English: Diolch, Llywydd. This has been a really excellent debate, and I have really enjoyed listening to the different perspectives. I'm really grateful for this opportunity to talk about the Local Government and Elections (Wales) Act 2021. I'm extremely proud of what the Act means for local democracy here in Wales, providing, as it does, for the establishment of a new and reformed legislative framework for local government elections, democracy, performance and governance. The principles that underpin the Act are based on enabling, encouraging and supporting people to participate in local democracy, and to provide greater flexibility in the way that elections are run. What is being suggested here today would seek to impose a single electoral system on principal councils, regardless of the views of that council or the communities they represent. So, in this context, it is right and proper that we note the provisions that extend the franchise for local elections both to 16 and 17-year-olds, and foreign citizens legally resident in Wales. These are two of the most important changes the Act has introduced. Sixteen and 17-year-olds can leave home and join the military, and so it is right and just that we give them a voice on the matters that affect their lives. Lowering the voting age to 16 gives us a valuable opportunity to start a young person on the democratic journey with the right tools. The Welsh Government's view is that people who contribute to the economic and cultural life of our communities should have a say in the future of that community. We believe that the test for whether someone is able to participate in local elections should be whether they are lawfully resident here in Wales, wanting to make a contribution to our society. The accidents of citizenship simply need not be relevant considerations to this test. Importantly, for the first time, the 2021 Act also introduced a duty on local government to encourage the public to input their views to the making of decisions to their councils, including the policy development process. Democracy is more than elections, and evidence indicates a link between the perceptions of a low ability to influence outcomes and low voter turnout. The Act sets out to address this by placing specific duties on principal councils that will increase public participation in local democracy and will improve transparency. As I have said, the Act is founded on the principles of facilitating participation and choice in democracy. In line with this, it enables principal councils to change the system of voting that they use. Principal councils, local people and communities are best placed to decide for themselves which voting system better suits the needs of their communities. Introducing a local choice supports the principle of decisions being made at a more local level, and allows councils to reflect the different needs and demographics across parts of Wales. After the 2022 local government elections, principal councils will be able to choose which voting system they wish to use - either first-past-the-post, or the single transferable vote system. Each council will continue to use the first-past-the-post system unless they decide to change. Such a change would require a two-thirds majority, which is the same as is required for a change to the Senedd voting system. Any council opting to change would then need to use the new system for the next two rounds of ordinary elections, following which it could decide whether to return to the previous voting system. The procedures set out in the 2021 Act would also apply if the council were proposing to change back to the previous voting system. It's important to note that a principal council would have to consult the people in their area entitled to vote at the local government election, each community council in the area, and other people it considers appropriate to consult, before it can exercise its power to change voting systems. We believe in local choice. Having given principal councils, working with their communities, the ability to choose which system of voting works best for them, it would be inappropriate for the Welsh Government to step in and decide which system of voting works best, and to impose that system right across Wales, regardless of local views.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae hon wedi bod yn ddadl ragorol iawn, ac rwyf wedi mwynhau gwrando ar y gwahanol safbwyntiau. Rwy'n ddiolchgar iawn am y cyfle hwn i siarad am Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021. Rwy'n hynod falch o'r hyn y mae'r Ddeddf yn ei olygu i ddemocratiaeth leol yma yng Nghymru, gan ddarparu, fel y gwna, ar gyfer sefydlu fframwaith deddfwriaethol newydd a diwygiedig ar gyfer etholiadau llywodraeth leol, democratiaeth, perfformiad a llywodraethu. Mae'r egwyddorion sy'n sail i'r Ddeddf yn seiliedig ar alluogi, annog a chefnogi pobl i gymryd rhan mewn democratiaeth leol, ac i roi mwy o hyblygrwydd yn y ffordd y caiff etholiadau eu cynnal. Byddai'r hyn sy'n cael ei awgrymu yma heddiw yn gosod un system etholiadol ar brif gynghorau, beth bynnag y bo barn y cyngor hwnnw neu'r cymunedau y maent yn eu cynrychioli. Felly, yn y cyd-destun hwn, mae'n iawn ac yn briodol ein bod yn nodi'r darpariaethau sy'n ymestyn y bleidlais mewn etholiadau lleol i bobl ifanc 16 ac 17 oed, a dinasyddion tramor sy'n preswylio'n gyfreithlon yng Nghymru. Dyma ddau o'r newidiadau pwysicaf y mae'r Ddeddf wedi'u cyflwyno. Gall rhai 16 ac 17 oed adael cartref ac ymuno â'r fyddin, ac felly mae'n gywir ac yn gyfiawn ein bod yn rhoi llais iddynt ar y materion sy'n effeithio ar eu bywydau. Mae gostwng yr oedran pleidleisio i 16 yn rhoi cyfle gwerthfawr inni osod unigolyn ifanc ar ddechrau'r daith ddemocrataidd gyda'r offer cywir. Barn Llywodraeth Cymru yw y dylai pobl sy'n cyfrannu at fywyd economaidd a diwylliannol ein cymunedau gael llais yn nyfodol y gymuned honno. Credwn mai'r prawf i ddangos a yw rhywun yn cael cymryd rhan mewn etholiadau lleol yw a ydynt yn preswylio'n gyfreithlon yma yng Nghymru, ac eisiau cyfrannu at ein cymdeithas. Nid oes angen i ddamweiniau dinasyddiaeth fod yn ystyriaethau perthnasol i'r prawf hwn. Yn bwysig, am y tro cyntaf, cyflwynodd Deddf 2021 ddyletswydd ar lywodraeth leol hefyd i annog y cyhoedd i gyfrannu eu safbwyntiau ar benderfyniadau i'w cynghorau, gan gynnwys y broses o ddatblygu polisi. Mae democratiaeth yn fwy nag etholiadau, ac mae tystiolaeth yn dangos cysylltiad rhwng y canfyddiadau o allu cyfyngedig i ddylanwadu ar ganlyniadau a nifer isel o bleidleiswyr. Nod y Ddeddf yw mynd i'r afael â hyn drwy osod dyletswyddau penodol ar brif gynghorau a fydd yn cynyddu cyfranogiad y cyhoedd mewn democratiaeth leol ac yn gwella tryloywder. Fel y dywedais, mae'r Ddeddf yn seiliedig ar egwyddorion hwyluso cyfranogiad a dewis mewn democratiaeth. Yn unol â hyn, mae'n galluogi prif gynghorau i newid y system bleidleisio y maent yn ei defnyddio. Prif gynghorau, pobl leol a chymunedau sydd yn y sefyllfa orau i benderfynu drostynt eu hunain pa system bleidleisio sy'n gweddu orau i anghenion eu cymunedau. Mae cyflwyno dewis lleol yn cefnogi'r egwyddor o wneud penderfyniadau ar lefel fwy lleol, ac yn caniatáu i gynghorau adlewyrchu'r gwahanol anghenion a demograffeg ar draws rhannau o Gymru. Ar ôl etholiadau llywodraeth leol 2022, bydd prif gynghorau'n cael dewis pa system bleidleisio y maent am ei defnyddio - naill ai'r cyntaf i'r felin, neu system y bleidlais sengl drosglwyddadwy. Bydd pob cyngor yn parhau i ddefnyddio system y cyntaf i'r felin oni bai eu bod yn penderfynu newid. Byddai newid o'r fath yn gofyn am fwyafrif o ddwy ran o dair, sydd yr un fath â'r hyn sy'n ofynnol i newid system bleidleisio'r Senedd. Yna, byddai angen i unrhyw gyngor sy'n dewis newid ddefnyddio'r system newydd ar gyfer y ddwy rownd nesaf o etholiadau arferol, ac ar ôl hynny gallai benderfynu a ddylid newid yn ôl i'r system bleidleisio flaenorol. Byddai'r gweithdrefnau a nodir yn Neddf 2021 hefyd yn gymwys pe bai'r cyngor yn argymell newid yn ôl i'r system bleidleisio flaenorol. Mae'n bwysig nodi y byddai'n rhaid i brif gyngor ymgynghori â'r bobl yn eu hardal sydd â hawl i bleidleisio yn yr etholiad llywodraeth leol, pob cyngor cymuned yn yr ardal, a phobl eraill y mae'n ystyried ei bod yn briodol ymgynghori â hwy, cyn y gall arfer ei bŵer i newid systemau pleidleisio. Rydym yn credu mewn dewis lleol. Ar ôl rhoi'r gallu i brif gynghorau, gan weithio gyda'u cymunedau, ddewis pa system bleidleisio sy'n gweithio orau iddynt, byddai'n amhriodol i Lywodraeth Cymru gamu i mewn a phenderfynu pa system bleidleisio sy'n gweithio orau, a gosod y system honno ledled Cymru heb ystyried safbwyntiau lleol.