English: It's my second language, but I did not say that, all right. [Laughter.] But the rot set in in 1990, because we had national workforce planning up to that point, and it was destroyed by the competition of the internal market. We're regaining things now, slowly, but we still haven't regained the lost ground. So, now, general practice is relentless, unremitting, with complicated cases that need sorting out every 10 minutes throughout the working day - 50 or 60 patients, each with complicated problems - because the simpler issues have been triaged out to be seen by fellow health professionals. So, how does this affect patients who have great difficulty getting to see a GP, then? Increasingly long waits for routine appointments, no guarantee of seeing your GP, who you've been seeing for years, and there's not always a practice nurse available, because there's a nursing shortage as well. That means, at the end of the day, increasing A&E attendances as well. A lack of district nurses means, usually, as a patient, you get to see several different nurses now, and not just the one or two familiar faces that used to be when each GP practice had a guaranteed district nurse attached. That is no longer the case, because we haven't got enough district nurses. Now, our patients are very well aware of this overstretched situation. It transmits to our patients, and some of them don't call us when they should, and that is to their detriment as well. So, what needs to happen? Well, it is about, as alluded to by Rhun, recruitment and retention. If I go on, the retention of nurses and doctors is about those terms and conditions. It is about removing the pay cap for NHS workers, especially nurses. It's about recognising the commitment, altruism and hard work, going the extra mile, of nurses, doctors, porters, physiotherapists, OTs and all the rest - being appreciated and valued by human resources management in our hospitals, which is now not always the case, so that staff don't feel exploited, overworked, pressurised into working extra shifts to plug rota gaps, always having to fight for time off to study, to sit exams or to do research. Doctors have lost their doctors' mess, where they used to talk with colleagues about issues, on call. They're no longer in fixed teams, the old firm has gone - they're always on call with different doctors. There are never enough beds. All of that sort of stuff builds intolerable pressure when you're making life-and-death decisions that you've got no time to revisit. With a duty of candour - excellent - to always tell the truth - fantastic - how does that square with the treatment of whistleblowers, as whistleblowing, despite all the warm words, can still turn out to be career ending? That's one of the issues that also our juniors are telling us and our nurses are telling us. But even if we stemmed all that haemorrhage of highly qualified nurses and doctors leaving the NHS now, and had full retention - even if we did all that, we just don't train enough doctors and nurses in the first place. Even if every doctor graduating from Cardiff and Swansea stayed in Wales, stayed in the NHS, we haven't got enough junior doctors and GPs now. We need to train more in the first place. As well as sorting out the retention issues, we need to train more in the first place. That's why we need a new medical school in Bangor. That's why we could double the medical students graduating from Swansea - you know, spread the load around. We need to train more doctors, especially for rural areas, for Welsh-speaking areas, to augment the already excellent training at Swansea and Cardiff now. Diolch yn fawr.
Welsh: Fy ail iaith yw hi, ond ni ddywedais hynny, iawn. [Chwerthin.] Ond dechreuodd y pydredd yn 1990, oherwydd roedd gennym drefniadau cynllunio'r gweithlu cenedlaethol hyd at y pwynt hwnnw, ac fe'i dinistriwyd gan gystadleuaeth y farchnad fewnol. Rydym yn adennill pethau yn awr, yn araf, ond rydym yn dal i fod heb adennill y tir a gollwyd. Felly, erbyn hyn, mae ymarfer cyffredinol yn ddi-baid, yn ddi-dor, gydag achosion cymhleth sydd angen eu datrys bob 10 munud drwy gydol y diwrnod gwaith - 50 neu 60 o gleifion, pob un â phroblemau cymhleth - gan fod y materion symlach wedi'u brysbennu allan i gael eu gweld gan gyd-weithwyr iechyd proffesiynol. Felly, sut y mae hyn yn effeithio ar gleifion sydd wedi cael anhawster mawr i weld meddyg teulu? Amseroedd aros cynyddol am apwyntiadau rheolaidd, dim sicrwydd y cewch weld eich meddyg teulu y buoch yn ei weld ers blynyddoedd, ac nid oes nyrs practis ar gael bob amser, gan fod prinder nyrsio yn ogystal. Mae hynny'n golygu, yn y pen draw, fod cynnydd yn y niferoedd sy'n mynd i adrannau damweiniau ac achosion brys yn ogystal. Mae diffyg nyrsys ardal yn golygu, fel arfer, eich bod fel claf yn gweld nifer o wahanol nyrsys yn awr, ac nid yr un neu ddau o wynebau cyfarwydd a arferai fod pan oedd nyrs ardal yn gysylltiedig â phob practis meddyg teulu yn ddi-ffael. Nid yw hynny'n wir bellach, gan nad oes gennym ddigon o nyrsys ardal. Nawr, mae ein cleifion yn ymwybodol iawn o'r pwysau gormodol hwn. Mae'n trosglwyddo i'n cleifion, ac nid yw rhai ohonynt yn ein ffonio pan ddylent, ac mae hynny'n niweidiol iddynt hwy hefyd. Felly, beth sydd angen digwydd? Wel, mae'n ymwneud â recriwtio a chadw staff, fel y nododd Rhun. Os af ymlaen, mae cadw nyrsys a meddygon yn ymwneud â'r telerau a'r amodau hynny. Mae'n ymwneud â chael gwared ar y cap cyflog ar gyfer gweithwyr y GIG, yn enwedig nyrsys. Mae'n ymwneud â chydnabod ymrwymiad, allgaredd a gwaith caled, teithio'r filltir ychwanegol, ar ran nyrsys, meddygon, porthorion, ffisiotherapyddion, therapyddion galwedigaethol a'r gweddill i gyd - yn cael eu gwerthfawrogi gan y rheolwyr adnoddau dynol yn ein hysbytai, ac nid yw hynny'n wir bob amser bellach, fel nad yw staff yn teimlo eu bod yn cael eu hecsbloetio, eu gorweithio, dan bwysau i weithio shifftiau ychwanegol i lenwi'r bylchau yn y rota, bob amser yn gorfod brwydro am amser o'r gwaith i astudio, i sefyll arholiadau neu i wneud gwaith ymchwil. Mae meddygon wedi colli eu hystafell gyffredin, lle'r arferent siarad â chydweithwyr am bethau, ar alwad. Bellach, nid ydynt mewn timau penodedig, mae'r hen gwmnïaeth wedi mynd - maent bob amser ar alwad gyda gwahanol feddygon. Nid oes byth ddigon o welyau. Mae pethau felly'n cynyddu'n bwysau annioddefol pan fyddwch yn gwneud penderfyniadau bywyd a marwolaeth nad oes gennych amser i ailedrych arnynt. Gyda dyletswydd o onestrwydd - ardderchog - i ddweud y gwir bob amser - gwych - sut y mae cysoni hynny â'r modd y caiff chwythwyr chwiban eu trin, gan fod chwythu'r chwiban, er gwaethaf yr holl eiriau caredig, yn dal i allu rhoi diwedd ar yrfa? Dyna un o'r pethau y mae meddygon iau hefyd yn ei ddweud wrthym ac y mae ein nyrsys yn ei ddweud wrthym. Ond hyd yn oed pe baem yn llwyddo i atal y gwaedlif o nyrsys a meddygon cymwys iawn sy'n gadael y GIG yn awr, ac yn cadw'r staff sydd gennym yn llawn - hyd yn oed pe baem yn gwneud hyn oll, nid ydym yn hyfforddi digon o feddygon a nyrsys yn y lle cyntaf. Hyd yn oed os yw pob meddyg sy'n graddio o Gaerdydd ac Abertawe yn aros yng Nghymru, yn aros yn y GIG, nid oes gennym ddigon o feddygon iau a meddygon teulu yn awr. Mae angen inni hyfforddi rhagor yn y lle cyntaf. Yn ogystal â rhoi trefn ar y materion cadw, mae angen inni hyfforddi rhagor yn y lle cyntaf. Dyna pam y mae angen ysgol feddygol newydd ym Mangor. Dyna pam y gallem ddyblu nifer y myfyrwyr meddygol sy'n graddio o Abertawe - wyddoch chi, gwasgaru'r llwyth o gwmpas. Mae angen i ni hyfforddi mwy o feddygon, yn enwedig ar gyfer ardaloedd gwledig, ar gyfer ardaloedd Cymraeg eu hiaith, i ychwanegu at yr hyfforddiant sydd eisoes yn ardderchog yn Abertawe a Chaerdydd yn awr. Diolch yn fawr.