techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Before we commence, it gives me great pleasure to announce that, in accordance with Standing Order 26.75, the Regulation of Registered Social Landlords (Wales) Act 2018 has been given Royal Assent today.
Welsh: Cyn cychwyn, mae'n bleser gen i i gyhoeddi, yn unol â Rheol Sefydlog 26.75, fod Deddf Rheoleiddio Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig (Cymru) 2018 wedi cael Cydsyniad Brenhinol heddiw.
English: The first item on our agenda, therefore, is questions to the Cabinet Secretary for Energy, Planning and Rural Affairs, and the first question is from Mark Isherwood.
Welsh: A'r eitem gyntaf felly ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw'r cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig, a'r cwestiwn cyntaf, Mark Isherwood.
English: Thank you. The Welsh Government continues to operate and offer successful agri-environment schemes through the rural development programme. The budget is fully committed and three further rounds of Glastir small grants are planned. The scope of future agri-environment support will target public goods and will be consulted upon over the coming months.
Welsh: Diolch. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i weithredu a chynnig cynlluniau amaeth-amgylcheddol llwyddiannus drwy'r rhaglen datblygu gwledig. Mae'r gyllideb wedi'i hymrwymo'n llwyr ac mae tair rownd arall o grantiau bach Glastir wedi'u cynllunio. Bydd cwmpas y cymorth amaeth-amgylcheddol yn y dyfodol yn targedu nwyddau cyhoeddus a byddwn yn ymgynghori yn ei gylch dros y misoedd nesaf.
English: Thank you very much for that. In a recent meeting with a group of organisations - the Countryside Alliance, the British Trust for Ornithology, Natural Resources Wales - I heard that agri-environment schemes for the curlew have been operating for 40 years, but they haven't worked. We've seen an 80 per cent reduction in the population in Wales over the last 22 years, and we're facing country-level disappearance completely by 2030 if we don't make urgent interventions. As you might be aware, in January there was a conference attended by 120 experts from conservation, farming, game and rural policy sectors in Builth Wells on the status and future of the curlew in Wales, and one of their key conclusions related to agri-environment programmes. They call for an evidence-based review of curlew prescriptions within existing agri-environment schemes, asking have they worked and are they suitable, and for pro-curlew policies embedded within agri-environment schemes, such as outcome-led prescriptive management. I'm grateful that I've got a meeting with Hannah Blythyn shortly to discuss the broader issues around the curlew, but, specifically about agri-environment issues, what engagement have you had, or will you have, with the sector to help guide the development of agri-environment schemes in the future that reverse this decline as a matter of urgency?
Welsh: Diolch yn fawr iawn i chi am hynny. Mewn cyfarfod diweddar â grŵp o sefydliadau - y Gynghrair Cefn Gwlad, Ymddiriedolaeth Adareg Prydain, Cyfoeth Naturiol Cymru - clywais fod cynlluniau amaeth-amgylcheddol ar gyfer y gylfinir wedi bod ar waith ers 40 mlynedd, ond nid ydynt wedi gweithio. Rydym wedi gweld gostyngiad o 80 y cant yn y boblogaeth yng Nghymru dros y 22 mlynedd diwethaf, a byddant wedi diflannu'n llwyr yn y wlad hon erbyn 2030 os nad ydym yn ymyrryd ar frys. Efallai eich bod yn ymwybodol o'r gynhadledd a gynhaliwyd ym mis Ionawr ac a fynychwyd gan 120 o arbenigwyr o'r sectorau cadwraeth, ffermio, anifeiliaid hela a pholisi gwledig yn Llanfair-ym-Muallt ar statws a dyfodol y gylfinir yn Nghymru, ac roedd un o'u casgliadau allweddol yn ymwneud â rhaglenni amaeth-amgylchedd. Maent yn galw am adolygiad sy'n seiliedig ar dystiolaeth o argymhellion yn ymwneud â'r gylfinir mewn cynlluniau amaeth-amgylcheddol cyfredol, ac yn gofyn a ydynt wedi gweithio ac a ydynt yn addas, ac am bolisïau sydd o blaid y gylfinir a ymgorfforwyd mewn cynlluniau amaeth-amgylcheddol, fel rheoli rhagnodol wedi'i arwain gan ganlyniadau. Rwy'n ddiolchgar fod gennyf gyfarfod gyda Hannah Blythyn cyn bo hir i drafod y materion ehangach sy'n ymwneud â'r gylfinir, ond yn benodol, mewn perthynas â materion amaeth-amgylcheddol, pa ymgysylltiad a gawsoch, neu y byddwch yn ei gael, gyda'r sector i helpu i arwain y broses o ddatblygu cynlluniau amaeth-amgylcheddol yn y dyfodol sy'n mynd ati i wrthdroi'r dirywiad hwn ar frys?
English: Thank you. As you said, there is a meeting arranged with the Minister for Environment, but what I think is very important is that we make sure that we monitor and evaluate all of our schemes in a way that shows us the outcomes. And, clearly, if there are concerns around this particular one, we'd be very happy to look at that.
Welsh: Diolch. Fel y dywedoch, mae yna gyfarfod wedi'i drefnu gyda Gweinidog yr Amgylchedd, ond yr hyn sy'n bwysig iawn yn fy marn i yw sicrhau ein bod yn monitro ac yn gwerthuso pob un o'n cynlluniau mewn ffordd sy'n dangos y canlyniadau. Ac yn amlwg, os oes pryderon mewn perthynas â'r cynllun hwn yn benodol, byddem yn hapus iawn i edrych arno.
English: World-leading work is being undertaken in the north Wales marine demonstration zone. Marine energy could play an important role in delivering a low-carbon economy for Wales, with the creation of long-term jobs and exportable technologies. This is why we continue to support the north Wales demonstration zone.
Welsh: Mae gwaith blaenllaw ar y gweill ym mharth arddangos morol gogledd Cymru. Gallai ynni'r môr chwarae rhan bwysig yn y broses o sicrhau economi garbon isel i Gymru, gan greu swyddi hirdymor a thechnolegau y gellir eu hallforio. Dyna pam rydym yn parhau i gefnogi parth arddangos gogledd Cymru.
English: Thank you, Cabinet Secretary. Last week, the First Minister offered £200 million to enhance the prospects of the Swansea tidal bay lagoon. As usual, the whole focus has been on south Wales when the north Wales coast is ripe for consideration for this type of project. I'm sure that even a small percentage of that £200 million would really help to kick-start the concept being worked up by North Wales Tidal Energy. What support does your Government intend to give to get this project off the ground? North Wales stands to be the pathfinder project. It is now time to look north.
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Yr wythnos diwethaf, cynigiodd y Prif Weinidog £200 miliwn i wella rhagolygon morlyn llanw bae Abertawe. Fel arfer, mae'r ffocws cyfan wedi bod ar dde Cymru pan fo arfordir gogledd Cymru yn barod i gael ei ystyried ar gyfer y math hwn o brosiect. Rwy'n siŵr y byddai hyd yn oed canran fach o'r £200 miliwn hwnnw yn helpu i roi hwb cychwynnol i'r cysyniad y mae Ynni Llanw Gogledd Cymru yn gweithio arno. Pa gymorth y mae eich Llywodraeth yn bwriadu ei roi fel y gellir rhoi'r prosiect hwn ar waith? Mae gogledd Cymru mewn sefyllfa i fod yn brosiect braenaru. Mae'n bryd edrych tua'r gogledd yn awr.
English: I've had only one meeting with the company that are bringing forward tidal lagoon proposals for Wales, but, certainly, they were looking and considering one in north Wales. I mentioned that we are supporting the demonstration zone, which I think is very important, and we have multiple developers looking at what opportunities are there. I'm very proud that Wales has two of the largest zones for demonstrating wave and tidal stream arrays, and, clearly, we'd be very happy to look at all types of marine energy that's coming forward. I visited Morlais up in Anglesey, I think in February, this year. So, I am continuing, and my officials are, to have discussions with interested parties.
Welsh: Nid wyf ond wedi cael un cyfarfod gyda'r cwmni sy'n cyflwyno cynigion môr-lynnoedd llanw i Gymru, ond yn sicr, roeddent yn edrych ac yn ystyried un yng ngogledd Cymru. Soniais ein bod yn cefnogi'r parth arddangos, a chredaf fod hynny'n bwysig iawn, ac mae gennym sawl datblygwr yn ystyried pa gyfleoedd sydd ar gael yno. Rwy'n falch iawn fod gan Gymru ddau o'r parthau mwyaf ar gyfer arddangos araeau llanw a thonnau ac yn amlwg, byddem yn hapus iawn i edrych ar yr holl fathau o ynni morol sy'n cael eu cyflwyno. Ymwelais â Morlais yn Ynys Môn, ym mis Chwefror eleni rwy'n credu. Felly, rwy'n parhau, ac mae fy swyddogion yn parhau, i gynnal trafodaethau gyda phartïon sydd â diddordeb.
English: I've just come from a meeting of the cross-party group on sustainable energy, which I chair, and which is highly recommended to all Members, I'm sure you'd agree, Cabinet Secretary. But, amongst the presentations that we had was one about the work of the National Research Network for Low Carbon Energy and Environment, which is funded by the Welsh Government. Amongst a number of research clusters that this network has established is one particularly on marine energy, which clearly contributes importantly to innovation and research in this area. Now, funding for the network is coming to an end in December; there is no succession plan, from what I understand. The network has built up a great momentum - it has attracted renowned researchers from across the world, who are now leaving because they don't see a future for that particular network. So, given the importance of the work that they do in this particular sector, which is particularly promising for us here in Wales, what discussions are you having with Government colleagues to see what the Government can do to ensure that this Welsh Government-funded network continues with this work?
Welsh: Rwyf newydd ddod o gyfarfod y grŵp trawsbleidiol ar ynni cynaliadwy, grŵp yr wyf yn gadeirydd arno, a grŵp sy'n cael ei argymell yn fawr iawn i'r holl Aelodau, rwy'n siŵr y byddech yn cytuno, Ysgrifennydd y Cabinet. Ond ymhlith y cyflwyniadau a gawsom, cafwyd un am waith y Rhwydwaith Ymchwil Cenedlaethol ar Ynni Carbon Isel a'r Amgylchedd, a ariennir gan Lywodraeth Cymru. Ymysg nifer o'r clystyrau ymchwil y mae'r rhwydwaith hwn wedi'u sefydlu, mae yna un ar ynni morol yn arbennig, sy'n amlwg yn gwneud cyfraniad pwysig i arloesedd ac ymchwil yn y maes hwn. Nawr, mae cyllid ar gyfer y rhwydwaith yn dod i ben ym mis Rhagfyr; nid oes unrhyw gynllun olynol, yn ôl yr hyn a ddeallaf. Mae'r rhwydwaith wedi adeiladu llawer o fomentwm - mae wedi denu ymchwilwyr enwog o bedwar ban byd, sydd bellach yn gadael oherwydd nad ydynt yn gweld dyfodol i'r rhwydwaith penodol hwnnw. Felly, o gofio pwysigrwydd y gwaith y maent yn ei wneud yn y sector penodol hwn, sy'n arbennig o addawol i ni yma yng Nghymru, pa drafodaethau rydych yn eu cael gyda'ch cyd-Aelodau yn y Llywodraeth i weld beth y gall y Llywodraeth ei wneud i sicrhau bod y rhwydwaith hwn a ariennir gan Lywodraeth Cymru yn parhau gyda'r gwaith?
English: I have started having very early discussions and, hopefully, by December we'll be able to see how we can assist, because I think it's very important that we retain this knowledge. I'm a big fan of cluster policies, and I think we are seeing that happening in this area. But I'm sure you wouldn't expect me to announce a decision today, but it is work under way.
Welsh: Rwyf wedi dechrau cynnal trafodaethau cynnar iawn a gobeithio, erbyn mis Rhagfyr, y byddwn yn gallu gweld sut y gallwn helpu, oherwydd rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn ein bod yn cadw'r wybodaeth hon. Rwy'n hoff iawn o bolisïau clwstwr, a chredaf ein bod yn gweld hynny'n digwydd yn y maes hwn. Ond rwy'n siŵr na fyddech yn disgwyl i mi gyhoeddi penderfyniad heddiw, ond mae'r gwaith ar y gweill.
English: In addition to the north Wales tidal energy proposal for the lagoon, which you referred to, you also briefly referred to proposals off Anglesey. When the Economy, Infrastructure and Skills Committee met Anglesey enterprise zone earlier this year, we had given to us a presentation on the proposals for deep green technology to produce electricity off the coast of Anglesey. You mentioned, I think, a visit in February. What consideration are you and your officials giving to the report they've produced, which shows the clear benefits that this might bring not only to clean energy generation, but also to the economy of Anglesey?
Welsh: Yn ogystal â chynnig ynni llanw gogledd Cymru ar gyfer y morlyn yr ydych wedi cyfeirio ato, rydych hefyd wedi cyfeirio'n fyr at gynigion oddi ar Ynys Môn. Pan gyfarfu Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau ag ardal fenter Ynys Môn yn gynharach eleni, cawsom gyflwyniad ar y cynigion ar gyfer technoleg 'gwyrdd dwfn' i gynhyrchu trydan oddi ar arfordir Ynys Môn. Rydych wedi crybwyll, rwy'n credu, ymweliad ym mis Chwefror. Pa ystyriaeth rydych chi a'ch swyddogion yn ei roi i'r adroddiad y maent wedi'i gynhyrchu, sy'n dangos y manteision amlwg y gallai hyn eu cynnig, nid yn unig i gynhyrchu ynni glân, ond hefyd i economi Ynys Môn?
English: As you say, I did refer to the meeting I had with Morlais back in February. They gave me an update on the developments taking place and the work they are carrying out in relation to consenting. But I'm obviously unable to discuss particular aspects of the Morlais tidal array scheme because it could prejudice my consideration of the proposed transport and works order application, if and when it's made.
Welsh: Fel y dywedwch, cyfeiriais at y cyfarfod a gefais gyda Morlais yn ôl ym mis Chwefror. Cefais y newyddion diweddaraf ganddynt ar y datblygiadau sydd ar y gweill a'r gwaith y maent yn ei wneud mewn perthynas â chydsynio. Ond yn amlwg ni allaf drafod agweddau penodol ar gynllun aráe lanw Morlais oherwydd gallai hynny niweidio fy ystyriaeth o'r cais arfaethedig am orchymyn trafnidiaeth a gwaith, os a phryd y caiff ei wneud.
English: Diolch yn fawr, Llywydd. Minister, last month I welcomed the announcement that the Welsh Government's new economic contract will require businesses to have proposals to become carbon light or free. It is crucial that the Welsh Government sets standards to improve the green credentials of businesses in Wales, especially if we're going to invest and support those companies using public money. However, I also recognise that limiting action to carbon reduction alone is insufficient to create a resilient Wales, as defined by goal 2 of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. What conversations is the Minister having with the Cabinet Secretary for Economy and Transport to ensure that the new economic contract offers an integrated response to all seven well-being goals?
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Weinidog, fis diwethaf, croesewais y cyhoeddiad y bydd contract economaidd newydd Llywodraeth Cymru yn ei gwneud yn ofynnol i fusnesau gyflwyno cynigion i ddod yn garbon isel neu di-garbon. Mae'n hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn gosod safonau i wella cymwysterau gwyrdd busnesau yng Nghymru, yn enwedig os ydym am fuddsoddi a chefnogi'r cwmnïau hynny gan ddefnyddio arian cyhoeddus. Fodd bynnag, rwyf hefyd yn cydnabod nad yw cyfyngu ar gamau i leihau allyriadau carbon yn unig yn ddigon i greu Cymru gydnerth, fel y'i diffinnir gan nod 2 yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Pa drafodaethau y mae'r Gweinidog yn eu cael gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth i sicrhau bod y contract economaidd newydd yn cynnig ymateb integredig i bob un o'r saith nod llesiant?
English: Llywydd, on this side of the house, can I extend our deepest condolences to Martin's family? Minister, to demonstrate that the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 is being integrated across Government, it is vital that the resilience goals reflected in the contract by calling on businesses to demonstrate how they will contribute towards, for instance, sustainable management of natural resources. If put into practice, a contract that does this could require businesses to set clear and quantified targets that enhance ecosystem resilience within the period in which they receive Government support or are delivering a Government contract. So, what specific measures does the Minister have in mind for ways in which the contract can demand businesses to take action to contribute towards ecosystem resilience and the restoration of nature?
Welsh: Lywydd, ar yr ochr hon i'r tŷ, a gaf fi estyn ein cydymdeimlad dwysaf â theulu Martin? Weinidog, i ddangos bod Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn cael ei hintegreiddio ar draws y Llywodraeth, mae'n hanfodol fod y nodau cydnerthedd yn cael eu hadlewyrchu yn y contract drwy alw ar fusnesau i ddangos sut y byddant yn cyfrannu tuag at, er enghraifft, y broses o reoli adnoddau naturiol yn gynaliadwy. Pe bai'n cael ei roi ar waith, gallai contract o'r fath ei gwneud yn ofynnol i fusnesau osod targedau clir a mesuradwy sy'n gwella cydnerthedd ecosystemau o fewn y cyfnod y maent yn cael cymorth gan y Llywodraeth neu'n cyflawni contract Llywodraeth. Felly, pa fesurau penodol sydd gan y Gweinidog mewn golwg o ran y ffyrdd y gall y contract fynnu bod busnesau'n rhoi camau ar waith i gyfrannu tuag at wytnwch ecosystemau ac adfer natur?
English: Minister, I'm sure you'll join with me in commending the work of WWF, which has looked at this area of Government policy and would like to see more action. They've come up with some very specific ideas, including reducing the use of resources through increasing business resource sufficiency and resourcing from sustainable certified producers. Additionally, WWF suggests that we could improve biodiversity and restore ecosystem functioning through assessing impact on natural resources and actively investing in restoration. But isn't it true that, so far, this well-being of future generations Act, which is, I think everyone accepts, a landmark piece of legislation, has not been put to full, practical use yet? You really need to raise your ambition and ensure that they fully understand this in, for instance, the department of your colleague the Cabinet Secretary for economy, and really get to work, and you need to be co-ordinating this with the key players out there in the civic sector, like WWF.
Welsh: Weinidog, rwy'n siŵr y gwnewch ymuno â mi i ganmol gwaith y WWF, sydd wedi edrych ar y maes hwn o bolisi'r Llywodraeth a byddai'n hoffi gweld mwy o weithredu. Maent wedi cyflwyno rhai syniadau penodol iawn, gan gynnwys lleihau'r defnydd o adnoddau drwy gynyddu digonolrwydd adnoddau busnes ac adnoddau gan gynhyrchwyr cynaliadwy ardystiedig. Yn ogystal, mae WWF yn awgrymu y gallem wella bioamrywiaeth ac adfer gweithrediad ecosystemau drwy asesu'r effaith ar adnoddau naturiol a buddsoddi'n weithredol mewn gwaith adfer. Ond onid yw'n wir, hyd yma, nad yw Deddf cenedlaethau'r dyfodol, sydd, rwy'n credu y bydd pawb yn cytuno, yn ddeddfwriaeth bwysig, wedi cael ei defnyddio'n llawn ac yn ymarferol eto? Mae gwir angen i chi gynyddu eich uchelgais a sicrhau eu bod yn deall hyn yn llawn, er enghraifft, yn adran eich cyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr economi, a mynd ati o ddifrif i weithio, ac mae angen i chi gydgysylltu hyn gyda'r chwaraewyr allweddol yn y sector dinesig, fel WWF.
English: The Member refers to WWF, who I have regular meetings with as stakeholders within the sector, and there is value in not just working with WWF, but collaboratively across the sector and across Government about - . And, yes, you're obviously right - we're rightfully proud about our landmark legislation and the ambitions and the aspirations contained in that legislation, but now, actually, we need to put that into practice and recognise that they may be environmental issues but sustainability needs to be embedded across everything we do, which is why there is value in working across Government to make sure that we see the outcomes that we want for future generations.
Welsh: Mae'r Aelod yn cyfeirio at WWF, ac rwy'n cael cyfarfodydd rheolaidd gyda hwy fel rhanddeiliaid o fewn y sector, ac mae yna werth mewn cydweithio, nid yn unig â WWF, ond ar draws y sector ac ar draws y Llywodraeth mewn perthynas â - . Ac rydych yn amlwg yn gywir - rydym yn iawn i fod yn falch o'n deddfwriaeth flaengar a'r uchelgeisiau a'r dyheadau a gynhwysir yn y ddeddfwriaeth honno, ond yn awr, mewn gwirionedd, mae angen i ni roi hynny ar waith a chydnabod, er eu bod yn faterion amgylcheddol, fod angen ymgorffori cynaliadwyedd ym mhopeth a wnawn, a dyna pam fod gwerth mewn gweithio ar draws y Llywodraeth i wneud yn siŵr ein bod yn gweld y canlyniadau rydym eu heisiau ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.
English: Diolch yn fawr, Llywydd. I'm sure the Cabinet Secretary will agree with me that it's regrettable that the UK Government has not made more progress in seeking consensus from devolved administrations on the future of farm support post Brexit. This is very important to clarify at the earliest opportunity. Michael Gove has said that he wants to seek a consensus with us. He's also said that farm support should be based more upon the industry's needs and not Barnettised, which, again, I think we can all agree on. But the Welsh Government will have, once the implementation period is completed, significant freedom to diverge from UK Government policy, where that's in the interest of Wales, and one area in particular I'd like to explore with the Cabinet Secretary is the possibility of introducing headage payments for upland farms. These farms are not economically viable by themselves - that's obvious from all the topographical and other difficulties that farmers have to cope with - and if we are to continue to farm the hills of Wales to produce good-quality meat in particular, they will require this kind of support. So, is the Welsh Government in favour, in principle, of having headage payments on the hills?
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Rwy'n siŵr y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn cytuno â mi ei bod yn anffodus nad yw Llywodraeth y DU wedi gwneud mwy o gynnydd wrth geisio consensws gan weinyddiaethau datganoledig ar ddyfodol cymorth ffermydd yn dilyn Brexit. Mae'n bwysig iawn fod hyn yn cael ei egluro cyn gynted ag y bo modd. Mae Michael Gove wedi dweud ei fod eisiau ceisio consensws gyda ni. Mae hefyd wedi dweud y dylid seilio cymorth ffermydd ar anghenion y diwydiant yn hytrach na fformiwla Barnett, ac rwy'n credu, unwaith eto, y gall pob un ohonom gytuno ar hynny. Ond bydd gan Lywodraeth Cymru, pan ddaw'r cyfnod gweithredu i ben, ryddid sylweddol i wyro oddi wrth bolisi Llywodraeth y DU, pan fo hynny er budd Cymru, ac un maes yn arbennig yr hoffwn ei ymchwilio gydag Ysgrifennydd y Cabinet yw'r posibilrwydd o gyflwyno taliadau y pen ar gyfer ffermydd mynydd. Nid yw'r ffermydd hyn yn hyfyw'n economaidd ar eu pennau eu hunain - mae hynny'n amlwg o'r holl anawsterau topograffig a'r anawsterau eraill y mae ffermwyr yn gorfod ymdopi â hwy - ac os ydym am barhau i ffermio bryniau Cymru i gynhyrchu cig o ansawdd da yn arbennig, byddant angen y math hwn o gymorth. Felly, a yw Llywodraeth Cymru o blaid cyflwyno taliadau y pen ar y bryniau mewn egwyddor?