English: Thank you, Deputy Presiding Officer. On 27 July this year, I published the updated neurological conditions delivery plan. This plan reaffirms our continued commitment to ensuring those affected by neurological conditions have timely access to care when they need it and as close to their homes as possible. The plan was first published in May 2014. It focuses on raising awareness of neurological conditions, ensuring quick diagnosis, providing fast and effective care, and working together across sectors to help people live with their condition. The plan also aims to improve the information available on neurological conditions and treatment, as well as help to target research into causes, treatments, and cures. The delivery plan sets out our expectations of all stakeholders and provides a framework for action by health boards, NHS trusts and partner organisations. There are more than 100,000 people in Wales affected with a long term neurological condition. Conditions range from - without an exhaustive list - cerebral palsy, muscular dystrophy, Parkinson's, through to multiple sclerosis and epilepsy and others. Numerous other people suffer from short-term or infrequent neurological conditions. Good progress has been made since the original plan was published in 2014. In the last annual statement of progress, published this March, there was a reduction in the average time an individual spent in hospital, falling from 6.4 days in 2010-11 to 4.2 days in 2015-16. The length of stay following an elective admission has also reduced from 3.9 days to 2.2 days, and a similar reduction has been seen in emergency admissions, from 9.2 days to seven days. Along with positive improvements in the treatment and care of neurological patients, we have seen a substantial increase in the number of patients recruited into neurological health and care research in Wales clinical studies: 511 patients took part in 2015-16, compared to 300 patients in 2010-11. Neurological care represents the tenth biggest expenditure area for the NHS in Wales. Over the four years to 2015, this rose 65 per cent, up to £293.7 million. In terms of spend per head of population, that equates to £91.76 per person. The updated plan contains key actions, which build on the foundations of the previous plan and continue to drive forward the vision for improving services across Wales more effectively, at greater pace, and in conjunction with each health board's local vision for their resident population. Actions include strongly encouraging health boards to talk and listen to their patients and stakeholders, and to strengthen their partnerships with local authorities and the third sector. The plan reaffirms the Welsh Government's resolve to ensure people receive a faster diagnosis wherever possible. Actions in the plan require health boards and networks to take steps to raise awareness of neurological conditions at a primary care level, and to provide the right access and support to specialist assessments and tests. The plan also recognises the valuable role played by the third sector, who've come together under one umbrella as the Wales Neurological Alliance. The alliance is seeking to raise awareness among healthcare professionals, using funding secured from the neurological conditions implementation group. So, we are now in a place to move ahead with greater pace. The conditions implementation group provides national leadership and support to do so. That implementation group brings together all the health boards, the third sector, and the Welsh Government to work together collaboratively. That group has identified priorities for 2017-18, and these include developing a co-productive approach to increasing awareness of neurological conditions, delivering clear and consistent patient information, the consistent delivery of access to neurology services for patients of all ages throughout Wales, developing consistent and coherent neuro-rehabilitation services for patients of all ages, and developing and responding to both patient experience and outcome measures. These priorities continue to be supported by £1 million of funding each year. Together, the neurological conditions and the stroke implementation groups have continued to work together and combine their moneys for a joint project. For example, combined funding has been used to deliver a pan-Wales £1.2 million neurological rehabilitation improvement programme. In 2016, the implementation groups worked in partnership to develop patient-related experience measures, or PREMs, and patient-related outcome measures, or PROMs, for both stroke and neurological conditions in Wales. This programme aims to gain an insight into services from a patient perspective and use their real-life experience to help improve our services. By March of next year, the aim is for Wales to have PREMs and PROMs that can be administered, collected, and collated on a national level. These should help both to identify inequalities in health and care provision across Wales, to support the evaluation of service development, and demonstrate change over time. Patients are able to access the new treatment fund that I announced at the beginning of this year. We've built on the equitable system we have in place by ensuring the fund supports all new medicines that have been proven to have a good balance between cost and price charged to the NHS by the manufacturer. The fund underpins our evidence-based approach to the availability of new medicines, and supports faster access to the full range of new medicines coming through the appraisal pipeline. Through Health and Care Research Wales, the Welsh Government has invested £1.2 million in the Brain Repair and Intracranial Neurotherapeutics Unit, or BRAIN Unit, set up in May 2015 and led by Cardiff University. This unit is seeking to deliver novel cell, drug, and growth factor therapies to patients with currently untreatable neurological and neurodegenerative diseases, such as multiple sclerosis. We must make the most of our resources in Wales - not least the skill, dedication, and hard work of our clinical staff, service managers, and our third sector organisations. We want to create a more equal relationship between patient and healthcare professionals, enabling people to co-produce their treatment based on their values, goals, and circumstances. Whilst there are clear areas where progress has been made, often through collaboration between NHS Wales, the third sector, and other partners, I will not, of course, fail to acknowledge that there is still work to be done. The updated neurological conditions delivery plan recognises this and contains a set of actions to continue to build on this progress and ultimately to improve the services for those with a neurological condition, no matter where in Wales somebody lives. I'd like to take this opportunity to thank those involved in the progress to date and offer my continued support and encouragement to those responsible for taking this forward.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Ar 27 Gorffennaf eleni, cyhoeddais y cynllun cyflawni newydd ar gyfer cyflyrau niwrolegol. Mae'r cynllun hwn yn ailddatgan ein hymrwymiad parhaus i sicrhau bod gan y rhai yr effeithir arnyn nhw gan gyflyrau niwrolegol gyfle i gael gofal mewn da bryd pan fydd ei angen arnyn nhw, a hynny mor agos i'w cartrefi â phosibl. Cyhoeddwyd y cynllun yn gyntaf ym mis Mai 2014. Mae'n canolbwyntio ar godi ymwybyddiaeth o gyflyrau niwrolegol, gan sicrhau diagnosis cyflym, rhoi gofal cyflym ac effeithiol, a chydweithio ar draws sectorau er mwyn helpu pobl i fyw gyda'u cyflwr. Mae'r cynllun hefyd yn ceisio gwella'r wybodaeth sydd ar gael am gyflyrau niwrolegol a'u triniaeth, yn ogystal â helpu i dargedu ymchwil i achosion, triniaethau a meddyginiaethau. Mae'r cynllun cyflawni yn nodi ein disgwyliadau gan yr holl randdeiliaid ac yn darparu fframwaith ar gyfer ei weithredu gan fyrddau iechyd, ymddiriedolaethau'r GIG a sefydliadau partner. Mae cyflwr niwrolegol hirdymor yn effeithio ar fwy na 100,000 o bobl yng Nghymru. Mae'r cyflyrau yn amrywio o - heb roi rhestr gynhwysfawr - barlys yr ymennydd, nychdod cyhyrol, Parkinson, hyd at sglerosis ymledol ac epilepsi ac eraill. Mae nifer o bobl eraill yn dioddef o gyflyrau niwrolegol byrdymor neu anfynych. Gwnaed cynnydd da ers cyhoeddi'r cynllun gwreiddiol yn 2014. Yn y datganiad o gynnydd blynyddol diwethaf, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth, roedd lleihad yn yr amser cyfartalog a wariwyd gan unigolyn yn yr ysbyty, gan ddisgyn o 6.4 diwrnod yn 2010-11 i 4.2 diwrnod yn 2015-16. Mae hyd yr arhosiad yn dilyn mynediad dewisol hefyd wedi disgyn o 3.9 diwrnod i 2.2 diwrnod, a gwelwyd lleihad tebyg mewn mynediadau brys, o 9.2 diwrnod i saith diwrnod. Ynghyd â gwelliannau cadarnhaol i driniaeth a gofal cleifion niwrolegol, gwelwyd cynnydd sylweddol yn nifer y cleifion a gafodd eu recriwtio i fod yn rhan o ymchwil iechyd a gofal niwrolegol mewn astudiaethau clinigol yng Nghymru: cymerwyd rhan gan 511 o gleifion yn 2015-16, o'i gymharu â 300 o gleifion yn 2010-11. Gofal niwrolegol yw'r degfed maes gwariant uchaf i'r GIG yng Nghymru. Dros y pedair blynedd hyd at 2015, cododd hyn 65 y cant, i £293.7 miliwn. O ran gwariant fesul pen o'r boblogaeth, mae hynny'n cyfateb i £91.76 y pen. Mae'r cynllun a ddiweddarwyd yn cynnwys camau allweddol, sy'n adeiladu ar seiliau'r cynllun blaenorol ac yn parhau i lywio'r weledigaeth ar gyfer gwella gwasanaethau ledled Cymru yn fwy effeithiol, yn gyflymach, ac ar y cyd â gweledigaeth leol pob bwrdd iechyd ar gyfer eu trigolion nhw. Ymysg y camau gweithredu mae annog byrddau iechyd yn gryf i siarad a gwrando ar eu cleifion a'u rhanddeiliaid, a chryfhau eu partneriaethau gydag awdurdodau lleol a'r trydydd sector. Mae'r cynllun yn ailddatgan penderfyniad Llywodraeth Cymru i sicrhau bod pobl yn cael diagnosis cyflymach lle bynnag y bo modd. Mae camau gweithredu yn y cynllun yn ei gwneud hi yn ofynnol i fyrddau iechyd a rhwydweithiau gymryd camau i godi ymwybyddiaeth o gyflyrau niwrolegol ar lefel gofal sylfaenol, a rhoi'r mynediad a'r cymorth cywir i asesiadau a phrofion arbenigol. Mae'r cynllun hefyd yn cydnabod swyddogaeth werthfawr y trydydd sector, sydd wedi dod ynghyd o dan un ymbarél fel Cymdeithas Niwrolegol Cymru. Mae'r gynghrair yn ceisio codi ymwybyddiaeth ymhlith gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, gan ddefnyddio cyllid a gafwyd gan y grŵp gweithredu ar gyflyrau niwrolegol. Felly, rydym ar hyn o bryd mewn sefyllfa i symud ymlaen yn gyflymach. Mae'r grŵp gweithredu ar gyflyrau yn rhoi arweiniad a chefnogaeth i wneud hynny yn genedlaethol. Mae'r grŵp gweithredu hwnnw yn dwyn ynghyd yr holl fyrddau iechyd, y trydydd sector, a Llywodraeth Cymru i gydweithio â'i gilydd. Mae'r grŵp hwnnw wedi nodi blaenoriaethau ar gyfer 2017-18. Mae'r rhain yn cynnwys datblygu dull cyd-gynhyrchiol o gynyddu ymwybyddiaeth o gyflyrau niwrolegol, rhoi gwybodaeth glir a chyson am gleifion, sicrhau bod darpariaeth o wasanaethau niwroleg ar gael yn gyson i gleifion o bob oedran ledled Cymru, datblygu gwasanaethau niwroadferol cyson a chydlynol i gleifion o bob oedran, a datblygu ac ymateb i brofiadau cleifion a mesurau canlyniadau. Mae'r blaenoriaethau hyn yn parhau i gael eu cefnogi gan £1 filiwn o gyllid bob blwyddyn. Gyda'i gilydd, mae'r grwpiau cyflyrau niwrolegol a'r grwpiau gweithredu ar gyfer strôc wedi parhau i gydweithio a chyfuno eu harian ar gyfer prosiect ar y cyd. Er enghraifft, defnyddiwyd arian cyfunol i gyflwyno rhaglen wella gwerth £1.2 miliwn ar gyfer adsefydlu niwrolegol Cymru gyfan. Yn 2016, bu'r grwpiau gweithredu yn gweithio gyda'i gilydd i ddatblygu mesurau profiad o ran y claf, neu PREMs, a mesurau canlyniadau o ran y claf, neu PROMs, ar gyfer strôc a chyflyrau niwrolegol yng Nghymru. Nod y rhaglen hon yw cael cipolwg ar wasanaethau o safbwynt y claf a defnyddio'u profiadau gwirioneddol i helpu i wella ein gwasanaethau. Erbyn mis Mawrth y flwyddyn nesaf, y nod yw bod gan Gymru PREMs a PROMs y gellir eu gweinyddu, eu casglu a'u coladu ar lefel genedlaethol. Dylai'r rhain helpu i nodi anghydraddoldebau mewn darpariaeth iechyd a gofal ledled Cymru, a chefnogi'r gwaith o werthuso datblygiad y gwasanaethau, a dangos newid dros amser. Gall cleifion gael mynediad i'r gronfa driniaeth newydd a gyhoeddais ddechrau'r flwyddyn hon. Rydym wedi adeiladu ar y system deg sydd gennym ar waith trwy sicrhau bod y gronfa yn cefnogi pob meddyginiaeth newydd sydd wedi dangos bod cydbwysedd da rhwng y gost a'r pris a godir gan y gwneuthurwr i'r GIG. Mae'r gronfa wrth wraidd ein dull ni, sy'n seiliedig ar dystiolaeth, o sicrhau bod meddyginiaethau newydd ar gael, ac mae'n cefnogi mynediad cyflymach i'r ystod lawn o feddyginiaethau newydd sydd wrthi'n cael eu gwerthuso. Trwy Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru, mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi £1.2 miliwn yn Uned Cyweirio'r Ymennydd a Niwrotherapiwteg Mewngreuanol, neu Uned BRAIN, a sefydlwyd ym mis Mai 2015 ac a arweinir gan Brifysgol Caerdydd. Nod yr uned hon yw creu darpariaeth o therapïau newydd o ran y celloedd, cyffuriau a ffactorau twf i gleifion sydd â chlefydau niwrolegol a niwroddirywiol na ellir eu trin ar hyn o bryd, fel sglerosis ymledol. Mae'n rhaid inni wneud y gorau o'n hadnoddau yng Nghymru - nid yn lleiaf o ran sgiliau, ymroddiad a gwaith caled ein staff clinigol, y rheolwyr gwasanaeth, a'n sefydliadau trydydd sector. Rydym yn awyddus i greu perthynas fwy cyfartal rhwng cleifion a gweithwyr proffesiynol gofal iechyd, gan alluogi pobl i gyd-gynhyrchu eu triniaeth yn seiliedig ar eu gwerthoedd, eu hamcanion a'u hamgylchiadau. Er bod meysydd lle mae cynnydd wedi bod yn amlwg, yn aml trwy gydweithio rhwng GIG Cymru, y trydydd sector, a phartneriaid eraill, ni fyddaf, wrth reswm, yn brin o gydnabod bod gwaith eto i'w wneud. Mae'r cynllun cyflawni a ddiweddarwyd ar gyfer cyflyrau niwrolegol yn cydnabod hyn ac mae'n cynnwys cyfres o gamau gweithredu er mwyn parhau i adeiladu ar y cynnydd hwn ac yn y pen draw i wella'r gwasanaethau ar gyfer y rhai sy'n dioddef o gyflwr niwrolegol, ni waeth ymhle yng Nghymru y mae rhywun yn byw. Hoffwn i achub ar y cyfle hwn i ddiolch i'r rheini sydd wedi cymryd rhan yn y cynnydd hyd yn hyn, a chynnig fy nghefnogaeth a'm hanogaeth barhaol i'r rhai sy'n gyfrifol am ddatblygu'r gwaith.