English: We have always looked to protect local government from the worst impacts of austerity. Delivering on the commitment for the best possible settlement, local authorities will receive an extra £200 million through the revenue and capital settlement next year. This brings total investment from the Welsh Government in core revenue funding and non-domestic rates to spend on delivering key services, including schools and social services, to nearly £4.5 billion. This means a real-terms increase for every local authority, acknowledged by the Welsh Local Government Association as an exceptionally good finance settlement. I am grateful to the WLGA for the positive engagement that they've had with Ministers and the co-operation shown in managing a challenging timetable for this year's budget. Through the local government settlement and through our £1.8 billion education budget, the draft budget supports the national mission for a world-class education system, which includes more than £200 million for our educational infrastructure. Llywydd, with the new money for local government and the additional funding we are providing for schools and social care through other funding streams, we have matched the additional funding we received in the spending round in relation to schools and social care in England and we've gone further. We have achieved this despite the burden of funding shortfalls delivered by the UK Treasury. I've previously updated Members on the £36 million shortfall that we received this year as a result of the UK Government failing to meet in full the increased public sector pension costs that we face. That shortfall will rise to around £50 million in 2020-1. It is entirely contrary to the UK Treasury's own principles set out in the 'Statement of funding policy', and removes £50 million that I could have otherwise allocated to our public services. We recognise the vital role that local authorities provide in delivering preventative services. Prevention has been at the heart of the work in relation to our eight cross-cutting priorities of early years, social care, housing, employability and skills, better mental health, decarbonisation, poverty, and biodiversity. These are the areas where early intervention pays dividends, and where it's essential to delivering long-term outcomes. Through the new approach, we worked across Government, and outside traditional ministerial boundaries, to maximise our collective contribution to these priority areas. As a result, we're allocating new funding on top of existing measures, to help protect the future of our planet and to tackle poverty. We know that there is no greater challenge facing Government, public bodies, businesses and third sector organisations and communities across Wales than climate change. That is why, in the first budget since our declaration of a climate emergency, we are allocating a new £140 million package of capital funding to support our ambitions for decarbonisation and to protect our wonderful environment. Drawing on the advice of the UK Committee on Climate Change we are investing in the areas where we can have the greatest impact for our environment. This includes investment in active travel and an electric bus fleet, new ways of building homes, enhancing our most ecologically important sites, and the development of a national forest to extend the full length of our country. As recognised by WWF Cymru, this additional investment is a positive step on our journey to a greener Wales. Llywydd, this draft budget also protects the significant ongoing investments we're making in support of our low-carbon delivery plan. This includes investments in our flagship £738 million investment in the south Wales metro and the additional £20 million we're investing this year in the north Wales metro. We're also making improvements in energy efficiency in 25,000 households through the Nest and Arbed schemes. By investing £240 million in this programme since 2010, we have been able to lift thousands of low-income households out of fuel poverty. The greatest physical risks posed by climate change are increasingly intense storms, flooding and coastal erosion. In this budget we're committing £64 million to protect communities from the most severe impacts of climate change. In terms of broader measures, we are also considering a public communications campaign around the climate and ecological emergency and a citizens' assembly, and we'll say more on this as our plans are developed in-year. Building on existing cross-Government action totalling more than £1 billion, we are allocating an additional £19 million in a package of measures that are specifically targeted to help some of the most vulnerable people living in poverty in our communities. This includes new funding to extend pupil deprivation grant access for uniforms and other school essentials, ongoing funding to tackle period poverty, as well as extending funding for the school holiday enrichment programme. Our mental health and early years priority work has also delivered extra funding for the whole school approach, to provide counselling and emotional support at school, as well as additional funding for Flying Start, allowing the programme to reach 3,500 more children. Good-quality housing is central to supporting people in poverty. Together with an extra £175 million capital this year, we will have invested more than £2 billion in affordable housing over this Assembly term. And that is major investment welcomed by Community Housing Cymru. Building on the steps we have taken in recent years and the 'journey checker' developed by the future generations commissioner, we have published for the first time a budget improvement plan, which sets out how we intend to take continuous steps to embed the requirements of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 into the budget process. I welcome the commissioner's statement that Wales should be commended for being at the forefront of a movement towards well-being budgeting. Despite ongoing austerity imposed at a UK level undermining our ability to deliver the investment our country truly deserves, I am proud to introduce a budget that continues to invest in our vital public services while supporting our ambitions for a more equal, more prosperous and greener Wales. Thank you.
Welsh: Rydym wedi ceisio amddiffyn llywodraeth leol bob amser rhag effeithiau gwaethaf cyni. Gan gyflawni'r ymrwymiad i'r setliad gorau posibl, fe fydd awdurdodau lleol yn cael £200 miliwn yn ychwanegol drwy setliad refeniw a chyfalaf y flwyddyn nesaf. Bydd hyn yn dod â buddsoddiad gan Lywodraeth Cymru mewn cyllid refeniw craidd ac ardrethi annomestig, i'w gwario ar ddarparu gwasanaethau allweddol, gan gynnwys ysgolion a gwasanaethau cymdeithasol, i bron £4.5 biliwn. Mae hyn yn golygu cynnydd mewn termau gwirioneddol i bob awdurdod lleol, ac fe gaiff hyn ei gydnabod gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn setliad cyllid eithriadol o dda. Rwy'n ddiolchgar i Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru am eu hymgysylltiad cadarnhaol â Gweinidogion ac am y cydweithrediad a ddangoswyd wrth reoli amserlen heriol ar gyfer cyllideb y flwyddyn hon. Drwy'r setliad llywodraeth leol a thrwy ein cyllideb addysg ni o £1.8 biliwn, mae'r gyllideb ddrafft yn cefnogi'r genhadaeth genedlaethol am system addysg o safon fyd-eang, sy'n cynnwys mwy na £200 miliwn i'n seilwaith addysgol ni. Llywydd, gyda'r arian newydd i lywodraeth leol a'r arian ychwanegol yr ydym yn ei roi i ysgolion a gofal cymdeithasol drwy ffrydiau ariannu eraill, rydym wedi llwyddo i gyfateb y cyllid ychwanegol a'r hyn a gawsom yn y cylch gwariant o ran ysgolion a gofal cymdeithasol yn Lloegr, ac rydym wedi mynd ymhellach na hynny. Rydym wedi cyflawni hyn er gwaethaf y baich oherwydd prinder y cyllid a roddwyd gan Drysorlys y DU. Rwyf wedi diweddaru'r Aelodau cyn hyn ar y diffyg o £36 miliwn a gawsom ni'r flwyddyn hon oherwydd i Lywodraeth y DU fethu â thalu'r costau cynyddol yn llawn sy'n ein hwynebu ni o ran pensiynau yn y sector cyhoeddus. Bydd y diffyg hwnnw'n codi i tua £50 miliwn yn 2020-1. Mae hyn yn gwbl groes i egwyddorion Trysorlys y DU ei hunan fel y nodir yn ei 'Ddatganiad o bolisi cyllido', ac mae'n dileu £50 miliwn y gallwn i fod wedi ei ddyrannu fel arall i'n gwasanaethau cyhoeddus ni. Rydym yn cydnabod swyddogaeth hanfodol yr awdurdodau lleol wrth ddarparu gwasanaethau ataliol. Mae atal wedi bod wrth wraidd y gwaith ar ein wyth blaenoriaeth drawsbynciol, sef y blynyddoedd cynnar, gofal cymdeithasol, tai, cyflogadwyedd a sgiliau, iechyd meddwl gwell, datgarboneiddio, tlodi a bioamrywiaeth. Dyma'r meysydd lle mae ymyrraeth gynnar o fantais fawr inni, ac yn hanfodol ar gyfer cyflawni canlyniadau hirdymor. Drwy'r dull gweithredu newydd, rydym wedi gweithio ledled y Llywodraeth, a'r tu allan i ffiniau gweinidogol traddodiadol, i fanteisio i'r eithaf ar ein cyfraniad cyfunol i'r meysydd blaenoriaeth hyn. O ganlyniad, rydym yn dyrannu cyllid newydd yn ogystal â'r mesurau presennol, i helpu i ddiogelu dyfodol ein planed ni a mynd i'r afael â thlodi. Rydym yn gwybod nad oes her fwy yn wynebu'r Llywodraeth, cyrff cyhoeddus, busnesau a sefydliadau'r trydydd sector a chymunedau ledled Cymru na newid hinsawdd. Dyna pam, yn y gyllideb gyntaf ers ein datganiad ni am argyfwng hinsawdd, rydym yn dyrannu pecyn newydd o £140 miliwn o gyllid cyfalaf i gefnogi ein huchelgeisiau ni o ran datgarboneiddio ac amddiffyn ein hamgylchedd ardderchog. Gan ddefnyddio cyngor Pwyllgor y DU ar Newid Hinsawdd, rydym ni'n buddsoddi yn y meysydd lle y gallwn gael yr effaith fwyaf posibl ar ein hamgylchedd ni. Mae hyn yn cynnwys buddsoddi mewn teithio llesol a fflyd o fysiau trydan, dulliau newydd o adeiladu cartrefi, gwella ein safleoedd pwysicaf yn ecolegol, a datblygu coedwig genedlaethol a fydd yn ymestyn o un pen y wlad i'r llall. Fel y gwnaeth WWF Cymru ei gydnabod, mae'r buddsoddiad ychwanegol hwn yn gam cadarnhaol ar ein taith ni tuag at Gymru sy'n wyrddach. Llywydd, mae'r gyllideb ddrafft hon hefyd yn diogelu'r buddsoddiadau sylweddol parhaus yr ydym ni'n eu gwneud i gefnogi ein cynllun cyflawni carbon isel. Mae hyn yn cynnwys buddsoddiadau yn ein prif fuddsoddiad ni o £738 miliwn ym Metro De Cymru a'r £20 miliwn ychwanegol yr ydym ni'n ei fuddsoddi'r flwyddyn hon ym Metro Gogledd Cymru. Rydym hefyd yn gwneud gwelliannau o ran effeithlonrwydd ynni mewn 25,000 o gartrefi drwy gynlluniau Nyth ac Arbed. Drwy fuddsoddi £240 miliwn yn y rhaglen hon ers 2010, rydym wedi gallu tynnu miloedd o aelwydydd ar incwm isel allan o dlodi tanwydd. Y peryglon ffisegol mwyaf a ddaw yn sgil newid hinsawdd yw stormydd cynyddol enbyd, llifogydd ac erydu arfordirol. Yn y gyllideb hon rydym yn ymrwymo £64 miliwn i ddiogelu cymunedau rhag effeithiau mwyaf difrifol newid hinsawdd. O ran mesurau ehangach, rydym yn ystyried ymgyrch gyfathrebu gyhoeddus hefyd ynglŷn â'r hinsawdd a'r argyfwng ecolegol, a chynulliad o ddinasyddion, ac fe fyddwn ni'n dweud rhagor am hyn wrth i'n cynlluniau ni gael eu datblygu yn ystod y flwyddyn. Gan adeiladu ar y camau traws-lywodraethol presennol, sef cyfanswm o fwy nag £1 biliwn, rydym yn dyrannu £19 miliwn yn ychwanegol mewn pecyn o fesurau sy'n cael eu hanelu yn benodol i helpu rhai o'r bobl sy'n fwyaf agored i niwed sy'n byw mewn tlodi yn ein cymunedau ni. Mae hyn yn cynnwys arian newydd i ymestyn argaeledd y grant amddifadedd disgyblion ar gyfer gwisg ysgol a hanfodion eraill mewn ysgolion, cyllid parhaus i fynd i'r afael â thlodi am gyfnod, yn ogystal ag ymestyn cyllid i'r rhaglen i gyfoethogi gwyliau'r ysgol. Mae ein gwaith blaenoriaeth ym meysydd iechyd meddwl a'r blynyddoedd cynnar wedi darparu cyllid ychwanegol hefyd ar gyfer y dull ysgol gyfan, i ddarparu cwnsela a chymorth emosiynol yn yr ysgol, yn ogystal ag arian ychwanegol ar gyfer Dechrau'n Deg, gan ganiatáu i'r rhaglen gael ei hymestyn i 3,500 yn ychwanegol o blant. Mae tai o ansawdd da yn ganolog i gefnogi pobl mewn tlodi. Ynghyd â chyfalaf ychwanegol o £175 miliwn y flwyddyn hon, fe fyddwn ni wedi buddsoddi mwy na £2 biliwn mewn tai fforddiadwy yn ystod y tymor Cynulliad hwn. Ac mae hwnnw'n fuddsoddiad sylweddol sy'n cael ei groesawu gan Gartrefi Cymunedol Cymru. Gan adeiladu ar y camau a gymerwyd gennym yn ystod y blynyddoedd diwethaf a'r 'gwiriwr siwrnai' a ddatblygwyd gan gomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, rydym wedi cyhoeddi, am y tro cyntaf, gynllun i wella'r gyllideb, sy'n nodi sut yr ydym ni'n bwriadu cymryd camau parhaus i ymgorffori gofynion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 ym mhroses y gyllideb. Rwy'n croesawu datganiad y comisiynydd y dylid canmol Cymru am fod ar flaen y gad o ran symud tuag at gyllidebu ar gyfer llesiant. Er bod cyni parhaus a orfodir ar lefel y DU yn tanseilio ein gallu ni i roi'r buddsoddiad y mae ein gwlad ni'n ei haeddu, rwy'n falch o gyflwyno cyllideb sy'n parhau i fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus hanfodol gan gefnogi ein dyheadau ni ar gyfer Cymru sy'n fwy cyfartal, yn fwy llewyrchus ac yn fwy gwyrdd. Diolch ichi.