English: Can I agree with the leader of the house that I think we must celebrate the fact that the Superfast Cymru project has been successful in delivering fibre broadband to many homes and businesses across Wales? The consequence of that improvement, of course, is that there's a sense of injustice that grows for those that are left behind, and the sense of injustice has been made worse, I think, by continued delays, poor communication and a lack of capacity that has left a significant minority of residents wondering whether they will ever get the upgrade that they have been repeatedly promised - or should I say 'scheduled'? I'm genuinely pleased, of course, leader of the house, that you have recognised this frustration in your statement and I'm encouraged that the new scheme will bind the winner of any given lot to set out which premises will be served. I think that's very much to be welcomed and I think that's a lesson learnt from the Superfast Cymru scheme. As you would expect, I have a series of questions on the new scheme. Of the 88,000 premises included in the new scheme, how many were identified as part of the open market review and how many were previously in scope for an upgrade under the Superfast Cymru scheme? Last week, Openreach, in the committee session, suggested that they do have those details, so I would be grateful it you could provide detail in that regard, in writing if not today. In your statement, you also said that there will be three lots, but some telecoms experts suggest that too few lots may mean that little is gained by splitting them up in this way. So, do you recognise this view? And, if you are awarding a lot for the whole of rural Wales, how will you ensure that the mix of technologies is flexible enough for different areas that have unique requirements due to challenging topography? An Ofcom-commissioned report into the cost modelling of universal broadband appeared to suggest that one needs to be extremely careful about how the mix of technologies are deployed in rural areas, saying that the cost of fibre to the premises if it is clustered is two thirds less than fixed wireless access, while the cost of FTTP if it is dispersed was around a fifth more than fixed wireless access. So, I would be interested in hearing about how you have considered this Ofcom report in designing the different lots to take into account that, so that public funds are, of course, spent effectively and reach as many people as possible. You've also confirmed that the budget for this scheme will be £80 million, which is only around £900 per premises, and this seems to suggest a technology mix where fibre to the cabinet and wireless will be dominant, which is a major stumbling block, I'd suggest, for those residents with long lines in deep rural Wales, such as Powys and Ceredigion, for example. Therefore, can I ask how you will guard against the prospect of rolling out an inferior technology that fails to deliver for the deep rural locations? I'll give an example. If Openreach were to win a lot, it would surely be a step backwards if they were to decide to deploy more fibre to the cabinet to save costs, rather than pushing forward with fibre to the premises for the long-range VDSL technology, which has already been successfully trialled in the highlands of Scotland. I'm assuming that the three lots for the new scheme are expected to be awarded later in the spring, so therefore the roll-out won't begin until later in the summer or the autumn, and this will be many months, of course, after the Superfast Cymru project has ended, leaving many thousands of premises in limbo in the meantime. So, can I ask why didn't you ensure that the scheme dovetailed with the Superfast Cymru scheme to avoid the inevitable delay that will now occur, and what will happen if you deem that none of the bids are acceptable for one or more of the lots, or if no company is interested in one or more of the lots? And finally, you say in your statement that in some communities the infrastructure has been partially rolled out, and many of us have heard reports, of course, as you mentioned, of cables hanging from poles awaiting to be connected. What will happen to those part-built Superfast Cymru FTTP connections that simply ran out of time? Can you confirm that you will use the gainshare windfall to ensure that there is 100 per cent superfast footprint in these communities?
Welsh: A gaf i gytuno ag arweinydd y tŷ fy mod yn credu bod yn rhaid inni ddathlu'r ffaith bod prosiect Cyflymu Cymru wedi bod yn llwyddiannus wrth ddarparu band eang ffeibr i lawer o gartrefi a busnesau ledled Cymru? Canlyniad y gwelliant hwnnw, wrth gwrs, yw bod ymdeimlad o anghyfiawnder yn cynyddu ymhlith y rhai hynny sydd wedi'u gadael ar ôl, ac mae'r ymdeimlad o anghyfiawnder yn cael ei waethygu, rwy'n meddwl, gan oedi parhaus, cyfathrebu gwael a diffyg capasiti sydd wedi gadael lleiafrif sylweddol o drigolion yn meddwl tybed a fyddan nhw byth yn cael hyn a addawyd iddynt dro ar ôl tro - neu a ddylwn i ddweud 'ei amserlennu'? Rwy'n wirioneddol falch, wrth gwrs, arweinydd y tŷ, eich bod wedi cydnabod y rhwystredigaeth hon yn eich datganiad ac rwyf wedi fy nghalonogi y bydd y cynllun newydd yn rhwymo enillwyr unrhyw lotiau penodol i nodi pa safleoedd a gaiff eu gwasanaethu. Credaf fod hynny i'w groesawu yn fawr iawn ac rwy'n credu bod honno'n wers a ddysgwyd o'r cynllun Cyflymu Cymru. Fel y byddech yn ei ddisgwyl, mae gen i gyfres o gwestiynau am y cynllun newydd. O'r 88,000 o safleoedd sydd wedi'u cynnwys yn y cynllun newydd, faint a nodwyd yn rhan o'r adolygiad o'r farchnad agored a faint ohonyn nhw a oedd wedi'u cynnwys yn flaenorol ar gyfer eu huwchraddio o dan gynllun Cyflymu Cymru? Yr wythnos diwethaf, awgrymodd Openreach, yn sesiwn y pwyllgor, bod ganddyn nhw'r manylion hynny, felly byddwn yn ddiolchgar pe gallech chi roi inni'r manylion hynny, yn ysgrifenedig, os nad heddiw. Yn eich datganiad, dywedasoch chi hefyd y bydd tair lot, ond mae rhai arbenigwyr telathrebu yn awgrymu y gallai rhy ychydig o lotiau olygu na fydd llawer o fudd drwy eu rhannu yn y modd hwn. Felly, a ydych chi'n cydnabod y farn hon? Ac, os ydych chi'n dyfarnu lot ar gyfer Cymru wledig gyfan, sut byddwch chi'n sicrhau fod y cymysgedd o dechnolegau yn ddigon hyblyg ar gyfer gwahanol ardaloedd sydd â gofynion unigryw oherwydd topograffeg heriol? Roedd hi'n ymddangos bod adroddiad a gomisiynwyd gan Ofcom ar fodelu costau band eang i bawb yn awgrymu bod angen bod yn ofalus iawn ynghylch sut y mae'r cymysgedd o dechnolegau yn cael eu defnyddio mewn ardaloedd gwledig, gan ddweud bod cost ffeibr i'r safle, os yw wedi'i glystyru, ddwy ran o dair yn llai na mynediad di-wifr sefydlog, tra bod cost cysylltiad ffeibr i'r adeilad, os yw'n wasgaredig, tua un rhan o bump yn fwy na mynediad di-wifr sefydlog. Felly, byddai gennyf ddiddordeb i glywed sut yr ydych chi wedi ystyried yr adroddiad hwn gan Ofcom wrth ddylunio'r gwahanol lotiau er mwyn ystyried hynny, fel bod arian cyhoeddus, wrth gwrs, yn cael ei wario'n effeithiol ac yn gwasanaethu cynifer o bobl â phosibl. Rydych chi hefyd wedi cadarnhau y bydd y gyllideb ar gyfer y cynllun hwn yn £80 miliwn, sef dim ond tua £900 fesul safle, ac mae'n ymddangos bod hyn yn awgrymu cymysgedd o dechnoleg lle bydd ffeibr i'r cabinet a di-wifr yn dominyddu, sy'n faen tramgwydd mawr, byddwn i'n awgrymu, i'r preswylwyr hynny sydd â llinellau hir ym mherfeddion cefn gwlad Cymru, fel Powys a Cheredigion, er enghraifft. Felly, a gaf i ofyn sut y byddwch chi'n gochel rhag y posibilrwydd o gyflwyno technoleg israddol sy'n methu â chyflawni mewn lleoliadau gwledig anghysbell? Gwnaf roi enghraifft. Pe byddai Openreach yn ennill lot, siawns y byddai hynny'n gam yn ôl pe bydden nhw'n penderfynu defnyddio mwy o ffeibr i'r cabinet i arbed costau, yn hytrach na bwrw ymlaen â ffeibr i'r safle ar gyfer y dechnoleg VDSL pellgyrhaeddol, sydd eisoes wedi ei dreialu'n llwyddiannus yn ucheldiroedd yr Alban. Rwy'n cymryd y disgwylir i'r lotiau i gyd ar gyfer y cynllun newydd gael eu dyfarnu yn nes ymlaen yn y gwanwyn, felly ni fydd yn dechrau cael ei gyflwyno tan yn hwyrach yn yr haf neu'r hydref, a bydd hyn fisoedd lawer, wrth gwrs, ar ôl i brosiect Cyflymu Cymru ddod i ben, gan adael miloedd o safleoedd yn angof yn y cyfamser. Felly, a gaf i ofyn pam na wnaethoch chi sicrhau bod y cynllun yn dilyn yn union ar ôl cynllun Cyflymu Cymru er mwyn osgoi'r oedi anochel hwn, a beth fydd yn digwydd os ydych chi'n barnu nad yw'r un o'r cynigion yn dderbyniol ar gyfer un neu fwy o'r lotiau, neu os nad oes gan yr un cwmni ddiddordeb mewn un neu fwy o'r lotiau? Ac yn olaf, rydych chi'n dweud yn eich datganiad bod y seilwaith wedi'i gyflwyno'n rhannol mewn rhai cymunedau, ac mae llawer ohonom wedi clywed adroddiadau, wrth gwrs, fel y soniasoch chi, am geblau yn hongian o bolion yn aros i gael eu cysylltu. Beth fydd yn digwydd i'r cysylltiadau ffeibr i'r adeilad hynny a gyflwynwyd yn rhannol gan Cyflymu Cymru sydd a redodd allan o amser? A wnewch chi gadarnhau y byddwch yn defnyddio'r arian cyfran enillion i sicrhau bod ôl-troed cyflym iawn i'w weld 100 y cant yn y cymunedau hyn?