English: A very long referendum campaign is, thankfully, due to come to an end, and I'm sure many will agree that the tone, the nature and the content of this campaign has not been a particularly good advertisement for democratic engagement. As the campaign enters its final hours, it appears that the 'leave' side in particular wish to focus on two primary areas, those of immigration and sovereignty. Sadly, on both issues, the 'leave' side have tried their best in not allowing the facts to get in the way of a good story. The facts on the issue of immigration have been well versed, and I do not wish to spend too much time repeating them this afternoon, save to say that I am of the firm belief that migration has made Wales richer in both a cultural and economic sense. There will always be a challenge in open, democratic societies in striking a balance between multiculturalism and integration, but the terms of such debate and discussion are only ever helpful when they're conducted in a spirit of tolerance, rather than seeking to play up fears of the other. Perhaps one day such a context will exist. I'd like to specifically address the question of sovereignty, which is often intentionally conflated with the principle of democracy by many Brexiteers. In listening carefully to those making the case for the reassertion of state sovereignty, one could be forgiven for thinking that we're in the company of Thomas Cromwell, back all those centuries ago. Back then, there were arguments over whether Parliament's sovereignty superseded holy scripture; now, it is parliamentary sovereignty versus EU regulation. There was never a glorious time of absolute parliamentary sovereignty, even during those days of empire. In the twentieth century, following the devastation of war, international treaties creating fundamental rights for individuals and global conventions outlawing genocide were accepted as being universal and beyond the so-called sovereignty of any nation or any state. And, on this continent, blood soaked for much of the last century, nations decided to come together in a spirit of peace and solidarity. And, on this point, I want to emphasise that I find the suggestion that a UK withdrawal from the EU would lead to war to be crass and distasteful, but let no-one ever underestimate the fact that the European Union has laid the infrastructure for peace that makes war between its members impossible. From a Welsh perspective, of course, we're able to compare and contrast two very different unions of which we are members. The UK is based on the principle that the Westminster Parliament is supreme. We need no written constitution here to know that to be, indeed, the political reality. Here we have an unequal, uneven union built to endure, not to thrive. The EU, for all of its faults and its imperfections, and the challenges that it faces, has principles of subsidiarity and consensus built into its very anatomy. For those of us who love Wales, we must consider where power will lie in the event of a UK withdrawal from the European Union tomorrow. A 'leave' vote will amount to a transfer of functions from the European partnership to the hands of Whitehall, who will be free to do as they please to Welsh communities. A vote to leave means Europe leaving Wales behind in the shadows of the Palace of Westminster, occupied by an establishment drunk on a new self-confidence.
Welsh: Mae ymgyrch refferendwm hir iawn ar fin dod i ben, diolch byth, ac rwy'n siŵr y bydd llawer yn cytuno nad yw tôn, natur a chynnwys yr ymgyrch hon wedi bod yn hysbyseb arbennig o dda i ymwneud democrataidd. Wrth i'r ymgyrch wynebu ei horiau olaf, mae'n ymddangos bod yr ochr dros adael yn arbennig yn dymuno canolbwyntio ar ddau faes sylfaenol, sef mewnfudo a sofraniaeth. Yn anffodus, ar y ddau fater, mae'r ochr dros adael wedi ceisio eu gorau glas i beidio â gadael i'r ffeithiau fynd o ffordd stori dda. Clywyd y ffeithiau ar fater mewnfudo droeon, ac nid wyf yn dymuno treulio gormod o amser yn eu hailadrodd y prynhawn yma, heblaw i ddweud fy mod yn credu'n gadarn fod ymfudo wedi gwneud Cymru'n gyfoethocach mewn ystyr ddiwylliannol ac economaidd. Bydd yna bob amser her mewn cymdeithasau agored a democrataidd i sicrhau cydbwysedd rhwng amlddiwylliannedd ac integreiddio, ond nid yw termau dadl a thrafodaeth o'r fath ond yn ddefnyddiol pan gânt eu cynnal mewn ysbryd o oddefgarwch, yn hytrach na cheisio cynyddu ofnau'r ochr arall. Efallai y bydd cyd-destun o'r fath yn bodoli rhyw ddydd. Hoffwn fynd i'r afael yn benodol â mater sofraniaeth, sy'n aml yn cael ei gyfuno'n fwriadol ag egwyddor democratiaeth gan lawer o'r rhai sydd eisiau i Brydain adael yr UE. Wrth wrando'n ofalus ar y rhai sy'n gwneud yr achos dros ailddatgan sofraniaeth y wladwriaeth, gelllid maddau i rywun am feddwl ein bod yng nghwmni Thomas Cromwell, yr holl ganrifoedd hynny'n ôl. Bryd hynny, roedd yna ddadleuon ynglŷn ag a oedd sofraniaeth y Senedd yn disodli'r ysgrythur; yn awr, mae'n fater o sofraniaeth seneddol yn erbyn rheoliadau'r UE. Ni chafwyd erioed amser gogoneddus o sofraniaeth seneddol absoliwt, hyd yn oed yn ystod dyddiau'r ymerodraeth. Yn yr ugeinfed ganrif, yn dilyn dinistr rhyfel, cafodd cytuniadau rhyngwladol a oedd yn creu hawliau sylfaenol i unigolion a chonfensiynau byd-eang yn gwahardd hil-laddiad eu derbyn fel rhai cyffredinol a thu hwnt i'r hyn a elwid yn sofraniaeth unrhyw genedl neu wladwriaeth. Ac ar y cyfandir hwn, a olchwyd â gwaed dros lawer o'r ganrif ddiwethaf, penderfynodd cenhedloedd ddod at ei gilydd mewn ysbryd o heddwch ac undod. Ac ar y pwynt hwn, hoffwn bwysleisio fy mod yn ystyried yr awgrym y byddai i'r DU adael yr UE yn arwain at ryfel yn anneallus a di-chwaeth, ond peidiwch â gadael i neb fychanu'r ffaith fod yr Undeb Ewropeaidd wedi gosod y seilwaith ar gyfer heddwch sy'n gwneud rhyfel rhwng ei aelodau'n amhosibl. O safbwynt Cymru, wrth gwrs, gallwn gymharu a chyferbynnu dau undeb gwahanol iawn rydym yn aelodau ohonynt. Mae'r DU yn seiliedig ar yr egwyddor fod y Senedd yn San Steffan yn oruchaf. Nid oes angen unrhyw gyfansoddiad ysgrifenedig arnom yma i wybod mai dyna'r realiti gwleidyddol yn wir. Yma mae gennym undeb anghyfartal, anwastad a adeiladwyd i bara, nid i ffynnu. Mae gan yr UE, er ei holl ddiffygion a'i amherffeithrwydd, a'r heriau y mae'n eu hwynebu, egwyddorion sybsidiaredd a chonsensws wedi'u hadeiladu i mewn i'w wead sylfaenol. I'r rhai ohonom sy'n caru Cymru, rhaid i ni ystyried lle y bydd y pŵer pe bai'r DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd yfory. Bydd pleidlais dros adael yn gyfystyr â throsglwyddo swyddogaethau o'r bartneriaeth Ewropeaidd i ddwylo Whitehall, a fydd yn rhydd i wneud fel y mynn i gymunedau Cymru. Bydd pleidlais dros adael yn golygu bod Ewrop yn gadael Cymru ar ôl yng nghysgodion Palas San Steffan ym meddiant sefydliad wedi meddwi ar hunanhyder newydd.