techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thanks to Huw Irranca-Davies for those questions, Llywydd. I chaired the meeting of the legislative programme board of the Welsh Government where we, with really heavy hearts, agreed that we could not take forward the bus reform Bill in the last year of the last Senedd term, and that was simply because of the circumstances we all know we were facing at the time, with so many people who we would have relied upon to work on those proposals with us - in local authorities, in the bus companies and so on - simply not able to come to the table to carry out that work. But we will be committed to reregulation of the bus service in Wales to make sure that it is run in the public interest in future. I look forward to having those discussions with the many sectors that have a direct interest in it before bringing proposals in front of the Senedd. On the clean air Act, which we've discussed a number of times this afternoon, it's absolutely part of our commitment for five years, but I have to echo what the Member himself said - both the programme for government today and the legislative programme that I will bring in front of colleagues before the end of this term are a five-year commitment, and there will have to be a sense of how the programme is capable of being managed through the Senedd with all the many demands and ambitions that I know we have.
Welsh: Diolch i Huw Irranca-Davies am y cwestiynau yna, Llywydd. Fe gadeiriais i gyfarfod o fwrdd rhaglen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru lle cytunwyd, gyda chalon drom iawn, na allem ddatblygu'r Bil diwygio bysiau ym mlwyddyn olaf tymor diwethaf y Senedd, a hynny oherwydd yr amgylchiadau yr ydym ni i gyd yn gwybod yr oeddem yn eu hwynebu ar y pryd, gyda chymaint o bobl y byddem ni wedi dibynnu arnynt i weithio ar y cynigion hynny gyda ni - mewn awdurdodau lleol, yn y cwmnïau bysiau ac yn y blaen - heb allu dod at y bwrdd i wneud y gwaith hwnnw. Ond byddwn yn ymrwymo i ailreoleiddio'r gwasanaeth bysiau yng Nghymru i sicrhau ei fod yn cael ei redeg yn y dyfodol er budd y cyhoedd. Rwy'n edrych ymlaen at gael y trafodaethau hynny gyda'r sectorau niferus sydd â diddordeb uniongyrchol yma cyn cyflwyno cynigion gerbron y Senedd. O ran y Ddeddf aer glân, rydym wedi trafod honno sawl gwaith y prynhawn yma, ac mae'n rhan ganolog o'n hymrwymiad ni ers pum mlynedd. Ond mae'n rhaid imi adleisio'r hyn a ddywedodd yr Aelod ei hunan - mae'r rhaglen lywodraethu heddiw a'r rhaglen ddeddfwriaethol y byddaf i'n ei chyflwyno gerbron cydweithwyr cyn diwedd y tymor hwn yn ymrwymiad pum mlynedd, ac fe fydd yn rhaid inni gael ymdeimlad o sut y gellir rheoli'r rhaglen drwy'r Senedd gyda'r holl ofynion ac uchelgeisiau niferus yr wyf i'n gwybod sydd gennym ni.
English: I would like to focus on one very important area, namely childcare and early years education - a sector that's crucially important for recovery post COVID. Children the length and breadth of Wales have missed an important formative part of their lives, and there is increasing evidence that this is where the educational focus should lie. But it's disappointing to see an appalling lack of ambition in the programme for government. It makes no sense to keep childcare and early years education out of the education portfolio. Surely it should be at the heart of the work of the education Minister. Can you explain why your childcare policy doesn't focus on the child? The positive impact of childcare is to create better access to the workplace for parents, and mothers particularly, but we do have to look at all of the other benefits for the child, and then it will become quite apparent that we need a long-term plan to expand this crucial provision. COVID has demonstrated that quite clearly.
Welsh: Buaswn i'n licio jest canolbwyntio ar un maes pwysig iawn, sef gofal plant ac addysg blynyddoedd cynnar - sector hollbwysig ar gyfer adfer o'r COVID. Mae plant bach ar draws Cymru wedi colli cyfnod ffurfiannol pwysig o'u bywydau, ac mae yna dystiolaeth gynyddol mai yn y fan yma ddylai'r ffocws addysgol fod. Ond mae'n siomedig i weld diffyg uchelgais dybryd yn y rhaglen lywodraethu. Dydy o ddim yn gwneud dim synnwyr i gadw gofal plant ac addysg blynyddoedd cynnar allan o'r portffolio addysg. Oni ddylai fod o'n gwbl ganolog i waith y Gweinidog addysg? A wnewch chi esbonio pam nad ydy eich polisi gofal plant chi yn canolbwyntio ar y plentyn? Sgileffaith cadarnhaol gofal plant ydy creu gwell mynediad at waith i fwy o rieni, a mamau yn enwedig, ond mae'n rhaid edrych ar yr holl fanteision i'r plentyn, ac wedyn mi ddaw hi'n gwbl amlwg fod angen cynllun dros amser i ehangu'r ddarpariaeth dyngedfennol yma. Mae COVID wedi dangos hynny'n hollol glir.
English: Llywydd, of course I agree with what Siân Gwenllian said at the end about the impact that COVID has had. This Government is very eager to do everything that we can to help children to get over the pandemic. That's why we've spoken this afternoon about the investments that we've already announced during this term to help our schools and to help other people in this area to press ahead with the important work that they're doing. Everything that we do in the childcare area relies on more than one Minister and, of course, we share or divide responsibilities among the members of the Government. We have to do that. Julie Morgan is responsible for a number of things that are relevant to the points made by Siân Gwenllian. She is pressing ahead with the work that she was doing in the last term - very important work - and she's going to do it with the new Minister for education and other Ministers in the Government. At the end of the day, there are choices to be made in terms of who is responsible for things on paper, but the purpose of the programme for government is to show people how this Government is going to work on very important subjects where there is more than one Minister, and how the whole Government can contribute to the important issues that Siân Gwenllian has referred to this afternoon.
Welsh: Llywydd, wrth gwrs rydw i'n cytuno â beth ddywedodd Siân Gwenllian ar y diwedd am yr effaith mae COVID wedi'i chael. Mae'r Llywodraeth hon yn awyddus dros ben i wneud popeth y gallwn ni wneud i helpu'r plentyn i ddod dros y pandemig. Dyna pam rŷm ni wedi siarad y prynhawn yma am y buddsoddiadau rŷm ni wedi eu cyhoeddi'n barod yn y tymor hwn i helpu ein hysgolion, a helpu pobl eraill yn y maes i fwrw ymlaen gyda'r gwaith pwysig maen nhw'n ei wneud. Mae popeth rŷm ni'n ei wneud yn y maes plant yn dibynnu ar fwy nag un Gweinidog ac, wrth gwrs, rŷm ni'n rhannu cyfrifoldebau gydag aelodau'r Llywodraeth. Mae'n rhaid i ni wneud hynny. Mae Julie Morgan yn gyfrifol am nifer o'r pethau sy'n berthnasol i'r pwyntiau mae Siân Gwenllian wedi'u gwneud. Mae hi'n bwrw ymlaen gyda'r gwaith roedd hi'n ei wneud yn y tymor diwethaf - gwaith pwysig - ac mae hi'n mynd i'w wneud e gyda'r Gweinidog newydd dros addysg a gyda'r Gweinidogion eraill yn y Llywodraeth. Ar ddiwedd y dydd, mae dewisiadau i'w gwneud o ran pwy sy'n mynd i fod yn gyfrifol am bethau ar bapur, ond pwrpas y rhaglen lywodraethu oedd i ddangos i bobl sut mae'r Llywodraeth hon yn mynd i weithio ar bynciau pwysig lle mae mwy nag un Gweinidog a sut mae'r Llywodraeth i gyd yn gallu cyfrannu at y pethau pwysig mae Siân Gwenllian wedi cyfeirio atyn nhw y prynhawn yma.
English: I thank Alun Davies for what he said about the document. If we're going to be radical, in my opinion it was important to bring this document before the Senedd as soon as possible. When we do it that way, as I explained to Rhun ap Iorwerth, it's not possible to include everything - every way of working and delivery and targets and so forth - within the same document. But, Ministers will appear before the Senedd and they will provide more details and they will be accountable, as Alun Davies said, to the Senedd and to people outwith the Senedd throughout Wales. We're still discussing, Deputy Presiding Officer, within the Government, the best way of pressing ahead with issues in the Valleys and to press ahead with the work that Alun Davies did in the previous term. There are a number of Ministers within the Government who represent the Valleys, and that will be a help to us. We're still discussing the best ways of proceeding with that.
Welsh: Diolch yn fawr i Alun Davies am beth ddywedodd e am y ddogfen. Os rŷm ni'n mynd i fod yn radical, yn fy marn i roedd hi'n bwysig i ddod â'r ddogfen o flaen y Senedd cyn gynted ag yr oedd yn bosib i wneud hynny. Pan ŷm ni'n ei wneud e fel yna, fel yr esboniais i i Rhun ap Iorwerth, dydy hi ddim yn bosibl cael popeth - pob ffordd o sut rydym ni'n mynd i'w wneud e a beth fydd y targedau ac yn y blaen - yn yr un ddogfen. Ond, bydd Gweinidogion yn dod o flaen y Senedd a rhoi mwy o fanylion fel yna, i fod yn atebol, fel y dywedodd Alun Davies, i'r Senedd ac i bobl tu fas yng Nghymru hefyd. Rŷn ni'n dal yn trafod, Dirprwy Lywydd, tu fewn i'r Llywodraeth, y ffordd orau i fwrw ymlaen gyda phethau yn y Cymoedd, i fwrw ymlaen â'r gwaith roedd Alun Davies yn ei wneud yn y tymor diwethaf. Mae nifer o'r Gweinidogion yn y Llywodraeth yn cynrychioli'r Cymoedd, a bydd hynny'n help i ni. Rŷm ni'n dal i siarad gyda'n gilydd am y ffordd orau i wneud hynny.
English: I would like, in welcoming this programme for government, to thank and congratulate the electors of Aberconwy for returning me to this place with the largest majority I've held. On a more serious note, you explained that you would make sure, First Minister, that our farmers have a key role to play in our green future. However, the programme for government doesn't really address the issues that are facing them. The programme states, and I quote, that you will 'Forbid the culling of badgers to control the spread of TB in cattle.' That isn't a strong enough statement. The Welsh Government has been issuing a tiny number of licences to mark, trap and take badgers to prevent the spread of disease on farms that have a TB chronic breakdown in a herd. For example, in 2020, you only issued seven licences. Compare that with the startling fact that over 10,000 cattle, in the prime of their productive lives, continue to be culled every year in Wales due to TB. The comprehensive approach adopted in England has seen an average reduction in the incidence of TB of at least 40 per cent in areas that have completed at least four years of badger culling. Just across the border in Gloucestershire, there has been a 66 per cent decline in new TB breakdowns. So, the prohibition on culling badgers is not supported by the evidence -
Welsh: Hoffwn i, wrth groesawu'r rhaglen lywodraethu hon, ddiolch i etholwyr Aberconwy a'u llongyfarch am fy nychwelyd i i'r lle hwn gyda'r mwyafrif mwyaf rwyf i wedi'i gael. Ar nodyn mwy difrifol, gwnaethoch chi egluro, Brif Weinidog, fod gan ein ffermwyr ran allweddol i'w chwarae yn ein dyfodol gwyrdd. Fodd bynnag, nid yw'r rhaglen lywodraethu yn ymdrin mewn gwirionedd â'r materion sy'n eu hwynebu. Mae'r rhaglen yn dweud, ac rwy'n dyfynnu, y byddwch chi'n 'Gwahardd difa moch daear i reoli lledaeniad TB mewn gwartheg.' Nid yw hynny'n ddatganiad digon cryf. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn rhoi nifer fach iawn o drwyddedau i farcio, dal a chymryd moch daear i atal clefydau rhag lledaenu ar ffermydd sydd â TB cronig mewn buches. Er enghraifft, yn 2020, dim ond saith trwydded a gafodd eu rhoi gennych chi. Cymharwch hynny â'r ffaith syfrdanol bod dros 10,000 o wartheg, yn anterth eu bywydau cynhyrchiol, yn parhau i gael eu difa bob blwyddyn yng Nghymru oherwydd TB. Mae'r dull cynhwysfawr y mae Lloegr wedi'i fabwysiadu wedi gweld gostyngiad cyfartalog o 40 y cant yn nifer yr achosion o TB mewn ardaloedd sydd wedi cwblhau o leiaf bedair blynedd o ddifa moch daear. Ychydig dros y ffin yn swydd Gaerloyw, mae gostyngiad o 66 y cant yn nifer yr achosion newydd o TB wedi bod. Felly, nid yw'r gwaharddiad ar ddifa moch daear yn cael ei gefnogi gan y dystiolaeth -
English: Yes, of course. That will result in infected badgers struggling - . Yesterday, I met with farmers and other colleagues in this place, and they're really upset, because Aberconwy now has gone from a low to an intermediary state. So, First Minister, when are you, and when are your Ministers, and when is the Wales vet going to acknowledge that we have a real problem with bovine TB and we have to address it and address it dramatically? Work with the farmers, stop working against them, and let's bring this to a satisfactory end. Thank you.
Welsh: Wrth gwrs. Bydd hynny'n arwain at foch daear sydd wedi'u heintio yn ei chael hi'n anodd - . Ddoe, gwnes i gyfarfod â ffermwyr a chyd-Aelodau eraill yn y lle hwn, ac maen nhw wedi cynhyrfu'n fawr, oherwydd mae Aberconwy nawr wedi mynd o gyflwr isel i gyflwr cyfryngol. Felly, Prif Weinidog, pryd ydych chi, a phryd y mae eich Gweinidogion chi, a phryd y mae milfeddyg Cymru'n mynd i gydnabod bod gennym ni broblem wirioneddol gyda TB mewn gwartheg a bod yn rhaid i ni ymdrin ag ef ac ymdrin ag ef yn ddramatig? Gweithiwch gyda'r ffermwyr, rhowch y gorau i weithio yn eu herbyn nhw, a gadewch i ni ddod â hyn i ben yn foddhaol. Diolch.
English: Thank you, First Minister. Three short questions. Firstly, I welcome the commitment to proceed with a basic income pilot. Are you able to provide any more detail on this, in particular around geographical criteria? I know that Rhondda Cynon Taf County Borough Council has expressed a willingness to work with Welsh Government on a pilot, so I'd be grateful if that could be considered. Secondly, I welcome the commitment to take action around coal tips, however, as many of the levers aren't devolved, what work is being undertaken to ensure that interventions are both substantive and lead to a real solution of the issue? Finally, will the Welsh Government continue to progress plans for a vacant land tax this Senedd term?
Welsh: Diolch yn fawr, Prif Weinidog. Tri chwestiwn byr. Yn gyntaf, rwy'n croesawu'r ymrwymiad i fwrw ymlaen â chynllun treialu incwm sylfaenol. A wnewch chi roi rhagor o fanylion am hyn, yn enwedig ynghylch meini prawf daearyddol? Rwy'n gwybod bod Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf wedi mynegi parodrwydd i weithio gyda Llywodraeth Cymru ar gynllun treialu, felly byddwn i'n ddiolchgar os byddai modd ystyried hynny. Yn ail, rwy'n croesawu'r ymrwymiad i weithredu ynghylch tipiau glo, fodd bynnag, gan nad yw llawer o'r ysgogiadau wedi'u datganoli, pa waith sy'n cael ei wneud i sicrhau bod ymyriadau'n sylweddol ac yn arwain at ateb gwirioneddol i'r mater? Yn olaf, a fydd Llywodraeth Cymru yn parhau i ddatblygu cynlluniau ar gyfer treth ar dir gwag yn nhymor hwn y Senedd?
English: I'm very pleased to see the intention of safeguarding coal tips through the introduction of legislation; I've also read the Law Commission consultation paper, which was quite horrifying, if truth be told. But, as we know, it takes time to bring forward legislation, and there's real concern in many communities that we could see further landslides, as we saw in Tylorstown in February 2020, unless there is further, urgent action taken. One community that's extremely concerned is Ynyshir, where there are plans to build wind turbines on top of old tips, which would create further risks of flooding. So, what assurances can you give to communities such as Ynyshir that the Government will learn the lessons necessary and take urgent action to secure the safety of current coal tips before the legislation is in place?
Welsh: Rwyf innau hefyd yn falch iawn o weld y bwriad i sicrhau diogelwch tomenni glo drwy gyflwyno deddfwriaeth, a hefyd wedi darllen papur ymgynghori Comisiwn y Gyfraith, a oedd yn frawychus, a dweud y gwir. Ond, fel rydyn ni'n gwybod, mae'n cymryd amser i gyflwyno deddfwriaeth ac mae yna bryder gwirioneddol mewn nifer o gymunedau y gellid gweld tirlithriadau pellach, fel y gwelwyd yn Tylorstown yn Chwefror 2020, os nad oes gweithredu pellach a brys. Un gymuned sydd yn pryderu yn arw yw Ynyshir, lle mae cynlluniau i adeiladu tyrbinau gwynt ar ben hen domen, a allai greu risg bellach o lifogydd. Pa sicrwydd allwch chi ei roi i gymunedau fel Ynyshir y bydd y Llywodraeth yn dysgu'r gwersi sydd eu hangen ac yn gweithredu ar frys i sicrhau diogelwch y tomenni glo presennol cyn i'r ddeddfwriaeth fod yn ei lle?
English: Dirprwy Lywydd, I agree with the Member. Of course, we will have to take the time to work on the report by the commission and the number of other things that we want to do, and the Act will be on the list of things that we want to do during this term, when I have an opportunity to make a statement on the legislative programme before the end of the term. Today, I'm trying to focus on the programme for government. I don't have a specific answer on the specific points that the Member has raised in her question, but there will be an opportunity for us to consider the points that she has raised as part of the work that we've set out in the programme.
Welsh: Dirprwy Lywydd, dwi'n cytuno â'r Aelod. Wrth gwrs, bydd rhaid i ni gymryd yr amser i weithio ar adroddiad y comisiwn a nifer o bethau eraill rŷn ni eisiau eu gwneud, a bydd y Ddeddf ar y rhestr o bethau rŷn ni eisiau eu gwneud yn ystod y tymor hwn, pan fydd cyfle i mi wneud datganiad ar y rhaglen ddeddfwriaethol cyn diwedd y tymor. Heddiw, Dirprwy Lywydd, dwi'n trio canolbwyntio ar y rhaglen lywodraethu. Does dim ateb gen i ar y pethau penodol y mae'r Aelod wedi'u codi yn ei chwestiwn hi, ond bydd cyfle nawr i ni ystyried y pwyntiau y mae hi wedi'u codi fel rhan o'r gwaith rŷn ni wedi rhoi mas yn y rhaglen.
English: I thank you for this programme to ensure that the world we leave our children is one that will not be a nightmare and will be worth inheriting. So, as we endeavour to tread more lightly on our production, consumption and waste of the resources of this world, I wondered whether you could tell us what the Government's plans are to ensure that private house builders are building the zero-carbon homes that we will need in future so we don't have to retrofit them. I wonder whether you could tell us how well-being hubs, whether they're in practical reality, like the Maelfa well-being hub in Llanedeyrn, which will bring the important reform of primary care, general practitioners' services, pharmacy, social care and mental health all together - how will that be done virtually where well-being hubs have not physically been created yet? Lastly, I wondered whether you could say a little bit more about the blue revolution. I know that David Melding would've reminded us about the wonders of the Welsh coast, but in light of the warnings that our oceans are in the worst state since humans started exploiting them - the words of Sylvia Earle, the first female chief scientist of the United States oceanography administration - I just wondered how we can do a bit more than the very welcome idea of supporting restoration of sea grass and salt marsh habitats.
Welsh: Diolch i chi am y rhaglen hon i sicrhau bod y byd yr ydym yn gadael i'n plant yn un na fydd yn hunllef ac a fydd yn werth ei etifeddu. Felly, wrth i ni ymdrechu i droedio'n fwy ysgafn gyda'r modd yr ydym ni'n cynhyrchu, defnyddio a gwastraffu adnoddau'r byd hwn, tybed a allech chi ddweud wrthym ni beth yw cynlluniau'r Llywodraeth i sicrhau bod adeiladwyr tai preifat yn adeiladu'r cartrefi di-garbon y bydd eu hangen arnom ni yn y dyfodol fel nad oes rhaid i ni eu hôl-ffitio. Tybed a allech chi ddweud wrthym ni sut y mae canolfannau llesiant, p'un ai ydyn nhw mewn gwirionedd yn ymarferol, fel canolfan llesiant Maelfa yn Llanedeyrn, a fydd yn dod â'r diwygiad pwysig gofal sylfaenol, gwasanaethau meddygon teulu, fferylliaeth, gofal cymdeithasol ac iechyd meddwl i gyd gyda'i gilydd - sut y bydd modd gwneud hynny pan nad yw canolfannau lles wedi'u creu'n ffisegol eto? Yn olaf, tybed a allwch chi ddweud ychydig mwy am y chwyldro glas. Rwy'n gwybod y byddai David Melding wedi ein hatgoffa ni ynghylch rhyfeddodau arfordir Cymru, ond yng ngoleuni'r rhybuddion bod ein cefnforoedd yn y cyflwr gwaethaf ers i bobl ddechrau manteisio arnyn nhw - geiriau Sylvia Earle, prif wyddonydd benywaidd cyntaf gweinyddiaeth eigioneg yr Unol Daleithiau - meddwl oeddwn i tybed sut y gallwn ni wneud ychydig mwy na'r syniad y mae croeso mawr iddo, o gefnogi adfer cynefinoedd môrwellt a chors halen.
English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I just wanted to clarify for the record my interest in the question I asked the First Minister earlier. I referenced Bridgend County Borough Council in my question without making clear I'm a sitting councillor on Bridgend council, and I'm grateful for the opportunity to make that clear now.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Roeddwn i ond eisiau egluro er mwyn y cofnod fy muddiant yn y cwestiwn yr oeddwn i wedi'i ofyn i'r Prif Weinidog yn gynharach. Cyfeiriais i at Gyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn fy nghwestiwn heb egluro fy mod yn gynghorydd sy'n eistedd ar gyngor Pen-y-bont ar Ogwr, ac rwy'n ddiolchgar am y cyfle i wneud hynny'n glir nawr.
English: Thank you for that, and it is now on the record, and therefore it's quite clear. Thank you.
Welsh: Diolch am hynny, ac mae hynny wedi'i gofnodi nawr, ac felly mae'n eithaf clir. Diolch.
English: We will now suspend proceedings to allow changeovers in the Chamber. If you're leaving the Chamber, please do so promptly. The bell will be rung two minutes before proceedings restart. Any Members who are arriving after a changeover should wait until then before entering the Chamber.
Welsh: Byddwn nawr yn atal y trafodion dros dro er mwyn caniatáu newidiadau yn y Siambr. Os ydych yn gadael y Siambr, gwnewch hynny'n brydlon. Bydd y gloch yn cael ei chanu dau funud cyn i'r trafodion ailgychwyn. Dylai unrhyw Aelodau sy'n cyrraedd ar ôl y newid aros tan hynny cyn mynd i mewn i'r Siambr.
English: The next item is a statement by the Minister for Health and Social Services - services supporting people to recover from COVID-19. Eluned Morgan.
Welsh: Yr eitem nesaf yw'r datganiad gan y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol - gwasanaethau sy'n helpu pobl i wella o COVID-19. Eluned Morgan.