English: Diolch. We support this motion's call for the development of a medical school in Bangor as part of an all-Wales approach to increasing training, recruitment and retention of doctors in Wales. As the Royal College of Physicians states, Recruitment problems are threatening the existence of many hospitals and general practices in Wales. We need to train more doctors and nurses in Wales with the aim of retaining them to work here.' But, they said, a third of core medical training places in Wales were unfilled in 2016, with this figure rising to over 50 per cent in Betsi Cadwaladr university health board hospitals. As the head of Bangor University's School of Medical Sciences said last week, Wales must expand medical schools to deal with future shortages of doctors, particularly GPs. Relatively few extra academic staff would be needed and Bangor University is an ideal position to foster and recruit students from rural Wales and Welsh-speaking communities. As the National Pensioners Convention Wales states, adequate access to GP services is essential to maintaining general health and mobility, and, as a consequence, to helping prevent isolation and loneliness, but respondents expressed concern that difficulties with getting appointments in a reasonable time is connected to GP numbers. As I said here two weeks ago, It's many years since I first discussed the need for a Bangor medical school with its previous vice-chancellor It's three years since the North Wales Local Medical Committee warned, at a meeting in the Assembly, that general practice in north Wales wasfacing crisis, unable to fill vacancies, with GPs considering retirement.' And they expressed concern that the previous supply of GPs from Liverpool medical school, where their generation of GPs had primarily come from, had largely been severed. I therefore asked the First Minister to ensure that the business case for a new medical school in Bangor includes dialogue with Liverpool, to ensure that we keep local medics local. As he replied, what's hugely important is that any medical school works closely with others in order to ensure that sustainability is there in the future'. I therefore move amendment 2, calling on the Welsh Government to work with health and education institutions on both sides of the border to build a more in-depth and wide-ranging north Wales medical programme. Delivering sustainability will require the training, recruitment and retention of doctors locally, and this will require the universities, Betsi Cadwaladr university health board and Merseyside to work together and build a more in-depth and wide-ranging north Wales medical programme, with specialisms being delivered by the relevant major hospitals on both sides of the border. For year after year after year, the Labour Welsh Government dismissed warnings that we faced a GP crisis in north Wales, given by professional bodies including BMA Wales, the Royal College of General Practitioners in Wales and by myself and my shadow cabinet colleagues on behalf of the NHS Wales staff and patients who raised their concerns with us. With these warnings ignored, we've seen GP practice after GP practice in north Wales giving notice that they will be terminating their contracts with the health board. Yet at the BMA Wales conference last year, on the same weekend that another north Wales GP surgery gave notice that they would be terminating their contact with the health board, First Minister Carwyn Jones claimed that there was no GP recruitment crisis. Responding to the Royal College of General Practitioners Wales 'Put Patients First: Back General Practice' campaign during the last Assembly, I met a group of GPs in north Wales whose key concern, they told me, was recruitment. Although the average age of GPs in north Wales was over 50, they told me they couldn't get medical students to come and train in north Wales. They told me there was a particular problem with the way - quote - 'Cardiff recruits medical students', and that medical students need to be incentivised to come to north Wales, especially Welsh speakers, developing home-grown doctors. Action is also required to address the nonsensical situation in which nurses are being recruited overseas to fill a nurse shortage in Wales but Glyndŵr university is denied funding to train local nurses who can't go away to university and are therefore going over the border to the English system in Chester. According to the BMA, 2014 figures show that Wales had the lowest number of GPs per 1,000 people in the UK. However, as usual, the Labour Welsh Government rejected all warnings until crisis was upon us and then - quote - 'selected percentages to mask the reality that they were doing too little, too late'. This is part of the solution.
Welsh: Diolch. Rydym yn cefnogi galwad y cynnig hwn am ddatblygu ysgol feddygol ym Mangor fel rhan o ddull Cymru gyfan o gynyddu hyfforddiant, recriwtio a chadw meddygon yng Nghymru. Fel y mae Coleg Brenhinol y Meddygon yn dweud, Mae problemau recriwtio'n bygwth bodolaeth llawer o ysbytai a meddygfeydd yng Nghymru. Mae angen i ni hyfforddi mwy o feddygon a nyrsys yng Nghymru gyda'r nod o'u cadw i weithio yma. Ond roeddent yn dweud bod traean y lleoedd hyfforddiant meddygol craidd yng Nghymru heb eu llenwi yn 2016, gyda'r ffigur hwn yn codi i dros 50 y cant yn ysbytai Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr. Fel y dywedodd pennaeth Ysgol Gwyddorau Meddygol Prifysgol Bangor yr wythnos diwethaf, rhaid i Gymru ehangu ysgolion meddygol i fynd i'r afael â phrinder meddygon, yn enwedig meddygon teulu, yn y dyfodol. Ni fyddai angen ond nifer cymharol ychydig o staff academaidd ychwanegol ac mae Prifysgol Bangor mewn sefyllfa ddelfrydol i feithrin a recriwtio myfyrwyr o'r Gymru wledig a chymunedau Cymraeg eu hiaith. Fel y dywed Confensiwn Pensiynwyr Cenedlaethol Cymru, mae mynediad digonol at wasanaethau meddygon teulu yn hanfodol er mwyn cynnal iechyd a symudedd cyffredinol, ac o ganlyniad, i helpu i atal unigedd ac unigrwydd, ond mynegodd yr ymatebwyr bryder fod anawsterau i gael apwyntiad mewn amser rhesymol yn gysylltiedig â niferoedd meddygon teulu. Fel y dywedais yma bythefnos yn ôl, 'Mae blynyddoedd lawer ers i mi drafod gyntaf yr angen am ysgol feddygol ym Mangor gyda'i his-ganghellor blaenorol Mae tair blynedd ers i Bwyllgor Meddygol Lleol Gogledd Cymru rybuddio, mewn cyfarfod yn y Cynulliad, bod ymarfer cyffredinol yn y gogledd yn wynebu argyfwng, yn methu â llenwi swyddi gwag, gyda meddygon teulu yn ystyried ymddeol.' Ac roeddent yn mynegi pryder bod y cyflenwad blaenorol o feddygon teulu o ysgol feddygol Lerpwl, o ble roedd eu cenhedlaeth hwy o feddygon teulu wedi dod yn bennaf, wedi'i dorri i raddau helaeth. Felly gofynnais i'r Prif Weinidog sicrhau bod yr achos busnes ar gyfer ysgol feddygol newydd ym Mangor yn cynnwys trafodaeth â Lerpwl, er mwyn sicrhau ein bod yn cadw meddygon lleol yn lleol. Fel y dywedodd yn ei ateb, yr hyn sy'n hynod o bwysig yw bod unrhyw ysgol feddygol yn gweithio'n agos gydag eraill 'er mwyn sicrhau bod y cynaliadwyedd hwnnw yno yn y dyfodol.' Felly rwy'n cynnig gwelliant 2, sy'n galw ar Lywodraeth Cymru i weithio gyda sefydliadau iechyd ac addysg ar y ddwy ochr i'r ffin i adeiladu rhaglen feddygol fwy cynhwysfawr ac ehangach yng ngogledd Cymru. Bydd sicrhau cynaliadwyedd yn galw am hyfforddi, recriwtio a chadw meddygon yn lleol, a bydd hyn yn ei gwneud yn ofynnol i'r prifysgolion, bwrdd iechyd prifysgol Betsi Cadwaladr a Glannau Mersi i weithio gyda'i gilydd ac adeiladu rhaglen feddygol fwy cynhwysfawr ac ehangach yng ngogledd Cymru, gydag arbenigeddau'n cael eu darparu gan y prif ysbytai perthnasol ar y ddwy ochr i'r ffin. Flwyddyn ar ôl blwyddyn ar ôl blwyddyn, diystyrodd Llywodraeth Lafur Cymru rybuddion ein bod yn wynebu argyfwng meddygon teulu yng ngogledd Cymru, rhybuddion a roddwyd gan gyrff proffesiynol yn cynnwys BMA Cymru, Coleg Brenhinol y Meddygon Teulu yng Nghymru a gennyf i a fy nghyd-Aelodau yng nghabinet yr wrthblaid ar ran staff GIG Cymru a chleifion a fynegodd eu pryderon wrthym. Gyda'r rhybuddion hyn wedi'u hanwybyddu, gwelsom bractis meddyg teulu ar ôl practis meddyg teulu yng ngogledd Cymru yn rhoi rhybudd y byddant yn terfynu eu contractau gyda'r bwrdd iechyd. Eto i gyd yng nghynhadledd BMA Cymru y llynedd, ar yr un penwythnos ag yr hysbysodd practis meddyg teulu arall yn y gogledd y byddent yn terfynu eu contract gyda'r bwrdd iechyd, honnodd y Prif Weinidog, Carwyn Jones, nad oedd unrhyw argyfwng o ran recriwtio meddygon teulu. Wrth ymateb i ymgyrch Coleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol yng Nghymru, 'Rhoi Cleifion yn Gyntaf: Cefnogi Ymarfer Cyffredinol' yn ystod y Cynulliad diwethaf, cyfarfûm â grŵp o feddygon teulu yng ngogledd Cymru, a'u prif bryder, yn ôl yr hyn a ddywedwyd wrthyf, oedd recriwtio. Er bod oed cyfartalog meddygon teulu yng ngogledd Cymru dros 50, roeddent yn dweud wrthyf na allent gael myfyrwyr meddygol i ddod i hyfforddi yn y gogledd. Roeddent yn dweud wrthyf fod yna broblem benodol gyda'r ffordd - ac rwy'n dyfynnu - 'y mae Caerdydd yn recriwtio myfyrwyr meddygol', a bod angen i fyfyrwyr meddygol gael eu cymell i ddod i ogledd Cymru, yn enwedig siaradwyr Cymraeg, a datblygu meddygon sy'n hanu o Gymru. Mae angen gweithredu hefyd i fynd i'r afael â'r sefyllfa hurt lle mae nyrsys yn cael eu recriwtio dramor i wneud iawn am brinder nyrsys yng Nghymru ond gwrthodir cyllid i brifysgol Glyndŵr i hyfforddi nyrsys lleol nad ydynt yn gallu mynd i ffwrdd i'r brifysgol, ac sydd felly'n mynd dros y ffin i system Lloegr yng Nghaer. Yn ôl y BMA, mae ffigurau 2014 yn dangos mai Cymru oedd â'r nifer isaf o feddygon teulu am bob 1,000 o bobl yn y DU. Fodd bynnag, fel arfer, gwrthododd Llywodraeth Lafur Cymru yr holl rybuddion hyd nes ei bod yn argyfwng arnom ac yna - rwy'n dyfynnu - 'aethant ati i ddethol canrannau i gelu'r gwirionedd eu bod yn gwneud rhy ychydig, yn rhy hwyr'. Mae hyn yn rhan o'r ateb.