English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I thank you, Deputy Minister, for your statement and I actually welcome some of the practical measures that you've indicated you'll take to improve the creative sector here in Wales. You're right to say that the creative industry here in Wales has suffered over the past 18 months, and, whilst industries such as live music and shows in particular have been affected right across the UK, it's important to note that, in Wales, they've often had to deal with COVID restrictions that impact this sector for far longer than in some other parts of the UK. And to add into the mix now, some of these industries will also have to contend with COVID passes too - all while the First Minister keeps the prospect of future lockdowns on the table. So, not only have these industries had it more difficult here in Wales over the last 18 months, they're also lacking the stability and certainty to plan for the future too. So, I'll start by asking exactly what you make of the impact of the pandemic restrictions in Wales specifically and how it compares to other UK nations. Your statement also makes very little reference to the live music industry. Whilst you touch upon the problems that the industry has faced, there has been very little action to help the live music sector specifically. We know that there has been a lack of long-term support for the music sector and particularly to address the huge disparities in that sector between rural and urban areas, and this statement does very little to address that either. And whilst I welcome some of the action in today's statement to address the skills shortage in the creative industries, I, unfortunately, reject your suggestion, Deputy Minister, that the demand for a skilled workforce is, quote, 'unprecedented'. The shortage in skills in the creative industry has long been an issue and needs to be addressed. Clwstwr, in their 'Screen Work 2020' report, spoke at length about the skills shortages in this sector and warned the Welsh Government that it was a problem and called on it to address it. So, the Government was clearly forewarned on this issue, and I think it would be wrong to say that the current situation is unprecedented. That report said, and I quote: 'I think generally speaking, lots of companies out there, unless they've had direct involvement with Welsh Government are under the impression that there isn't a strategy or any joined up thinking in terms of skill development'. Deputy Minister, such a quote is a damning indictment, don't you think, of the Government's approach until now, and so I ask: what action are you taking to improve the confidence of industry professionals in your Government strategy in this area? The Welsh Government's measures to support further practical learning within the creative industries are also welcome too, as we know that many of the jobs and skills required do not come from classrooms and textbooks, but instead from practical, on-the-job learning. So, I'm pleased to see the further measures that the Government is taking today in this area. But it's also worth noting that the introduction of the T-level courses in England in areas such as digital production, design and development, craft and design and broadcast and production have meant that these T-levels are producing a highly skilled future workforce with specialist skills in relevant creative areas. So, what lessons have you learnt from this scheme in England, and what discussions, if any, are ongoing to ensure a parity of esteem between any Welsh qualifications and those English T-levels? We also need to encourage further awareness of career opportunities in the creative industries amongst young people as an attainable goal in Wales. Therefore, a strategy is required to engage with young people regarding careers in creative industries. Welsh Government should be more proactive in talking to creative industry stakeholders in establishing more targeted, ambitious goals for this strategy. So, can I ask you, Deputy Minister: how are the sectors working with schools and colleges to encourage young people to seriously explore the creative industries as a future career option? And how can we improve collaboration between this sector and higher and further education so that Wales is at the forefront of new skills and developments in that sector? You also mentioned, Deputy Minister, that the Welsh Government is currently working on detailed arrangements for that creative skills body you mentioned, but, unfortunately, you gave no time frame or commitment for this. So, can I ask you for a firm indication on when that will be established? Finally, I note that you mentioned the statement outlined by the economy Minister yesterday and presented to the Senedd today. I read that report, and I found it deeply disappointing from a creative industries perspective. As you know, the arts and sport have been added to the economy brief, at least in part to recognise the vital contribution that they make to the economy in Wales. You have been made the Deputy Minister responsible for these areas, and yet the arts and creative industries were not mentioned once in that statement. So, do you agree that that is a real missed opportunity to deliver a vibrant sector in the future, and that the creative industries should take a more prominent role in this Government's strategic priorities?
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Diolch i chi, Dirprwy Weinidog, am eich datganiad ac yr wyf i wir yn croesawu rhai o'r mesurau ymarferol yr ydych chi wedi'u nodi y byddwch chi'n eu cymryd i wella'r sector creadigol yma yng Nghymru. Rydych chi'n iawn wrth ddweud bod y diwydiant creadigol yma yng Nghymru wedi dioddef yn ystod y 18 mis diwethaf, ac er yr effeithiwyd yn arbennig ar ddiwydiannau fel cerddoriaeth fyw a sioeau ledled y DU, mae'n bwysig nodi, yng Nghymru, eu bod yn aml wedi gorfod ymdopi â chyfyngiadau COVID sydd wedi effeithio ar y sector hwn am gyfnod llawer hirach nag mewn rhai rhannau eraill o'r DU. Ac i ychwanegu at y gymysgedd nawr, bydd yn rhaid i rai o'r diwydiannau hyn hefyd ymdopi â phasys COVID hefyd - i gyd wrth i'r Prif Weinidog gadw'r posibilrwydd o gyfyngiadau symud yn y dyfodol ar y bwrdd. Felly, nid yn unig yw'r diwydiannau hyn wedi ei chael hi'n anoddach yma yng Nghymru yn ystod y 18 mis diwethaf, nid oes ganddyn nhw chwaith y sefydlogrwydd na'r sicrwydd i gynllunio ar gyfer y dyfodol. Felly, dechreuaf drwy ofyn yn union beth a wnewch chi o effaith y cyfyngiadau pandemig yng Nghymru yn benodol a sut y mae'n cymharu â chenhedloedd eraill y DU. Nid yw'ch datganiad yn cyfeirio rhyw lawer chwaith at y diwydiant cerddoriaeth fyw. Er eich bod chi'n sôn am y problemau y mae'r diwydiant wedi'u hwynebu, ychydig iawn o weithredu sydd wedi bod i helpu'r sector cerddoriaeth fyw yn benodol. Rydym ni'n ymwybodol y bu diffyg cefnogaeth dymor hir i'r sector cerddoriaeth ac yn arbennig diffyg ymdrin â'r gwahaniaethau enfawr yn y sector hwnnw rhwng ardaloedd gwledig a threfol, ac ychydig iawn y mae'r datganiad hwn yn ei wneud i ymdrin â hynny hefyd. Ac er fy mod i'n croesawu rhywfaint o'r camau gweithredu yn y datganiad heddiw i ymdrin â'r prinder sgiliau yn y diwydiannau creadigol, yr wyf i, yn anffodus, yn gwrthod eich awgrym, Dirprwy Weinidog, fod y galw am weithlu medrus, ac rwy'n dyfynnu, yn 'ddigynsail'. Mae'r prinder sgiliau yn y diwydiant creadigol wedi bod yn broblem ers tro ac mae angen ymdrin ag ef. Soniodd Clwstwr, yn eu hadroddiad 'Gwaith Sgrin 2020', yn helaeth ynghylch y prinder sgiliau yn y sector hwn a rhybuddiodd Llywodraeth Cymru ei bod yn broblem, a galwodd arni i ymdrin â hi. Felly, roedd y Llywodraeth yn amlwg wedi'i rhybuddio ymlaen llaw ar y mater hwn, ac rwy'n credu y byddai'n anghywir dweud bod y sefyllfa bresennol yn ddigynsail. Dywedodd yr adroddiad hwnnw, ac rwy'n dyfynnu: 'Rwy'n credu'n gyffredinol, mae llawer o gwmnïau allan yno, oni bai eu bod wedi ymwneud yn uniongyrchol â Llywodraeth Cymru o dan yr argraff nad oes strategaeth nac unrhyw feddwl cydgysylltiedig o ran datblygu sgiliau'. Dirprwy Weinidog, mae dyfyniad o'r fath yn gyhuddiad damniol, onid ydych chi'n credu, o ddull gweithredu'r Llywodraeth tan nawr, ac felly rwy'n gofyn: pa gamau yr ydych chi'n eu cymryd i wella ffydd gweithwyr proffesiynol y diwydiant yn strategaeth eich Llywodraeth yn y maes hwn? Mae mesurau Llywodraeth Cymru i gefnogi rhagor o ddysgu ymarferol o fewn y diwydiannau creadigol hefyd i'w croesawu, gan ein bod ni'n gwybod nad yw llawer o'r swyddi a'r sgiliau sydd eu hangen yn dod o ystafelloedd dosbarth a gwerslyfrau, ond yn hytrach o ddysgu ymarferol yn y gwaith. Felly, rwy'n falch o weld y mesurau eraill y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd heddiw yn y maes hwn. Ond mae'n werth nodi hefyd fod cyflwyno'r cyrsiau lefel T yn Lloegr mewn meysydd fel cynhyrchu digidol, dylunio a datblygu, crefft a dylunio a darlledu a chynhyrchu wedi golygu bod y cyrsiau lefelau T hyn yn cynhyrchu gweithlu medrus iawn ar gyfer y dyfodol gyda sgiliau arbenigol mewn meysydd creadigol perthnasol. Felly, pa wersi ydych chi wedi'u dysgu o'r cynllun hwn yn Lloegr, a pha drafodaethau, os o gwbl, sy'n parhau i sicrhau parch cydradd rhwng unrhyw gymwysterau Cymreig a'r lefelau T hynny yn Lloegr? Mae angen i ni hefyd annog fwy o ymwybyddiaeth o gyfleoedd gyrfa yn y diwydiannau creadigol ymhlith pobl ifanc fel nod cyraeddadwy yng Nghymru. Felly, mae angen strategaeth i ymgysylltu â phobl ifanc ynghylch gyrfaoedd mewn diwydiannau creadigol. Dylai Llywodraeth Cymru fod yn fwy rhagweithiol wrth siarad â rhanddeiliaid y diwydiant creadigol wrth sefydlu nodau mwy uchelgeisiol wedi'u targedu ar gyfer y strategaeth hon. Felly, a gaf i ofyn i chi, Dirprwy Weinidog: sut mae'r sectorau'n gweithio gydag ysgolion a cholegau i annog pobl ifanc i archwilio'r diwydiannau creadigol o ddifrif fel dewis gyrfa yn y dyfodol? A sut y gallwn ni wella cydweithio rhwng y sector hwn ac addysg uwch ac addysg bellach fel bod Cymru ar flaen y gad o ran sgiliau a datblygiadau newydd yn y sector hwnnw? Gwnaethoch chi sôn hefyd, Dirprwy Weinidog, fod Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd yn gweithio ar drefniadau manwl ar gyfer y corff sgiliau creadigol hwnnw y gwnaethoch chi sôn amdano, ond, yn anffodus, ni wnaethoch chi roi amserlen nac ymrwymiad ar gyfer hyn. Felly, a gaf i ofyn i chi am arwydd pendant ynghylch pryd y caiff hynny ei sefydlu? Yn olaf, rwy'n nodi i chi sôn am y datganiad a gafodd ei amlinellu gan Weinidog yr Economi ddoe a'i gyflwyno i'r Senedd heddiw. Darllenais i'r adroddiad hwnnw, a theimlais ei fod yn siomedig iawn o safbwynt y diwydiannau creadigol. Fel y gwyddoch chi, mae'r celfyddydau a chwaraeon wedi'u hychwanegu at friff yr economi, yn rhannol o leiaf i gydnabod y cyfraniad hanfodol y maen nhw'n eu gwneud i'r economi yng Nghymru. Rydych chi wedi cael eich gwneud yn Ddirprwy Weinidog sy'n gyfrifol am y meysydd hyn, ac eto nid oedd sôn unwaith am y diwydiannau celfyddydol a chreadigol yn y datganiad hwnnw. Felly, a ydych chi'n cytuno bod hynny wir yn gyfle wedi'i golli i ddarparu sector bywiog yn y dyfodol, ac y dylai'r diwydiannau creadigol gymryd rhan amlycach ym mlaenoriaethau strategol y Llywodraeth hon?