English: Thank you very much, Llywydd. I've agreed to give a minute of my time to Janet Finch-Saunders, Tom Giffard and Darren Millar. Deputy Llywydd, I'd like to thank you for the opportunity to debate this topic, which is close to my heart. Our seaside towns need help. We have presided over their decline for far too long. Many of our seaside towns were formed during the nineteenth century, and enjoyed their heyday during the reign of Queen Victoria, right through to the 1970s and the 1980s. That certainly is the case for the biggest such town in my constituency, which is Rhyl. My connection to the town is a long one. Not only did I grow up in Rhyl, but my family lived there from before it was a town. Williams Street off Vale Road is named after my great-great-grandmother's family, who occupied that area in the 1800s. Their cottages formed the row that later became Williams Street. My grandfather was born in a terraced house on Vale Road in 1927. My family have owned and operated numerous businesses in the town, and have been active members of the community. I'm still a proud member of Rhyl rotary club, which upholds a proud tradition as one of the oldest rotary clubs in Wales, having been granted its charter in 1926. It's safe to say my family have witnessed the birth, life and, sadly, the decline of Rhyl. But I won't sit idly by and watch the death of a town that is part of my blood, my heritage - Rhyl, or should I say, 'sunny Rhyl', as the brochures describe the town, quite rightly. It's believed to be named after the manor house, Tŷ'n Rhyl, on Vale Road, which in turn derived from Tŷ'n yr Haul, or 'house of sunshine' - hence 'sunny Rhyl'. It's probably a lot of belief, but that's what I choose to believe, anyway. The town grew in the 1800s thanks to its 3 miles of sandy beaches and the Victorian belief in the curative properties of sea air. In fact, it was this belief that saw the famous Victorian poet, Gerard Manley Hopkins, sent to Rhyl for five days for the good of his health. Hopkins, who was also a Jesuit priest, had spent three years at St Beuno's College in Tremeirchion during the late 1870s. It was during his sojourn in Rhyl that he penned the poem 'The Sea and the Skylark'. It was the arrival of the railway in 1848 that accelerated the town's popularity and growth. It became home to Wales's first seaside pier in 1867, a magnificent structure that cost £15,000 to build at the time. It was 2,335 ft long and stood 11 ft above high tide. It initially included a pier railway and offered steamer excursions to other Welsh resorts and to Liverpool. Other attractions, which included restaurants, tea rooms, a bandstand, shops and private baths, proved to be quite a draw for Victorian holidaymakers from, mostly, the north-west of England. Tragically, the pier was beset by a series of disasters. In December 1883, the schooner, Lady Stuart, caused extensive damage, which resulted in 183 ft of the pier being lost. In 1891, 50 people had to be rescued when the steamer Fawn collided with the pier. In 1901, a fire destroyed the pavilion and part of the structure was closed. A succession of storms in 1909 caused the collapse of a further section of the pier. By 1913, the pier had become unsafe and was closed, unfortunately. It remained derelict until Rhyl council acquired it in the 1920s. The seaward end was demolished but the shoreward end was redeveloped and included the building of an amphitheatre. The pier reopened in 1930 and remained so until 1966, when it was again closed on safety grounds. By then it measured a mere 330 ft. Sadly, the pier was demolished on safety grounds long before I was born, and the fate of the pier was seen as symbolic of the decline of the town, alongside the demolition of the original Pavilion Theatre in 1974. Cheaper foreign travel is believed to have contributed to declining visitor numbers, which accelerated during the 1970s and the 1980s. Declining visitors resulted in a decline in fortunes for the town. Many local businesses, my family's included, ceased trading. Since 2007, the number of vacant units in Rhyl town centre has doubled, and the town has lost a number of major retailers. It's little wonder, then, that Rhyl is now home to some of the poorest wards in Wales, if not the UK, but Rhyl is still a popular holiday destination despite this, attracting visitors from across the UK. But we cannot compete with cheap foreign holidays. Benidorm might not have Rhyl's charm or excellent scenery, but it does have the advantage of near-constant sunshine and warm waters. It doesn't hurt that you can get a return flight from Manchester to Alicante cheaper than you can get a train to Rhyl. Transport for Wales might need to answer that problem. With more and more budget airlines springing up offering flights to far-flung destinations for peanuts, how can our seaside towns possibly hope to compete? The decline I've witnessed in Rhyl has also been echoed in other towns across the Welsh coastline, and, unfortunately, Governments at all levels have not taken sufficient action to halt this decline. The title of this debate poses a question: is restoring our seaside towns to their former glory a necessary task or an impossible ask? I don't believe it's impossible. It certainly won't be easy, but if we all work together - local government, Welsh Government and the UK Government, alongside the leisure and travel industry - then we can compete with foreign travel. We can put seaside towns like Rhyl back on the destinations map. We just need to think creatively, work collectively and collaboratively to sell the benefits of our seaside towns worldwide, and work to help to create a year-round offer and work to innovate and diversify our seaside towns. Our seaside towns are on the shores of some of the world's best scenery. Rhyl, for example, is just a stone's throw away from the Clwydian range, which, as we speak, are seeking to become an international dark sky park. We can attract visitors from across the globe to not only marvel at our beaches, our hillsides, our rivers and valleys, but also our unrivalled views of the heavens. We have some of the best natural beauty in the world. We are a nation steeped in history, abound with fantastic folklore and deep mythology, but we're absolutely terrible at selling it, and that's the problem. Our own citizens are not aware of the treasures on their doorstep, so how can we expect people from further afield to be clued up? We might not be able to recreate the Victorian demand for the seaside air - I'm not deluded and time does move on - but we can and must sell the benefits of our seaside towns. We have to integrate and innovate our leisure and tourism markets, promote our outstanding food and drink. We can't do cheaper but we can do better. [ Interruption.] And the Denbigh plum while we're at it - why not? It did come as a disappointment to some Members that I didn't mention that in the speech, so there we go. I hope this Welsh Government will take leadership on this, and help rejuvenate and revitalise our seaside towns, from Rhyl to Rhoose, Porthcawl to Prestatyn. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Rwyf wedi cytuno i roi munud o fy amser i Janet Finch-Saunders, Tom Giffard a Darren Millar. Ddirprwy Lywydd, hoffwn ddiolch i chi am y cyfle i drafod y pwnc hwn, sy'n agos at fy nghalon. Mae angen help ar ein trefi glan môr. Rydym wedi goruchwylio eu dirywiad yn rhy hir o lawer. Ffurfiwyd llawer o'n trefi glan môr yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac roeddent ar eu hanterth yn ystod teyrnasiad y Frenhines Victoria, a hyd at y 1970au a'r 1980au. Mae hynny'n sicr yn wir am y dref fwyaf o'r fath yn fy etholaeth i, sef y Rhyl. Mae fy nghysylltiad â'r dref yn un hir. Cefais fy magu yn y Rhyl, ond roedd fy nheulu'n byw yno o'r adeg cyn iddi fod yn dref. Enwyd Stryd Williams oddi ar Ffordd y Dyffryn ar ôl teulu fy hen hen fam-gu, a oedd yn byw yn yr ardal honno yn y 1800au. Ffurfiai eu bythynnod y rhes a ddaeth yn Stryd Williams yn ddiweddarach. Ganed fy nhad-cu mewn tŷ teras ar Ffordd y Dyffryn ym 1927. Mae fy nheulu wedi bod yn berchnogion nifer o fusnesau yn y dref, ac wedi bod yn aelodau gweithgar o'r gymuned. Rwy'n dal i fod yn aelod balch o glwb rotari'r Rhyl, sy'n cynnal traddodiad balch fel un o'r clybiau rotari hynaf yng Nghymru, ar ôl cael ei siarter ym 1926. Mae'n ddiogel dweud bod fy nheulu wedi bod yn dyst i enedigaeth a threigl bywyd y Rhyl, ac yn anffodus, maent wedi bod yn dyst i'w dirywiad hefyd. Ond nid wyf am eistedd yn segur a gwylio tranc y dref sydd yn fy ngwaed, yn rhan o fy nhreftadaeth - y Rhyl, neu dylwn ddweud 'sunny Rhyl', fel y mae'r taflenni gwyliau'n disgrifio'r dref, a hynny'n gwbl briodol. Credir iddi gael ei henwi ar ôl y maenordy, Tŷ'n Rhyl, ar Ffordd y Dyffryn, a ddeilliodd yn ei dro o Tŷ'n yr Haul - felly 'sunny Rhyl'. Mae'n debyg mai cred yw llawer o hynny, ond dyna rwy'n dewis ei gredu, beth bynnag. Tyfodd y dref yn y 1800au diolch i'w 3 milltir o draethau tywod a'r gred Fictoraidd yn rhinweddau iachusol awyr y môr. Yn wir, y gred hon a ddenodd y bardd Fictoraidd enwog, Gerard Manley Hopkins, i'r Rhyl am bum niwrnod er lles ei iechyd. Roedd Hopkins, a oedd hefyd yn offeiriad Jeswitaidd, wedi treulio tair blynedd yng Ngholeg Sant Beuno yn Nhremeirchion ar ddiwedd y 1870au. Yn ystod ei arhosiad yn y Rhyl yr ysgrifennodd y gerdd 'The Sea and the Skylark'. Dyfodiad y rheilffordd ym 1848 a gyflymodd boblogrwydd a thwf y dref. Daeth yn gartref i bier glan môr cyntaf Cymru ym 1867, creadigaeth wych a gostiodd £15,000 i'w hadeiladu ar y pryd. Roedd yn 2,335 troedfedd o hyd ac yn 11 troedfedd uwchben y llanw uchel. Yn wreiddiol, roedd yn cynnwys rheilffordd pier ac yn cynnig gwibdeithiau llongau ager i gyrchfannau eraill yng Nghymru ac i Lerpwl. Profodd atyniadau eraill, yn cynnwys bwytai, ystafelloedd te, safle seindorf, siopau a baddonau preifat, yn dipyn o atyniad i bobl ar eu gwyliau yn ystod Oes Victoria, o ogledd-orllewin Lloegr yn bennaf. Yn drasig, dioddefodd y pier gyfres o drychinebau. Ym mis Rhagfyr 1883, achosodd sgwner y Lady Stuart ddifrod helaeth iddo, a arweiniodd at golli 183 troedfedd o'r pier. Ym 1891, bu'n rhaid achub 50 o bobl pan darodd llong ager o'r enw Fawn y pier. Ym 1901, dinistriwyd y pafiliwn gan dân a chaewyd rhan o'r pier. Achosodd cyfres o stormydd ym 1909 i ran arall o'r pier gwympo. Erbyn 1913 roedd y pier yn anniogel a chafodd ei gau, yn anffodus. Bu'n adfail nes i gyngor y Rhyl ei gaffael yn y 1920au. Dymchwelwyd y pen pellaf ond ailddatblygwyd y pen ger y lan gan gynnwys adeiladu amffitheatr. Ailagorodd y pier ym 1930 ac arhosodd felly tan 1966, pan gafodd ei gau eto am resymau diogelwch. Erbyn hynny prin 330 troedfedd oedd ei hyd. Yn anffodus, dymchwelwyd y pier ar sail diogelwch ymhell cyn i mi gael fy ngeni, a gwelwyd tynged y pier fel rhywbeth a oedd yn symbol o ddirywiad y dref, ochr yn ochr â dymchwel adeilad gwreiddiol Theatr y Pafiliwn ym 1974. Credir bod teithio tramor rhatach wedi cyfrannu at ostyngiad yn nifer yr ymwelwyr, gostyngiad a gyflymodd yn ystod y 1970au a'r 1980au. Arweiniodd y gostyngiad at ddirywiad yn ffyniant y dref. Rhoddodd llawer o fusnesau lleol y gorau i fasnachu, gan gynnwys busnesau fy nheulu i. Ers 2007, mae nifer yr unedau gwag yng nghanol tref y Rhyl wedi dyblu, ac mae'r dref wedi colli nifer o siopau mawr. Nid yw'n fawr o syndod felly fod y Rhyl bellach yn gartref i rai o'r wardiau tlotaf yng Nghymru, os nad y DU, ond er hynny, mae'n dal i fod yn gyrchfan gwyliau poblogaidd sy'n denu ymwelwyr o bob rhan o'r DU. Ond ni allwn gystadlu â gwyliau tramor rhad. Efallai nad yw Benidorm yn meddu ar yr un swyn â'r Rhyl na'i golygfeydd ardderchog, ond gall fanteisio ar heulwen a dyfroedd cynnes bron iawn drwy'r amser. Nid yw'n brifo eich bod yn gallu cael awyren o Fanceinion i Alicante ac yn ôl yn rhatach nag y gallwch gael trên i'r Rhyl. Efallai fod angen i Trafnidiaeth Cymru ateb y broblem honno. Gyda mwy a mwy o gwmnïau hedfan rhad yn ymddangos sy'n cynnig teithiau hedfan i gyrchfannau pell am y nesaf peth i ddim, sut y gall ein trefi glan môr obeithio cystadlu? Mae'r dirywiad a welais yn y Rhyl i'w weld hefyd mewn trefi eraill ar hyd arfordir Cymru, ac yn anffodus, nid yw Llywodraethau ar bob lefel wedi cymryd camau digonol i atal y dirywiad hwn. Mae teitl y ddadl hon yn codi cwestiwn: a yw adfer ein trefi glan môr i'w hen ogoniant yn dasg angenrheidiol neu amhosibl? Nid wyf yn credu ei bod yn dasg amhosibl. Yn sicr, ni fydd yn hawdd, ond os gallwn i gyd weithio gyda'n gilydd - llywodraeth leol, Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, ochr yn ochr â'r diwydiant hamdden a theithio - gallwn gystadlu â theithio tramor. Gallwn roi trefi glan môr fel y Rhyl yn ôl ar y map cyrchfannau. Mae angen inni feddwl yn greadigol, gweithio gyda'n gilydd ac yn gydweithredol i werthu manteision ein trefi glan môr i bob cwr o'r byd, a gweithio i helpu i greu cynnig drwy gydol y flwyddyn a gweithio i arloesi ac arallgyfeirio ein trefi glan môr. Mae ein trefi glan môr ar gyrion rhai o olygfeydd gorau'r byd. Mae'r Rhyl, er enghraifft, dafliad carreg oddi wrth fryniau Clwyd, sydd, wrth inni siarad, yn ceisio dod yn barc awyr dywyll rhyngwladol. Gallwn ddenu ymwelwyr o bob cwr o'r byd nid yn unig i ryfeddu at ein traethau, ein bryniau, ein hafonydd a'n cymoedd, ond hefyd ein golygfeydd heb eu hail o'r ffurfafen. Mae gennym beth o'r harddwch naturiol gorau yn y byd. Rydym yn genedl sydd wedi ein trwytho mewn hanes, yn llawn o lên gwerin wych a mytholeg ddofn, ond rydym yn echrydus am ei werthu, a dyna'r broblem. Nid yw ein dinasyddion ein hunain yn ymwybodol o'r trysorau ar garreg eu drws, felly sut y gallwn ddisgwyl i bobl o fannau pellach wybod amdanynt? Efallai na allwn ail-greu'r galw Fictoraidd am awyr glan y môr - nid wyf yn twyllo fy hun ac mae amser yn symud yn ei flaen - ond fe allwn ac mae'n rhaid inni werthu manteision ein trefi glan môr. Rhaid inni integreiddio ac adnewyddu ein marchnadoedd hamdden a thwristiaeth, hyrwyddo ein bwyd a'n diod rhagorol. Ni allwn ei wneud yn rhatach ond gallwn ei wneud yn well. [ Torri ar draws.] Ac eirin Dinbych tra byddwn wrthi - pam lai? Roedd yn siom i rai o'r Aelodau na soniais am hynny yn yr araith, felly dyna ni. Rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn arwain ar hyn, ac yn helpu i adfywio ac ailfywiogi ein trefi glan môr, o'r Rhyl i'r Rhws, o Borthcawl i Brestatyn. Diolch yn fawr.