English: As the Member who leads on local government for Plaid Cymru, I'm very pleased to take part in this debate this afternoon. We're all aware of the pressure facing local government services and the financial pressures that are increasing, and these were clear back in the days when I used to be a county councillor in the City and County of Swansea, and pressures are worsening and budgets are becoming even more tight. It's true to say that there is additional funding for local government in this draft budget, but it's insufficient to respond to the increasing demands for local government services, as Rhun and Helen have already mentioned. There is so much mention made of preventative services, and it's in local government that a number of those services are placed, for example, environmental health, housing, education and, of course, social care. Yesterday, as we've already heard, we heard about the challenges facing the health service in Hywel Dda with winter pressures meaning cancelling treatments that aren't emergency treatments. And indeed, winter after winter, if not year after year, a vast percentage of patients on our acute hospital wards are only there waiting for social care arrangements to be made. They're healthy enough to leave hospital but they can't leave. Six hundred pounds a day is the cost to be in a bed in a hospital. Six hundred pounds per week is the cost to be in a residential home. When close to have the patients on some wards today - . On some wards in Wales, almost half of the patients are healthy enough to leave those hospitals on a medical basis. That situation is appalling. We need to take steps now to change the situation - a step change is needed now. These people are in our hospitals and they shouldn't be there. The arrangements should be made for them. We need to make that step change now. As well as the lack of beds and the lack of staff, those are the perennial problems that still pose challenges. As others have said, we've been dealing with these issues and we've been discussing them year after year. We need to step up to the plate and take action, as Helen Mary Jones said. So, bearing in mind all of the funding going into social care at the moment, but into a system that is failing and is piecemeal in nature, with patients still suffering, and indeed dying prematurely, a care system that is expensive and complex, with care staff on short-term contracts and zero-hours contracts, and with a lack of training and so on - we all know about these issues - isn't it time to have a radical scheme, a new plan, and have a social care service for Wales that is funded from general taxation, exactly like our national health service, and working in partnership with that service and funded from general taxation, a national care service for Wales, exactly like our national health service? Thank you very much.
Welsh: Fel yr Aelod sydd yn arwain ar lywodraeth leol dros Blaid Cymru, dwi'n falch iawn i allu cymryd rhan yn y drafodaeth yma y prynhawn yma. Dŷn ni i gyd yn ymwybodol o'r pwysau sydd ar wasanaethau llywodraeth leol a'r pwysau ariannol cynyddol. Roedd rheini'n amlwg yn ôl yn y dyddiau hynny pan oeddwn i arfer bod yn gynghorydd sir yn Ninas a Sir Abertawe, a gwaethygu mae'r pwysau a thynhau mae'r cyllidebau ers y dyddiau hynny pan oeddwn i'n gynghorydd sir. Nawr, mae'n wir i ddweud bod mwy o arian i'w gael i lywodraeth leol yn y gyllideb ddrafft yma, ond eto dim digon i ymateb i'r galwadau cynyddol am wasanaethau llywodraeth leol, fel y mae Rhun a Helen eisoes wedi ei olrhain. Mae cymaint o sôn am wasanaethau ataliol, ac yn llywodraeth leol mae nifer ohonyn nhw yn bodoli, megis iechyd amgylcheddol, tai, addysg ac, wrth gwrs, gofal cymdeithasol. Ddoe, fel rydym ni wedi clywed eisoes, fe glywsom ni am heriau'r gwasanaeth iechyd yn Hywel Dda, gyda phwysau'r gaeaf yn golygu canslo mesurau nad oedd yn argyfwng. Ac, yn wir, gaeaf ar ôl gaeaf, os nad blwyddyn ar ôl blwyddyn, mae canran helaeth o gleifion ar wardiau ein hysbytai acíwt ni ddim ond yna yn aros am drefniant gofal cymdeithasol. Maent yn iach i adael yr ysbyty, ond eto, nid ydynt yn gallu gadael. Chwe chan punt y dydd yw'r gost i fod mewn gwely mewn ysbyty. Chwe chan punt yr wythnos ydy'r gost i fod mewn cartref preswyl. Pan mae yn agos i hanner y cleifion ar ambell ward heddiw - . Ar ambell ward yng Nghymru heddiw mae yn agos i hanner y cleifion yn iach i adael yr ysbyty yna yn feddygol. Mae'r sefyllfa yna'n warthus. Mae angen camau breision nawr i newid hyn - step change nawr. Mae'r bobl yma yn ein hysbytai ni; dylan nhw ddim bod yna. Dylai'r drefniadaeth fod ar waith. Mae angen cymryd y camau breision hynny nawr. Hynny, yn ogystal â diffyg gwlâu a diffyg staff, ydy'r problemau oesol sydd yn dal yn heriau. Fel y mae eraill wedi dweud, rydym ni wedi bod yn ymdrin ac rydym ni wedi bod yn trafod blwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae angen camu i fyny i'r bwlch a gweithredu, fel dywedodd Helen Mary Jones. Felly, o feddwl am yr holl arian sydd yn mynd i mewn i ofal cymdeithasol ar hyn o bryd, ond mewn i system sydd yn ffaelu ac sydd yn rhanedig, gyda phobl, gyda chleifion yn dal i ddioddef ac yn marw cyn amser, system gofal sydd yn ddrud ac yn gymhleth, gyda staff gofal ar gytundebau tymor byr a zero hours a dim hyfforddiant ac yn y blaen - rydym ni i gyd yn gwybod - onid yw hi'n amser i gael cynllun radical newydd a chael gwasanaeth gofal cymdeithasol i Gymru wedi ei hariannu o drethiant cyffredinol yn union fel ein gwasanaeth iechyd gwladol ni ac yn cyd-weithio mewn partneriaeth wedi ei hariannu allan o drethiant cyffredinol, gwasanaeth gofal cenedlaethol i Gymru yn union fel ein gwasanaeth iechyd cenedlaethol ni? Diolch yn fawr.