English: Thank you for your statement, Minister. As you are no doubt aware, tackling loneliness and isolation has been one of my top priorities and I'm pleased that you have also made it yours. I look forward to working with you on this subject. I was also proud to be part of the health committee, and we evidenced much, both inside and outside the Assembly. So, I was pleased with my interaction at that time. With around a third of our nation experiencing loneliness, we obviously have to act. As you rightly point out, Minister, loneliness and isolation can have extensive impacts on our physical and mental well-being. Evidential studies have shown increased risk of heart attack, stroke and dementia from social isolation as well as high instances of depression, anxiety and sleep abnormalities. Unfortunately, there are a multitude of reasons why someone can become socially isolated and lonely. We have to do all that we can to mitigate as many factors as we can. Loneliness and isolation are not defined by age, and whilst social media can enhance social interaction, it can also lead to bullying and people withdrawing from such activity. So, Minister, your action plan's top priority is to increase opportunities for people to connect. What discussions have you had with ministerial colleagues and local government about reversing and preventing the closure of libraries, day centres and leisure facilities? These community facilities are a lifeline for many, many people, particularly the elderly, and are key in preventing isolation. I note from the strategy that you are giving focus to tackling digital exclusion. Whilst this is to be welcome and digital connectivity can play a role in tackling loneliness, I think we must err on the side of some caution here. Increasing digitisation can deny many elderly people meaningful human contact. So, Minister, what actions will you take to mitigate this risk? Staying with digital inclusion, Minister, what role do you see digital voice assistants playing in your strategy? Community groups play an essential role in tackling isolation. The fantastic Hen Shed in Maesteg, which is in my region, is a great example of how voluntary groups can be at the forefront of our approach. So, Minister, what can your Government do to support groups like hen sheds and men's sheds? Have you or your colleagues spoken to the Treasury to discuss what financial support can be offered such as VAT and business rates exemptions et cetera? Finally, Minister, your strategy lists community infrastructure as its second priority. Apart from free rail travel for accompanied under-16s, there is scant mention of public transport. Minister, do you agree with me that good public transport links should be a priority in tackling isolation? What discussions have you had with the Minister for transport regarding measures to improve public transport links across Wales? Thank you. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch am eich datganiad, Gweinidog. Fel y gwyddoch chi mae'n siŵr, bu mynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd yn un o'm prif flaenoriaethau ac rwy'n falch eich bod chithau hefyd wedi'i wneud yn un o'ch rhai chi. Edrychaf ymlaen at weithio gyda chi ar y mater hwn. Roeddwn hefyd yn falch o fod yn rhan o'r pwyllgor iechyd, ac fe roesom ni dystiolaeth helaeth, y tu mewn a'r tu allan i'r Cynulliad. Felly, roeddwn i'n falch o'm rhyngweithio bryd hynny. Gydag oddeutu traean ein cenedl yn profi unigrwydd, mae'n amlwg bod yn rhaid i ni weithredu. Fel y dywedwch chi, Gweinidog, mae unigrwydd ac ynysigrwydd yn gallu effeithio'n helaeth ar ein lles corfforol a meddyliol. Mae astudiaethau tystiolaethol wedi dangos mwy o risg o drawiad ar y galon, strôc a dementia yn sgil ynysigrwydd cymdeithasol yn ogystal ag achosion uchel o iselder, gorbryder a phatrymau cysgu annarferol. Yn anffodus, mae llu o resymau pam y gall rhywun deimlo ynysigrwydd ac unigrwydd cymdeithasol. Rhaid inni wneud popeth a allwn ni i liniaru cynifer o ffactorau ag y gallwn ni. Nid yw unigrwydd ac ynysigrwydd yn cael eu diffinio yn ôl oedran, ac er bod y cyfryngau cymdeithasol yn gallu gwella rhyngweithio cymdeithasol, gall hefyd arwain at fwlio a phobl yn encilio o weithgarwch o'r fath. Felly, Gweinidog, prif flaenoriaeth eich cynllun gweithredu yw cynyddu'r cyfleoedd i bobl gysylltu. Pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda'ch cyd-Weinidogion a llywodraeth leol ynghylch gwrthdroi ac atal cau llyfrgelloedd, canolfannau dydd a chyfleusterau hamdden? Mae'r cyfleusterau cymunedol hyn yn achubiaeth i lawer iawn iawn o bobl, yn enwedig yr henoed, ac maen nhw'n allweddol i atal ynysigrwydd. Sylwaf o'r strategaeth eich bod yn canolbwyntio ar fynd i'r afael ag allgáu digidol. Er bod hyn i'w groesawu a bod cysylltedd digidol yn gallu chwarae rhan wrth fynd i'r afael ag unigrwydd, rwy'n credu bod yn rhaid i ni fod yn ofalus iawn yn hyn o beth. Gall mwy o ddigideiddio atal llawer o bobl hŷn rhag cael cysylltiad dynol ystyrlon. Felly, Gweinidog, beth wnewch chi i liniaru'r perygl yma? Gan aros gyda chynhwysiant digidol, Gweinidog, pa swyddogaeth ydych chi'n credu bydd i gynorthwywyr llais digidol yn eich strategaeth? Mae gan grwpiau cymunedol swyddogaeth hanfodol wrth fynd i'r afael ag ynysigrwydd. Mae'r Sied Merched gwych ym Maesteg, sydd yn fy rhanbarth i, yn enghraifft ardderchog o sut y gall grwpiau gwirfoddol fod ar flaen y gad o ran ein dull gweithredu. Felly, Gweinidog, beth all eich Llywodraeth ei wneud i gefnogi grwpiau fel siediau merched a siediau dynion? A ydych chi neu'ch cydweithwyr wedi siarad â'r Trysorlys i drafod pa gymorth ariannol y gellir ei gynnig megis eithrio rhag TAW ac ardrethi busnes ac ati? Yn olaf, Gweinidog, mae eich strategaeth yn rhestru seilwaith cymunedol fel ei hail flaenoriaeth. Ar wahân i deithio am ddim ar drenau i'r rhai dan 16 oed sy'n teithio â rhywun arall, prin yw'r sôn am drafnidiaeth gyhoeddus. Gweinidog, a ydych chi'n cytuno â mi y dylai cysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus da fod yn flaenoriaeth wrth fynd i'r afael ag ynysigrwydd? Pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda'r Gweinidog trafnidiaeth ynghylch mesurau i wella cysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus ledled Cymru? Diolch. Diolch yn fawr.