English: Diolch, Llywydd. I'm pleased to move the motion tabled in the name of Paul Davies. We recognise the immense contribution made to our society by the health and social care sectors, and we want to demonstrate the need for integrated workforce planning, and put forward ideas on how to improve the recruitment and training of staff. Today's debate has four key aims, as set out in our motion. Cabinet Secretary, I am sure you will join the Welsh Conservatives in recognising the vital contribution made by Wales's health and social care workforce, and I'm sure that you will agree that a valued, supported and healthy workforce will be key in driving forward the transformation that NHS Wales needs to be sustainable in the future. However, when we asked you, the Welsh Government, to publish a comprehensive, integrated strategy for Wales's health and social care workforce by January 2019, you appeared to cavil. And, again, our point 4: you appear to be baulking at the idea of supporting the NHS workforce by implementing priority access to treatment for NHS workers. Sure, we must make sure that we have in place the right people in the right places in order to effect the transformation that we need. Now, I know that, across this Chamber, Members will acknowledge the vital contribution that Wales's health and social care workforce makes to our nation, and, if any of you haven't had direct experience of their care, I'm sure most of us will have had loved ones who've made use of the services they provide. However, all too often, staff feel underappreciated, under pressure and voiceless in an environment that is more about finances and politics, and less about patients and staff. And we want to pay tribute to this workforce, from the consultant undertaking the operation through to the nursing team, all the way to the cleaners and catering staff who manage to keep our NHS operating. In its seventieth year, let's just take a brief look at what the NHS does in Wales on an annual basis. Last year, the Welsh NHS was there when over - well, in fact, I'll give you the exact number - when 33,729 mothers gave birth. And, in 2016-17, over 8,500 people were supported by mental health services. In 2017-18, an average of 93,000 people went to accident and emergency departments. That's 1 million people a year supported by our NHS, and I'm sure that you will agree with me that this figure reinforces the value of the NHS to Welsh people. However, it does not mean that the operation of the NHS is beyond improvement or challenge, and, Cabinet Secretary, you've been very quick in the past to dismiss our comments on this side of the Chamber by saying we're talking down the NHS and diminishing the efforts that the staff put in. You could not be further from the truth. We all value the NHS. When the chips are down, it is there for you. Turning the clock back 70 years, Henry Willink, Nye Bevan and the other architects of the national health service would never have envisaged the role it's playing today, and it's worth stressing that however much money is spent on maintaining machines, upgrading equipment, providing sparkling new buildings, the common denominator remains the members of staff. We need staff to administer the machines, read the x-rays, care for the sick, clean the floors. Without them, the NHS would cease to operate, and that's why it's so important that we get to grips with ensuring that the well-being and health of our NHS staff is truly prioritised. The latest set of figures surrounding NHS sickness absences for the quarter up to December 2017 saw a rise in absence nationally of over 5.5 per cent. What concerns me more, however, is how the figures differ so greatly between staff groups. So, for example, the Welsh ambulance service records a sick rate that is well above the average. Last year, I highlighted the extent to which mental illness is affecting NHS staff. The figures then showed that close to 8,000 staff members accumulated nearly 350,000 days of absence due to anxiety, stress and depression, and this was the equivalent of 948 years - an unbelievable figure, almost - lost to mental health illness over the course of one year. Figures from the Royal College of General Practitioners survey last year showed that severe workforce pressures mean that the well-being of many GPs is suffering. Almost one in three Welsh GPs are so stressed they feel they cannot cope at least once a week. And other survey results by Mind Cymru found that 35 per cent of GPs had personal experience of a mental health problem, while 12 per cent said they use, or have used, mental health services on a consistent basis.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n falch o wneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw Paul Davies. Rydym yn cydnabod y cyfraniad aruthrol a wneir i'n cymdeithas gan y sector iechyd a'r sector gofal cymdeithasol, ac rydym am ddangos yr angen am gynlluniau integredig ar gyfer y gweithlu, a chynnig syniadau ar sut i wella recriwtio a hyfforddi staff. Mae pedwar nod allweddol i'r ddadl heddiw, fel y nodir yn ein cynnig. Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n siŵr eich bod yn ymuno â'r Ceidwadwyr Cymreig i gydnabod y cyfraniad hanfodol a wneir gan y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, ac rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno y bydd gweithlu iach sy'n cael ei gefnogi a'i werthfawrogi yn allweddol er mwyn gyrru'r trawsnewid sydd ei angen ar GIG Cymru i allu bod yn gynaliadwy yn y dyfodol. Fodd bynnag, pan ofynnwyd i chi, Lywodraeth Cymru, gyhoeddi strategaeth integredig gynhwysfawr ar gyfer y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru erbyn Ionawr 2019, roedd hi'n ymddangos eich bod yn gwrthwynebu hynny. Ac unwaith eto, ein pwynt 4: ymddengys eich bod yn cilio rhag y syniad o gefnogi gweithlu'r GIG drwy weithredu mynediad â blaenoriaeth at driniaeth ar gyfer gweithwyr y GIG. Yn sicr, rhaid inni wneud yn siŵr fod gennym y bobl iawn yn y lleoedd iawn er mwyn sicrhau'r trawsnewid sydd ei angen arnom. Nawr, rwy'n gwybod y bydd Aelodau ar draws y Siambr yn cydnabod y cyfraniad hanfodol y mae gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol Cymru yn ei wneud i'n cenedl, ac os oes unrhyw un ohonoch nad yw wedi cael profiad uniongyrchol o'u gofal, rwy'n siŵr y bydd y rhan fwyaf ohonom wedi gweld anwyliaid yn gwneud defnydd o'r gwasanaethau a ddarperir ganddynt. Fodd bynnag, yn rhy aml, nid yw staff yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi ddigon, neu'n teimlo dan bwysau a heb lais mewn amgylchedd sy'n ymwneud mwy â chyllid a gwleidyddiaeth na chleifion a staff. Ac rydym am dalu teyrnged i'r gweithlu hwn, o'r meddyg ymgynghorol sy'n cyflawni'r llawdriniaeth i'r tîm nyrsio, yr holl ffordd at y glanhawyr a'r staff arlwyo sy'n llwyddo i gadw ein GIG yn weithredol. A'r GIG yn 70 oed eleni, gadewch inni fwrw golwg byr ar beth y mae'r GIG yn ei wneud yng Nghymru yn flynyddol. Y llynedd, roedd GIG Cymru yno pan roddodd dros - wel, yn wir, fe roddaf yr union nifer i chi - pan roddodd 33,729 o famau enedigaeth. Ac yn 2016-17, cefnogwyd dros 8,500 o bobl gan wasanaethau iechyd meddwl. Yn 2017-18, aeth 93,000 o bobl ar gyfartaledd i adrannau damweiniau ac achosion brys. Dyna 1 filiwn o bobl y flwyddyn a gefnogir gan ein GIG, ac rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno â mi fod y ffigur yn cadarnhau gwerth y GIG i bobl Cymru. Fodd bynnag, nid yw'n golygu bod gweithrediad y GIG y tu hwnt i wella neu i her, ac Ysgrifennydd y Cabinet, fe fuoch yn gyflym iawn yn y gorffennol i wfftio ein sylwadau ar yr ochr hon i'r Siambr gan ddweud ein bod yn iselhau'r GIG ac yn bychanu'r ymdrechion a wnaed gan y staff. Ni allech fod ymhellach o'r gwir. Mae pawb ohonom yn gwerthfawrogi'r GIG. Pan ddaw hi i'r pen, mae yno ar eich cyfer. Gan droi'r cloc yn ôl 70 mlynedd, ni fyddai Henry Willink, Nye Bevan a phenseiri eraill y gwasanaeth iechyd gwladol byth wedi rhagweld y rôl y mae'n ei chwarae heddiw, ac mae'n werth pwysleisio faint bynnag o arian a werir ar gynnal a chadw peiriannau, uwchraddio cyfarpar, darparu adeiladau newydd sbon, y nodwedd sy'n gyffredin drwy'r cyfan o hyd yw'r aelodau o staff. Mae angen staff i weithio'r peiriannau, darllen y pelydrau-x, gofalu am bobl sâl, glanhau'r lloriau. Hebddynt, byddai'r GIG yn dod i ben, a dyna pam y mae mor bwysig inni sicrhau bod lles ac iechyd ein staff GIG yn cael blaenoriaeth go iawn. Yn ôl y set ddiweddaraf o ffigurau'n ymwneud ag absenoldeb salwch y GIG ar gyfer y chwarter hyd at Ragfyr 2017, gwelwyd cynnydd o 5.5 y cant yn nifer yr absenoldebau cenedlaethol. Yr hyn sy'n peri mwy o bryder i mi, fodd bynnag, yw'r modd y mae'r ffigurau yn gwahaniaethu i'r fath raddau rhwng grwpiau o staff. Felly, er enghraifft, mae gwasanaeth ambiwlans Cymru yn cofnodi cyfradd salwch sydd ymhell uwchlaw'r cyfartaledd. Y llynedd, tynnais sylw at y graddau y mae salwch meddwl yn effeithio ar staff y GIG. Dangosodd y ffigurau ar y pryd fod yn agos at 8,000 o aelodau o staff wedi cael bron 350,000 diwrnod o absenoldeb oherwydd gorbryder, straen ac iselder, ac roedd hyn yn cyfateb i bron 948 o flynyddoedd - ffigur anhygoel - a gollwyd i salwch meddwl dros gyfnod o un flwyddyn. Dangosodd ffigurau arolwg gan Goleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol y llynedd fod pwysau difrifol ar y gweithlu yn golygu bod lles llawer o feddygon teulu yn dioddef. Mae bron un o bob tri meddyg teulu yng Nghymru dan gymaint o bwysau fel eu bod yn teimlo na allant ymdopi o leiaf unwaith yr wythnos. A chanfu canlyniadau arolwg arall gan Mind Cymru fod 35 y cant o feddygon teulu wedi cael profiad personol o broblem iechyd meddwl, a dywedodd 12 y cant eu bod yn defnyddio, neu wedi defnyddio, gwasanaethau iechyd meddwl ar sail gyson.