English: Could I thank Samuel Kurtz for the constructive way in which he dealt with the question, and the fact that he reminds us how short-lived ministerial careers can be. [ Laughter. ] So, I thank you greatly for that. But Samuel Kurtz made some very important points at the outset of his contribution, namely that we need accountability and an opportunity for Members and external bodies to be able to scrutinise the Government's work, and I accept that that is vital. That's what this statement is and what this report is. It sets out the targets, and it shows clearly where we are meeting the targets, and where we need to do more work to tackle those challenges that are more long term, and it offers opportunities and gives you a basis for scrutinising that. So, I do welcome that and the Government does welcome that. The point that you finished on is important as well, namely that the landscape that the language lives in is changing constantly. We've seen a great change over the 60 years since 'Tynged yr Iaith'. You could argue that communities have been transformed, in terms of the pressures on Welsh-speaking communities, but there are other factors as well. We need to be honest and we need to respond to those changes. And it's important that we learn from what we do - some things succeed and some things fail, and we need to renew our actions in the wake of that information and be brave and honest in the process of doing that. So, I certainly support that theme in the Member's question. In terms of the qualification - GCSEs - he will know that Qualifications Wales is looking into this at present. It's a very important subject. The second-language period is coming to an end. We don't want to discuss the Welsh language as a first-language and second-language concept. I finished my statement saying that the language belongs to everyone. What I want to see, and I'm sure that there is broad support for this, is one linguistic continuum where everyone knows that they are on a journey and everyone's on the same journey, but, perhaps, at different stages on that same pathway. That's very important, I think. We want to see our education system allowing us to create confident bilingual speakers, but the truth is that people are starting from different places on that pathway. That's a reality in our communities and where the language is. But the idea that underpins the policy of providing free lessons for people until they're 25 is providing as many opportunities as possible and ensuring that people can take advantage of those opportunities, either to restart or start learning. So, there is work to do to understand where qualifications and education for adults lie on the linguistic continuum, and it is important work that needs to be done.
Welsh: A gaf i ddiolch i Samuel Kurtz am y ffordd adeiladol wnaeth e ymgymryd â'r cwestiwn, a'r ffaith ei fod e'n ein hatgoffa ni pa mor fyrhoedlog mae gyrfaoedd gweinidogol yn gallu bod. [ Chwerthin.] Diolch o galon i chi am fy atgoffa i o hynny. Ond fe wnaeth Samuel Kurtz wneud dau bwynt pwysig iawn ar gychwyn ei gwestiwn, hynny yw bod angen atebolrwydd a bod angen cyfle i Aelodau a chyrff allanol hefyd allu craffu ar waith y Llywodraeth, ac rwy'n derbyn bod hynny'n gwbl elfennol. Dyna beth yw'r rhaglen a dyna beth yw'r datganiad yma. Dyna beth yw'r adroddiad; mae'n gosod allan y targedau, mae'n dangos yn glir ddigon lle rŷn ni'n cyrraedd y targedau, a lle mae angen mwy o waith ar gyfer mynd i'r afael â rhai o'r sialensau, efallai, sydd ychydig yn fwy hirdymor, ac mae'n caniatáu cyfleoedd ac yn rhoi sail i chi allu craffu ar hynny. Felly, rwy'n croesawu hynny ac mae'r Llywodraeth yn croesawu hynny. Mae'r pwynt wnaethoch chi orffen arno fe yn bwysig hefyd, hynny yw bod y dirwedd y mae'r iaith yn bodoli oddi mewn iddi yn gyson newid, onid yw hi? Felly, rŷn ni wedi gweld newid mawr dros y 60 mlynedd ers 'Tynged yr Iaith'. Gellir dadlau, dros y cyfnod diwethaf, fod ein cymunedau ni wedi trawsnewid o ran y pwysau ar gymunedau Cymraeg yn benodol, ond hefyd ffactorau eraill, ac mae angen bod yn onest am yr angen i newid ac ymateb i'r newidiadau hynny. Hefyd, mae'n bwysig ein bod ni'n dysgu o'r hyn rŷn ni'n ei wneud - mae pethau'n llwyddo ac mae pethau'n methu, ac mae angen adnewyddu yn sgil y wybodaeth honno a bod yn ddewr ac yn onest am y broses o wneud hynny. Felly, rwy'n sicr yn cefnogi'r thema honno yng nghwestiwn yr Aelod. O ran y cwestiwn ar gymhwyster Cymraeg TGAU, fel y bydd yn gwybod, mae hyn ar hyn o bryd yn fater y mae Cymwysterau Cymru yn edrych arno; mae'n destun pwysig iawn. Mae cyfnod yr ail iaith yn dirwyn i ben. Dŷn ni ddim eisiau trafod y Gymraeg fel syniad o iaith gyntaf ac ail iaith. Mi wnes i orffen fy natganiad yn sôn am yr iaith yn perthyn i bawb. Beth rwyf i eisiau ei weld, ac rwy'n sicr bod cefnogaeth eang yn y Siambr i hyn, yw un continwwm ieithyddol, lle mae pawb yn gwybod lle maen nhw ar y siwrnai; mae pawb ar yr un siwrnai ond, efallai, ar fannau gwahanol ar yr un llwybr. Mae hynny wir yn bwysig, rwy'n credu. Rŷn ni eisiau gweld ein system addysg ni yn caniatáu inni greu siaradwyr hyderus dwyieithog, ond y gwirionedd yw bod pobl yn dechrau o fannau gwahanol ar y llwybr hwnnw, ac mae hynny jest yn realiti yn ein cymunedau ni a lle mae'r iaith. Ond y syniad sydd yn sail i'r polisi o ddarparu gwersi am ddim i bobl tan eu bod nhw'n 25 yw jest rhoi cymaint o gyfleoedd ag y gallwn ni i sicrhau bod pobl yn manteisio ar y cyfle naill ai i ailafael yn y Gymraeg neu ddysgu am y tro cyntaf. Felly, mae gwaith i'w wneud i sicrhau ein bod ni'n deall ymhle ar y continwwm ieithyddol y mae cymwysterau ac addysg i oedolion, ond mae'r gwaith yn waith pwysig i'w wneud.