English: Local government in Wales is suffering from a lack of community engagement. This lack of engagement has led to voter apathy and poor voter turnout in successive local elections. At the last local election in 2012, average voter turnout was under 39 per cent - a fall of 4 per cent from the previous election in 2008. According to the national survey for Wales, 88 per cent of people had not contacted their councillors in the last 12 months. More worryingly, 59 per cent of respondents either disagreed or strongly disagreed with the statement that they could influence a decision affecting their local area. This apathy towards local government is in marked contrast to public campaigns and demonstrations when local authority assets are threatened with closures. The Welsh Government had a chance of addressing this problem when the UK Government passed the Localism Act 2011. It is disappointing, therefore, that the Welsh Government has failed to implement the community rights agenda in Wales. Community rights are about empowering communities, so that they have a bigger say in the issues that matter to them. By a series of measures, the Localism Act set out to achieve a substantial shift of power to local people. Two of these measures were the community right to challenge and the community right to bid. First, the community right to challenge, Minister. Local authorities in Wales facing budgetary constraints may attempt to relieve the pressure by letting go of assets such as leisure centres. Without a community right to challenge, allowing communities to take over the running of services, these assets could be lost permanently. The best councils in Wales are constantly on the lookout for new and better ways to design and deliver local services. Many recognise the potential of social enterprises and community groups to provide high-quality services at good value. They should work together to deliver these services. Secondly, the community right to bid. Every community is a home to buildings or amenities that play a vital role in local life. These include community centres, libraries, swimming pools, village shops, markets and pubs. The closure of these assets can present a local loss to the community. Community groups often need more time to organise a bid and to raise money than the private enterprise that may be bidding against them. The community right to bid provides a six-week opportunity for communities to express an interest in buying an asset. If they do so, a further four-and-a-half-month window of opportunity is open to allow communities the time to raise funds to buy the asset. To assist community groups, we need a list of assets of community value nominated by the local communities themselves. However, councils in Wales do not have to keep a register of assets of community value and they are not obliged to undertake community asset transfers. I believe these rights enjoyed in England should be extended to Wales to enhance the existing community asset transfer and the community facilities and activity programmes. Deputy Presiding Officer, allowing communities to challenge these local authorities over services they provide or buildings they own will greatly enhance community involvement and engagement. I hope the Cabinet Secretary will embrace the community rights agenda and implement the Localism Act in full in Wales. And finally, Deputy Presiding Officer, there's one area that I regularly get a problem with in my office. When people come to get in touch with the council, there's always a local telephone call. In Newport, it's 656656 for a call centre. Normally, no less than 10 minutes somebody has to wait and listen to music and then, half of the time, you never get in touch with the right person you have to speak to. I'd like to find out how much money the local council are making from people waiting on the telephone when they ring the councils. I think the councils should realise that poor people ring about their problems - not for the cost of staying to put their problems to the councils. I think this is an area where connectivity between the people and the councils is also lacking in Wales. Thank you.
Welsh: Mae llywodraeth leol yng Nghymru yn dioddef o ddiffyg ymgysylltiad â'r gymuned. Mae'r diffyg ymgysylltu wedi arwain at ddifaterwch ymhlith pleidleiswyr a'r ganran isel a bleidleisiodd mewn etholiadau lleol olynol. Yn yr etholiad lleol diwethaf yn 2012, roedd cyfartaledd y ganran a bleidleisiodd o dan 39 y cant - gostyngiad o 4 y cant ers yr etholiad blaenorol yn 2008. Yn ôl yr arolwg cenedlaethol ar gyfer Cymru, nid oedd 88 y cant o bobl wedi cysylltu â'u cynghorwyr dros y 12 mis blaenorol. Yn fwy pryderus, roedd 59 y cant o ymatebwyr naill ai'n anghytuno neu'n anghytuno'n gryf â'r datganiad y gallent ddylanwadu ar benderfyniad sy'n effeithio ar eu hardal leol. Mae'r difaterwch hwn tuag at lywodraeth leol yn wahanol iawn i'r ymgyrchoedd cyhoeddus a'r protestiadau pan fydd asedau awdurdodau lleol yn wynebu bygythiad o gael eu cau. Cafodd Llywodraeth Cymru gyfle i fynd i'r afael â'r broblem hon pan basiodd Llywodraeth y DU Ddeddf Lleoliaeth 2011. Mae'n siomedig, felly, fod Llywodraeth Cymru wedi methu â gweithredu'r agenda hawliau cymunedol yng Nghymru. Mae hawliau cymunedol yn ymwneud â grymuso cymunedau, er mwyn iddynt gael mwy o lais yn y materion sy'n bwysig iddynt. Trwy gyfres o fesurau, aeth y Ddeddf Lleoliaeth ati i sicrhau bod pŵer sylweddol yn trosglwyddo i bobl leol. Dau o'r mesurau hyn oedd yr hawl gymunedol i herio a hawl y gymuned i wneud cais. Yn gyntaf, yr hawl gymunedol i herio, Weinidog. Efallai y bydd awdurdodau lleol yng Nghymru sy'n wynebu cyfyngiadau cyllidebol yn ceisio lleddfu'r pwysau drwy ollwng gafael ar asedau megis canolfannau hamdden. Heb hawl gymunedol i herio, i ganiatáu i gymunedau ysgwyddo'r gwaith o redeg gwasanaethau, gallai'r asedau hyn gael eu colli am byth. Mae'r cynghorau gorau yng Nghymru yn gyson yn chwilio am ffyrdd newydd a gwell o gynllunio a chyflwyno gwasanaethau lleol. Mae llawer yn cydnabod potensial mentrau cymdeithasol a grwpiau cymunedol i ddarparu gwasanaethau o ansawdd uchel sy'n werth da am arian. Dylent weithio gyda'i gilydd i ddarparu'r gwasanaethau hyn. Yn ail, yr hawl gymunedol i wneud cais. Mae pob cymuned yn gartref i adeiladau neu gyfleusterau sy'n chwarae rôl hanfodol mewn bywyd lleol. Mae'r rhain yn cynnwys canolfannau cymunedol, llyfrgelloedd, pyllau nofio, siopau pentref, marchnadoedd a thafarndai. Gall cau'r asedau hyn olygu bod y gymuned ar ei cholled. Yn aml mae grwpiau cymunedol angen mwy o amser i drefnu cais ac i godi arian na'r mentrau preifat a allai fod yn gwneud cais yn eu herbyn. Mae'r hawl gymunedol i wneud cais yn rhoi cyfle chwe wythnos i gymunedau fynegi diddordeb mewn prynu ased. Os ydynt yn gwneud hynny, mae cyfnod pellach o bedwar mis a hanner o gyfle i gymunedau allu cael amser i godi arian i brynu'r ased. Er mwyn cynorthwyo grwpiau cymunedol, mae arnom angen rhestr o asedau o werth cymunedol wedi'i henwebu gan y cymunedau lleol eu hunain. Fodd bynnag, nid oes rhaid i gynghorau yng Nghymru gadw cofrestr o asedau o werth cymunedol ac nid oes rhaid iddynt drosglwyddo asedau cymunedol. Rwy'n credu y dylai'r hawliau hyn y mae Lloegr yn manteisio arnynt gael eu hymestyn i Gymru i wella'r broses bresennol o drosglwyddo asedau cymunedol a'r rhaglenni cyfleusterau a gweithgareddau cymunedol. Ddirprwy Lywydd, bydd caniatáu i gymunedau herio'r awdurdodau lleol hyn ynglŷn â'r gwasanaethau y maent yn eu darparu neu adeiladau y maent yn berchen arnynt yn gwella cyfranogiad ac ymgysylltiad â'r gymuned yn fawr. Rwy'n gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn croesawu'r agenda hawliau cymunedol ac yn gweithredu'r Ddeddf Lleoliaeth yn llawn yng Nghymru. Ac yn olaf, Ddirprwy Lywydd, mae yna un maes rwy'n cael trafferth ag ef yn rheolaidd yn fy swyddfa. Pan fydd pobl yn cysylltu â'r cyngor, mae yna bob amser alwad ffôn leol. Yng Nghasnewydd, mae'n 656656 i ganolfan alwadau. Fel arfer, bydd rhaid aros o leiaf 10 munud a gwrando ar gerddoriaeth ac yna, hanner yr amser, ni fyddwch yn cael eich cysylltu â'r person cywir sy'n rhaid i chi siarad â hwy. Hoffwn wybod faint o arian y mae'r cyngor lleol yn ei wneud gan bobl sy'n aros ar y ffôn pan fyddant yn ffonio'r cynghorau. Rwy'n credu y dylai cynghorau sylweddoli bod pobl dlawd yn ffonio ynglŷn â'u problemau - nid am y gost o aros i gyflwyno'u problemau i'r cynghorau. Rwy'n credu bod hwn yn faes lle mae cysylltedd rhwng y bobl a'r cynghorau hefyd yn brin yng Nghymru. Diolch.