English: Good afternoon. Amendments 84, 85 and 103 seek to remove the current provision that extends the right to vote in local government elections for all foreign citizens, regardless of citizenship. Most countries and nations that allow non-citizens to vote have a minimum residency requirement. For example, to be eligible to vote in New Zealand, the person has to have lived continuously in the country for 12 months, whilst to vote in regional and municipal elections in Denmark, for example, a person has to have had permanent residence in the country for three years before the date of the election. However, if these amendments fall, our belief that voting rights should be attached to a person's citizenship is reflected in our amendment 104, which is a compromise amendment to introduce a minimum residency requirement of three years, reflecting the pretty much average norm across the world, for qualifying foreign citizens to be eligible to vote in local government elections. As I stated in the Stage 1 debate, currently Irish and Commonwealth citizens and relevant EU citizens can vote in local government and devolved elections, but this Bill would enable all foreign citizens legally resident in Wales to vote in local government elections. There's a long-standing reciprocal agreement between the UK and the Republic of Ireland as a consequence of the historic relationship between both countries, and the ability of Commonwealth citizens to vote at UK elections is a legacy of the Representation of the People Act 1918. However, this Bill, we believe, proposes a step too far. At least most of the few countries that allow foreign citizens to vote have a minimum residency requirement, but even that is missing here. As David Melding said when scrutinising similar provisions in this Senedd and elections Bill, 'their citizenship should determine where they principally vote, and if they make the choice not to pursue citizenship here, then it's their choice not to have political rights to the extent of voting in our elections'. Amendments 86 and 87 place a specific duty on Welsh Ministers to introduce a national framework to promote awareness of the extension of the franchise for 16 and 17-year-olds and to develop a national framework on promoting awareness on political education. These amendments respond to the Equality, Local Government and Communities Committee's recommendation 2, which argued that the Bill should be amended to include specific provision that will add some adequate level of education on politics and democracy in Wales across all schools. The Electoral Reform Society, or ERS, recommends that the Bill should be amended to include specific provision to roll out an adequate level of education on politics and democracy in Wales across all schools. In particular, they say, young people from the ages of 14 and 15 should receive this education to prepare them for voting at 16 years old. This programme of political awareness should be accompanied by clear lesson plans, they said, to empower teachers to deliver the lessons.
Welsh: Pnawn da. Nod gwelliannau 84, 85 a 103 yw dileu'r ddarpariaeth bresennol sy'n ymestyn yr hawl i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol ar gyfer pob dinesydd tramor, waeth beth fo'i ddinasyddiaeth. Mae gan y rhan fwyaf o wledydd a chenhedloedd sy'n caniatáu i bobl nad ydynt yn ddinasyddion bleidleisio, ofyniad preswylio sylfaenol. Er enghraifft, er mwyn bod yn gymwys i bleidleisio yn Seland Newydd, mae'n rhaid i'r person fod wedi byw'n barhaus yn y wlad am 12 mis, ac i bleidleisio mewn etholiadau rhanbarthol a threfol yn Nenmarc, er enghraifft, mae'n rhaid i berson fod wedi preswylio'n barhaol yn y wlad am dair blynedd cyn dyddiad yr etholiad. Fodd bynnag, os bydd y gwelliannau hyn yn methu, adlewyrchir ein cred y dylai hawliau pleidleisio fod ynghlwm wrth ddinasyddiaeth person yng ngwelliant 104 o'n heiddo ni, sy'n welliant cyfaddawd i gyflwyno gofyniad preswylio sylfaenol o dair blynedd, gan adlewyrchu'r hyn sy'n eithaf cyffredin ledled y byd, i ganiatáu i ddinasyddion tramor cymwys bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol. Fel y dywedais yn y ddadl yn ystod Cyfnod 1, gall dinasyddion Iwerddon a'r Gymanwlad ar hyn o bryd, a dinasyddion perthnasol yr UE bleidleisio mewn llywodraeth leol ac etholiadau datganoledig, ond byddai'r Bil hwn yn galluogi pob dinesydd tramor sy'n preswylio'n gyfreithlon yng Nghymru i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol. Mae cytundeb cyfatebol hirsefydlog rhwng y DU a Gweriniaeth Iwerddon o ganlyniad i'r berthynas hanesyddol rhwng y ddwy wlad, ac mae gallu dinasyddion y Gymanwlad i bleidleisio yn etholiadau'r DU yn etifeddiaeth o Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl 1918. Fodd bynnag, credwn fod y Bil hwn yn cynnig cam yn rhy bell. Mae gan o leiaf y rhan fwyaf o'r ychydig wledydd sy'n caniatáu i ddinasyddion tramor bleidleisio ofyniad preswylio sylfaenol, ond mae hyd yn oed hynny ar goll yma. Fel y dywedodd David Melding wrth graffu ar ddarpariaethau tebyg yn y Bil Senedd ac etholiadau: dylai eu dinasyddiaeth benderfynu ble maen nhw'n pleidleisio'n bennaf, ac os ydyn nhw'n dewis peidio â cheisio am ddinasyddiaeth yma, yna eu dewis nhw yw peidio â bod â hawliau gwleidyddol i'r graddau y gellir pleidleisio yn ein hetholiadau. Mae gwelliannau 86 ac 87 yn gosod dyletswydd benodol ar Weinidogion Cymru i gyflwyno fframwaith cenedlaethol i hyrwyddo ymwybyddiaeth o ymestyn yr etholfraint i bobl ifanc 16 a 17 oed ac i ddatblygu fframwaith cenedlaethol ynglŷn â hyrwyddo ymwybyddiaeth o addysg wleidyddol. Mae'r gwelliannau hyn yn ymateb i argymhelliad 2 y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, a oedd yn dadlau y dylid diwygio'r Bil i gynnwys darpariaeth benodol a fydd yn ychwanegu rhyw lefel ddigonol o addysg ynglŷn â gwleidyddiaeth a democratiaeth ym mhob ysgol yng Nghymru. Mae'r Gymdeithas Diwygio Etholiadol, neu yr ERS fel y'i gelwir hi, yn argymell y dylid diwygio'r Bil i gynnwys darpariaeth benodol i gyflwyno lefel ddigonol o addysg ar wleidyddiaeth a democratiaeth yng Nghymru ym mhob ysgol. Yn benodol, dywedant, dylai pobl ifanc o 14 a 15 oed gael yr addysg hon i'w paratoi ar gyfer pleidleisio yn 16 oed. Dylai'r rhaglen hon o ymwybyddiaeth wleidyddol gyd-fynd â chynlluniau gwersi clir, maen nhw'n dweud, i rymuso athrawon i gyflwyno'r gwersi.