English: Thank you very much, Deputy Llywydd. It is a great pleasure to present this report on our official languages scheme for the year April 2019 to March 2020. In line with usual practice, the report had been completed in June this year, but, of course, circumstances have prevented us from holding the debate until now. The report looks back at our work as a Commission over the year, celebrating successes, but also, very importantly, noting those times when we haven't managed to reach the ambitious targets set out in the scheme. We have achieved much during the year. Perhaps one of the main highlights was holding a Senedd Commission staff Welsh language skills survey. You can see the details in the report itself, but it was very encouraging to see over 80 per cent of the respondents to the survey noting that they have some Welsh language skills. Those vary from courtesy level Welsh to fluent Welsh speakers, and it's testament that our recruitment system, based on the language skills matrix, is working. Without doubt, this is a much more accurate reflection of the linguistic continuum that exists in Wales now than the old binary method of describing individuals either as Welsh speakers or non-Welsh speakers. It's also testament to the success of our Welsh-language skills training provision, with the numbers receiving support to learn or improve their skills increasing on an annual basis. The information obtained through the survey will strengthen our continuous work on capacity planning and ensure that we have the right skills in the right places across the establishment. Another notable development during the year was the signing of a memorandum of understanding between the Senedd Commission and the Welsh Language Commissioner. Of course, the fact that we have our own Act means that we are not accountable to the Welsh Language Commissioner, but rather we are accountable to the 60 elected Members of this Senedd by holding an annual debate in this Plenary, and via continuous feedback from you on our services. However, I think that establishing the memorandum has meant that we are able to maintain a relationship with the commissioner, and, more importantly, means that we strengthen our ability to learn of the most recent developments in language planning and the provision of bilingual services in Wales, and can share our own good practices with others too. It would be very strange if I weren't to refer to the situation around the coronavirus pandemic in these few words. The first lockdown was introduced towards the end of the reporting period. The fact that we are here participating in another debate conducted virtually is testament to the innovation in the Senedd as a result of the restrictions, and a central part of that was the need to ensure that we are able to continue to operate bilingually in the virtual world, and later on in the hybrid world. As the report was being drafted, we were already among the first legislatures to hold fully bilingual virtual Plenary meetings. We have also advised a large number of establishments and institutions across Wales on the use of technology to provide bilingual services. It's been encouraging to speak with pride about our experiences in international events, as the chair of the Welsh branch of the Commonwealth Parliamentary Association, and I know that Commission staff have participated in international events too. We will certainly be learning from our experiences and will be seeking new opportunities to use technology to improve our bilingual services. We can discuss that more in next year's report. One of the things that I am eager to do, as we move forward, is to learn more about what encourages language choice among Members and their staff in the work of the Senedd. The report notes a slight reduction in the use of the Welsh language. I'm always pleased to see Members having a go at using the Welsh language in the work of the Senedd, but I think we need to work at all levels in order to ensure that any barriers to the use of the Welsh language, be it an issue of confidence, an issue of technology or the use of Senedd contributions in the media and so on, are all overcome. There is an important role, and we should recognise that, for this Senedd as a linguistic role model for Wales, respecting people's language choice, but also encouraging people to make the most of the fact that we are a bilingual institution. In looking towards the future, to conclude, we are drawing to the end of the fifth Senedd and the remaining time will be an opportunity to focus on ensuring that we have achieved all of our objectives and on planning for the sixth Senedd. Of course, we've already started to review the current scheme to understand what works well and in which areas we need to make improvements. I would encourage Members to contribute to that work when the Commission opens its consultation.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Mae'n bleser gen i gyflwyno'r adroddiad yma ar ein cynllun ieithoedd swyddogol ni ar gyfer y flwyddyn Ebrill 2019 i Mawrth 2020. Yn unol â'r drefn arferol, mae'r adroddiad wedi'i gwblhau ers mis Mehefin eleni, ond, wrth gwrs, mae amgylchiadau wedi ein hatal rhag cynnal y ddadl tan rŵan. Mae'r adroddiad yn edrych yn ôl ar ein gwaith ni fel Comisiwn dros y flwyddyn, yn dathlu llwyddiannau, ond hefyd, yn bwysig iawn, iawn, wrth gwrs, yn nodi'r adegau hynny lle nad ydym ni wedi llwyddo i gyrraedd y safonau uchel sydd wedi'u pennu yn y cynllun. Mi wnaethom ni gyflawni llawer yn ystod y flwyddyn. Efallai mai un o'r prif uchafbwyntiau oedd cynnal arolwg o sgiliau iaith Gymraeg staff Comisiwn y Senedd. Mi allwch weld y manylion yn yr adroddiad ei hun, ond mi oedd hi'n galonogol iawn gweld dros 80 y cant o'r rheini wnaeth ymateb i'r arolwg yn nodi bod rhywfaint o sgiliau iaith Gymraeg ganddyn nhw - y sgiliau hynny yn amrywio o lefel Cymraeg cwrteisi i siaradwyr Cymraeg rhugl, ac mae o'n brawf, dwi'n meddwl, bod ein system recriwtio, sydd yn seiliedig ar y matrics sgiliau iaith, yn gweithio. Heb os, mae hyn, dwi'n meddwl, yn adlewyrchiad llawer mwy cywir o'r continwwm ieithyddol sy'n bodoli yng Nghymru rŵan na'r hen ddull deuaidd o ddisgrifio unigolion un ai fel siaradwyr Cymraeg neu yn ddi-Gymraeg. Ac mae'n brawf hefyd, dwi'n meddwl, o lwyddiant ein darpariaeth hyfforddiant sgiliau iaith Gymraeg, efo'r niferoedd sy'n derbyn cymorth i ddysgu, neu i wella eu sgiliau, yn cynyddu yn flynyddol. Mi fydd yr wybodaeth sydd wedi dod i law drwy'r arolwg yn cryfhau ein gwaith parhaus ni ar gynllunio capasiti a sicrhau bod y sgiliau cywir yn y mannau cywir ar draws y sefydliad. Datblygiad nodedig arall yn ystod y flwyddyn oedd llofnodi memorandwm cyd-ddealltwriaeth rhwng Comisiwn y Senedd a Chomisiynydd y Gymraeg. Wrth gwrs, mae'r ffaith bod gennym ni ein Deddf ein hunain yn golygu nad ydym ni'n atebol i Gomisiynydd y Gymraeg, ond yn hytrach yn atebol i'r 60 Aelod etholedig o'r Senedd hon trwy gynnal dadl flynyddol yn y Cyfarfod Llawn, a thrwy adborth barhaus gennych chi am ein gwasanaethau. Ond, dwi'n meddwl, mae sefydlu'r memorandwm wedi golygu ein bod ni yn gallu cynnal perthynas efo'r comisiynydd, ac, yn bwysicach, yn golygu ein bod ni'n cryfhau ein gallu i ddysgu am y datblygiadau diweddaraf ym maes cynllunio ieithyddol a darparu gwasanaethau dwyieithog yng Nghymru, ac yn rhannu'n harferion da ninnau efo eraill hefyd. Mi fyddai'n od iawn taswn i ddim yn cyfeirio at y sefyllfa o ran pandemig y coronafeirws yn yr ychydig eiriau yma hefyd. Mi gafodd y cyfnod clo gwreiddiol ei gyflwyno tua diwedd y cyfnod adrodd. Mae'r ffaith ein bod ni yma yn cymryd rhan mewn dadl arall drwy gyfrwng rhithiol yn dystiolaeth o'r arloesedd gafodd ei gyflwyno yn y Senedd o ganlyniad i'r cyfyngiadau, ac yn rhan ganolog o'r arloesedd hwnnw, wrth gwrs, oedd yr angen i sicrhau ein bod ni'n gallu cario ymlaen i weithredu yn ddwyieithog yn y byd rhithiol, neu'n ddiweddarach y byd hybrid newydd yma. Wrth i'r adroddiad gael ei ddrafftio, roeddem ni eisoes ymysg y deddfwrfeydd cyntaf i gynnal Cyfarfodydd Llawn yn rhithwir a hynny yn gwbl ddwyieithog. Rydym hefyd wedi cynghori nifer helaeth o sefydliadau ar draws Cymru ar ddefnyddio technoleg i ddarparu gwasanaethau dwyieithog. Mae wedi bod yn braf cael siarad efo balchder am ein profiadau mewn digwyddiadau rhyngwladol hefyd, fel cadeirydd cangen Cymru o Gymdeithas Seneddol y Gymanwlad, a dwi'n gwybod bod staff y Comisiwn wedi cymryd rhan mewn digwyddiadau rhyngwladol hefyd. Mi fyddwn ni'n sicr yn dysgu o'r profiadau rydym ni wedi byw drwyddyn nhw ac yn chwilio am gyfleoedd newydd hefyd i ddefnyddio technoleg i wella ein gwasanaethau dwyieithog. Ac mi gawn ni sôn mwy am hynny, dwi'n siŵr, yn ein hadroddiad blynyddol nesaf. Un o'r pethau dwi yn eiddgar i'w wneud wrth symud ymlaen ydy dysgu mwy am beth sy'n ysgogi dewis o iaith gan Aelodau a'u staff yng ngwaith y Senedd. Mae'r adroddiad yn nodi rhywfaint o leihad yn nefnydd y Gymraeg. Dwi'n falch bob amser yn gweld Aelodau yn rhoi tro ar ddefnyddio'r Gymraeg yng ngwaith y Senedd, ond dwi'n meddwl bod angen gweithio ar bob lefel i sicrhau bod unrhyw rwystrau i ddefnydd y Gymraeg, p'un ai'n fater o hyder, yn fater o ddefnydd technoleg, yn fater o ddefnydd o gyfraniadau'r Senedd, ar y cyfryngau ac yn y blaen, yn cael eu goresgyn. Mae yna le pwysig, ac mae eisiau inni gydnabod hynny, i'r Senedd yma fel model rôl ieithyddol i Gymru, yn parchu dewis iaith pobl, ond yn annog pobl wrth gwrs i wneud yn fawr o'r ffaith ein bod ni'n sefydliad sydd yn gweithredu yn ddwyieithog. I edrych tua'r dyfodol, felly, i gloi, rydym ni'n tynnu at ddiwedd y pumed Senedd ac mi fydd yr amser sy'n weddill yn gyfle i ganolbwyntio ar sicrhau ein bod ni wedi cyflawni ein holl amcanion ac ar gynllunio ar gyfer y chweched Senedd, wrth gwrs. Rydym ni eisoes wedi dechrau adolygu'r cynllun presennol i ddeall beth sy'n gweithio'n dda ac ym mha feysydd mae angen gwella. Mi hoffwn i annog Aelodau i gyfrannu at y gwaith hwnnw pan fydd y Comisiwn yn ymgynghori.