English: I disagree with what the Minister said earlier, because the main message from me to Government on the national development framework is that circumstances now require the Government to take a step back and review the framework in light of the pandemic. Because we have reached this point, and it has taken a very long time to get to this point - I appreciate that - but that happened with barely no consideration of the long-term impact of the pandemic on our lives, and we are still learning and understanding some of those impacts, and there will be others over the next few months that we haven't anticipated. Therefore, that needs to be fully evaluated. We know that more people will work from home and that that will mean that there will be fewer people travelling to work, and there will be more far-reaching implications for certain sectors as opposed to others in that regard. Digital infrastructure and broadband is going to be far more crucial in the future. High-density developments, of course, will now be seen as something that hastens a pandemic and, therefore, less desirable, and most certainly less desirable within planning policy. The quality of housing is more crucial than ever now from a health perspective. Access to green spaces, public parks and private gardens are becoming increasingly important. And, with less traffic, there will be more emphasis on public transport. But there are new challenges in that regard too, in terms of regaining public confidence when it comes to the management of diseases. All of these things have implications in terms of the national development framework. And there are implications in terms of social justice too, because if the Government were to adopt a laissez-faire attitude, then I think it would intensify problems in terms of social justice. Because it's people who have the means and the wealth to work from home as an easier option who will then see rural areas as being more attractive than urban life, and that will have an impact in terms of population shift within Wales and beyond. And there are implications, as we have discussed in the Senedd recently, in terms of people being pushed out of their own communities. And the national development framework does mention the importance of mixed-age communities in rural areas. Well, that, in itself, means that we do have to review certain aspects of this. I have heard the Minister say that we've moved from three regions to four, and that's an improvement, of course, but the document doesn't recognise the Arfon region that Plaid Cymru has been pursuing, and which the Welsh Government has supported with a budget to develop that concept and entity. I think it's a mistake to omit that from the plan as an area that has unique, specific challenges and opportunities along the western coast, and I would like to see that corrected in the final framework. In terms of the north Wales region - and I'll be slightly parochial here - I do think there is an imbalance across north Wales. It's quite right that there should be a focus on Wrexham and Deeside as a growth area, but the rest of north Wales, over to Bangor, Caernarfon and Holyhead, is designated with a sub-regional role to support that growth area in the north-east. Now, I'm not quite sure how practical that is. Shouldn't we be focusing on the growth of north-west Wales itself, rather than it being a sub-region to north-east Wales? And, of course, reference is made to Wylfa in the document. Well, that element has substantially changed now with the uncertainty about the development there and, clearly, that is something that the Government would have to respond to. I know that some people will be eager to ensure that Wylfa still happens, but I do think that this framework does have to reflect the possibility that we will need to look at alternative developments in order to ensure that we're not always just waiting for something that may never happen. More broadly speaking, I am pleased that wind energy and solar technology are separated, but I'm still concerned about this spatial approach that has been put in place, which, as I've raised before, is not on firm foundations and which will mean that less than 5 per cent of the areas that are pre-assessed - . Only some 5 per cent of the pre-assessed areas will be able to be developed in reality. I still have some questions, but no time, of course, to pursue things such as the broader vision for rural areas and the Welsh language within the affordable housing scheme. I would have liked to have talked more about that. I welcome and thank the Government for the opportunity to have this debate. I'm slightly disappointed that it's happening so soon after the new development framework was laid, because it is a substantial document and having to debate it just days after it was laid is slightly unfair, I think. But I am pleased that the climate change committee will be scrutinising it in more detail and that, hopefully, on the back of the report of that committee, we can have a further debate here in the Senedd in order to discuss some of the more detailed issues that I would want to see the Government putting right and changing before I can support the national development framework.
Welsh: Dwi'n anghytuno gyda'r hyn ddywedodd y Gweinidog yn gynharach, oherwydd y prif neges gen i i'r Llywodraeth ar y fframwaith datblygu cenedlaethol yw bod amgylchiadau nawr yn mynnu, yn fy marn i, fod y Llywodraeth yn cymryd cam yn ôl ac yn ailedrych ar y fframwaith yng ngoleuni, wrth gwrs, y pandemig. Oherwydd rŷm ni wedi cyrraedd y pwynt yma, ac mae wedi cymryd amser maith i gyrraedd y pwynt yma - dwi'n gwerthfawrogi hynny - ond mae hynny wedi digwydd heb fawr ddim ystyriaeth o effaith hirdymor y pandemig ar ein bywydau ni. Ac, yn wir, rydym ni'n dal i ddysgu ac yn dal i sylweddoli rhai o'r impacts yna, ac, yn wir, mi fydd yna eraill dros y misoedd nesaf, mae'n debyg, nad ydym ni wedi eu rhagweld ac, felly, mae angen i hynny gael ei bwyso yn llawn. Rydym ni'n gwybod bydd mwy o bobl yn gweithio o adref a bydd hynny'n golygu y bydd yna lai o bobl yn teithio i'r gwaith, ac mi fydd yna oblygiadau mwy pellgyrhaeddol i rai sectorau na'i gilydd yn hynny o beth. Mae isadeiledd digidol a band eang yn mynd i fod yn llawer mwy allweddol yn y dyfodol. Mae datblygiadau dwysedd uchel - high-density developments - wrth gwrs, yn mynd i gael eu gweld nawr fel rhywbeth sy'n cyflymu pandemics ac, felly, yn llai atyniadol ac, yn sicr, yn llai dymunol o fewn polisi cynllunio. Mae ansawdd tai yn fwy allweddol nag erioed, wrth gwrs, o safbwynt iechyd. Mae pwysigrwydd mynediad i lecynnau gwyrdd, parciau cyhoeddus a gerddi preifat hefyd yn fwyfwy pwysig. A gyda llai o draffig, wrth gwrs, mi fydd yna fwy o bwyslais ar drafnidiaeth gyhoeddus. Ond mae yna heriau newydd yn hynny o beth hefyd i geisio adennill hyder y cyhoedd pan mae'n dod i reoli heintiau. Mae gan hyn i gyd oblygiadau o ran y fframwaith datblygu cenedlaethol. Ac mae yna oblygiadau hefyd o ran cyfiawnder cymdeithasol, wrth gwrs, oherwydd petai'r Llywodraeth yn mabwysiadu agwedd laissez-faire mi fyddai fe, dwi'n meddwl yn dwysáu problemau o safbwynt cyfiawnder cymdeithasol. Oherwydd pobl â'r modd, pobl â'r cyfoeth, sy'n gallu, efallai, dewis gweithio gartref fel opsiwn haws, fydd yn gweld, wedyn, ardaloedd gwledig yn fwy atyniadol na bywyd trefol. Mi fydd hynny'n cael effaith ar y boblogaeth yn symud yng Nghymru a thu hwnt, ac felly mae yna oblygiadau, fel rydym ni wedi trafod yn ddiweddar yn y Senedd, ynglŷn â phobl yn cael eu prisio allan o'u cymunedau. Ac mae'r fframwaith datblygu cenedlaethol yn sôn am bwysigrwydd cymunedau oed cymysg mewn ardaloedd gwledig. Wel, mae hynny yn ei hunan, felly, yn golygu bydd yn rhaid inni ailedrych ar rai agweddau. Dwi wedi clywed y Gweinidog yn dweud ein bod ni wedi symud o dri rhanbarth i bedwar, ac mae hynny yn well, ond, wrth gwrs, dyw'r ddogfen ddim yn cydnabod rhanbarth Arfon, y mae Plaid Cymru yn ei arddel, wrth gwrs, ac mae Llywodraeth Cymru hefyd, gyda llaw, wedi ei gefnogi gyda chyllideb i gychwyn y gwaith o ddatblygu'r cysyniad a'r endid yna. Dwi'n meddwl ei fod e'n gamgymeriad i hepgor hwnnw yn y cynllun fel ardal, wrth gwrs, sydd â'i heriau a'i chyfleoedd unigryw, penodol ei hun ar hyd y cyrion gorllewinol, a byddwn i'n dymuno gweld hynny yn cael ei gywiro yn y fframwaith terfynol. O ran rhanbarth y gogledd - ac mi wnaf i fod ychydig yn blwyfol fan hyn - dwi'n teimlo fod yna anghydbwysedd ar draws y gogledd. Mae'n berffaith iawn, wrth gwrs, fod yna ffocws ardal twf yn Wrecsam a Glannau Dyfrdwy. Does gyda fi ddim problem gyda hynny. Ond mae gweddill y gogledd, draw i Fangor, Caernarfon a Chaergybi, yn cael ei ddynodi â rhyw rôl is-ranbarthol i ategu'r ardal twf yn y gogledd-ddwyrain. Dwi ddim yn siwr pa mor ymarferol yw hynny. Oni ddylem ni fod yn rhoi ffocws ar dwf y gogledd-orllewin ei hun, yn hytrach na'i fod yn is-ranbarth i'r dwyrain? Ac, wrth gwrs, mae cyfeiriad at Wylfa yn y ddogfen. Wel, mae'r elfen yna wedi newid yn sylweddol nawr, wrth gwrs, gyda'r ansicrwydd ynglŷn â'r datblygiad yn fanna, ac felly, yn amlwg, mae hwnnw'n rhywbeth y byddai'n rhaid i'r Llywodraeth ymateb iddo fe. Dwi'n gwybod bydd rhai pobl yn awyddus i sicrhau bod Wylfa yn dal i ddigwydd, ond mae'n rhaid, dwi'n meddwl, i'r cynllun yma nawr adlewyrchu'r posibilrwydd bod yn rhaid edrych ar ddatblygiadau amgen hefyd, er mwyn sicrhau nad ydym ni jest yn aros ac yn aros am rywbeth, efallai, na fydd byth yn digwydd. Ar ynni yn ehangach, wrth gwrs, dwi yn falch bod technoleg ynni gwynt a solar yn cael eu gwahanu, ond dwi'n dal yn poeni ynglŷn â'r approach gofodol yma sydd wedi cael ei bennu, a hynny, fel dwi wedi ei godi o'r blaen, ar sail amheus, dwi'n meddwl, sy'n golygu bydd llai na 5 y cant o'r ardaloedd sydd wedi cael eu hasesu rhagblaen - y pre-assessed areas yma - dim ond tua 5 y cant ohonyn nhw y bydd modd datblygu arnyn nhw mewn gwirionedd. Mae'n dal gen i gwestiynau, ond dim amser, wrth gwrs, i fynd ar ôl pethau megis y weledigaeth ehangach i ardaloedd gwledig, a'r iaith Gymraeg yn y cynllun tai fforddiadwy. Fyddwn i ddim yn meindio sôn mwy am hynny. Dwi'n croesawu ac yn diolch i'r Llywodraeth am y cyfle i gael y ddadl yma. Dwi'n siomi braidd bod e'n digwydd mor fuan ar ôl gosod y fframwaith datblygu ar ei newydd wedd, oherwydd mae'n ddogfen sylweddol ac mae gorfod ei drafod e mewn dadl ddyddiau ar ôl iddo fe gael ei osod, efallai, dwi'n meddwl, braidd yn annheg. Ond dwi yn falch bod y pwyllgor newid hinsawdd yn mynd i fod yn craffu yn fanylach ac y bydd modd, gobeithio, ar gefn adroddiad y pwyllgor hwnnw, i ni gael dadl bellach fan hyn yn y Senedd er mwyn gwyntyllu rhai o'r materion mwy manwl dwi am weld y Llywodraeth yn eu cywiro ac yn eu newid cyn y medraf i gefnogi'r fframwaith datblygu cenedlaethol yma.