English: On behalf of the Welsh Conservatives, I'd also like to thank the Members of the elections planning group for their vital work on this very important matter. From the report, it is clear that there was consensus on a range of issues. Crucially, there is agreement that the elections should take place on 6 May next year. There's no reason why the elections can't take place on 6 May given that Spain, Poland, France and South Korea held some elections safely during this pandemic. In some of these areas that have held elections, virus transmission rates did not go up, but, of course, I accept that, here in Wales, we need to put measures in place to ensure that these elections are safe and secure. Whilst there have been two UK general elections in the last few years, it will have been five years since voters were able to have their say on the Welsh Government and us as their representatives. Therefore, it's crucial that action is being taken to ensure that voting next year can go ahead safely, and I'd be grateful if the First Minister could perhaps update us in his response to this debate on the action that his officials are currently considering. It would also be useful to have detailed information on how the Government plans to implement some of the areas of consensus in the report, and how it intends to work with others to deliver some of the proposals in the report. The report refers to encouraging people who were shielding to sign up for a postal vote, which makes absolute sense. Perhaps the First Minister can confirm in his reply when the programme will begin to encourage those that have been shielding in the past to sign up for a postal vote and who will be responsible for this, and how many people in each area may likely sign up. As the Welsh Conservatives made clear in our written evidence to the planning group, whilst we welcome some of the flexibilities in the report around postal and proxy voting, it's essential that the correct checks and balances are in place to ensure that voters and those participating in the election have confidence in the process. And so, I hope the First Minister will take the opportunity to make it clear that the Welsh Government does not endorse any plans to extend proxy voting to enable a non-family member to act as a proxy for more than two people, even if an entire household is self-isolating, so that there is no potential abuse of the system. Of course, the second half of the report focuses on the areas where the planning group could not reach a consensus. These areas are fundamental to the running of elections and to ensure clarity to voters. Firstly, we have made it very clear that no legislation should be introduced in this place to enable the date of the election to be changed, because we believe that the election should take place on 6 May. We're all aware that voter turnout in Welsh parliamentary elections has not been higher than 46 per cent in the lifetime of this place. If we are to work as political parties to improve participation and turnout, then we need to know the rules now in order to give the people of Wales certainty going forward. That means not allowing confusion to thrive by further discussing the date of the election or to allow a last-minute change of date. By having a fixed date for the election on 6 May, we can ensure that all aspects of the election process can be as safe and secure as possible. The people of Wales need that guarantee, so I'm extremely concerned that the First Minister is now looking to introduce legislation to potentially postpone next year's elections. Welsh Government officials must not needlessly waste resources looking at legislation, but instead, focus their efforts on providing a safe and secure election process next May. As I said earlier, other countries have managed to hold elections in these challenging circumstances, so I don't see why we here in Wales cannot hold those elections next year. Now, aside from changing the date of the election, the planning group explored options in changing the times and days that people can vote on. I'm sure the First Minister will agree with me, it's very unlikely that people will be voting at five or six in the morning or as late as 11 or 12 in the evening. There will be also be further confusion if the days that people can vote on are actually separated. I understand the desire to have the most vulnerable to COVID-19, such as the elderly and those with underlying health conditions, vote on one day and everyone else on another day, and that might help towards protecting those most susceptible to the virus, but there will also be a great impact on those participating in the election as well. The opening up of polling stations on multiple days will also have a detrimental impact on the services being provided by local authorities, who will have to find and pay staff to manage the polling stations for an extended period of time. And there will also be questions around security of the ballots, for example, where will ballot boxes be stored overnight in-between polling days and then the count, and who will be allowed to observe the transfer of those boxes? So, I hope the First Minister will address these valid concerns by committing to ensure that polling will actually take place on 6 May between 7 a.m and 10 p.m? Dirprwy Llywydd, with that, can I again thank the members of the elections planning group for their work on this report? I look forward to working constructively with all parties on this matter over the coming weeks and coming months.
Welsh: Ar ran y Ceidwadwyr Cymreig, hoffwn i ddiolch hefyd i Aelodau'r grŵp cynllunio etholiadau am eu gwaith hanfodol ar y mater pwysig iawn hwn. O'r adroddiad, mae'n amlwg bod consensws ar amrywiaeth o faterion. Yn hollbwysig, mae cytundeb y dylai'r etholiadau gael eu cynnal ar 6 Mai y flwyddyn nesaf. Nid oes rheswm pam na all yr etholiadau gael eu cynnal ar 6 Mai o ystyried bod Sbaen, Gwlad Pwyl, Ffrainc a De Korea wedi cynnal rhai etholiadau'n ddiogel yn ystod y pandemig hwn. Yn rhai o'r ardaloedd hyn sydd wedi cynnal etholiadau, ni wnaeth cyfraddau trosglwyddo'r feirws wedi cynyddu, ond, wrth gwrs, rwy'n derbyn bod angen i ni, yma yng Nghymru, roi mesurau ar waith i sicrhau bod yr etholiadau hyn yn ddiogel. Er y bu dau etholiad cyffredinol yn y DU yn ystod y blynyddoedd diwethaf, bydd wedi bod yn bum mlynedd ers i bleidleiswyr allu mynegi eu barn ar Lywodraeth Cymru a ni fel eu cynrychiolwyr. Felly, mae'n hanfodol bod camau'n cael eu cymryd i sicrhau y gall pleidleisio fynd rhagddo'n ddiogel y flwyddyn nesaf, a byddwn i'n ddiolchgar os gallai'r Prif Weinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni efallai yn ei ymateb i'r ddadl hon ynghylch y camau y mae ei swyddogion yn eu hystyried ar hyn o bryd. Byddai hefyd yn ddefnyddiol cael gwybodaeth fanwl o ran sut y mae'r Llywodraeth yn bwriadu gweithredu rhai o'r meysydd consensws yn yr adroddiad, a sut y mae'n bwriadu gweithio gydag eraill i gyflawni rhai o'r cynigion yn yr adroddiad. Mae'r adroddiad yn cyfeirio at annog pobl a oedd yn gwarchod eu hunain i gofrestru i bleidleisio drwy'r bost, sy'n gwneud synnwyr llwyr. Efallai y gall y Prif Weinidog gadarnhau yn ei ateb pryd y bydd y rhaglen yn dechrau annog y rheini sydd wedi bod yn gwarchod eu hunain yn y gorffennol i gofrestru ar gyfer pleidlais drwy'r post a phwy a fydd yn gyfrifol am hyn, a faint o bobl ym mhob ardal a allai fod yn debygol o gofrestru. Fel yr awgrymodd y Ceidwadwyr Cymreig yn ein tystiolaeth ysgrifenedig i'r grŵp cynllunio, er ein bod yn croesawu rhywfaint o'r hyblygrwydd yn yr adroddiad ynghylch pleidleisio drwy'r post a phleidleisio drwy ddirprwy, mae'n hanfodol bod y dulliau cywir o ddiogelu ar waith i sicrhau bod gan bleidleiswyr a'r rhai sy'n cymryd rhan yn yr etholiad ffydd yn y broses. Ac felly, rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog yn manteisio ar y cyfle i'w gwneud yn glir nad yw Llywodraeth Cymru yn cymeradwyo unrhyw gynlluniau i ymestyn pleidleisio drwy ddirprwy i alluogi aelod nad yw'n aelod o'r teulu i weithredu fel ddirprwy i fwy na dau berson, hyd yn oed os yw aelwyd gyfan yn hunan-ynysu, fel na fydd y system yn cael ei cham-drin o bosibl. Wrth gwrs, mae ail hanner yr adroddiad yn canolbwyntio ar y meysydd lle na allai'r grŵp cynllunio ddod i gonsensws. Mae'r meysydd hyn yn hanfodol i gynnal etholiadau ac i sicrhau eglurder i bleidleiswyr. Yn gyntaf, rydym ni wedi'i gwneud yn glir iawn na ddylai deddfwriaeth gael ei chyflwyno yn y lle hwn i alluogi newid dyddiad yr etholiad, oherwydd ein barn ni yw y dylid cynnal yr etholiad ar 6 Mai. Rydym ni i gyd yn ymwybodol nad yw'r ganran sy'n pleidleisio yn etholiadau seneddol Cymru wedi bod yn uwch na 46 y cant yn ystod oes y lle hwn. Os ydym ni eisiau gweithio fel pleidiau gwleidyddol i wella cyfranogiad a'r nifer sy'n pleidleisio, yna mae angen i ni wybod y rheolau nawr er mwyn rhoi sicrwydd i bobl Cymru wrth symud ymlaen. Mae hynny'n golygu peidio â chaniatáu dryswch drwy drafod dyddiad yr etholiad ymhellach na chaniatáu newid dyddiad funud olaf. Drwy gael dyddiad penodol ar gyfer yr etholiad ar 6 Mai, gallwn ni sicrhau y gall pob agwedd ar broses yr etholiad fod mor ddiogel â phosibl. Mae angen y warant honno ar bobl Cymru, felly rwy'n bryderus iawn bod y Prif Weinidog yn awr yn bwriadu cyflwyno deddfwriaeth i ohirio etholiadau'r flwyddyn nesaf o bosibl. Ni ddylai swyddogion Llywodraeth Cymru wastraffu adnoddau'n ddi-angen yn edrych ar ddeddfwriaeth, ond yn hytrach, dylen nhw ganolbwyntio eu hymdrechion ar ddarparu proses etholiad ddiogel fis Mai nesaf. Fel y dywedais i'n gynharach, mae gwledydd eraill wedi llwyddo i gynnal etholiadau o dan yr amgylchiadau heriol hyn, felly nid wyf i'n gweld pam na allwn ni yma yng Nghymru gynnal yr etholiadau hynny y flwyddyn nesaf. Nawr, ar wahân i newid dyddiad yr etholiad, archwiliodd y grŵp cynllunio opsiynau o ran newid yr amseroedd a'r dyddiau y gall pobl bleidleisio arnyn nhw. Rwy'n siŵr y bydd y Prif Weinidog yn cytuno â mi, mae'n annhebygol iawn y bydd pobl yn pleidleisio am bump neu chwech yn y bore na mor hwyr ag 11 neu 12 y nos. Bydd dryswch pellach hefyd os yw'r dyddiau y gall pobl bleidleisio arnyn nhw wedi'u gwahanu mewn gwirionedd. Rwy'n deall yr awydd i gael y bobl fwyaf agored i niwed o COVID-19, fel pobl hŷn a'r rhai â chyflyrau iechyd sylfaenol, bleidleisio ar un diwrnod a phawb arall ar ddiwrnod arall, a gallai hynny helpu i ddiogelu'r rhai sydd fwyaf agored i'r feirws, ond bydd effaith fawr hefyd ar y rhai sy'n cymryd rhan yn yr etholiad yn ogystal. Bydd agor gorsafoedd pleidleisio ar sawl diwrnod hefyd yn cael effaith andwyol ar y gwasanaethau y mae awdurdodau lleol yn eu darparu, a fydd yn gorfod dod o hyd i staff a thalu iddyn nhw reoli'r gorsafoedd pleidleisio am gyfnod estynedig. A bydd cwestiynau hefyd ynghylch diogelwch y pleidleisiau, er enghraifft, ble bydd blychau pleidleisio'n cael eu storio dros nos rhwng diwrnodau pleidleisio ac yna'r cyfrif, a phwy fydd yn cael gweld trosglwyddo'r blychau hynny? Felly, rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog yn mynd i'r afael â'r pryderon dilys hyn drwy ymrwymo i sicrhau y bydd y pleidleisio'n digwydd ar 6 Mai rhwng 7 a.m a 10 p.m? Dirprwy Lywydd, gyda hynny, a gaf i ddiolch eto i aelodau'r grŵp cynllunio etholiadau am eu gwaith ar yr adroddiad hwn? Rwy'n edrych ymlaen at weithio'n adeiladol gyda phob plaid ar y mater hwn dros yr wythnosau nesaf a'r misoedd nesaf.