English: It is a privilege today to participate in what really could be a historic moment for our older people in Wales, and indeed our future generations. Whilst Wales is home to less than 1 per cent of the world's population, the Bill brought forward today by my colleague, Darren Millar AM, could really be a global game changer. It would set an important precedent for other nations to follow - the need to embed a rights-based approach in the development, planning and delivery of public services that affect our older people. Whilst I must acknowledge that Wales has been a pioneering nation for the interests of older people in many ways, such as with the creation of the world's first older people's commissioner role, in 2006, more can and should be done. We should all ask ourselves why we would not want to help forge a nation where there is a legal duty on Ministers and Welsh public authorities to consider the 18 United Nations principles for older persons. Personally, I see no possible excuse for hindering these, as the principles have the best interest and respect of older people at heart. Just consider this: if this Bill did receive Royal Assent, it could almost immediately set about transforming the lives of over 800,000 older people in Wales, as, for example, it would go a long way in empowering older people to take charge of decisions that affect their lives, including the quality of their care. Now, the need for this was highlighted in the 'A Place to Call Home?' report, where a worrying reality was outlined - that too many older people living in care homes have an unacceptable quality of life. For example, it was found that older people see their personal identity and individuality rapidly diminish, and lose choice and control over their lives, once in a care home. They are often not receiving the level of care they have a right to expect, and the culture of care homes is often built upon a dependency model, which often fails to prevent physical decline, and does not allow people to sustain or regain their independence. Now, in my opinion, the Bill would help individuals and authorities tackle such devastating inequalities. I'm not saying all this - the report said that. Additionally, for rural constituencies like mine, Aberconwy, which forms part of the county council with the highest proportion of over-65s in Wales, it is true that this Bill would achieve a great deal, through helping to protect the interests of elderly residents when changes to local facilities are being made. For example, over the last few months, I have been involved in a campaign to save bus services, which provide key lifelines to communities, and especially elderly residents. If this legislation was in place, I am confident that there would be greater consideration of, and greater weight placed on, the impact of changes on the older person - in my constituency, and, indeed, all of our constituencies and regions. The need for this is apparent, as the closure of 189 public toilets, one in six libraries, and 29 GP practices in Wales coincide with an extremely high rate of isolation and loneliness. Indeed, according to Age Cymru, 75,000 older people in Wales have reported always or often feeling lonely - a problem that is exacerbated by the withdrawal of local services. And this is happening under a Welsh Labour Government. Undoubtedly, when considering that it is the older generation who make up the majority of Wales's army of volunteers, and that grandparents alone save Welsh parents £259 million a year, it is clear to me that this Bill is the least that we could give them back in return. So I do hope, Deputy Minister, that you have a change of heart, and, indeed, your backbenchers and your Cabinet colleagues. Because, do you know what, it is the same Chamber, but different legislation, on a different week. This is all because, I'm afraid, it is a Conservative-led piece of legislation. What hope does it give to backbenchers like myself? What hope does it give to new and aspiring Assembly candidates and Members that they can be picked in a ballot and then it gets as far as the floor of this Senedd, only to be turned down from pure tribalism and party politics?
Welsh: Mae'n fraint heddiw i gymryd rhan yn yr hyn a allai fod yn foment hanesyddol i'n pobl hŷn yng Nghymru, ac yn wir i genedlaethau'r dyfodol. Er bod Cymru yn gartref i lai nag 1 y cant o boblogaeth y byd, gallai'r Bil a gyflwynwyd heddiw gan fy nghyd-Aelod, Darren Millar AC, fod yn newid ar lefel fyd-eang. Byddai'n gosod cynsail pwysig i wledydd eraill ei ddilyn - yr angen i ymgorffori dull yn seiliedig ar hawliau o ddatblygu, cynllunio a darparu gwasanaethau cyhoeddus sy'n effeithio ar ein pobl hŷn. Er bod rhaid imi gydnabod bod Cymru wedi bod yn wlad arloesol o ran buddiannau pobl hŷn mewn nifer o ffyrdd, megis creu rôl comisiynydd pobl hŷn cyntaf y byd yn 2006, fe ellir ac fe ddylid gwneud mwy. Dylem i gyd ofyn i ni ein hunain pam na fyddem eisiau helpu i greu cenedl lle y ceir dyletswydd gyfreithiol ar Weinidogion ac awdurdodau cyhoeddus Cymru i ystyried 18 egwyddor y Cenhedloedd Unedig ar gyfer pobl hŷn. Yn bersonol, ni welaf unrhyw esgus posibl dros rwystro hyn, gan fod lles gorau a pharch at bobl hŷn yn ganolog i'r egwyddorion. Ystyriwch hyn: pe bai'r Bil yn derbyn Cydsyniad Brenhinol, gallai fynd ati bron ar unwaith i drawsnewid bywydau dros 800,000 o bobl hŷn yng Nghymru, oherwydd byddai'n mynd yn bell i alluogi pobl hŷn i gael rheolaeth dros y penderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau, er enghraifft, gan gynnwys ansawdd eu gofal. Nawr, amlygwyd yr angen am hyn yn yr adroddiad 'Lle i'w alw'n gartref?', lle y nodwyd un gwirionedd sy'n peri pryder - fod ansawdd bywyd gormod o bobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal yn annerbyniol. Er enghraifft, canfuwyd bod pobl hŷn yn gweld eu hunaniaeth bersonol a'u hunigoliaeth yn lleihau'n gyflym, a'u bod yn colli'r hawl i ddewis a chael rheolaeth dros eu bywydau pan fyddant yn mynd i gartref gofal. Yn aml nid ydynt yn cael y lefel o ofal y mae ganddynt hawl i'w disgwyl, ac mae diwylliant cartrefi gofal yn aml wedi'i adeiladu ar fodel dibyniaeth, sy'n aml yn methu atal dirywiad corfforol, ac nid yw'n caniatáu i bobl gadw neu adennill eu hannibyniaeth. Nawr, yn fy marn i, byddai'r Bil yn helpu unigolion ac awdurdodau i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau dinistriol o'r fath. Nid fi sy'n dweud hyn i gyd - yr adroddiad a ddywedai hynny. Yn ogystal, i etholaethau gwledig fel fy un i, Aberconwy, sy'n rhan o'r cyngor sir sydd â'r gyfran uchaf o bobl dros 65 oed yng Nghymru, mae'n wir y byddai'r Bil hwn yn cyflawni llawer iawn, drwy helpu i ddiogelu buddiannau trigolion oedrannus pan wneir newidiadau i gyfleusterau lleol. Er enghraifft, dros y misoedd diwethaf, rwyf wedi cymryd rhan mewn ymgyrch i achub gwasanaethau bysiau, sy'n achubiaeth allweddol i gymunedau, ac yn enwedig trigolion oedrannus. Pe bai'r ddeddfwriaeth hon ar waith, rwy'n hyderus y byddai mwy o ystyriaeth o effaith newidiadau ar y person hŷn a mwy o bwyslais yn cael ei roi ar yr effaith hon - yn fy etholaeth, ac yn etholaethau a rhanbarthau pob un ohonom yn wir. Mae'r angen am hyn yn amlwg, gan fod cau 189 o doiledau cyhoeddus, un o bob chwech llyfrgell, a 29 o bractisau meddyg teulu yng Nghymru yn cyd-daro â chyfradd uchel iawn o arwahanrwydd ac unigrwydd. Yn wir, yn ôl Age Cymru, mae 75,000 o bobl hŷn yng Nghymru wedi dweud eu bod bob amser neu'n aml yn teimlo'n unig - problem a waethygir wrth i wasanaethau lleol gael eu tynnu'n ôl. Ac mae hyn yn digwydd o dan Lywodraeth Lafur Cymru. Yn sicr, wrth ystyried mai'r genhedlaeth hŷn sy'n ffurfio'r rhan fwyaf o fyddin Cymru o wirfoddolwyr, a bod neiniau a theidiau yn unig yn arbed £259 miliwn y flwyddyn i rieni Cymru, mae'n amlwg i mi mai'r Bil hwn yw'r peth lleiaf y gallwn ei roi'n ôl iddynt. Felly rwy'n gobeithio, Ddirprwy Weinidog, eich bod yn newid eich meddwl, ac Aelodau eich meinciau cefn a'ch cyd-Aelodau o'r Cabinet yn wir. Oherwydd, wyddoch chi beth, yr un Siambr yw hi, ond deddfwriaeth wahanol, ar wythnos wahanol. Rwy'n ofni mai'r rheswm am hyn yw mai deddfwriaeth dan arweiniad y Ceidwadwyr yw hi. Pa obaith y mae'n ei roi i Aelodau'r meinciau cefn fel fi? Pa obaith y mae'n ei roi i Aelodau ac ymgeiswyr newydd i'r Cynulliad fod modd iddynt gael eu dewis mewn pleidlais a'i fod yn cyrraedd llawr y Siambr hon, ddim ond i gael ei wrthod oherwydd teyrngarwch llwythol pur a gwleidyddiaeth plaid?