English: Diolch yn fawr, Llywydd. I'd like to begin my contribution by thanking Plaid Cymru for bringing forward this really important topic for debate today. Since my appointment, I have been absolutely clear that reducing health inequalities is one of my key priorities as a Minister. The links between where you live, your socioeconomic status, your life expectancy and how many years you can expect to live healthily are well-known and have been revealed by many Senedd Members today. We know, as so many have stated, that people from the most deprived areas of Wales are more likely to live shorter lives than those in the least deprived, and that, sadly, they live fewer of those years in good health. I'm sure that all of us in the Senedd can agree that the fact that this continues to be a reality across Wales today is socially unjust, and it's something that this Welsh Government is absolutely determined to put right. It's important to be clear that we are not starting this work from scratch. Over many years, we have worked to build a solid legislative and policy context to ensure that tackling health inequalities is hard-wired into the way that we plan and deliver public services in Wales. I think that one of the best examples of this work includes embedding the use of health impact assessments across Government and, through this Senedd, legislating to cast a healthier Wales and a more equal Wales as statutory goals in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. We have been proud to share our approach to tackling health inequalities through the framework of the Act internationally, as a lead partner of the recent joint action on health equity in Europe. This joint action saw 25 countries work collaboratively to address health inequalities. Members may also be aware that my predecessor signed a memorandum of understanding on health equity with the World Health Organization Europe region in 2020. Through our work with the WHO, Wales has established a Welsh health equity status report initiative and has become a global influencer and a live innovation site for health equity. Now, in addition to establishing the right policy and legislative context, the Welsh Government has developed a number of key programmes to tackle inequalities, such as our flagship Flying Start programme. Flying Start reaches around 36,000 children under four years of age who are living in some of the most deprived areas across Wales. It works to ensure that they have the best possible start in life, which we all know is critical in terms of the window of opportunity to influence development and those longer term outcomes. But despite the strides that we have made, COVID-19 has brought the true impact of health inequalities into sharp focus.
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Hoffwn ddechrau fy nghyfraniad drwy ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r pwnc pwysig hwn i'w drafod heddiw. Ers fy mhenodi, rwyf wedi bod yn gwbl glir mai lleihau anghydraddoldebau iechyd yw un o fy mlaenoriaethau allweddol fel Gweinidog. Mae'r cysylltiadau rhwng ble rydych yn byw, eich statws economaidd-gymdeithasol, eich disgwyliad oes a faint o flynyddoedd y gallwch ddisgwyl byw'n iach yn hysbys ac wedi cael eu nodi gan nifer o Aelodau'r Senedd heddiw. Fel y mae cynifer wedi dweud, gwyddom fod pobl yn ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru yn fwy tebygol o fyw bywydau byrrach na'r rhai yn yr ardaloedd lleiaf difreintiedig, a'u bod, yn anffodus, yn byw llai o'r blynyddoedd hynny mewn iechyd da. Rwy'n siŵr y gall pob un ohonom yn y Senedd gytuno bod y ffaith bod hyn yn parhau i fod yn realiti ledled Cymru heddiw yn anghyfiawn yn gymdeithasol, ac mae'n rhywbeth y mae'r Llywodraeth hon yn gwbl benderfynol o'i unioni. Mae'n bwysig inni fod yn glir nad ydym yn dechrau'r gwaith hwn o'r dechrau. Dros flynyddoedd lawer, rydym wedi gweithio i adeiladu cyd-destun deddfwriaethol a pholisi cadarn i sicrhau bod mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd yn rhan annatod o'r ffordd rydym yn cynllunio ac yn darparu gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Credaf mai un o'r enghreifftiau gorau o'r gwaith hwn yw'r modd y caiff y defnydd o asesiadau o'r effaith ar iechyd ei ymgorffori ar draws y Llywodraeth, a deddfu yn y Senedd hon i osod Cymru iachach a Chymru fwy cyfartal yn nodau statudol yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Rydym wedi bod yn falch o rannu ein dull o fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd drwy fframwaith y Ddeddf yn rhyngwladol, fel partner arweiniol y cydweithredu diweddar ar degwch iechyd yn Ewrop. Cydweithredodd 25 o wledydd i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd. Efallai y bydd yr Aelodau hefyd yn ymwybodol fod fy rhagflaenydd wedi llofnodi memorandwm cyd-ddealltwriaeth ar degwch iechyd gyda rhanbarth Ewrop o Sefydliad Iechyd y Byd yn 2020. Drwy ein gwaith gyda Sefydliad Iechyd y Byd, mae Cymru wedi sefydlu menter adroddiad statws tegwch iechyd Cymru ac wedi dod yn ddylanwadwr byd-eang ac yn safle arloesi byw ar gyfer tegwch iechyd. Nawr, yn ogystal â sefydlu'r cyd-destun deddfwriaethol a pholisi cywir, mae Llywodraeth Cymru wedi datblygu nifer o raglenni allweddol i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau, megis ein rhaglen flaenllaw, Dechrau'n Deg. Mae Dechrau'n Deg yn cyrraedd tua 36,000 o blant dan bedair oed sy'n byw yn rhai o'r ardaloedd mwyaf difreintiedig ledled Cymru. Mae'n gweithio i sicrhau eu bod yn cael y dechrau gorau posibl mewn bywyd, ac rydym i gyd yn gwybod bod hynny'n hanfodol o ran y cyfle i ddylanwadu ar ddatblygiad a'r canlyniadau mwy hirdymor. Ond er gwaethaf y camau a gymerwyd gennym, mae COVID-19 wedi dangos yn glir beth yw gwir effaith anghydraddoldebau iechyd.