English: It notes the publication of both the evaluation of the integrated autism service - or IAS - and the autism spectrum disorder strategic action plan final report in April, published at the end of March, and this month's Welsh Government autistic spectrum disorder strategic action plan annual report 2018-19, whilst acknowledging the lack of outcome measures within this report on the delivery of the 2016 autistic spectrum disorder strategic action plan. It therefore calls on the Welsh Government to deliver long-term sustainable, high-quality autism support services by implementing the recommendations of April's evaluation and ensuring that services strengthen the autistic voice by moving beyond autism awareness to autism empowerment, by developing a clear and consistent monitoring system, by clarifying future funding arrangements, and by delivering the priorities of action outlined in the refreshed autistic spectrum disorder strategic action plan, including education and employment opportunities. As the Trades Union Congress's recently published toolkit, 'Autism awareness in the workplace' highlights, autistic employees can bring huge benefits to the workplace. Although Welsh Government documents continue to refer to ASDs - autism spectrum disorders - autistic people generally prefer the term 'autism spectrum conditions', ASCs, whereas the term 'disorder' is felt to be inaccurate, stigmatising and disparaging - please stop doing it. As our motion also states, we regret that the Welsh Government voted against the implementation of the Autism (Wales) Bill. In so doing, we reflect the regret expressed to us by the autistic and autism communities across Wales. As I stated when proposing the Autism (Wales) Bill in the Chamber in October 2016, the autism community will not receive the support they know they need until there is statutory underpinning and accountability and we move beyond consultation to a direct role for professional and third sector bodies and the autism community in design, delivery and monitoring. My staff and I have to repeatedly emphasise to public bodies that, when an autistic person is not given enough time to process information, it can lead to them feeling anxious and, in the worst-case scenario, they can have a meltdown, that, because autistic people may be oversensitive to some senses, under-sensitive to others, and often a combination of both, this can cause them pain and sensory overload, leading to a meltdown, and that a change to routine and structure can be very distressing for autistic people. It is therefore incumbent on public services to establish and adjust to an autistic person's social and communication needs, recognise the causes of an autistic person's heightened anxiety or meltdown, and therefore avoid treating the autistic person as the problem. As the Special Educational Needs Tribunal for Wales recently ruled regarding the exclusion from school of a young autistic pupil I've worked with, the exclusion itself was discriminatory. As the parents of an autistic student recently told me, their daughter had been issued with a final written warning for unacceptable behaviour after returning to a further education college and finding that she'd been given the wrong instructions on which room to attend, despite the college knowing that she found it difficult to manage changes in routine or organisation. As the mother of an autistic student at the same college, who committed suicide last year, told me, 'He appeared just a quiet, bright young man; they don't see the struggle these kids go through every day to survive in a neurotypical world'. The April evaluation recognises a number of improvements in the delivery of autism support services in Wales following the introduction of the IAS. However, the National Autistic Society Cymru commented that, whilst the evaluation is a positive step forward to see such a comprehensive outline of where we are in Wales, it also provides a clear picture of where improvements now need to happen. These include that there is no clear reporting on monitoring mechanisms developed for the IAS; autistic people, their families and professionals don't seem to have faith that there are sufficient services and support available to meet the wide range of needs that autistic people may have; that the focus on the IAS has been at the expense of other commitments, such as improving employment outcomes of autistic people; and that a lack of clarity on the future sustainability and funding of the IAS needs to be addressed. The evaluation found inconsistencies across geographical areas that impact upon the effectiveness of the IAS, concerns that the IAS does not meet the service users' expectations due to delays in establishing the service, and that users want the IAS to do more, including working directly with children, which is not part of its remit. Service users, they said, are often unclear as to what support the IAS can provide and are often left frustrated when they cannot access the support services they require. It found that, although the IAS was intended to complement and strengthen but not replace existing services, this view was not shared by some stakeholders, and that long waiting times for adult assessment and diagnosis have increased sharply, with the new service uncovering a large, previously unmet demand.
Welsh: Mae'n nodi cyhoeddi'r gwerthusiad o'r gwasanaeth awtistiaeth integredig ac adroddiad terfynol y cynllun gweithredu strategol ar gyfer anhwylderau'r sbectrwm awtistig ym mis Ebrill, a gyhoeddwyd ar ddiwedd mis Mawrth, ac adroddiad blynyddol 2018-19 cynllun gweithredu strategol Llywodraeth Cymru ar gyfer anhwylderau'r sbectrwm awtistig y mis hwn, er ei fod yn cydnabod y diffyg mesurau canlyniadau yn yr adroddiad hwn ar gyflawni cynllun gweithredu strategol ar gyfer anhwylderau'r sbectrwm awtistig 2016. Felly, mae'n galw ar Lywodraeth Cymru i ddarparu gwasanaethau cymorth awtistiaeth cynaliadwy hirdymor o ansawdd uchel, drwy weithredu argymhellion gwerthusiad mis Ebrill a sicrhau bod gwasanaethau'n cryfhau'r llais awtistig drwy symud y tu hwnt i ymwybyddiaeth o awtistiaeth i rymuso pobl ag awtistiaeth, drwy ddatblygu system fonitro glir a chyson, drwy egluro trefniadau ariannu yn y dyfodol, a thrwy gyflawni'r blaenoriaethau gweithredu a amlinellwyd yn y cynllun gweithredu strategol ar gyfer anhwylderau'r sbectrwm awtistig ar ei newydd wedd, gan gynnwys cyfleoedd addysg a chyflogaeth. Fel y mae'r pecyn cymorth, 'Ymwybyddiaeth o awtistiaeth yn y gweithle', a gyhoeddwyd yn ddiweddar gan Gyngres yr Undebau Llafur, yn ei ddangos, gall gweithwyr awtistig ddod â manteision enfawr i'r gweithle. Er bod dogfennau Llywodraeth Cymru yn parhau i gyfeirio at 'anhwylderau'r sbectrwm awtistig', mae'n well gan bobl awtistig y term 'cyflyrau'r sbectrwm awtistiaeth', a theimlir bod y term 'anhwylder' yn anghywir, yn stigmateiddio ac yn ddilornus - rhowch y gorau i'w ddefnyddio os gwelwch yn dda. Fel y dywed ein cynnig hefyd, gresynwn fod Llywodraeth Cymru wedi pleidleisio yn erbyn gweithredu Bil Awtistiaeth (Cymru). Wrth wneud hynny, rydym yn adlewyrchu'r gofid a fynegwyd wrthym gan gymunedau awtistig ac awtistiaeth ledled Cymru. Fel y dywedais wrth gynnig Bil Awtistiaeth (Cymru) yn y Siambr ym mis Hydref 2016, ni fydd y gymuned awtistiaeth yn cael y cymorth y gwyddant fod ei angen arnynt hyd nes y ceir sail statudol ac atebolrwydd a'n bod yn symud y tu hwnt i ymgynghori i rôl uniongyrchol ar gyfer cyrff proffesiynol a thrydydd sector a'r gymuned awtistig o ran cynllunio, cyflwyno a monitro. Mae'n rhaid i fy staff a minnau bwysleisio dro ar ôl tro i gyrff cyhoeddus, pan na roddir digon o amser i berson awtistig brosesu gwybodaeth, y gall hynny arwain at wneud iddynt deimlo'n bryderus ac yn y sefyllfa waethaf, gallant golli arni, a chan fod pobl awtistig efallai'n orsensitif i rai synhwyrau, a heb fod yn ddigon sensitif i rai eraill, a chyfuniad o'r ddau yn aml, gall hyn achosi poen a gorlwytho synhwyraidd iddynt, gan arwain at wneud iddynt golli arni, a bod newid i drefn a strwythur yn gallu bod yn drallodus iawn i bobl awtistig. Felly mae'n ddyletswydd ar y gwasanaethau cyhoeddus i sefydlu ac addasu i anghenion cymdeithasol a chyfathrebu person awtistig, adnabod yr hyn sy'n achosi pryder cynyddol yn y person awtistig neu'n peri iddynt golli arni, ac felly osgoi trin y person awtistig fel y broblem. Fel y dyfarnodd Tribiwnlys Anghenion Addysgol Arbennig Cymru yn ddiweddar ynghylch gwahardd disgybl awtistig ifanc yr wyf wedi gweithio gydag ef o'r ysgol, roedd y gwaharddiad ei hun yn wahaniaethol. Fel y dywedodd rhieni myfyriwr awtistig wrthyf yn ddiweddar, roedd eu merch wedi cael rhybudd ysgrifenedig terfynol am ymddygiad annerbyniol ar ôl dychwelyd i goleg addysg bellach a chanfod ei bod wedi cael y cyfarwyddiadau anghywir ynglŷn â pha ystafell i fynd iddi, er bod y coleg yn gwybod ei bod yn ei chael hi'n anodd rheoli newidiadau yn y drefn arferol neu drefniadaeth. Fel y clywais gan fam i fyfyriwr awtistig yn yr un coleg, a gyflawnodd hunanladdiad y llynedd, 'Roedd i'w weld yn ddyn ifanc tawel, disglair; nid ydynt yn gweld y frwydr y mae'r plant hyn yn ei hymladd yn ddyddiol i oroesi mewn byd niwronodweddiadol'. Mae gwerthusiad mis Ebrill yn cydnabod nifer o welliannau o ran darparu gwasanaethau cymorth awtistiaeth yng Nghymru yn dilyn cyflwyno'r gwasanaeth awtistiaeth integredig. Fodd bynnag, dywedodd Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth Cymru, er bod y gwerthusiad yn gam cadarnhaol ymlaen i weld amlinelliad mor gynhwysfawr o ble'r ydym yng Nghymru, mae hefyd yn rhoi darlun clir o ble mae angen i welliannau ddigwydd yn awr. Mae'r rhain yn cynnwys y ffaith nad oes unrhyw adroddiadau clir ar y dulliau monitro a ddatblygwyd ar gyfer y gwasanaeth awtistiaeth integredig; nid yw'n ymddangos bod gan bobl awtistig, eu teuluoedd a gweithwyr proffesiynol ffydd fod yna ddigon o wasanaethau a chymorth ar gael i ddiwallu'r ystod eang o anghenion a all fod gan bobl awtistig; fod y ffocws ar y gwasanaeth awtistiaeth integredig wedi bod ar draul ymrwymiadau eraill, megis gwella canlyniadau cyflogaeth pobl awtistig; a bod angen mynd i'r afael â'r diffyg eglurder ynghylch cynaliadwyedd ac ariannu'r gwasanaeth awtistiaeth integredig yn y dyfodol. Canfu'r gwerthusiad anghysonderau ar draws ardaloedd daearyddol sy'n effeithio ar effeithiolrwydd y gwasanaeth awtistiaeth integredig, pryderon nad yw'r gwasanaeth yn bodloni disgwyliadau defnyddwyr y gwasanaeth oherwydd oedi wrth ei sefydlu, a bod defnyddwyr eisiau i'r gwasanaeth wneud mwy, gan gynnwys gweithio'n uniongyrchol â phlant, nad yw'n rhan o'i gylch gwaith. Roeddent yn dweud bod defnyddwyr y gwasanaeth yn aml heb fod yn glir pa gymorth y gall y gwasanaeth awtistiaeth integredig ei ddarparu, a'u bod yn aml yn teimlo'n rhwystredig pan na allant gael gafael ar y gwasanaeth cymorth sydd ei angen arnynt. Er mai'r bwriad ar gyfer y gwasanaeth awtistiaeth integredig oedd ategu a chryfhau ond nid disodli gwasanaethau presennol, canfu nad oedd rhai rhanddeiliaid yn rhannu'r farn hon, a bod amseroedd aros hir ar gyfer asesiadau a diagnosis i oedolion wedi cynyddu'n helaeth, gyda'r gwasanaeth newydd yn datgelu galw mawr nas diwallwyd yn flaenorol.