English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and thank you, Minister, for your statement. The sheer extent of the evil of the Holocaust remains unfathomable to comprehension. I have also had the honour and privilege of speaking to a number of Holocaust survivors now: children, people, human beings, and it was and is evil in its purest. A number of Members have spoken to the horrors of the Rwanda genocide, but I also wish to disassociate myself with the comments of the Home Secretary regarding 'swarms'. It is powerful that the theme for Holocaust Memorial Day is ordinary people. It is too convenient and too comfortable for us to fool ourselves that the Holocaust horror was perpetrated by an extreme and abnormal group of political fanatics, and, as BBC2's compelling documentary by James Bulgin demonstrated, the true horror for humanity was the willingness of ordinary men and women to be complicit in this evil: a process of the dehumanisation of people, the acceptance of hate, the use of language by politicians and the acceptance of propaganda. One of the most shocking scenes presented in the documentary was a German solider's home movie, which showed men being thrown into a trench in Lithuania before being shot, but all as a large crowd of onlookers gathered, desperate to watch. Observing this, Bulgin stated, 'It's almost as if shooting Jews has become a spectator sport' - so truly horrifying to watch, eight decades later. And these horrific scenes were also replicated in The U.S. and the Holocaust, which presented us with pits of shot, naked women and infants, and the helpers filmed and laughed as the children were just executed. So, Minister, what can the Welsh Government and civil society do to ensure that future generations never forget such horror and evil? What lessons does it teach us about the power of individuals to effect good or ill on our fellow brothers and sisters?
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch i chi, Gweinidog, am eich datganiad. Mae camwedd aruthrol yr Holocost yn parhau i fod yn rhy ddyrys i'w amgyffred. Rwyf innau hefyd wedi cael yr anrhydedd a'r fraint o siarad â nifer o oroeswyr yr Holocost erbyn hyn: plant, pobl, bodau dynol, a roedd ac mae'n parhau i fod yn gamwedd o'r fath waethaf. Mae nifer o Aelodau wedi siarad ynghylch erchyllterau hil-laddiad Rwanda, ond fe hoffwn i ddatgysylltu fy hunan hefyd oddi wrth sylwadau'r Ysgrifennydd Cartref ynghylch 'heidiau'. Peth grymus yw mai'r thema ar gyfer Diwrnod Cofio'r Holocost yw pobl gyffredin. Mae hi'n rhy gyfleus ac yn rhy gyfforddus i ni ein twyllo ni ein hunain mai'r hyn a achosodd erchyllter yr Holocost oedd grŵp eithafol ac annormal o gefnogwyr gwleidyddol, ac, fel roedd y rhaglen ddogfen gymhellol ar BBC2 gan James Bulgin yn ei ddangos, yr hyn sy'n achos gwir arswyd i'r ddynoliaeth gyfan yw parodrwydd dynion a menywod cyffredin i fod â rhan yn y camwedd hwnnw: proses o annynoli pobl, derbyn casineb, defnydd o iaith gan wleidyddion a phobl yn llyncu propaganda. Un o'r golygfeydd mwyaf ysgytwol a gyflwynwyd yn y rhaglen ddogfen oedd ffilm gartref milwr o'r Almaen, a oedd yn dangos dynion yn cael eu taflu i ffos yn Lithwania cyn cael eu saethu, ond y cyfan yn digwydd o flaen tyrfa fawr a ddaeth yno i wylio, a oedd yn ysu am gael gweld. Wrth sylwebu ar hyn, fe ddywedodd Bulgin, 'Mae hi bron fel pe bai saethu Iddewon wedi mynd yn rhywbeth i'w wylio fel chwaraeon' - roedd mor wirioneddol arswydus i'w wylio, wyth degawd wedi'r digwydd. Ac fe efelychwyd y golygfeydd erchyll hyn hefyd yn yr Unol Daleithiau a'r Holocost, a oedd yn dangos lluniau i ni o dyllau yn y ddaear yn llawn o rai a saethwyd yn gelain, menywod noeth a babanod, a'r rhai a oedd yno'n helpu ac yn ffilmio yn chwerthin wrth i'r plant gael eu dienyddio. Felly, Gweinidog, beth all Llywodraeth Cymru a chymdeithas wâr ei wneud i sicrhau na fydd cenedlaethau'r dyfodol fyth yn anghofio'r fath arswyd a drygioni? Pa wersi mae hyn yn eu dysgu i ni am rym unigolion i effeithio ar ein brodyr a'n chwiorydd ni er gwell neu er gwaeth?