English: Clearly, your lobbying must have paid off and they didn't want to - . They wanted to spare your blushes, Rhun. Following a 14-week public consultation, the revised code, which now includes a presumption against the closure of rural schools, and the first ever designation of rural schools for this purpose, came into force, as the Chair said, on 1 November. A presumption against the closure of rural schools does not mean - and I have been very clear about this - that rural schools will never close. However, it does mean that the case for closure must be strong and not taken until all viable alternatives to closure have been conscientiously considered, and that includes the principle of federation. I believe that consideration of alternatives should be a two-stage process, with the proposer doing this before they even decide to proceed to consultation, with an opportunity for anyone else with an interest to put forward suggestions for alternatives as part of the consultation, which the proposer must consider, and the new code provides for this. Of course, it is important for Members to remember that it is not Welsh Government but it is local authorities that are responsible for planning school places and for ensuring that there are sufficient schools providing primary and secondary education in their area. Schools are regarded as sufficient if they are sufficient in number, character and equipment to provide for all pupils the opportunity of an appropriate education. In order to fulfil these duties, local authorities must ensure that they plan thoroughly for schools serving their area. This is linked directly to a local authority's duty to strive to raise education standards. Proposers will have long deliberated over whether to proceed to consultation on the closure of a school. However, it is important that the proposer is open to new ideas and suggestions and proposals emerging from the consultations, and that the final decision that the proposer may make is not a foregone conclusion. In undertaking their responsibilities in respect of school reorganisation, local authorities and other relevant bodies must comply with the statutory provisions of the code and must have regard to the statutory guidance. The code recognises that education must be the primary consideration. The presumption against the closure of rural schools aims to balance local authorities' responsibilities with the wishes and concerns of local communities. It aims to ensure that rural schools are given a fair hearing and that closure is not seen as an only option or the foregone conclusion. As I stated previously, the revised code came into force on 1 November and applied immediately. From that date, local authorities considering bringing forward proposals to close a school will be required to check whether the school is on the list and the further procedures and the requirements set out in the code will then apply. However, the new provisions do not apply to proposals already in train, where the consultation was published prior to the code coming into force. And this is necessary to ensure the proposers are able to comply with the code in force, including in respect of their consultation. And, although the presumption against the closure of rural schools does not apply to these proposals, local authorities and other proposers must nevertheless ensure that they comply with the first edition of the code. This includes ensuring that the proposal to close any school is robust and in the best interests of educational provision in that area, and that the impact of the closure of a school on the community has been assessed through the production of a community impact assessment. The code sets a high standard for consultation, providing for all those with an interest to make their views known and have those views taken into account. Anyone with an interest can also make their views known through any objection period that may follow. With regard to the petition, Members will appreciate that, given the potential for proposals to be referred to Welsh Ministers for determination - and I have had to make such determinations - I am unable to comment on the merits or otherwise of any proposal that may subsequently be referred to me for determination.
Welsh: Yn amlwg, mae'n rhaid bod eich lobïo wedi talu ar ei ganfed ac nid oeddent eisiau - . Roeddent am arbed embaras i chi, Rhun. Yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus 14 wythnos o hyd, daeth y cod diwygiedig i rym, fel y dywedodd y Cadeirydd, ar 1 Tachwedd, cod sydd bellach yn cynnwys rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig, a dynodi ysgolion gwledig am y tro cyntaf erioed at y diben hwn. Nid yw rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig yn golygu - ac rwyf wedi bod yn glir iawn ynglŷn â hyn - na fydd ysgolion gwledig byth yn cau. Fodd bynnag, mae'n golygu bod yn rhaid i'r achos dros gau fod yn gryf ac ni ddylid ei wneud hyd nes y bydd pob dewis amgen dichonadwy yn lle cau wedi'u hystyried yn gydwybodol, ac mae hynny'n cynnwys yr egwyddor o ffedereiddio. Rwy'n credu y dylai ystyried dewisiadau eraill fod yn broses ag iddi ddau gam, gyda'r cynigydd yn gwneud hyn cyn iddynt benderfynu symud ymlaen i ymgynghori hyd yn oed, gyda chyfle i unrhyw un arall sydd â diddordeb gyflwyno awgrymiadau ar gyfer dewisiadau amgen fel rhan o'r ymgynghoriad, a rhaid i'r cynigydd eu hystyried, ac mae'r cod newydd yn darparu ar gyfer hyn. Wrth gwrs, mae'n bwysig i'r Aelodau gofio nad Llywodraeth Cymru ond awdurdodau lleol sy'n gyfrifol am gynllunio lleoedd ysgol ac am sicrhau bod digon o ysgolion yn darparu addysg gynradd ac uwchradd yn eu hardal. Ystyrir bod ysgolion yn ddigonol os ydynt yn ddigonol o ran nifer, ansawdd a chyfarpar i roi cyfle i'r holl ddisgyblion gael addysg briodol. Er mwyn cyflawni'r dyletswyddau hyn, rhaid i awdurdodau lleol sicrhau eu bod yn cynllunio'n drylwyr ar gyfer yr ysgolion sy'n gwasanaethu eu hardal. Mae hyn yn cysylltu'n uniongyrchol â dyletswydd awdurdod lleol i ymdrechu i godi safonau addysg. Bydd cynigwyr wedi trafod yn hir a ddylid bwrw ymlaen i ymgynghori ar gau ysgol. Fodd bynnag, mae'n bwysig fod y cynigydd yn agored i syniadau ac awgrymiadau a chynigion newydd sy'n dod i'r amlwg o'r ymgynghoriadau, ac nad yw'r penderfyniad terfynol y gall cynigydd ei wneud yn un anochel. Wrth ymgymryd â'u cyfrifoldebau mewn perthynas ag ad-drefnu ysgolion, rhaid i awdurdodau lleol a chyrff perthnasol eraill gydymffurfio â darpariaethau statudol y cod a rhaid iddynt ystyried y canllawiau statudol. Mae'r cod yn cydnabod bod yn rhaid i addysg fod yn brif ystyriaeth. Bwriad y rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig yw ceisio sicrhau cydbwysedd rhwng cyfrifoldebau awdurdodau lleol a dymuniadau a phryderon cymunedau lleol. Ei nod yw sicrhau bod ysgolion gwledig yn cael gwrandawiad teg ac na welir cau fel unig opsiwn neu ganlyniad anochel. Fel y nodais eisoes, daeth y cod diwygiedig i rym ar 1 Tachwedd a daeth yn weithredol ar unwaith. O'r dyddiad hwnnw, bydd angen i awdurdodau lleol sy'n ystyried cyflwyno cynigion i gau ysgol edrych i weld a yw'r ysgol ar y rhestr a bydd y gweithdrefnau a'r gofynion pellach a nodir yn y cod yn berthnasol wedyn. Fodd bynnag, nid yw'r darpariaethau newydd yn berthnasol i gynigion sydd eisoes ar y gweill, lle y cyhoeddwyd yr ymgynghoriad cyn i'r cod ddod i rym. Ac mae hyn yn angenrheidiol er mwyn sicrhau bod modd i'r cynigwyr gydymffurfio â'r cod sydd mewn grym, gan gynnwys mewn perthynas â'u hymgynghoriad. Ac er nad yw'r rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgolion gwledig yn berthnasol i'r cynigion hyn, rhaid i awdurdodau lleol a chynigwyr eraill sicrhau er hynny eu bod yn cydymffurfio ag argraffiad cyntaf y cod. Mae hyn yn cynnwys sicrhau bod y cynnig i gau unrhyw ysgol yn gadarn ac er budd gorau'r ddarpariaeth addysg yn yr ardal honno, a bod effaith cau ysgol ar y gymuned wedi'i hasesu drwy gynhyrchu asesiad o'r effaith ar y gymuned. Mae'r cod yn gosod safon uchel ar gyfer ymgynghori, gan ddarparu ar gyfer pawb sydd â diddordeb mewn lleisio eu barn a chael y safbwyntiau hynny wedi'u hystyried. Gall unrhyw un sydd â diddordeb fynegi eu barn hefyd drwy gyfrwng unrhyw gyfnod gwrthwynebu a allai ddilyn. O ran y ddeiseb, bydd yr Aelodau'n sylweddoli, o ystyried y posibilrwydd y gallai cynigion gael eu hatgyfeirio at Weinidogion Cymru am benderfyniad - ac rwyf wedi gorfod gwneud penderfyniadau o'r fath - nid wyf yn gallu gwneud sylwadau ar rinweddau neu fel arall unrhyw gynnig a allai gael ei atgyfeirio ataf wedyn am benderfyniad.