techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you for that answer. I know that the Welsh Government will be acutely aware of these concerns around coal tip safety. It's something I've raised many times in the Senedd, and I know that, as you have set out, there is work ongoing to find solutions to make the tips that are deemed highest risk, particularly, safe. I would be interested to gain an understanding of the Welsh Government's legal perspective on this. The finance Minister said in a statement in September of last year - and I quote - that: 'The UK Government has a legal and moral responsibility to work with the Welsh Government to address this issue and fund these long-term costs.' Could you, Counsel General, please explain what these legal responsibilities the UK Government has are, presumably under the Mines and Quarries (Tips) Act 1969, and what role you can play to help ensure that those responsibilities are upheld? Because, as the deputy climate change Minister said at the end of last year, the UK Government is currently abdicating those responsibilities. And finally, if I may, you referred in your first answer to the consultation being held by the Law Commission, which I welcome. Could you please give us an update on the work undertaken so far and provide a date for us about when you expect them to publish their recommendations, please?
Welsh: Diolch am eich ateb. Gwn y bydd Llywodraeth Cymru yn ymwybodol iawn o'r pryderon hyn ynghylch diogelwch tomenni glo. Mae'n rhywbeth rwyf wedi'i godi droeon yn y Senedd, ac fel y nodwyd gennych, gwn fod gwaith yn mynd rhagddo i ganfod i atebion i sicrhau bod y tomenni yr ystyrir eu bod yn peri'r risg fwyaf, yn enwedig, yn ddiogel. Byddai'n dda gennyf ddeall safbwynt cyfreithiol Llywodraeth Cymru ar hyn. Dywedodd y Gweinidog cyllid mewn datganiad ym mis Medi y llynedd: 'Mae cyfrifoldeb cyfreithiol a moesol ar Lywodraeth y DU i weithio gyda Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â'r mater hwn ac i ariannu'r costau hirdymor hyn.' Gwnsler Cyffredinol, a wnewch chi esbonio beth yw'r cyfrifoldebau cyfreithiol hyn sydd gan Lywodraeth y DU, o dan Ddeddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969 yn ôl pob tebyg, a pha rôl y gallwch ei chwarae i helpu i sicrhau bod y cyfrifoldebau hynny'n cael eu cyflawni? Oherwydd, fel y dywedodd y dirprwy Weinidog newid hinsawdd ddiwedd y llynedd, mae Llywodraeth y DU yn ymwrthod â'r cyfrifoldebau hynny ar hyn o bryd. Ac yn olaf, os caf, fe gyfeirioch chi yn eich ateb cyntaf at yr ymgynghoriad a gynhelir gan Gomisiwn y Gyfraith, sy'n rhywbeth rwy'n ei groesawu. A fyddech cystal â rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y gwaith a wnaed hyd yn hyn a rhoi dyddiad i ni pryd rydych yn disgwyl iddynt gyhoeddi eu hargymhellion, os gwelwch yn dda?
English: As the Counsel General will be aware, there is, presently, inadequate legislation for local authorities to ensure that coal tips on private land are safe. Although the current Act does give local authorities the necessary power to enter private land at any reasonable time in order to inspect and carry out safety tests, a minimum of two days' notice is required. If the landowner refuses, as is their right, there is a requirement for local authorities to obtain a court order to gain entry, and this could take some considerable time. Whilst most landowners, I'm sure, would be more than happy for inspections of disused coal tips, there's nonetheless a legislative limitation that could lead to serious consequences. With this in mind, does the Counsel General believe that this legislation needs to be tightened in order to mitigate any danger to the public due to a delay in disused coal tip inspections, and what considerations has he given to the prospect of amending this aspect of legislation for any new regulatory system? Thank you.
Welsh: Fel y gŵyr y Cwnsler Cyffredinol, ar hyn o bryd, nid oes deddfwriaeth ddigonol i awdurdodau lleol sicrhau bod tomenni glo ar dir preifat yn ddiogel. Er bod y Ddeddf bresennol yn rhoi pŵer angenrheidiol i awdurdodau lleol gael mynediad i dir preifat ar unrhyw adeg resymol er mwyn archwilio a chynnal profion diogelwch, mae angen rhoi o leiaf ddau ddiwrnod o rybudd. Os yw perchennog y tir yn gwrthod, ac mae hawl ganddynt i wneud hynny, mae gofyniad i awdurdodau lleol gael gorchymyn llys er mwyn cael mynediad, a gallai hyn gymryd cryn dipyn o amser. Er y byddai'r rhan fwyaf o berchnogion tir, rwy'n siŵr, yn fwy na pharod i gael archwiliadau o hen domenni glo, ceir cyfyngiad deddfwriaethol serch hynny a allai arwain at ganlyniadau difrifol. Gyda hyn mewn golwg, a yw'r Cwnsler Cyffredinol o'r farn fod angen tynhau'r ddeddfwriaeth hon er mwyn lleihau unrhyw berygl i'r cyhoedd yn sgil oedi cyn archwilio hen domenni glo, a pha ystyriaethau y mae wedi'u rhoi i'r posibilrwydd o ddiwygio'r agwedd hon ar y ddeddfwriaeth ar gyfer unrhyw system reoleiddio newydd? Diolch.
English: Well, I thank Joel for that question, and, yes, the point you raise in respect of the role of local authorities is right, and also in terms of the obligations of private landowners who have coal tips on their property, or even sometimes part of coal tips, as some of the complications. This is an issue I think that has been identified by the Law Commission and is part of the ongoing work, and I'm sure will be part of something that we need to address in respect of any regulatory regime with regard to coal tips. And when we have the full report and the recommendations and we've had an opportunity to consider those and also the substance of legislation, I'm sure that that will be a significant part of it.
Welsh: Wel, diolch i Joel am ei gwestiwn, ac mae'r pwynt a godwch ar rôl awdurdodau lleol yn gywir, a hefyd ynghylch rhwymedigaethau perchnogion tir preifat a chanddynt domenni glo ar eu heiddo, neu hyd yn oed rannau o domenni glo, weithiau, fel rhai o'r cymhlethdodau. Mae hwn yn fater a nodwyd gan Gomisiwn y Gyfraith, rwy'n credu, ac mae'n rhan o'r gwaith parhaus, ac rwy'n siŵr y bydd yn rhan o rywbeth y mae angen inni fynd i'r afael ag ef mewn perthynas ag unrhyw gyfundrefn reoleiddiol yng nghyswllt tomenni glo. A phan fyddwn wedi cael yr adroddiad llawn a'r argymhellion, ac wedi cael cyfle i ystyried y rheini yn ogystal â sylwedd y ddeddfwriaeth, rwy'n siŵr y bydd hynny'n rhan bwysig o'r gwaith.
English: Thank you for your question. Last month, the UK Government launched a consultation on the Human Rights Act 1998. I have concerns about these proposals. My officials and I will be carefully scrutinising the detail to determine the impact on Welsh law and to ensure that the rights of the people of Wales are not diluted.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Fis diwethaf, lansiodd Llywodraeth y DU ymgynghoriad ar Ddeddf Hawliau Dynol 1998. Mae gennyf bryderon am y cynigion hyn. Bydd fy swyddogion a minnau'n craffu'n ofalus ar y manylion i bennu'r effaith ar gyfraith Cymru ac i sicrhau nad yw hawliau pobl Cymru yn cael eu gwanhau.
English: Thank you. Martha Spurrier, director of human rights group Liberty, has said that: 'This plan to reform the Human Rights Act is a blatant, unashamed power grab from a Government that wants to put themselves above the law. They are quite literally rewriting the rules in their favour so they become untouchable.' The Law Society of England and Wales's president has said that: 'People from all walks of life rely on the Human Rights Act to uphold and protect their rights. Any reform of this subtle and carefully crafted legal instrument should be led by evidence - not driven by political rhetoric We trust that government's final proposals will preserve the UK's deserved reputation as a global leader in upholding human rights both domestically and on the international stage.' Fundamentally, any loss or regression or diminution of human rights is deeply worrying and destabilising, both to the individual and to the state. Counsel General, what representations and dialogue with the UK Government are ongoing in this area, and has the Welsh Government clearly expressed its position on the very deeply held concerns about such dangerous proposed actions for the Welsh citizen?
Welsh: Diolch. Mae Martha Spurrier, cyfarwyddwr grŵp hawliau dynol Liberty, wedi dweud: 'Mae'r cynllun hwn i ddiwygio'r Ddeddf Hawliau Dynol yn enghraifft amlwg a digywilydd o gipio pwerau gan Lywodraeth sydd am osod eu hunain uwchben y gyfraith. Maent yn llythrennol yn ailysgrifennu'r rheolau o'u plaid hwy fel na ellir eu cyffwrdd.' Mae llywydd Cymdeithas Cyfreithwyr Cymru a Lloegr wedi dweud: 'Mae pobl o bob cefndir yn dibynnu ar y Ddeddf Hawliau Dynol i gynnal ac amddiffyn eu hawliau. Dylai unrhyw ddiwygio a wneir i'r offeryn cyfreithiol cynnil hwn, sydd wedi'i lunio'n ofalus, gael ei arwain gan dystiolaeth - nid ei yrru gan rethreg wleidyddol Hyderwn y bydd cynigion terfynol y llywodraeth yn diogelu enw da haeddiannol y DU fel arweinydd byd-eang yn cynnal hawliau dynol gartref ac ar y llwyfan rhyngwladol.' Yn y bôn, mae colli neu grebachu neu leihau hawliau dynol yn destun pryder ac yn ansefydlogi'r unigolyn a'r wladwriaeth. Gwnsler Cyffredinol, pa sylwadau a thrafodaethau sy'n mynd rhagddynt gyda Llywodraeth y DU yn y maes hwn, ac a yw Llywodraeth Cymru wedi mynegi ei barn yn glir wrth Lywodraeth y DU ynghylch y pryderon dwys ynglŷn ag effaith y fath gamau arfaethedig peryglus ar ddinasyddion Cymru?
English: Thank you for your question. The proposals in the consultation on the Human Rights Act 1998 are UK Government ones. They do not reflect the views of Welsh Government. My officials and I, and in conjunction with the Minister for Social Justice, Jane Hutt, are carefully considering the consultation document.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Cynigion Llywodraeth y DU yw'r cynigion yn yr ymgynghoriad ar Ddeddf Hawliau Dynol 1998. Nid ydynt yn adlewyrchu safbwyntiau Llywodraeth Cymru. Mae fy swyddogion a minnau, ac ar y cyd â'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol, Jane Hutt, yn ystyried y ddogfen ymgynghori'n ofalus.
English: Diolch yn fawr, Cwnsler Cyffredinol. Obviously, from the answer you gave to Rhianon Passmore and everything else you've done over the years, you clearly agree with me that any changes to fundamental rights, like the Human Rights Act, should always be met with real caution. They form the basis of individual and collective rights within our liberal democracy. We should be adding to them, not taking rights away and talking about stuff like rights inflation. We are used to the UK Government's power grab from this Parliament by legislating in devolved areas and through the United Kingdom Internal Market Act 2020. However, I think that here we have something even more serious, because we have a power grab against the Welsh people. As the Minister, Jane Hutt, said in her declaration today: this goes to the very fundamental basis of our devolution settlement. It's a fundamental right that all legislation from this place, be it primary or secondary legislation, needs to be compatible with convention rights, and if they're incompatible, then the people of Wales can hold each and every one of us accountable in court. The proposal preventing a court from quashing certain secondary legislation found incompatible with a person's human rights totally undermines this right. This was a right that the people of Wales -
Welsh: Diolch yn fawr, Gwnsler Cyffredinol. Yn amlwg, o'r ateb a roesoch i Rhianon Passmore a phopeth arall rydych wedi'i wneud dros y blynyddoedd, rydych yn amlwg yn cytuno â mi y dylid bod yn ofalus iawn bob amser wrth wneud unrhyw newidiadau i hawliau sylfaenol, fel y Ddeddf Hawliau Dynol. Maent yn sail i hawliau unigol a chyfunol o fewn ein democratiaeth ryddfrydol. Dylem fod yn ychwanegu atynt yn hytrach na chael gwared ar hawliau a sôn am bethau fel chwyddiant hawliau. Rydym wedi arfer â Llywodraeth y DU yn cipio pwerau oddi wrth y Senedd hon drwy ddeddfu mewn meysydd datganoledig a thrwy Ddeddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020. Fodd bynnag, credaf fod hyn hyd yn oed yn fwy difrifol, gan fod gennym enghraifft o gipio pwerau oddi wrth bobl Cymru. Fel y dywedodd y Gweinidog, Jane Hutt, yn ei datganiad heddiw: mae hyn yn effeithio'n sylfaenol ar sail ein setliad datganoli. Mae'n hawl sylfaenol fod angen i bob deddfwriaeth a ddaw o'r lle hwn, boed yn ddeddfwriaeth sylfaenol neu'n is-ddeddfwriaeth, fod yn gydnaws â hawliau'r confensiwn, ac os ydynt yn anghydnaws, gall pobl Cymru ddwyn pob un ohonom i gyfrif yn y llys. Mae'r cynnig sy'n atal llys rhag dirymu is-ddeddfwriaeth benodol y canfyddir ei bod yn anghydnaws â hawliau dynol unigolyn yn tanseilio'r hawl hon yn llwyr. Roedd hon yn hawl a enillwyd gan bobl Cymru -
English: The Member needs to ask his question now.
Welsh: Mae angen i'r Aelod ofyn ei gwestiwn yn awr.
English: - won in a referendum in 1997, a right that was affirmed in a second referendum in 2011, and confirmed in 2021 when the abolishers were totally rejected at the ballot box. What can you do as Counsel General, and what can all of us do from every party, every Member of this Senedd, to protect the rights of the people of Wales? Diolch yn fawr.
Welsh: - mewn refferendwm ym 1997, hawl a gadarnhawyd mewn ail refferendwm yn 2011, ac a gadarnhawyd yn 2021 pan gafodd y diddymwyr eu gwrthod yn llwyr yn y blwch pleidleisio. Beth y gallwch ei wneud fel Cwnsler Cyffredinol, a beth y gall pob un ohonom ninnau o bob plaid ei wneud, pob Aelod o'r Senedd hon, i ddiogelu hawliau pobl Cymru? Diolch yn fawr.
English: Thank you for the supplementary. I mean, I can probably respond by perhaps quoting what the chief executive of Amnesty International said. This is a body that I think has support across political parties and incredible international status. Sacha Deshmukh, the chief executive, she said, 'Let's not pussyfoot around with this. It is not wrong to say that Government ministers risk aligning themselves with authoritarian regimes if their overhaul of the Human Rights Act is successful.' When you take the review of human rights, what is also proposed in respect of judicial review, which is about limiting the ability of the courts to challenge the exercise of power - the unlawful exercise of power by Governments - when you look at the Nationalities and Borders Bill, which seeks to give arbitrary rights to take away citizenship from individuals, when you look at the police, crime and sentencing legislation, which seeks to provide substantial restrictions on the freedom to protest, what we have is a Government that is moving towards an increasingly authoritarian framework. So, this review is fundamentally important. I can say, certainly, my view as Counsel General is that I do not want to see any diminution of human rights in terms of our compatibility with human rights legislation, and I think we'll make that clear and many other points clear in the representations that we actually make to the UK Government. You know, the price of freedom is eternal vigilance. If ever there was a time to be eternally vigilant, now is it.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn atodol. Mae'n debyg y gallaf ymateb drwy ddyfynnu'r hyn a ddywedodd prif weithredwr Amnesty International. Mae hwn yn gorff a chanddo gefnogaeth ar draws y pleidiau gwleidyddol a statws rhyngwladol anhygoel. Dywedodd Sacha Deshmukh, y prif weithredwr, 'Dewch inni siarad yn blwmp ac yn blaen. Nid yw'n anghywir i ddweud bod gweinidogion y Llywodraeth mewn perygl o sefyll ochr yn ochr â chyfundrefnau awdurdodaidd os llwyddant i ail-lunio'r Ddeddf Hawliau Dynol.' Pan edrychwch ar yr adolygiad o hawliau dynol, yr hyn a gynigir hefyd mewn perthynas ag adolygiad barnwrol, sy'n ymwneud â lleihau gallu'r llysoedd i herio'r modd yr arferir pwerau - arfer pwerau'n anghyfreithlon gan Lywodraethau - pan edrychwch ar Fil Cenedligrwydd a Ffiniau y DU, sy'n ceisio rhoi hawliau mympwyol i ddiddymu dinasyddiaeth unigolion, pan edrychwch ar y ddeddfwriaeth heddlu, troseddu a dedfrydu, sy'n ceisio cyfyngu'n sylweddol ar y rhyddid i brotestio, yr hyn sydd gennym yw Llywodraeth sy'n symud tuag at fframwaith cynyddol awdurdodaidd. Felly, mae'r adolygiad hwn yn hanfodol bwysig. Gallaf ddweud, yn sicr, mai fy marn i fel Cwnsler Cyffredinol yw nad wyf am weld hawliau dynol yn cael eu lleihau o gwbl o gymharu â deddfwriaeth hawliau dynol, a chredaf y byddwn yn dweud hynny'n glir ynghyd â llawer o bwyntiau eraill yn y sylwadau a wnawn i Lywodraeth y DU. Wyddoch chi, pris rhyddid yw gwyliadwriaeth dragwyddol. Os bu amser erioed i fod yn dragwyddol wyliadwrus, nawr yw'r amser hwnnw.
English: Thank you for your question. The UK Government has informed Welsh Government that it intends to fully engage with the devolved Governments in conducting its review of retained EU law. I await further information with regard to that review and how the UK Government intends to engage with Welsh Government.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Mae Llywodraeth y DU wedi rhoi gwybod i Lywodraeth Cymru ei bod yn bwriadu ymgysylltu'n llawn â'r Llywodraethau datganoledig wrth gynnal ei hadolygiad o gyfraith yr UE a ddargedwir. Rwy'n disgwyl rhagor o wybodaeth am yr adolygiad hwnnw a sut y mae Llywodraeth y DU yn bwriadu ymgysylltu â Llywodraeth Cymru.
English: A simple supplementary, Counsel General. In awaiting the future response from the UK Government, I wonder on what basis does he expect engagement between the UK Government and Welsh Government Ministers such as himself, the Counsel General, to be conducted. Should it be on the basis of respect and understanding of the competences of devolved administrations? Does he have any other thoughts on the way he would like this to proceed in a constructive and positive way?
Welsh: Cwestiwn atodol syml, Gwnsler Cyffredinol. Wrth aros am ymateb gan Lywodraeth y DU yn y dyfodol, tybed ar ba sail y mae'n disgwyl i'r ymgysylltiad rhwng Llywodraeth y DU a Gweinidogion Llywodraeth Cymru fel ef ei hun, y Cwnsler Cyffredinol, gael ei gynnal. A ddylai fod ar sail parch a dealltwriaeth o gymwyseddau gweinyddiaethau datganoledig? A oes ganddo unrhyw syniadau eraill ynglŷn â'r ffordd yr hoffai i hyn ddigwydd mewn ffordd adeiladol a chadarnhaol?
English: We now move to questions to the Senedd Commission. There is just one question this afternoon, and I call on Huw Irranca-Davies to ask that question.
Welsh: Nesaf yw cwestiynau i Gomisiwn y Senedd. Dim ond un cwestiwn sydd y prynhawn yma, a galwaf ar Huw Irranca-Davies i ofyn y cwestiwn hwnnw.
English: COVID-19 has not prevented us from undertaking important engagement work, but it has meant that much of the work has moved online. We have run focus groups and events online, as well as education sessions, surveys and workshops. While this has caused some challenges, it's also offered opportunities for us to reach people who have not previously engaged with our work, such as those who find it difficult to travel to our activities. We have been mindful of those who are digitally excluded by conducting face-to-face interviews wherever possible or to contact over the phone when needed. We are currently evaluating and reviewing our online engagement work to ensure that it complements face-to-face work when restrictions allow.
Welsh: Nid yw COVID-19 wedi ein rhwystro rhag gwneud gwaith ymgysylltu pwysig ond mae wedi golygu bod llawer o'r gwaith hwnnw wedi symud ar-lein. Rydyn ni wedi cynnal grwpiau ffocws a digwyddiadau ar-lein, yn ogystal â sesiynau addysg, arolygon a gweithdai. Er bod hyn wedi achosi rhai heriau, mae hefyd wedi cynnig cyfleoedd inni gyrraedd pobl nad ydyn nhw wedi ymgysylltu â'n gwaith ni o'r blaen, fel y rhai sy'n ei chael hi'n anodd i deithio i'n gweithgareddau fel arfer. Rydyn ni wedi bod yn ystyriol o bobl, hefyd, sydd wedi'u hallgau'n ddigidol drwy gynnal cyfweliadau wyneb yn wyneb lle bo hynny'n bosibl neu gysylltu dros y ffôn pan fo angen. Ar hyn o bryd, rŷn ni'n gwerthuso ac yn adolygu ein gwaith ymgysylltu ar-lein i sicrhau ei fod yn ategu gwaith wyneb yn wyneb pan fydd cyfyngiadau'n caniatáu.
English: Thank you very much for that answer.
Welsh: Diolch yn fawr iawn am yr ateb hwnnw.
English: I have to say we have to give a compliment to all the people within the Commission who've managed to adapt very rapidly to moving services and provision online so that we can do the sort of engagement we've seen, and not least amongst this, I have to say, is the welcome approach of the education outreach section, separate from our committees and everything else, who've done so much to keep an involvement with our schools and potential young electorate as well, as we lowered the voting age to 16 at the last election. I wonder, though, whether or not you are anticipating a time when, whilst keeping the benefits of what we've learned through working online and a virtual medium, we also are able to bring young people, in particular, back to the Senedd, to the physical infrastructure, to the tangible manifestation of our place of democracy in Wales as soon as it is COVID safe, because there is no substitute, I have to say, to guiding them around this building, being in the education unit and hearing here in Cardiff exactly how we conduct our business of scrutiny.
Welsh: Mae'n rhaid imi ddweud bod yn rhaid inni ganmol yr holl bobl yn y Comisiwn sydd wedi llwyddo i addasu'n gyflym iawn i symud gwasanaethau a darpariaeth ar-lein fel y gallwn ymgysylltu yn y ffordd rydym wedi'i gweld, ac yn enwedig, mae'n rhaid imi ddweud, gwaith yr adran allgymorth addysg, sydd ar wahân i'n pwyllgorau a phopeth arall, ac sydd wedi gwneud cymaint i gadw cysylltiad â'n hysgolion a darpar etholwyr ifanc hefyd, wrth inni ostwng yr oedran pleidleisio i 16 ar gyfer yr etholiad diweddaraf. Serch hynny, tybed a ydych yn rhagweld adeg pan fyddwn, gan gadw manteision yr hyn rydym wedi'i ddysgu drwy weithio ar-lein a thrwy gyfrwng rhithwir, yn gallu dod â phobl ifanc, yn arbennig, yn ôl i'r Senedd, i'r adeilad ffisegol, i ganolbwynt diriaethol ein democratiaeth yng Nghymru cyn gynted ag y bydd hynny'n ddiogel o ran COVID, oherwydd mae'n rhaid imi ddweud nad oes dim i guro eu tywys o gwmpas yr adeilad hwn, cael bod yn yr uned addysg a chlywed yma yng Nghaerdydd sut yn union rydym yn cyflawni ein gwaith craffu.