English: Communities First is now coming to an end, and in my particular valley, the Afan valley, it has had a positive influence upon many individuals, community groups and their neighbourhoods, as well as in other locations across Wales that I'm aware of. That is one programme we were fully supportive of, and it was a flagship for the Welsh Government for many years. The Valleys taskforce and the publication of 'Our Valleys, Our Future' has set out a number of key priorities to support good quality jobs and skills, greater public services and local communities. Now, this group of experts represents key sectors across the Valleys, and this work has been underpinned by continuing engagement with the communities. I want to see this continue, to ensure that the voices of the Valleys shape the way in which this taskforce continues to operate, though it still doesn't involve all the Valleys at this point in time; it's still limited in who it gets. Now, this vision is more important than ever, especially considering the UK Government's decision to plough on with its flawed austerity policy, which means that, here in Wales, we're facing more cuts to our budgets as they continue to reduce the impact on our welfare, on our vulnerable people, on our society. The finance Secretary reminded us only last week, in a response to a question on council tax increases in Wales, that the eight years of austerity in public services causes great challenges to local authorities as they try to deliver the vital work in our communities. I will quote the 'Our Valleys, Our Future' publication, where it says success can 'only be achieved if communities are fully involved' in the design and delivery of the planned action. I couldn't agree more with that, Cabinet Secretary, but it is important that my constituents' voices are heard loud and clear in that process, and we need to get it right. There are a number of key areas that must be prioritised. We must look to the future, whilst remembering our rich industrial past, harnessing the spirit to deliver social change that binds communities together and allows young people to thrive. Throughout all this work and change, we must also ensure that the principles that are enshrined in our well-being of future generations Act underpin our actions. We know local government bears the brunt of the UK Government's austerity agenda. Now, last year, the Wales Public Services 2025 report found that functions, including transport, protection, culture, libraries, environmental services, have carried the weight of the budget reductions, being hollowed out by up to 40 per cent. Public transport is often difficult to sustain. Better connectivity throughout south Wales is vital, and we must ensure these improvements enable greater capacity and improved frequency of travel. I am very pleased the taskforce is looking broadly across all the Valleys, as it provides us with a real opportunity to create a transport system that will benefit people who live and work in the Valleys - although, in the Afan valley, there is very limited delivery at the moment, so there is still much work to be done. When we consider improvements to our transport networks in the Valleys, we must stress the importance of getting those furthest from the labour market physically better connected to good jobs throughout south Wales, though even better would be bringing those jobs closer to the communities. Many Valleys communities find themselves isolated from the employment opportunities that exist across south Wales and, for our young people, this is not good enough. And when we talk about better jobs closer to home, the solution to this vision should not simply be an increased level of public sector employment opportunities. Whilst these roles are important and often serve the local community through delivering vital services, there's also a key role for the private sector in building investment and offering new opportunities across our region, and we want to see a Valleys community that is able to make the most of skills and the opportunities that exist from within. For example, at home in my own constituency, we have the Afan valley resort being proposed, which will make use of our unique natural landscape to develop what will be, hopefully, a popular location providing employment opportunities to people in the locality, and to boost tourism not just in my valley, but across all the Valleys, because of the other services and other activities that will be available elsewhere and close by. It will build on the Valleys as a place for leisure, tourism and wider public sector investment. Bringing new jobs for people is vitally important, but we also have to look at the skills agenda, which is very crucial, because, as we talk about new jobs and opportunities, we must maximise also the foundational economy as well. We need a set of skills. Now, there is a shortage of skills, which we acknowledge, and we must improve that to attract businesses into the Valleys. The regional skills partnerships are working to analyse the economic challenges and identify the growth areas where skill gaps exist within the workforce, and that requires a collaborative approach from training providers through to businesses, to ensure the next generation will learn the skills in the future. It's important that skills development starts in our schools, and if we are to have a robust policy for our Valleys, we must ensure that the educational needs are delivered within them, ensuring that this vital aspect of social cohesion remains in the heart of those communities and is not seen to be transferred to other areas and once again depriving our Valleys communities of a critical component of that social fabric. For example - and you would expect me to say this - the current proposals within the Afan valley to close the local secondary school, Cymer Afan, and transfer out the pupils to a new school outside the valley has actually ignited the embers of a fire that previously existed within the valley's communities, and has now ignited into a rolling blaze, and reminded us of the role that the school plays in the social cohesion across the valley. This latest proposed loss of a public service - and it is a public service - on top of the losses of other public services, reinforces the impact that austerity is having in those communities. It is incumbent upon the Welsh Government to protect the social fabric that is now threadbare, and to act in accordance with the well-being of future generations legislation to strengthen even this basic need within a valley, and to re-assert the cohesion that has existed within those communities. They must no longer feel abandoned and left behind. In concluding this short debate, I want to reiterate my key points around listening to our communities, and delivering a plan that provides our Valleys with what they want and need. I acknowledge that this challenge has been made all the more difficult because of the austerity agenda, which has been presided over by an unsympathetic UK Tory Government, and the impact of those eight years of austerity on our public service delivery in Wales. It means there is less money available to support those communities that are so desperate for that support, and that are some of our most vulnerable. But for policymakers here in the National Assembly, despite these financial restraints, which are down to that ideology of austerity, we need to recognise that spirit, that social fusion, which has been the glue of Valleys communities. We need to make sure that that continues to thrive. We must harness that energy and enthusiasm to work with people to build a future where well-being and opportunity for those who live and work in the Valleys is not exclusive, but for everyone. What have become isolated communities, which are physically and economically vulnerable to changes in the political landscape, now have the potential to become part of a broader vision for Wales, and, in particular, south Wales, whilst retaining their unwavering community spirit and resilience. Cabinet Secretary, it is important that we now take that opportunity.
Welsh: Mae Cymunedau yn Gyntaf bellach yn dod i ben, ac yn fy nghwm penodol i, Cwm Afan, mae wedi dylanwadu'n gadarnhaol ar nifer o unigolion, grwpiau cymunedol a'u cymdogaethau, yn ogystal ag mewn lleoliadau eraill ar draws Cymru rwy'n ymwybodol ohonynt. Dyna un raglen roeddem yn gwbl gefnogol iddi, ac roedd yn brosiect blaenllaw i Lywodraeth Cymru am flynyddoedd lawer. Mae tasglu'r Cymoedd a chyhoeddi 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol' wedi nodi nifer o flaenoriaethau allweddol i gefnogi swyddi a sgiliau o ansawdd da, mwy o wasanaethau cyhoeddus a chymunedau lleol. Nawr, mae'r grŵp hwn o arbenigwyr yn cynrychioli sectorau allweddol ar draws y Cymoedd, ac mae'r gwaith hwn yn seiliedig ar ymgysylltiad parhaus â'r cymunedau. Rwyf am weld hyn yn parhau, er mwyn sicrhau bod lleisiau'r Cymoedd yn siapio'r ffordd y mae'r tasglu hwn yn parhau i weithredu, er nad yw eto'n cynnwys y Cymoedd i gyd ar hyn o bryd; mae'n dal i fod yn gyfyngedig o ran pwy mae'n ei gael. Nawr, mae'r weledigaeth hon yn bwysicach nag erioed, yn enwedig o ystyried penderfyniad Llywodraeth y DU i fwrw ymlaen â'i pholisi cyni diffygiol, sy'n golygu, yma yng Nghymru, ein bod yn wynebu mwy o doriadau i'n cyllidebau wrth iddynt barhau i leihau'r effaith ar ein lles, ar ein pobl agored i niwed, ar ein cymdeithas. Cawsom ein hatgoffa gan yr Ysgrifennydd cyllid yr wythnos diwethaf, mewn ymateb i gwestiwn ar godiadau yn y dreth gyngor yng Nghymru, fod yr wyth mlynedd o gyni yn y gwasanaethau cyhoeddus yn achosi heriau mawr i awdurdodau lleol wrth iddynt geisio cyflawni gwaith hanfodol yn ein cymunedau. Fe ddyfynnaf y cyhoeddiad 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol', lle mae'n dweud na fydd llwyddiant yn cael ei gyflawni 'heb gynnwys cymunedau yn y gwaith' o gynllunio a chyflawni'r gwaith arfaethedig. Rwy'n cytuno'n llwyr â hynny, Ysgrifennydd y Cabinet, ond mae'n bwysig fod lleisiau fy etholwyr yn cael eu clywed yn uchel ac yn glir yn y broses honno, ac mae angen inni ei gael yn iawn. Ceir nifer o feysydd allweddol sy'n rhaid eu blaenoriaethu. Rhaid inni edrych tua'r dyfodol, gan gofio ein gorffennol diwydiannol cyfoethog, harneisio'r ysbryd i gyflawni newid cymdeithasol sy'n clymu cymunedau at ei gilydd ac sy'n galluogi pobl ifanc i ffynnu. Drwy'r holl waith a'r newid hwn, rhaid inni hefyd sicrhau bod yr egwyddorion sydd wedi'u hymgorffori yn ein Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn sail i'n gweithredoedd. Rydym yn gwybod bod llywodraeth leol yn cynnal baich agenda cyni Llywodraeth y DU. Nawr, y llynedd, canfu adroddiad Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru 2025 fod gweithgaredd, gan gynnwys trafnidiaeth, diogelwch, diwylliant, llyfrgelloedd, gwasanaethau amgylcheddol, wedi cynnal pwysau gostyngiadau yn y gyllideb, y gwelir toriad o hyd at 40 y cant ynddi. Mae trafnidiaeth gyhoeddus yn aml yn anodd ei chynnal. Mae gwell cysylltedd ledled de Cymru yn hanfodol, ac mae'n rhaid inni sicrhau bod y gwelliannau hyn yn galluogi mwy o gapasiti a chynyddu amlder teithio. Rwy'n falch iawn fod y tasglu'n edrych yn eang ar draws y Cymoedd, wrth iddo roi cyfle go iawn inni greu system drafnidiaeth a fydd o fudd i'r bobl sy'n byw ac yn gweithio yn y Cymoedd - er hynny, yng Nghwm Afan, darpariaeth gyfyngedig iawn a geir ar y hyn o bryd, felly mae llawer o waith i'w wneud o hyd. Pan fyddwn yn ystyried gwelliannau i'n rhwydweithiau trafnidiaeth yn y Cymoedd, rhaid inni bwysleisio pwysigrwydd cysylltu'r rhai sydd bellaf o'r farchnad lafur yn well yn ffisegol â swyddi da ledled de Cymru, er y byddai dod â'r swyddi hyn yn nes at y cymunedau yn well byth. Mae llawer o gymunedau'r Cymoedd wedi eu hynysu oddi wrth y cyfleoedd cyflogaeth sy'n bodoli ar draws de Cymru, ac i'n pobl ifanc, nid yw hyn yn ddigon da. A phan soniwn am swyddi gwell yn nes at adref, nid lefel gynyddol o gyfleoedd cyflogaeth yn y sector cyhoeddus yn unig ddylai'r ateb fod i'r weledigaeth hon. Er bod y rolau hyn yn bwysig ac yn aml yn gwasanaethu'r gymuned leol drwy ddarparu gwasanaethau hollbwysig, ceir rôl allweddol hefyd i'r sector preifat adeiladu buddsoddiad a chynnig cyfleoedd newydd ar draws ein rhanbarth, ac rydym am weld cymuned y Cymoedd sy'n gallu gwneud y gorau o'r sgiliau a'r cyfleoedd sy'n bodoli o'r tu mewn. Er enghraifft, gartref yn fy etholaeth i, mae gennym gynnig cyrchfan Cwm Afan, a fydd yn gwneud defnydd o'n tirwedd naturiol unigryw i ddatblygu'r hyn a fydd, gobeithio, yn lleoliad poblogaidd sy'n darparu cyfleoedd cyflogaeth i bobl yn yr ardal, ac i hybu twristiaeth nid yn unig yn fy nghwm i, ond ar draws y Cymoedd, oherwydd y gwasanaethau eraill a'r gweithgareddau eraill a fydd ar gael mewn mannau eraill a gerllaw. Bydd yn adeiladu ar y Cymoedd fel lle ar gyfer hamdden, twristiaeth a buddsoddiad ehangach yn y sector cyhoeddus. Mae dod â swyddi newydd i bobl yn hollbwysig, ond rhaid inni hefyd edrych ar yr agenda sgiliau, sy'n bwysig iawn, oherwydd, wrth inni siarad am swyddi a chyfleoedd newydd, rhaid inni fanteisio i'r eithaf hefyd ar yr economi sylfaenol. Mae angen set o sgiliau arnom. Nawr, mae yna brinder sgiliau, rydym yn cydnabod hynny, a rhaid inni wella hynny er mwyn denu busnesau i'r Cymoedd. Mae'r partneriaethau sgiliau rhanbarthol yn gweithio i ddadansoddi'r heriau economaidd a nodi'r meysydd twf lle mae bylchau sgiliau'n bodoli yn y gweithlu, ac mae hynny'n galw am ymagwedd gydweithredol gan ddarparwyr hyfforddiant drwodd i fusnesau, i sicrhau y bydd y genhedlaeth nesaf yn dysgu sgiliau yn y dyfodol. Mae'n bwysig fod datblygu sgiliau'n dechrau yn ein hysgolion, ac os ydym i gael polisi cadarn ar gyfer ein Cymoedd, rhaid inni sicrhau y cyflawnir yr anghenion addysgol o'u mewn, gan sicrhau bod yr agwedd hanfodol hon ar gydlyniant cymdeithasol yn parhau i fod yn ganolog i'r cymunedau hynny ac na chaiff ei gweld yn cael ei throsglwyddo i ardaloedd eraill gan amddifadu ein cymunedau yn y Cymoedd unwaith eto o elfen hanfodol o'r gwead cymdeithasol hwnnw. Er enghraifft - a byddech yn disgwyl i mi ddweud hyn - mae'r cynigion presennol yng Nghwm Afan i gau'r ysgol uwchradd leol, Cymer Afan, a throsglwyddo'r disgyblion i ysgol newydd y tu allan i'r cwm bellach wedi cynnau marwydos y tân a oedd yn bodoli o'r blaen yng nghymunedau'r cwm, a bellach mae wedi tanio'n goelcerth gynyddol, ac wedi ein hatgoffa am y rôl y mae'r ysgol yn ei chwarae yn y cydlyniant cymdeithasol ar draws y cwm. Mae'r enghraifft ddiweddaraf hon o'r posibilrwydd o golli gwasanaeth cyhoeddus - a gwasanaeth cyhoeddus ydyw - ar ben colli gwasanaethau cyhoeddus eraill, yn atgyfnerthu'r effaith y mae cyni yn ei chael yn y cymunedau hynny. Mae'n ddyletswydd ar Lywodraeth Cymru i warchod y gwead cymdeithasol sydd bellach wedi treulio, a gweithredu'n unol â deddfwriaeth llesiant cenedlaethau'r dyfodol i gryfhau hyd yn oed yr angen sylfaenol hwn mewn cwm, ac i ailbwysleisio'r cydlyniant sydd wedi bodoli o fewn y cymunedau hynny. Rhaid iddynt beidio â theimlo eu bod wedi'u hamddifadu a'u gadael ar ôl mwyach. Wrth gloi'r ddadl fer hon, hoffwn ailadrodd fy mhwyntiau allweddol ynglŷn â gwrando ar ein cymunedau, a chyflawni cynllun sy'n darparu'r hyn y maent ei eisiau a'i angen ar gyfer ein Cymoedd. Rwy'n cydnabod bod yr her hon wedi'i gwneud hyd yn oed yn fwy anodd oherwydd yr agenda o gyni dan arweiniad Llywodraeth Dorïaidd ddigydymdeimlad yn y DU, ac effaith yr wyth mlynedd hynny o gyni ar y modd y darparwn ein gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mae'n golygu bod llai o arian ar gael i gefnogi'r cymunedau sydd gymaint o angen y cymorth hwnnw, ac sydd ymhlith ein cymunedau mwyaf agored i niwed. Ond ar gyfer llunwyr polisi yma yn y Cynulliad Cenedlaethol, er gwaethaf y cyfyngiadau ariannol hyn sy'n deillio o ideoleg cyni, mae angen inni gydnabod yr ysbryd hwnnw, yr ymasiad cymdeithasol hwnnw, sydd wedi gludo cymunedau'r Cymoedd at ei gilydd. Mae angen inni wneud yn siŵr fod hynny'n parhau i ffynnu. Rhaid inni harneisio'r ynni a'r brwdfrydedd i weithio gyda phobl er mwyn adeiladu dyfodol lle mae lles a chyfle i'r rhai sy'n byw ac yn gweithio yn y Cymoedd yn rhywbeth i bawb. Mae gan yr hyn sydd wedi dod yn gymunedau ynysig, sy'n ffisegol ac yn economaidd agored i newidiadau yn y tirlun gwleidyddol, botensial erbyn hyn i ddod yn rhan o weledigaeth ehangach ar gyfer Cymru, a de Cymru'n benodol, tra'n cadw eu hysbryd a'u gwytnwch cymunedol diysgog. Ysgrifennydd y Cabinet, mae'n bwysig ein bod yn manteisio ar y cyfle hwnnw yn awr.