English: The committee has also come to the conclusion that additional standards should be put forward. As things stand, the standards are entirely insufficient and deficient. As there will be a vote today, we in the Plaid Cymru ranks have no choice but to vote against these weak standards. The standards that are before us don't set any standard that acknowledges the need for face-to-face services through the medium of Welsh in our hospitals, nor do they set standards for the vast majority of primary care providers, which are the main link between citizens and the world of health. Having that face-to-face contact in your mother tongue to discuss aspects of your healthcare is vital for the quality of that service, especially if you are a young child who hasn't yet acquired the English language, or if you suffer issues with memory such as dementia that mean that it's only in your mother tongue that you can communicate, or if you suffer from mental ill health and want to deal with emotions in a meaningful way. The quality of the care, and, in some cases, the safety of the patient, are compromised if there are communication issues. That need is acknowledged very clearly in the innovative Welsh Government strategy 'More than just words', but, unfortunately, the spirit of that strategy isn't reflected in these weak standards that are before us today. If we can pause for a moment to consider what exactly standards are, the Welsh Language (Wales) Measure 2011 enables Welsh Ministers to set standards, which is a way of setting standards of behaviour with regard to the Welsh language. In the case of the health sector, there are 114 standards set, mainly relating to correspondence, phone calls, staff meetings, signs, job interviews, policy making and so on. But there is no expectation for a health body to jump straight into achieving that overnight. There's a process where the Welsh Language Commissioner will be putting forward a compliance notice on the body in question, but, and this is an important 'but', there's no compulsion on the commissioner to make it a requirement for every body to comply with every standard. Rather, this is a list - it's a menu, if you will - and if it's clear that it is entirely impractical for a body to operate in accordance with any of the standards then that specific standard doesn't have to be in the compliance notice, nor does the standard have to be implemented immediately. There is a great deal of flexibility in the system that would allow the commissioner to set a future implementation date. What's forgotten as part of this discussion is the voice of the patient. Very rarely is there mention of the rights of patients in hospitals. There's one standard amongst all of the others talking about the need to record a desire to speak Welsh, but, after that, it doesn't mention what to do with that information. Then there's another standard about publishing five-year plans about the steps that are intended to be taken to improve the ability to undertake a clinical consultation in the Welsh language, but, again, there is no specific standard that sets out the right to a Welsh language service, and so even that five-year standard becomes meaningless, because that standard isn't defined clearly as part of these regulations. There's no reference at all to setting standards in the independent primary care sector, which is a clear weakness. My argument is that these standards should set out rights to a face-to-face service through the medium of Welsh - clear rights. Of course, there are great challenges, we all know that, but there is change afoot as more nurses and doctors receive training through the medium of Welsh. We need to respond creatively to the challenges that face the health service. There is a way to add to these standards without causing major problems, and Plaid Cymru, in Government, would leave no stone unturned to find those creative solutions, and Plaid Cymru, in Government, would have the robust political will to demand that the needs of Welsh speakers are met fully.
Welsh: Mae'r pwyllgor hefyd yn dod i'r casgliad y dylid cyflwyno safonau ychwanegol. Fel y mae pethau'n sefyll, mae'r safonau yn gwbl annigonol a diffygiol. Gan y bydd yna bleidlais heddiw, nid oes gennym ni yn rhengoedd Plaid Cymru ddim dewis ond pleidleisio yn erbyn y safonau gwan yma. Nid yw'r safonau sydd gerbron yn gosod unrhyw safon sy'n cydnabod yr angen am wasanaethau wyneb yn wyneb drwy'r Gymraeg yn ein hysbytai. Nid ydyn nhw chwaith yn gosod safonau ar gyfer y mwyafrif helaeth o ddarparwyr gofal sylfaenol, sef y prif gysylltiad rhwng trigolion a'r byd iechyd. Mae cael cysylltiad wyneb yn wyneb yn eich mamiaith i drafod agweddau o'ch gofal iechyd yn gwbl angenrheidiol i ansawdd y gwasanaeth hwnnw, yn arbennig felly os ydych chi'n blentyn bach sydd heb gaffael yr iaith Saesneg eto, neu os ydych chi'n dioddef o broblemau cof megis dementia sy'n golygu mai yn eich mamiaith yn unig y byddwch chi'n cyfathrebu, neu os ydych chi'n dioddef salwch meddwl ac am drin emosiynau dyrys mewn ffordd ystyrlon. Mae ansawdd y gofal, ac, mewn rhai achosion, diogelwch y claf, yn cael eu cyfaddawdu os oes yna broblemau cyfathrebu. Mae'r angen hwnnw yn cael ei gydnabod yn gwbl glir yn strategaeth arloesol Llywodraeth Cymru 'Mwy na geiriau', ond, yn anffodus, nid ydy ysbryd y strategaeth honno yn cael ei adlewyrchu yn y safonau gwan sydd gerbron heddiw. A gawn ni oedi am funud i ystyried beth yn union yw safonau? Mae Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 yn galluogi Gweinidogion Cymru i bennu safonau, sef dull o bennu safonau ymddygiad mewn perthynas â'r Gymraeg. Yn achos y sector iechyd, mae yna 114 safon yn cael eu pennu, yn ymwneud yn bennaf â gohebiaeth, galwadau ffôn, cyfarfodydd staff, arwyddion, cyfweliadau swyddi, llunio polisi ac yn y blaen. Ond nid oes disgwyl i gorff iechyd neidio yn syth i gyflawni hynny dros nos. Mae proses lle bydd Comisiynydd y Gymraeg yn cyflwyno hysbysiad cydymffurfio ar y corff dan sylw, ond, ac mae hwn yn 'ond' pwysig, nid oes rheidrwydd ar y comisiynydd i'w gwneud hi'n ofynnol i bob corff gydymffurfio â phob safon. Yn hytrach, rhestr yw safonau - bwydlen, os liciwch chi - ac os yw hi'n amlwg yn gwbl anymarferol i gorff weithredu yn unol ag unrhyw un o'r safonau yna nid oes rhaid i'r safon benodol yna fod yn yr hysbysiad cydymffurfiol. Nid oes yn rhaid chwaith i'r safonau fod yn weithredol yn syth. Mae hyblygrwydd mawr yn y system yn galluogi'r comisiynydd i osod diwrnod gosod i'r dyfodol. Beth sy'n cael ei anghofio fel rhan o'r drafodaeth yma i gyd yw llais y claf. Prin iawn yw'r sôn am hawliau cleifion mewn ysbyty. Mae yna un safon o blith y rhain yn sôn am yr angen i gofnodi dymuniad i siarad Cymraeg, ond, ar ôl gwneud hynny, nid yw'n sôn am beth i'w wneud efo'r wybodaeth. Wedyn mae yna safon arall yn sôn am gyhoeddi cynlluniau pum mlynedd am y camau sy'n bwriadu cael eu cymryd i gynyddu'r gallu i gynnal ymgynghoriad clinigol yn y Gymraeg, ond, eto, nid oes yna safon benodol sydd yn gosod yr hawl i wasanaeth Cymraeg, ac felly mae hyd yn oed y safon bum mlynedd yn mynd yn ddiystyr oherwydd nad ydy'r safon yna yn cael ei diffinio yn glir fel rhan o'r rheoliadau yma. Nid oes yna gyfeiriad o gwbl at osod safonau yn y sector gofal sylfaenol annibynnol, sydd yn wendid amlwg. Fy nadl i ydy y dylai'r safonau osod hawliau am wasanaeth wyneb yn wyneb yn y Gymraeg - hawliau clir. Wrth gwrs, mae yna heriau mawr, rydym ni i gyd yn gwybod hynny, ond mae yna newid ar droed wrth i fwy a mwy o nyrsys a doctoriaid dderbyn eu hyfforddiant drwy'r Gymraeg. Mae angen ymateb yn greadigol i'r heriau sydd yn wynebu'r gwasanaeth iechyd. Mae modd ychwanegu at y safonau yma heb achosi problemau mawr, a byddai Plaid Cymru, mewn Llywodraeth, yn troi pob carreg i ganfod yr atebion creadigol, a byddai Plaid Cymru, mewn Llywodraeth, efo'r ewyllys wleidyddol gadarn i fynnu bod anghenion siaradwyr Cymraeg yn cael eu cyfarch yn llawn.