English: I'm going to open this debate with a quote from the previous chief executive of the Home Builders Federation, and I quote: 'All the signs are that, without effective action taken now, Wales is heading for a housing crisis equal to or possibly worse than in the rest of the UKWe are urging the Welsh Assembly that unless urgent action is taken, the country's housing crisis will have severe consequences on the future growth and prosperity of the country as a whole.' Llywydd, those words were actually spoken in 2004 - 15 years ago. We've had at least 15 years of warning, perhaps even longer according to other experts, yet here we are trying to combat a broken housing market, which is now one of the greatest barriers to social well-being, and it's hurting ordinary working people the most. Only yesterday, Shelter released a report that began with a stark truth about the failures of policy making in the UK in relation to housing and home ownership. I do urge people to at least read the executive summary. I think it's a really important document. If I can quote what the report says: 'we live in a country that is feeling the effects of 40 years of failure in housing policy.' It's important to be candid here and not to avoid the implications of that for all parties, I think, that have been in Government. The drop in the number of young families moving into ownership - the report points out the rise of pensioners in insecure, unaffordable private rentals, and the homelessness that scars our society are all everyday reminders of this policy failure. The report goes on to predict that unless we tackle this issue head-on, a generation of young families will be trapped renting privately for their whole lives. By 2040, the report calculates that as many as one third of 60-year-olds could be renting privately, facing unaffordable rent increases or eviction at any point. The need for a holistic and cohesive strategy to tackle this issue has never been clearer, and the need for a cross-party consensus has never been more needed. All of us in public life have been part of the problem. Now we must join together and build a policy to solve the crisis. This, Llywydd, is what today's debate is all about. Today I urge all Members to support our motion, which puts on record that this Assembly recognises that we simply haven't done enough and we need to do much more. Already, the UK Government has begun to recognise the scale of the task ahead of us, and that is what we now need to do here in the Assembly. The UK Government has established a target of 300,000 new homes per year, a target they hope to meet in the 2020s. Indeed, it's one of the reasons that Shelter has issued the report, and it comments on that target quite extensively. For those on the front line, the housing crisis means struggling to pay your mortgage or not being able to pay your rent. Others worry about where they'll spend the next night, some ending up, as we know, on the streets, sleeping rough. We cannot allow this to continue. Housing is a basic need and the right to decent housing is as important as the right to healthcare. One thing is certain, we need to build more homes. Many more homes - we believe at least 100,000 new homes in Wales in the 2020s. To achieve this, clearly we need a new political consensus, because if there's a change of Government or there's a coalition, whatever happens in terms of those responsible for making policy, there must be that consistency that comes from a deep political consensus. That is what we had after the second world war in a 25-year period when both political parties and the other minor parties that were involved in scrutinising that work committed to ambitious housing targets and achieved remarkable things, I think, for the people of Wales and the whole of the UK.
Welsh: Rwy'n mynd i agor y ddadl hon gyda dyfyniad gan gyn-brif weithredwr y Ffederasiwn Adeiladwyr Cartrefi, ac rwy'n dyfynnu: Heb weithredu effeithiol yn awr, mae'r holl arwyddion yn dynodi bod Cymru'n anelu am argyfwng tai sydd cyn waethed, neu o bosibl yn waeth, nag yng ngweddill y DU Oni roddir camau ar waith ar frys, rydym yn pwysleisio wrth Gynulliad Cymru y bydd argyfwng tai'r wlad yn arwain at ganlyniadau difrifol i dwf yn y dyfodol a ffyniant y wlad yn gyffredinol. Lywydd, siaradwyd y geiriau hynny yn 2004 mewn gwirionedd - 15 mlynedd yn ôl. Rydym wedi cael 15 mlynedd o leiaf o rybudd, a hyd yn oed mwy na hynny o bosibl yn ôl arbenigwyr eraill, ond dyma ni yn ceisio ymrafael â marchnad dai doredig, sydd bellach yn un o'r rhwystrau mwyaf i les cymdeithasol, ac sy'n niweidio gweithwyr cyffredin yn fwy na neb. Ddoe ddiwethaf, rhyddhaodd Shelter adroddiad a oedd yn agor gyda gwirionedd plaen am fethiannau polisi yn y DU o ran tai a pherchentyaeth. Rwy'n annog pobl i ddarllen y crynodeb gweithredol o leiaf. Credaf ei bod hi'n ddogfen bwysig dros ben. Os caf ddyfynnu'r hyn y mae'r adroddiad yn ei ddweud: rydym yn byw mewn gwlad sy'n teimlo effeithiau 40 mlynedd o fethiant o ran polisi tai. Yn fy marn i, mae'n bwysig inni fod yn onest yma a pheidio ag osgoi goblygiadau hynny i bob plaid sydd wedi bod mewn Llywodraeth. Mae'r gostyngiad yn nifer y teuluoedd ifanc sy'n symud tuag at berchnogaeth - mae'r adroddiad yn nodi bod y cynnydd yn nifer y pensiynwyr sy'n byw mewn eiddo rhent preifat ansicr, na allant ei fforddio, a'r digartrefedd sy'n bla ar ein cymdeithas yn ein hatgoffa bob dydd o fethiant y polisi. Aiff yr adroddiad rhagddo i ragweld y bydd cenhedlaeth o deuluoedd ifanc yn gaeth i rentu preifat drwy gydol eu bywydau oni bai ein bod yn mynd i'r afael â'r mater hwn o ddifrif. Erbyn 2040, mae'r adroddiad yn cyfrifo y gallai cynifer ag un rhan o dair o bobl 60 oed fod yn rhentu'n breifat, gan wynebu cynnydd na allant ei fforddio yn y rhent neu gael eu troi allan ar unrhyw adeg. Mae'r angen am strategaeth gyfannol a chydlynol i fynd i'r afael â'r mater hwn yn gliriach nag erioed, ac ni fu erioed fwy o angen consensws trawsbleidiol. Mae pawb ohonom mewn bywyd cyhoeddus wedi bod yn rhan o'r broblem. Nawr, rhaid inni ddod at ein gilydd ac adeiladu polisi i ddatrys yr argyfwng. Lywydd, ymwneud â hyn y mae'r ddadl heddiw. Heddiw, rwy'n pwyso ar bob Aelod i gefnogi ein cynnig, sy'n cofnodi bod y Cynulliad hwn yn cydnabod nad ydym wedi gwneud digon a bod angen inni wneud llawer mwy. Eisoes, mae Llywodraeth y DU wedi dechrau cydnabod maint y dasg sydd o'n blaenau, a dyna sydd angen i ni ei wneud yn awr yma yn y Cynulliad. Mae Llywodraeth y DU wedi sefydlu targed o 300,000 o gartrefi newydd y flwyddyn, targed y maent yn gobeithio ei gyrraedd yn y 2020au. Yn wir, mae'n un o'r rhesymau pam y cyhoeddodd Shelter yr adroddiad, ac mae'n rhoi sylwadau go helaeth ar y targed hwnnw. I'r rhai ar y rheng flaen, mae'r argyfwng yn golygu anhawster i dalu eich morgais neu fethu talu eich rhent. Mae eraill yn poeni ynglŷn â ble y byddant yn treulio'r nos o'u blaenau, a rhai'n gorfod byw ar y strydoedd, fel y gwyddom, a chysgu ar y stryd. Ni allwn ganiatáu i hyn barhau. Mae tai yn angen sylfaenol ac mae'r hawl i gartref gweddus yr un mor bwysig â'r hawl i ofal iechyd. Mae un peth yn sicr, mae angen inni adeiladu mwy o gartrefi. Llawer mwy o gartrefi - o leiaf 100,000 o gartrefi newydd yng Nghymru yn y 2020au yn ein barn ni. I gyflawni hyn, mae'n amlwg fod angen inni gael consensws gwleidyddol newydd, oherwydd os yw'r Llywodraeth yn newid neu os ceir clymblaid, beth bynnag sy'n digwydd o ran y rhai sy'n gyfrifol am lunio polisi, rhaid sicrhau'r cysondeb sy'n deillio o gonsensws gwleidyddol dwfn. Dyna a gawsom ar ôl yr ail ryfel byd mewn cyfnod o 25 mlynedd pan ymrwymodd pleidiau gwleidyddol a'r mân bleidiau eraill a oedd yn rhan o'r broses o graffu ar y gwaith hwnnw i dargedau uchelgeisiol ar gyfer tai a llwyddo i gyflawni pethau rhyfeddol, rwy'n credu, ar ran pobl Cymru a'r DU gyfan.