English: Cabinet Secretary, thanks for your statement today. Some good news, at last; it has been a long time coming. When you mentioned the frustration of certain Members, I think a large chunk of that frustration has come from the Member for Torfaen and me over the last few weeks and months. We have called for this statement, and you did say you would deliver it at the end of October, and you have, so thank you for that. You told us what we've wanted to hear and what clinicians have been calling for for a very long time in south-east Wales. I think I attended my first Gwent Clinical Futures meeting on the development of the specialist critical care centre back in 2004 - the work, in those days, of the Gwent NHS trust. So, we really have waited a long time to get to this decision. Indeed, we'll have waited even longer by the time it does finally open in 2022. So, first of all, can I ask why has it taken so long to get to this point, given the level of support from clinicians and the public? I do appreciate that a number of ducks have had to be got into a certain row for us to get to this point, but it has been an inordinate length of time. Currently, services at the Royal Gwent and Nevill Hall are creaking under the strain of the demands being placed upon them. We're all having complaints from constituents about this state of affairs, but reform of these hospital services - and I've had to tell my constituents this - has been dependent on waiting for the critical care centre to be developed so that pressure can be relieved. So, it's been a question of getting the horse before the cart in that sense. Back in those meetings 10 years ago, I remember being told that the redevelopment of Nevill Hall was 10 years down the line, behind the development of the critical care centre. Well, we're actually beyond the point now at which Nevill Hall was supposed to be redeveloped, so can you update us on the timescale for the redevelopment of Nevill Hall and the Royal Gwent? I don't mean a firm timescale, but can you at least give us an indication of when you think that those hospitals, or general hospital replacement, will be coming online? Will this not happen fully until the transfer of services in 2022 or do you anticipate a phased transition to the new site and a phased decommissioning of services at other hospitals, with capacity being released as we go along the way, or do you see that everything will simply happen after 2022? Although there's been overwhelming backing for the scheme, it is, true to say, a fair distance from south Powys to Abergavenny and it's clearly considerably further to the Llanfrechfa Grange site in Cwmbran. So, what reassurances can you give the people of north Monmouthshire and south Powys that these increased journey times will not cause too many problems, and what modelling has been done for ambulance journey times? It's less of an issue for me in my constituency, but I know in Kirsty Williams's constituency in Brecon and Radnor that there has been a concern about the extension of journey times to the new centre. So, what work has been done in this area? We are now faced with another five or six years before the new centre opens. What certainty is there for recruitment during that time? This has been raised already by Rhun ap Iorwerth. Are those being recruited into the NHS being made aware of these changes? We need to allay any uncertainties during the transition phase. I do agree with your comment, Cabinet Secretary, that this is about creating an integrated, efficient NHS, with one hub dealing with the most complex emergency treatments, freeing up capacity across the rest of the health board area for better primary care. In reference to the concerns about public transport, Cwmbran is not so way off the public transport network that I think that that will cause massive problems - there are many good bus services and train services to that area. Of course, the whole point of the critical care centre is it's not going to be a general hospital where people are generally dropping in by car; it is going to be something that is visited by people in ambulances after their involvement in serious accidents - people with serious conditions. So, I don't think that that is such an issue as it would be for a general hospital, but nonetheless I'm pleased that you did address that earlier. Gwent Clinical Futures was dependent not just on this new centre, but also high-quality community services. I remember looking at a diagram with a pyramid. You had the triple care centre at the top and you had primary care in the middle and you had community services at the bottom. Back then, clinicians were very clear that this new system would only work if those community services at the bottom of the pyramid were brought online at the same time. You seem to indicate in your statement that you're confident with the level of progress, the rate of progress, you made in developing those community services. Can you give us an assurance that when we get to 2021, 2022 - whenever that final opening date is - that all of this will work together as an integrated, cohesive NHS in south-east Wales, and there won't be any surprise at that point with a lack of capacity that hasn't been anticipated at this point in time? Thank you.
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, diolch am eich datganiad heddiw. Rhywfaint o newyddion da, o'r diwedd; mae wedi bod yn amser hir yn cyrraedd. Pan oeddech yn crybwyll rhwystredigaeth rhai Aelodau, rwy'n meddwl bod llawer iawn o'r rhwystredigaeth honno wedi dod gan yr Aelod dros Dorfaen a mi dros yr ychydig wythnosau a misoedd diwethaf. Rydym wedi galw am y datganiad hwn, ac roeddech wedi dweud y byddech yn ei ddarparu ddiwedd mis Hydref, ac rydych wedi gwneud, felly diolch ichi am hynny. Dywedasoch wrthym yr hyn yr ydym wedi bod eisiau ei glywed a'r hyn y mae clinigwyr wedi bod yn galw amdano ers amser hir iawn yn y de-ddwyrain. Rwy'n credu i mi fynd i'm cyfarfod Dyfodol Clinigol Gwent cyntaf ar ddatblygiad y ganolfan gofal critigol arbenigol hon yn ôl yn 2004 - gwaith ymddiriedolaeth GIG Gwent yn y dyddiau hynny. Felly, rydym yn wir wedi disgwyl yn hir i gael y penderfyniad hwn. Yn wir, byddwn wedi aros hyd yn oed yn hirach erbyn yr amser y bydd yn agor o'r diwedd yn 2022. Felly, yn gyntaf oll, a gaf i ofyn pam y mae wedi cymryd cyhyd i gyrraedd y pwynt hwn, o ystyried y lefel o gefnogaeth gan glinigwyr a'r cyhoedd? Rwy'n sylweddoli y bu'n rhaid rhoi trefn ar nifer o bethau er mwyn i ni gyrraedd y pwynt hwn, ond mae wedi cymryd llawer gormod o amser. Ar hyn o bryd, mae gwasanaethau yn Ysbyty Brenhinol Gwent a Nevill Hall yn gwegian dan straen y gofynion sy'n cael eu rhoi arnynt. Rydym ni i gyd yn cael cwynion gan etholwyr am y sefyllfa hon, ond mae diwygio'r gwasanaethau ysbytai hyn - ac rwyf wedi gorfod dweud hyn wrth fy etholwyr - wedi bod yn ddibynnol ar aros i'r ganolfan gofal critigol gael ei datblygu fel y gellir rhyddhau pwysau. Felly, mae wedi bod yn fater o gael y ceffyl o flaen y drol yn yr ystyr hwnnw. Yn ôl yn y cyfarfodydd hynny 10 mlynedd yn ôl, rwy'n cofio cael gwybod bod ailddatblygu Nevill Hall 10 mlynedd yn y dyfodol, y tu ôl i ddatblygiad y ganolfan gofal critigol. Wel, rydym mewn gwirionedd y tu hwnt i'r pwynt yn awr lle'r oedd Nevill Hall i fod i gael ei ailddatblygu, felly a allwch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni am yr amserlen ar gyfer ailddatblygu Nevill Hall ac Ysbyty Brenhinol Gwent? Nid wyf yn golygu amserlen gadarn, ond a allwch chi o leiaf roi syniad i ni pryd y byddwch yn meddwl y bydd yr ysbytai hynny, neu ysbyty cyffredinol newydd, yn dod ar-lein? A fydd hyn yn peidio â digwydd yn llawn hyd nes trosglwyddo gwasanaethau yn 2022, neu a ydych yn rhagweld cyfnod pontio graddol i'r safle newydd a datgomisiynu fesul cam ar wasanaethau mewn ysbytai eraill, gyda chapasiti yn cael ei ryddhau wrth i ni fynd ar hyd y ffordd, neu a ydych yn gweld y bydd popeth yn digwydd ar ôl 2022? Er bod y cynllun wedi cael cefnogaeth aruthrol, mae'n wir i ddweud bod cryn bellter o dde Powys i'r Fenni ac mae'n amlwg yn bellach o lawer i safle Llanfrechfa Grange yng Nghwmbrân. Felly, pa sicrwydd y gallwch chi ei roi i bobl gogledd sir Fynwy a de Powys na fydd yr amseroedd teithio hirach hyn yn achosi gormod o broblemau, a pha waith modelu sydd wedi'i wneud ar gyfer amseroedd teithio mewn ambiwlans? Mae'n llai o broblem i mi yn fy etholaeth i, ond rwy'n gwybod yn etholaeth Kirsty Williams ym Mrycheiniog a Maesyfed y bu pryder am yr amseroedd teithio hirach i'r ganolfan newydd. Felly, pa waith sydd wedi'i wneud yn y maes hwn? Rydym yn awr yn wynebu pump neu chwe blynedd arall cyn i'r ganolfan newydd agor. Pa sicrwydd sydd ar gyfer recriwtio yn ystod y cyfnod hwnnw? Mae hyn wedi ei godi eisoes gan Rhun ap Iorwerth. A yw'r rhai sy'n cael eu recriwtio i'r GIG yn cael eu gwneud yn ymwybodol o'r newidiadau hyn? Mae angen i ni leddfu unrhyw ansicrwydd yn ystod y cyfnod pontio. Rwy'n cytuno â'ch sylwadau, Ysgrifennydd y Cabinet, bod hyn yn ymwneud â chreu GIG integredig, effeithlon, gydag un canolfan yn ymdrin â'r triniaethau brys mwyaf cymhleth, gan ryddhau capasiti ar draws gweddill ardal y bwrdd iechyd ar gyfer gofal sylfaenol gwell. Wrth gyfeirio at y pryderon am drafnidiaeth gyhoeddus, nid yw Cwmbrân mor bell â hynny oddi ar y rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus fel fy mod yn credu y bydd yn achosi problemau enfawr - mae llawer o wasanaethau bws a thrên da i'r ardal honno. Wrth gwrs, holl bwynt y ganolfan gofal critigol yw nad yw'n mynd i fod yn ysbyty cyffredinol lle mae pobl yn gyffredinol yn galw heibio mewn car; mae'n mynd i fod yn lle y bydd pobl yn ymweld ag ef mewn ambiwlansys ar ôl bod mewn damweiniau difrifol - pobl sydd â chyflyrau difrifol. Felly, nid wyf yn credu bod hynny'n gymaint o broblem ag y byddai yn achos ysbyty cyffredinol, ond serch hynny rwy'n falch eich bod wedi mynd i'r afael a hynny yn gynharach. Roedd Dyfodol Clinigol Gwent yn ddibynnol, nid yn unig ar y ganolfan newydd hon, ond hefyd ar wasanaethau cymunedol o ansawdd uchel. Rwy'n cofio edrych ar ddiagram gyda phyramid. Roedd gennych y ganolfan gofal triphlyg ar y brig, roedd gennych ofal sylfaenol yn y canol ac roedd gennych wasanaethau cymunedol ar y gwaelod. Bryd hynny, roedd clinigwyr yn glir iawn na fyddai'r system newydd hon yn gweithio oni bai bod y gwasanaethau cymunedol hynny ar waelod y pyramid yn cael eu dwyn ar-lein ar yr un pryd. Ymddengys eich bod yn nodi yn eich datganiad eich bod yn hyderus ynghylch lefel y cynnydd, cyfradd y cynnydd, a wnaethoch wrth ddatblygu'r gwasanaethau cymunedol hynny. A allwch chi roi sicrwydd pan fyddwn yn cyrraedd 2021, 2022 - pryd bynnag y bydd y dyddiad agor terfynol - y bydd hyn i gyd yn gweithio gyda'i gilydd fel gwasanaeth GIG integredig, cydlynol yn y de-ddwyrain, ac na fydd unrhyw syndod ar y pwynt hwnnw mewn cysylltiad â diffyg capasiti nad yw wedi ei ragweld ar hyn o bryd? Diolch.