English: Diolch, Lywydd. Thank you to everyone who's taken part in the debate today. Perhaps I can offer my thanks also to the older people's commissioner to be recorded as well. Personally, I'm still a little bit baffled by the thought that policy makers consider me to be an older person, and I face the temptation that perhaps we should ask for that threshold to be moved a little further north, but, on the other hand, it is a reminder that even though we live longer - as we are living longer, I should say - we should start thinking about how we plan for those days when perhaps we will be frailer, when perhaps we might be ill and perhaps when we might develop dementia - effectively, to start planning now to live well later, as Mohammad Asghar suggested. All family cultures are different, and our own plans will be different. However, whatever the plans we do adopt that work in our own families, they do need to be supported by a delivered strategy, and I thought Lynne Neagle's contribution on this particular point was very powerful. I think the threshold of 50, being 50, also reminds us that, if we demand dignity, respect, independence and freedom to make decisions about our lives in our 50s, then why should it be any different when we're much older? I hope that everyone will have heard Mark Isherwood's points, particularly on independent living. I'm pleased, therefore, that nobody has sought to amend or delete the first two points of the motion. Turning, for a moment, to the deletions proposed in the amendments, we will not support amendment 1, which deletes the third point of our motion. I'm sorry, Rhianon Passmore, but we have no reason to support a threshold that is less generous than our own Welsh Conservatives's devolved offer. Amendment 3, deleting our point 5, is less benign than it might seem. It differs from our original motion in just one particular, namely the Welsh Government's deletion of our commitment to place a duty on public sector bodies to consult older people when making decisions that affect their lives. I don't see what's wrong with having that obligation. It matters so much in planning and housing, as David Melding mentioned. I've asked for a similar duty of due regard to be considered for the UNCRC for some time now, and, yet again, silence from Welsh Government. Well, we disagree with you. We won't support your silence. Amendments 4 and 5 - we have no difficulty with the content; I just don't think they required the deletions of our points 5 (a) and 5 (b). If Plaid is serious in saying that it supports the work of the older people's commissioner, then why aren't you supporting her suggestions for a Bill? She's the one who came up with this idea. Amendment 2 is irrelevant to this debate, which is about Wales, but we will support the last two amendments should we have the opportunity to do so. Janet Finch-Saunders set the scene very well for us, I think, and explained that there are steps, actually quite simple steps sometimes, that can be taken that don't cost anything at all, Rhun ap Iorwerth, to avoid the loss of dignity and control experienced by people in hospital, for example. She's right that older people spend too long in hospital sometimes, and I wish the Welsh Government well with its parliamentary review of health and social services. The Cabinet Secretary knows my concerns about maintaining the status of social care and prevention in whichever models emerge from that, but any model will fail if it ignores the points made by David Melding regarding older carers, and if it ignores the points raised by Gareth Bennett about failing to recognise loneliness, because obviously the health impacts of loneliness at a population level can be really very, very significant. Rhun ap Iorwerth mentioned the economic contribution, briefly, of older people, but also the social contribution. If Wales is moving closer to a co-productive society then older people will be at the heart of meeting the challenges, not only in their own lives, but in those of others as well - another point raised by David Melding, particularly pertinent in families - Lynne Neagle mentioned this - where a family member may have dementia. All members of this Chamber, and, I hope, members of the Government, too, will consider having dementia-friend training themselves, too. Because let it not just be Torfaen. Let us have Wales as a dementia-friendly Government, with the lead taken from this place. A right to an early diagnosis and other issues raised by Mark Isherwood could of course be encapsulated in a Bill. Minister, I've absolutely no doubt that the Welsh Government values and wishes to support older people, and we acknowledge the steps that you've taken, but sometimes good intentions, including declarations, do need underpinning by legislation. Thank you.
Welsh: Diolch, Lywydd. Diolch yn fawr i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y ddadl heddiw. Efallai y caf ddiolch hefyd i'r comisiynydd pobl hŷn. Yn bersonol, rwy'n dal i fod ychydig yn ddryslyd ynglŷn â'r syniad fod llunwyr polisi yn fy ystyried i'n berson hŷn, ac rwy'n wynebu'r demtasiwn y dylem ofyn efallai am symud y trothwy ychydig ymhellach i fyny, ond ar y llaw arall, mae'n ein hatgoffa, er ein bod yn byw yn hŷn - neu gan ein bod yn byw yn hŷn, dylwn ddweud - dylem ddechrau meddwl ynglŷn â sut rydym yn cynllunio ar gyfer y dyddiau hynny pan fyddwn, efallai, yn fwy bregus, pan fyddwn, efallai, yn sâl ac efallai y byddwn yn datblygu dementia - dechrau cynllunio yn awr i bob pwrpas i fyw'n dda yn ddiweddarach, fel yr awgrymodd Mohammad Asghar. Mae pob diwylliant teuluol yn wahanol, a bydd ein cynlluniau ein hunain yn wahanol. Fodd bynnag, waeth pa gynlluniau a fabwysiadwn sy'n gweithio yn ein teuluoedd ein hunain, mae angen darparu strategaeth i'w cefnogi, ac roeddwn yn meddwl bod cyfraniad Lynne Neagle ar y pwynt hwn yn bwerus iawn. Rwy'n meddwl bod y trothwy o 50, bod yn 50, hefyd yn ein hatgoffa os ydym yn mynnu urddas, parch, annibyniaeth a rhyddid i wneud penderfyniadau am ein bywydau yn ein 50au, yna pam y dylai fod yn wahanol pan fyddwn yn llawer hŷn? Rwy'n gobeithio y bydd pawb wedi clywed pwyntiau Mark Isherwood, yn enwedig ar fyw'n annibynnol. Rwy'n falch, felly, nad oes neb wedi ceisio diwygio neu ddileu dau bwynt cyntaf y cynnig. Gan droi am eiliad at yr hyn y mae'r gwelliannau yn cynnig ei ddileu, ni fyddwn yn cefnogi gwelliant 1, sy'n dileu trydydd pwynt ein cynnig. Mae'n ddrwg gennyf, Rhianon Passmore, ond nid oes gennym unrhyw reswm dros gefnogi trothwy sy'n llai hael na'n cynnig datganoledig ein hunain gan y Ceidwadwyr Cymreig. Mae gwelliant 3, sy'n dileu ein pwynt 5, yn llai diniwed nag y mae'n ymddangos. Mae'n wahanol i'n cynnig gwreiddiol mewn un ffordd arbennig, drwy fod Llywodraeth Cymru yn dileu ein hymrwymiad i osod dyletswydd ar gyrff y sector cyhoeddus i ymgynghori â phobl hŷn wrth wneud penderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau. Nid wyf yn gweld dim o'i le ar gael y rhwymedigaeth honno. Mae hyn mor bwysig mewn materion cynllunio a thai, fel y soniodd David Melding. Rwyf wedi gofyn am ddyletswydd debyg i roi sylw dyledus i CCUHP ers peth amser bellach, ac unwaith eto, distawrwydd gan Lywodraeth Cymru. Wel, rydym yn anghytuno â chi. Ni fyddwn yn cefnogi eich tawelwch. Gwelliannau 4 a 5 - nid oes gennym unrhyw anhawster gyda'r cynnwys. Nid wyf yn credu bod angen dileu ein pwyntiau 5 (a) a 5 (b). Os yw Plaid Cymru o ddifrif wrth ddweud ei bod yn cefnogi gwaith y comisiynydd pobl hŷn, yna pam nad ydych yn cefnogi ei hawgrymiadau y dylid cael Bil? Hi yw'r un a feddyliodd am y syniad hwn. Mae gwelliant 2 yn amherthnasol i'r ddadl hon, sy'n ymwneud â Chymru, ond fe fyddwn yn cefnogi'r ddau welliant olaf os cawn gyfle i wneud hynny. Gosododd Janet Finch-Saunders y cyd-destun yn dda iawn i ni, rwy'n meddwl, ac esboniodd fod yna gamau, camau go syml weithiau mewn gwirionedd, y gellir eu rhoi ar waith nad ydynt yn costio unrhyw beth o gwbl, Rhun ap Iorwerth, i osgoi'r colli urddas a rheolaeth a brofir gan bobl mewn ysbytai, er enghraifft. Mae hi'n iawn fod pobl hŷn yn treulio gormod o amser mewn ysbytai weithiau, ac rwy'n dymuno'n dda i Lywodraeth Cymru gyda'i hadolygiad seneddol o iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae Ysgrifennydd y Cabinet yn gwybod am fy mhryderon ynglŷn â chynnal statws gofal cymdeithasol ac atal ym mha fodelau bynnag a fydd yn datblygu o hynny, ond bydd unrhyw fodel yn methu os yw'n anwybyddu'r pwyntiau a wnaed gan David Melding ynglŷn â gofalwyr hŷn, ac os yw'n anwybyddu'r pwyntiau a nododd Gareth Bennett ynglŷn â methu adnabod unigrwydd, oherwydd yn amlwg gall effeithiau unigrwydd ar iechyd ar lefel y boblogaeth fod yn wirioneddol arwyddocaol. Crybwyllodd Rhun ap Iorwerth gyfraniad economaidd pobl hŷn yn fyr, a hefyd eu cyfraniad cymdeithasol. Os yw Cymru yn symud yn nes at gymdeithas gydgynhyrchiol, yna bydd pobl hŷn yn ganolog i'r broses o oresgyn yr heriau, nid yn unig yn eu bywydau eu hunain, ond ym mywydau pobl eraill yn ogystal - pwynt arall a nodwyd gan David Melding, sy'n arbennig o berthnasol mewn teuluoedd - nododd Lynne Neagle hyn - lle y gall fod dementia ar aelod o'r teulu. Bydd pob aelod o'r Siambr hon, ac aelodau o'r Llywodraeth hefyd, yn ystyried cael hyfforddiant ffrind dementia eu hunain. Gadewch iddo ymestyn ymhellach na Thorfaen yn unig. Gadewch i ni gael Llywodraeth sy'n ystyriol o ddementia yng Nghymru, gyda'r arweiniad yn dod o'r lle hwn. Gellid crynhoi'r hawl i ddiagnosis cynnar a materion eraill a nodwyd gan Mark Isherwood mewn Bil wrth gwrs. Weinidog, rwy'n gwbl sicr fod Llywodraeth Cymru yn gwerthfawrogi ac yn dymuno cefnogi pobl hŷn, ac rydym yn cydnabod y camau rydych wedi'u rhoi ar waith, ond mae angen deddfwriaeth weithiau yn sail i fwriadau da, yn cynnwys datganiadau. Diolch.