English: The COVID pandemic has had an absolutely cataclysmic effect on very many people. Lives have been lost from COVID and for non-COVID reasons, and other lives have been changed forever, touched by grief, loss and tragedy. Others continue to suffer the debilitating effect of long COVID, and all this applies, yes, to patients and people everywhere, but also to NHS and care staff. Some staff have lost their lives by going to work. The motion recognises the hard work, dedication and commitment of staff in the healthcare sector, but, sometimes, these words just slip out without pausing. The reality that is COVID: the terror on the wards in the early days with inadequate PPE and inadequate testing and just not knowing, fear stalked wards, staff felt exposed and in danger. We had an already overstretched health service going above and beyond, an exhausted workforce trying to catch up on routine demand during the so-called quiet summer months, before being stretched again now as the case numbers rise, hospital occupancy rises and beds in intensive care become full again. This time, both COVID and non-COVID cases are being dealt with, but the capacity is not there. Asymptomatic viral transfer means striving for COVID-free wards, but COVID-free wards are a huge ask and currently probably unachievable. COVID-lite is as good as it gets. Courtesy of changing all the PPE kit all the time, between every patient, the throughput of patients has taken a huge hit now. So, there is a long list of things to do, and the various royal colleges are telling us what to do. We still need to get on top of COVID, and many doctors still have huge concerns about the UK Government's privatised test and trace service, with some doctors calling it a lethal mistake. Creating a testing and tracing system from scratch using private companies, none with any public health experience, in the middle of a pandemic, separate from the existing public health NHS testing and tracing system - I mean, what could possibly go wrong? A highly efficient contact system is vital, and supported isolation is key. Paying people £800 to isolate, contacting people in isolation regularly every day, arranging hotel accommodation where appropriate - it works in other countries. This isolation has to be supported and enabled for the good of us all. Local NHS and public health testing and contact tracing works brilliantly well. We need to strive to only do that, and phase out the private UK system dogged by delays, inaccuracies and failure, resulting in only around 20 to 30 per cent of people that are contacts, that should be isolating, actually isolating. The rest are merrily spreading the virus around without knowing. We need to redirect resources to our public health NHS and GPs, testing and contact tracing as we've always done for any other notifiable infectious disease down the years - TB, malaria, salmonella, measles and so on and so on. Involve GPs in testing and tracing, supply pulse oximeters to people and primary care. Community COVID can be tackled safely outside hospitals, testing and tracing is here for the long term, so let's plan properly long term. Finally, the calamitous effect of COVID is common to all health services. We know the lengthening waiting times here in Wales. Over the border, the situation in Conservative-run England is no better - worse, if anything. The number of people in England waiting more than 52 weeks for elective treatment reached 139,545 in September 2020. That is not 10 times more than the previous year, not 20 times more than the previous year, not 50 times more than the previous year, but 107 times more than the number in September 2019. Vaccines are a superb discovery, absolutely game changing, but not here yet. We still have a winter illness season and a rampant COVID pandemic to tackle first, with exhausted overstretched staff everywhere. We can all do our bit. Welsh Government needs to sort out testing and tracing contacts now, and get supported isolation up and running as soon as possible.
Welsh: Mae'r pandemig COVID wedi effeithio'n gwbl drychinebus ar lawer iawn o bobl. Collwyd bywydau o COVID ac am resymau heb gysylltiad â COVID, ac mae bywydau eraill wedi cael eu newid am byth, wedi'u cyffwrdd gan alar, colled a thrychineb. Mae eraill yn parhau i ddioddef effaith wanychol COVID hir, ac mae hyn i gyd yn berthnasol i gleifion a phobl ym mhobman, ond hefyd i staff y GIG a staff gofal. Mae rhai staff wedi colli eu bywydau drwy fynd i'r gwaith. Mae'r cynnig yn cydnabod gwaith caled, ymroddiad ac ymrwymiad staff yn y sector gofal iechyd, ond weithiau, mae'r geiriau hyn yn llithro allan heb oedi. Realiti COVID: yr arswyd ar y wardiau yn y dyddiau cynnar heb gyfarpar diogelu personol digonol a phrofion annigonol a pheidio â gwybod, wardiau'n llawn ofn, staff yn teimlo'n agored i niwed ac mewn perygl. Gwelsom wasanaeth iechyd a oedd eisoes dan bwysau yn mynd y tu hwnt i ddyletswydd, gweithlu blinedig yn ceisio dal i fyny gyda galw rheolaidd yn ystod misoedd tawel yr haf fel y'u gelwir, cyn cael eu hymestyn eto nawr wrth i nifer yr achosion godi, wrth i ddefnydd gwelyau mewn ysbytai godi ac wrth i welyau mewn unedau gofal dwys lenwi eto. Y tro hwn, ymdrinnir ag achosion COVID ac achosion nad ydynt yn rhai COVID, ond nid yw'r capasiti yno. Mae trosglwyddiad feirysol asymptomatig yn golygu ymdrechu i gael wardiau sy'n rhydd o COVID, ond mae wardiau sy'n rhydd o COVID yn her enfawr ac mae'n debyg na ellir cyflawni hynny ar hyn o bryd. COVID-ysgafn yw'r gorau y gellir ei gael. Oherwydd yr angen i newid yr holl gyfarpar diogelu personol drwy'r amser, rhwng pob claf, mae'r ergyd i lif cleifion wedi bod yn enfawr. Felly, mae yna restr hir o bethau i'w gwneud, ac mae'r gwahanol golegau brenhinol yn dweud wrthym beth i'w wneud. Mae 'n dal i fod angen i ni gael rheolaeth ar COVID, ac mae gan lawer o feddygon bryderon enfawr o hyd am wasanaeth profi ac olrhain a breifateiddiwyd Llywodraeth y DU, gyda rhai meddygon yn ei alw'n gamgymeriad angheuol. Creu system brofi ac olrhain o'r dechrau gan ddefnyddio cwmnïau preifat, heb fod unrhyw brofiad ym maes iechyd y cyhoedd gan yr un ohonynt, ynghanol pandemig, ar wahân i system brofi ac olrhain iechyd y cyhoedd y GIG a oedd yn bodoli eisoes - hynny yw, beth allai fynd o'i le? Mae system gysylltu hynod effeithlon yn hanfodol, ac mae ynysu â chymorth yn allweddol. Talu £800 i bobl hunanynysu, cysylltu â phobl sy'n hunanynysu yn rheolaidd bob dydd, trefnu llety mewn gwesty lle bo'n briodol - mae'n gweithio mewn gwledydd eraill. Rhaid cefnogi a galluogi'r hunanynysu er lles pob un ohonom. Mae profion ac olrhain cysylltiadau iechyd y cyhoedd a GIG lleol yn gweithio'n hynod o dda. Mae angen inni ymdrechu nid yn unig i wneud hynny, a diddymu system breifat y DU sydd wedi'i llesteirio gan oedi, camgymeriadau a methiant, gan arwain at olrhain oddeutu 20 i 30 y cant yn unig o bobl sy'n gysylltiadau, pobl a ddylai fod yn hunanynysu, hunanynysu go iawn. Mae'r gweddill yn lledaenu'r feirws o gwmpas heb wybod. Mae angen i ni ailgyfeirio adnoddau i iechyd y cyhoedd y GIG a meddygon teulu, gan brofi ac olrhain cysylltiadau fel rydym bob amser wedi'i wneud ar gyfer unrhyw glefyd heintus hysbysadwy arall dros y blynyddoedd - TB, malaria, salmonela, y frech goch ac yn y blaen ac yn y blaen. Cynnwys meddygon teulu yn y drefn brofi ac olrhain, cyflenwi ocsifesuryddion pwls i bobl a gofal sylfaenol. Gellir mynd i'r afael â COVID yn y gymuned yn ddiogel y tu allan i ysbytai, mae profi ac olrhain yma ar gyfer y tymor hir, felly gadewch i ni gynllunio'n iawn ar gyfer y tymor hir. Yn olaf, mae effaith drychinebus COVID yn gyffredin i'r holl wasanaethau iechyd. Gwyddom am yr amseroedd aros hirach yma yng Nghymru. Dros y ffin, nid yw'r sefyllfa yn Lloegr dan arweiniad y Ceidwadwyr yn well - mae'n waeth, os rhywbeth. Cyrhaeddodd nifer y bobl yn Lloegr a oedd yn aros mwy na 52 wythnos am driniaeth ddewisol 139,545 ym mis Medi 2020. Nid yw hynny'n 10 gwaith yn fwy na'r flwyddyn flaenorol, nid yw'n 20 gwaith yn fwy na'r flwyddyn flaenorol, nid yw'n 50 gwaith yn fwy na'r flwyddyn flaenorol, mae'n 107 gwaith yn fwy na'r nifer ym mis Medi 2019. Mae brechlynnau'n ddarganfyddiad gwych, yn newid pethau'n llwyr, ond nid yw hynny'n digwydd eto. Mae gennym dymor salwch y gaeaf o hyd a phandemig COVID rhemp i fynd i'r afael ag ef yn gyntaf, gyda staff blinedig o dan bwysau ym mhobman. Gallwn i gyd wneud ein rhan. Mae angen i Lywodraeth Cymru roi trefn ar brofi ac olrhain cysylltiadau nawr, a chael hunanynysu â chymorth yn weithredol cyn gynted â phosibl.