English: Diolch, Dirprwy Lywydd. For my short debate, I'll be examining some of the challenges related to the delivery of social care in the twenty-first century. With this being such a wide topic, I cannot cover every aspect of the debate. For example, I will focus my remarks largely around the provision of adult social care. However, I hope to provide sufficient illumination for some key challenges whilst also, where appropriate, touching on some possible solutions. The first challenge that we face relates to demography. The numbers aged over 65 will increase both absolutely and proportionately over the next decade, and the numbers needing care could increase by a quarter. Wales has an ageing population, and it's only getting older. This, combined with rising costs and increasingly complex and chronic conditions will pose economic costs. That is the challenge we must face. The Health Foundation noted that Wales spent nearly £400 per person on adult social care. They estimated that costs would rise by over 4 per cent a year over the next 15 years. By 2030-31, we'd be spending an additional £1 billion on social care in Wales. Around a third of local government spending in Wales is allocated to social care for over 65s, and population trends mean that this is only set to grow. The Welsh Government has invested additional money to help with the delivery of social care. For example, the 2019-20 budget contains an extra £50 million to alleviate the front-line pressures on local government. But Age Cymru, amongst others, suggests that the service is already underfunded, and that is just in terms of meeting present need. Extension of free-at-the-point-of-use social care is something we should aim for, and I welcome that my party is standing tomorrow on a manifesto that clearly commits us to extend this if we receive the fair funding boost that we could expect from a UK Labour Government. Age Cymru powerfully suggests that that's paramount to collective societal responsibility for social care funding. They say that responsibility for funding should shift from the individual to society. They call for a new and sustainable model of funding that is fair, equitable and transparent and supports planning for future care costs. One potential model is provided in Professor Holtham's report on paying for social care. Holtham explored the arguments and the various models of determining a sustainable and fairly funded outcome, but his conclusion was clear: raising a specific levy to pay for a specific outcome would meet public concerns. That's especially true if the levy were age and income-dependent and contributory. There would be a role for the social security system to step in to help those who need it. Holtham also explains why a funded system would be more efficient than a pay-as-you-go system; rates could be smooth and equitable between generations. Hypothecated outcomes would provide cast-iron guarantees for hypothecated input. Any fund could potentially offer wider economic benefits as a catalyst for national growth. As Holtham notes in conclusion, a funded contributory scheme could provide a viable solution to the problem of funding social care in an era of demographic change. Such a scheme would meet shifts in the age profile of Welsh citizens and be self-sustaining. Indeed, lest we get too caught up in costs, we should remember that this is fundamentally about providing a pragmatic solution to what is the most critical of future needs - namely, ensuring that we meet the care needs of current and future generations, and that we do so in a way that enshrines dignity and the very best standards. This would offer one innovative use of the new powers relating to taxation that this Senedd enjoys. I look forward to the findings of the inter-ministerial group on paying for social care in due course. I also want to take some time to talk about how my local authority, Rhondda Cynon Taf, is responding to these pressures. The council is adopting an ambitious course of action to transform its social care delivery, underpinned by the vision set out in the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014. I'm grateful to councillors, officers and coalface staff for taking the time to talk to me. I was particularly impressed by Stay Well at Home, the flexible, community-based initiative developed by RCT along with Merthyr council and Cwm Taf Morgannwg health board, using money from the Welsh Government's intermediate care fund. The service consists of a multidisciplinary team made up of social workers, occupational therapists, physiotherapists and others. It operates seven days a week, eight till eight, and is supported by a range of community-based responses, bringing in groups like Care and Repair, toogoodtowaste and others. It aims to prevent unnecessary hospital admissions and ensures timely discharge for those people that require admission to hospital. And that shows one consequence of us not meeting the social care challenge, and that is bed blocking. This crucial service is due to expand next year.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Ar gyfer fy nadl fer, rwyf am edrych ar rai o'r heriau sy'n gysylltiedig â darparu gofal cymdeithasol yn yr unfed ganrif ar hugain. Gan fod hwn yn bwnc mor eang, ni allaf ymdrin â phob agwedd ar y ddadl. Er enghraifft, byddaf yn canolbwyntio fy sylwadau'n bennaf ar ddarparu gofal cymdeithasol i oedolion. Fodd bynnag, rwy'n gobeithio taflu digon o oleuni ar rai heriau allweddol, a chyffwrdd â rhai atebion posibl lle bo'n briodol. Mae'r her gyntaf sy'n ein hwynebu yn ymwneud â demograffeg. Bydd y niferoedd dros 65 oed yn cynyddu'n bendant ac yn gymesur dros y degawd nesaf, a gallai fod cynnydd o chwarter yn y niferoedd fydd angen gofal. Mae gan Gymru boblogaeth sy'n heneiddio, ac mae'n mynd yn hŷn. Bydd hyn, ynghyd â chostau cynyddol a chyflyrau cynyddol gymhleth a chronig, yn creu costau economaidd. Dyna'r her sy'n rhaid inni ei hwynebu. Nododd y Sefydliad Iechyd fod Cymru'n gwario bron i £400 y pen ar ofal cymdeithasol i oedolion. Amcangyfrifwyd y byddai'r costau'n codi dros 4 y cant y flwyddyn dros y 15 mlynedd nesaf. Erbyn 2030-31, byddem yn gwario £1 biliwn yn ychwanegol ar ofal cymdeithasol yng Nghymru. Mae tua thraean o wariant llywodraeth leol yng Nghymru wedi'i ddyrannu ar gyfer gofal cymdeithasol i bobl dros 65 oed, ac mae tueddiadau poblogaeth yn golygu mai cynyddu y bydd yn ei wneud. Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi arian ychwanegol i helpu gyda'r gwaith o ddarparu gofal cymdeithasol. Er enghraifft, mae cyllideb 2019-20 yn cynnwys £50 miliwn ychwanegol i liniaru'r pwysau rheng flaen ar lywodraeth leol. Ond mae Age Cymru, ymysg eraill, yn awgrymu bod y gwasanaeth eisoes yn cael ei danariannu, a hynny o ran diwallu'r angen presennol yn unig. Mae cynnig gofal cymdeithasol am ddim yn y fan a'r lle yn rhywbeth y dylem anelu ato, a chroesawaf y ffaith bod fy mhlaid yn sefyll ar faniffesto yfory sy'n ein hymrwymo'n glir i ymestyn hyn os cawn yr hwb ariannu teg y gallem ei ddisgwyl gan Lywodraeth Lafur yn y DU. Awgryma Age Cymru yn rymus fod hynny'n hollbwysig o ran sicrhau cydgyfrifoldeb cymdeithasol am gyllid gofal cymdeithasol. Dywedant y dylai'r cyfrifoldeb am ariannu symud o'r unigolyn i'r gymdeithas. Maent yn galw am fodel ariannu newydd a chynaliadwy sy'n deg, yn gyfiawn ac yn dryloyw ac yn cefnogi cynlluniau ar gyfer costau gofal yn y dyfodol. Darperir un model posibl yn adroddiad yr Athro Holtham ar dalu am ofal cymdeithasol. Archwiliodd Holtham y dadleuon a'r gwahanol fodelau ar gyfer pennu canlyniad cynaliadwy wedi'i ariannu'n deg, ond roedd ei gasgliad yn glir: byddai codi ardoll benodol i dalu am ganlyniad penodol yn ateb pryderon y cyhoedd. Mae hynny'n arbennig o wir pe bai'r ardoll yn dibynnu ar oedran ac incwm ac yn gyfrannol. Byddai rôl i'r system nawdd cymdeithasol gamu i mewn i helpu'r rheini sydd ei hangen. Mae Holtham hefyd yn esbonio pam y byddai system wedi'i hariannu yn fwy effeithlon na system talu wrth fynd; gallai'r cyfraddau fod yn llyfn ac yn deg rhwng y cenedlaethau. Byddai canlyniadau wedi'u neilltuo yn darparu gwarantau pendant ar gyfer mewnbwn wedi'i neilltuo. Mae'n bosibl y gallai unrhyw gronfa gynnig manteision economaidd ehangach fel catalydd ar gyfer twf cenedlaethol. Fel y noda Holtham i gloi, gallai cynllun cyfrannol wedi'i ariannu gynnig ateb dichonadwy i broblem ariannu gofal cymdeithasol mewn cyfnod o newid demograffig. Byddai cynllun o'r fath yn ymateb i newidiadau ym mhroffil oedran dinasyddion Cymru ac yn hunangynhaliol. Yn wir, rhag i ni oedi gormod gyda'r costau, dylem gofio mai hanfod hyn yw darparu ateb pragmatig i'r anghenion mwyaf hollbwysig yn y dyfodol - sef sicrhau ein bod yn diwallu anghenion gofal cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol, a'n bod yn gwneud hynny mewn ffordd sy'n ymgorffori urddas a'r safonau gorau. Byddai hyn yn cynnig un ffordd arloesol o ddefnyddio'r pwerau newydd sydd gan y Senedd hon mewn perthynas â threthiant. Edrychaf ymlaen at weld canfyddiadau'r grŵp rhyngweinidogol ar dalu am ofal cymdeithasol maes o law. Rwyf hefyd am roi amser i siarad am y modd y mae fy awdurdod lleol i, Rhondda Cynon Taf, yn ymateb i'r pwysau. Mae'r cyngor yn mabwysiadu llwybr gweithredu uchelgeisiol i weddnewid ei ddarpariaeth o ofal cymdeithasol, yn seiliedig ar y weledigaeth a nodir yn Neddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Rwy'n ddiolchgar i gynghorwyr, swyddogion a staff rheng flaen am roi amser i siarad â mi. Gwnaeth Cadw'n Iach yn y Cartref argraff arbennig arnaf. Dyma fenter hyblyg a chymunedol a ddatblygwyd gan gyngor Rhondda Cynon Taf ynghyd â chyngor Merthyr a bwrdd iechyd Cwm Taf Morgannwg gan ddefnyddio arian o gronfa gofal canolraddol Llywodraeth Cymru. Mae'r gwasanaeth yn cynnwys tîm amlddisgyblaethol o weithwyr cymdeithasol, therapyddion galwedigaethol, ffisiotherapyddion ac eraill. Mae'n gweithredu saith diwrnod yr wythnos, o wyth tan wyth, a chaiff ei gefnogi gan ystod o ymatebion yn y gymuned, gan ddod â grwpiau fel Gofal a Thrwsio, toogoodtowaste ac eraill i mewn. Ei nod yw atal derbyniadau diangen i'r ysbyty a sicrhau bod y bobl sydd angen eu derbyn i'r ysbyty yn cael eu rhyddhau'n amserol. Ac mae hynny'n dangos un o ganlyniadau methiant ar ein rhan i gyflawni'r her gofal cymdeithasol, sef blocio gwelyau. Disgwylir i'r gwasanaeth hanfodol hwn ehangu y flwyddyn nesaf.