techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch, Presiding Officer. Cabinet Secretary, in 2009, the Welsh Government supported the national inflammatory bowel disease standards, which recommended a minimum of one and a half whole, or full-time equivalent, inflammatory bowel disease nurses per 250,000 of the population. Could you please tell me how you're getting on in meeting this target?
Welsh: Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, yn 2009, cefnogodd Llywodraeth Cymru y safonau cenedlaethol ar gyfer clefyd llid y coluddyn, a oedd yn argymell isafswm o un a hanner nyrs clefyd llid y coluddyn amser llawn, neu gyfwerth ag amser llawn, i bob 250,000 o'r boblogaeth. A allech ddweud wrthyf lle rydych chi arni o ran cyrraedd y targed hwn os gwelwch yn dda?
English: You have me at a disadvantage, and I won't pretend to have the figures off-hand.
Welsh: Rwyf o dan anfantais, ac nid wyf am esgus bod gennyf y ffigurau wrth law.
English: Well, if nothing else, I praise you for your honesty. Now, according to figures obtained from Crohn's & Colitis UK, in 2016, there were only 16 full-time equivalent specialist IBD nurses working across Wales. My own health board of Hywel Dda only has one IBD nurse and Betsi Cadwaladr has only got two and they have to cover a vast region. What are you going to be able to do to address this geographical deficit, which leads to patients often having to travel outside of their health boards to obtain treatment?
Welsh: Wel, yn anad dim arall, rwy'n eich canmol am eich gonestrwydd. Nawr, yn ôl ffigurau a gafwyd gan Crohn's & Colitis UK, yn 2016, nid oedd ond 16 o nyrsys clefyd llid y coluddyn arbenigol cyfwerth ag amser llawn yn gweithio ledled Cymru. Nid oes ond un nyrs clefyd llid y coluddyn yn fy mwrdd iechyd fy hun, Hywel Dda, ac nid oes ond dwy ohonynt ym mwrdd iechyd Betsi Cadwaladr ac mae'n rhaid iddynt ymdrin â rhanbarth helaeth. Beth y bwriadwch ei wneud i fynd i'r afael â'r diffyg daearyddol hwn, sy'n arwain yn aml at gleifion yn gorfod teithio y tu allan i'w byrddau iechyd i gael triniaeth?
English: I'd like to come back to how we have the most appropriate service possible. I actually spoke at an event organised on IBD in London in the past, which was organised with a range of people from across the UK to look at what we're doing, and I recognise that I do know that we don't have the number of specialist nurses that we would ideally wish to. But it's still about understanding how many specialists we could, should and will get, what that means in terms of workforce consequences in other places, and even if we can't have the number of specialist nurses we would ideally want to, how do we still, nevertheless, provide the very best possible care. I'm more than happy to undertake to come back to the Member directly about the current position and what improvement plans are in place within the service as well. FootnoteLink
Welsh: Hoffwn ddod yn ôl at sut y mae gennym y gwasanaeth mwyaf priodol posibl. Siaradais mewn digwyddiad ar lid y coluddyn yn Llundain yn y gorffennol, a drefnwyd gydag amrywiaeth o bobl o ledled y DU i edrych ar yr hyn rydym yn ei wneud, ac rwy'n cydnabod fy mod yn gwybod nad oes gennym y nifer o nyrsys arbenigol y byddem yn dymuno eu cael. Ond mae'n parhau i ymwneud â deall faint o arbenigwyr y gallem, y dylem ac y byddwn yn eu cael, yr hyn y mae hynny'n ei olygu o ran canlyniadau i'r gweithlu mewn mannau eraill, a hyd yn oed os na allwn gael y nifer o nyrsys arbenigol y byddem yn dymuno eu cael yn ddelfrydol, sut rydym yn parhau, serch hynny, i ddarparu'r gofal gorau posibl. Rwy'n fwy na pharod i ymrwymo i gysylltu â'r Aelod yn uniongyrchol mewn perthynas â'r sefyllfa bresennol a pha gynlluniau gwella sydd ar waith o fewn y gwasanaeth yn ogystal. FootnoteLink
English: Thank you for that. I think it's really important, because you as a Government have agreed to meet a certain set of standards and, some years on - let's be frank, it's eight years on - those standards are nowhere near being met. Rather than having 16 full-time nurses, we should actually have 30 of those full-time nurses. Inflammatory bowel disease is a horrible set of conditions. It taxes people, it makes them very, very ill and they've struggled to know how to cope, because it's very visible - or they feel it's very visible - it's very embarrassing and it's one of the diseases nobody ever likes to talk about. If we can look at how we can drive specialist help for those people - one nurse for every 0.25 million people - it doesn't seem too much to ask. I'd be very grateful to you if you had a good look at this and provided us with an update, as 2009 - that was a promise made a long time ago.
Welsh: Diolch i chi am hynny. Credaf ei fod yn bwysig iawn, oherwydd rydych chi fel Llywodraeth wedi cytuno i fodloni cyfres o safonau, a rai blynyddoedd yn ddiweddarach - gadewch i ni fod yn onest, wyth mlynedd yn ddiweddarach - nid yw'r safonau hynny yn agos at fod wedi'u bodloni. Yn hytrach nag 16 o nyrsys amser llawn, dylai fod gennym 30 o'r nyrsys amser llawn hynny mewn gwirionedd. Mae clefyd llid y coluddyn yn gyfres ofnadwy o gyflyrau. Mae'n fwrn ar bobl, mae'n eu gwneud yn sâl iawn ac maent wedi cael trafferth i wybod sut i ymdopi, oherwydd mae'n amlwg iawn - neu maent yn teimlo ei fod yn amlwg iawn - mae'n creu embaras mawr ac mae'n un o'r clefydau nad oes neb byth yn hoffi siarad amdano. Os gallwn edrych ar sut y gallwn hybu cymorth arbenigol ar gyfer y bobl hynny - un nyrs ar gyfer bob 0.25 miliwn o bobl - nid yw'n ymddangos yn ormod i'w ofyn. Buaswn yn ddiolchgar iawn pe baech yn bwrw golwg drylwyr ar hyn ac yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni, gan fod 2009 - roedd hwnnw'n addewid a wnaed amser maith yn ôl.
English: If I may, in providing a response, I'll look not just at specialist nurses, but more broadly at how we help people to manage their condition, to understand not just at the nursing end but a range of other issues like, for example, diet support we do give to people. It's a relatively common condition actually and a number of people suffer at various points in their life, including staff within our health service who will be managing it. You're right: lots of people don't want to talk about it, as they feel stigmatised and embarrassed about the condition. So, it is something that I recognise as an issue for our service and how we appropriately meet the needs of people who do have the condition. So, I'll be more than happy to come back to you on the whole service, where we are and what our expectations and aspirations are for the future.
Welsh: Wrth ymateb, os caf, hoffwn edrych nid yn unig ar nyrsys arbenigol, ond yn fwy cyffredinol ar sut rydym yn helpu pobl i reoli eu cyflwr, i ddeall nid yn unig yr ochr sy'n ymwneud â nyrsio, ond amrywiaeth o faterion eraill, er enghraifft, cymorth deiet a roddwn i bobl. Mae'n gyflwr cymharol gyffredin mewn gwirionedd ac mae nifer o bobl yn dioddef ar wahanol adegau yn eu bywydau, gan gynnwys staff yn ein gwasanaeth iechyd a fydd yn ei reoli. Rydych yn iawn: nid oes llawer o bobl eisiau siarad am y peth, gan eu bod yn teimlo stigma ac embaras ynglŷn â'r cyflwr. Felly, mae'n rhywbeth rwy'n ei gydnabod fel problem i'n gwasanaeth a sut rydym yn diwallu anghenion pobl sydd â'r cyflwr yn briodol. Felly, byddaf yn fwy na pharod i gysylltu â chi mewn perthynas â'r gwasanaeth cyfan, lle rydym arni ar hyn o bryd a beth yw ein disgwyliadau a'n dyheadau ar gyfer y dyfodol.
English: Diolch, Llywydd. Cabinet Secretary, despite just over 3 million people living in Wales, our accident and emergency departments were visited more than 1 million times in the past 12 months. There has been an increase of around two thirds in the numbers of people waiting more than four hours in A&E, and the media have reported that one senior doctor saw examples of people waiting for 80 hours. Difficulties accessing primary care services is often the reason for A&E attendance. Cabinet Secretary, what is your Government doing to improve access to out-of-hours GPs and what consideration have you given to using digital technology to improve access to primary care?
Welsh: Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, er gwaethaf y ffaith fod ychydig dros 3 miliwn o bobl yn byw yng Nghymru, ymwelwyd â'n hadrannau damweiniau ac achosion brys dros 1 filiwn o weithiau yn ystod y 12 mis diwethaf. Mae cynnydd o tua dwy ran o dair wedi bod yn nifer y bobl sy'n aros mwy na phedair awr mewn adrannau damweiniau ac achosion brys, ac mae'r cyfryngau wedi adrodd bod un meddyg uwch wedi gweld enghreifftiau o bobl yn aros am 80 awr. Yn aml, anawsterau i gael mynediad at wasanaethau gofal sylfaenol yw'r rheswm dros ymweld ag adrannau damweiniau ac achosion brys. Ysgrifennydd y Cabinet, beth y mae eich Llywodraeth yn ei wneud i wella mynediad at feddygon teulu y tu allan i oriau a pha ystyriaeth rydych chi wedi'i rhoi i ddefnyddio technoleg ddigidol i wella mynediad at ofal sylfaenol?
English: Thank you for that answer, Cabinet Secretary. In just over 10 days, the NHS will once again experience the miracle of Christmas, where the wards are empty on Christmas eve but fill up again on Boxing Day. If we are to avoid the scenes witnessed in previous years that saw ambulances queued up outside A&E, we have to reduce demand on our urgent care system over the festive period. Cabinet Secretary, how can we further highlight the Choose Well campaign and encourage the public to utilise community pharmacies for minor ailments, and how can we ensure that local health boards publish information about availability of pharmacy services over the Christmas period?
Welsh: Diolch i chi am yr ateb hwnnw, Ysgrifennydd y Cabinet. Mewn ychydig dros 10 diwrnod, bydd y GIG unwaith eto yn profi gwyrth y Nadolig, lle mae'r wardiau'n wag ar noswyl Nadolig ond yn llenwi drachefn ar ddydd San Steffan. Os ydym am osgoi yr hyn a welwyd yn ystod blynyddoedd blaenorol lle roedd ambiwlansys mewn ciw y tu allan i adrannau damweiniau ac achosion brys, mae'n rhaid i ni leihau'r galw ar ein system gofal brys dros gyfnod y Nadolig. Ysgrifennydd y Cabinet, sut y gallwn dynnu sylw pellach at yr ymgyrch Dewis Doeth ac annog y cyhoedd i ddefnyddio fferyllfeydd cymunedol ar gyfer mân anhwylderau, a sut y gallwn sicrhau bod byrddau iechyd lleol yn cyhoeddi gwybodaeth ynglŷn ag argaeledd gwasanaethau fferyllol dros gyfnod y Nadolig?
English: Thank you once again, Cabinet Secretary. Choosing well requires having the right information to hand. NHS Direct and the 111 service have a role to play in providing such information to patients, helping them to make informed decisions and signposting them to the most appropriate service. My local health board was the pilot area for the 111 service, so could you provide an update on the pilot, Cabinet Secretary, and give a timescale for its wider roll-out over Wales?
Welsh: Diolch i chi unwaith eto, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae dewis yn ddoeth yn galw am gael y wybodaeth gywir wrth law. Mae gan Galw Iechyd Cymru a gwasanaeth 111 rôl i'w chwarae yn darparu gwybodaeth o'r fath i gleifion, gan eu helpu i wneud penderfyniadau gwybodus a'u cyfeirio at y gwasanaeth mwyaf priodol. Fy mwrdd iechyd lleol oedd yr ardal beilot ar gyfer y gwasanaeth 111, felly a allech chi roi'r newyddion diweddaraf am y cynllun peilot i ni, Ysgrifennydd y Cabinet, a rhoi amserlen ar gyfer ei gyflwyno'n ehangach ledled Cymru?
English: I made a statement on the 111 service some months ago and I'd indicated that, through the winter, I would expect not just more about the evaluation of the 111 service in ABM and Carmarthenshire, which has been broadly positive, but to make choices through the spring about roll-out through the rest of the country. So, I will have an evaluation and have already committed to providing another public statement and update to Members and the wider public on how and when that will take place and indeed the scheduling around the country for the roll-out of the service.
Welsh: Gwneuthum ddatganiad ar y gwasanaeth 111 rai misoedd yn ôl, a nodais y buaswn, drwy gydol y gaeaf, yn disgwyl rhagor ynglŷn â'r gwerthusiad o'r gwasanaeth 111 yn Abertawe Bro Morgannwg a Sir Gaerfyrddin, sydd wedi bod yn gadarnhaol ar y cyfan, ond y byddwn hefyd yn gwneud penderfyniadau drwy gydol y gwanwyn ynglŷn â'i gyflwyno drwy weddill y wlad. Felly, byddaf yn cael gwerthusiad ac rwyf eisoes wedi ymrwymo i ddarparu datganiad cyhoeddus arall a diweddariad i'r Aelodau a'r cyhoedd yn ehangach ar sut a phryd y bydd hynny'n digwydd ac yn wir yr amserlen ar gyfer cyflwyno'r gwasanaeth ledled y wlad.
English: Thank you very much. Cabinet Secretary, last week, you made a statement on funding training places for health professionals over the next year, and I certainly welcome much of what was said in that statement: a 10 per cent increase in the number of training places for nurses, physiotherapists and occupational therapists, and an increase in the number of training places for health visitors and so on and so forth. Given that training budgets in England have been cut, what structures will the Government put in place to ensure that those trained in Wales at the expense of Wales remain in Wales?
Welsh: Diolch yn fawr iawn i chi. Ysgrifennydd Cabinet, yr wythnos diwethaf, mi wnaethoch chi gyhoeddi datganiad ar gyllido llefydd hyfforddi i weithwyr proffesiynol iechyd dros y flwyddyn nesaf, ac, yn sicr, rwy'n croesawu llawer iawn o'r hyn a ddywedwyd yn y datganiad: yr oedd 10 y cant o gynnydd yn nifer y llefydd hyfforddi nyrsys a ffisiotherapi a therapyddion galwedigaethol, a chynnydd yn nifer y llefydd hyfforddi i ymwelwyr iechyd ac yn y blaen. O ystyried, serch hynny, fod cyllidebau hyfforddiant yn Lloegr wedi cael eu torri, pa strwythurau fydd y Llywodraeth yn eu rhoi mewn lle i sicrhau bod y rhai sy'n cael eu hyfforddi yng Nghymru ar gost Cymru yn aros yng Nghymru?
English: Thank you for the question. This goes back to the policy intent of this Government, which I've already indicated, to maintain the NHS bursary. It's not just a bursary for nursing students; there is a range of health and care professionals who receive the bursary. The continuation of the bursary in direct contrast to England - this Welsh Labour Government decided to continue with that support - has been particularly important for mature students to stay in the system on the basis that there'll be an expectation that people then work for NHS Wales for two years after their training has been completed. I believe that's a fair settlement of something for something. We recognise that most people who are starting as mature students already have ties to a local area, and so whilst their qualifications mean they're mobile, they already have ties that will keep them in their community in any event. I look forward to reporting back on the practical success of the bursary in the next few years, as people complete their training.
Welsh: Diolch i chi am y cwestiwn. Mae hyn yn mynd yn ôl at fwriad polisi'r Llywodraeth hon, fel rwyf wedi'i nodi eisoes, i gynnal bwrsariaeth y GIG. Nid ar gyfer myfyrwyr nyrsio yn unig y mae'r fwrsariaeth; mae ystod o weithwyr iechyd a gofal proffesiynol yn derbyn y fwrsariaeth. Mae parhad y fwrsariaeth mewn cyferbyniad uniongyrchol â Lloegr - penderfynodd Llywodraeth Cymru barhau i ddarparu'r cymorth hwnnw - wedi bod yn arbennig o bwysig i fyfyrwyr aeddfed aros yn y system ar y sail y bydd disgwyliad y bydd pobl wedyn yn gweithio i GIG Cymru am ddwy flynedd ar ôl cwblhau eu hyfforddiant. Credaf fod hwnnw'n setliad teg o ran cael rhywbeth yn ôl. Rydym yn cydnabod bod gan y rhan fwyaf o bobl sy'n dechrau fel myfyrwyr aeddfed gysylltiadau ag ardal leol eisoes, ac felly tra bod eu cymwysterau'n golygu eu bod yn symudol, mae ganddynt eisoes gysylltiadau a fydd yn eu cadw yn eu cymunedau beth bynnag sy'n digwydd. Edrychaf ymlaen at adrodd yn ôl ar lwyddiant ymarferol y fwrsariaeth dros yr ychydig flynyddoedd nesaf, wrth i bobl gwblhau eu hyfforddiant.
English: There are other parts of the announcement I certainly agree with: maintaining the 40 per cent increase in midwifery training places that happened this year, maintaining investment in training places for other key parts of the workforce - healthcare, scientists, paramedics, dental hygienists, therapists and radiographers - all very good news. I was unable, though, to find the bit about increasing undergraduate medicine study places or training places for GPs. Was that a deliberate omission or a mistake?
Welsh: Mae yna rannau eraill o'r cyhoeddiad rwy'n sicr yn cytuno â hwy: cynnal y cynnydd o 40 y cant yn y lleoedd hyfforddi bydwreigiaeth a gafwyd eleni, cynnal buddsoddiad yn y lleoedd hyfforddi ar gyfer rhannau allweddol eraill o'r gweithlu - gofal iechyd, gwyddonwyr, parafeddygon, hylenwyr deintyddol, therapyddion a radiograffwyr - i gyd yn newyddion da iawn. Serch hynny, methais ddod o hyd i'r darn am gynyddu lleoedd astudio meddygaeth israddedig neu leoedd hyfforddi ar gyfer meddygon teulu. A oedd hwnnw'n hepgoriad bwriadol neu'n gamgymeriad?
English: No, it's simply that we make these announcements at different points in time, as I'm sure you've noticed. We'll make different announcements about doctors and training places in the GP field. We've just announced, of course, the final fill rate for this year - we actually overfilled our GP training places. With the creation of Health Education and Improvement Wales, we'll have a different system to understand how many doctor training places and other health and care professional places - . At the appropriate time in the year, we'll make the next announcement about that. But you will of course know that in 'Train. Work. Live.' we have announced another incentive within the field of doctors for our psychologists. We recognise there's been a significant gap right across the UK - so additional help and support to hopefully get more people to undertake their training places here in Wales.
Welsh: Na, mae'n deillio'n syml o'r ffaith ein bod yn gwneud y cyhoeddiadau hyn ar adegau gwahanol, fel rwy'n siŵr eich bod wedi sylwi. Byddwn yn gwneud cyhoeddiadau gwahanol am feddygon a lleoedd hyfforddi ym maes meddygon teulu. Rydym newydd gyhoeddi, wrth gwrs, y gyfradd lenwi derfynol ar gyfer y flwyddyn hon - rydym wedi gorlenwi ein lleoedd hyfforddi meddygon teulu mewn gwirionedd. Gyda chreu Addysg a Gwella Iechyd Cymru, bydd gennym system wahanol i ddeall faint o leoedd hyfforddi ar gyfer meddygon a lleoedd iechyd a gofal proffesiynol eraill - . Ar yr adeg briodol o'r flwyddyn, byddwn yn gwneud y cyhoeddiad nesaf ynglŷn â hynny. Ond fe wyddoch wrth gwrs ein bod wedi cyhoeddi cymhelliant arall ym maes meddygon ar gyfer ein seicolegwyr yn 'Hyfforddi, Gweithio, Byw.' Rydym yn cydnabod bod bwlch sylweddol wedi bod ledled y DU - felly help a chymorth ychwanegol a fydd, gobeithio, yn cymell mwy o bobl i gael lleoedd hyfforddiant yma yng Nghymru.
English: I'm glad you're engaging on the issue of doctors today. It seemed, quite often recently, that you've wanted to direct me away from talking about doctors to talk about other parts of the health service, but we know that all health professionals within the health service are dependent on each other, and doctors are very important too. I cannot emphasise too much, though, the need to come forward with definitive figures and a vision of how many doctors we need to train in Wales over the coming years. I've seen some figures recently that should frighten all of us here, really. The figures I saw suggested that, of all the young people in Wales who decide they want to go into medicine, 75 per cent of them end up working in the NHS in England. Now, apart from the fact that we need doctors and more doctors from Wales to stay in Wales, as well as recruiting from elsewhere, it is a frightening brain drain from Wales in general terms. These are bright young people who, for all sorts of reasons, we need to keep within our community. Will you not recognise that a decision is needed quickly, and a positive decision, on increasing the opportunities for young people to study medicine in Wales in order for us to try to address that brain drain?
Welsh: Rwy'n falch eich bod yn trafod meddygon heddiw. Roedd hi'n ymddangos, yn aml iawn yn ddiweddar, eich bod eisiau tynnu fy sylw oddi ar siarad am feddygon i siarad am rannau eraill o'r gwasanaeth iechyd, ond gwyddom fod pob gweithiwr iechyd proffesiynol yn y gwasanaeth iechyd yn ddibynnol ar ei gilydd, ac mae meddygon yn bwysig iawn hefyd. Fodd bynnag, ni allaf roi gormod o bwyslais ar yr angen i gyflwyno ffigurau pendant a gweledigaeth ynglŷn â faint o feddygon rydym angen eu hyfforddi yng Nghymru dros y blynyddoedd nesaf. Rwyf wedi gweld rhai ffigurau yn ddiweddar a ddylai godi ofn ar bob un ohonom yma, mewn gwirionedd. Roedd y ffigurau a welais yn awgrymu, o'r holl bobl ifanc yng Nghymru sy'n penderfynu eu bod eisiau dilyn gyrfa feddygol, fod 75 y cant ohonynt yn mynd i weithio i'r GIG yn Lloegr yn y pen draw. Nawr, ar wahân i'r ffaith ein bod angen meddygon ac angen i fwy o feddygon o Gymru aros yng Nghymru, yn ogystal â recriwtio o fannau eraill, yn gyffredinol, mae gennym ddraen dawn brawychus yng Nghymru. Mae'r rhain yn bobl ifanc ddisglair y mae angen i ni, am bob math o resymau, eu cadw yn ein cymunedau. Oni wnewch chi gydnabod bod angen penderfyniad cyflym, a phenderfyniad cadarnhaol, mewn perthynas â chynyddu'r cyfleoedd i bobl ifanc astudio meddygaeth yng Nghymru er mwyn i ni geisio mynd i'r afael â'r draen dawn hwnnw?