifat, gyflawni dros £250 miliwn o gyfalaf i fusnesau arloesol - chwistrelliad o gyfalaf a fydd yn helpu i greu swyddi newydd, ehangu sectorau twf newydd yn ein heconomi, a helpu i ddiogelu safle Cymru i'r dyfodol. Bydd y buddsoddiad ecwiti newydd hwn yn cael ei gyfeirio yn fwy uniongyrchol eto hyd yn oed, gyda chefnogaeth arall gan Lywodraeth Cymru, o gyngor busnes hyd gymorth arloesi, sy'n ei wneud yn gynnig cyflawn a'r gorau o'r fath. Wrth symud ymlaen, fe fydd gan fusnesau sy'n cael buddsoddiad ecwiti gefnogaeth ddigyffelyb ar hyd eu taith fuddsoddi. Rydym ni o'r farn y bydd hyn yn gwneud gwahaniaeth o ran cefnogi cwmnïau technoleg newydd cyffrous i fynd â'u cynnyrch o fod yn gysyniad cynnar hyd at ei farchnata, a rhoi cymorth i fusnesau uchelgeisiol i anelu at fod â thwf cryf, a thimau rheoli sy'n awyddus i brynu busnesau presennol a'u cadw nhw yn eiddo Cymru. Ac yn wir, dim ond amser cinio heddiw, cyn bod yn bresennol yng nghwestiynau'r Prif Weinidog, bûm mewn digwyddiad dan gadeiryddiaeth Huw Irranca-Davies gyda'r Ganolfan Strategaethau Economaidd Lleol. Ac i'r rhai sydd â diddordeb, roedd Huw Lewis yn bresennol hefyd, gynt o'r parthau hyn, yn ei swydd newydd ef. O bryder uniongyrchol i fusnesau yw'r heriau sy'n cael eu hachosi gan gostau cynyddol am ddeunyddiau, cyflogau ac, wrth gwrs, ynni. I helpu busnesau, fe fydd y banc datblygu yn parhau i gynnig hyblygrwydd i'w cwsmeriaid nhw drwy ymataliad a gwyliau ad-dalu lle bo hynny'n briodol. Er bod cyfraddau llog ar fenthyciadau'r banc datblygu wedi cael eu pennu wrth eu rhoi nhw - mae hynny'n amddiffyn y cwsmeriaid hyn rhag yr anwadalwch presennol - rydym ni'n gwybod hefyd nad y cyfraddau yw'r unig fater, ac fe all busnesau fod â ffydd fod y banc wedi ymrwymo i weithio gyda nhw drwy'r cyfnod anodd hwn. Mae gan y banc datblygu swyddogaeth bwysig wrth gefnogi pontio busnes ar egwyddor 'buddsoddi i arbed' ac mae cyllid ganddo ar waith eisoes i gefnogi busnesau ar eu taith hyd at sero net. Ar hyn o bryd, mae'r banc yn datblygu cynllun newydd yn gyflym a fydd yn caniatáu i fusnesau ymgymryd â benthyca i ariannu buddsoddiad cyfalaf sy'n darparu ar gyfer datgarboneiddio. Ei nod fydd cynnig telerau ad-dalu sy'n fwy hyblyg, cyfraddau llog deniadol a chymorth fel arall, megis cymorth tuag at gostau ymgynghori, yn rhan o'r cynnig hwn i alluogi busnesau i fanteisio ar y lwfansau cyfalaf hael presennol a sicrhau eu bod nhw â ffydd fod y technolegau a'r datrysiadau sy'n cael eu mabwysiadu yn addas ar eu cyfer nhw. Rwy'n gofyn i'r banc datblygu wneud popeth yn ei allu i gyflymu ei gynlluniau er mwyn i'r gwaith cyflenwi ddechrau eleni, gan sicrhau buddugoliaeth ddwbl i fusnesau cymwys drwy eu helpu nhw i dorri costau ynni'r dyfodol a symud ymlaen â'n huchelgais gyffredin ni o ran datgarboneiddio. Mae Banc Datblygu Cymru yn ased i'r genedl. Mae'n parhau i helpu busnesau ledled Cymru i oroesi, tyfu a ffynnu. Rwy'n falch o'r hyn a gyflawnodd hyd yn hyn ac mae gennyf i ffydd yn y cynlluniau sydd ganddo i gyflawni fy uchelgeisiau i o ran dyfodol yr economi yng Nghymru.