English: Thank you, Presiding Officer, for that. And can I thank Siân Gwenllian for opening this group of amendments' debate, and also for Siân's support in the previous group, which has been steadfast throughout this entire process? So, I'm grateful to Siân and Plaid Cymru for their commitment in that regard. Can I start with amendment 43? I urge Members to resist this amendment. As I have explained previously in this debate, references in the 'what matters' statement are already mandatory within the Curriculum for Wales. So, I want to make it absolutely clear that these issues cannot be dodged by any school. I have listened to the Member's views in the Stage 2 debate, and I am committed to expanding the wording within the 'what matters' statement, which will become the 'what matters' code, to make this even clearer. I have discussed this with Professor Charlotte Williams, who is content that we should put these matters beyond any doubt by an explicit and clear reference to black, Asian and minority ethnic stories in the 'what matters' code. Professor Williams has been very clear in her support for the Bill and this approach to black, Asian and minority ethnic stories, and I'm also aware of the wider support for Professor Williams's work with us across the communities and peoples of Wales. I'm delighted that Professor Williams has agreed to continue to work with us after the publication of her final report to implement the recommendations - holding this Government's feet to the fire. Sometimes in Government, reports are published by eminent specialists, but then there is something lacking in the implementation. I hope that having that commitment from Professor Williams to continue to work with us on the implementation gives Members confidence that we will not just talk about it, we will actually do it. Moving on, then, to amendment 44, I have to say that, again, this is already mandatory. Schools need to be anti-racist as well as promote diversity and an understanding of black, Asian and minority ethnic stories, and the upcoming consultation on the race equality action plan will set out how important this commitment is to promoting an understanding of diversity in teaching and learning, and how that sits alongside active policies to address racism. The key concepts that form the proposed 'what matters' code have been developed in a process of co-construction owned by practitioners, against a clear set of criteria. And I have to say, whilst I appreciate that Siân Gwenllian says that she has taken some advice in terms of drafting amendment 44, what the amendment suggests would limit and narrow the study of the matters of Welsh history and identity and of black, Asian and minority ethnic stories not within, now, the subject of history - so, we've moved on from that, and I'm glad of that - but we've simply moved to the issue of maintaining that within the humanities area of learning and experience, and I think there is a danger in that. I've been clear throughout this process that, through statutory guidance, diversity, the history of Wales and all of its cultures, is something that schools should embed across each of the six areas of learning and experience. So, what Siân Gwenllian talks about is absolutely important, and I would argue that the mandatory nature of the 'what matters' code means that those subjects will be taught, but I don't want to see these subjects contained merely within the humanities area of learning and experience. Why should not the stories of Wales be explored through the lessons of literacy and communication, in the texts that schools choose to study? Do our stories not find a place in our expressive arts, in the production of drama, music and dance? Do these experiences of our diverse communities and the impact of our experience within those diverse communities not have a role to play in the teaching of health and well-being? So, I would argue that what we have here in the Bill is the opportunity for Welsh histories in all of their diversity to be explored, not just within a single subject, not just within an AoLE, but actually to have those histories and experiences reinforced in cross-curricular work across all elements of the curriculum. That's been a really important piece of advice from Charlotte Williams, who says, too often, when we have talked about these issues, they have been confined to a single topic within a single subject, and it's not reflective of the contribution of our diverse communities right the way across all aspects of our lives. As I said, we will amend the words to make it even more explicit, to provide the confidence that they need. But let me be absolutely clear, the legislation before us today absolutely expects, demands and will ensure that Welsh histories and the experiences of our black, Asian and minority ethnic communities are taught in every school in Wales, and I want to be absolutely clear that that is our expectation, and the legislation before us provides for that.
Welsh: Diolch, Llywydd, am hynny. Ac a gaf i ddiolch i Siân Gwenllian am agor y ddadl ar y grŵp hwn o welliannau, a hefyd am gefnogaeth Siân yn y grŵp blaenorol, sydd wedi bod yn gyson drwy gydol y broses gyfan hon? Felly, rwy'n ddiolchgar i Siân a Plaid Cymru am eu hymrwymiad yn hynny o beth. A gaf i ddechrau gyda gwelliant 43? Rwy'n annog yr Aelodau i wrthod y gwelliant hwn. Fel yr wyf i wedi'i egluro o'r blaen yn y ddadl hon, mae cyfeiriadau yn y datganiad 'yr hyn sy'n bwysig' eisoes yn orfodol yn y Cwricwlwm i Gymru. Felly, rwyf i eisiau ei gwneud yn gwbl glir na all unrhyw ysgol osgoi'r materion hyn. Rwyf i wedi gwrando ar farn yr Aelod yn nadl Cyfnod 2, ac rwyf i wedi ymrwymo i ehangu'r geiriad yn y datganiad 'yr hyn sy'n bwysig', a fydd yn dod yn god 'yr hyn sy'n bwysig', i wneud hyn hyd yn oed yn gliriach. Rwyf i wedi trafod hyn gyda'r Athro Charlotte Williams, sy'n fodlon y dylem ni roi'r materion hyn y tu hwnt i unrhyw amheuaeth drwy gyfeirio'n benodol ac yn glir at straeon pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn y cod 'yr hyn sy'n bwysig'. Mae'r Athro Williams wedi bod yn glir iawn yn ei chefnogaeth i'r Bil a'r dull hwn o ymdrin â straeon pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, ac rwyf i hefyd yn ymwybodol o'r gefnogaeth ehangach i waith yr Athro Williams gyda ni ar draws cymunedau a phobloedd Cymru. Rwy'n falch iawn bod yr Athro Williams wedi cytuno i barhau i weithio gyda ni ar ôl cyhoeddi ei hadroddiad terfynol i weithredu'r argymhellion - gan ddal y Llywodraeth hon yn atebol. Weithiau mewn Llywodraeth, mae adroddiadau yn cael eu cyhoeddi gan arbenigwyr amlwg, ond yna mae rhywbeth yn ddiffygiol yn y gweithredu. Rwy'n gobeithio y bydd cael yr ymrwymiad hwnnw gan yr Athro Williams i barhau i weithio gyda ni ar y gweithredu yn rhoi hyder i'r Aelodau na fyddwn yn siarad amdano'n unig, y byddwn yn ei wneud mewn gwirionedd. Gan symud ymlaen, felly, at welliant 44, mae'n rhaid i mi ddweud, unwaith eto, fod hyn eisoes yn orfodol. Mae angen i ysgolion fod yn wrth-hiliol yn ogystal â hyrwyddo amrywiaeth a dealltwriaeth o straeon pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, a bydd yr ymgynghoriad sydd ar y gweill ar y cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol yn nodi pa mor bwysig y mae'r ymrwymiad hwn i hyrwyddo dealltwriaeth o amrywiaeth mewn dysgu ac addysgu, a sut y mae hynny'n cyd-fynd â pholisïau gweithredol i fynd i'r afael â hiliaeth. Mae'r cysyniadau allweddol sy'n ffurfio'r cod 'yr hyn sy'n bwysig' arfaethedig wedi'u datblygu drwy broses o gyd-lunio sy'n eiddo i ymarferwyr, gan ddefnyddio cyfres glir o feini prawf. Ac mae'n rhaid i mi ddweud, er fy mod i'n derbyn bod Siân Gwenllian yn dweud ei bod hi wedi cael rhywfaint o gyngor o ran drafftio gwelliant 44, byddai'r hyn y mae'r gwelliant yn ei awgrymu yn cyfyngu ac yn lleihau'r astudiaeth o faterion hanes a hunaniaeth Cymru a straeon pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig nad ydyn nhw, erbyn hyn, o fewn pwnc hanes - felly, rydym ni wedi symud ymlaen o hynny, ac rwy'n falch o hynny - ond y cyfan rydym ni wedi'i wneud yw symud i'r mater o gadw hynny ym maes dysgu a phrofiad y dyniaethau, ac rwy'n credu bod perygl yn hynny. Rwyf i wedi bod yn glir drwy gydol y broses hon fod amrywiaeth, hanes Cymru a'i holl ddiwylliannau, drwy ganllawiau statudol, yn rhywbeth y dylai ysgolion ei ymgorffori ar draws pob un o'r chwe maes dysgu a phrofiad. Felly, mae'r hyn y mae Siân Gwenllian yn sôn amdano yn gwbl bwysig, a byddwn i'n dadlau bod natur orfodol y cod 'yr hyn sy'n bwysig' yn golygu y bydd y pynciau hynny yn cael eu haddysgu, ond nid wyf i eisiau gweld y pynciau hyn yn cael eu cynnwys ym maes dysgu a phrofiad y dyniaethau yn unig. Pam na ddylid archwilio straeon Cymru drwy wersi llythrennedd a chyfathrebu, yn y testunau y mae ysgolion yn dewis eu hastudio? Onid oes lle i'n straeon yn ein celfyddydau mynegiannol, wrth gynhyrchu drama, cerddoriaeth a dawns? Onid oes gan y profiadau hyn o'n cymunedau amrywiol ac effaith ein profiad o fewn y cymunedau amrywiol hynny ran i'w chwarae wrth addysgu iechyd a lles? Felly, byddwn i'n dadlau mai'r hyn sydd gennym ni yn y fan hyn yn y Bil yw'r cyfle i hanesion Cymru â'u holl amrywiaeth gael eu harchwilio, nid yn unig o fewn un pwnc, nid yn unig o fewn un maes dysgu a phrofiad, ond i atgyfnerthu'r hanesion a phrofiadau hynny mewn gwaith trawsgwricwlaidd ar draws holl elfennau'r cwricwlwm mewn gwirionedd. Mae hynny wedi bod yn ddarn pwysig iawn o gyngor gan Charlotte Williams, sy'n dweud, yn rhy aml, pan fyddwn ni wedi siarad am y materion hyn, eu bod wedi'u cyfyngu i un topig o fewn un pwnc, ac nid yw'n adlewyrchu cyfraniad ein cymunedau amrywiol ar draws pob agwedd ar ein bywydau. Fel y dywedais i, byddwn yn diwygio'r geiriau i'w gwneud hyd yn oed yn fwy eglur, er mwyn rhoi'r hyder sydd ei angen arnyn nhw. Ond gadewch i mi fod yn gwbl glir, mae'r ddeddfwriaeth sydd ger ein bron heddiw yn disgwyl, yn mynnu ac yn sicrhau yn llwyr fod hanesion Cymru a phrofiadau ein cymunedau pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn cael eu haddysgu ym mhob ysgol yng Nghymru, ac rwyf i eisiau bod yn gwbl glir mai dyna yw ein disgwyliad, ac mae'r ddeddfwriaeth sydd ger ein bron yn darparu ar gyfer hynny.