English: Diolch, Llywydd. I should begin by thanking all Members for their contributions this afternoon and saying that I am proud of what the Welsh Government, working with social partners, with local government, with the Development Bank of Wales, has done to support businesses, to support communities and to support working people through these tremendously difficult times. As Huw Irranca-Davies said, our £1.7 billion package of support for businesses and for jobs in Wales is the most comprehensive and generous package of support for businesses anywhere in the United Kingdom. Our economic resilience fund has so far helped more than 13,000 businesses, safeguarding more than 100,000 jobs - jobs that could have been lost if those businesses had been across the border in England, where such support does not exist. We've also supported 2,000 start-ups in Wales - start-ups that would have gone to the wall potentially had they been located in England. And we've put in place a range of other measures, Llywydd, including repayment holidays to the Development Bank of Wales, protections against evictions for businesses, and support for creative professionals - all of this support unavailable across the border in England. Now, Llywydd, the virus continues to pose a major threat. When it comes to restrictions on businesses, the evidence suggests that the later you act, the longer the restrictions then have to remain in place, and, consequently, the greater the damage to businesses, to the economy, to people's lives, with more deaths and more suffering. And I have to say today that comparing our actions as a democratically elected Government, responsible in saving lives, and comparing us to the behaviour of fascist dictatorships is about as ignorant as it is offensive. We will keep current measures under constant review and we will continue to work closely with our partners, as well as with public health experts, local authority leaders and the NHS to assess the latest position. Let me just remind those Conservative Members in the north today that local authority leaders in the north agreed to those local restrictions. So, will they criticise those local authority leaders as they criticise Welsh Government? Will they criticise police leaders? Will they criticise health leaders who also agreed? I doubt it, but the invitation, Llywydd, is there for them to do so in their response. Llywydd, we are continuing to prepare for next week's opening of the third phase of the Wales-only economic resilience fund. This includes £80 million for business development grants, as well as the £60 million local lockdown business fund. Let me stress, Llywydd, that, with regard to the business development grants, £20 million is being ring-fenced for tourism and hospitality businesses, with discretion for 100 per cent grant awards requiring no match funding. So, we are already doing what one of the points in the Conservatives' motion this afternoon calls for. Let's be absolutely clear again: this is grant funding that is unavailable to tourism and hospitality businesses across the border in England. The local lockdown fund will open for applications in Caerphilly county borough by the end of this week. Unlike in England, businesses continuing to trade are able to receive support. I know that businesses in Wales have appreciated this extra support that is not available over the border in England, but it comes, of course, with responsibilities. This is taxpayers' money that is being used. This is working people's money that is being used to support businesses. Every business receiving support from our economic resilience fund has signed up to the principles of the economic contract. That reflects our commitment to public investment with social purpose, even in the hardest of times; to promote fair work, which, I'm afraid, it seems that the Conservatives today so clearly oppose; as well as promoting better mental health, promoting skills, and promoting clean, green growth. We make no apology for this, or for our social partnership approach, which during the pandemic has been invaluable. Llywydd, we've already had more than 18,000 inquiries for support from the third phase of the economic resilience fund, but I'd also like to highlight just how effective another of our institutions has been during this pandemic. Since the start of this crisis, the Development Bank of Wales has made 1,335 COVID-19 Wales business loans to firms in Wales. In comparison, all of the high-street banks in Wales - all of them; every single one of them combined - have administered, on behalf of the UK Government, 1,391 loans as at last week. It means that our Development Bank of Wales has been as important as all of the loan power offered by all of the high-street banks and the UK Government. So, I am incredibly proud of what the Development Bank of Wales has done through these last few months, by both the speed of their actions and their creativity. But as I've repeatedly said, the UK Government must bring more support to the table in supporting businesses and jobs as we enter these difficult winter months. That's why I regret the decision of the UK Government to terminate the job retention scheme. Its replacement, the job support scheme, clearly offers insufficient incentive for employers in the most vulnerable sectors to retain employees through the crisis, including, crucially, businesses in the tourism and hospitality sector. We also remain disappointed that the UK Government has not responded to our continued requests to provide the flexibility we need to respond and invest in Wales's recovery, specifically the switching of capital resources into revenue, thereby increasing the Wales reserve and our borrowing power to do as Helen Mary Jones outlined. And as for the shared prosperity fund, well, negligible progress has been made with that particular fund according to a leading Welsh Conservative Member of the UK Parliament, in spite of the obvious urgency to bring forward plans for replacement EU funding. Llywydd, as I've said, this is a time like no other. Coronavirus and the increasing risk of the UK reaching the end of the European Union transition period without a deal have placed incredible pressure on everybody - businesses, individuals and families. We need UK Government and we need colleagues across the Chamber to support us, the Welsh Government, in providing the resources and the reassurance that our businesses and communities need at a time when they need it most.
Welsh: Diolch, Lywydd. Dylwn ddechrau drwy ddiolch i'r holl Aelodau am eu cyfraniadau y prynhawn yma a dweud fy mod yn falch o'r hyn y mae Llywodraeth Cymru, gan weithio gyda phartneriaid cymdeithasol, gyda llywodraeth leol, gyda Banc Datblygu Cymru, wedi'i wneud i gefnogi busnesau, i gefnogi cymunedau ac i gefnogi pobl sy'n gweithio drwy'r cyfnod hynod anodd hwn. Fel y dywedodd Huw Irranca-Davies, ein pecyn cymorth gwerth £1.7 biliwn i fusnesau ac i swyddi yng Nghymru yw'r pecyn cymorth mwyaf cynhwysfawr a hael i fusnesau yn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Hyd yma, mae ein cronfa cadernid economaidd wedi helpu mwy na 13,000 o fusnesau, gan ddiogelu dros 100,000 o swyddi - swyddi y gellid bod wedi'u colli pe bai'r busnesau hynny wedi'u lleoli dros y ffin yn Lloegr, lle nad oes cymorth o'r fath yn bodoli. Rydym hefyd wedi cefnogi 2,000 o fusnesau newydd yng Nghymru - busnesau newydd a fyddai wedi mynd i'r wal o bosibl pe baent wedi'u lleoli yn Lloegr. Ac rydym wedi rhoi amryw o fesurau eraill ar waith, Lywydd, gan gynnwys seibiant ad-dalu i Fanc Datblygu Cymru, gwarchodaeth rhag troi allan i fusnesau, a chymorth i weithwyr proffesiynol creadigol - mae'r cyfan yn gymorth nad yw ar gael dros y ffin yn Lloegr. Nawr, Lywydd, mae'r feirws yn parhau i fod yn fygythiad mawr. O ran cyfyngiadau ar fusnesau, mae'r dystiolaeth yn awgrymu po hwyraf y gweithredwch, yr hiraf y bydd raid i'r cyfyngiadau aros yn eu lle, ac o ganlyniad, y mwyaf fydd y niwed i fusnesau, i'r economi, i fywydau pobl, gyda mwy o farwolaethau a mwy o ddioddefaint. A rhaid imi ddweud heddiw fod cymharu ein gweithredoedd fel Llywodraeth a etholwyd yn ddemocrataidd, sy'n gyfrifol am achub bywydau, a'n cymharu ag ymddygiad unbeniaethau ffasgaidd bron mor anwybodus ag y mae'n sarhaus. Byddwn yn parhau i adolygu'r mesurau presennol yn gyson a byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda'n partneriaid, yn ogystal ag arbenigwyr iechyd cyhoeddus, arweinwyr awdurdodau lleol a'r GIG i asesu'r sefyllfa ddiweddaraf. Gadewch imi atgoffa'r Aelodau Ceidwadol yn y gogledd heddiw fod arweinwyr awdurdodau lleol yn y gogledd wedi cytuno i'r cyfyngiadau lleol hynny. Felly, a fyddant yn beirniadu arweinwyr yr awdurdodau lleol hynny fel y maent yn beirniadu Llywodraeth Cymru? A fyddant yn beirniadu arweinwyr yr heddlu? A fyddant yn beirniadu'r arweinwyr iechyd sydd hefyd wedi cytuno iddynt? Rwy'n amau hynny, Lywydd, ond mae'r gwahoddiad yno iddynt wneud hynny yn eu hymateb. Lywydd, rydym yn parhau i baratoi ar gyfer agor trydydd cam y gronfa cadernid economaidd ar gyfer Cymru'n unig yr wythnos nesaf. Mae'n cynnwys £80 miliwn ar gyfer grantiau datblygu busnes, yn ogystal â'r gronfa i fusnesau dan gyfyngiadau lleol gwerth £60 miliwn. Gadewch imi bwysleisio, Lywydd, fod £20 miliwn o'r grantiau datblygu busnes yn cael ei neilltuo ar gyfer busnesau twristiaeth a lletygarwch, gyda disgresiwn i ddyfarnu grantiau 100 y cant heb fod angen arian cyfatebol. Felly, rydym eisoes yn gwneud yr hyn y mae un o'r pwyntiau yng nghynnig y Ceidwadwyr y prynhawn yma yn galw amdano. Gadewch inni fod yn gwbl glir eto: arian grant yw hwn nad yw ar gael i fusnesau twristiaeth a lletygarwch dros y ffin yn Lloegr. Bydd y gronfa i fusnesau dan gyfyngiadau lleol yn agor ar gyfer ceisiadau ym mwrdeistref sirol Caerffili erbyn diwedd yr wythnos hon. Yn wahanol i Loegr, gall busnesau sy'n parhau i fasnachu gael cymorth. Gwn fod busnesau yng Nghymru wedi gwerthfawrogi'r cymorth ychwanegol hwn nad yw ar gael dros y ffin yn Lloegr, ond daw â chyfrifoldebau yn ei sgil, wrth gwrs. Arian trethdalwyr yw hwn sy'n cael ei ddefnyddio. Dyma arian gan bobl sy'n gweithio a gaiff ei ddefnyddio i gefnogi busnesau. Mae pob busnes sy'n cael cymorth o'n cronfa cadernid economaidd wedi ymrwymo i egwyddorion y contract economaidd. Mae hynny'n adlewyrchu ein hymrwymiad i fuddsoddiad cyhoeddus gyda diben cymdeithasol, hyd yn oed ar yr adegau anoddaf; hyrwyddo gwaith teg, yr ymddengys bod y Ceidwadwyr heddiw mor amlwg yn ei wrthwynebu, mae arnaf ofn; yn ogystal â hyrwyddo gwell iechyd meddwl, hyrwyddo sgiliau, a hyrwyddo twf glân a gwyrdd. Nid ydym yn ymddiheuro am hyn, nac am ein dull partneriaeth gymdeithasol, sydd wedi bod yn amhrisiadwy yn ystod y pandemig. Lywydd, rydym eisoes wedi cael mwy na 18,000 o ymholiadau am gymorth yn nhrydydd cyfnod y gronfa cadernid economaidd, ond hoffwn dynnu sylw hefyd at ba mor effeithiol y bu un arall o'n sefydliadau yn ystod y pandemig hwn. Ers dechrau'r argyfwng hwn, mae Banc Datblygu Cymru wedi gwneud 1,335 o fenthyciadau busnes COVID-19 Cymru i gwmnïau yng Nghymru. Mewn cymhariaeth, mae holl fanciau'r stryd fawr yng Nghymru - pob un ohonynt gyda'i gilydd - wedi gweinyddu, ar ran Llywodraeth y DU, 1,391 o fenthyciadau hyd at yr wythnos diwethaf. Mae'n golygu bod ein Banc Datblygu yng Nghymru wedi bod yr un mor bwysig â'r holl bŵer benthyca a gynigir gan holl fanciau'r stryd fawr a Llywodraeth y DU. Felly, rwy'n hynod falch o'r hyn y mae Banc Datblygu Cymru wedi'i wneud drwy'r misoedd diwethaf hyn, ac yn falch o gyflymder eu gweithredoedd a'u creadigrwydd. Ond fel rwyf wedi dweud dro ar ôl tro, rhaid i Lywodraeth y DU roi mwy o gymorth ar y bwrdd i gefnogi busnesau a swyddi wrth inni fynd i mewn i fisoedd anodd y gaeaf. Dyna pam rwy'n gresynu at benderfyniad Llywodraeth y DU i derfynu'r cynllun cadw swyddi. Mae'n amlwg nad yw'r cynllun a ddaeth yn ei le, y cynllun cymorth swyddi, yn cynnig digon o gymhelliant i gyflogwyr yn y sectorau mwyaf agored i niwed gadw gweithwyr drwy'r argyfwng, gan gynnwys, yn hollbwysig, busnesau yn y sector twristiaeth a lletygarwch. Rydym hefyd yn dal yn siomedig nad yw Llywodraeth y DU wedi ymateb i'n ceisiadau parhaus iddi ddarparu'r hyblygrwydd sydd ei angen arnom i ymateb a buddsoddi yn adferiad Cymru, yn benodol, newid adnoddau cyfalaf yn refeniw, gan gynyddu cronfa wrth gefn Cymru a'n pŵer benthyca i'w wneud fel yr amlinellodd Helen Mary Jones. Ac o ran y gronfa ffyniant gyffredin, wel, cynnydd bychan iawn a wnaed gyda'r gronfa honno yn ôl Aelod Ceidwadol blaenllaw o Senedd y DU, er gwaethaf y brys amlwg i gyflwyno cynlluniau ar gyfer arian yn lle cyllid yr UE. Lywydd, fel rwyf wedi dweud, mae hwn yn gyfnod na welwyd mo'i debyg o'r blaen. Mae'r coronafeirws a'r risg gynyddol y bydd y DU yn cyrraedd diwedd cyfnod pontio'r Undeb Ewropeaidd heb gytundeb wedi rhoi pwysau anhygoel ar bawb - busnesau, unigolion a theuluoedd. Mae arnom angen Llywodraeth y DU ac mae arnom angen i'n cyd-Aelodau ar draws y Siambr ein cefnogi ni, Lywodraeth Cymru, i ddarparu'r adnoddau a'r sicrwydd y mae ein busnesau a'n cymunedau ei angen ar yr adeg y maent fwyaf o'i angen.