English: Thank you very much. The debate started this afternoon with Neil Hamilton agreeing with much that is in the 'Reaching the Million' document. So, I don't quite understand why we have to go after one aspect alone in the amendment that doesn't genuinely contribute to the vision and leadership that we need in this area. Suzy Davies emphasised the need to increase confidence, and I agree with you entirely on that. You asked for an explanation of the clause - yes, I agree with Adam - that is a little bit ambiguous, which is 'sustainable current regimes and systems'. As Adam mentioned, it's those heartlands, those Welsh-speaking areas where the Welsh language is the natural everyday language, and the need to maintain that network of communities through economic measures - that's at the heart of that particular aspect. Simon Thomas talked about the fact that the Welsh language is now very dependent on the world of education and that there are advantages in that, and that there are educational advantages to bilingualism. He spoke about the challenge facing local authorities and the need to set specific targets and milestones on the journey to creating 1 million Welsh speakers. He also talked about the importance of thinking about the workforce, and even though one in three teachers can speak Welsh, they're not necessarily teaching through the medium of Welsh. Jeremy Miles talked about the discussion in the committee, and I'm very grateful for the work that has been done by that particular committee and the recommendations in its report. He went on to talk about and agree with what Adam and I have been arguing for: that the prosperity of the Welsh language is intrinsically linked to the economic prosperity of the communities where there are many people who do speak Welsh, and the need for that emphasis to be made in the economic strategy - the long-awaited strategy - and that we hope it will include that particular aspect. Jeremy also talked about the need for the WESPs to be much more ambitious, and he spoke about the need to create demand as well as respond to it. Adam then talked about our failure, if truth be told, to separate economic prosperity from linguistic prosperity, and that the economic foundation for the Welsh language is a historical thing that we can trace and that we need to maintain now. And as we look at the discussions with regard to local government reform, there's an opportunity here to look at regionalisation, and that we don't just regionalise across the north and around the city regions, but that we also, as a counterpoint to that, think about creating a region for the west that would work hand in hand with the city regions, and that would be some sort of forum of collaboration around the vital issues that do require collaboration with regard to the Welsh language. Adam spoke specifically about outward migration and reminded us of the Llwybro scheme and the need for the infrastructure to be far better connected between north and south and east and west in our nation, as well as out from our nation. I also think that creating a forum, starting with the four councils - Anglesey, Gwynedd, Ceredigion and Carmarthenshire - where the Welsh language-speaking communities are particularly strong, would be a means of sharing the good practice that's seen in some of those councils already with regard to the Welsh language. You only have to look at how the language policy in Gwynedd and the education policies in Gwynedd have succeeded in maintaining and safeguarding communities with a high percentage of Welsh speakers, and that that's happening despite the decline in other areas. Gareth Bennett said that he agrees with this need to maintain the heartlands in economic terms. Yes, that's what we're saying. But we're also saying, hand in hand with maintaining the heartlands economically and creating prosperity in those areas, that we need to encourage growth across Wales. We wouldn't say that we would want to go back to some bygone age. We need to expand across Wales as well, but without the heartlands, it's difficult to do that. That's what our argument is. But it gladdened my heart to see thousands of people in Tafwyl over the weekend, in the capital city, in Cardiff, enjoying the vibrant modern Welsh culture in a new context. So, the context is changing, people are moving around, and we need to acknowledge that as well. Whilst Tafwyl was on in Cardiff, and one of my sons happened to be there, I was in the Felinheli Festival. Another event; a completely different event; a Welsh-medium event, again, but it was a village event, in the area where the Welsh language is the daily language in the shop and on the street.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Mi ddechreuodd y ddadl y prynhawn yma efo Neil Hamilton yn cytuno efo llawer sydd yn y ddogfen, 'Cyrraedd y Miliwn'. Felly, nid wyf cweit yn deall pam fod angen mynd ar ôl un agwedd ac un agwedd yn unig yn y gwelliant, sydd ddim wir yn cyfrannu at y weledigaeth a'r arweiniad sydd eu hangen yn y maes yma. Mi oedd Suzy Davies yn pwysleisio'r angen i godi hyder, ac rydw i'n cytuno yn llwyr efo chi ar hynny. Roeddech chi'n gofyn am esboniad am y cymal sydd - ac rydw i'n cytuno efo Adam - dipyn bach yn annelwig, sef 'cyfundrefnau cynhaliol cyfredol'. Fel yr oedd Adam yn egluro, y cadarnleoedd, y bröydd Cymraeg, lle mae'r Gymraeg yn iaith naturiol bob dydd, a'r angen i gynnal y rhwydwaith yna o gymunedau drwy fesurau economaidd - dyna ydy craidd hynny. Roedd Simon Thomas yn sôn am y ffaith bod yr iaith Gymraeg bellach yn ddibynnol iawn ar y byd addysg a bod yna fanteision i hynny, ac yn wir bod yna fanteision addysgol penodol i ddwyieithrwydd. Mi soniodd am yr her sy'n wynebu awdurdodau lleol a'r angen i osod targedau penodol a cherrig milltir ar y daith i greu 1 miliwn o siaradwyr. Soniodd hefyd am bwysigrwydd meddwl am y gweithlu, ac er bod un o bob tri athro ac athrawes yn medru'r Gymraeg, nid ydyn nhw o angenrheidrwydd yn dysgu drwy'r Gymraeg. Mi soniodd Jeremy Miles am y drafodaeth yn y pwyllgor iaith, ac rwy'n ddiolchgar iawn am y gwaith sydd wedi cael ei wneud gan y pwyllgor hwnnw a'r argymhellion yn fanna. Mi aeth ymlaen i sôn ac i gytuno efo beth y mae Adam a minnau yn ei ddadlau: bod ffyniant y Gymraeg ynghlwm â ffyniant economaidd yr ardaloedd lle mae yna ganrannau uchel o bobl yn siarad Cymraeg, a'r angen felly i'r pwyslais yna fod yn y strategaeth economaidd hir-ddisgwyliedig, ond, gobeithio, bydd hi'n cynnwys hynny. Mi soniodd Jeremy hefyd am yr angen i'r cynlluniau addysg strategol fod yn llawer mwy uchelgeisiol, a'r angen i greu galw yn ogystal ag ymateb iddo fo. Adam wedyn yn sôn ein bod ni yn methu, yn wirioneddol, gwahanu ffyniant economaidd oddi wrth ffyniant ieithyddol, a bod sylfaen economaidd y Gymraeg yn rhywbeth hanesyddol y gallwn ni ei olrhain a bod angen inni gynnal hynny rŵan. Ac wedyn, wrth inni edrych drwy'r trafodaethau sydd ynglŷn â diwygio llywodraeth leol, cyfle sydd yma i ni wrth edrych ar ranbartholi, nid yn unig ein bod ni yn rhanbartholi ar draws y gogledd, ac yn rhanbartholi o gwmpas y dinasoedd rhanbarth, ond ein bod ni hefyd, fel rhyw fath o wrthbwynt i hynny i gyd, yn meddwl am greu rhanbarth ar gyfer y gorllewin a fyddai'n gweithio law yn llaw â'r rhanbarthau dinesig, sef rhyw fath o fforwm o gydweithio o gwmpas y materion allweddol y mae angen cydweithio arnyn nhw o safbwynt yr iaith Gymraeg. Ac mi soniodd Adam yn benodol am faterion allfudo a'n hatgoffa ni o'r cynllun Llwybro a'r angen i'r isadeiledd gysylltu'n llawer iawn gwell rhwng de a gogledd a rhwng gorllewin a dwyrain ein gwlad ni, yn ogystal ag allan o'n gwlad ni. Rydw i'n meddwl hefyd y byddai creu fforwm, gan ddechrau efo'r pedwar cyngor - Môn, Gwynedd, Ceredigion, sir Gâr - lle mae'r cymunedau Cymraeg yn gryf, yn fodd hefyd o ledu peth o'r arfer da sydd yn digwydd yn rhai o'r cynghorau hynny yn barod o gwmpas yr iaith Gymraeg. Nid oes ond angen edrych ar sut mae polisi iaith Gwynedd a sut mae polisïau addysg Gwynedd wedi medru cynnal cymunedau efo cyfrannau uchel yn siarad Cymraeg a bod hynny er gwaethaf y dirywiad sydd wedi digwydd mewn llefydd eraill. Mi soniodd Gareth Bennett ei fod o'n cytuno efo'r angen yma i gynnal y cadarnleoedd yn economaidd. Ie, dyna beth yr ydym yn ei ddweud. Ond rydym hefyd yn dweud, law yn llaw â chynnal y cadarnleoedd yn economaidd a chreu ffyniant ynddyn nhw, fod angen annog twf ar draws Cymru. Nid yw rhywun yn dweud ein bod ni'n mynd yn ôl i ryw oes a fu. Mi ydym ni angen ehangu ar draws Cymru hefyd ac heb y cadarnleoedd, byddai hi'n anodd gwneud hynny. Dyna yw ein dadl ni. Ond, mi oedd yn llonni fy nghalon i i weld miloedd o bobl yn Tafwyl dros y penwythnos, yn y brifddinas, yng Nghaerdydd, yn mwynhau bywiogrwydd y diwylliant Cymraeg cyfoes mewn cyd-destun newydd. Felly, mae'r cyd-destun yn newid, mae pobl yn symud o gwmpas, ac mae'n rhaid cydnabod hynny yn wir. Tra'r oedd Tafwyl ymlaen yng Nghaerdydd - ac roedd un o'm meibion yn digwydd bod yna - mi oeddwn i yng Ngŵyl y Felinheli. Gŵyl arall; gŵyl hollol wahanol; gŵyl cyfrwng Cymraeg, eto, ond gŵyl bentrefol oedd honno, yn yr ardal lle mae'r Gymraeg yn iaith dydd i ddydd, yn y siop ac ar y stryd.