English: Diolch, Lywydd. I had hoped to be here today with a freshly pressed copy of the programme for government in my hand. However, it is not yet the time to do so because the Brexit referendum result has changed things fundamentally. There are many questions about the future to which we simply do not have the answers. The impact of Brexit on our own budgets and programmes will be very considerable. Our partners in the higher education and the private and third sectors will be greatly affected as they map out their futures. We all await a serious indication of the UK Government negotiating position towards Brexit and, crucially, confirmation from the UK Government that Wales will not lose out as a result of our EU exit. Nothing would further intensify that sense of dislocation between people and the Governments that are here to serve them than me making promises today that I know the Government may struggle to deliver. I am therefore delaying publication of our programme for government until September, by which time we hope we will have a firmer indication on which to base a realistic assessment of our financial situation. Llywydd, so much has changed since the May elections to this Assembly. For many of us, it has felt at times as if we are living in a parallel universe. The decision to leave the European Union is momentous and, as I have said, the real-world implications of the vote are still very far from clear - financially, socially, and for Wales's place in the world. As a Government, we are utterly determined to get the best deal possible for Wales from the process ahead. There is a huge amount of work already under way to set firm foundations for delivery over the next five years. I am proud of the way we have weathered austerity over recent years and sheltered as best we could the services that people really rely on from the worst of the financial storm that has engulfed us. But there are still choppy waters ahead for our finances. There are already worrying economic signs stemming from the EU vote that could have a serious knock-on effect on the public finances, and despite the cast-iron pledges of 'leave' campaigners, we still have no guarantees from the UK Government that the £600 million or so a year we receive in EU funding will continue to flow to Wales after the UK's exit takes place - and I must tell you very candidly that, without this assurance, we face a very large hole in our future budgets. So, I call on the UK Government once again today to give the guarantee we need on every penny of that funding, which would give us a far clearer picture of what we will have to deliver in terms of what the people of Wales voted for in May. It's time to make those promises a reality. Llywydd, since the vote last month, the Secretary for the economy and I have been working closely with Welsh business and inward investors to give them as much reassurance as we possibly can. We have been listening closely to their concerns. Our ask of them is clear: keep your nerve, keep investing, remember all the things that make Wales a great place to do business and keep talking to us. Despite the circumstances, we hear many positive messages, and we hope to be able to make some significant new announcements very soon. I want to send a similar positive message back today based on what we've heard from businesses in recent weeks. We know that infrastructure is critical when it comes to investment decisions, and so, despite the uncertainty over the significant element of EU funding, I'm confirming today that we will be pressing ahead with the development of the metro project, which has such transformational potential. It may not be in exactly the same form as before. We will have to look at alternative funding models and it may take longer to get to where we want to be, but I believe this is an important signal to employers that Wales is still open for business, eager to progress and that our offer to investors will only improve. My colleague the economy Secretary will say more later on this. So, yes, there is uncertainty, but we will continue to lead and we will refuse to be gloomy. Chris Coleman was a great example to us all when he talked about daring to dream and being unafraid of the future. There will be no stone left unturned by me and this Government - and this whole Chamber, I suspect - in our ambition to deliver for Wales. I want to look forward to the rest of this Assembly and set out the positive measures we are determined to implement over the next five years. The people of Wales elected this Government to make real improvements in their lives and we will deliver on this. We were elected on an ambitious programme with very clear priorities: to deliver more and better jobs through a stronger, fairer economy; to improve and reform our public services; and to build a united, connected and sustainable Wales. Wales in the twenty-first century is diverse and complex, but the expectations of people are simple: healthy lives, good education, good jobs, strong communities and infrastructure that meets our needs. As a small country, we have strengths and opportunities that many others do not have. We have the opportunity to build a strong team approach and join up our programmes to reinforce and build on what people and communities are doing for themselves. The future generations Act is a call to arms. It cannot make our decisions for us, but it can help us to work together to build the Wales that we want. I am clear that we don't drive improvement by publishing strategies. We drive improvement through action and through strong leadership. I will be working with my Ministers over the autumn to develop four cross-cutting policies that will set the framework for how we deliver our priorities: a secure and prosperous Wales; a healthy and active Wales; an ambitious and learning Wales; and a united and connected Wales. No single Minister can deliver on those priorities, and I am setting us and our partners the challenge of working together to find innovative ways to make a change in all of these areas for the people of Wales. We will be working throughout the autumn to consider how we can have the greatest impact and how we can wrap services around people at the times and places where they need them. Llywydd, as part of our compact to move Wales forward with Plaid Cymru, we have already set out our immediate priorities for the first 100 days in office. Although the 100 days falls at the end of August, we have hit the ground running and work is well advanced. We are developing plans in all of those areas I spelled out in May and also for those areas of common ground with Plaid Cymru. The Minister for Skills and Science has already made a statement on the immediate changes to apprenticeships to meet our commitment for 100,000 all-age apprenticeships. These will ensure that opportunities are not restricted by age and are widely available. We have made a statement on our legislative priorities, again focusing on those areas that enjoy broad support across this Chamber, and using legislation only when it is clearly the best way to bring about change. Discussions are progressing on the establishment of a review into the long-term future for the NHS in Wales. We have established three liaison committees for constitution, finance and legislation. All of these committees have met and already they are showing the truth of my commitment to work openly with others and in acknowledgement of the wishes of the people of Wales. Llywydd, this afternoon, the health Secretary will make further statements on the plans for a new treatment fund that will remove variability in access to innovative, new, high-cost drugs. The education Secretary will announce her plans for a self-improving education service this afternoon, which will encompass our commitment to increase investment in schools. These plans show how we will place health, jobs and schools at the heart of our plans for Government, and we will make announcements on the other commitments in due course. We are also, of course, pressing ahead with the programme agreed with the Liberal Democrats, under which Kirsty Williams became education Secretary. These will be reflected in the strategies that we will develop over the autumn. All of these priorities are a crystal clear indication that this is a Government open to the best ideas in Wales, wherever they come from, if they can make a real contribution to our goals. Llywydd, I made clear my desire for this Government, and this Assembly, to be different. The election of committee chairs was an immediate and welcome move to openness, and it is in this spirit that I wish us to continue. This is a Government committed to working collaboratively and innovatively as the only way of meeting the ambitions of the people of Wales. Together we can build a Wales that is more confident, more equal, better skilled and more resilient. As a country, we've punched above our weight and now we are ready to do more. I want to see a Wales that is prosperous and secure, healthy and active, ambitious and learning, united and connected. This is the Wales we are determined to build over the coming five years.
Welsh: Diolch, Lywydd. Roeddwn i wedi gobeithio bod yma heddiw â chopi ffres o'r rhaglen lywodraethu yn fy llaw. Fodd bynnag, nid yw'n amser gwneud hynny eto gan fod canlyniad y refferendwm Brexit wedi newid pethau'n sylfaenol. Rydym yn wynebu llawer o gwestiynau am y dyfodol ac, yn syml, nid oes gennym yr atebion iddynt. Bydd Brexit yn cael effaith sylweddol iawn ar ein cyllidebau a'n rhaglenni ni. Bydd hyn yn effeithio'n fawr ar ein partneriaid yn y sector addysg uwch, y sector preifat a'r trydydd sector wrth iddynt fapio eu dyfodol. Rydym ni i gyd yn disgwyl am arwydd difrifol o safbwynt negodi Llywodraeth y DU tuag at Brexit ac, yn hollbwysig, am gadarnhad gan Lywodraeth y DU na fydd Cymru ar ei cholled o ganlyniad i'r ffaith ein bod yn gadael yr UE. Ni fyddai dim byd yn gwneud mwy i ddwysáu'r ymdeimlad hwnnw o bellter rhwng pobl a'r Llywodraethau sydd yma i'w gwasanaethu na fi'n gwneud addewidion heddiw yr wyf yn gwybod y gallai fod yn anodd i'r Llywodraeth eu cadw. Felly, rwy'n gohirio cyhoeddi ein rhaglen lywodraethu tan fis Medi; erbyn hynny, rydym yn gobeithio y bydd gennym syniad mwy pendant i seilio unrhyw asesiad realistig o'n sefyllfa ariannol arno. Lywydd, mae cymaint wedi newid ers etholiadau'r Cynulliad hwn ym mis Mai. I lawer ohonom, mae wedi teimlo ar adegau fel pe baem yn byw mewn bydysawd cyfochrog. Mae'r penderfyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd yn enfawr ac, fel yr wyf wedi'i ddweud, mae goblygiadau'r bleidlais i'r byd go iawn yn dal i fod yn bell iawn o fod yn glir - yn ariannol, yn gymdeithasol, ac o ran lle Cymru yn y byd. Fel Llywodraeth, rydym yn gwbl benderfynol i gael y fargen orau bosibl i Gymru o'r broses o'n blaen. Mae llawer iawn o waith eisoes ar y gweill i osod sylfeini cadarn ar gyfer cyflawni dros y pum mlynedd nesaf. Rwy'n falch o'r ffordd yr ydym wedi dod drwy lymder dros y blynyddoedd diwethaf ac wedi gwneud cymaint ag y gallem i ddiogelu'r gwasanaethau y mae pobl wir yn dibynnu arnynt rhag y gwaethaf o'r storm ariannol sydd wedi ein hamgylchynu. Ond mae dyfroedd garw o'n blaenau o hyd o ran ein cyllid. Eisoes mae rhai arwyddion economaidd sy'n peri pryder yn deillio o bleidlais yr UE a allai gael sgil effaith ddifrifol ar gyllid cyhoeddus, ac er gwaethaf addewidion cadarn ymgyrchwyr 'gadael', nid oes gennym ddim sicrwydd o hyd gan Lywodraeth y DU y bydd y £600 miliwn y flwyddyn a gawn mewn cyllid yr UE yn parhau i lifo i Gymru ar ôl i'r DU ymadael - a rhaid imi ddweud wrthych yn onest iawn, heb y sicrwydd hwn, rydym yn wynebu twll mawr iawn yn ein cyllidebau yn y dyfodol. Felly, rwy'n galw ar Lywodraeth y DU unwaith eto heddiw i roi'r sicrwydd sydd ei angen arnom ar gyfer pob ceiniog o'r cyllid hwnnw, a fyddai'n rhoi darlun llawer cliriach inni o'r hyn y bydd rhaid inni ei gyflawni o ran yr hyn y pleidleisiodd pobl Cymru drosto ym mis Mai. Mae'n amser gwireddu'r addewidion hynny. Lywydd, ers y bleidlais y mis diwethaf, mae Ysgrifennydd yr economi a mi wedi bod yn gweithio'n agos gyda busnesau Cymru a mewnfuddsoddwyr i roi cymaint o sicrwydd iddynt ag y gallwn. Rydym wedi bod yn gwrando'n astud ar eu pryderon. Mae'r hyn yr ydym yn ei ofyn iddynt yn glir: peidiwch â digalonni, daliwch i fuddsoddi, cofiwch yr holl bethau sy'n gwneud Cymru'n lle gwych i gynnal busnes a daliwch i siarad â ni. Er gwaethaf yr amgylchiadau, rydym yn clywed llawer o negeseuon cadarnhaol, ac rydym yn gobeithio gallu gwneud rhai cyhoeddiadau newydd sylweddol yn fuan iawn. Hoffwn anfon neges gadarnhaol debyg yn ôl heddiw yn seiliedig ar yr hyn yr ydym wedi'i glywed gan fusnesau yn yr wythnosau diwethaf. Rydym yn gwybod bod seilwaith yn hanfodol o ran penderfyniadau buddsoddi, ac felly, er gwaethaf yr ansicrwydd ynghylch yr elfen sylweddol o arian yr UE, rwy'n cadarnhau heddiw y byddwn yn bwrw ymlaen â datblygiad y prosiect metro, sydd â chymaint o botensial trawsnewidiol. Efallai na fydd ar yr un ffurf yn union ag o'r blaen. Bydd yn rhaid inni edrych ar fodelau cyllido amgen ac efallai y gwnaiff gymryd mwy o amser i gyrraedd y man lle hoffem ni fod, ond rwy'n credu bod hwn yn arwydd pwysig i gyflogwyr bod Cymru'n dal ar agor i fusnes, yn awyddus i symud ymlaen ac mai dim ond gwella a wnaiff ein cynnig i fuddsoddwyr. Bydd fy nghydweithiwr, Ysgrifennydd yr economi, yn dweud mwy am hyn yn nes ymlaen. Felly, oes, mae ansicrwydd, ond byddwn yn parhau i arwain ac yn gwrthod digalonni. Roedd Chris Coleman yn enghraifft wych i ni i gyd pan soniodd am feiddio breuddwydio a pheidio ag ofni'r dyfodol. Byddaf i a'r Llywodraeth hon - a phawb yn y Siambr hon, rwy'n yn amau - yn gwneud popeth o fewn ein gallu i wireddu ein huchelgais o gyflawni dros Gymru. Rwy'n dymuno edrych ymlaen at weddill y Cynulliad hwn a nodi'r mesurau cadarnhaol yr ydym yn benderfynol o'u rhoi ar waith dros y pum mlynedd nesaf. Mae pobl Cymru wedi ethol y Llywodraeth hon i wneud gwelliannau gwirioneddol i'w bywydau ac rydym yn mynd i gyflawni hynny. Cawsom ein hethol ar raglen uchelgeisiol â blaenoriaethau clir iawn: darparu mwy o swyddi gwell drwy economi gryfach a thecach; gwella a diwygio ein gwasanaethau cyhoeddus; a chreu Cymru unedig, gysylltiedig a chynaliadwy. Mae Cymru yn yr unfed ganrif ar hugain yn lle amrywiol a chymhleth, ond mae disgwyliadau pobl yn syml: bywydau iach, addysg dda, swyddi da, cymunedau cryf a seilwaith sy'n diwallu ein hanghenion. Fel gwlad fechan, mae gennym gryfderau a chyfleoedd nad oes gan lawer o rai eraill. Mae gennym y cyfle i adeiladu ymagwedd tîm cryf ac uno ein rhaglenni i atgyfnerthu'r hyn y mae pobl a chymunedau'n ei wneud drostynt eu hunain, ac adeiladu ar hynny. Mae Deddf cenedlaethau'r dyfodol yn alwad i'r gad. Ni all wneud ein penderfyniadau drosom ni, ond gall ein helpu ni i gydweithio i adeiladu'r Gymru a garem. Rwy'n sicr nad ydym yn ysgogi gwelliant drwy gyhoeddi strategaethau. Rydym yn ysgogi gwelliant trwy weithredu a thrwy arweinyddiaeth gref. Byddaf yn gweithio gyda fy Ngweinidogion dros yr hydref i ddatblygu pedwar polisi trawsbynciol a fydd yn gosod y fframwaith ar gyfer sut yr ydym yn cyflawni ein blaenoriaethau: Cymru ddiogel a llewyrchus; Cymru iach a gweithgar; Cymru uchelgeisiol sy'n dysgu; a Chymru unedig a chysylltiedig. Ni all unrhyw un Gweinidog gyflawni'r blaenoriaethau hynny, ac rwy'n gosod her i ni a'n partneriaid o gydweithio i ddod o hyd i ffyrdd arloesol o sicrhau newid ym mhob un o'r meysydd hyn ar gyfer pobl Cymru. Byddwn yn gweithio drwy gydol yr hydref i ystyried sut y gallwn gael yr effaith fwyaf a sut y gallwn lapio gwasanaethau o gwmpas pobl ar yr adegau, ac yn y mannau, lle mae eu hangen arnynt. Lywydd, fel rhan o'n cytundeb i symud Cymru ymlaen gyda Phlaid Cymru, rydym eisoes wedi nodi ein blaenoriaethau uniongyrchol ar gyfer 100 diwrnod cyntaf y tymor. Er bod y canfed diwrnod yn dod ar ddiwedd mis Awst, rydym wedi bwrw ati ar unwaith ac mae llawer o waith wedi'i wneud. Rydym yn datblygu cynlluniau ym mhob un o'r meysydd hynny y soniais amdanynt ym mis Mai a hefyd ar gyfer y meysydd hynny lle ceir tir cyffredin gyda Phlaid Cymru. Mae'r Gweinidog Sgiliau a Gwyddoniaeth eisoes wedi gwneud datganiad am y newidiadau ar unwaith i brentisiaethau er mwyn cyflawni ein hymrwymiad i 100,000 o brentisiaethau i brentisiaid o bob oed. Bydd y rhain yn sicrhau nad yw oedran yn cyfyngu ar gyfleoedd a'u bod ar gael yn eang. Rydym wedi gwneud datganiad am ein blaenoriaethau deddfwriaethol, gan ganolbwyntio eto ar y meysydd hynny sy'n cael cefnogaeth eang ar draws y Siambr hon, a pheidio â defnyddio deddfwriaeth oni bai ei bod yn glir mai dyna'r ffordd orau o sicrhau newid. Mae trafodaethau'n mynd rhagddynt ynglŷn â sefydlu adolygiad i ddyfodol tymor hir y GIG yng Nghymru. Rydym wedi sefydlu tri phwyllgor cyswllt ar gyfer cyfansoddiad, cyllid a deddfwriaeth. Mae pob un o'r pwyllgorau hyn wedi cyfarfod ac eisoes maent yn dangos gwirionedd fy ymrwymiad i weithio'n agored gyda phobl eraill, gan gydnabod dymuniadau pobl Cymru. Lywydd, y prynhawn yma, bydd yr Ysgrifennydd iechyd yn gwneud datganiadau pellach am y cynlluniau ar gyfer cronfa driniaeth newydd a fydd yn cael gwared ar amrywiaeth o ran mynediad at gyffuriau arloesol, newydd, drud. Bydd yr Ysgrifennydd addysg yn cyhoeddi ei chynlluniau ar gyfer gwasanaeth addysg sy'n hunan-wella y prynhawn yma, a fydd yn cynnwys ein hymrwymiad i gynyddu buddsoddiad mewn ysgolion. Mae'r cynlluniau hyn yn dangos sut y byddwn yn sicrhau bod iechyd, swyddi ac ysgolion yn ganolog i'n cynlluniau ar gyfer y Llywodraeth, a byddwn yn gwneud cyhoeddiadau am yr ymrwymiadau eraill maes o law. Rydym hefyd, wrth gwrs, yn bwrw ymlaen â'r rhaglen y cytunwyd arni gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol, a oedd yn cynnwys gwneud Kirsty Williams yn Ysgrifenydd addysg. Bydd y rhain yn cael eu hadlewyrchu yn y strategaethau y byddwn yn eu datblygu dros yr hydref. Mae pob un o'r blaenoriaethau hyn yn arwydd clir fel crisial bod hon yn Llywodraeth sy'n agored i'r syniadau gorau yng Nghymru, o ble bynnag y dônt, os gallant wneud cyfraniad go iawn at ein nodau. Lywydd, rwyf wedi ei gwneud yn glir fy mod yn dymuno i'r Llywodraeth hon, a'r Cynulliad hwn, fod yn wahanol. Roedd ethol cadeiryddion pwyllgorau'n symudiad cyflym a chalonogol at fod yn agored, a hoffwn inni barhau yn yr ysbryd hwn. Mae hon yn Llywodraeth sydd wedi ymrwymo i weithio ar y cyd a gweithio'n arloesol fel yr unig ffordd o fodloni dyheadau pobl Cymru. Gyda'n gilydd gallwn adeiladu Cymru sy'n fwy hyderus, yn fwy cyfartal, yn fwy medrus ac yn fwy cydnerth. Fel gwlad, rydym wedi anelu'n uchel ac yn awr rydym yn barod i wneud mwy. Hoffwn weld Cymru sy'n ffyniannus ac yn ddiogel, yn iach ac yn weithgar, yn uchelgeisiol ac yn dysgu, yn unedig ac yn gysylltiedig. Dyma'r Gymru yr ydym yn benderfynol o'i chreu dros y pum mlynedd nesaf.