English: Diolch. I'd like this afternoon to perhaps join colleagues in appreciating the efforts and the commitment of the higher education sector in Wales and the positive impact it has on civil life as well as our economy. As Helen Mary has indicated, I'm proud to have been a part of that before I became an Assembly Member. For many years, I worked in the sector. I do recognise that, over those years since as well, there have been some considerable changes in the sector with respect to the structure and organisation. We've seen an expansion in the number of students, the different numbers of providers available, the provision - the expansion of programmes - and the research has increased dramatically. Greater variation of providers exists in Wales, and there's an increase in the number of HE courses now being offered within further education institutions. There is a whole different set-up to what existed, perhaps, when I left eight years ago. Now, a significant feature of this changing landscape has been a trend towards greater consolidation with the merger - . We now see eight universities. You mentioned the University of Wales Trinity Saint David. Well, that was, of course, Lampeter, Trinity college and Swansea Metropolitan University put together - and the University of Wales, actually - and it now includes FE colleges as well. So, there has been a dramatic change, with many FE colleges offering degree courses now as well. So, those FE colleges you talk about actually are offering HE level courses, level 6 courses. They have some of the highest satisfaction rates in the UK, Welsh universities have, so let's actually congratulate them on some of the work that they do, because the students are actually seeing good provision and a good experience, and they wouldn't have those satisfaction results if they didn't. Believe you me, I've been with students during those results; I know exactly what they say - they'll tell you as it is. So, if they are actually giving you a good satisfaction result, they are seeing universities as offering something beneficial to them and they're happy with that. Now, I'm not going to hide from the fact of the other aspects, but let's also recognise the voice of the student, because I haven't heard much about the voice of the student in this debate. It's all been about governance. I'll come back to that; I will come back to governance. But let's talk about the students and remember that, because I also highlight - . We talk about health very often; we talk about a patient-centred agenda. Perhaps we should be looking at a student-centred agenda, a student-focused agenda when we talk about education, and particularly higher education as well. And I do recognise, unfortunately, the challenges from governance and financial aspects of HE institutions that exist today, but they're not new, unfortunately. I remember being a trade union officer at the time when the then Swansea Institute was under threat of closure or being basically taken over following questions of governance and academic standards.
Welsh: Diolch. Hoffwn ymuno â chyd-Aelodau y prynhawn yma i werthfawrogi ymdrechion ac ymrwymiad y sector addysg uwch yng Nghymru a'r effaith gadarnhaol y mae'n ei chael ar fywyd sifil yn ogystal â'n heconomi. Fel y dywedodd Helen Mary, rwy'n falch fy mod wedi bod yn rhan o hynny cyn imi ddod yn Aelod Cynulliad. Bûm yn gweithio yn y sector am flynyddoedd lawer. Dros y blynyddoedd hynny, rwy'n cydnabod bod newidiadau sylweddol wedi digwydd yn y sector o ran y strwythur a'r drefniadaeth. Rydym wedi gweld cynnydd yn nifer y myfyrwyr, y niferoedd gwahanol o ddarparwyr sydd ar gael, y ddarpariaeth - ehangu rhaglenni - ac mae'r ymchwil wedi cynyddu'n ddramatig. Mae mwy o amrywiaeth o ddarparwyr yn bodoli yng Nghymru, a gwelwyd cynnydd yn nifer y cyrsiau addysg uwch sy'n cael eu cynnig ar hyn o bryd mewn sefydliadau addysg bellach. Mae'n gwbl wahanol i'r hyn a oedd yn bodoli, efallai, pan adewais i wyth mlynedd yn ôl. Nawr, un o nodweddion arwyddocaol y newid hwn yn y dirwedd oedd tueddiad i gyfuno mwy - . Bellach, gwelwn wyth prifysgol. Fe sonioch chi am Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. Wel, Llanbedr Pont Steffan, coleg y Drindod a Phrifysgol Fetropolitan Abertawe gyda'i gilydd oedd honno'n arfer bod - a Phrifysgol Cymru, mewn gwirionedd - ac mae'n awr yn cynnwys colegau addysg bellach hefyd. Felly, mae newid dramatig wedi bod, gyda llawer o golegau addysg bellach yn cynnig cyrsiau gradd hefyd erbyn hyn. Felly, mae'r colegau addysg bellach y soniwch amdanynt yn cynnig cyrsiau lefel addysg uwch mewn gwirionedd, cyrsiau lefel 6. Gan brifysgolion Cymru y gwelir rhai o'r cyfraddau bodlonrwydd uchaf yn y DU, felly gadewch inni eu llongyfarch ar beth o'r gwaith a wnânt, gan fod y myfyrwyr mewn gwirionedd yn gweld darpariaeth dda a phrofiad da, ac ni fyddent yn cael y fath ganlyniadau bodlonrwydd pe na baent. Credwch chi fi, rwyf wedi bod gyda myfyrwyr yn ystod y canlyniadau hynny; gwn yn union beth y maent yn ei ddweud - maent yn ei dweud hi fel y mae. Felly, os ydynt yn rhoi canlyniad bodlonrwydd da i chi, maent yn gweld bod y prifysgolion yn cynnig rhywbeth buddiol iddynt ac maent yn hapus gyda hynny. Nawr, nid wyf yn mynd i ochel rhag yr agweddau eraill, ond gadewch i ni hefyd gydnabod llais y myfyriwr, oherwydd ni chlywais lawer am lais y myfyriwr yn y ddadl hon. Mae'r cyfan wedi ymwneud â llywodraethu. Dof yn ôl at hynny; dof yn ôl at lywodraethu. Ond gadewch i ni siarad am y myfyrwyr a chofiwch hynny, oherwydd rwyf hefyd yn tynnu sylw at - . Rydym yn siarad am iechyd yn aml iawn; rydym yn sôn am agenda sy'n canolbwyntio ar y claf. Efallai y dylem edrych ar agenda sy'n canolbwyntio ar y myfyriwr pan soniwn am addysg, ac yn enwedig addysg uwch. Ac rwy'n cydnabod, yn anffodus, yr heriau o ran llywodraethu ac agweddau ariannol sefydliadau addysg uwch sy'n bodoli heddiw, ond nid ydynt yn newydd, yn anffodus. Cofiaf fod yn swyddog undeb llafur pan oedd Athrofa Abertawe ar y pryd dan fygythiad o gael ei chau neu ei throsfeddiannu i bob pwrpas yn sgil cwestiynau ynghylch llywodraethu a safonau academaidd.