English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Thank you, Chair, and my fellow committee Members. As the current future generations commissioner's term draws to a close, it is useful to consider the impact the commissioner and her office have had. Whilst it's not always easy being the first in such a groundbreaking role, it is an opportunity to set a standard. The commissioner has not shied away from contributing to challenging and difficult subjects such as the M4 relief road, climate change and public services. Naturally, it would be easy for politicians to attack the commissioner for not focusing on those things they want her to do, or to expect the commissioner to side with them on a particular issue. But that's not what this role is about; the commissioner's role is to challenge all of us about the decisions we take and how to ensure those decisions are rooted in the principles of sustainability, futureproofing, what we do and what we spend to safeguard the interests of those future generations who will face so many challenges. There is so much that we have expected the commissioner to do in this first term. I for one have been hugely concerned at the continued level of social and economic inequality in Wales, and perhaps the next commissioner will take note. In 2018 the Equality and Human Rights Commission recommended the implementation of a socioeconomic duty. This means public bodies must have due regard to the need to reduce social inequalities. They set out a series of evidence-based objectives, one of them being to ensure that people's life chances are not held back by barriers in their way. The facts are simple: 200,000 children are in poverty, with 90,000 in serious poverty; a quarter of parents are frequently skipping meals; and 45 per cent of households are in fuel poverty. Poverty can have a major impact on children in their later lives. Poverty can have an adverse affect on their education, so opportunities to develop prosperous careers will be more difficult. If a child skips meals, it can have an impact on their overall health later on. Socioeconomic duty was commenced to improve the lives of those on low incomes. The poorest households in Wales spend 26.2 per cent of their income on energy and food. This is one of the highest figures in the UK. With the cost-of-living crisis, this will undoubtedly rise. The changing economic picture means that Government and the public bodies need to think, work and deliver differently if we are to be agile and creative enough to respond to these present challenges that threaten the development of current and future generations. As we enter the final year of the current future generations commissioner's term, a review of how the role is resourced is urgently needed. The commissioner has demonstrated significant impartiality in discharging her duties, tackling big issues that have shown the value of the office, thinking about the bigger picture and how to ensure that all public bodies, including Welsh Ministers, comply with duties placed upon them. The Welsh Government has not enabled her to fulfil her role due to the lack of budget. And in my view, if we are committed to this role being a success, then the resourcing has to be a consideration. The commissioner's role includes supporting 44 public bodies, 16 public services boards, with 368 well-being objectives. In her own words, this has been described as an impossible task. In its current state, I don't think the future generations commissioner is fit for purpose and can deliver the improvements needed for Wales. If the commissioner role is to continue, the Welsh Government need to ensure the office is properly resourced to deliver the requirements of the Act. Thank you very much.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Diolch, Gadeirydd, a chyd-Aelodau ar y pwyllgor. Wrth i dymor y comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol presennol ddod i ben, mae'n ddefnyddiol ystyried yr effaith y mae'r comisiynydd a'i swyddfa wedi'i chael. Er nad yw bob amser yn hawdd bod y cyntaf mewn rôl mor arloesol, mae'n gyfle i osod safon. Nid yw'r comisiynydd wedi osgoi cyfrannu at bynciau heriol ac anodd fel ffordd liniaru'r M4, newid hinsawdd a gwasanaethau cyhoeddus. Yn naturiol, byddai'n hawdd i wleidyddion ymosod ar y comisiynydd am beidio â chanolbwyntio ar y pethau y maent hwy am iddi eu gwneud, neu i ddisgwyl i'r comisiynydd ochri â hwy ar faterion penodol. Ond nid dyna ddiben y rôl hon; rôl y comisiynydd yw herio pob un ohonom ar y penderfyniadau a wnawn, a sut i sicrhau bod egwyddorion cynaliadwyedd, diogelu at y dyfodol, yr hyn a wnawn a'r hyn a wariwn wrth wraidd y penderfyniadau hynny er mwyn diogelu buddiannau cenedlaethau'r dyfodol a fydd yn wynebu cymaint o heriau. Rydym wedi disgwyl i'r comisiynydd wneud cymaint yn y tymor cyntaf hwn. Rwyf i wedi bod yn bryderus iawn am y lefel barhaus o anghydraddoldeb cymdeithasol ac economaidd yng Nghymru, ac efallai y bydd y comisiynydd nesaf yn nodi hyn. Yn 2018, argymhellodd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol y dylid gweithredu dyletswydd economaidd-gymdeithasol. Golyga hyn fod yn rhaid i gyrff cyhoeddus roi sylw dyledus i'r angen i leihau anghydraddoldebau cymdeithasol. Gwnaethant nodi cyfres o amcanion sy'n seiliedig ar dystiolaeth, ac un ohonynt oedd sicrhau nad yw cyfleoedd bywyd pobl wedi eu llesteirio gan rwystrau. Mae'r ffeithiau'n syml: mae 200,000 o blant yn byw mewn tlodi, gyda 90,000 yn byw mewn tlodi difrifol; mae chwarter y rhieni'n mynd heb brydau bwyd yn aml; ac mae 45 y cant o aelwydydd yn byw mewn tlodi tanwydd. Gall tlodi gael effaith fawr ar blant yn ddiweddarach yn eu bywydau. Gall tlodi gael effaith andwyol ar eu haddysg, felly bydd cyfleoedd i ddatblygu gyrfaoedd llewyrchus yn anoddach. Os yw plentyn yn mynd heb brydau bwyd, gall hynny gael effaith ar eu hiechyd cyffredinol yn ddiweddarach. Cyflwynwyd y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol i wella bywydau pobl ar incwm isel. Mae'r aelwydydd tlotaf yng Nghymru yn gwario 26.2 y cant o'u hincwm ar ynni a bwyd. Dyma un o'r ffigurau uchaf yn y DU. Gyda'r argyfwng costau byw, bydd hyn yn siŵr o godi. Mae'r darlun economaidd newidiol yn golygu bod angen i Lywodraeth a chyrff cyhoeddus feddwl, gweithio a chyflawni'n wahanol os ydym am fod yn ddigon ystwyth a chreadigol i ymateb i'r heriau presennol hyn sy'n bygwth datblygiad cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol. Wrth inni ddod at flwyddyn olaf tymor y comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol presennol, mae angen adolygiad ar fyrder o'r modd y darperir adnoddau ar gyfer y rôl. Mae'r comisiynydd wedi dangos didueddrwydd sylweddol wrth gyflawni ei dyletswyddau, gan fynd i'r afael â materion pwysig sydd wedi dangos gwerth y swydd, a meddwl am y darlun ehangach a sut i sicrhau bod pob corff cyhoeddus, gan gynnwys Gweinidogion Cymru, yn cydymffurfio â'r dyletswyddau a osodwyd arnynt. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi ei galluogi i gyflawni ei rôl oherwydd diffyg cyllideb. Ac yn fy marn i, os ydym wedi ymrwymo i sicrhau bod y rôl hon yn llwyddiant, mae'n rhaid i'r adnoddau fod yn ystyriaeth. Mae rôl y comisiynydd yn cynnwys cefnogi 44 o gyrff cyhoeddus, 16 o fyrddau gwasanaethau cyhoeddus, gyda 368 o amcanion llesiant. Yn ei geiriau ei hun, disgrifiwyd hyn fel tasg amhosibl. Yn ei chyflwr presennol, ni chredaf fod rôl comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol yn addas i'r diben er mwyn cyflawni'r gwelliannau sydd eu hangen ar Gymru. Os yw rôl y comisiynydd i barhau, mae angen i Lywodraeth Cymru sicrhau bod y swydd yn cael yr adnoddau priodol i gyflawni gofynion y Ddeddf. Diolch yn fawr iawn.