English: I'm pleased to contribute to this Welsh Conservatives debate on transport connections within north Wales today. Many of the points I was going to make have been made, so I won't go over old ground. I would say, unlike Hannah Blythyn, I have the disadvantage of not being a proud north Wales Member - I'm a proud south Wales Member - and nor do I have some of the more detailed local knowledge that Michelle Brown just expressed. So, I will be a little more general in my comments. I would say, however, that I do think that, having been in this Chamber now for nine getting on 10 years, we've had many debates about north Wales and I do feel that too often the people of the north do feel left out, left behind, excluded, however you want to put it - isolated maybe - from this Assembly and the decisions that are often taken here. That may be a question of perception and it may not be the right view, but it is too often the view of people in the north, and we have to do what we can to bridge that gap. As I say, I say that as a south Wales AM, who lives just up the road and finds it pretty straightforward to get home, whether that be by road, rail, bus, car - whatever the means of transport might be. So, too often north Wales feels left out. We need to make sure that they feel that the Welsh Government is looking out for them, and that's why bringing on major projects such as the A55 improvements that have been mentioned and future electrification of the north Wales main line are so important. You cannot deny that a large chunk of the population do live in the south-west and the south-east, and south Wales AMs will always - I see David Rowlands nodding - make the case for infrastructure spend to be spent here, and of course we need improvements to the M4, of course we need electrification of the south Wales main line, but the north needs to feel included and needs to feel that projects are being advanced there. As Mark Isherwood said, we need to capitalise on the opportunities of the north, and there are opportunities there and growing opportunities. We need to link the north into the north of England powerhouse as that develops, and perhaps develop our own north Wales powerhouse as well. Transport improvements are, of course, key to this, and I completely agree with the comments made by Dr Dai Lloyd earlier, and the concept, as I said in intervention, of a single integrated ticketing system across north Wales is a great one. It's one that we've got in our motion, and it's one that Plaid Cymru and other parties clearly agree with. The problem is, to coin a phrase from the previous report of the Enterprise and Business Committee from the last Assembly, it is a devilishly difficult thing to achieve. So, yes, let's have it as an ambition, but let's not put all our eggs in that basket in the short term. Let's work on developing things that are immediately easier to do, such as better timetabling and better reliability of the services we have. But, yes, you're quite right, Dai: let's make sure that over the medium and longer term, we do have it as an ambition to connect the north and the south and mid Wales, and to make it easy to go online and book your ticket from here to Ynys Môn - as easy as we can make it. A north Wales metro: well, that's part of this. It's still clearly some way off and it's understandable at the moment that the focus of the Welsh Government is on the south Wales metro. I understand that the transport infrastructure Cabinet Secretary - let's get the terminology right - can't do everything at once - you're not Superman yet, Ken, so you have to prioritise - but that does not mean that we can't start developing a business plan at this point for a north Wales metro. I think that the people of the north would look to that as a sign that this Assembly does have the interests of the north at heart. Finally, Presiding Officer, it is important that we develop those east-west links and the Cabinet Secretary for transport and infrastructure has made these points over the summer. Yes, we all want to develop the links between the north and the south, but being realistic, many of those vital economic links are, and for the immediate future will be, east-west. In the south, they'll be across to Bristol and London. In the north, they're going to be to the major cities of the north, particularly as that Northern Powerhouse develops. So, let's not take our eye off the ball on this. I ask you, Cabinet Secretary, to take this motion in the spirit that it was meant. As I said, you can't do everything at once, but can we have a little bit more focus on the economy of north Wales, on developing those vital transport links, capitalising on the opportunities that north Wales does provide us? Let's look to a future Wales where the north and the south can play an equal part in developing the Welsh economy, and the population of the whole of Wales feels included.
Welsh: Rwy'n falch o gyfrannu at y ddadl hon gan y Ceidwadwyr Cymreig ar gysylltiadau trafnidiaeth yng ngogledd Cymru heddiw. Mae llawer o'r pwyntiau roeddwn yn mynd i'w gwneud eisoes wedi cael eu gwneud, felly nid wyf am fynd dros hen dir. Yn wahanol i Hannah Blythyn, byddwn yn dweud fy mod o dan anfantais nad wyf Aelod balch dros ogledd Cymru - rwy'n Aelod balch dros dde Cymru - ac nid oes gennyf y wybodaeth leol fwy manwl y mae Michelle Brown newydd ei mynegi. Felly, bydd fy sylwadau ychydig yn fwy cyffredinol. Fe fyddwn yn dweud, fodd bynnag, fy mod yn credu, ar ôl bod yn y Siambr hon bellach ers bron i 10 mlynedd, ein bod wedi cael nifer o ddadleuon am ogledd Cymru ac rwy'n teimlo bod pobl y gogledd yn rhy aml yn teimlo eu bod yn cael eu hanghofio, eu gadael ar ôl, eu heithrio, sut bynnag rydych am ei roi - wedi eu hynysu efallai - oddi wrth y Cynulliad hwn a'r penderfyniadau sy'n aml yn cael eu gwneud yma. Gallai hwnnw fod yn fater o ganfyddiad ac efallai nad yw'n farn gywir, ond yn rhy aml dyna yw barn pobl yn y gogledd, ac mae'n rhaid i ni wneud yr hyn a allwn i gau'r bwlch hwnnw. Fel y dywedais, rwy'n dweud fel AC o dde Cymru sy'n byw ychydig i fyny'r ffordd ac yn ei chael yn eithaf hawdd cyrraedd adref, boed ar y ffordd, ar y trên neu ar fws - pa fath bynnag o drafnidiaeth ydyw. Felly, yn rhy aml, mae gogledd Cymru yn teimlo eu bod yn cael eu hesgeuluso. Mae angen i ni wneud yn siwr eu bod yn teimlo bod Llywodraeth Cymru yn gofalu amdanynt, a dyna pam y mae hi mor bwysig datblygu'r prosiectau mawr megis gwelliannau'r A55 sydd wedi cael eu crybwyll a thrydaneiddio prif reilffordd gogledd Cymru yn y dyfodol. Ni allwch wadu bod cyfran fawr o'r boblogaeth yn byw yn y de-orllewin a'r de-ddwyrain, a bydd ACau de Cymru bob amser - rwy'n gweld David Rowlands yn nodio - yn cyflwyno'r achos dros wario'r gwariant seilwaith yma, ac wrth gwrs mae angen gwelliannau i'r M4, wrth gwrs, rydym angen trydaneiddio prif reilffordd de Cymru, ond mae angen i'r gogledd deimlo eu bod yn cael eu cynnwys a bod prosiectau'n cael eu datblygu yno. Fel y dywedodd Mark Isherwood, mae angen i ni fanteisio ar gyfleoedd y gogledd, ac mae cyfleoedd yno a chyfleoedd sy'n tyfu. Mae angen i ni gysylltu'r gogledd â phwerdy gogledd Lloegr wrth iddo ddatblygu, a datblygu ein pwerdy gogledd Cymru ein hunain hefyd o bosibl. Mae gwelliannau trafnidiaeth, wrth gwrs, yn allweddol i hyn, ac rwy'n cytuno'n llwyr â'r sylwadau a wnaeth Dr Dai Lloyd yn gynharach, ac mae'r cysyniad, fel y dywedais wrth ymyrryd, o system docynnau integredig sengl ar draws gogledd Cymru yn un gwych. Mae'n un sydd gennym yn ein cynnig, ac mae'n un y mae Plaid Cymru a phleidiau eraill yn amlwg yn cytuno yn ei gylch. Y broblem yw, os goddefir yr ymadrodd o adroddiad blaenorol y Pwyllgor Menter a Busnes yn y Cynulliad diwethaf, mae'n beth cythreulig o anodd i'w gyflawni. Felly iawn, gadewch i ni ei gael fel uchelgais, ond gadewch i ni beidio â rhoi ein hwyau i gyd yn y fasged honno yn y tymor byr. Gadewch i ni weithio ar ddatblygu pethau sy'n haws eu gwneud ar unwaith, megis gwella amserlennu a dibynadwyedd y gwasanaethau sydd gennym. Ond iawn, rydych yn llygad eich lle, Dai: gadewch i ni wneud yn siŵr yn y tymor canolig a'r tymor hwy mai ein huchelgais yw cysylltu'r gogledd a'r de a chanolbarth Cymru, a'i gwneud yn hawdd i fynd ar-lein ac archebu eich tocyn oddi yma i Ynys Môn - mor hawdd ag y gallwn ei wneud. Metro gogledd Cymru: wel, mae'n rhan o hyn. Mae'n dal i fod yn bell i ffwrdd, mae'n amlwg, ac mae'n ddealladwy ar hyn o bryd fod ffocws Llywodraeth Cymru ar fetro de Cymru. Deallaf fod Ysgrifennydd y Cabinet dros y seilwaith trafnidiaeth - gadewch i ni gael y derminoleg yn gywir - yn methu gwneud popeth ar unwaith - nid chi yw Superman eto, Ken, felly rhaid i chi flaenoriaethu - ond nid yw hynny'n golygu na allwn ddechrau datblygu cynllun busnes ar y pwynt hwn ar gyfer metro gogledd Cymru. Credaf y byddai pobl y gogledd yn edrych ar hynny fel arwydd fod buddiannau'r gogledd yn bwysig i'r Cynulliad hwn. Yn olaf, Lywydd, mae'n bwysig ein bod yn datblygu'r cysylltiadau hynny rhwng y dwyrain a'r gorllewin ac mae Ysgrifennydd y Cabinet dros drafnidiaeth a'r seilwaith wedi gwneud y pwyntiau hyn dros yr haf. Ydym, rydym i gyd yn awyddus i ddatblygu'r cysylltiadau rhwng y gogledd a'r de, ond i fod yn realistig, mae llawer o'r cysylltiadau economaidd hanfodol hynny, ac fe fyddant yn y dyfodol agos, rhwng y dwyrain a'r gorllewin. Yn y de, byddant yn croesi i Fryste a Llundain. Yn y gogledd, byddant yn mynd i ddinasoedd mawr y gogledd, yn enwedig wrth i Bwerdy'r Gogledd ddatblygu. Felly, gadewch i ni beidio â thynnu ein llygaid oddi ar y bêl yn y mater hwn. Gofynnaf i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, ystyried y cynnig hwn yn yr ysbryd y'i cyflwynwyd. Fel y dywedais, ni allwch wneud popeth ar unwaith, ond a allwn gael ychydig bach mwy o ffocws ar economi gogledd Cymru, ar ddatblygu'r cysylltiadau trafnidiaeth hanfodol hynny, a manteisio ar y cyfleoedd y mae gogledd Cymru yn eu rhoi i ni? Gadewch i ni edrych at Gymru yn y dyfodol lle gall y gogledd a'r de chwarae rhan gyfartal yn datblygu economi Cymru, a lle bydd poblogaeth Cymru gyfan yn teimlo eu bod wedi eu cynnwys.