English: I certainly welcome the opportunity to speak on both BVD and sheep scab, two devastating diseases that rightfully require the attention of the Welsh Government. I'm pleased to hear the number of announcements you've made this afternoon, Minister, and welcome those that will help support the agricultural community in their own efforts to fight against these disorders, so thank you. Your statement perfectly highlights why we must treat these issues with the utmost importance, and why a holistic and targeted biosecurity approach is necessary if we are to meet your ambitions and the industry's ambitions and have any chance of reducing and eliminating transmission of both BVD and sheep scab amongst Wales's cattle and sheep. These two diseases represent an escalating threat to our farmyards, from the economic burden sheep scab has upon our agricultural economy, to the individual per-cow cost that BVD has on our farms. These are two serious issues that have critical ramfications on the agricultural industry's ability to operate, trade and become a viable farm business model. Focusing upon BVD, this is a virus of endemic proportion, and you're right to say that every effort must be made to eradicate BVD from our cattle. Cattle free of BVD are healthier, less susceptible to other illnesses and disease, and, as you rightly mentioned, Minister, reduce the need for antibiotics. Part of the recent success is due to the Gwaredu BVD project, a collaborative approach that has been adopted by the Government working with all partners - farming unions, individual cattle farmers, auctioneers and vets, as you mentioned - to develop a strategy that is both targeted and pre-emptive in its approach. And, Minister, I can tell you, I've been in the thick of it, tagging young stock with tissue tags to be sent away for analysis. I think there are certainly lessons that can be learned from our successes in this strategy, especially the way that the whole industry has played a direct part in its development and the level of ownership the industry has in tackling BVD. That's shown by the high percentage of herds screened in the five-year project. I noted in your statement that you reference the preparation of future legislation, ensuring that livestock farmers continue to test their herds against BVD and to remove permanently infected animals as soon as feasibly possible. I'd like to ask the Minister: will farmers be compensated for the compulsory removal of their infected animals? With the move from voluntary to compulsory testing, and the failure of compulsory testing in relation to bovine tuberculosis, what assurances can the Minister give that the compulsory BVD testing too won't be a long-drawn-out extra burden for farmers and one that will deliver tangible results in the short term and near future? Moving focus to sheep scab, I know the Minister recognises the scale of this parasitic disease. Two thousand farms across Wales are impacted, upwards of 3 million sheep, at a cost to the UK rural economy of £78 million, £208 million per year. But it's not the economic losses alone that should concern us. Sheep scab has a significant impact on sheep welfare and comfort and, as such, is a clear problem to Welsh agriculture as a whole. I'm pleased to note your intention to launch an all-Wales sheep scab eradication programme later this year. The strategic objectives you alluded to in your statement ought to provide a clear basis to build a coherent and collaborative eradication strategy that seeks to provide considerable support to our sheep industry. However, I do take issue, slightly, with the notion that the livestock sector ought to step up and meet the challenges presented by sheep scab. Having met with representatives of Wales's sheep industry, I think it is clear that they're doing everything that they can to minimise its transmission amongst the flock, irrespective of the burdens in their way. One burden the Minister will be sure that I was to raise in this statement is Natural Resources Wales's planned hike in fees and regulatory charges - a move that is set to substantially damage Wales's ability to combat sheep scab. Their proposed tenfold increase in the cost of new applications for land spreading of spent and unused sheep dip is a huge detriment, and will undoubtedly curb our ability to improve animal health. So, can I urge the Minister, once again, to work with her colleague the climate change Minister to ensure that the agricultural sector's animal health efforts are not hindered by these fees? Minister, I share your recognition of the importance of dealing with these twin issues. It is vital that we keep a close eye on the success of these interventions, so we can tweak and change them if we fail to deliver at any one point along the journey. To that end, can I ask you how you will be feeding back to us as a Senedd, the industry as well - most importantly - and what opportunities will there be to review the successes, or potentially failures - whichever they may be - as we move forward? I really look forward to your response. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Rwy'n sicr yn croesawu'r cyfle i siarad ar BVD a'r clafr, dau glefyd dinistriol sy'n gofyn yn haeddiannol am sylw Llywodraeth Cymru. Rwy'n falch o glywed nifer y cyhoeddiadau yr ydych chi wedi'u gwneud y prynhawn yma, Gweinidog, ac yn croesawu'r rhai a fydd yn helpu i gefnogi'r gymuned amaethyddol yn eu hymdrechion eu hunain i frwydro yn erbyn yr anhwylderau hyn, felly diolch. Mae eich datganiad yn tynnu sylw'n berffaith at pam mae'n rhaid i ni drin y materion hyn â'r pwysigrwydd mwyaf, a pham mae angen dull bioddiogelwch cyfannol ac wedi'i dargedu os ydym ni am fodloni eich uchelgeisiau ac uchelgeisiau'r diwydiant a chael unrhyw obaith o leihau a dileu trosglwyddiad BVD a'r clafr ymhlith gwartheg a defaid Cymru. Mae'r ddau glefyd hyn yn fygythiad cynyddol i'n buarthau fferm, o'r baich economaidd yn sgil y clafr ar ein heconomi amaethyddol, i'r gost unigol fesul buwch y caiff BVD ar ein ffermydd. Maen nhw'n ddau fater difrifol sydd â goblygiadau allweddol ar allu'r diwydiant amaethyddol i weithredu, masnachu a dod yn fodel busnes fferm hyfyw. Gan ganolbwyntio ar BVD, mae hwn yn feirws endemig o ran maint, ac rydych chi'n iawn i ddweud bod yn rhaid gwneud pob ymdrech i ddileu BVD o'n gwartheg. Mae gwartheg sy'n rhydd o BVD yn iachach, yn llai agored i afiechydon a chlefydau eraill, ac, fel y gwnaethoch chi ddweud yn briodol, Gweinidog, yn lleihau'r angen am wrthfiotigau. Mae rhan o'r llwyddiant diweddar yn deillio o brosiect Gwaredu BVD, dull cydweithredol sydd wedi'i fabwysiadu gan y Llywodraeth yn gweithio gyda'r holl bartneriaid - undebau ffermio, ffermwyr gwartheg unigol, arwerthwyr a milfeddygon, fel y gwnaethoch chi sôn - i ddatblygu strategaeth sydd wedi'i thargedu ac sy'n achub y blaen yn ei dull o weithredu. A, Gweinidog, gallaf i ddweud wrthych chi, rwyf wedi bod yn ei chanol hi, yn tagio stoc ifanc gyda thagiau meinwe i'w hanfon i ffwrdd i gael eu dadansoddi. Rwy'n credu bod, yn sicr, wersi y gellir eu dysgu o'n llwyddiannau yn y strategaeth hon, yn enwedig y ffordd y mae'r diwydiant cyfan wedi chwarae rhan uniongyrchol yn ei datblygiad a lefel perchnogaeth sydd gan y diwydiant wrth fynd i'r afael â BVD. Dangosir hynny gan y ganran uchel o fuchesi sy'n cael eu sgrinio yn y prosiect pum mlynedd. Nodais yn eich datganiad eich bod yn cyfeirio at baratoi deddfwriaeth yn y dyfodol, gan sicrhau bod ffermwyr da byw yn parhau i brofi eu buchesi am BVD ac i gael gwared ar anifeiliaid sydd wedi'u heintio'n barhaol cyn gynted ag y bo'n ymarferol bosibl. Hoffwn ofyn i'r Gweinidog: a fydd ffermwyr yn cael iawndal am gael eu gorfodi i dynnu yr anifeiliaid sydd wedi'u heintio o'r fuches? Gyda'r symudiad o brofion gwirfoddol i brofion gorfodol, a methiant profion gorfodol yn gysylltiedig â thwbercwlosis mewn gwartheg, pa sicrwydd y gall y Gweinidog ei roi na fydd y profion BVD gorfodol hefyd yn faich ychwanegol hirdymor i ffermwyr ac un a fydd yn sicrhau canlyniadau diriaethol yn y tymor byr a'r dyfodol agos? Gan symud y pwyslais i'r clafr, rwy'n gwybod bod y Gweinidog yn cydnabod graddfa'r clefyd parasitig hwn. Mae'n effeithio ar dros ddwy fil o ffermydd ledled Cymru, dros 3 miliwn o ddefaid, sy'n costio £78 miliwn i economi wledig y DU, £208 miliwn y flwyddyn. Ond nid y colledion economaidd yn unig ddylai ein pryderu ni. Mae'r clafr yn cael effaith sylweddol ar les a chysur defaid ac, o'r herwydd, yn broblem amlwg i amaethyddiaeth Cymru gyfan. Rwy'n falch o nodi eich bwriad i lansio rhaglen dileu'r clafr trwy Gymru gyfan yn ddiweddarach eleni. Dylai'r amcanion strategol y gwnaethoch chi gyfeirio atyn nhw yn eich datganiad ddarparu sail glir i ddatblygu strategaeth ddileu gydlynol a chydweithredol sy'n ceisio darparu cefnogaeth sylweddol i'n diwydiant defaid. Fodd bynnag, rwy'n anghytuno, ychydig, gyda'r syniad y dylai'r sector da byw fwrw ymlaen a bodloni'r heriau a gyflwynir gan y clafr. Rwyf wedi cwrdd â chynrychiolwyr diwydiant defaid Cymru, ac rwy'n credu ei bod yn amlwg eu bod yn gwneud popeth o fewn eu gallu i leihau ei drosglwyddiad ymysg y ddiadell, waeth beth yw'r beichiau yn eu ffordd. Un baich y bydd y Gweinidog yn siŵr y byddwn i'n ei godi yn y datganiad hwn yw'r cynnydd arfaethedig yn ffioedd a thaliadau rheoleiddio Cyfoeth Naturiol Cymru - cam sydd ar fin niweidio yn sylweddol gallu Cymru i drechu'r clafr. Mae eu bwriad i gynyddu deg gwaith cost ceisiadau newydd ar gyfer gwasgaru dip defaid sydd wedi ei ddefnyddio a heb ei ddefnyddio ar dir yn draul enfawr, ac yn ddi-os bydd yn lleihau ein gallu i wella iechyd anifeiliaid. Felly, a gaf i annog y Gweinidog, unwaith eto, i weithio gyda'i chyd-Weinidog y Gweinidog newid hinsawdd i sicrhau nad yw'r ffioedd hyn yn rhwystro ymdrechion iechyd anifeiliaid y sector amaethyddol? Gweinidog, rwy'n rhannu eich cydnabyddiaeth o bwysigrwydd mynd i'r afael â'r ddau fater hyn. Mae'n hanfodol ein bod yn cadw llygad barcud ar lwyddiant yr ymyraethau hyn, fel y gallwn eu haddasu a'u newid os ydym yn methu â chyflawni ar unrhyw un man ar hyd y daith. I'r perwyl hwnnw, a gaf i ofyn i chi sut y byddwch chi'n rhoi gwybod i ni fel Senedd, y diwydiant hefyd - yn bwysicaf oll - a pha gyfleoedd fydd i adolygu'r llwyddiannau, neu fethiannau o bosibl - pa un bynnag y gallant fod - wrth inni symud ymlaen? Edrychaf ymlaen yn fawr at eich ymateb. Diolch, Dirprwy Lywydd.