English: Diolch, Llywydd, and I move the motion. Thank you, everyone, for staying to listen to this. I just want to begin by making two things plain. The first is that these regulations protect various officers from liability for non-compliance with the usual legal requirements that govern the calling and conduct of by-elections. Those usual requirements were suspended by the Coronavirus Act 2020. These regulations now seek to extend that period of suspension and protection, and so they are important. The second point I want to make is that there are similar regulations that apply in England that extend the period of suspension even further. That's not important, partly because my constituents in the Ogmore valley and central Swansea don't live in England, and partly because there isn't a Senedd election in England in May. Now, there will be common criticism that applies to both these sets of regulations, but it's up to Members of Parliament to challenge those made for England. I would like this Welsh Parliament to fully understand these Welsh regulations, the purpose of postponing by-elections for a year or so, and then to ask whether we as the legislature think that that's a suitable way to deal with deferring local democracy. Now, in my region, there are two casual vacancies: one in Castle ward, due to the sad death of the very well-respected councillor, Sybil Crouch; and one in Nantymoel, which is due to the imprisonment in early March of the less well-respected councillor, David Owen. The provisions of the Coronavirus Act 2020 came into force, disapplying sections 39 and 63 of the Representation of the People Act 1983 for the period 15 March to 24 April 2020. So, progress on those two by-elections was paused. Those provisions ordinarily require a returning officer to order an election, fix a date and issue the necessary notices, and they render various officials liable to summary conviction for non-compliance with those requirements. So, protection for those officers against liability for non-compliance, which ran out on 24 April, did need repairing, and it's absolutely right that Welsh Government officials wanted to bring in new regulations swiftly. So, they still left officials vulnerable for a good 10 days, and managed to break the 21-day rule in laying statutory instruments again in the process of doing that, but, let's be generous, it was a very, very busy time; nobody got hurt. But I've got to say that the instrument is full of errors: there are misreferences to this being an Order, not regulations; there are wrong dates in it; there are wrong sections referred to; there are references to provisions of the corona Act being limited to two years, without noting that these enabling powers - sorry, the powers for making these regulations - are an exception to that rule; there's reference to a Royal Assent, which is completely meaningless in this particular context. So, as a piece of law, regardless of intention, it is a mess and, on these grounds alone, perhaps we should be arguing that they should be annulled and a new set laid immediately - preferably ones that make sense. But the main reason I'm asking you to consider annulling these regulations is that they're not proportionate. Law should always be proportionate, but that principle was confirmed, even though it needed no confirmation, in other corona regulations made just a few days later. So, that principle was definitely in the Government's legislative mind. So, I'd like to hear from Government what is proportionate about effectively postponing any by-elections from March this year to between February and April next year - what is proportionate about denying my constituents the opportunity for local representation for almost a year, or even longer, without public consultation? And can we remember that not all wards are multi-member wards? How were these dates reached, when Welsh Government only spoke to a few people involved in electoral law and co-ordination? Because their convenience does not outweigh the views of this Senedd and the people we represent. And I don't think it's a response to say that: 'Further views of stakeholders will be sought retrospectively on supplementary provisions' without saying who or what you have in mind. So, I'm asking this Senedd to think very carefully of its constituents and the democracy of which they're being deprived by these regulations without just cause and to annul these badly drafted and unnecessarily oppressive regulations. Let's ask the Government to lay new ones without the mistakes, with shorter periods of postponement, and accompanied by an explanatory memorandum that offers an explanation of why we need this length of postponement, and, if needed, to come back with another set later, and maybe even another set. But I'm just asking you to be sure that you're content to leave your constituents without representation for so long. Thank you.
Welsh: Diolch, Lywydd, a chyflwynaf y cynnig. Diolch, bawb, am aros i wrando ar hyn. Rwyf am ddechrau drwy wneud dau beth yn glir. Y cyntaf yw bod y rheoliadau hyn yn diogelu swyddogion amrywiol rhag atebolrwydd am beidio â chydymffurfio â'r gofynion cyfreithiol arferol sy'n llywodraethu galw isetholiadau a'u cynnal. Gohiriwyd y gofynion arferol hynny gan Ddeddf Coronafeirws 2020. Mae'r rheoliadau hyn yn awr yn ceisio ymestyn y cyfnod hwnnw o ohirio a diogelu, ac felly maent yn bwysig. Yr ail bwynt rwyf am ei wneud yw bod rheoliadau tebyg ar waith yn Lloegr sy'n ymestyn y cyfnod gohiriedig hyd yn oed ymhellach. Nid yw hynny'n bwysig, yn rhannol oherwydd nad yw fy etholwyr yng nghwm Ogwr a chanol Abertawe yn byw yn Lloegr, ac yn rhannol am nad oes etholiad Senedd yn Lloegr ym mis Mai. Nawr, bydd yna feirniadaeth gyffredinol sy'n berthnasol i'r ddwy set hyn o reoliadau, ond mater i Aelodau Seneddol San Steffan yw herio'r rhai a wnaed ar gyfer Lloegr. Hoffwn i'r Senedd hon yng Nghymru ddeall yn llawn y rheoliadau hyn ar gyfer Cymru, diben gohirio isetholiadau am flwyddyn neu fwy, a gofyn wedyn a ydym ni fel y ddeddfwrfa yn credu bod honno'n ffordd addas o ymdrin â gohirio democratiaeth leol. Nawr, yn fy rhanbarth i, mae dwy sedd wedi digwydd dod yn wag: un yn ward y Castell, oherwydd marwolaeth anffodus y cynghorydd uchel ei pharch, Sybil Crouch; ac un yn Nant-y-moel, o ganlyniad i garcharu cynghorydd nad oedd mor uchel ei barch, David Owen, ar ddechrau mis Mawrth. Daeth darpariaethau Deddf Coronafeirws 2020 i rym, gan ddatgymhwyso adrannau 39 a 63 o Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 ar gyfer y cyfnod rhwng 15 Mawrth a 24 Ebrill 2020. Felly, gohiriwyd cynnydd ar y ddau isetholiad hynny. Mae'r darpariaethau hynny fel arfer yn ei gwneud yn ofynnol i swyddog canlyniadau orchymyn etholiad, pennu dyddiad a chyhoeddi'r hysbysiadau angenrheidiol, ac maent yn golygu bod amryw o swyddogion yn agored i gollfarn ddiannod am beidio â chydymffurfio â'r gofynion hynny. Felly, roedd angen atgyweirio'r amddiffyniad i'r swyddogion hynny yn erbyn atebolrwydd am beidio â chydymffurfio, a ddaeth i ben ar 24 Ebrill, ac mae'n gwbl briodol fod swyddogion Llywodraeth Cymru am gyflwyno rheoliadau newydd yn gyflym. Felly, roeddent yn dal i adael swyddogion yn agored am 10 diwrnod da, ac yn llwyddo i dorri'r rheol 21 diwrnod ar gyfer gosod offerynnau statudol unwaith eto yn y broses o wneud hynny, ond gadewch inni fod yn hael, roedd yn adeg brysur iawn; ni chafodd neb niwed. Ond mae'n rhaid i mi ddweud bod yr offeryn yn llawn camgymeriadau: mae camgyfeiriadau at Orchymyn, nid rheoliadau; mae dyddiadau anghywir ynddo; cyfeirir at adrannau anghywir; ceir cyfeiriadau sy'n datgan bod darpariaethau'r Ddeddf corona wedi'u cyfyngu i ddwy flynedd, heb nodi bod y pwerau galluogi hyn - mae'n ddrwg gennyf, y pwerau ar gyfer gwneud y rheoliadau hyn - yn eithriad i'r rheol honno; ceir cyfeiriad at Gydsyniad Brenhinol, sy'n gwbl ddiystyr yn y cyd-destun arbennig hwn. Felly, fel darn o gyfraith, beth bynnag fo'r bwriad, mae'n llanast, ac ar y sail hon yn unig, efallai y dylem fod yn dadlau y dylid eu dirymu ac y dylid gosod set newydd ar unwaith - rhai sy'n gwneud synnwyr. Ond y prif reswm pam rwy'n gofyn i chi ystyried dirymu'r rheoliadau hyn yw nad ydynt yn gymesur. Dylai'r gyfraith fod yn gymesur bob amser, ond cadarnhawyd yr egwyddor honno, er nad oedd angen unrhyw gadarnhad, mewn rheoliadau corona eraill a wnaed ychydig ddyddiau'n ddiweddarach. Felly, roedd yr egwyddor honno yn bendant ym meddwl deddfwriaethol y Llywodraeth. Felly, hoffwn glywed gan y Llywodraeth beth sy'n gymesur am ohirio unrhyw isetholiadau i bob pwrpas o fis Mawrth eleni hyd nes rhwng mis Chwefror a mis Ebrill y flwyddyn nesaf - beth sy'n gymesur ynghylch gwrthod cyfle i fy etholwyr gael cynrychiolaeth leol am bron i flwyddyn, neu'n hwy hyd yn oed, heb ymgynghori â'r cyhoedd? Ac a gawn ni gofio nad yw pob ward yn ward ag ynddi fwy nag un aelod? Sut y cytunwyd ar y dyddiadau hyn, pan na siaradodd Llywodraeth Cymru â mwy nag ychydig o bobl a oedd yn ymwneud â chyfraith a chydlyniad etholiadol? Oherwydd nid yw eu cyfleustra'n bwysicach na safbwyntiau'r Senedd hon a'r bobl rydym yn eu cynrychioli. Ac nid wyf yn credu mai'r ateb yw dweud: 'Ceisir safbwyntiau rhanddeiliaid yn adolygol fel rhan o ymgynghoriad yn y dyfodol ar ddarpariaethau atodol angenrheidiol' heb ddweud pwy neu beth sydd gennych mewn golwg. Felly, rwy'n gofyn i'r Senedd hon feddwl yn ofalus iawn am ei hetholwyr a'r ddemocratiaeth y maent yn cael eu hamddifadu ohoni gan y rheoliadau hyn heb reswm cyfiawn ac i ddirymu'r rheoliadau hyn, sydd wedi'u drafftio'n wael ac sy'n ddiangen o ormesol. Gadewch inni ofyn i'r Llywodraeth osod rhai newydd heb y camgymeriadau, gyda chyfnodau gohiriedig byrrach, a chael memorandwm esboniadol i gyd-fynd â hynny sy'n esbonio pam y mae angen gohirio am gyfnod mor hir, ac os oes angen, i ddod yn ôl gyda set arall yn nes ymlaen, a set arall wedyn hyd yn oed o bosibl. Ond rwy'n gofyn i chi fod yn siŵr eich bod yn fodlon gadael eich etholwyr heb gynrychiolaeth am gymaint o amser. Diolch.