English: Thank you. I would like update Members on the arrangements for public transport during the firebreak lockdown that the First Minister announced yesterday and to answer questions on the implications for our overall approach. From Friday, we're asking people to stay at home. Non-essential retail will be closed, people will be expected to work from home where possible, and visits to other households will be prohibited, except in limited circumstances. Unless we have an essential reason for going out, we all need to play our part in disrupting the coronavirus chains of transmission. The Welsh Government will make sure that buses and trains continue to operate in peak hours to enable key workers to do their jobs, but outside of the main commuting times, we have asked Transport for Wales and bus operators to reduce services for the lockdown period. This is not straightforward due to de-registering routes, rostering staff and interlinking services. This was why we briefed operators last Friday that we were considering introducing measures. We did so in good faith, and I'm disappointed that was breached. For the lockdown period, services will be similar to those in August. Passengers need to know that late cancellations and changes to timetabled services are likely, and those who must use public transport should check directly with operators before travelling. Across the world, fewer people are using mass transport. In Wales, we have seen an unprecedented, sharp and severe drop in bus passenger numbers, causing the loss of almost all ticket revenue. Although demand had gradually returned, revenues are likely to remain low for the foreseeable future as a result of social distancing requirements limiting capacity. This clearly has significant implications for the viability of bus companies, especially as the UK Government brings the furlough scheme to a premature end. Following the First Minister's announcement of a short firebreak, the economic resilience fund is being enhanced. It will have £300 million available to provide financial support to businesses. Both bus and coach companies are eligible for the economic resilience fund. Indeed, many have already benefited from previous phases of the ERF. We are also working with several operators on decarbonising and modernising their fleets, and this is something I want to see more of in the future. The Welsh Government has stepped in to help bus operators meet the challenges of coronavirus. During the first peak of the virus, we were subsidising every bus passenger to the tune of £30 per head. Had we not done so, commercial bus operators would have gone out of business and people left stranded. Our support has been vital in ensuring that key workers can get to work, schools could re-open, and people who rely on our bus networks have been able to access shops and key services. Transport for Wales's surveys of bus users show that 78 per cent of people who travel by bus do not have access to a private car. This includes disproportionately high numbers of younger, older, disabled, ethnic minorities, women, and those on low incomes. Our support for buses is a matter of social justice. We recently announced a package of £84.6 million of funding to help maintain and develop service levels for the rest of this financial year. This year, in total, our support for bus services will stand at £140 million. This is a significant investment at a time when public funding is under unprecedented pressure, and this is going to be difficult to maintain, so we have to have reform. The existing ecosystem within which bus services are funded, delivered and managed is complicated by a deregulated, fragmented and commercially motivated market. Our funding is paid to around 80 bus operators through 22 local authorities via a number of funding streams and contracting mechanisms, which have grown in scale and complexity over the last 30 years. Despite the majority of their income coming from the public sector, individual operators determine routes, frequencies and fares, while customers are faced with services that often don't integrate with other modes, timetables that don't connect with other routes, and tickets that won't work with other operators. This can't go on. In return for this funding, we want a new deal for passengers. We'd like to do this in co-operation with the operators and we are working with them to build a partnership that delivers our wider objectives - one that gives taxpayers more influence over routes and standards, and allows management and integration across transport modes, including smart ticketing, co-ordinated routing, and integrated timetabling. It needs to be a fair deal for passengers. For our investment, we want to be able to secure a multimodal network that is better able to match supply to demand. We want to be able to flex services based on passenger need and driven by data. We want this to be delivered regionally, and shaped by our decarbonisation and equality priorities. It is the most radical intervention in the bus network since deregulation over 30 years ago. We are still living with the legacy of this misconceived privatisation project. The legislative framework that remains continues to be a barrier to achieving a joined-up transport system. As Members know, we had intended to bring forward a Bill to the Senedd to modernise it, but the impact of coronavirus means that is no longer possible. We hope the next Welsh Government is able to take that forward, and in the meantime, we are looking to maximise our other levers to achieve our objectives. Members across the Senedd are committed to ensuring social justice and tackling climate change. Buses are a key part of delivering on these goals, and I will keep Members updated on the work we are doing to give our constituents the public transport system they deserve. Diolch.
Welsh: Diolch. Fe hoffwn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y trefniadau ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus yn ystod y cyfnod atal byr a gyhoeddodd y Prif Weinidog ddoe yn ogystal ag ateb cwestiynau am y goblygiadau i'n dull cyffredinol ni o weithredu. O ddydd Gwener ymlaen, rydym yn gofyn i bobl aros gartref. Fe fydd siopau manwerthu ar gau os nad ydyn nhw'n gwerthu nwyddau hanfodol, fe fydd disgwyl i bobl weithio o gartref lle bo hynny'n bosibl, ac fe fydd ymweliadau ag aelwydydd eraill yn cael eu gwahardd, ac eithrio mewn amgylchiadau prin. Oni bai fod gennym reswm hanfodol dros fynd allan, fe fydd angen i bob un ohonom chwarae ein rhan i dorri'r cadwyni sy'n trosglwyddo coronafeirws. Bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod bysiau a threnau'n parhau i redeg yn ystod oriau brig i alluogi gweithwyr allweddol fynd i'w gwaith, ond y tu allan i'r prif amseroedd cymudo, rydym wedi gofyn i Drafnidiaeth Cymru a gweithredwyr bysiau leihau gwasanaethau yn ystod y cyfnod o gyfyngiadau symud. Nid yw hyn yn syml oherwydd mae angen dadgofrestru llwybrau, trefnu staffio a rhyng-gysylltu gwasanaethau. Dyna pam y briffiwyd y gweithredwyr ddydd Gwener diwethaf ein bod ni'n ystyried cyflwyno mesurau. Fe wnaethom hynny'n hollol ddidwyll, ac rwy'n siomedig i hynny gael ei dorri. Yn ystod y cyfnod o gyfyngiadau symud, bydd y gwasanaethau yn debyg i rai mis Awst. Mae angen i deithwyr wybod y bydd canslo hwyr a newidiadau i wasanaethau a amserlennwyd yn debygol, ac fe ddylai'r rhai sy'n gorfod defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus wneud ymholiadau gyda'r gweithredwyr yn uniongyrchol cyn teithio. Ledled y byd, mae llai o bobl yn defnyddio trafnidiaeth dorfol. Yng Nghymru, rydym wedi gweld gostyngiad sydyn a difrifol na welwyd ei fath erioed o'r blaen o ran nifer y teithwyr ar fysiau, gan achosi colli bron pob refeniw o docynnau. Er bod y galw wedi dychwelyd yn raddol, bydd refeniw'n debygol o barhau i fod yn isel yn y dyfodol rhagweladwy o ganlyniad i ofynion cadw pellter cymdeithasol sy'n cyfyngu ar niferoedd y bobl sy'n gallu teithio. Mae'n amlwg y bydd hynny'n golygu goblygiadau sylweddol i hyfywedd cwmnïau bysiau, yn enwedig gan fod Llywodraeth y DU yn dod â'r cynllun ffyrlo i ben cyn ei amser. Yn dilyn cyhoeddiad y Prif Weinidog am gyfnod atal byr, mae'r gronfa cadernid economaidd yn cael ei hatgyfnerthu. Fe fydd £300 miliwn ar gael i roi cymorth ariannol i fusnesau. Mae cwmnïau bysiau a cherbydau yn gymwys am y gronfa cadernid economaidd. Yn wir, mae llawer wedi elwa eisoes ar gamau blaenorol y gronfa. Rydym yn gweithio hefyd gyda nifer o weithredwyr ar ddatgarboneiddio a moderneiddio eu fflydoedd, ac rwy'n awyddus i weld mwy o bethau fel hyn yn y dyfodol. Mae Llywodraeth Cymru wedi dod i'r adwy i helpu gweithredwyr bysiau i ymateb i heriau coronafeirws. Yn ystod y don gyntaf o'r feirws, roeddem yn sybsideiddio pob teithiwr ar fws ar gyfradd o £30 y pen. Pe na fyddem wedi gwneud hynny, fe fyddai cwmnïau bysiau masnachol wedi mynd i'r wal a phobl wedi'u gadael heb unrhyw fodd o deithio. Mae ein cefnogaeth ni wedi bod yn hanfodol i sicrhau y gall gweithwyr allweddol deithio i'w gwaith, y gallai ysgolion ailagor, a bod pobl sy'n dibynnu ar ein rhwydweithiau bysiau wedi gallu mynd i siopa a chael gafael ar wasanaethau allweddol. Mae arolygon Trafnidiaeth Cymru yn dangos nad oes gan 78 y cant o bobl sy'n teithio ar y bysiau ddefnydd o gar preifat. Mae hyn yn cynnwys niferoedd anghymesur o uchel o blith pobl iau, pobl hŷn, pobl anabl, lleiafrifoedd ethnig, menywod, a'r rhai sydd ar incwm isel. Mae ein cefnogaeth ni i fysiau yn fater o gyfiawnder cymdeithasol. Cyhoeddwyd pecyn cyllid o £84.6 miliwn yn ddiweddar i helpu i gynnal a datblygu lefelau gwasanaethau am weddill y flwyddyn ariannol hon. Eleni, fe fydd ein cymorth i wasanaethau bysiau yn gyfanswm o £140 miliwn. Mae hwn yn fuddsoddiad sylweddol mewn adeg pan fo arian cyhoeddus dan bwysau na welwyd ei debyg o'r blaen. Fe fydd yn anodd cynnal hyn, ac felly mae'n rhaid inni ddiwygio'r drefn. Mae'r ecosystem bresennol lle mae gwasanaethau bysiau yn cael eu hariannu, eu darparu, a'u rheoli yn cael ei chymhlethu gan farchnad sydd wedi cael ei dadreoleiddio a'i darnio, a chymhelliant masnachol sydd iddi hi. Mae ein cyllid ni yn cael ei dalu i tua 80 o gwmnïau bysiau mewn 22 o awdurdodau lleol drwy nifer o ffrydiau ariannu a mecanweithiau contractio, sydd wedi cynyddu o ran eu maint a'u cymhlethdod dros y 30 mlynedd diwethaf. Er bod y rhan fwyaf o'u hincwm nhw'n tarddu o'r sector cyhoeddus, gweithredwyr unigol sy'n pennu'r llwybrau, amlder teithiau a thocynnau, ac mae'r cwsmeriaid yn ymgodymu'n aml â gwasanaethau nad ydynt yn integreiddio â dulliau eraill, amserlenni nad ydynt yn cysylltu â llwybrau eraill, a thocynnau nad ydynt yn gweithio gyda chwmnïau eraill. Ni all pethau barhau fel hyn. Yn gyfnewid am y cyllid hwn, rydym yn awyddus i daro bargen newydd i deithwyr. Fe hoffem wneud hynny mewn cydweithrediad â'r cwmnïau ac rydym yn gweithio gyda nhw i adeiladu partneriaeth sy'n cyflawni ein hamcanion ehangach ni - un sy'n rhoi mwy o ddylanwad i drethdalwyr dros lwybrau a safonau, ac sy'n caniatáu rheoli ac integreiddio gyda moddau amrywiol o drafnidiaeth, gan gynnwys tocynnau clyfar, llwybrau cydgysylltiedig, ac amserlennu integredig. Mae angen iddi fod yn fargen sy'n deg i deithwyr. Am ein buddsoddiad ni, rydym eisiau gallu sicrhau rhwydwaith amlddull sy'n cyflawni gwell cysondeb rhwng y cyflenwad â'r galw. Rydym eisiau sicrhau gwasanaethau hyblyg sy'n seiliedig ar angen y teithwyr ac wedi'u hysgogi gan ddata. Rydym eisiau i hyn gael ei gyflawni'n rhanbarthol, a'i lywio gan ein blaenoriaethau datgarboneiddio a chydraddoldeb. Dyma'r ymyriad mwyaf radical yn y rhwydwaith bysiau ers y dadreoleiddio dros 30 mlynedd yn ôl. Rydym yn dal i fyw gyda gwaddol y prosiect preifateiddio cyfeiliornus hwn. Mae'r fframwaith deddfwriaethol sy'n aros yn parhau i fod yn rhwystr i sicrhau system drafnidiaeth gydgysylltiedig. Fel y mae'r Aelodau yn gwybod, roeddem wedi bwriadu cyflwyno Bil i'r Senedd i foderneiddio hyn, ond mae effaith coronafeirws yn golygu nad yw hynny'n bosibl mwyach. Rydym yn gobeithio y gall Llywodraeth nesaf Cymru ddatblygu hynny, ac yn y cyfamser, rydym yn ceisio manteisio i'r eithaf ar ein dulliau eraill ni o gyflawni ein hamcanion. Mae'r Aelodau ar draws y Senedd wedi ymrwymo i sicrhau cyfiawnder cymdeithasol a mynd i'r afael â newid hinsawdd. Mae bysiau'n rhan allweddol o gyflawni'r nodau hyn, ac fe fyddaf i'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y gwaith a wnawn i roi system drafnidiaeth gyhoeddus deilwng i'n hetholwyr ni. Diolch.