English: Thank you, acting Deputy Presiding Officer. May I first begin by thanking the committee for their time in considering this important topic, and what is an interim report? The scrutiny continues; I had the pleasure of more than two hours in the company of the committee today answering questions about the continuing work that we do on how we keep Wales safe, and the response of our health and social care system. I want to put on record my thanks to the staff across our health and social care sector, not only for their incredible hard work and dedication to care for people with COVID-19 and their incredible compassion and resilience - they really are a credit to each and every one of us - but also the work that they have done with others in addressing urgent health and care needs to protect those who are the most vulnerable within our community. I support and accept or accept in principle the majority of the recommendations from the committee. Our national winter protection plan has now been published and this is an overarching plan that sets out our expectations for health and social care, and informs engagement with wider partners and stakeholders. This ambitious plan will seek to embed our learning from the report to strengthen our approach over the forthcoming winter period. On testing, the testing strategy published on 15 July outlines our plan for testing health and social care staff, and I've recently provided a written statement on the priorities for testing at the start of this week. Our strategy is based upon the latest evidence. As ever, it is subject to change as the evidence base may change during the course of the pandemic. And I would gently say to the committee that they will hear and they'll continue to hear anecdotal demand for asymptomatic testing. The committee can't demand a broadly evidence-based approach and demand fidelity to the scientific and medical evidence to help keep Wales safe, and then choose when to cherry pick and amplify demands that are made to overturn the evidence that we rely on to help keep Wales safe. We've openly set out the evidence base from the technical advisory group, and the committee have had the opportunity to hear evidence from the co-chairs of TAC, including the chief scientific adviser on health as well as access to the chief medical officer. We're continuing to openly publish that evidence and to make choices based upon it. We are acutely aware of the challenges posed by delays in the testing from lighthouse labs; that's been highlighted again today in the questions from Andrew R.T. Davies highlighting the delay of 2,000 results from lighthouse labs to flow into our system, and that's an important factor. In the overall lighthouse labs testing programme, those 2,000 tests aren't a significant amount but, actually, in terms of the overall numbers for Wales they could make a material difference about our understanding of disease prevalence in communities across Wales. So, I do recognise that that is a real challenge for us and, as I say, it's something we're looking to work constructively with different officials and, indeed, different Ministers and I'll continue to have those discussions not just with the UK Secretary of State for health, but also ministerial colleagues in Scotland and Northern Ireland. We were, at the point that I gave evidence to the committee, expecting to have the lighthouse lab in Newport open over the summer; that's now delayed and expected to open in October. That should help us in improving the volume of tests available, but there's also something about the robustness and access to the largest population base in Wales. So, that should be a positive step forward for us. But Welsh lab capacity is already being used for rapid deployment of outbreaks and incidents, and for NHS Wales. We continue to work urgently with Public Health Wales and our NHS to build on the work that is already taking place to supplement capacity from lighthouse labs with those that are operated by Public Health Wales. Again, I was able to run through some of this with the committee this morning, with the update, for example, on the increased testing availability we'll have in north Wales, where this week we expect to increase the testing capacity by some 40 per cent. That is largely because of our deployment of Public Health Wales lab tests. We'll utilise and prioritise Welsh lab capacity as we see pressure and demand rising across the UK and, of course, to deal with hotspots here in Wales. I recognise that turnaround times are critically important to the effective functioning of our test, trace, protect system. And test, trace, protect is a successful Welsh innovation and delivery, designed and delivered between health and local government in partnership, across all the different geographies and politics of local government, working with their local and national health service. I recently announced additional funding of £32 million to increase capacity to process tests at Public Health Wales laboratories. That includes six new hot labs that are due to open in the month of November, and extending regional labs to operate on a 24-hour basis should take place before the end of October. And in the most recent week that we've been able to publish figures for, 94 per cent of new cases were successfully traced by our test, trace, protect service, and 86 per cent of their contacts.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd dros dro. A gaf fi ddechrau yn gyntaf drwy ddiolch i'r pwyllgor am eu hamser yn ystyried y pwnc pwysig hwn, a'r hyn sy'n adroddiad interim? Mae'r craffu'n parhau; cefais y pleser o dreulio mwy na dwy awr yng nghwmni'r pwyllgor heddiw yn ateb cwestiynau am y gwaith parhaus a wnawn ar sut rydym yn cadw Cymru'n ddiogel, ac ymateb ein system iechyd a gofal cymdeithasol. Hoffwn gofnodi fy niolch i'r staff ar draws ein sector iechyd a gofal cymdeithasol, nid yn unig am eu gwaith caled anhygoel a'u hymroddiad i ofalu am bobl sydd â COVID-19 a'u tosturi a'u gwytnwch anhygoel - maent yn glod i bob un ohonom - ond hefyd y gwaith y maent wedi'i wneud gydag eraill wrth fynd i'r afael ag anghenion iechyd a gofal brys i ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymuned. Rwy'n cefnogi ac yn derbyn, neu'n derbyn mewn egwyddor, y rhan fwyaf o argymhellion y pwyllgor. Mae cynllun diogelu'r gaeaf bellach wedi'i gyhoeddi ac mae hwn yn gynllun trosfwaol sy'n nodi ein disgwyliadau ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol, ac yn llywio ymgysylltiad â phartneriaid a rhanddeiliaid ehangach. Bydd y cynllun uchelgeisiol hwn yn ceisio ymgorffori'r hyn rydym wedi'i ddysgu o'r adroddiad i gryfhau ein dull o weithredu dros y gaeaf sydd i ddod. Ar brofi, mae'r strategaeth brofi a gyhoeddwyd ar 15 Gorffennaf yn amlinellu ein cynllun ar gyfer profi staff iechyd a gofal cymdeithasol, ac yn ddiweddar rwyf wedi darparu datganiad ysgrifenedig ar y blaenoriaethau ar gyfer profi ar ddechrau'r wythnos hon. Mae ein strategaeth yn seiliedig ar y dystiolaeth ddiweddaraf. Fel erioed, gallai newid gan y gallai'r sylfaen dystiolaeth newid yn ystod y pandemig. A byddwn yn dweud yn ofalus wrth y pwyllgor y byddant yn clywed, ac y byddant yn parhau i glywed, galwadau anecdotaidd am brofion asymptomatig. Ni all y pwyllgor fynnu dull eang sy'n seiliedig ar dystiolaeth a mynnu ymlyniad at y dystiolaeth wyddonol a meddygol i helpu i gadw Cymru'n ddiogel, a dewis wedyn pryd i ddewis a dethol, a chwyddo galwadau a wneir i wrthdroi'r dystiolaeth rydym yn dibynnu arni i helpu i gadw Cymru'n ddiogel. Rydym wedi nodi'n agored y sylfaen dystiolaeth gan y grŵp cyngor technegol, ac mae'r pwyllgor wedi cael cyfle i glywed tystiolaeth gan gyd-gadeiryddion y grŵp cyngor technegol, gan gynnwys y prif gynghorydd gwyddonol ar iechyd yn ogystal â mynediad at y prif swyddog meddygol. Rydym yn parhau i gyhoeddi'r dystiolaeth honno'n agored ac i wneud dewisiadau yn seiliedig arni. Rydym yn ymwybodol iawn o'r heriau a achosir gan oedi yn y profi gan labordai goleudy; amlygwyd hynny eto heddiw yn y cwestiynau gan Andrew R.T. Davies a dynnodd sylw at yr oedi cyn cael 2,000 o ganlyniadau yn ôl o labordai goleudy i lifo i mewn i'n system, ac mae hwnnw'n ffactor pwysig. Yn rhaglen brofi'r labordai goleudy yn gyffredinol, nid yw'r 2,000 o brofion hynny yn swm sylweddol, ond mewn gwirionedd, o ran y niferoedd cyffredinol ar gyfer Cymru, gallent wneud gwahaniaeth sylweddol i'n dealltwriaeth o ba mor gyffredin yw'r haint mewn cymunedau ledled Cymru. Felly, rwy'n cydnabod bod honno'n her wirioneddol i ni ac, fel y dywedaf, mae'n rhywbeth rydym yn bwriadu gweithio'n adeiladol arno gyda gwahanol swyddogion a gwahanol Weinidogion yn wir a byddaf yn parhau i gael y trafodaethau hynny nid yn unig gydag Ysgrifennydd Gwladol y DU dros iechyd, ond hefyd gyda Gweinidogion cyfatebol yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Pan roddais dystiolaeth i'r pwyllgor, roeddem yn disgwyl i'r labordy goleudy yng Nghasnewydd agor dros yr haf; mae oedi mewn perthynas â hwnnw bellach a disgwylir iddo agor ym mis Hydref. Dylai hynny ein helpu i gynyddu nifer y profion sydd ar gael ond mae rhywbeth yma hefyd am drylwyredd a'r mynediad at y sylfaen boblogaeth fwyaf yng Nghymru. Felly, dylai hwnnw fod yn gam cadarnhaol ymlaen i ni. Ond mae capasiti labordai Cymru eisoes yn cael ei ddefnyddio ar gyfer profi pobl yn gyflym yn dilyn clystyrau o achosion a digwyddiadau, ac ar gyfer GIG Cymru. Rydym yn parhau i weithio ar frys gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru a'n GIG i adeiladu ar y gwaith sydd eisoes yn digwydd i ychwanegu at gapasiti labordai goleudy â'r labordai sy'n cael eu gweithredu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Unwaith eto, llwyddais i sôn am rywfaint o hyn gyda'r pwyllgor y bore yma, gyda'r diweddariad, er enghraifft, am y cynnydd yn argaeledd profion a fydd gennym yng ngogledd Cymru lle rydym yn disgwyl cynyddu capasiti profi oddeutu 40 y cant yr wythnos hon. Mae hynny i raddau helaeth oherwydd ein defnydd o brofion labordai Iechyd Cyhoeddus Cymru. Byddwn yn defnyddio ac yn blaenoriaethu capasiti labordai Cymru wrth inni weld pwysau a galw yn cynyddu ledled y DU ac wrth gwrs, i ymdrin â mannau lle ceir llawer o achosion yma yng Nghymru. Rwy'n cydnabod bod amseroedd dychwelyd canlyniadau profion yn hollbwysig i weithrediad effeithiol ein system profi, olrhain a diogelu. Ac mae profi, olrhain a diogelu yn system ac yn ddarpariaeth arloesol a llwyddiannus yng Nghymru, wedi'i chynllunio a'i darparu gan iechyd a llywodraeth leol mewn partneriaeth, ar draws daearyddiaeth a gwleidyddiaeth wahanol llywodraeth leol, gan weithio gyda gwasanaeth iechyd lleol a gwladol. Cyhoeddais gyllid ychwanegol o £32 miliwn yn ddiweddar i gynyddu'r capasiti i brosesu profion yn labordai Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae hynny'n cynnwys chwe labordy gwib newydd sydd i fod i agor ym mis Tachwedd, ac ymestyn labordai rhanbarthol i weithredu ar sail 24 awr a ddylai ddigwydd cyn diwedd mis Hydref. Ac yn yr wythnos ddiweddaraf rydym wedi gallu cyhoeddi ffigurau ar ei chyfer, olrheiniwyd 94 y cant o achosion newydd yn llwyddiannus drwy ein gwasanaeth profi, olrhain a diogelu, yn ogystal ag 86 y cant o'u cysylltiadau.