English: Thank you, Dirprwy Lywydd. Now, last week, of course, Betsi Cadwaladr University Health Board decided that they would force nurses, midwives and healthcare support workers to extend their shifts for no extra pay. The plan was to enforce an extra 30-minute unpaid break per shift, even though many nurses, of course, don't have time to take their breaks as it is. And by the health board's own admission, it would have meant nurses working an extra unpaid shift per month to make up their hours. Now, the decision was meant to save around about £25,000 a month. Not an inconsiderable sum, you might say, but, of course, when you put it in context, the board is already spending over £1 million a month on agency nurses, then it's a relatively tiny amount of financial saving, but the health board was willing to destroy the goodwill of nursing staff that keep our NHS working. I, as I'm sure many of you have, have received hundreds of messages in the last few weeks from the nurses, the patients and their families who would potentially have been affected by this. Those people working on the front line were saying - I'll quote one nurse - 'This will be the final nail in the coffin for nurses working for Betsi. We already work on understaffed wards, so we're lucky if we take a break, and this will mean lots of nurses moving away from the nursing profession and I will be one of them.' Another nurse told me: 'This decrease in pay would involve me working an extra 6-hour shift a month, causing significant childcare issues and increased costs for this. I feel the people responsible want more and more out of an already-struggling workforce'. And, of course, don't forget that over 1,000 nurses in Betsi Cadwaladr health board are aged 55 and over, and if you lose that group of experienced and dedicated professionals because of this misguided attempt - I have to say - to save a few pounds, then you will clearly reap what you sow. One in 10 nursing posts at Betsi are currently vacant, meaning that overstretched nurses and staff are already having to work extra hours anyway. Now, this proposal has wrecked morale in a workforce already on the brink, and many nurses, as I quoted, have said that they will quit, some saying that they would retire early, others suggesting that they might even have to take sick leave if the scheme was introduced. Plaid Cymru and the unions have fought this tooth and nail. We collected, as a party, over 3,500 names on a petition. Unite as well collected the petition; collectively, I think it's over 8,000 names between us. And the union, of course, were even talking of balloting members on possible industrial action, even strike action. Now, what does that say when dedicated health professionals are saying 'enough is enough' and would consider the unthinkable and take strike action to safeguard their working conditions? And that, of course, was the context in which we, Plaid Cymru, brought this motion before the National Assembly today. A situation that nurses, midwives, healthcare support workers, patients and so many others of us find intolerable. But, of course, things have changed. Late this afternoon, news broke that Betsi Cadwaladr University Health Board have shelved the proposals in a clear victory to those of us who have been campaigning for this, and, of course, a huge relief to those who would have been so affected by these proposals. But there are so many questions, now, to be asked. How did it come to this? Why did the board not see the folly of its ways sooner? Plaid Cymru brought a debate on this very issue to this National Assembly a few weeks ago; the Minister could have stopped it then, but he chose to back the board. There are big questions about this whole process and how meaningful, really, was the consultation process. So, I look forward to hearing what the Minister has to say about this whole debacle and how a health board under his direct control was allowed to pursue these proposals in the first place. And I will be looking, Minister, in your response, for a guarantee that this will not be allowed to happen again. If you give us that, then I probably won't move this motion to a vote this afternoon, but, if you don't, then, clearly, we will need a statement from this National Assembly making it clear that this proposal was wholly unacceptable and that we will not tolerate such a proposal again in the future.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Nawr, yr wythnos diwethaf, wrth gwrs, penderfynodd Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr y byddent yn gorfodi nyrsys, bydwragedd a gweithwyr cymorth gofal iechyd i ymestyn eu sifftiau heb unrhyw dâl ychwanegol. Y cynllun oedd gorfodi egwyl di-dâl o 30 munud ychwanegol fesul shifft, er nad oes gan lawer o nyrsys amser i gael eu hegwyl fel y mae wrth gwrs. A thrwy gyfaddefiad y bwrdd iechyd ei hun, byddai wedi golygu bod nyrsys yn gweithio sifft ddi-dâl ychwanegol y mis i gyflawni eu horiau. Nawr, roedd y penderfyniad i fod i arbed tua £25,000 y mis. Gallech ddweud nad yw'n swm ansylweddol, ond wrth gwrs, o'i roi yn ei gyd-destun, mae'r bwrdd eisoes yn gwario dros £1 filiwn y mis ar nyrsys asiantaeth, ac felly mae'n swm cymharol fach o arbediad ariannol, ond roedd y bwrdd iechyd yn barod i ddinistrio ewyllys da staff nyrsio sy'n cadw ein GIG yn weithredol. Nawr, rwyf fi, fel llawer ohonoch rwy'n siŵr, wedi cael cannoedd o negeseuon yn ystod yr wythnosau diwethaf gan y nyrsys, y cleifion a'u teuluoedd, a fyddai wedi cael eu heffeithio gan hyn o bosibl. Roedd y bobl a oedd yn gweithio ar y rheng flaen yn dweud - ac fe ddyfynnaf un nyrs - Hon fydd yr hoelen olaf yn yr arch i nyrsys sy'n gweithio i Betsi Cadwaladr. Rydym eisoes yn gweithio ar wardiau heb staff digonol, felly rydym yn lwcus os cawn egwyl, a bydd hyn yn golygu bod llawer o nyrsys yn troi cefn ar y proffesiwn nyrsio, a byddaf i yn un ohonynt. Dywedodd nyrs arall wrthyf, Byddai'r gostyngiad hwn yn y cyflog yn golygu fy mod yn gweithio shifft 6 awr ychwanegol y mis, gan achosi problemau gofal plant sylweddol a chostau uwch am hynny. Rwy'n teimlo bod y bobl sy'n gyfrifol eisiau mwy a mwy allan o weithlu sydd eisoes yn ei chael hi'n anodd. Ac wrth gwrs, peidiwch ag anghofio bod dros 1,000 o nyrsys ym mwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn 55 oed neu'n hŷn, ac os collwch y grŵp hwnnw o weithwyr proffesiynol profiadol ac ymroddedig oherwydd yr ymgais gyfeiliornus hon - mae'n rhaid i mi ddweud - i arbed ychydig bunnoedd, byddwch yn amlwg yn medi'r hyn rydych yn ei hau. Mae un o bob 10 swydd nyrsio yn Betsi Cadwaladr yn wag ar hyn o bryd, sy'n golygu bod nyrsys a staff sydd dan ormod o bwysau eisoes yn gorfod gweithio oriau ychwanegol beth bynnag. Nawr, mae'r cynnig hwn wedi dryllio morâl mewn gweithlu sydd eisoes ar y dibyn, ac mae llawer o nyrsys, fel y dyfynnais, wedi dweud y byddant yn rhoi'r gorau iddi, gyda rhai'n dweud y byddent yn ymddeol yn gynnar, eraill yn awgrymu y gallai fod rhaid iddynt fynd ar absenoldeb salwch hyd yn oed pe bai'r cynllun yn cael ei weithredu. Mae Plaid Cymru a'r undebau wedi brwydro'n ffyrnig yn erbyn hyn. Fel plaid, casglasom dros 3,500 o enwau ar ddeiseb. Casglodd Unite enwau ar y ddeiseb hefyd; gyda'n gilydd, rwy'n credu ei fod dros 8,000 o enwau rhyngom. Ac roedd yr undeb, wrth gwrs, yn sôn am roi pleidlais i'r aelodau ar weithredu diwydiannol posibl, a streicio hyd yn oed. Nawr, beth y mae hynny'n ei ddweud pan fydd gweithwyr iechyd proffesiynol ymroddedig yn dweud 'digon yw digon' ac yn ystyried yr hyn sydd y tu hwnt i amgyffred a streicio er mwyn diogelu eu hamodau gwaith? A dyna, wrth gwrs, oedd y cyd-destun y gwnaethom ni ym Mhlaid Cymru gyflwyno'r cynnig hwn gerbron y Cynulliad Cenedlaethol heddiw. Mae'n sefyllfa y mae nyrsys, bydwragedd, gweithwyr cymorth gofal iechyd, cleifion a chymaint o rai eraill ohonom yn ei chael yn annioddefol. Ond wrth gwrs, mae pethau wedi newid. Yn hwyr y prynhawn yma, torrodd y newyddion fod Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr wedi rhoi'r gorau i'r argymhellion mewn buddugoliaeth amlwg i'r rhai ohonom sydd wedi bod yn ymgyrchu dros hyn, ac wrth gwrs, mae'n rhyddhad enfawr i'r rhai a fyddai wedi cael eu heffeithio gymaint gan yr argymhellion hyn. Ond mae cymaint o gwestiynau i'w gofyn yn awr. Sut y daeth hi i hyn? Pam na welodd y bwrdd ffolineb ei ffyrdd yn gynt? Daeth Plaid Cymru â dadl ar yr union fater hwn i'r Cynulliad Cenedlaethol ychydig wythnosau yn ôl; gallai'r Gweinidog fod wedi ei atal bryd hynny, ond dewisodd gefnogi'r bwrdd. Mae cwestiynau mawr i'w gofyn am yr holl broses a pha mor ystyrlon, mewn gwirionedd, oedd y broses ymgynghori. Felly, edrychaf ymlaen at glywed beth sydd gan y Gweinidog i'w ddweud am yr holl fater a sut y caniatawyd i fwrdd iechyd o dan ei reolaeth uniongyrchol fynd ar drywydd yr argymhellion hyn yn y lle cyntaf. A byddaf yn edrych am sicrwydd yn eich ymateb, Weinidog, na chaniateir i hyn ddigwydd eto. Os rhowch hynny inni, mae'n debyg na fyddaf yn symud y cynnig hwn i bleidlais y prynhawn yma, ond os na wnewch hynny, yn amlwg, bydd angen datganiad gan y Cynulliad Cenedlaethol hwn yn ei gwneud yn glir fod yr argymhelliad hwn yn gwbl annerbyniol ac na fyddwn yn goddef argymhelliad o'r fath eto yn y dyfodol.