English: I think that's getting away from the topic of the motion, but we do use providers outside the health service to catch up. It's what we do in a range of areas in order to make the best use of NHS capacity, but the challenge is, if we don't make use of services outside the national health service, then the reality is that more people wait for longer. And, actually, part of the point of what we're trying to do is to have a measure that is clinically appropriate and tells us the honest scale of the challenge we have. We then need to invest in our service, both in system reform, but also the targeted investment I previously announced as well, to improve capacity where we're needed so that our system is in balance, so that we don't need to make regular use of services outside the national health service to make sure that people don't wait for too long. I published performance against the new measure in June of this year and will continue to report back each month. The data shows that two thirds of patient pathways assessed at the highest level of risk were waiting within their target time or within 25 per cent of the date, and that's clinically acceptable according to the clinicians who have designed and piloted the new measure before I made the decision to introduce it across Wales. And the data does shine a light across the patient pathway and demonstrates clearly that further work is needed to improve services for new and returning patients. So, health boards have developed plans to improve their position, and I've provided targeted investment against that to support development. And the actions they take will build on the progress that has been made since the launch of 'Together for Health' in 2013. Our approach is in line with prudent healthcare and the direction that I've previously outlined in 'A Healthier Wales'. So, there will be a continued and renewed focus on providing more treatment and care within the community and making better use of optometrists to ensure that ophthalmologists are free to see people who really do need to see them. Our Wales eye care service delivered by optometrists leads the way in the UK and is widely recognised as a significant advance in the provision of primary eye care services and it's helped to reduce the backlog, and there is more to do. I'll turn to the closing, Llywydd, as I can see the clock is up. Over the next 12 months, we will consider carefully with partners what steps we should take once the eye healthcare delivery plan comes to an end. And reviewing performance against the new measure will be an important part of that. There is still much to do, but real progress has been made in Wales in the provision of eye healthcare services and I do, again, want to recognise the contribution of health professionals across primary and secondary care in the way that they have designed and delivered the change in services that we are now making. I'd also like to thank partners, including patient reps and the third sector, for the challenge and collaboration that continues to inform our approach: new measures that are clinically appropriate and a UK first with targeted investment that supports system reform. And we will now have much greater honesty and scrutiny about the challenge we face. Our target now is to deliver.
Welsh: Credaf fod hynny'n symud i ffwrdd o destun y cynnig, ond rydym yn defnyddio darparwyr y tu allan i'r gwasanaeth iechyd i ddal i fyny. Dyna a wnawn mewn amrywiaeth o feysydd er mwyn gwneud y defnydd gorau o gapasiti'r GIG, ond yr her yw, os defnyddiwn wasanaethau y tu allan i'r gwasanaeth iechyd gwladol, y realiti yw bod mwy o bobl yn aros yn hwy. Ac mewn gwirionedd, rhan o'r hyn yr ydym yn ceisio'i wneud yw cael mesur sy'n briodol yn glinigol ac sy'n dweud wrthym yn onest beth yw maint yr her sy'n ein hwynebu. Yna, mae angen inni fuddsoddi yn ein gwasanaeth, o ran diwygio'r system, ond hefyd y buddsoddiad wedi'i dargedu a gyhoeddais yn flaenorol, i wella capasiti lle bo angen er mwyn i'n system fod yn gytbwys, ac fel nad oes angen i ni wneud defnydd rheolaidd o wasanaethau y tu allan i'r gwasanaeth iechyd gwladol i wneud yn siŵr nad yw pobl yn aros yn rhy hir. Cyhoeddais berfformiad yn erbyn y mesur newydd ym mis Mehefin eleni a byddaf yn parhau i adrodd yn ôl bob mis. Dengys y data fod dwy ran o dair o gleifion yr aseswyd eu bod ar y lefel uchaf o risg yn aros o fewn eu hamser targed neu o fewn 25 y cant i'r dyddiad, ac mae hynny'n dderbyniol yn glinigol yn ôl y clinigwyr sydd wedi cynllunio a threialu'r mesur newydd cyn imi wneud y penderfyniad i'w gyflwyno ar draws Cymru. Ac mae'r data'n taflu goleuni ar draws llwybr y claf ac yn dangos yn glir fod angen gwneud mwy o waith i wella gwasanaethau i gleifion newydd a chleifion sy'n dychwelyd. Felly, mae byrddau iechyd wedi datblygu cynlluniau i wella eu sefyllfa, ac rwyf wedi darparu buddsoddiad wedi'i dargedu yn erbyn hynny i gefnogi datblygiad. A bydd y camau a gymerir ganddynt yn adeiladu ar y cynnydd a wnaed ers lansio 'Law yn llaw at iechyd' yn 2013. Mae ein dull o weithredu yn cyd-fynd ag egwyddorion gofal iechyd darbodus a'r cyfeiriad a amlinellais yn flaenorol yn 'Cymru Iachach'. Felly, bydd ffocws newydd a pharhaus ar ddarparu mwy o driniaeth a gofal yn y gymuned a gwneud gwell defnydd o optometryddion i sicrhau bod offthalmolegwyr yn rhydd i weld pobl y mae gwir angen iddynt eu gweld. Mae ein gwasanaeth gofal llygaid yng Nghymru a ddarperir gan optometryddion yn arwain y ffordd yn y DU a chaiff ei gydnabod yn eang fel cam mawr ymlaen yn y ddarpariaeth o wasanaethau gofal llygaid sylfaenol ac mae wedi helpu i leihau'r ôl-groniad, ac mae mwy i'w wneud. Rwy'n tynnu tua'r terfyn, Lywydd, gan y gallaf weld bod y cloc wedi fy nhrechu. Dros y 12 mis nesaf, byddwn yn ystyried yn ofalus gyda phartneriaid pa gamau y dylem eu cymryd pan ddaw'r cynllun cyflawni ar gyfer gofal iechyd llygaid i ben. A bydd adolygu perfformiad yn erbyn y mesur newydd yn rhan bwysig o hynny. Mae llawer i'w wneud o hyd, ond gwnaed cynnydd gwirioneddol yng Nghymru ar ddarparu gwasanaethau gofal iechyd llygaid ac unwaith eto, hoffwn gydnabod cyfraniad gweithwyr iechyd proffesiynol ar draws gofal sylfaenol ac eilaidd oherwydd y ffordd y maent wedi cynllunio a chyflawni'r newid a wnawn yn awr yn y gwasanaethau. Hefyd, hoffwn ddiolch i bartneriaid, gan gynnwys cynrychiolwyr cleifion a'r trydydd sector, am yr her a'r cydweithio sy'n parhau i lywio ein dull o weithredu: mesurau newydd sy'n briodol yn glinigol a'r wlad gyntaf yn y DU i dargedu buddsoddiad sy'n helpu i ddiwygio'r system. Ac yn awr bydd gennym lawer mwy o onestrwydd a chraffu ar yr her sy'n ein hwynebu. Ein targed yn awr yw cyflawni.