techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Mohammad Asghar raises a point that has been regularly discussed in this Chamber, and it concerns the lack of action that was taken under the previous franchise agreement, which was agreed on the basis of zero passenger growth, and therefore there was a lack of trains available when we inherited the franchise - over which period, in the past 15 years, we've seen a considerable increase in passenger numbers. We were aware of the need to ensure that, when we took over the franchise, additional rolling stock was available, and that's why we placed an order for the class 769 units, which were due for introduction in May 2018. And as a result of the company's failure to deliver the 769s, we've had to seek that derogation from UK Government concerning PRM. I'm pleased to say that TfW has been working tirelessly to identify where it can get new rolling stock from - and replacement rolling stock - in order to ease capacity. And as I said to Hefin David, there will be a significant increase in capacity on the Rhymney line from next year. And as we move through to the introduction of those brand-new trains in 2023, we will see further increases in capacity across the network. From December of this year, we'll also see a significant increase, of more than 60 per cent, in the number of seats and services available on Sundays. This is a huge, huge step forward and ensures that the franchise is a true seven-day week service.
Welsh: Mae Mohammad Asghar yn codi pwynt sydd wedi'i drafod yn rheolaidd yn y Siambr hon, ac mae'n ymwneud â'r diffyg camau gweithredu a gymerwyd o dan gytundeb y fasnachfraint flaenorol, a gytunwyd ar sail dim cynnydd yn nifer y teithwyr, ac felly roedd diffyg trenau ar gael pan etifeddwyd y fasnachfraint - a dros y cyfnod hwnnw, yn ystod y 15 mlynedd diwethaf, rydym wedi gweld cynnydd sylweddol yn nifer y teithwyr. Roeddem yn ymwybodol o'r angen i sicrhau, pan ddaethom yn gyfrifol am y fasnachfraint, fod cerbydau ychwanegol ar gael, a dyna pam yr archebwyd unedau dosbarth 769, a oedd i fod i gael eu cyflwyno ym mis Mai 2018. Ac o ganlyniad i fethiant y cwmni i ddarparu'r unedau 769, bu'n rhaid i ni geisio'r rhanddirymiad hwnnw gan Lywodraeth y DU mewn perthynas â rheoliadau pobl â chyfyngiadau symudedd. Rwy'n falch o ddweud bod Trafnidiaeth Cymru wedi bod yn gweithio'n ddiflino i nodi o ble y gallant gael cerbydau newydd - a cherbydau yn lle cerbydau eraill - er mwyn gwella capasiti. Ac fel y dywedais wrth Hefin David, bydd cynnydd sylweddol yn y capasiti ar reilffordd Rhymni o'r flwyddyn nesaf ymlaen. Ac wrth i ni agosáu at gyflwyno'r trenau newydd sbon hynny yn 2023, byddwn yn gweld cynnydd pellach yn y capasiti ar draws y rhwydwaith. O fis Rhagfyr eleni, byddwn hefyd yn gweld cynnydd sylweddol, o fwy na 60 y cant, yn nifer y seddi a'r gwasanaethau sydd ar gael ar ddydd Sul. Mae hwn yn gam enfawr ymlaen, ac mae'n sicrhau bod y fasnachfraint yn wasanaeth saith diwrnod yr wythnos go iawn.
English: Minister, passengers on the Rhymney line have been promised the 769s and increased capacity since May 2018, and they're still waiting. Now, I take your point about what you've said to Hefin David - that, when the 769s are introduced, there will be an increase in capacity. But you said that TfW are going to be acting flexibly about looking at the capacity of the new trains when they are replacing the 769s in 2023. Can you just confirm that the increased capacity that we'll see in 2023 is just an increased capacity from now, isn't it, and it's not an increased capacity - as things stand, from the 769s, there will be a decrease in capacity in 2023?
Welsh: Weinidog, mae'r teithwyr ar reilffordd Rhymni wedi cael addewidion ynghylch y trenau 769, a mwy o gapasiti, ers mis Mai 2018, ac maent yn dal i aros. Nawr, rwy'n derbyn eich pwynt ynglŷn â'r hyn rydych wedi'i ddweud wrth Hefin David - sef, pan fydd y trenau 769 yn cael eu cyflwyno, y bydd hynny'n arwain at gynnydd yn y capasiti. Ond dywedasoch y bydd Trafnidiaeth Cymru yn gweithredu mewn modd hyblyg o ran edrych ar gapasiti'r trenau newydd pan fyddant yn rhoi trenau ar waith yn lle'r trenau 769 yn 2023. A allwch gadarnhau mai dim ond capasiti uwch o gymharu â nawr yw'r capasiti uwch y byddwn yn ei weld yn 2023, ac nad yw'n gapasiti uwch - fel y mae pethau, ar ôl y trenau 769, bydd gostyngiad yn y capasiti yn 2023?
English: I think there was some research carried out by a very able rail enthusiast. However, I'm not convinced that the data that was utilised was fully accurate. And I met just today, actually, with TfW to discuss this very issue again, and we agreed that there is an absolute need not just to increase capacity in the short term - in the next two years - but to then maintain that capacity, and, if necessary, to increase it still further, if passengers demand it. If there is a further increase in passenger demand, then TfW will be acting flexibly to meet the demand from constituents in that part of Wales.
Welsh: Credaf fod rhywun sy'n frwdfrydig a galluog iawn ym myd trenau wedi gwneud rhywfaint o waith ymchwil. Fodd bynnag, nid wyf yn argyhoeddedig fod y data a ddefnyddiwyd yn gwbl gywir. A chyfarfûm heddiw, mewn gwirionedd, â Trafnidiaeth Cymru, i drafod yr union fater hwn eto, ac roeddem yn cytuno bod gwir angen nid yn unig cynyddu capasiti yn y tymor byr - yn y ddwy flynedd nesaf - ond cynnal y capasiti hwnnw wedyn, ac os oes angen, ei gynyddu ymhellach fyth, os yw'r teithwyr yn galw am hynny. Os bydd galw'r teithwyr yn cynyddu ymhellach, bydd Trafnidiaeth Cymru yn gweithredu mewn modd hyblyg i ateb y galw gan etholwyr yn y rhan honno o Gymru.
English: Yes, of course. We offer a wide range of funding options to all types of businesses across Wales. As an example of recent funding in Aberconwy, we've supported 16 businesses with their research and development projects through SMARTCymru, with a total value of £1.1 million, over half of which was grant funding.
Welsh: Gwnaf, wrth gwrs. Rydym yn cynnig ystod eang o opsiynau cyllido i bob math o fusnesau ledled Cymru. Fel enghraifft o gyllid diweddar yn Aberconwy, rydym wedi cefnogi 16 o fusnesau gyda'u prosiectau ymchwil a datblygu drwy SMARTCymru â chyfanswm o £1.1 miliwn, gyda hanner y ffigur hwnnw yn gyllid grant.
English: Well, there's certainly demand for business units, for office space, and for industrial units as well across north Wales, and in particular in the area that the Member represents. I will ask my chief regional officer in north Wales to liaise with Business Wales and with Conwy County Borough Council to assess the demand that is currently in existence for business units of this type and to ensure that they are matching that demand with the operators of the particular units so that we can get jobs created in that area. It has to be said that Business Wales have done an excellent job across north Wales since 2015 in assisting the creation of more than 740 new enterprises, which, in turn, have created more than 2,780 jobs. I'll make sure that our regional team works closely with the local authority and with Business Wales to realise the potential of this particular facility.
Welsh: Wel, yn sicr, mae yna alw am unedau busnes, am ofod swyddfa, ac am unedau diwydiannol hefyd ar draws gogledd Cymru, ac yn arbennig yn yr ardal y mae'r Aelod yn ei chynrychioli. Fe ofynnaf i fy mhrif swyddog rhanbarthol yng ngogledd Cymru gysylltu â Busnes Cymru a Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy i asesu'r galw sy'n bodoli ar hyn o bryd am unedau busnes o'r math hwn ac i sicrhau eu bod yn ateb y galw hwnnw gyda gweithredwyr yr unedau dan sylw fel y gallwn sicrhau bod swyddi'n cael eu creu yn yr ardal honno. Mae'n rhaid dweud bod Busnes Cymru wedi gwneud gwaith rhagorol ar draws gogledd Cymru ers 2015 wrth helpu i greu mwy na 740 o fentrau newydd, sydd, yn eu tro, wedi creu mwy na 2,780 o swyddi. Byddaf yn sicrhau bod ein tîm rhanbarthol yn gweithio'n agos gyda'r awdurdod lleol a gyda Busnes Cymru i wireddu potensial y cyfleuster penodol hwn.
English: Thank you for that answer, Ken - for Conwy. That's absolutely brilliant. I really appreciate it. Minister, micro- and small businesses are the backbone of our economy. I am pleased that my party recognises this and is committed to levelling the playing field. We pledge to review the business rates regime and give local businesses and our high street the shot in the arm they need. What are your plans to support local businesses in my and your region?
Welsh: Diolch am eich ateb, Ken - ar ran Conwy. Mae hynny'n hollol wych. Rwy'n gwerthfawrogi hynny'n fawr. Weinidog, microfusnesau a busnesau bach yw asgwrn cefn ein heconomi. Rwy'n falch fod fy mhlaid yn cydnabod hyn ac wedi ymrwymo i sicrhau mwy o chwarae teg. Rydym yn addo adolygu'r drefn ardrethi busnes a rhoi'r hwb sydd ei angen ar fusnesau lleol a'n stryd fawr. Beth yw eich cynlluniau i gefnogi busnesau lleol yn rhanbarth y ddau ohonom?
English: Well, there are a huge range of initiatives that are offered by Welsh Government and our partners, including local authorities. We've provided an additional £2.4 million to local authorities to provide additional discretionary rates relief for local businesses, allowing them to respond to specific local needs. In 2019-20, something in the region of £9.5 million in rate relief will be offered to Conwy County Borough Council, of which £6.4 million will be through our small business rates relief scheme. However, we'll also offer support through Business Wales, through the Development Bank of Wales, and through direct support from Welsh Government, and I will ensure that, as part of the development of the regional economic framework in north Wales, small businesses across the region are taken into full account when they develop future initiatives.
Welsh: Wel, mae ystod enfawr o fentrau ar gael gan Lywodraeth Cymru a'n partneriaid, gan gynnwys awdurdodau lleol. Rydym wedi darparu £2.4 miliwn ychwanegol i awdurdodau lleol er mwyn darparu mwy o ryddhad ardrethi yn ôl disgresiwn i fusnesau lleol, gan ganiatáu iddynt ymateb i anghenion lleol penodol. Yn 2019-20, bydd oddeutu £9.5 miliwn mewn rhyddhad ardrethi yn cael ei gynnig i Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, gyda £6.4 miliwn ohono'n cael ei gynnig drwy ein cynllun rhyddhad ardrethi busnesau bach. Fodd bynnag, byddwn hefyd yn cynnig cefnogaeth drwy Busnes Cymru, drwy Fanc Datblygu Cymru, a thrwy gymorth uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru, a byddaf yn sicrhau, fel rhan o ddatblygiad y fframwaith economaidd rhanbarthol yng ngogledd Cymru, fod busnesau bach ar draws y rhanbarth yn cael eu hystyried yn llawn wrth iddynt ddatblygu mentrau yn y dyfodol.
English: Thank you. We now turn to spokespersons' questions and the first this afternoon is the Conservative spokesperson, Russell George.
Welsh: Diolch. Symudwn ymlaen yn awr at gwestiynau'r llefarwyr a'r cyntaf y prynhawn yma yw llefarydd y Ceidwadwyr, Russell George.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Minister, according to the latest UK economic outlook from PricewaterhouseCoopers, the Welsh economy will grow by just 1 per cent this year and fall back slightly in 2020 with a small growth rate of just 0.8 per cent. Are you happy with the PwC analysis that the Welsh economy will grow at one of the slowest rates of any part of the UK next year? And in response to this research, what specific steps is your Government taking to address low productivity?
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Weinidog, yn ôl y rhagolwg economaidd diweddaraf ar gyfer y DU gan PricewaterhouseCoopers, ni fydd economi Cymru ond yn tyfu 1 y cant yn unig eleni ac yn cwympo ychydig yn 2020 gyda chyfradd twf bach o 0.8 y cant yn unig. A ydych yn fodlon â dadansoddiad PwC y bydd economi Cymru yn tyfu ar un o'r cyfraddau arafaf mewn unrhyw ran o'r DU y flwyddyn nesaf? Ac mewn ymateb i'r ymchwil, pa gamau penodol y mae eich Llywodraeth yn eu cymryd i fynd i'r afael â chynhyrchiant isel?
English: Well, no, I'm not happy, and it's quite clear that Brexit continues to suppress growth, particularly here in Wales, where 60 per cent of our exports are reliant on the 500 million customers within the European Union. In order to drive up productivity, we, through the economic action plan, are focusing our grants, our loans - our business support in all forms - on those businesses of the future: those businesses that are going to be futureproofed in terms of artificial intelligence and digitalisation. A great example of how we are using our resources strategically in this regard came last Thursday when we opened the Advanced Manufacturing Research Centre in north Wales - a centre that will lead to the securing of the Wing of Tomorrow programme and which will inject £4 billion in gross value added to the regional economy. That's a perfect example of how we are using our resources to drive up productivity. It's worth saying that, since devolution, Wales has had the fifth highest increase in GVA per head compared to the 12 UK countries and English regions. But there is no doubt whatsoever that the growth of the economy is being suppressed by the disaster that is Brexit.
Welsh: Wel, na, nid wyf yn fodlon, ac mae'n gwbl amlwg fod Brexit yn parhau i lesteirio twf, yn enwedig yma yng Nghymru, lle mae 60 y cant o'n hallforion yn ddibynnol ar y 500 miliwn o gwsmeriaid yn yr Undeb Ewropeaidd. Er mwyn cynyddu cynhyrchiant, drwy'r cynllun gweithredu ar yr economi, rydym yn canolbwyntio ein grantiau, ein benthyciadau - ein cymorth i fusnesau ar bob ffurf - ar fusnesau'r dyfodol: busnesau a fydd wedi'u diogelu at y dyfodol o ran deallusrwydd artiffisial a digideiddio. Cafwyd enghraifft wych o sut rydym yn defnyddio ein hadnoddau'n strategol yn hyn o beth ddydd Iau diwethaf pan agorwyd y Ganolfan Ymchwil i Weithgynhyrchu Uwch gennym yng ngogledd Cymru - canolfan a fydd yn arwain at ddiogelu rhaglen Adain Yfory ac a fydd yn ychwanegu £4 biliwn mewn gwerth ychwanegol gros at yr economi ranbarthol. Dyna enghraifft berffaith o sut y defnyddiwn ein hadnoddau i wella cynhyrchiant. Mae'n werth dweud, ers datganoli, mai yng Nghymru y bu'r pumed cynnydd uchaf o ran gwerth ychwanegol gros y pen o gymharu â gwledydd y DU a rhanbarthau Lloegr. Ond nid oes unrhyw amheuaeth fod twf yr economi yn cael ei lesteirio gan drychineb Brexit.
English: Well, Minister, devolution was intended to significantly improve the economic performance of Wales, and yet when it comes to re-energising the Welsh economy, instead of taking that opportunity to proactively boost the economy, I would suggest that the Government has failed to create the right conditions to attract inward investment. In your response, Minister, you talked about offering grants to various businesses, but I would say, instead, the Welsh Government's business policy has very much focused on throwing money at businesses like Kancoat, Mainport Engineering and Griffin Place Communications - all received Government funding and all are failed projects. I would absolutely accept that the Government does need to take risks. I accept that. But you have to also take into account that balance between risk and benefit, and I do believe that that balance is wrong. And the auditor general accepts this himself, saying that 'The Welsh Government has not yet implemented an approach to balancing potential risks and benefits'. So, can I ask, Minister, with such a list of poor investments, how can the people of Wales be confident that the Welsh Government can make responsible decisions when it comes to Welsh businesses and managing the Welsh economy effectively?
Welsh: Wel, Weinidog, bwriad datganoli oedd gwella perfformiad economaidd Cymru yn sylweddol, ond serch hynny, o ran ailfywiogi economi Cymru, yn lle achub ar y cyfle i roi hwb rhagweithiol i'r economi, buaswn yn awgrymu bod y Llywodraeth wedi methu creu'r amodau cywir i ddenu buddsoddiad o'r tu allan. Yn eich ymateb, Weinidog, fe sonioch chi am gynnig grantiau i fusnesau amrywiol, ond buaswn yn dweud, yn lle hynny, fod polisi busnes Llywodraeth Cymru wedi canolbwyntio i raddau helaeth ar daflu arian at fusnesau fel Kancoat, Mainport Engineering a Griffin Place Communications - mae pob un wedi cael arian gan y Llywodraeth ac mae pob un ohonynt yn brosiectau sydd wedi methu. Buaswn yn derbyn yn llwyr fod angen i'r Llywodraeth fentro. Rwy'n derbyn hynny. Ond mae'n rhaid i chi hefyd ystyried y cydbwysedd rhwng risg a budd, a chredaf fod y cydbwysedd hwnnw'n anghywir. Ac mae'r archwilydd cyffredinol yn derbyn hyn ei hun, gan ddweud 'Hyd yma, nid yw Llywodraeth Cymru wedi gweithredu dull o gydbwyso'r risgiau a'r manteision posibl'. Felly, a gaf fi ofyn, Weinidog, gyda'r fath restr o fuddsoddiadau gwael, sut y gall pobl Cymru fod yn hyderus y gall Llywodraeth Cymru wneud penderfyniadau cyfrifol mewn perthynas â busnesau Cymru a rheoli economi Cymru yn effeithiol?
English: Can I thank Russell George for that question and echo his support for Small Business Saturday? I do hope that all Members will support that initiative and will encourage their constituents to do so as well. There are many, many areas of support that the Welsh Government offers that contribute to the vibrancy of town centres as they face an incredibly challenging period, not least because of consumer behaviours leading to more orders going online and less on our high streets. But one new particular initiative that I think the Member will be interested in is one that is being developed by my colleague Hannah Blythyn, and that concerns a 'town centre first' approach, not just in terms of retail, but also in terms of where the public sector choose to invest in offices and facilities. I think it's vitally important that we look at the example in Pontypridd over how Transport for Wales has chosen to invest within the town centre there, which, in turn, is leading to further investment by other businesses. This is the sort of model that we now wish to see rolled out right across the length and breadth of Wales. And, of course, the finance Minister is very aware of the need to ensure that the business rates regime benefits those businesses that are facing an uncertain future.
Welsh: A gaf fi ddiolch i Russell George am ei gwestiwn ac adleisio'i gefnogaeth i Ddydd Sadwrn y Busnesau Bach? Gobeithio y bydd pob Aelod yn cefnogi'r fenter honno ac yn annog eu hetholwyr i wneud hynny hefyd. Mae llawer iawn o feysydd cymorth y mae Llywodraeth Cymru yn eu cynnig sy'n cyfrannu at fywiogrwydd canol trefi wrth iddynt wynebu cyfnod anhygoel o heriol, yn anad dim oherwydd ymddygiad defnyddwyr sy'n arwain at fwy o archebu ar-lein a llai ar y stryd fawr. Ond un fenter newydd arbennig y credaf y bydd gan yr Aelod ddiddordeb ynddi yw'r un sy'n cael ei datblygu gan fy nghyd-Aelod Hannah Blythyn, ac sy'n ymwneud â dull 'canol y dref yn gyntaf', nid yn unig o ran manwerthu, ond hefyd o ran ble mae'r sector cyhoeddus yn dewis buddsoddi mewn swyddfeydd a chyfleusterau. Credaf ei bod yn hanfodol bwysig inni edrych ar yr enghraifft ym Mhontypridd a gweld sut y mae Trafnidiaeth Cymru wedi dewis buddsoddi yng nghanol y dref yno, ac mae hynny, yn ei dro, yn arwain at fuddsoddiad pellach gan fusnesau eraill. Dyma'r math o fodel rydym am ei weld yn cael ei gyflwyno ledled Cymru. Ac wrth gwrs, mae'r Gweinidog cyllid yn ymwybodol iawn o'r angen i sicrhau bod y drefn ardrethi busnes o fudd i'r busnesau hynny sy'n wynebu dyfodol ansicr.
English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Minister, we know that delays on trains and overcrowding on trains can have a direct impact on the economy and productivity in Wales. A number of workers in Wales have to decide to leave home earlier in order to get on a train or to get to work on time; others arrive at their workplace late. Has the Government made an assessment of how much delay and overcrowding of trains cost the economy, including hours lost in the workplace?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Rŵan, Weinidog, rydyn ni'n gwybod bod oedi ar drenau a gorlenwi ar drenau yn gallu cael effaith uniongyrchol ar gynhyrchiant o fewn yr economi yng Nghymru. Mae llawer o weithwyr yng Nghymru yn gorfod penderfynu gadael eu cartrefi yn gynharach er mwyn gwneud yn siŵr eu bod yn gallu cael ar drên neu gyrraedd gwaith mewn pryd. Mae pobl eraill yn cyrraedd y gwaith yn hwyr. Ydy'r Llywodraeth wedi gwneud asesiad o faint mae oedi a gorlenwi trenau yn ei gostio i'r economi, yn cynnwys oriau sy'n cael eu colli yn y gweithle?
English: We are able to, on a periodic basis, calculate the amount of time lost and then, setting that against average earnings, we are able to assess the sort of loss to the economy as a whole. Clearly, we do not wish to see any time lost for passengers and we don't wish to see a penny lost for the economy, and that's why we're investing £5 billion in this franchise period in the new franchise agreement, including £800 million for new rolling stock and almost £200 million for improved stations. We're also integrating public transport better through legislation, including the buses (Wales) Bill and further reforms on bus services; the introduction of better infrastructure for active travel and for bus rapid transport, so that people can choose to leave their car at home in full knowledge that they'll be able to get to work by public transport in just as little time as they would by their own car, if not in less time than that.
Welsh: O bryd i'w gilydd, rydym yn gallu cyfrifo faint o amser sy'n cael ei golli ac yna, gan osod hynny yn erbyn enillion cyfartalog, gallwn asesu'r math o golled i'r economi yn ei chyfanrwydd. Yn amlwg, nid ydym am weld teithwyr yn colli unrhyw amser ac nid ydym am weld yr economi'n colli'r un geiniog, a dyna pam ein bod yn buddsoddi £5 biliwn yn nghyfnod y fasnachfraint hon yng nghytundeb y fasnachfraint newydd, gan gynnwys £800 miliwn ar gyfer cerbydau newydd a bron i £200 miliwn ar gyfer gwella gorsafoedd. Rydym hefyd yn integreiddio trafnidiaeth gyhoeddus yn well drwy ddeddfwriaeth, gan gynnwys Bil bysiau (Cymru) a diwygiadau pellach i wasanaethau bysiau; cyflwyno gwell seilwaith ar gyfer teithio llesol ac ar gyfer bysiau cyflym, fel y gall pobl ddewis gadael eu car gartref gan wybod yn iawn y byddant yn gallu cyrraedd y gwaith ar drafnidiaeth gyhoeddus mewn cyn lleied o amser ag y byddent yn ei wneud yn eu car eu hunain, os nad mewn llai o amser na hynny.
English: Overcrowding can make it an unpleasant experience on a train. I heard from a member of Plaid Cymru's team here in the Assembly earlier, as it happens, about trying to travel down on the train from Maesteg to the Barbarians' game over the weekend, and passengers couldn't get on the train because trains were full. My own daughter was telling me of a journey across the north Wales line in the last few weeks where people were standing in the toilet because the train was overcrowded. It's not acceptable.
Welsh: Mae gorlenwi'n gallu ei gwneud hi'n brofiad amhleserus ar drên hefyd. Roeddwn i'n clywed gan aelod o dîm Plaid Cymru yma yn y Cynulliad, yn digwydd bod, yn gynharach, yn trio teithio ar drên Maesteg i lawr i gêm y Barbariaid dros y penwythnos, a theithwyr yn methu â chael ar drên oherwydd bod trenau'n llawn. Mi oedd fy merch fy hun yn adrodd am siwrnai ar draws llinell y gogledd yn yr wythnosau diwethaf lle'r oedd pobl yn sefyll yn y tŷ bach oherwydd bod y trên yn rhy llawn. Dydy o ddim yn dderbyniol.