English: No, I think you've spoken enough, Janet. Those in the private rental sector face increasing rent inflation. On top of this, remember, 45 per cent of households in Wales are now trapped in fuel poverty, and 98 per cent of low-income households are living in fuel poverty, having to spend more than 20 per cent of their income on energy. And these figures were published before inflation hit record levels, pushing up costs of everyday items. Dirprwy Lywydd, there is simply nowhere for these families to turn. There's no slack in the budget. The Welsh Government has tried to offer different programmes of support where possible, which, of course, is to be commended, but the truth is that the payments on offer are not going to touch the sides and they are not going to help everybody in need. It may be mild out there today, but be in no doubt that winter is already here, a winter that will have a terrible impact on the health and well-being of too many Welsh families. And the worst affected will be those who already suffer socioeconomic disadvantage. The worst affected will be people with disabilities; women; single parents; people from black, Asian and minority ethnic backgrounds; people who have physical and mental health problems; families with children; younger people; LGBTQ+ people - groups of people who already face barriers as regards housing, employment opportunities, income gaps, health inequalities, higher costs. The cost-of-living crisis has to be seen in the same terms of the COVID crisis, the lessons of which were hard learnt by this Government. But the phrase I remember being used by Ministers, when they understood, although too late for some families, that radical and bold action needed to be taken to save lives in the face of Westminster inaction was, 'Go hard, go early.' We need to see the same approach again with this crisis. We need to go hard and go early. The Government have the powers to protect the people of Wales from the brunt of the harm of Tory ideological indifference in respect of protecting those who are at an increased risk of economic hardship, debt and homelessness this winter, because there are circumstances in emergencies and crises where it is necessary to bring in temporary emergency measures, and this is especially needed by those groups who are most disadvantaged by the combined housing and cost-of-living crises. The director of public health at Cwm Taf Morgannwg health board, Dr Kelechi Nnoaham, said today: 'The cost of living crisis is going to do exactly what the Covid crisis did'. The impact of the crisis was deeper on the most deprived areas of Wales, the death rate twice as high. It's that same inequality, those same vulnerabilities, that the cost-of-living crisis is deepening. The suffering of people in those groups and communities will again be greater.
Welsh: Na, rwy'n meddwl eich bod chi wedi siarad digon, Janet. Mae'r rhai yn y sector rhentu preifat yn wynebu chwyddo rhenti cynyddol. Ar ben hyn, cofiwch fod 45 y cant o aelwydydd Cymru bellach yn byw mewn tlodi tanwydd, ac mae 98 y cant o aelwydydd sydd ar incwm isel yn byw mewn tlodi tanwydd, gan orfod gwario mwy nag 20 y cant o'u hincwm ar ynni. Ac fe gyhoeddwyd y ffigyrau hyn cyn i chwyddiant gyrraedd y lefelau uchaf erioed, gan wthio costau eitemau bob dydd i fyny. Ddirprwy Lywydd, yn syml iawn, nid oes gan y teuluoedd hyn unman i droi. Nid oes unrhyw lacrwydd yn y gyllideb. Mae Llywodraeth Cymru wedi ceisio cynnig rhaglenni cymorth gwahanol lle bo modd, ac mae hynny i'w ganmol wrth gwrs, ond y gwir amdani yw nad yw'r taliadau sy'n cael eu cynnig yn mynd i gyffwrdd yr ochrau ac nid ydynt yn mynd i helpu pawb sydd mewn angen. Efallai ei bod yn fwyn allan yno heddiw, ond nid oes unrhyw amheuaeth nad yw'r gaeaf yma eisoes, gaeaf a fydd yn effeithio'n enbyd ar iechyd a llesiant gormod o deuluoedd yng Nghymru. A'r rhai yr effeithir arnynt waethaf fydd y rhai sydd eisoes yn dioddef anfantais economaidd-gymdeithasol. Y rhai yr effeithir arnynt waethaf fydd pobl ag anableddau; menywod; rhieni sengl; pobl o gefndiroedd du, Asiaidd a lleiafrifol ethnig; pobl sydd â phroblemau iechyd corfforol a meddyliol; teuluoedd â phlant; pobl iau; pobl LHDTC+ - grwpiau o bobl sydd eisoes yn wynebu rhwystrau gyda thai, cyfleoedd cyflogaeth, bylchau incwm, anghydraddoldebau iechyd, costau uwch. Rhaid gweld yr argyfwng costau byw yn yr un golau ag argyfwng COVID, ac fe gafodd y gwersi caled eu dysgu gan y Llywodraeth hon yn sgil yr argyfwng hwnnw. Ond yr ymadrodd y cofiaf Weinidogion yn ei ddefnyddio, pan ddaethant i ddeall, er yn rhy hwyr i rai teuluoedd, fod angen gweithredu radical a beiddgar i achub bywydau yn wyneb diffyg gweithredu gan San Steffan oedd, 'Gweithredwch yn gadarn, gweithredwch yn gynnar.' Mae angen inni weld yr un ymagwedd eto gyda'r argyfwng hwn. Mae angen gweithredu'n gadarn a gweithredu'n gynnar. Mae gan y Llywodraeth bwerau i amddiffyn pobl Cymru rhag y gwaethaf o'r niwed yn sgil difaterwch ideolegol Torïaidd mewn perthynas â diogelu'r rhai sydd mewn mwy o berygl o galedi economaidd, dyled a digartrefedd y gaeaf hwn, oherwydd bod yna amgylchiadau mewn argyfyngau lle mae angen cyflwyno mesurau brys dros dro, ac mae angen hyn yn arbennig ar y grwpiau mwyaf difreintiedig yn sgil argyfyngau cyfunol tai a chostau byw. Dywedodd cyfarwyddwr iechyd y cyhoedd bwrdd iechyd Cwm Taf Morgannwg, Dr Kelechi Nnoaham heddiw: 'Mae'r argyfwng costau byw yn mynd i wneud yn union yr un peth ag a wnaeth argyfwng Covid'. Roedd effaith yr argyfwng yn ddyfnach ar ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru, a'r gyfradd farwolaethau ddwywaith mor uchel. Yr un anghydraddoldeb, yr un gwendidau hynny, a gaiff eu dyfnhau gan yr argyfwng costau byw. Bydd dioddefaint pobl yn y grwpiau a'r cymunedau hynny'n fwy unwaith eto.