English: I would like to begin by thanking members of the external affairs committee for their work on this report and I would also like to thank Steffan Lewis, who can't be here to take part in this debate today but who has made a significant contribution to the work of the committee and will continue to do so when he's able to join them again in the future. Brexit may not have been a policy chosen by the Welsh Government, but the implementation of the EU referendum result will have significant implications for the future of our nation. Our economy, our environment, our public services - there is little that won't be affected by the terms of the separation deal between the UK and the EU. The uncertainty that this report highlights is outside the Welsh Government's control. It poses a real challenge to the preparedness of the Government, business and the public sector that our future in Wales rests in the hands of negotiators from the UK and EU and depends to such a large extent on the shape of the final deal. This report reveals a number of worrying gaps in the work that is being done to ready Wales for the many possible eventual outcomes of the Brexit negotiations. It's vital that the Welsh Government's preparation for Brexit is properly scrutinised. We need to see improved communication and leadership so that Wales can be Brexit-ready in time for our separation from the EU. The unwillingness of the Welsh Government to even contemplate the steps necessary to prepare for a 'no deal' Brexit scenario is deeply concerning. I accept that a 'no deal' Brexit would be catastrophic. When the House of Lords EU Committee investigated a 'no deal' Brexit, they could find no possible upside. We could see empty shelves in supermarkets and a 20 per cent rise in food prices, flights to Europe could be grounded on exit day, and we could see miles of tailbacks at our ports. It's deeply negligent of the Tories to toy with the economic future of the UK by considering a 'no deal' Brexit as an option. I understand that the idea is that a 'no deal' Brexit would be a Tory-made mess and that it would therefore be the responsibility of the Tories in Westminster to clean it up, but where devolved areas of competency are affected, the Welsh Government will have a responsibility to do whatever possible to mitigate the effects. Wales must be prepared for any eventuality, and the Welsh Government has a responsibility to plan for this almost unthinkable outcome. For individual organisations, many already feeling overstretched, there just isn't the capacity to think about Brexit when there is so much day-to-day business to be getting on with. It is the Welsh Government's responsibility to provide the guidance and to ensure that the right information is getting to the right people, particularly in our public services. It's alarming that this report finds that a number of sectors have felt that they are lacking the information that they need to prepare adequately. We know that the implications of Brexit on our public services could be huge. There'll be the loss of the £680 million of European funding every year, with no real assurances yet from the UK Government that we'll see that funding replaced. A report published today by the Global Future think tank suggests that a final agreement in line with the UK Government's desired bespoke deal would cut the amount of funding available for public services at a UK level by £615 million per week - equivalent to 22 per cent of what is currently being spent. Meanwhile, we know that there could be disruption to our access to medicines and medial research. Theresa May's plea to be allowed to retain associate membership to the European Medicines Agency after Brexit was rebuffed by the Commission because she also wants to leave the single market. Welsh patients could find themselves missing out on treatments that they need and the most cutting-edge research. Canada often gets new drugs six to 12 months after the EU. If the UK ends up with a similar style deal, will we be in the same boat? We cannot be complacent about the scale of the challenge we may face, but the ongoing uncertainty we face about the outcome of Brexit negotiations makes any preparedness very difficult. This report is a valuable contribution to the discussion about how Wales can begin to get ready for the impact that Brexit could have, and I urge the Welsh Government to act upon its recommendations.
Welsh: Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i aelodau'r pwyllgor materion allanol am eu gwaith ar yr adroddiad hwn a hoffwn hefyd ddiolch i Steffan Lewis, nad yw'n gallu bod yma i gymryd rhan yn y ddadl hon heddiw ond sydd wedi gwneud cyfraniad sylweddol i waith y pwyllgor a bydd yn parhau i wneud hynny pan fydd yn gallu ymuno â hwy eto yn y dyfodol. Efallai nad oedd Brexit yn bolisi a ddewiswyd gan Lywodraeth Cymru, ond bydd goblygiadau sylweddol yn deillio o weithredu canlyniad refferendwm yr UE i ddyfodol ein cenedl. Ein heconomi, ein hamgylchedd, ein gwasanaethau cyhoeddus - ychydig iawn a fydd heb ei effeithio gan delerau'r cytundeb gwahanu rhwng y DU a'r UE. Mae'r ansicrwydd y mae'r adroddiad hwn yn tynnu sylw ato y tu allan i reolaeth Llywodraeth Cymru. Mae'n creu her go iawn i barodrwydd y Llywodraeth, busnes a'r sector cyhoeddus fod ein dyfodol yng Nghymru yn nwylo negodwyr o'r DU a'r UE ac yn dibynnu i'r fath raddau ar siâp y fargen derfynol. Mae'r adroddiad hwn yn datgelu nifer o fylchau sy'n peri pryder yn y gwaith sy'n cael ei wneud i gael Cymru'n barod ar gyfer y nifer o ganlyniadau terfynol posibl a fydd yn deillio o'r negodiadau Brexit. Mae'n hanfodol fod craffu priodol yn digwydd ar waith paratoi Llywodraeth Cymru ar gyfer Brexit. Mae angen inni weld gwell cyfathrebu ac arweinyddiaeth fel y gall Cymru fod yn barod ar gyfer Brexit mewn pryd ar gyfer gwahanu oddi wrth yr UE. Mae amharodrwydd Llywodraeth Cymru i hyd yn oed ystyried y camau angenrheidiol ar gyfer paratoi ar gyfer senario Brexit 'dim bargen' yn peri pryder mawr. Rwy'n derbyn y byddai 'dim bargen' Brexit yn drychinebus. Pan wnaeth Pwyllgor Undeb Ewropeaidd Tŷ'r Arglwyddi ymchwil ar Brexit 'dim bargen', ni allent weld unrhyw fantais bosibl. Gallem weld silffoedd gwag mewn uwchfarchnadoedd a chynnydd o 20 y cant ym mhrisiau bwyd, gallai teithiau hedfan i Ewrop gael eu canslo ar y diwrnod ymadael, a gallem weld milltiroedd o dagfeydd yn ein porthladdoedd. Mae'n dra esgeulus ar ran y Torïaid i chwarae gyda dyfodol economaidd y DU drwy ystyried Brexit 'dim bargen' fel opsiwn. Rwy'n deall mai'r syniad yw y byddai Brexit 'dim bargen' yn llanastr a wnaed gan y Torïaid ac mai cyfrifoldeb y Torïaid yn San Steffan fyddai ei glirio, ond lle yr effeithir ar feysydd cymhwysedd datganoledig, bydd cyfrifoldeb ar Lywodraeth Cymru i wneud beth bynnag sy'n bosibl i liniaru'r effeithiau. Rhaid i Gymru fod yn barod ar gyfer unrhyw bosibilrwydd, ac mae gan Lywodraeth Cymru gyfrifoldeb i gynllunio ar gyfer y canlyniad hwn sydd bron y tu hwnt i amgyffred. I sefydliadau unigol, y mae llawer ohonynt eisoes yn teimlo dan bwysau, nid oes ganddynt gapasiti i feddwl am Brexit pan fo cymaint o waith o ddydd i ddydd i'w wneud. Cyfrifoldeb Llywodraeth Cymru yw darparu'r canllawiau a sicrhau bod y wybodaeth gywir yn cyrraedd y bobl iawn, yn enwedig yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae'n frawychus fod yr adroddiad hwn yn canfod bod nifer o sectorau yn teimlo eu bod yn brin o'r wybodaeth sydd ei hangen arnynt i baratoi'n ddigonol. Gwyddom y gallai goblygiadau Brexit i'n gwasanaethau cyhoeddus fod yn enfawr. Bydd colled o £680 miliwn o arian Ewropeaidd bob blwyddyn, heb unrhyw sicrwydd gwirioneddol eto gan Lywodraeth y DU y byddwn yn cael cyllid yn ei le. Mae adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan y felin drafod Global Future yn awgrymu y byddai cytundeb terfynol yn unol â'r fargen benodol a ddymuna Llywodraeth y DU yn torri £615 miliwn yr wythnos oddi ar y swm o arian a fyddai ar gael ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus yn y DU - sy'n cyfateb i 22 y cant o'r hyn a werir ar hyn o bryd. Yn y cyfamser, rydym yn gwybod y gallai ein mynediad at feddyginiaethau ac ymchwil feddygol gael eu amharu. Cafodd apêl Theresa May i gael parhau'n aelod cysylltiol o Asiantaeth Feddyginiaethau Ewropeaidd ar ôl Brexit ei gwrthod gan y Comisiwn oherwydd ei bod hefyd am adael y farchnad sengl. Gallai cleifion Cymru gael eu hamddifadu o driniaethau sydd eu hangen arnynt a'r ymchwil fwyaf arloesol. Mae Canada yn aml yn cael cyffuriau newydd chwech i 12 mis ar ôl yr UE. Os mai bargen debyg fydd gan y DU, a fyddwn ninnau yn yr un cwch? Ni allwn fod yn hunanfodlon ynglŷn â maint yr her a allai ein hwynebu, ond mae'r ansicrwydd parhaus a wynebwn ynghylch canlyniad y negodiadau Brexit yn gwneud unrhyw waith paratoi yn anodd iawn. Mae'r adroddiad hwn yn gyfraniad gwerthfawr i'r drafodaeth ynglŷn â sut y gall Cymru ddechrau paratoi ar gyfer effaith bosibl Brexit, ac rwy'n annog Llywodraeth Cymru i weithredu ar ei argymhellion.