English: Thank you, everyone, for taking part in this debate. I'm pleased to take part as well. I think it's going to be a rather thoughtful debate about what we want urban Wales to look like, not just literally, but philosophically as well, because this is very much about the place of the citizen in designing our environment. While I want to speak directly to the motion today, I did first want to reference yesterday's debate and the contributions made on air quality, simply because I want to reinforce a point about political will. David Melding mentioned in his opening contribution the frameworks, but frameworks only go so far, and without political will, really good ideas don't happen. I'll just give this example: Members may well remember my protestations about the airborne gunk that finds its way periodically in through my bedroom window as it crosses Swansea bay. There are some mornings when I really feel like an Emily Brontë tribute band, I must admit. But this same airborne gunk surrounds our glorious new university building in Jersey Marine. It affects our world-class tourism attraction: our fantastic south Wales coast. It's the same fug, basically, that creeps across our seaside cycle paths. It mingles with exhaust fumes when I'm sitting there in traffic playing join the dots with the many, many traffic lights that seem to infest Swansea city centre. None of this does anything to stir life into those nowcaster diversion signs that cost us all £100,000 to help us avoid areas of high pollution. They're still functioning as very little more than rather dull roadside sculptures. So, when Simon Thomas yesterday said that Governments really need to take their environmental regulation enforcement responsibilities seriously, he was right. Those enforcement opportunities aren't just like the nowcasters - just decorative things on the side of the road. It isn't all about regulation, either. I think it would be a mistake to play down the opportunities - responsibilities, even - of our citizens, and that's not just for things like recycling, as we rehearsed here last week, but about those plans to improve amenities as indicated in the motion, and as both David and Jeremy have mentioned. It's a week when we've been discussing the difference between people and prerogatives and Parliament and the Executive, but we can't just demand a right to be heard if we're not prepared also to take our responsibility seriously to do. I think there's another debate here to be had about what consultation looks like, but it's part of a much bigger question, which this debate touches on, about citizen engagement as a gateway to citizen participation. Are we raised as a population to think that our surroundings are somebody else's responsibility? Are we raised to think that we should do something about it? Is it somebody else's job to worry about it? Have we reached a stage where our citizens don't have confidence that our ideas are valuable or relevant or influential? I think it's worth remembering that the driving philosophy behind the Swansea city of culture bid was that it would help to change how we think about our environment and our communities, and make them part of tackling problems rather than abandoning those problems to be solved by councils. I think the Swansea bay tidal lagoon is a good example of what I'm talking about. Political will has been galvanised, not just by academic arguments but by creating advocates out of the people who live locally - getting them to think about a big new idea in quite a complicated policy area and believing that they were powerful enough, brave enough and confident enough to help to make this visionary change. The same may well be true for electric cars in due course, David. I think this motion, which suggests that the city region concept is central to regeneration, might well be correct, but I think that both the bids in Wales could learn a thing or two from the story of the lagoon about bringing citizens right into the heart of visionary change. That visionary change can be very neighbourhood based, of course. I understand that the Welsh Government is publishing a housing report soon. If that doesn't talk about making citizens part of housing policy by encouraging them to think about how they'll plan for their needs over a lifetime then I'll be disappointed. I'll apply the same to town-centre planning, if you like. Some of the Vibrant and Viable Places plans in my region reflect elements of this. They're not just about affordable high-street starter homes and then nowhere to go. Thought has been given to real lives, to intermediate rental properties, as well as to accessible downsizing properties, so that people can find new homes in later life in a familiar community, freeing up larger properties to allow new families in, reinvigorating community cohesion and, of course, encouraging new participants in the local economy. But just when I think that the real needs of real human beings are starting to be very visible at the heart of a big transformational idea, it runs up against the blunt instrument of target-driven local development plans. Maybe the citizen isn't quite yet powerful enough to make all visionary changes when Government policy development data-gatherers are switched off to those important data that really are central to informing political will. Thank you.
Welsh: Diolch i chi, bawb, am gymryd rhan yn y ddadl hon. Rwy'n falch o gymryd rhan hefyd. Rwy'n credu ei bod yn mynd i fod yn ddadl eithaf meddylgar ynglŷn â sut rydym eisiau i'r Gymru drefol edrych, nid yn unig yn llythrennol, ond yn athronyddol yn ogystal, gan fod hyn yn ymwneud yn helaeth iawn â lle'r dinesydd wrth gynllunio ein hamgylchedd. Er fy mod yn awyddus i siarad yn uniongyrchol am y cynnig heddiw, yn gyntaf roeddwn am gyfeirio at y ddadl ddoe a'r cyfraniadau a wnaed ar ansawdd aer, yn syml oherwydd fy mod am atgyfnerthu pwynt a wnaed am ewyllys gwleidyddol. Soniodd David Melding yn ei gyfraniad agoriadol am y fframweithiau, ond hyn a hyn yn unig y gall fframweithiau ei wneud, a heb ewyllys gwleidyddol, ni fydd syniadau da iawn yn digwydd. Rwyf am roi'r enghraifft hon yn unig: efallai y bydd yr Aelodau'n cofio fy mhrotestiadau ynglŷn â'r aer brwnt sy'n dod o dro i dro i mewn drwy ffenestr fy ystafell wely wrth iddo groesi bae Abertawe. Mae yna rai boreau pan wyf yn teimlo fel band teyrnged Emily Brontë, mae'n rhaid i mi gyfaddef. Ond mae'r un aer brwnt yn amgylchynu ein hadeilad prifysgol newydd gogoneddus yn Jersey Marine. Mae'n effeithio ar ein hatyniad twristiaeth byd-eang: arfordir gwych de Cymru. Yr un mwrllwch, yn y bôn, ag sy'n cripian ar draws ein llwybrau beicio glan môr. Mae'n cymysgu â mygdarth egsôst pan wyf yn eistedd yno yn y traffig yn chwarae cysylltu'r dotiau gyda'r nifer helaeth o oleuadau traffig sydd i'w gweld yn bla ynghanol dinas Abertawe. Nid yw hyn yn gwneud unrhyw beth i ennyn bywyd yn yr arwyddion dargyfeirio nowcaster hynny a gostiodd £100,000 i bawb ohonom i'n helpu i osgoi ardaloedd o lygredd uchel. Maent yn dal i weithredu fel fawr ddim mwy na cherfluniau braidd yn ddiflas ar ochr y ffordd. Felly, pan ddywedodd Simon Thomas ddoe fod gwir angen i'r Llywodraethau fod o ddifrif ynglŷn â'u cyfrifoldebau gorfodi rheoliadau amgylcheddol, roedd yn llygad ei le. Nid pethau tebyg i'r nowcasters yw'r cyfleoedd gorfodi - pethau addurniadol yn unig ar ochr y ffordd. Nid yw'n ymwneud yn llwyr â rheoleiddio ychwaith. Rwy'n credu y byddai'n gamgymeriad i fychanu'r cyfleoedd - cyfrifoldebau, hyd yn oed - i'n dinasyddion, ac nid yn unig o ran pethau fel ailgylchu, fel yr ailadroddwyd gennym yma yr wythnos diwethaf, ond o ran y cynlluniau gwella amwynderau fel y nodir yn y cynnig, ac fel y mae David a Jeremy wedi crybwyll. Mae'n wythnos pan fuom yn trafod y gwahaniaeth rhwng pobl ac uchelfreintiau a'r Senedd a'r Weithrediaeth, ond ni allwn fynd ati i fynnu'r hawl i gael ein clywed os nad ydym yn barod hefyd i fod o ddifrif ynglŷn â'n cyfrifoldeb i wneud hynny. Rwy'n credu bod yna ddadl arall i'w chael yma ynglŷn â beth yw ymgynghori, ond mae'n rhan o gwestiwn llawer mwy y mae'r ddadl hon yn cyffwrdd ag ef, am ymgysylltu â dinasyddion fel porth i gyfranogiad dinasyddion. A ydym wedi cael ein magu fel poblogaeth i feddwl bod ein hamgylchedd yn gyfrifoldeb i rywun arall? A ydym wedi cael ein magu i feddwl y dylem wneud rhywbeth am y peth? Ai gwaith rhywun arall yw poeni am y peth? A ydym wedi cyrraedd cam lle nad yw ein dinasyddion yn hyderus fod ein syniadau'n werthfawr neu'n berthnasol neu'n ddylanwadol? Rwy'n credu ei bod yn werth cofio mai'r athroniaeth sy'n sail i gais dinas diwylliant Abertawe oedd y byddai'n helpu i newid y ffordd rydym yn meddwl am ein hamgylchedd a'n cymunedau, a'u gwneud yn rhan o fynd i'r afael â phroblemau yn hytrach na rhoi'r gorau i'r problemau hynny a gadael iddynt gael eu datrys gan gynghorau. Rwy'n meddwl bod y morlyn llanw ym mae Abertawe yn enghraifft dda o'r hyn rwy'n siarad amdano. Mae'r ewyllys gwleidyddol wedi cael ei gryfhau, nid yn unig gan ddadleuon academaidd ond drwy greu dadleuwyr o'r bobl sy'n byw yn lleol - eu cael i feddwl am syniad mawr newydd mewn maes polisi eithaf cymhleth a chredu eu bod yn ddigon grymus, yn ddigon dewr a digon hyderus i helpu i wneud y newid gweledigaethol hwn. Gall yr un peth yn sicr fod yn wir am geir trydan maes o law, David. Rwy'n meddwl y gallai'r cynnig hwn, sy'n awgrymu bod y cysyniad o ddinas-ranbarth yn ganolog i adfywio, fod yn gywir yn sicr, ond rwy'n meddwl y gallai'r ddau gais yng Nghymru ddysgu un neu ddau o bethau o stori'r morlyn ynglŷn â dod â dinasyddion i mewn i ganol newid gweledigaethol. Gall y newid gweledigaethol hwnnw fod yn seiliedig i raddau helaeth yn y gymdogaeth, wrth gwrs. Deallaf fod Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi adroddiad tai yn fuan. Os nad yw'n sôn am wneud dinasyddion yn rhan o bolisi tai drwy eu hannog i feddwl sut y byddant yn cynllunio ar gyfer eu hanghenion gydol oes yna byddaf yn siomedig. Fe gymhwysaf yr un peth i gynllunio canol trefi, os mynnwch. Mae rhai o'r cynlluniau Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid yn fy rhanbarth yn adlewyrchu elfennau o hyn. Nid ymwneud â chartrefi cychwynnol fforddiadwy ar y stryd fawr yn unig a wnânt heb fod unman i fynd wedyn. Ystyriwyd bywydau go iawn, eiddo rhent canolradd, yn ogystal ag eiddo llai o faint hygyrch i symud iddo, fel y gall pobl ddod o hyd i gartrefi newydd yn ddiweddarach mewn bywyd mewn cymuned gyfarwydd, gan ryddhau eiddo mwy o faint i alluogi teuluoedd newydd i ddod i mewn, gan ailfywiogi cydlyniant cymunedol ac wrth gwrs, annog cyfranogwyr newydd yn yr economi leol. Ond yn syth pan fyddaf yn meddwl bod gwir anghenion bodau dynol go iawn yn dechrau dod yn weladwy iawn wrth galon syniad mawr trawsnewidiol, daw yn erbyn offeryn di-awch cynlluniau datblygu lleol sy'n cael eu gyrru gan dargedau. Efallai nad yw'r dinesydd yn ddigon grymus eto i wneud yr holl newidiadau gweledigaethol pan fo casglwyr data datblygu polisi'r Llywodraeth yn ddall i'r data pwysig sy'n bendant yn ganolog i lywio ewyllys gwleidyddol. Diolch.