techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch, Llywydd. 'So for one week will he stop blaming others, take some responsibility, and just admit that on his watch the NHS is in crisis, isn't it?' I'm quoting the leader of the Labour Party, Keir Starmer, to Rishi Sunak last week at Prime Minister's questions, but they're words that could equally apply to you, First Minister. Labour in Scotland has described the situation in the NHS as being in a state of crisis there also. Why is it that you, as a party, are prepared to declare the NHS to be in crisis everywhere else apart from here in Wales, where you have responsibility and have done so for over 25 years?
Welsh: Diolch, Llywydd. 'Felly am un wythnos a wnaiff roi'r gorau i feio pobl eraill, cymryd rhywfaint o gyfrifoldeb, a chyfaddef bod y GIG o dan ei oruchwyliaeth ef mewn argyfwng, onid yw?' Rwy'n dyfynnu arweinydd y Blaid Lafur, Keir Starmer, i Rishi Sunak yr wythnos diwethaf yng nghwestiynau i Brif Weinidog y DU, ond maen nhw'n eiriau a allai fod yr un mor berthnasol i chi, Prif Weinidog. Mae Llafur yn yr Alban wedi disgrifio'r sefyllfa yn y GIG fel un sydd mewn argyfwng yno hefyd. Pam ydych chi, fel plaid, yn barod i ddatgan bod y GIG mewn argyfwng ym mhobman arall heblaw yma yng Nghymru, lle'r ydych chi'n gyfrifol ac wedi bod yn gyfrifol ers dros 25 mlynedd?
English: Well, Llywydd, I will have lost count of the number of times that I have said in this Chamber that the NHS in Wales is under enormous pressure and that it is not able to do all of the things that we would like it to do in the way that we would like it to do them. If the leader of Plaid Cymru thinks that attaching a label to that somehow, by itself, makes all of that any better, then that is not a point of view that I share.
Welsh: Wel, Llywydd, rwyf wedi colli cyfrif o'r nifer o weithiau yr wyf i wedi dweud yn y Siambr hon bod y GIG yng Nghymru o dan bwysau aruthrol ac nad yw'n gallu gwneud yr holl bethau yr hoffem iddo eu gwneud yn y ffordd yr hoffem iddo eu gwneud nhw. Os yw arweinydd Plaid Cymru yn credu bod rhoi label ar hynny rywsut, ar ei ben ei hun, yn gwneud hynny i gyd rhyw fymryn yn well, yna nid yw hwnnw'n safbwynt yr wyf i'n ei rannu.
English: Well, words matter because actually admitting that it's a crisis is an important acknowledgement of the scale, the seriousness and the urgency of the challenges that we face. I think the reason that you don't want to use that word is because the crisis has developed and deepened under you and under your Government. Health is devolved. Five Ministers in your Government - a majority in the Cabinet - have been health Ministers, and it's time you took collective responsibility for the mess the NHS is in. In refusing to provide health workers with a decent pay rise, you, the Labour Party, are turning your back on health workers, while it's us, in this party, who are standing shoulder to shoulder with them on the picket line. You're rightly proud in the Labour Party that you were there and responsible for the birth of the NHS, but if you don't fundamentally change your policy then you will be responsible for its demise. The UK Government is refusing as well to acknowledge there's a crisis; they haven't held any COBRA meetings during the NHS emergency there. In Scotland, the equivalent has met three times over the last few months to discuss the problems in the NHS. How often has the Welsh equivalent been convened over this winter to reflect the national emergency we are now facing?
Welsh: Wel, mae geiriau'n bwysig oherwydd mae cyfaddef mewn gwirionedd ei fod yn argyfwng yn gydnabyddiaeth bwysig o'r raddfa, difrifoldeb a brys yr heriau sy'n ein hwynebu. Rwy'n credu mai'r rheswm nad ydych chi eisiau defnyddio'r gair hwnnw yw oherwydd bod yr argyfwng wedi datblygu a dwysau o dan eich arweinyddiaeth chi a'ch Llywodraeth. Mae iechyd wedi'i ddatganoli. Mae pum Gweinidog yn eich Llywodraeth - mwyafrif yn y Cabinet - wedi bod yn Weinidogion iechyd, ac mae'n bryd i chi gymryd cyfrifoldeb ar y cyd am y llanast y mae'r GIG ynddo. O wrthod rhoi codiad cyflog teilwng i weithwyr iechyd, rydych chi, y Blaid Lafur, yn troi eich cefn ar weithwyr iechyd, a ni, yn y blaid hon, sy'n sefyll ysgwydd wrth ysgwydd â nhw ar y llinell biced. Rydych chi'n briodol falch yn y Blaid Lafur eich bod chi yno ac yn gyfrifol am enedigaeth y GIG, ond os na fyddwch chi'n newid eich polisi yn sylfaenol yna byddwch yn gyfrifol am ei farwolaeth. Mae Llywodraeth y DU hefyd yn gwrthod cydnabod bod argyfwng; dydyn nhw ddim wedi cynnal unrhyw gyfarfodydd COBRA yn ystod argyfwng y GIG yno. Yn yr Alban, mae'r sefydliad cyfatebol wedi cyfarfod dair gwaith dros y misoedd diwethaf i drafod y problemau yn y GIG. Pa mor aml mae'r sefydliad cyfatebol yng Nghymru wedi ymgynnull dros y gaeaf hwn i adlewyrchu'r argyfwng cenedlaethol yr ydym ni'n ei wynebu erbyn hyn?
English: That is beneath the First Minister, to be honest with you. These are not my words; they're the words of the NHS workforce that we've been speaking to and listening to on the picket lines. We have nurses, doctors and others, through burn-out, who are crying on wards, and patients and their relatives because of the experience that they're facing. I'm afraid the state of denial that we've just heard from the First Minister reflects your complete misunderstanding, your complete disconnection from what is happening on the ground. I welcome the fact that you're willing to look at our ideas positively in the five-point plan. At the heart of them is getting a long-term workforce plan to address this crisis of recruitment, retention and morale, and the problem of burn-out in the health service. Can being more flexible be part of the solution? Well, you could look at not just our ideas, but the ideas in the Senedd committee presented today in terms of a four-day working week. Could that provide some degree of solution in terms of, as well as improving productivity, reducing overwork and exhaustion, but also providing the dual benefit of a happier, healthier workforce, less stressed and sleep deprived? You're committed, you say, as a Government to being innovative and to evidence-based policy; why not look at this idea as part of the potential solution to the crisis of recruitment and retention in our health service?
Welsh: Mae hynny islaw urddas y Prif Weinidog, a bod yn onest gyda chi. Nid fy ngeiriau i yw'r rhain; dyma eiriau gweithlu'r GIG yr ydym ni wedi bod yn siarad â nhw ac yn gwrando arnyn nhw ar y llinellau piced. Mae gennym ni nyrsys, meddygon ac eraill, trwy orweithio, sy'n crio ar wardiau, a chleifion a'u perthnasau oherwydd y profiad y maen nhw'n ei wynebu. Mae gen i ofn bod yr agwedd o wadu yr ydym ni newydd ei glywed gan y Prif Weinidog yn adlewyrchu eich camddealltwriaeth lwyr, eich datgysylltiad llwyr o'r hyn sy'n digwydd ar lawr gwlad. Rwy'n croesawu'r ffaith eich bod chi'n fodlon edrych ar ein syniadau yn gadarnhaol yn y cynllun pum pwynt. Yn ganolog iddyn nhw y mae cael cynllun gweithlu hirdymor i fynd i'r afael â'r argyfwng recriwtio, cadw ac ysbryd hwn, a'r broblem o orweithio yn y gwasanaeth iechyd. A all bod yn fwy hyblyg fod yn rhan o'r ateb? Wel, fe allech chi edrych nid yn unig ar ein syniadau ni, ond y syniadau ym mhwyllgor y Senedd a gyflwynwyd heddiw o ran wythnos waith pedwar diwrnod. A allai hynny fod yn rhywfaint o ateb o ran, yn ogystal â gwella cynhyrchiant, lleihau gorweithio a blinder, ond hefyd darparu budd deuol gweithlu hapusach, iachach, â llai o straen ac sydd wedi'u hamddifadu o gwsg yn llai? Rydych chi wedi ymrwymo, meddech chi, fel Llywodraeth i fod yn arloesol ac i bolisi sy'n seiliedig ar dystiolaeth; beth am edrych ar y syniad hwn yn rhan o'r ateb posibl i'r argyfwng recriwtio a chadw staff yn ein Gwasanaeth Iechyd?
English: First of all, many people in the health service do work less than a five-day week. It's part of the changing nature of the way in which people who occupy those very pressurised roles choose to make their own future. It's part of the reason why we have more people working in the Welsh health service, in every single aspect of it, than ever before. We're always willing to look at ways in which the working conditions of people across our public services can be improved. It's part of the discussion that the health Minister has been having with our health service trade unions. A four-day working week is something we know that some businesses in Wales have already embarked upon because they believe that it delivers better productivity and a more contented workplace than would otherwise be the case. We will look carefully at the lessons of that. There is to be an experiment in Scotland. It's yet to begin, but I've discussed it with the Scottish First Minister and we will look to see whether there is anything we can learn from that. The notion that a rapid and wholesale move to four-day working in the health service would be likely to lead to better outcomes for patients is something that I think would need a good deal of examination.
Welsh: Yn gyntaf oll, mae llawer o bobl yn y gwasanaeth iechyd yn gweithio llai nag wythnos pum diwrnod. Mae'n rhan o natur newidiol y ffordd y mae pobl sydd yn y swyddi hynny lle ceir pwysau mawr yn dewis gwneud eu dyfodol eu hunain. Mae'n rhan o'r rheswm pam mae gennym ni fwy o bobl yn gweithio yng ngwasanaeth iechyd Cymru, ym mhob un agwedd arno, nag erioed o'r blaen. Rydyn ni bob amser yn barod i edrych ar ffyrdd y gellir gwella amodau gwaith pobl ar draws ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n rhan o'r drafodaeth y mae'r Gweinidog iechyd wedi bod yn ei chael gyda'n hundebau llafur yn y gwasanaeth iechyd. Mae wythnos waith pedwar diwrnod yn rhywbeth yr ydym ni'n gwybod bod rhai busnesau yng Nghymru eisoes wedi ei ddechrau gan eu bod nhw'n credu ei fod yn sicrhau gwell cynhyrchiant a gweithle mwy bodlon nag a fyddai fel arall yn wir. Byddwn yn edrych yn ofalus ar y gwersi o hynny. Bydd arbrawf yn yr Alban. Nid yw wedi cychwyn eto, ond rwyf i wedi ei drafod gyda Phrif Weinidog yr Alban a byddwn yn edrych i weld a oes unrhyw beth y gallwn ni ei ddysgu o hynny. Mae'r syniad y byddai newid yn gyflym ac yn gyfan gwbl i weithio pedwar diwrnod yn y gwasanaeth iechyd yn debygol o arwain at well canlyniadau i gleifion yn rhywbeth y byddai angen ei archwilio'n drylwyr iawn, rwy'n credu.
English: Last week's awarding of a seabed lease to the Mona project is a milestone moment. Providing that conditions are right, major private sector investment can be mobilised to create a renewable energy future for Wales.
Welsh: Yr wythnos diwethaf cafodd les gwely'r môr ei dyfarnu i'r prosiect Mona, ac mae hynny'n garreg filltir. Os bydd yr amodau'n iawn, bydd modd denu buddsoddiad mawr o'r sector preifat i greu dyfodol ynni adnewyddadwy i Gymru.
English: King Charles said last week that he was eager to see a percentage of the Crown Estate's profit used for broader public good. Many of us would argue that all of the income of the Crown Estate should be used for the broader public good. It's a policy for many of us to devolve the Crown Estate, and I'd be very pleased to hear what work the Government is currently doing to move that agenda forward. But also, do you agree with me that income generated from the Crown Estate shouldn't be the basis of the sovereign grant that maintains the royal family?
Welsh: Mi ddywedodd y Brenin Siarl wythnos diwethaf ei fod yn awyddus i weld cyfran o elw Ystad y Goron yn cael ei ddefnyddio at les cyhoeddus ehangach. Byddai nifer ohonom ni'n dadlau y dylai holl arian Ystad y Goron gael ei ddefnyddio at les cyhoeddus ehangach. Mae'n bolisi bellach gan nifer ohonom ni i ddatganoli Ystad y Goron. Byddwn i'n falch iawn i glywed pa waith mae'r Llywodraeth yn ei wneud ar hyn o bryd i symud yr agenda yna yn ei flaen. Ond hefyd, ydych chi'n cytuno â fi na ddylai incwm sy'n cael ei greu gan Ystad y Goron fod yn sail i'r grant sofran sydd yn cynnal y teulu brenhinol?
English: The Government's policy is to have the Crown Estate devolved here to us in Wales. We have had more than one conversation with the Crown Estate and we've presented the same idea to the UK Government as well. As I know Llyr Gruffydd will know, with the current UK Government, there will be no opportunity, I don't think, to move ahead with that idea. But in the opinion of the Government, that's the best way to do it. By doing things in that way, the money from the natural resources here in Wales will be in the hands of the people of Wales, and that's the best way to proceed.
Welsh: Polisi'r Llywodraeth yw cael Ystad y Goron wedi ei ddatganoli i ni yma yng Nghymru. Rŷm ni wedi cael mwy nag un sgwrs gydag Ystad y Goron ac rŷm ni wedi rhoi yr un syniad i Lywodraeth y Deyrnas Unedig hefyd. Fel dwi'n gwybod y bydd Llyr Gruffydd yn gwybod, gyda Llywodraeth bresennol y Deyrnas Unedig, bydd dim cyfle, dwi ddim yn meddwl, i symud ymlaen gyda'r syniad yna. Ond ym marn y Llywodraeth, dyna yw'r ffordd orau i wneud pethau. Drwy ei gwneud hi fel yna, bydd yr arian o'r pethau naturiol yma yng Nghymru yn nwylo pobl yng Nghymru, a honno yw'r ffordd orau i symud ymlaen.
English: Development plans, and, indeed, our national development plan, are the backbone when we're looking at future planning on land. We've asked, for many reasons, why there isn't the same detailed approach out at sea. This is a point we've spoken about for several years. I was proud to see a majority in this Welsh Parliament back our legislative proposal to create a national marine development plan for Wales. You've yet to progress with these proposals, and they're backed by RSPB Cymru, other non-governmental organisations and lots of conservationists. Would you agree with me that a spatial approach is key? Turning to the 2023-24 budget, as Wales Environment Link have highlighted, it's really concerning to see the contrast between the budget lines of marine policy evidence and funding, which is around £1.9 million, and marine energy, set at £7 million. That's quite a gap. Will you explain the £5.1 million gap? I know we need renewables, First Minister, but you have to balance this, and we've been calling on the Minister to do this by having this plan. Would you not agree that more evidence is important now, if Welsh Government are continuing to plan to accelerate offshore renewable deployments, so that these don't come at the cost of our natural biodiversity and our conservation? Thank you.
Welsh: Cynlluniau datblygu, ac, yn wir, ein cynllun datblygu cenedlaethol, yw'r asgwrn cefn pan fyddwn ni'n edrych ar gynllunio yn y dyfodol ar dir. Rydym ni wedi gofyn, am sawl rheswm, pam nad oes yr un dull manwl allan ar y môr. Mae hwn yn bwynt rydym ni wedi siarad amdano ers sawl blwyddyn. Roeddwn i'n falch o weld mwyafrif yn y Senedd Cymru hon yn cefnogi ein cynnig deddfwriaethol i greu cynllun datblygu morol cenedlaethol i Gymru. Nid ydych chi wedi bwrw ymlaen â'r cynigion hyn eto, ac maen nhw wedi'u cefnogi gan RSPB Cymru, sefydliadau anllywodraethol eraill a llawer o gadwraethwyr. A fyddech chi'n cytuno â mi bod dull gofodol yn allweddol? Gan droi at gyllideb 2023-24, fel y mae Cyswllt Amgylchedd Cymru wedi ei amlygu, mae'n peri gofid mawr gweld y gwrthgyferbyniad rhwng llinellau cyllideb tystiolaeth a chyllid polisi morol, sydd oddeutu £1.9 miliwn, ac ynni morol, sydd wedi'i osod ar £7 miliwn. Mae hwnnw'n gryn fwlch. A wnewch chi egluro'r bwlch o £5.1 miliwn? Gwn fod angen ynni adnewyddadwy arnom ni, Prif Weinidog, ond mae'n rhaid i chi gydbwyso hyn, ac rydyn ni wedi bod yn galw ar y Gweinidog i wneud hyn drwy gael y cynllun yma. Oni fyddech chi'n cytuno bod mwy o dystiolaeth yn bwysig nawr, os yw Llywodraeth Cymru yn parhau i gynllunio i gyflymu datblygiadau ynni adnewyddadwy ar y môr, fel nad yw'r rhain yn dod ar draul ein bioamrywiaeth naturiol a'n cadwraeth? Diolch.
English: I welcome the First Minister's statement in answer to Llyr Gruffydd supporting the devolution of the Crown Estate. I think that's a very important move in terms of providing renewable energy supplies for Wales, and I'm looking forward to the Minister for Climate Change's statement later this afternoon on those targets. But, First Minister, as well as ensuring that we have the ability to deliver the large-scale developments that are required to meet net-zero targets, is it also possible to balance that with a greater emphasis on local community-owned renewable generation? Because when I speak to my constituents, they have fears about some of the larger scale developments that could take place on the valley tops around Blaenau Gwent, but what they want is a commitment to net zero, and they want to play their part in delivering net zero. And that means local schemes, which we can feel an ownership of and which we feel we can be a part of, to ensure that every part of our community has access to renewable energy generation at a reasonable cost.
Welsh: Rwy'n croesawu datganiad y Prif Weinidog wrth ymateb i Llyr Gruffydd yn cefnogi datganoli Ystad y Goron. Rwy'n credu bod hwnnw'n gam pwysig iawn o ran darparu cyflenwadau ynni adnewyddadwy i Gymru, ac rwy'n edrych ymlaen at ddatganiad y Gweinidog Newid Hinsawdd yn ddiweddarach y prynhawn yma ar y targedau hynny. Ond, Prif Weinidog, yn ogystal â sicrhau bod y gallu gennym ni i ddarparu'r datblygiadau graddfa fawr sydd eu hangen i gyrraedd targedau sero net, a yw hefyd yn bosibl cydbwyso hynny â mwy o bwyslais ar gynhyrchu adnewyddadwy lleol sy'n eiddo i'r gymuned? Oherwydd pan fyddaf yn siarad â'm hetholwyr, mae ganddyn nhw ofnau am rai o'r datblygiadau ar raddfa fwy a allai ddigwydd ar bennau'r cymoedd sydd o amgylch Blaenau Gwent, ond yr hyn y maen nhw ei eisiau yw ymrwymiad i sero net, ac maen nhw eisiau chwarae eu rhan i sicrhau sero net. Ac mae hynny'n golygu cynlluniau lleol, y gallwn ni deimlo'n gyfrifol amdanyn nhw ac yr ydym ni'n teimlo y gallwn ni fod yn rhan ohonyn nhw, i sicrhau bod gan bob rhan o'n cymuned fynediad at gynhyrchiad ynni adnewyddadwy am gost resymol.
English: I certainly agree about the importance of local community energy. In the statement that the Minister will make later this afternoon, I anticipate that she will have something to say about new and more ambitious targets in that part of what we do. The Welsh Government has significantly increased our support for Community Energy Wales. It's chaired these days by our former colleague Leanne Wood, and I was grateful for some recent discussions with her about some potential community energy developments in the Cardiff West constituency. So, I think, as Alun Davies has said about his constituents, so in every part of Wales there are individuals and organisations that want to see, in addition to the absolutely necessary large-scale commitment to renewables, the ability to do things in that local sense. We're committed to a very significant proportion of renewable energy in Wales generated through that local route, and the support of communities across Wales for it is part of the strength that Wales brings to this agenda.
Welsh: Rwy'n sicr yn cytuno ynghylch pwysigrwydd ynni cymunedol lleol. Yn y datganiad y bydd y Gweinidog yn ei wneud yn ddiweddarach y prynhawn yma, rwy'n rhagweld y bydd ganddi rywbeth i'w ddweud am dargedau newydd a mwy uchelgeisiol yn y rhan honno o'r hyn rydyn ni'n ei wneud. Mae Llywodraeth Cymru wedi cynyddu ein cefnogaeth i Ynni Cymunedol Cymru yn sylweddol. Ein cyn gyd-Aelod Leanne Wood sy'n cadeirio y dyddiau yma, ac roeddwn i'n ddiolchgar am drafodaethau diweddar gyda hi am rai datblygiadau ynni cymunedol posibl yn etholaeth Gorllewin Caerdydd. Felly, rwy'n credu, fel mae Alun Davies wedi dweud am ei etholwyr, ym mhob rhan o Gymru mae unigolion a sefydliadau sydd eisiau gweld, yn ogystal â'r ymrwymiad graddfa fawr hollol angenrheidiol i ynni adnewyddadwy, y gallu i wneud pethau yn yr ystyr leol honno. Rydyn ni wedi ymrwymo i gynhyrchu cyfran sylweddol iawn o ynni adnewyddadwy yng Nghymru drwy'r llwybr lleol hwnnw, ac mae cefnogaeth cymunedau ledled Cymru iddo yn rhan o'r cryfder y mae Cymru yn ei gynnig i'r agenda hon.
English: The Welsh Government continues to support people who experience problematic use of both drugs and alcohol. We are investing almost £64 million in our substance misuse agenda in this financial year, and that will increase to almost £67 million in 2023-24.
Welsh: Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i gynorthwyo pobl sydd â phroblemau defnyddio cyffuriau ac alcohol. Rydym ni'n buddsoddi bron i £64 miliwn yn ein hagenda camddefnyddio sylweddau yn y flwyddyn ariannol hon, a bydd hynny'n cynyddu i bron i £67 miliwn yn 2023-24.
English: Thank you, First Minister. I'm sorry to say that Swansea suffers from the largest number of drug-related deaths in Wales, with nearly 200 people dying of drug misuse over the last five years. The situation has now been worsened by the flooding of fake benzodiazepines onto Swansea's streets. Last week it was also reported that one in 10 of those on a drug rehabilitation programme in the Swansea Bay health board area were waiting over 40 weeks for treatment. I know you'll be likely to blame COVID - and, yes, it's had an impact on services - however, the problems in Swansea date back to before the pandemic. Overall in Wales, drug-related deaths have jumped by 44 per cent over the last year. So, what urgent measures are you taking to ensure that people in Swansea are getting the treatment that they need, and do you recognise that the substance misuse delivery plan is failing to deliver for those who need it the most?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. Mae'n ddrwg gen i ddweud bod Abertawe yn dioddef o'r nifer fwyaf o farwolaethau yn gysylltiedig â chyffuriau yng Nghymru, gyda bron i 200 o bobl wedi marw o gamddefnyddio cyffuriau dros y pum mlynedd diwethaf. Mae'r sefyllfa bellach wedi ei gwaethygu gan lif enfawr o bensodiasepinau ffug i strydoedd Abertawe. Yr wythnos diwethaf, adroddwyd hefyd bod un o bob 10 o'r rhai ar raglen adsefydlu cyffuriau yn ardal bwrdd iechyd Bae Abertawe yn aros dros 40 wythnos am driniaeth. Gwn y byddwch chi'n debygol o roi'r bai ar COVID - ac, ydy, mae wedi cael effaith ar wasanaethau - fodd bynnag, mae'r problemau yn Abertawe yn dyddio'n ôl cyn y pandemig. Yn gyffredinol yng Nghymru, mae marwolaethau yn gysylltiedig â chyffuriau wedi cynyddu 44 y cant yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Felly, pa fesurau brys ydych chi'n eu cymryd i sicrhau bod pobl yn Abertawe yn cael y driniaeth sydd ei hangen arnyn nhw, ac a ydych chi'n cydnabod bod y cynllun cyflawni ar gamddefnyddio sylweddau yn methu â chyflawni ar gyfer y rhai sydd ei angen fwyaf?