English: Following publication by the North Wales Economic Ambition Board of a growth vision for the economy of north Wales and its submission to the UK and Welsh Governments, this motion is unashamedly about north Wales. The vision is supported by the leaders and chief executives of all six unitary authorities within the region, the North Wales Business Club, Bangor University, Glyndŵr University, Coleg Cambria and Grŵp Llandrillo Menai college. North Wales is a united region with a strong sense of identity, and the vision gives clear direction for future planning. It sets out shared aims and aspirations 'for a confident, cohesive region with sustainable economic growth, capitalising on the success of high value economic sectors and its connection to the economies of the Northern Powerhouse and Ireland'. Although we agree with Plaid Cymru's amendment 1 about the importance of transport connections for the whole of Wales, it is not appropriate to this north Wales-specific debate. However, we will support Plaid Cymru's amendment 2, which matches Welsh Conservative proposals for an integrated transport travel card for the whole of Wales, recognising that a north Wales-specific scheme would be a matter for north Wales under the devolved powers it is seeking. Our motion recognises the importance of transport connections within north Wales and between north Wales and the north-west of England and the English midlands, and believes that the proposals contained within the 'Growth Vision for the Economy of North Wales' offers the basis for improving the economic performance of north Wales. The UK Government announced, in its March 2016 budget that it was opening 'the door to a growth deal for north Wales' and that it would, crucially, be looking for the next Welsh Government to devolve powers down and invest in the region as part of any future deal. The UK Government has also encouraged local partners to prioritise their proposals, which is precisely what this growth vision does when it calls for the devolution of powers by the Welsh Government over employment, taxes, skills and transport, stating that this would boost the economy, jobs and productivity, create at least 120,000 jobs and boost the value of the local economy from £12.8 billion to £20 billion by 2035. As the vision states: 'The region is prepared and ready to accept new responsibilities and powers on key decisions that affect the regionthrough a "Team North Wales" approach.' Examples they provide include: 'Integration of employment and skills programmes at the regional Level', including Welsh Government skills initiatives 'to tackle worklessness in a much more meaningful and effective way'; an asset-backed investment fund achieved if a local authority and Welsh Government public body assets 'were pooled'; 'Strategic land use planningidentifying the supply of land required for housing' and economic growth 'more regionally and strategically, as well as identifying strategic sites;' 'A regional transport authority with the opportunity to prioritise schemes' from across the region; 'A business support and trade team'; and, with business rates devolved to Wales, 'New fiscal powers at the regional level' particularly 'Tax Increment Finance projects' funded by additional business rates tax revenue gains 'from economic development activities'. Both north Wales and the UK Government, therefore, need to hear from the Welsh Government how it proposes to respond and take this forward. It is, therefore, concerning that when I called for a Welsh Government response to the north Wales growth vision here last week, the Welsh Government leader of the house stated and said that they awaited the UK Government's response. Well, yes, we do need the UK Government's response, but we need the Welsh Government's response, I would argue, first, and north Wales needs to hear the Welsh Government response given their key calls are to the Welsh Government for internal devolution. The Welsh Government's position, described yesterday, therefore, wasn't good enough, and we hope to hear better today. Welsh Conservative policy, outlined at the 2016 Welsh general election, would create a north Wales powerhouse. By working with local authorities, business groups and the voluntary sector, Welsh Conservatives would devolve key economic levers and deliver true devolution to north Wales, with powers devolved to a regional north Wales board, delivering economic growth levers to north Wales and letting businesses and people take control. These would include extra powers over business rates, planning and integrated transport via an independent body. At a meeting in November 2012, attended by leaders and chief executives of local authorities and the business community in north Wales, and chaired by the then Secretary of State for Wales, David Jones, it was agreed that the North Wales Economic Ambition Board would build a business case for the electrification of the rail line from Holyhead to Crewe and develop actions and strategies for transport in north Wales. The Growth Track 360 report was issued in May 2016 by the Mersey Dee Alliance, the Cheshire and Warrington Local Enterprise Partnership and the North Wales Economic Ambition Board, calling for substantial rail investment to enable growth in the cross-border economy of the north Wales and Mersey Dee region. Prior to this, the 'Fast Track to Growth' north Wales and Northern Powerhouse document noted that north Wales, the Mersey-Dee area in Cheshire and the M56 and A55 corridor form a regional economy worth £35 billion, and there are 1 million cross-border commutes per month between north Wales to and from north-west England. It added, however, that north Wales has the highest proportion of travel-to-work-by-car rates in the UK, and poor transport infrastructure is strangling economic growth; that although tourism is worth £1.8 billion to the north Wales economy, equivalent to 40,000 jobs, current rail services are a drag on the region's competitiveness; and that freight from Ireland arrives at Holyhead by HGV roll-on/roll-off, and makes its onward journey along congested roads. Gross value added, as we know, measures the value of the goods and services per head of population produced in an economy. Economic development has been devolved, in the hands of the Welsh Government, since 1999. According to the latest published figures, west Wales and the Valleys, including four north Wales counties - Anglesey, Gwynedd, Conwy and Denbighshire - has the lowest GVA of all UK sub-regions, at 64 per cent of the UK average. Anglesey has the lowest GVA amongst all UK local areas, at just 53.5 per cent of the UK average. Even GVA per head in Wrexham and Flintshire, which stood at 99.3 per cent of the UK average in 1999, has now fallen to just 86 per cent of the UK average. So, it is in this context that the North Wales Economic Ambition Board states: 'The Vision complements the developing strategy for the Northern Powerhouse, is fully integrated with the Strategy Growth Bid submission of the Cheshire and Warrington Local Enterprise Partnership, and has the Growth Track 360 plan for rail investment at its core. By building an investment strategy around this outward-looking vision we can succeed in capitalising on the opportunities within the North Wales region whilst adding value to a connected and cumulative set of regional plans for Northern England and the wider UK economy.' So, our motion calls on the Welsh Government to publish a plan to improve and upgrade the A55 trunk road. In respect of the A55, the 'Growth Vision' document calls for strategic projects, including the long-awaited Aston Hill improvement, the Flintshire bridge alternative route, congestion issues at Halkyn and Abergele, the A483/A55 junction at Chester business park, Holyhead port access and Menai crossing. A third Menai crossing has been on the agenda for more than a decade. A consultation commissioned by the Welsh Government in 2007 came up with eight options to ease traffic backlog on the Britannia bridge, yet no action has been taken since. So, guess what, jump forward to August 2016 and the Welsh Government announce that consultants are to be hired later this year to look at routes for a proposed new crossing to Anglesey. A cynic might say that it's groundhog day all over again. North Wales cannot afford yet more apparent action as a smokescreen for doing nothing over nine years. Our motion calls upon the Welsh Government to work with the UK Government on the North Wales Economic Ambition Board to deliver upgrades to the north Wales rail line. Alongside electrification, the 'Growth Vision' document calls for service frequency and speed improvements, network capacity improvements, rolling stock improvements and improved stations at Deeside, much of which is in the gift of the Welsh Government, rather than the UK Government. About 30 per cent of the Welsh economy is in north-east Wales alone, and it cannot be acceptable that rail's share for travel to work is just 1 per cent in Flintshire and 0.9 per cent in Wrexham, or that one in five applicants for work on the Deeside industrial park subsequently turned down interviews or job offers due to inaccessibility - now including my own son. Following £10.7 million of UK Government investment, the Liverpool city region combined authority approved the full business case and release of additional funding for the delivery of the Halton curve scheme in April, offering new connections between Liverpool, Liverpool John Lennon Airport, Runcorn, Frodsham, Helsby and Chester, but connections with north Wales are only 'in future' because the Welsh Government is dragging its feet, as usual.
Welsh: Yn dilyn cyhoeddi gweledigaeth ar gyfer twf gan Fwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru ar gyfer economi gogledd Cymru a'i chyflwyno i Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru, mae'r cynnig hwn yn ddiedifar yn ymwneud â gogledd Cymru. Cefnogir y weledigaeth gan arweinwyr a phrif weithredwyr y chwe awdurdod unedol yn y rhanbarth, Clwb Busnes Gogledd Cymru, Prifysgol Bangor, Prifysgol Glyndŵr, Coleg Cambria a choleg Grŵp Llandrillo Menai. Mae Gogledd Cymru yn rhanbarth unedig gydag ymdeimlad cryf o hunaniaeth, ac mae'r weledigaeth yn rhoi cyfeiriad clir ar gyfer cynllunio yn y dyfodol. Mae'n nodi nodau a dyheadau a rennir 'Rhanbarth hyderus, cydlynol sydd â thwf economaidd cynaliadwy, sy'n elwa i'r eithaf o lwyddiant sectorau economaidd gwerth uchel a'i gysylltiad ag economïau Pwerdy'r Gogledd ac Iwerddon'. Er ein bod yn cytuno â gwelliant 1 Plaid Cymru am bwysigrwydd cysylltiadau trafnidiaeth ar gyfer Cymru gyfan, nid yw'n briodol ar gyfer y ddadl hon sydd ar ogledd Cymru yn benodol. Fodd bynnag, byddwn yn cefnogi gwelliant 2 Plaid Cymru, sy'n cyfateb i gynigion y Ceidwadwyr Cymreig am gerdyn teithio ar drafnidiaeth integredig ar gyfer Cymru gyfan, gan gydnabod y byddai cynllun penodol i ogledd Cymru yn fater ar gyfer gogledd Cymru o dan y pwerau datganoledig y mae'n eu ceisio. Mae ein cynnig yn cydnabod pwysigrwydd cysylltiadau trafnidiaeth yng ngogledd Cymru a rhwng gogledd Cymru a gogledd-orllewin Lloegr a chanolbarth Lloegr, ac mae'n credu bod y cynigion sydd wedi eu cynnwys yn 'Gweledigaeth ar gyfer Twf yr Economi yng Ngogledd Cymru' yn cynnig sail ar gyfer gwella perfformiad economaidd gogledd Cymru. Cyhoeddodd Llywodraeth y DU, yn ei chyllideb ym mis Mawrth 2016 ei bod yn agor 'y drws i gynllun twf ar gyfer gogledd Cymru' ac y byddai, yn hollbwysig, yn disgwyl i Lywodraeth nesaf Cymru ddatganoli pwerau i lawr a buddsoddi yn y rhanbarth fel rhan o unrhyw gytundeb yn y dyfodol. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi annog partneriaid lleol i flaenoriaethu eu cynigion, sef yn union yr hyn y mae'r weledigaeth hon ar gyfer twf yn ei wneud wrth alw am ddatganoli pwerau gan Lywodraeth Cymru dros gyflogaeth, trethi, sgiliau a thrafnidiaeth, gan ddweud y byddai hyn yn hybu'r economi, swyddi a chynhyrchiant, yn creu o leiaf 120,000 o swyddi ac yn chwyddo gwerth yr economi leol o £12.8 biliwn i £20 biliwn erbyn 2035. Fel y mae'r weledigaeth yn datgan: 'Mae'r rhanbarth wedi'i baratoi ac yn barod i dderbyn cyfrifoldebau a phwerau newydd ar benderfyniadau allweddol sy'n effeithio arno drwy ymagwedd "Tîm Gogledd Cymru".' Ymhlith yr enghreifftiau y maent yn eu darparu mae: 'Integreiddio rhaglenni cyflogaeth a sgiliau ar y lefel ranbarthol', gan gynnwys mentrau sgiliau Llywodraeth Cymru 'i fynd i'r afael â diweithdra mewn ffordd lawer mwy ystyrlon ac effeithiol'; cronfa fuddsoddi wedi'i gwarantu gan asedau y gellid ei chyflawni pe bai asedau awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus Llywodraeth Cymru 'yn cael eu pwlio'; 'Cynllunio defnydd tir strategol adnabod cyflenwad tir sydd ei angen ar gyfer twf tai' a thwf economaidd 'yn fwy rhanbarthol a strategol, ynghyd ag adnabod safleoedd strategol;' 'Awdurdod trafnidiaeth rhanbarthol gyda'r cyfle i flaenoriaethu cynlluniau' o bob rhan o'r rhanbarth; 'Tîm cefnogi busnes a masnach'; a chyda chyfraddau busnes wedi'u datganoli i Gymru, 'Pwerau cyllidol newydd ar y lefel ranbarthol' yn enwedig 'prosiectau Cyllid Cynyddu Treth' a ariannir drwy enillion refeniw treth ardrethi busnes ychwanegol 'o weithgareddau datblygu'r economi'. Felly, mae angen i ogledd Cymru a Llywodraeth y DU glywed gan Lywodraeth Cymru sut y mae'n bwriadu ymateb a symud hyn yn ei flaen. Mae'n destun pryder felly fod arweinydd y tŷ Llywodraeth Cymru, pan alwais am ymateb Llywodraeth Cymru i'r weledigaeth ar gyfer twf gogledd Cymru yma yr wythnos diwethaf, wedi dweud eu bod yn aros am ymateb Llywodraeth y DU. Wel, oes, mae angen ymateb Llywodraeth y DU, ond byddwn yn dadlau ein bod angen ymateb Llywodraeth Cymru yn gyntaf, ac mae gogledd Cymru angen clywed ymateb Llywodraeth Cymru o ystyried mai eu prif alwadau yw'r rhai ar Lywodraeth Cymru i ddatganoli'n fewnol. Nid oedd safbwynt Llywodraeth Cymru, fel y'i disgrifiwyd ddoe, yn ddigon da felly, ac rydym yn gobeithio clywed gwell heddiw. Byddai polisi'r Ceidwadwyr Cymreig, a amlinellwyd yn etholiad cyffredinol Cymru 2016, yn creu pwerdy gogledd Cymru. Trwy weithio gydag awdurdodau lleol, grwpiau busnes a'r sector gwirfoddol, byddai'r Ceidwadwyr Cymreig yn datganoli ysgogwyr economaidd allweddol ac yn darparu gwir ddatganoli i ogledd Cymru, gan ddatganoli pwerau i fwrdd rhanbarthol gogledd Cymru, cyflwyno ysgogwyr twf economaidd i ogledd Cymru a gadael i fusnesau a phobl gymryd rheolaeth. Byddai'r rhain yn cynnwys pwerau ychwanegol dros ardrethi busnes, cynllunio a thrafnidiaeth integredig drwy gorff annibynnol. Mewn cyfarfod ym mis Tachwedd 2012, a fynychwyd gan arweinwyr a phrif weithredwyr awdurdodau lleol a'r gymuned fusnes yng ngogledd Cymru, ac a gadeiriwyd gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru ar y pryd, David Jones, cytunwyd y byddai Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru yn datblygu achos busnes ar gyfer trydaneiddio'r rheilffordd o Gaergybi i Crewe ac yn datblygu camau gweithredu a strategaethau ar gyfer trafnidiaeth yng ngogledd Cymru. Cyhoeddwyd adroddiad Growth Track 360 ym mis Mai 2016 gan Gynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy, Partneriaeth Leol Swydd Gaer a Warrington a Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru, i alw am fuddsoddi sylweddol yn y rheilffyrdd i alluogi twf yn economi trawsffiniol gogledd Cymru a rhanbarth Mersi a'r Ddyfrdwy. Cyn hyn, nododd dogfen gogledd Cymru a Phwerdy'r Gogledd, 'Fast Track to Growth' fod gogledd Cymru, ardal Mersi a'r Ddyfrdwy yn Swydd Gaer a choridor yr M56 a'r A55 yn ffurfio economi ranbarthol sy'n werth £35 biliwn, ac mae 1 filiwn o deithiau cymudo trawsffiniol rhwng gogledd Cymru a gogledd-orllewin Lloegr bob mis. Ychwanegodd, fodd bynnag, mai yng ngogledd Cymru y mae'r gyfran uchaf o bobl sy'n teithio i'r gwaith yn y car yn y DU, ac mae seilwaith trafnidiaeth gwael yn tagu twf economaidd; er bod twristiaeth yn werth £1.8 biliwn i economi gogledd Cymru, sy'n cyfateb i 40,000 o swyddi, mae'r gwasanaethau trên presennol yn llyffetheirio cystadleurwydd y rhanbarth; a bod trafnidiaeth cludo nwyddau o Iwerddon yn cyrraedd Caergybi ar gerbydau nwyddau trwm gyrru mewn ac allan, ac yn parhau eu taith ar hyd ffyrdd llawn tagfeydd. Mae gwerth ychwanegol gros, fel y gwyddom, yn mesur gwerth y nwyddau a'r gwasanaethau fesul y pen o'r boblogaeth a gynhyrchir mewn economi. Mae datblygu economaidd wedi cael ei ddatganoli i ddwylo Llywodraeth Cymru ers 1999. Yn ôl y ffigurau diweddaraf a gyhoeddwyd, gorllewin Cymru a'r Cymoedd, gan gynnwys pedair o siroedd gogledd Cymru - Ynys Môn Gwynedd, Conwy a Sir Ddinbych - sydd â'r gwerth ychwanegol gros isaf o holl is-ranbarthau'r DU, ar 64 y cant o gyfartaledd y DU. Ynys Môn sydd â'r gwerth ychwanegol gros isaf o bob ardal leol yn y DU, ar 53.5 y cant yn unig o gyfartaledd y DU. Mae hyd yn oed gwerth ychwanegol gros y pen yn Wrecsam a Sir y Fflint, a oedd yn 99.3 y cant o gyfartaledd y DU yn 1999, wedi gostwng bellach i 86 y cant yn unig o gyfartaledd y DU. Felly, yn y cyd-destun hwn y mae Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru yn datgan: Mae'r Weledigaeth yn ategu'r strategaeth sy'n datblygu ar gyfer Pwerdy'r Gogledd, wedi'i hintegreiddio'n llawn â chyflwyniad Cais Strategaeth Twf Partneriaeth Menter Leol Swydd Gaer a Warrington, ac yn cynnwys cynllun Growth Track 360 ar gyfer buddsoddi yn y rheilffyrdd yn ganolog iddo. Trwy adeiladu strategaeth fuddsoddi o amgylch y weledigaeth hon sy'n edrych tuag allan gallwn lwyddo i fanteisio ar y cyfleoedd yn rhanbarth Gogledd Cymru gan ychwanegu gwerth i set gydgysylltiedig a chronnus o gynlluniau rhanbarthol ar gyfer Gogledd Lloegr ac economi ehangach y DU. Felly, mae ein cynnig yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyhoeddi cynllun i wella ac uwchraddio cefnffordd yr A55. O ran yr A55, mae'r ddogfen 'Gweledigaeth ar gyfer Twf' yn galw am brosiectau strategol, gan gynnwys gwelliant hirddisgwyliedig Aston Hill, llwybr amgen pont Sir y Fflint, problemau tagfeydd yn Helygain ac Abergele, cyffordd yr A483/A55 ym mharc busnes Caer, y fynedfa i borthladd Caergybi a chroesiad y Fenai. Mae trydydd croesiad y Fenai wedi bod ar yr agenda ers mwy na degawd. Nododd ymgynghoriad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru yn 2007 wyth opsiwn i leddfu ôl-groniad traffig ar bont Britannia, ond ni wnaed dim ers hynny. Felly, dyfalwch beth, neidiwch ymlaen i fis Awst 2016 ac mae Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi bod ymgynghorwyr i gael eu llogi yn ddiweddarach eleni i edrych ar lwybrau ar gyfer croesiad newydd arfaethedig i Ynys Môn. Gallai sinig ddweud ei bod yn 'groundhog day' unwaith eto. Ni all Gogledd Cymru fforddio rhagor o gamau gweithredu ymddangosiadol fel llen fwg i beidio â gwneud dim am naw mlynedd. Mae ein cynnig yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithio gyda Llywodraeth y DU ar Fwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru er mwyn cyflwyno gwelliannau i reilffordd gogledd Cymru. Ochr yn ochr â thrydaneiddio, mae'r ddogfen 'Gweledigaeth ar gyfer Twf' yn galw am wella amlder y gwasanaethau a chyflymder, gwelliannau i gynhwysedd y rhwydwaith, gwelliannau i'r stoc cerbydau a gwella gorsafoedd yng Nglannau Dyfrdwy, ac mae llawer o hyn yn nwylo Llywodraeth Cymru, yn hytrach na Llywodraeth y DU. Mae tua 30 y cant o economi Cymru yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ac ni all fod yn dderbyniol mai 1 y cant yn unig sy'n teithio i'r gwaith ar y rheilffyrdd yn Sir y Fflint a 0.9 y cant yn Wrecsam, neu fod un o bob pump o'r bobl sy'n ymgeisio am waith ym mharc diwydiannol Glannau Dyfrdwy wedi gwrthod cyfweliadau neu gynnig swyddi wedyn oherwydd anhygyrchedd - yn cynnwys fy mab hun bellach. Yn dilyn buddsoddiad o £10.7 miliwn gan Lywodraeth y DU, cymeradwyodd awdurdod cyfunol dinas-ranbarth Lerpwl achos busnes llawn a chamau i ryddhau arian ychwanegol ar gyfer cyflawni cynllun troad Halton ym mis Ebrill, gan gynnig cysylltiadau newydd rhwng Lerpwl, Maes Awyr John Lennon Lerpwl, Runcorn, Frodsham, Helsby a Chaer, ond 'yn y dyfodol' yn unig y mae cysylltiadau â gogledd Cymru am fod Llywodraeth Cymru yn llusgo ei thraed fel arfer.