English: Diolch, Llywydd. Today, I am giving my annual update on progress of our TB eradication programme. It is four years since the launch of the regionalised approach and we have continually refined our policies, particularly with regard to the changing disease picture. I am also announcing a 12-week consultation on a refreshed TB eradication programme. We have seen good progress since our programme was first established, with long-term decreases in incidence and prevalence. The 48 per cent decrease in new TB incidents since 2009 demonstrates that our programme is making a real difference to farming families and businesses. Unfortunately, we are currently tackling spikes in disease in north Wales's intermediate TB area north, and low TB area, by implementing enhanced measures. On 1 November, herds located in hotspots in Denbighshire and the Conwy valley were assigned intermediate TB area north status. This will require pre-movement testing, a key risk-reduction measure to stop disease spreading. Additional testing around breakdown herds is also now required, with veterinary 'keep it out' visits available to contiguous herds testing clear in these hotspots, and the small cluster around Pennal, with further measures in train. In response to changes in milk contracts, we allowed the establishment of orange markets and rearing approved finishing units, giving farmers outlets for surplus dairy calves. Having received many representations from farmers wanting these outlets, it is disappointing to see low use. I would encourage the industry to consider setting up more to maximise their potential. A key aim of our programme is the rapid, accurate, early identification of infection. We strive to improve TB diagnostics, embracing new research and being open to new validated tests. In collaboration with our programme board and Aberystwyth University, we are considering the future of TB diagnostics. We are seeking views in the consultation on testing protocols, initially in relation to the pre-movement test, to minimise the risk of moving infected cattle. Learning from experiences in north Wales, we have a toolkit of measures ready to deploy in hotspot areas if required, to assertively tackle spikes in disease. In the new year, we are strengthening our TB breakdown controls across Wales, and keepers will receive further information beforehand. Whilst we consider testing arrangements, we recognise the resourcing challenges being faced by the veterinary profession. In response, I am commissioning a review of the options to supplement our veterinary capacity for TB testing through greater use of appropriately trained and supervised paraprofessional staff. Eight in 10 confirmed breakdowns in the low TB area are primarily attributable to cattle movements. Building on our earlier funding to markets, we continue to urge keepers to take account of TB information when purchasing cattle. We understand not all keepers are offering such information, as demonstrated by the large number of high-risk movements during 2020. We also encourage membership of accreditation schemes, such as TB CHeCS, to promote herd health and give assurance to prospective purchasers. In 2019, I announced a review of payments made to farmers for cattle slaughtered because of TB. This followed continued year-on-year overspends against the budget, loss of EU income and the need to encourage good farming practice. Options reviewed by the programme board are included in the consultation, and I urge farmers to respond. A new task and finish group will consider the best ways of communicating with cattle keepers to help them protect their herds, and also throughout a TB breakdown. They will consider the potential role of TB champions in Wales. Farming and veterinary organisations have been approached to nominate members for this group, and I look forward to seeing their recommendations. I will be phasing out the badger trap-and-test work in persistent herd breakdowns from this year. From an epidemiological perspective, the small sample size and short follow-up period provide limited meaningful results to gauge the impact of interventions on cattle TB. Work will be completed on existing farms, but new ones will not be recruited. I am keen to explore further the contribution badger vaccination can make to our programme, assessing the most appropriate, cost effective deployment of the badger BCG vaccine. Badger vaccination has been part of our programme since 2012, first deployed in the intensive action area as part of a suite of measures. This has resulted in significant and sustained annual reductions in incidence and prevalence in the IAA. From 2014, we have supported private badger vaccination through a grant and part funded the industry-led initiative on the Gower peninsular. I congratulate Cefn Gwlad Solutions, which has undertaken a huge amount of work to successfully deliver this project. Funding saved from phasing out the badger trap-and-test work will allow us to build on vaccination efforts, and I welcome the interest shown already in taking forward private projects. I am initially making an additional £100,000 available for expanding badger vaccination across Wales through the grant scheme. I also intend to continue the all-Wales badger-found-dead survey to increase our knowledge on the disease in badgers. We continue supporting the development of a deployable cattle TB vaccine, with a test to differentiate infected from vaccinated animals to be in place by 2025. It is disappointing no Welsh farms are participating in the trials as yet, and I would encourage interest from the low TB area. Cattle vaccination has the potential to become a powerful tool in the battle against the disease, and we are engaging with the TB centre of excellence to plan its most appropriate deployment in Wales. Collaboration and partnership working, taking ownership and recognising we all have a role to play are key to the success of our programme. Bovine TB has a devastating impact on the farming industry, with a huge emotional cost. We must do all we can to protect our cattle herds from this disease. I look forward to hearing your views on a refreshed TB eradication programme.
Welsh: Diolch, Llywydd. Heddiw, rwy'n rhoi fy niweddariad blynyddol ar gynnydd ein rhaglen i ddileu TB. Lansiwyd y dull rhanbarthol bedair blynedd yn ôl ac rydym ni wedi mireinio ein polisïau yn barhaus, yn enwedig o ran y darlun o'r clefyd sy'n newid. Rwy'n cyhoeddi ymgynghoriad 12 wythnos hefyd ar adnewyddu'r rhaglen i ddileu TB. Rydym ni wedi gweld cynnydd da ers sefydlu ein rhaglen gyntaf, a lleihad hirdymor yn nifer a chyffredinolrwydd yr achosion. Mae'r gostyngiad o 48 y cant mewn achosion newydd o TB ers 2009 yn dangos bod ein rhaglen yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i deuluoedd a busnesau ffermio. Yn anffodus, rydym ni, ar hyn o bryd, yn mynd i'r afael â chynnydd sydyn yn y clefyd yn ardal TB ganolradd y gogledd, ac ardal TB isel, drwy weithredu mesurau gwell. Ar y cyntaf o Dachwedd, fe neilltuwyd statws ardal TB ganolradd y gogledd i fuchesi mewn mannau lle ceir problemau yn sir Ddinbych a Dyffryn Conwy. Fe fydd hyn yn golygu cael profion cyn unrhyw symudiadau, sy'n fesur allweddol i leihau risg er mwyn atal y clefyd rhag ymledu. Bydd angen profion ychwanegol ar fuchesi ag achosion o TB nawr hefyd, gydag ymweliadau 'cadwch TB allan' milfeddygol ar gael i brofi buchesi cyffiniol sy'n profi'n glir yn y mannau arbennig hyn, a'r clwstwr bychan o amgylch Pennal, ac mae rhagor o fesurau ar y ffordd. I ymateb i newidiadau mewn contractau llaeth, fe wnaethom ni roi caniatâd i sefydlu marchnadoedd oren ac unedau pesgi cymeradwy, gan gynnig rhywle i ffermwyr anfon lloi llaeth dros ben. Ar ôl derbyn llawer o sylwadau gan ffermwyr sy'n awyddus i gael y lleoedd hyn, mae hi'n siomedig gweld ychydig o ddefnydd yn cael ei wneud ohonyn nhw. Fe fyddwn i'n annog y diwydiant i ystyried sefydlu mwy ohonyn nhw i wneud y mwyaf o'u potensial. Un o amcanion allweddol ein rhaglen ni yw nodi'r haint yn gyflym, yn gywir, ac yn gynnar. Rydym ni'n ymdrechu i wella diagnosteg TB, gan groesawu ymchwil newydd a bod yn agored i brofion newydd a ddilysir. Mewn cydweithrediad â'n bwrdd rhaglen a Phrifysgol Aberystwyth, rydym ni'n rhoi ystyriaeth i ddyfodol diagnosteg TB. Rydym ni yn ceisio barn yn yr ymgynghoriad ar brotocolau profi, o ran y prawf cyn symud yn y lle cyntaf, i leihau'r risg o symud gwartheg wedi'u heintio. Gan ddysgu o brofiadau yn y gogledd, mae pecyn cymorth o fesurau gennym ni'n barod i'w defnyddio mewn ardaloedd lle ceir problemau os oes angen, i fynd i'r afael â chynnydd sydyn yn yr achosion o'r clefyd. Yn y flwyddyn newydd, fe fyddwn ni'n cryfhau ein rheolaethau ni o ran Buchesi ag achosion TB ledled Cymru, ac fe fydd ceidwaid yn cael rhagor o wybodaeth ymlaen llaw. Wrth i ni ystyried y trefniadau profi, rydym ni'n cydnabod yr heriau o ran adnoddau sy'n wynebu'r proffesiwn milfeddygol. I ymateb i hyn, rwy'n comisiynu adolygiad o'r dewisiadau i ategu ein gallu milfeddygol ni ar gyfer profi am TB drwy ddefnyddio mwy o staff parabroffesiynol a hyfforddwyd a'u goruchwylio yn briodol. Fe ellir priodoli wyth o bob 10 Buches ag achosion o TB yn yr ardal TB isel i symudiadau gwartheg, yn bennaf. Gan adeiladu ar ein cyllid cynharach i farchnadoedd, rydym ni'n parhau i annog pobl sy'n cadw gwartheg i ystyried gwybodaeth am TB wrth eu prynu. Rydym ni'n deall nad yw pawb sy'n cadw gwartheg yn cynnig gwybodaeth o'r fath, fel a ddaeth i'r amlwg oherwydd y nifer fawr o symudiadau risg uchel yn ystod 2020. Rydym ni'n annog aelodaeth o gynlluniau achredu hefyd, fel Safonau Ardystio Iechyd Gwartheg (CHeCS) ar gyfer TB buchol, i hybu iechyd buchesi a rhoi sicrwydd i ddarpar brynwyr. Yn 2019, fe gyhoeddais i adolygiad o'r taliadau a gafodd ffermwyr am wartheg a laddwyd oherwydd TB. Roedd hyn yn dilyn gorwariant parhaus o flwyddyn i flwyddyn yn ôl y gyllideb, a cholli incwm oddi wrth yr UE a'r angen i annog ymarfer ffermio da. Mae'r dewisiadau a adolygwyd gan fwrdd y rhaglen yn gynwysedig yn yr ymgynghoriad, ac rwy'n annog ffermwyr i ymateb. Fe fydd grŵp gorchwyl a gorffen newydd yn ystyried y ffyrdd gorau o gyfathrebu â phobl sy'n cadw gwartheg i'w helpu nhw i ddiogelu eu buchesi, ac estyn cymorth pan fo eu buchesi ag achosion o TB. Bydd yn ystyried swyddogaeth bosibl i hyrwyddwyr TB yng Nghymru. Fe ofynnwyd i sefydliadau ffermio a milfeddygaeth enwebu aelodau ar gyfer y grŵp hwn, ac rwy'n edrych ymlaen at weld eu hargymhellion nhw. Fe fyddaf i'n diddymu yn raddol y gwaith o drapio a phrofi moch daear mewn cysylltiad â Buchesi ag achosion TB o eleni ymlaen. O safbwynt epidemiolegol, mae maint bach y sampl a'r cyfnod dilynol byr yn rhoi canlyniadau cyfyngedig o ran bod yn ystyrlon i fesur effaith ymyriadau ar TB mewn gwartheg. Bydd y gwaith sy'n mynd rhagddo ar ffermydd eisoes yn cael ei gwblhau, ond ni fydd rhai newydd yn cael eu recriwtio. Rwy'n awyddus i ymchwilio ymhellach i'r cyfraniad y gall brechu moch daear ei wneud i'n rhaglen, gan asesu'r defnydd mwyaf priodol, cost-effeithiol o'r brechlyn BCG ar gyfer moch daear. Mae brechu moch daear wedi bod yn rhan o'n rhaglen ers 2012, ac fe ddefnyddiwyd hynny yn gyntaf mewn ardal triniaeth ddwys yn rhan o gyfres o fesurau. Mae hyn wedi arwain at ostyngiadau blynyddol sylweddol a pharhaus yn nifer a chyffredinolrwydd yr achosion yn yr ardal triniaeth ddwys. O 2014, rydym ni wedi cefnogi brechu moch daear yn breifat drwy grant ac fe wnaethom ni ariannu'r fenter, yn rhannol, a arweinir gan y diwydiant ar benrhyn Gŵyr. Rwy'n llongyfarch Cefn Gwlad Solutions, sydd wedi gwneud llawer iawn o waith i gyflawni'r prosiect hwn yn llwyddiannus. Bydd cyllid a gaiff ei arbed drwy ddiddymu yn raddol y gwaith o drapio a phrofi moch daear yn ein galluogi i adeiladu ar yr ymdrechion i frechu, ac rwy'n croesawu'r diddordeb a ddangosir eisoes wrth fwrw ymlaen â phrosiectau preifat. I ddechrau, rwyf i am sicrhau y bydd £100,000 ychwanegol ar gael ar gyfer ehangu brechu moch daear ledled Cymru drwy'r cynllun grant. Rwy'n bwriadu parhau hefyd â'r arolwg Cymru gyfan o foch daear i gynyddu ein gwybodaeth am y clefyd mewn moch daear. Rydym ni'n parhau i gefnogi'r gwaith o ddatblygu brechlyn TB ar gyfer gwartheg y gellir ei ddefnyddio, gyda phrawf i wahaniaethu rhwng anifeiliaid a frechwyd i fod ar waith erbyn 2025. Mae hi'n siomedig nad oes yna unrhyw ffermydd yng Nghymru yn cymryd rhan yn y treialon hyd yma, ac fe fyddwn i'n annog diddordeb o'r ardal TB isel. Mae'r potensial i frechu gwartheg fod yn arf pwerus yn y frwydr yn erbyn y clefyd, ac rydym ni'n ymgysylltu â'r ganolfan ragoriaeth TB i gynllunio'r defnydd mwyaf priodol yng Nghymru. Mae cydweithio a gweithio mewn partneriaeth, derbyn perchnogaeth a chydnabod bod gan bob un ohonom ni ran yn hyn yn allweddol i lwyddiant ein rhaglen. Mae TB buchol yn cael effaith ddinistriol ar y diwydiant ffermio, ac mae'r gost emosiynol yn ddirfawr. Mae'n rhaid i ni wneud popeth yn ein gallu i ddiogelu ein buchesi rhag y clefyd hwn. Rwy'n edrych ymlaen at glywed eich barn chi ar y rhaglen ddiwygiedig i ddileu TB.