English: Today we mark International Women's Day. Today is an opportunity to pay tribute to the women who came before us and the women who stand on the shoulders of these giants, continuing the fight for equality and social justice - women including the formidable Betty Campbell MBE, Wales's first black headteacher, co-creator of Black History Month and champion of multiculturalism in Wales. I know that you all share my pride that Cardiff is now home to Betty Campbell's statue, a fitting homage to her legacy. Thanks to the work of Monumental Welsh Women, Mountain Ash will soon also have a memorial dedicated to the exceptional Elaine Morgan. As we reflect on the contribution of women in Wales, we must, of course, consider the impact of the COVID-19 pandemic. We're all aware of the wide-scale harm it caused to our health, social and economic well-being, and women have been at the centre of this. Globally, women have led the health response to COVID-19, making up almost 70 per cent of the healthcare workforce. And at the same time, women have shouldered much of the burden at home, carrying out up to 10 times more care work than men. Women have also faced a high risk of job and income loss, and increased risk of violence and abuse. The pandemic has revealed society's dependence on work that is disproportionately done by women, as unpaid carers and as employees within care, social work and hospitality. But the pandemic has also highlighted the brilliance of women's contribution to the scientific and clinical response. As we move out of this crisis and into another on cost of living, it's crucial that we place far stronger value on this work, which is central to our economy and our communities. Our 'Advancing Gender Equality in Wales' plan provides the framework through which we will address the changing landscape for women in Wales, and our programme for government prioritises implementation of key aspects of this plan. We will fund childcare for more parents in education and training and on the edge of work, and the childcare offer gives parents, in particular women, more choice and greater ability to have both a family and a career. This is strengthened in our co-operation agreement. The Welsh Government will work in social partnership to eliminate the pay gap for gender, ethnicity and disability by 2050. This is a vital step towards a society that enables people to fulfil their potential, no matter their gender, background or circumstances. Deputy Llywydd, an equality evidence unit will be implemented within Welsh Government this year, alongside race disparity and disability disparity evidence units. And collectively, these will improve data on underserved and disadvantaged groups, as well as considering evidence from an intersectional perspective. The Welsh Government has always been clear about its ambition to end violence against women and girls, building on our groundbreaking legislation. We will strengthen our strategic focus on violence against women in the street and workplace, as well as the home, in order to make Wales the safest place in Europe to be a woman. We've recently consulted on our proposals, and I look forward to publishing our final strategy early in the summer term. Each of these priorities demonstrates the importance of an intersectional approach to gender equality. As we challenge systemic inequality, we must be sure to challenge this for every woman, and we must acknowledge and understand that equality of outcome requires differing and sensitive approaches. A theme of International Women's Day this year is 'break the bias'. Thirty years since Chwarae Teg was launched, it's a timely reminder of our collective responsibility to challenge gender stereotypes and the deliberate or unconscious bias affecting women here and across the world. No woman can be left behind. We will work with and for black, Asian and minority ethnic women, disabled women, women who are lesbian, bisexual and trans, women in poverty, older women, girls and others to deliver equality and social justice. We will do this with expert stakeholders, including Women Connect First, WEN Wales, BAWSO and many others, to engage communities across Wales, building upon relationships and trust, developed over decades. We must also ensure that this Senedd houses a growing group of diverse women, to work for everybody's benefit. The same goes for every council and every board in Wales. The Welsh Government is proud to part fund the Equal Power Equal Voice mentoring scheme. The scheme provides opportunities to diverse communities across Wales to explore leadership roles in public life in Wales, and the scheme is already delivering - mentees have become MPs, councillors and key public appointees. I hope that, one day soon, we will be sat alongside graduates of the programme. No single idea will address the root causes of inequality. Systemic cultural change is required and there must be collective responsibility in how we rethink our society and how we reset our ambitions for opportunity and equality of outcome. We will embed gender budgeting in our decision-making processes to drive cultural change around social justice and sustainability, and, in doing so, we will acknowledge the potential challenges for women as we cope with the effects of climate change. Through our mainstreaming equality pilot, we will ensure a zero-carbon future includes and values women and provides new and innovative opportunities for skills, education and work, ensuring a just transition to a green economy. It is crucial that all players - partners, activists and politicians - stand ready to work in partnership, to turn the dial and make real, meaningful and swift progress to achieve the change we all want to see, a gender-equal Wales. I began my statement today by acknowledging pioneers of equality in Wales, and I want to end by paying tribute to the women of Ukraine, who, with their families, are on all our minds today. I wish my words could undo the horror they're living through. I'm in awe of their strength, as I'm sure we all are today, and their resilience, and we send them our solidarity in these awful days. Diolch.
Welsh: Heddiw rydym ni'n nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod. Mae heddiw'n gyfle i dalu teyrnged i'r menywod a ddaeth o'n blaenau a'r menywod sy'n sefyll ar ysgwyddau'r cewri hyn, gan barhau â'r frwydr dros gydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol - menywod gan gynnwys y ddynes aruthrol, Betty Campbell MBE, pennaeth du cyntaf Cymru, cyd-grëwr Mis Hanes Pobl Dduon a hyrwyddwr amlddiwylliannaeth yng Nghymru. Rwy'n gwybod eich bod chi i gyd yn rhannu fy malchder bod Caerdydd bellach yn gartref i gerflun Betty Campbell, sy'n deyrnged addas i'w gwaddol. Diolch i waith Monumental Welsh Women, bydd gan Aberpennar gofeb wedi'i neilltuo ar gyfer y ddynes eithriadol, Elaine Morgan cyn bo hir hefyd. Wrth i ni fyfyrio ar gyfraniad menywod yng Nghymru, mae'n rhaid i ni, wrth gwrs, ystyried effaith pandemig COVID-19. Rydym ni i gyd yn ymwybodol o'r niwed ar raddfa eang a achosodd i'n hiechyd a'n lles cymdeithasol ac economaidd, ac mae menywod wedi bod yn ganolog i hyn. Yn fyd-eang, mae menywod wedi arwain yr ymateb iechyd i COVID-19, gan gyfrif am bron i 70 y cant o'r gweithlu gofal iechyd. Ac ar yr un pryd, mae menywod wedi ysgwyddo llawer o'r baich gartref, gan wneud hyd at 10 gwaith yn fwy o waith gofal na dynion. Mae menywod hefyd wedi wynebu risg uchel o golli swyddi ac incwm, a mwy o risg o drais a cham-drin. Mae'r pandemig wedi datgelu dibyniaeth cymdeithas ar waith sy'n cael ei wneud yn anghymesur gan fenywod, fel gofalwyr di-dâl ac fel gweithwyr ym maes gofal, gwaith cymdeithasol a lletygarwch. Ond mae'r pandemig hefyd wedi tynnu sylw at ragoriaeth cyfraniad menywod i'r ymateb gwyddonol a chlinigol. Wrth i ni symud allan o'r argyfwng hwn ac i mewn i argyfwng arall o ran costau byw, mae'n hanfodol ein bod ni'n rhoi gwerth llawer cryfach i'r gwaith hwn, sy'n ganolog i'n heconomi a'n cymunedau. Mae ein cynllun 'Hyrwyddo Cydraddoldeb rhwng y Rhywiau yng Nghymru' yn darparu'r fframwaith ar gyfer mynd i'r afael â'r newid yn y dirwedd i fenywod yng Nghymru, ac mae ein rhaglen lywodraethu yn rhoi blaenoriaeth i weithredu agweddau allweddol ar y cynllun hwn. Byddwn yn ariannu gofal plant i fwy o rieni mewn addysg a hyfforddiant ac sydd ar fin mynd mewn i waith, ac mae'r cynnig gofal plant yn rhoi mwy o ddewis i rieni, yn enwedig menywod, a mwy o allu i gael teulu a gyrfa. Mae hyn yn cael ei gryfhau yn ein cytundeb cydweithredu. Bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio mewn partneriaeth gymdeithasol i ddileu'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau, ethnigrwydd ac anabledd erbyn 2050. Mae hwn yn gam hanfodol tuag at gymdeithas sy'n galluogi pobl i gyflawni eu potensial, ni waeth beth fo'u rhyw, eu cefndir na'u hamgylchiadau. Ddirprwy Lywydd, bydd uned tystiolaeth cydraddoldeb yn cael ei rhoi ar waith o fewn Llywodraeth Cymru eleni, ochr yn ochr ag unedau tystiolaeth gwahaniaethau ar sail hil ac anabledd. A gyda'i gilydd, bydd y rhain yn gwella data ar grwpiau heb eu gwasanaethu'n ddigonol a grwpiau dan anfantais, yn ogystal ag ystyried tystiolaeth o safbwynt croestoriadol. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn glir erioed ynglŷn â'i huchelgais i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod a merched, gan adeiladu ar ein deddfwriaeth arloesol. Byddwn yn cryfhau ein pwyslais strategol ar drais yn erbyn menywod yn y stryd a'r gweithle, yn ogystal â'r cartref, er mwyn sicrhau mai Cymru yw'r lle mwyaf diogel yn Ewrop i fod yn fenyw. Rydym ni wedi ymgynghori'n ddiweddar ar ein cynigion, ac rwy'n edrych ymlaen at gyhoeddi ein strategaeth derfynol yn gynnar yn nhymor yr haf. Mae pob un o'r blaenoriaethau hyn yn dangos pwysigrwydd dull croestoriadol o ymdrin â chydraddoldeb rhwng y rhywiau. Wrth i ni herio anghydraddoldeb systemig, mae'n rhaid i ni fod yn siŵr ein bod yn herio hyn ar gyfer pob menyw, ac mae'n rhaid i ni gydnabod a deall bod canlyniadau cyfartal yn gofyn am ddulliau gwahanol a sensitif. Un o themâu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod eleni yw chwalu'r rhagfarn. Ddeng mlynedd ar hugain ers lansio Chwarae Teg, mae'n ein hatgoffa'n amserol o'n cyfrifoldeb ar y cyd i herio ystrydebau rhywedd a'r rhagfarn fwriadol neu anymwybodol sy'n effeithio ar fenywod yma a ledled y byd. Ni ellir gadael unrhyw fenyw ar ôl. Byddwn yn gweithio gyda menywod du, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, menywod anabl, menywod lesbiaidd, deurywiol a thraws, menywod mewn tlodi, menywod hŷn, merched ac eraill i sicrhau cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol. Byddwn yn gwneud hyn gyda rhanddeiliaid arbenigol, gan gynnwys Women Connect First, RhDEM Cymru, BAWSO a llawer o rai eraill, i ymgysylltu â chymunedau ledled Cymru, gan adeiladu ar berthnasoedd ac ymddiriedaeth, a ddatblygwyd dros ddegawdau. Mae'n rhaid i ni hefyd sicrhau bod y Senedd hon yn gartref i grŵp cynyddol o fenywod amrywiol, i weithio er budd pawb. Mae'r un peth yn wir am bob cyngor a phob bwrdd yng Nghymru. Mae Llywodraeth Cymru yn falch o ariannu cynllun mentora Pŵer Cyfartal, Llais Cyfartal yn rhannol. Mae'r cynllun yn rhoi cyfleoedd i gymunedau amrywiol ledled Cymru archwilio swyddogaethau arwain mewn bywyd cyhoeddus yng Nghymru, ac mae'r cynllun eisoes yn cyflawni - mae mentoreion wedi dod yn ASau, cynghorwyr a phenodiadau cyhoeddus allweddol. Rwy'n gobeithio, un diwrnod yn fuan, y byddwn yn eistedd ochr yn ochr â graddedigion y rhaglen. Ni fydd un syniad ar ei ben ei hun yn mynd i'r afael ag achosion sylfaenol anghydraddoldeb. Mae angen newid diwylliannol systemig ac mae'n rhaid cael cyfrifoldeb ar y cyd o ran sut yr ydym yn ailfeddwl ein cymdeithas a sut yr ydym yn ailosod ein huchelgeisiau ar gyfer cyfle a chanlyniad cyfartal. Byddwn yn ymgorffori cyllidebu ar sail rhyw yn ein prosesau gwneud penderfyniadau i ysgogi newid diwylliannol o ran cyfiawnder cymdeithasol a chynaliadwyedd, ac, wrth wneud hynny, byddwn yn cydnabod yr heriau posibl i fenywod wrth i ni ymdopi ag effeithiau'r newid yn yr hinsawdd. Drwy ein cynllun treialu i brif ffrydio cydraddoldeb, byddwn yn sicrhau bod dyfodol di-garbon yn cynnwys ac yn gwerthfawrogi menywod ac yn darparu cyfleoedd newydd ac arloesol ar gyfer sgiliau, addysg a gwaith, gan sicrhau trosglwyddo cyfiawn i economi werdd. Mae'n hanfodol bod pob un - partneriaid, gweithredwyr a gwleidyddion - yn barod i weithio mewn partneriaeth, i droi'r drol a gwneud cynnydd gwirioneddol, ystyrlon a chyflym i gyflawni'r newid yr ydym ni i gyd yn dymuno ei weld, sef Cymru sy'n gyfartal o ran y rhywiau. Fe wnes i ddechrau fy natganiad heddiw drwy gydnabod arloeswyr cydraddoldeb yng Nghymru, a hoffwn i orffen drwy dalu teyrnged i fenywod Wcráin, sydd, ynghyd â'u teuluoedd, yn ein meddyliau ni i gyd heddiw. Hoffwn pe gallai fy ngeiriau ddadwneud yr arswyd maen nhw'n byw drwyddo. Rwyf yn rhyfeddu'n llwyr at eu cryfder, fel yr ydym ni i gyd heddiw rwy'n siŵr, a'u cadernid, ac rydym yn anfon ein hundod â nhw atyn nhw yn ystod y dyddiau ofnadwy hyn. Diolch.