English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. It's a pleasure once again for me as culture Minister to respond to this debate in the Chamber on our notable national institutions, and, in doing so, may I thank the committee for its report and also emphasise that I have responded in writing in September and noted that we as a Government were very pleased to accept each and every one of the report's recommendations, and that we will implement those? I will emphasise and focus on that in my brief response to this debate. May I once again emphasise that I will write directly to Members on any points that I'm not able to respond to directly this afternoon? The important message that I have, of course, is that we have listened to the request regularly made for an increase in the funding for the sectors that we are discussing today, despite the gravely difficult financial context in which we work, and, of course, last week, following the demand for funding across the arts and culture sectors, I announced that an additional £10.7 million would be available to support organisations and individuals. In light of the fact that applications were made to us as a Government that we were unable to respond positively to because the number of applications received far exceeded the size of the budget available, we will have to seek ways and means across Government of deciding whether we are able to provide some more funding before the end of this financial year, if that's at all possible, or to plan for that in the next financial years. But the cultural recovery fund has now reached £63.7 million and, as I said, the interest in the grants of all sorts, including the 15-minute heritage grants, has been quite staggering, and I was very pleased to see that. May I thank the Members who contributed this afternoon for accepting the importance of digital in what we're seeking to do in response to COVID and in developing a way of communicating and making ourselves accessible to the public throughout Wales? I do very much appreciate the way in which public libraries have continued to provide resources throughout this crisis, such as e-books and e-magazines through the digital library. Digital platforms will certainly have a greater role to play in the near future, and we will seek to ensure that we are able to fund, within the financial constraints upon us, the digital developments, and that this is a priority for us as a Government. And improving the digital skills of the population more generally is a very important part of this project, so that people can take advantage of the materials available. But there is nothing like visiting historic sites in person - not to do so virtually, but doing so in person. And this has been extremely difficult recently. But I have to say that I have had the experience because of where I live, in Llandaff, as have many other people, because we are walking more and travelling less, that we are seeing new things in our own local communities, and have done during this period, and are rediscovering local historical sites. And that has contributed to our understanding of our communities. Thanks to everyone who has participated in this debate. I'm sure this won't be the first or the last time that we will gather together as Members to give our support to the cultural sector. And the creative criticism and encouragement that I receive from Members in these debates is something that helps to keep me on the right track, as it were. Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae'n bleser unwaith eto gen i fel Gweinidog diwylliant i ymateb i'r drafodaeth yn y Siambr ynglŷn â'n sefydliadau cenedlaethol nodedig. Wrth wneud hynny, gaf i ddiolch i'r pwyllgor am ei adroddiad, a hefyd pwysleisio, wrth gwrs, ein bod ni wedi ymateb yn ysgrifenedig ym mis Medi, ac wedi nodi ein bod ni fel Llywodraeth yn falch iawn o allu derbyn pob un o argymhellion yr adroddiad, ac ein bod ni'n mynd ymlaen i'w gweithredu nhw? Fe wnaf i bwysleisio ar hynny yn fy ymateb cryno, gobeithio, i'r ddadl hon. Gaf i bwysleisio eto y gwnaf i ysgrifennu yn uniongyrchol at yr Aelodau am unrhyw bwyntiau na fyddaf i ddim wedi gallu eu hateb yn uniongyrchol? Y neges bwysig sydd gen i, wrth gwrs, yw ein bod ni wedi gwrando ar y cais sydd wedi cael ei wneud yn gyson am gynyddu'r cyllid ar gyfer y sectorau rydym ni wedi eu trafod heddiw, er gwaethaf y cyd-destun cyllidol difrifol anodd rydym ni'n gweithio o'i fewn, ac, wrth gwrs, yr wythnos diwethaf, yn dilyn y galw am gyllid ar draws y sectorau celfyddydol a diwylliannol, fe gyhoeddais i y byddai yna £10.7 miliwn ychwanegol ar gael i gefnogi sefydliadau ac unigolion. Yng ngoleuni'r ffaith bod yna geisiadau wedi cael eu gwneud i ni fel Llywodraeth nad oeddem ni'n gallu darparu cyllid iddyn nhw oherwydd bod nifer y ceisiadau yn llawer mwy enfawr na maint y cyllid, fe fydd yn rhaid inni geisio ffyrdd ar draws y Llywodraeth o weld os oes modd inni ddarparu rhyw gymaint yn rhagor o gyllid cyn diwedd y flwyddyn ariannol yma, os oes peth ar gael, neu gynllunio ar gyfer hynny yn y blynyddoedd ariannol nesaf. Ond mae cronfa adferiad diwylliannol wedi cyrraedd £63.7 miliwn, ac, fel dywedais i, mae'r diddordeb yn y grantiau o bob math, gan gynnwys y grantiau treftadaeth 15 munud, wedi bod yn rhyfeddol, ac roeddwn i'n falch iawn o weld hynny. Gaf i ddiolch i'r Aelodau sydd wedi siarad am dderbyn mor bwysig ydy'r datblygiad digidol i'r hyn rydym ni'n ceisio ei wneud i ymateb i sefyllfa COVID ac i ddatblygu ffordd o gyfathrebu ac o fod ar gael i'r cyhoedd drwy Gymru? Dwi'n gwerthfawrogi'n fawr y modd y mae llyfrgelloedd cyhoeddus wedi parhau i gynnig adnoddau drwy gydol yr argyfwng yma, megis e-lyfrau ac e-gylchgronau drwy'r llyfrgell ddigidol. Mae llwyfannau digidol yn sicr yn mynd i gael mwy o rôl i'w chwarae yn y dyfodol agos, ac mi fyddwn ni'n ceisio ffyrdd o sicrhau ein bod ni'n gallu cyllido o fewn y ffiniau cyllidol ac ariannol sydd gyda ni y datblygiad digidol, a bod hyn yn flaenoriaeth i ni fel Llywodraeth. Ac mae gwella sgiliau digidol y boblogaeth yn gyffredinol yn rhan bwysig iawn o'r prosiect yma, fel bod pobl yn gallu manteisio ar yr arlwy sydd ar gael. Ond does yna ddim byd tebyg, wrth gwrs, i ymweld â safleoedd hanesyddol mewn gwirionedd - nid yn rhithiol ond yn bersonol. Ac mae hyn wedi bod yn anodd iawn yn y cyfnod yma. Ond mae'n rhaid imi ddweud fy mod i wedi cael y profiad, oherwydd lle rydw i'n byw yn Llandaf, a dwi'n gwybod am lawer o bobl eraill hefyd, gan ein bod ni'n cerdded mwy ac yn teithio llawer llai, ein bod ni yn gweld pethau newydd yn ein cymunedau lleol yn ystod y cyfnod yma ac yn ailddarganfod safleoedd hanesyddol lleol. Ac mae hynny wedi cyfrannu at ein dealltwriaeth ni o'n cymunedau. Diolch yn fawr i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y drafodaeth yma, a dwi'n sicr nid hwn yw'r tro cyntaf ac nid hwn fydd y tro olaf y byddwn ni'n dod ynghyd fel Aelodau i ddangos cefnogaeth i'r sector ddiwylliannol. Ac mae'r feirniadaeth a'r anogaeth greadigol rydw i'n eu cael bob amser gan yr Aelodau sy'n cymryd rhan yn y dadleuon yma yn rhywbeth sydd yn helpu i'm cadw innau ar y llwybr cul, fel petai. Diolch yn fawr.