English: The external affairs committee took evidence a couple of weeks ago from Professor John Bell, who is a leading legal expert based at Cambridge University. I think that what he had to say made it very clear to me that those who are campaigning for a second referendum to be put to the people of the United Kingdom are running out of time. Because, it is simply not possible for us to reverse a process that was started with the article 50 trigger, unless we also go through the process of consulting with the European Parliament and with the 27 other members of the European Union. So, according to Professor Bell, the very last date that a referendum could be held is this November, because otherwise there is not time for the European Parliament to deliberate on whether they approve of that, were we to reverse the decision that was taken two years ago. Also, it would require us to obtain a unanimous vote by the other 27 Governments, which would mean a huge lobbying exercise with all these Governments that have frankly lost faith in us because of the way in which we've turned away from Europe. So, I would argue that D-day of 31 December 2020 looks inevitable. I would like to confine the rest of my remarks to the bread-and-butter issues that the First Minister referred to, which is what most people are concerned about, rather than the minutiae of the constitutional issues that leaving the European Union poses. I think the hubris from the Prime Minister over the weekend, indicating that a lot of money could be invested in the national health service as a result of a Brexit dividend, is pure fantasy, because we have already spent most of the money that we might get back from the European Union. We're going to need it to set up the new regulatory agencies. We've currently relied on that work to be done by the EU institutions, and it's obviously much cheaper to do it in conjunction with another 27 countries than it is to do it on our own. I want to look at the biggest bread-and-butter issue, which is food, and the substantial impact that Brexit has already had on the amount of money that households are having to pay for food simply because of the deterioration in the value of the pound. The UK imports approximately 40 per cent of the food we consume as a nation, and nearly all of it is from the European Union. We import £9 billion-worth of vegetables and fruit from Europe, compared with £1 billion-worth of fruit and vegetables that are grown in the United Kingdom. Ninety-five per cent of our fruit comes from abroad and half our vegetables are imported. If we were to not be able to stay in a customs union, that would lead to a massive spike in the price of vegetables and fruit because of the tariffs that would be imposed inevitably if we were to move to WTO arrangements. Looking ahead, though, we have opportunities to shape our future, because we currently subsidise all the foodstuffs we eat too much of - animal protein, fat, oils and sugar - and very few of the things we need to eat more of, mainly horticulture. So, we don't even know at the moment whether the pillar 1 payments will continue to be paid, which is currently 80 per cent of all farm subsidies. What would be the impact on our food production if pillar 1 payments are no longer made, and how are we going to ensure that we are still able to feed our population a healthy diet in the event of things going badly wrong in our relationship with Europe, which we are still going to be part of whatever happens? These are the major issues that we now face and we need to start planning for.
Welsh: Clywodd y pwyllgor materion allanol dystiolaeth ryw bythefnos yn ôl gan yr Athro John Bell, sy'n arbenigwr cyfreithiol blaenllaw ac yn gweithio ym Mhrifysgol Caergrawnt. Rwy'n credu bod yr hyn oedd ganddo i'w ddweud wedi ei gwneud hi'n glir iawn i mi fod amser yn prysur ddod i ben i'r rhai sy'n ymgyrchu dros roi ail refferendwm i bobl y Deyrnas Unedig. Oherwydd, yn syml, nid yw'n bosib inni wrthdroi'r broses a ddechreuwyd gyda sbarduno Erthygl 50, oni bai ein bod ni hefyd yn mynd drwy'r broses o ymgynghori â Senedd Ewrop ac â 27 o aelodau eraill yr Undeb Ewropeaidd. Felly, yn ôl yr Athro Bell, y dyddiad olaf y gellid cynnal refferendwm fyddai mis Tachwedd eleni, oherwydd fel arall nid oes amser i Senedd Ewrop drafod a ydynt yn cymeradwyo hynny, pe baem ni yn gwrthdroi'r penderfyniad hwnnw a wnaed ddwy flynedd yn ôl. Hefyd, byddai angen inni gael pleidlais unfrydol gan y 27 Llywodraeth arall, a fyddai'n golygu ymarfer lobïo enfawr gyda'r holl Lywodraethau hyn sydd a dweud y gwir wedi colli ffydd ynom ni oherwydd y ffordd yr ydym wedi troi ein cefnau ar Ewrop. Felly, byddwn yn dadlau bod 'D-day' 31 Rhagfyr 2020 yn edrych yn anochel. Hoffwn gyfyngu gweddill fy sylwadau i'r materion bara menyn y cyfeiriodd y Prif Weinidog atynt, sef yr hyn y mae'r rhan fwyaf o bobl yn pryderu yn ei gylch, yn hytrach na manylion y materion cyfansoddiadol sydd ynghlwm â gadael Ewrop. Credaf fod y balchder a welsom ni gan Brif Weinidog y DU dros y penwythnos, wrth ddweud y gellid buddsoddi llawer o arian yn y Gwasanaeth Iechyd Gwladol o ganlyniad i ddifidend Brexit, yn freuddwyd gwrach llwyr, oherwydd rydym ni eisoes wedi gwario'r rhan fwyaf o'r arian y gallem ni ei gael yn ôl oddi wrth yr Undeb Ewropeaidd. Bydd ei angen arnom i sefydlu asiantaethau rheoleiddio newydd. Rydym hyd yn hyn wedi dibynnu ar sefydliadau yr UE i wneud y gwaith hwnnw, ac mae'n amlwg yn llawer rhatach i'w wneud ar y cyd â 27 gwlad arall nag ydyw i wneud hynny ar ein pen ein hunain. Rwyf eisiau edrych ar y mater bara menyn pwysicaf, sef bwyd, a'r effaith sylweddol a gafodd Brexit eisoes ar faint o arian y mae'n rhaid i aelwydydd ei dalu am fwyd dim ond oherwydd y dirywiad yng ngwerth y bunt. Mae'r DU yn mewnforio tua 40 y cant o'r bwyd a ddefnyddiwn fel cenedl, a bron y cyfan ohono o'r Undeb Ewropeaidd. Rydym ni'n mewnforio gwerth £9 biliwn o lysiau a ffrwythau o Ewrop, o'i gymharu â £1 biliwn o ffrwythau a llysiau a dyfir yn y Deyrnas Unedig. Mae 95 y cant o'n ffrwythau yn dod o dramor ac mae hanner ein llysiau yn cael eu mewnforio. Pe na fyddem yn gallu aros mewn undeb tollau, byddai hynny'n arwain at gynnydd enfawr ym mhris llysiau a ffrwythau oherwydd y tariffau a osodir yn anochel pe baem yn symud i drefniadau Sefydliad Masnach y Byd. Wrth edrych ymlaen, fodd bynnag, mae cyfleoedd i lunio ein dyfodol, oherwydd ar hyn o bryd rydym yn sybsideiddio yr holl fwydydd yr ydym ni'n bwyta gormod ohonynt - protein anifeiliaid, braster, olewau a siwgr - ac ychydig iawn o'r pethau y mae angen i ni fwyta mwy ohonyn nhw, yn bennaf cynnyrch garddwriaeth. Felly, nid ydym hyd yn oed yn gwybod ar hyn o bryd a fydd y taliadau colofn 1 yn parhau i gael eu talu, sydd ar hyn o bryd yn 80 y cant o'r holl gymorthdaliadau fferm. Beth fyddai'r effaith ar gynhyrchu ein bwyd os na wneir taliadau colofn 1 mwyach, a sut fyddwn ni'n sicrhau y gallwn barhau i ddarparu diet iach i'n poblogaeth os bydd pethau'n mynd o'i le yn ein perthynas ag Ewrop, y byddwn ni yn dal i fod yn rhan ohoni beth bynnag fydd yn digwydd? Mae'r rhain yn faterion pwysig yr ydym ni yn awr yn eu hwynebu ac y mae angen inni ddechrau cynllunio ar eu cyfer.