English: The UK Tory Chancellor, Rishi Sunak, yesterday was asked what was his message to musicians, actors and freelancers in the arts, and the Chancellor eventually told ITN that everyone is having to adapt. Quite frankly, that is not good enough. Llywydd, musicians, actors and freelancers in the arts are integral to the cultural and economic soul of our great nation. It is imperative that this Senedd, this Welsh Parliament, refuses to let the UK Government stand by idly and sacrifice our cultural landscape during this pandemic. Since my election to this place, I have strived to establish musical events and I'm privileged to now chair the cross-party group on music. Through this group, we have sought to bring together key stakeholders from across the entire music sector in Wales, from music educators to world-class orchestras, community choirs, brass bands and international artists. From the meeting of this key group, it was very apparent how devastating the impact of COVID-19 has been to the entire music sector in Wales. From this meeting, three key themes emerged from the challenges facing musicians: guidance around assuming activities; financial support for professionals in the music sector; a strategy for their sustainability. These challenges were shared with key Ministers from Welsh Government, and further to my correspondence I was grateful to the Deputy Minister for culture for meeting urgently with me to discuss these issues raised by the CPG. I know that we will all want to, as stated already, see music practice and performance resume safely as soon as this is possible and, of course, this has got to be guided by science. However, there remains a need for greater clarity in the existing Welsh Government guidance around music, and this needs urgent specification now. For instance, music teachers who work in private practice and in people's homes need clarity over how they can continue their work as safely as possible, complying with the rules. Community bands and choirs want clarification on how they can return safely to socially distanced rehearsal. There's also a need for specific guidance to be provided for musical instrumental performance teaching in schools. Music education, as the Minister knows, is key to skills, well-being, career pathways and attainment. The need, though, for further cultural UK Treasury funding to Wales means that these measures are continually adapting, but I would strongly articulate during this debate that assurances on those matters raised with the Minister be provided to the Senedd as a matter of urgency, and that further and specific guidance, as called for by the sector, will be issued for musicians by the Welsh Government. The second major issue raised was the number of musicians that have fallen between the gaps, despite Welsh Government efforts and the funding provided by furlough and other schemes. So, I greatly welcomed last week's Welsh Government launch of the freelance £2,500 grant. But I hear, as in successive schemes, today that, just days on, it is oversubscribed and closed in the first phase. So, this demonstrates, surely, the level and scale of the benefit to the economy of music in Wales, and demonstrates the underestimation of the need for this Wales-only fund. We need more funding, though, from the UK. So, how is this being articulated by the Minister to the UK Government as the Minister responsible for music in Wales? Finally, Llywydd, the letter from the CPG outlined the sector's continuing and deepening call for a national music strategy for Wales, and an underpinning music education plan and the actioning of the Welsh Government feasibility study on the future of music support services across Wales. A Welsh network of accessible, equitable pupil access to a music support service and instrumental tuition should not in Wales, surely, be based on postcode, the whim of a headteacher and, overall, the depth of a parent's pocket. We must be creating made-in-Wales employment pathways and professional interaction with the new curriculum in areas of creative learning. Class practitioners often have no or little experience. Wales must lead the way here, and I call again for the resolution of this and an end to the erosion of instrumental teaching across Wales. Culture, historically, has always felt the poor relation in public spending, but I also know that the Deputy Minister for Culture, Sport and Tourism, Lord Elis-Thomas, values greatly and understands that this is not just about the economy, culture or livelihoods - it is also about the type of Wales this Government sees for the future and sells to the wider world, and I know he has a deep passion for Wales's cultural soul and the need to save it. So, now, Minister, is that time, and you will have my full and unequivocal support in doing that. I support the motion.
Welsh: Ddoe gofynnwyd i Ganghellor Torïaidd y DU, Rishi Sunak, beth oedd ei neges i gerddorion, actorion a gweithwyr llawrydd yn y celfyddydau, a dywedodd y Canghellor yn y diwedd wrth ITN fod pawb yn gorfod addasu. A bod yn onest, nid yw hynny'n ddigon da. Lywydd, mae cerddorion, actorion a gweithwyr llawrydd yn y celfyddydau yn rhan annatod o enaid diwylliannol ac economaidd ein cenedl wych. Mae'n hanfodol fod y Senedd hon, y Senedd hon yng Nghymru, yn gwrthod gadael i Lywodraeth y DU wneud dim i atal ein tirwedd ddiwylliannol rhag cael ei haberthu yn ystod y pandemig hwn. Ers fy ethol i'r lle hwn, rwyf wedi ymdrechu i sefydlu digwyddiadau cerddorol ac mae'n fraint cael cadeirio'r grŵp trawsbleidiol ar gerddoriaeth. Drwy'r grŵp hwn, rydym wedi ceisio dod â rhanddeiliaid allweddol o bob rhan o'r sector cerddoriaeth yng Nghymru at ei gilydd, o addysgwyr cerddoriaeth i gerddorfeydd o'r radd flaenaf, corau cymunedol, bandiau pres ac artistiaid rhyngwladol. Wrth gyfarfod â'r grŵp allweddol hwn, roedd yn amlwg iawn pa mor ddinistriol yw effaith COVID-19 wedi bod i'r sector cerddoriaeth cyfan yng Nghymru. O'r cyfarfod hwn, daeth tair thema allweddol i'r amlwg o'r heriau sy'n wynebu cerddorion: canllawiau ar gynnal gweithgareddau; cymorth ariannol i weithwyr proffesiynol yn y sector cerddoriaeth; strategaeth ar gyfer eu cynaliadwyedd. Rhannwyd yr heriau hyn â Gweinidogion allweddol yn Llywodraeth Cymru, ac yn sgil fy ngohebiaeth roeddwn yn ddiolchgar i'r Dirprwy Weinidog diwylliant am gyfarfod â mi ar frys i drafod y materion a godwyd gan y grŵp trawsbleidiol. Fel y dywedwyd eisoes, gwn y byddwn i gyd am weld ymarfer a pherfformio cerddoriaeth yn ailddechrau'n ddiogel cyn gynted ag y bo modd ac wrth gwrs, rhaid iddo gael ei arwain gan wyddoniaeth. Fodd bynnag, mae angen mwy o eglurder yng nghanllawiau presennol Llywodraeth Cymru ynghylch cerddoriaeth, ac mae angen pennu hyn ar frys yn awr. Er enghraifft, mae angen eglurder ar athrawon cerddoriaeth sy'n gweithio'n breifat ac yng nghartrefi pobl ynglŷn â sut y gallant barhau â'u gwaith mor ddiogel â phosibl, gan gydymffurfio â'r rheolau. Mae bandiau a chorau cymunedol am gael eglurhad ynglŷn â sut y gallant ddychwelyd yn ddiogel i ymarfer gan gadw pellter cymdeithasol. Mae angen darparu canllawiau penodol hefyd ar gyfer addysg perfformio offerynnau cerddorol mewn ysgolion. Mae addysg gerddorol, fel y gŵyr y Gweinidog, yn allweddol i sgiliau, lles, llwybrau gyrfa a chyrhaeddiad. Fodd bynnag, mae'r angen am ragor o gyllid diwylliannol gan Drysorlys y DU i Gymru yn golygu bod y mesurau hyn yn addasu'n barhaus, ond carwn fynegi'n gryf yn y ddadl hon y dylid rhoi sicrwydd ynglŷn â'r materion a godwyd gyda'r Gweinidog i'r Senedd fel mater o frys, ac y bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi canllawiau penodol pellach, fel y mae'r sector yn galw amdanynt. Yr ail fater pwysig a godwyd oedd nifer y cerddorion sydd wedi disgyn i'r bylchau, er gwaethaf ymdrechion Llywodraeth Cymru a'r cyllid a ddarparwyd gan gynlluniau ffyrlo a chynlluniau eraill. Felly, roeddwn yn falch iawn yr wythnos diwethaf o weld Llywodraeth Cymru yn lansio'r grant llawrydd o £2,500. Ond rwy'n clywed heddiw, ddyddiau'n unig yn ddiweddarach, fel gyda chynlluniau olynol, fod gormod o geisiadau wedi'u gwneud iddo, a bod y cyfnod cyntaf eisoes wedi cau. Felly, mae hyn yn sicr yn dangos lefel a maint budd cerddoriaeth i economi Cymru, ac mae'n dangos bod amcangyfrif rhy isel wedi'i wneud o'r angen am y gronfa hon i Gymru'n unig. Ond mae angen mwy o gyllid gan y DU. Felly, sut y caiff hyn ei fynegi gan y Gweinidog i Lywodraeth y DU fel y Gweinidog sy'n gyfrifol am gerddoriaeth yng Nghymru? Yn olaf, Lywydd, amlinellai'r llythyr gan y grŵp trawsbleidiol alwad barhaus a mwyfwy dwys y sector am strategaeth gerddoriaeth genedlaethol i Gymru, a chynllun addysg gerddorol sylfaenol a gweithredu astudiaeth ddichonoldeb Llywodraeth Cymru ar ddyfodol gwasanaethau cymorth cerddoriaeth ledled Cymru. Does bosibl y dylid seilio rhwydwaith Gymreig o fynediad hygyrch a theg i ddisgyblion at wasanaeth cymorth cerddoriaeth a hyfforddiant offerynnol yng Nghymru ar god post, ar fympwy penaethiaid ac yn gyffredinol, ar ddyfnder poced rhiant. Rhaid inni greu llwybrau cyflogaeth wedi'u gwneud yng Nghymru a rhyngweithio proffesiynol â'r cwricwlwm newydd mewn meysydd dysgu creadigol. Yn aml, nid oes gan addysgwyr dosbarth fawr ddim profiad, os o gwbl. Rhaid i Gymru arwain y ffordd yma, a galwaf eto am ddatrys hyn a rhoi terfyn ar erydu addysgu offerynnol ledled Cymru. Mae diwylliant, yn hanesyddol, bob amser wedi teimlo fel perthynas dlawd mewn gwariant cyhoeddus, ond gwn hefyd fod y Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth, yr Arglwydd Elis-Thomas, yn gweld gwerth hyn yn fawr ac yn deall nad yw'n ymwneud yn unig â'r economi, diwylliant na bywoliaeth yn unig - mae hefyd yn ymwneud â'r math o Gymru y mae'r Llywodraeth hon yn ei weld ar gyfer y dyfodol ac yn ei werthu i'r byd ehangach, a gwn ei fod yn teimlo'n angerddol ynglŷn ag enaid diwylliannol Cymru a'r angen i'w achub. Felly, Weinidog, nawr yw'r adeg, ac fe gewch fy nghefnogaeth lawn a diamwys i wneud hynny. Rwy'n cefnogi'r cynnig.