English: As the economy and skills sector are intertwined, bad news for the economy is, sadly, bad news for skills. As I come on to skills, I think I'd first like to acknowledge the key role that the health and social care apprentices have played in an effort to contain and respond to the pandemic. Witnesses were keen to tell us how apprentices had stepped up to the challenge over these last few months and how much effort they'd been putting into the national response, and I'm sure that Members would want to join me in commending these efforts. However, this additional workload will be taking a toll on apprentices' health and well-being, and the Government must support all of our apprentices through these times, and the committee heard that many apprentices have been furloughed and that some apprentices have been laid off. Being furloughed and, of course, being laid off will have consequences for their own well-being. Looking forward to the future, I am concerned, and as a committee we were concerned, about the looming spike in youth unemployment. The committee heard evidence that employers will be looking for experience, so people leaving education this summer will be at a disadvantage in an already depressed labour market. So, as a period of unemployment is likely to scar a young person's future, the Government, I think, must intervene by developing skills support to give young people the experience they need to compete. However, there is also an opportunity here. The skills sector can be used to help stimulate economic growth and train people for high-skill and high value-added jobs. As Wales emerges from the lockdown, maintaining safety and managing with much reduced fare revenue is going to be a huge challenge for the public transport operators. Sadly, the ONS data on coronavirus deaths shows public transport drivers are particularly at risk from the pandemic. And public confidence in safety, of course, is also important. Transport Focus's research indicates that around a third of passengers will not return to public transport until they feel safe, and, to maintain safe social distancing, buses and trains will be limited to around 10 per cent to 20 per cent of their normal capacity. In fact, bus operators told us that that means a double-decker that usually carries 70 passengers will only be able to carry 20. Taxis and private hire vehicles do not lend themselves to social distancing for obvious reasons, and union representatives felt drivers should be given black cab-style screens to protect themselves and encourage passenger confidence. Although local public transport will be operating at reduced capacity, their overheads will largely remain the same, causing financial pressures for operators. Bus operators told us that clarity on the future of funding for public transport providers is urgently needed. Transport Focus's polling said that nearly half of public transport users are planning to use their cars more, so I think this is a real issue to the committee. Public confidence in services and public transport capacity will be a key to avoid increased congestion and carbon dioxide emissions and reduced air quality, and a short-term switch to car travel would become regular behaviour. However, as with the economy and skills sector, there are also opportunities here as well. People are open to the idea of active travel. I think we've all seen many more people walking and running and cycling during the lockdown period. Bike shops are selling out across the UK and Europe, so the Government needs to act to maintain that momentum and support the modal change to ensure that as many people as possible choose active travel over their cars. To sum up my opening comments, Deputy Presiding Officer, although the health emergency is, we hope, under control, it has been replaced by an economic emergency and the Government must spend as much effort tackling that as the virus. Whilst I support the Minister's aspiration to build back better, we really need to see details of what that actually means. These are truly unprecedented times and we are presented with a huge challenge. However, with that challenge comes a unique set of opportunities to redesign our economy, our transport network and our skills sector for the better, and the Government of course must seize these opportunities. I look forward to the contribution from Members this afternoon.
Welsh: Gan fod yr economi a'r sector sgiliau yn cydblethu, mae newyddion drwg i'r economi, yn anffodus, yn newyddion drwg i sgiliau. Wrth i mi sôn am sgiliau, rwy'n credu yr hoffwn i'n gyntaf gydnabod y rhan allweddol y mae'r prentisiaid iechyd a gofal cymdeithasol wedi'i chwarae mewn ymdrech i gyfyngu'r pandemig ac ymateb iddo. Roedd y tystion yn awyddus i ddweud wrthym sut yr oedd prentisiaid wedi ymateb i'r her dros yr ychydig fisoedd diwethaf a faint o ymdrech yr oedden nhw wedi bod yn ei rhoi i'r ymateb cenedlaethol, ac rwy'n siŵr y byddai'r Aelodau yn dymuno ymuno â mi i gymeradwyo'r ymdrechion hyn. Fodd bynnag, bydd y llwyth gwaith ychwanegol hwn yn effeithio ar iechyd a lles y prentisiaid, ac mae'n rhaid i'r Llywodraeth gefnogi pob un o'n prentisiaid drwy'r amseroedd hyn, a chlywodd y pwyllgor fod llawer o brentisiaid wedi eu rhoi ar ffyrlo a bod rhai prentisiaid wedi eu diswyddo. Bydd bod ar ffyrlo ac, wrth gwrs, cael eu diswyddo yn effeithio ar eu lles eu hunain. Gan edrych i'r dyfodol, rwy'n pryderu, ac fel pwyllgor rydym ni'n pryderu, ynghylch y cynydd sydyn sy'n dod i'r amlwg mewn diweithdra ymhlith pobl ifanc. Clywodd y pwyllgor dystiolaeth y bydd cyflogwyr yn chwilio am brofiad, felly bydd pobl sy'n gadael addysg yr haf hwn dan anfantais mewn marchnad lafur sydd eisoes yn isel. Felly, gan fod cyfnod o ddiweithdra yn debygol o adael craith ar ddyfodol person ifanc, mae'n rhaid i'r Llywodraeth, yn fy marn i, ymyrryd drwy ddatblygu cymorth sgiliau i roi'r profiad i bobl ifanc sydd ei angen arnyn nhw i gystadlu. Fodd bynnag, mae cyfle yma hefyd. Gellir defnyddio'r sector sgiliau i helpu i ysgogi twf economaidd a hyfforddi pobl ar gyfer swyddi sgiliau uchel â gwerth ychwanegol uchel. Wrth i Gymru lacio'r cyfyngiadau symud, bydd cynnal diogelwch a rheoli gyda llawer llai o refeniw tocynnau yn her enfawr i'r gweithredwyr trafnidiaeth gyhoeddus. Yn anffodus, mae data'r Swyddfa Ystadegau Gwladol ynghylch marwolaethau coronafeirws yn dangos bod gyrwyr trafnidiaeth gyhoeddus yn arbennig o agored i'r risg o'r pandemig. Ac mae hyder y cyhoedd mewn diogelwch, wrth gwrs, yn bwysig hefyd. Mae ymchwil Transport Focus yn dangos na fydd tua thraean o deithwyr yn dychwelyd i drafnidiaeth gyhoeddus nes eu bod yn teimlo'n ddiogel, ac, er mwyn cynnal trefniadau cadw pellter cymdeithasol diogel, bydd bysiau a threnau yn cael eu cyfyngu i ryw 10 y cant i 20 y cant o'u capasiti arferol. Yn wir, dywedodd gweithredwyr bysiau wrthym fod hynny'n golygu y bydd bws deulawr sydd fel arfer yn cludo 70 o deithwyr dim ond yn gallu cludo 20. Nid yw tacsis na cherbydau hurio preifat yn addas ar gyfer cadw pellter cymdeithasol am resymau amlwg, ac roedd cynrychiolwyr undebau o'r farn y dylid rhoi sgriniau ar ddull cabiau du i'r gyrwyr i'w hamddiffyn eu hunain ac i hybu hyder teithwyr. Er y bydd trafnidiaeth gyhoeddus leol yn gweithredu ar lai o gapasiti, bydd eu gorbenion yn aros yr un fath i raddau helaeth, gan achosi pwysau ariannol i weithredwyr. Dywedodd gweithredwyr bysiau wrthym fod angen eglurder ar frys ynghylch dyfodol y cyllid ar gyfer darparwyr trafnidiaeth gyhoeddus. Dywedodd gwasanaeth pleidleisio Transport Focus fod bron i hanner y defnyddwyr trafnidiaeth gyhoeddus yn bwriadu defnyddio eu ceir yn fwy, felly rwy'n credu bod hwn yn fater o bwys i'r pwyllgor. Bydd hyder y cyhoedd mewn gwasanaethau a chapasiti trafnidiaeth gyhoeddus yn allweddol i osgoi mwy o dagfeydd ac allyriadau carbon deuocsid ac ansawdd aer is, a byddai newid tymor byr i deithio mewn ceir yn datblygu i fod yn ymddygiad rheolaidd. Fodd bynnag, yn yr un modd â'r economi a'r sector sgiliau, mae cyfleoedd ar gael yma hefyd. Mae pobl yn agored i'r syniad o deithio llesol. Rwy'n credu ein bod ni i gyd wedi gweld llawer mwy o bobl yn cerdded ac yn rhedeg a beicio yn ystod cyfnod y cyfyngiadau symud. Mae siopau beiciau yn gwerthu eu holl stoc ledled y DU ac Ewrop, felly mae angen i'r Llywodraeth weithredu i gynnal y momentwm hwnnw a chefnogi'r newid moddol i sicrhau bod cynifer o bobl ag sy'n bosibl yn dewis teithio llesol yn lle eu ceir. I grynhoi fy sylwadau agoriadol, Dirprwy Lywydd, er bod yr argyfwng iechyd, gobeithio, wedi ei reoli, fe'i disodlwyd gan argyfwng economaidd ac mae'n rhaid i'r Llywodraeth wario cymaint o ymdrech i fynd i'r afael â hynny ag â'r feirws. Er fy mod i'n cefnogi dyhead y Gweinidog i ailadeiladu'n well, mae gwir angen i ni weld manylion yr hyn y mae hynny'n ei olygu mewn gwirionedd. Mae hwn yn gyfnod gwirioneddol digynsail ac mae her enfawr wedi ei chyflwyno i ni. Fodd bynnag, gyda'r her honno daw cyfres unigryw o gyfleoedd i ailgynllunio ein heconomi, ein rhwydwaith trafnidiaeth a'n sector sgiliau er gwell, ac mae'n rhaid i'r Llywodraeth wrth gwrs fanteisio ar y cyfleoedd hyn. Edrychaf ymlaen at gyfraniad yr Aelodau y prynhawn yma.