techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: I hadn't intended to stand, but I do recall, from correspondence with the Legislation, Justice and Constitution Committee, that today is the second meeting scheduled for the Interministerial Standing Committee, and one of the items - one of the two items - that was scheduled, and we thank Ministers for their transparency with the Senedd on this, was, indeed, UK inter-governmental relations. Would we be safe to assume - I believe that may be taking place, as we speak here now - would we be safe to assume that these matters are being laid on the table this afternoon for discussion? Because that is the forum that should be resolving these issues before they end up in legal challenges?
Welsh: Nid oeddwn wedi bwriadu codi, ond cofiaf, o ohebiaeth â'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, mai ar gyfer heddiw y trefnwyd ail gyfarfod y Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol, ac un o'r eitemau - un o'r ddwy eitem - a oedd wedi'u hamserlennu, a diolchwn i'r Gweinidogion am eu tryloywder gyda'r Senedd ar hyn, oedd cysylltiadau rhynglywodraethol y DU yn wir. A gawn ni gymryd - credaf efallai fod hwnnw'n mynd rhagddo wrth inni siarad yma nawr - a gawn ni gymryd bod y materion hyn yn cael eu cyflwyno i'w trafod y prynhawn yma? Oherwydd dyna'r fforwm a ddylai fod yn datrys y materion hyn cyn iddynt ddod yn destun heriau cyfreithiol?
English: That meeting is indeed taking place. Obviously, I'm not in that meeting; that's why I'm in the Chamber answering this question. But I think we can safely say, I'm sure, that the Counsel General or the First Minister, or whoever is present at that meeting, will indeed raise that. I think one other point I would like to make is that, having looked into this now in far greater detail, the UK Government's position I think is very much weakened in that it did not challenge five years ago, during the intimation period. And suddenly to do this, to sneak it out in the way that they did - again, I just think it's a brazen attack.
Welsh: Mae'r cyfarfod hwnnw'n mynd rhagddo, yn wir. Yn amlwg, nid wyf yn y cyfarfod hwnnw; dyna pam fy mod yn y Siambr yn ateb y cwestiwn hwn. Ond credaf y gallwn ddweud gyda rhywfaint o sicrwydd, rwy'n siŵr, y bydd y Cwnsler Cyffredinol neu'r Prif Weinidog, neu bwy bynnag sy'n bresennol yn y cyfarfod hwnnw, yn codi hynny, yn wir. Credaf mai'r un pwynt arall yr hoffwn ei wneud, ar ôl ymchwilio i hyn yn llawer manylach bellach, yw bod Llywodraeth y DU, yn fy marn i, yn llawer gwannach am na wnaeth herio bum mlynedd yn ôl, yn ystod y cyfnod hysbysu. Ac mae gwneud hyn yn sydyn - ei sleifio allan fel y gwnaethant - unwaith eto, yn ymosodiad haerllug yn fy marn i.
English: I thank the Trefnydd. The next question is to be answered by the Minister for health, and is to be asked by Andrew R.T. Davies.
Welsh: Diolch i'r Trefnydd. Mae'r cwestiwn nesaf, felly, i'w ateb gan y Gweinidog iechyd, a'r cwestiwn i'w ofyn gan Andrew R.T. Davies.
English: Diolch yn fawr. Llywydd, Gwyn Williams, who is our ophthalmology clinical lead, along with the Royal College of Ophthalmologists, has worked with us to develop an eye care strategy, which we are now implementing. Over the past 12 months, eye care services have implemented considerable innovations to ensure that patients at risk of sight loss are seen and are treated.
Welsh: Diolch yn fawr. Lywydd, mae Gwyn Williams, ein harweinydd clinigol ar offthalmoleg, ynghyd â Choleg Brenhinol yr Offthalmolegwyr, wedi gweithio gyda ni i ddatblygu'r strategaeth gofal llygaid yr ydym yn ei chyflawni erbyn hyn. Dros y 12 mis diwethaf, mae gwasanaethau gofal llygaid wedi cyflwyno llawer o ddatblygiadau arloesol i sicrhau bod cleifion sydd mewn perygl o golli eu golwg yn cael eu gweld a'u trin.
English: Thank you, Minister, for that response. The waiting times are horrendous for eye treatments anywhere in Wales. And there are difficulties across the United Kingdom; I accept that, Minister. Dr Williams highlights three points that he believes need dramatic intervention on behalf of the Government, working with health boards. The first is, obviously, changing working practices and actually using a wider base of professionals to, obviously, deal with eye care services; the second is the recruitment of people into the service to increase the capacity of the service; and the third is to create three eye care centres of excellence across Wales and actually look at what optometrists can do in their high street locations to, obviously, increase the service level that may be available for people with eye conditions. Nothing could be considered worse, I would suggest, than actually losing your sight over a given period of time, when you know an intervention could stop that deterioration in your eyesight and going into a world of darkness. How confident are you, Minister, that the plan that you've put in place will meet the three objectives that Dr Williams has highlighted as of critical concern if we are to expand the service here in Wales and that in 12 months' time we will not be here still debating, still discussing, large waiting times for eye care treatment in Wales, and, regrettably, many people having the lights going off in their eyesight and darkness prevailing in their lives?
Welsh: Diolch am eich ymateb, Weinidog. Mae'r amseroedd aros yn ofnadwy ar gyfer triniaethau llygaid yn unrhyw le yng Nghymru. Ac mae anawsterau ledled y Deyrnas Unedig; rwy'n derbyn hynny, Weinidog. Mae Dr Williams yn tynnu sylw at dri phwynt sydd, yn ei farn ef, yn dangos bod angen ymyrraeth ddramatig ar ran y Llywodraeth, gan weithio gyda'r byrddau iechyd. Y cyntaf, yn amlwg, yw newid arferion gwaith a defnyddio sylfaen ehangach o weithwyr proffesiynol i ymdrin â gwasanaethau gofal llygaid; yr ail yw recriwtio pobl i'r gwasanaeth i gynyddu capasiti'r gwasanaeth; a'r trydydd yw creu tair canolfan ragoriaeth gofal llygaid ledled Cymru ac edrych ar yr hyn y gall optometryddion ei wneud yn eu lleoliadau ar y stryd fawr i wella lefel y gwasanaeth a allai fod ar gael i bobl â chyflyrau llygaid. Rwy'n awgrymu na fyddai unrhyw beth yn waeth na cholli eich golwg dros gyfnod penodol o amser, pan wyddoch y gallai ymyrraeth atal y dirywiad hwnnw yn eich golwg, a'ch atal rhag mynd i mewn i fyd o dywyllwch. Pa mor hyderus ydych chi, Weinidog, y bydd y cynllun a roesoch ar waith yn bodloni'r tri amcan y mae Dr Williams wedi'u nodi fel rhai hollbwysig os ydym am ehangu'r gwasanaeth yma yng Nghymru, ac na fyddwn yma ymhen 12 mis yn dal i ddadlau, yn dal i drafod amseroedd aros hirfaith ar gyfer triniaeth gofal llygaid yng Nghymru, gyda llawer o bobl, yn anffodus, yn colli eu golwg a'r tywyllwch yn llenwi eu bywydau?
English: Thanks very much, Andrew. I absolutely am very aware of the fact that there are certain conditions where we have to move fast, and this is one of them, which is why what we've done is to ask clinicians to sort out priorities, to put people into categories so that we are really getting to the people who need the most urgent help fastest. Of course, what we are doing is implementing the recommendations of the Pyott report, and one of those is now being implemented. So, we've got two new surgical mobile theatres dedicated to cataract treatment. They're in operation in Cardiff and the Vale, and that was funded by £1.4 million of funding from the Welsh Government. In terms of working practices, we are looking to change the rules. So, the rules currently say that high street optometrists, for example, can only check eyesight, but their skills go way beyond that, and we need to change the rules to allow them to do that. So, the process is not as straightforward as it seems to change the rules, but we are absolutely in the process of seeing how far and how quickly we can do that. When it comes to recruitment, of course, we're working with Health Education and Improvement Wales in terms of specialising and making sure we've got the right people to do the right things in the right place. And certainly, when it comes to high streets, we are very, very keen to make sure that they are a part of the solution to this problem.
Welsh: Diolch yn fawr, Andrew. Rwy'n gwbl ymwybodol o'r ffaith bod yna rai achosion lle mae'n rhaid inni symud yn gyflym, ac mae hwn yn un ohonynt, a dyna pam ein bod wedi gofyn i glinigwyr drefnu blaenoriaethau, rhoi pobl mewn categorïau fel ein bod yn cyrraedd y bobl sydd fwyaf o angen yr help mwyaf yn gynt na neb arall. Wrth gwrs, yr hyn a wnawn yw rhoi argymhellion adroddiad Pyott ar waith, ac mae un o'r rheini'n cael ei weithredu ar hyn o bryd. Felly, mae gennym ddwy theatr lawfeddygol symudol newydd yn benodol ar gyfer triniaeth cataractau. Maent ar waith yng Nghaerdydd a'r Fro, a chawsant eu hariannu gan £1.4 miliwn o gyllid gan Lywodraeth Cymru. Ar arferion gwaith, rydym yn awyddus i newid y rheolau. Felly, mae'r rheolau ar hyn o bryd yn dweud mai dim ond archwilio golwg pobl y gall optometryddion ar y stryd fawr, er enghraifft, ei wneud, ond mae eu sgiliau'n mynd ymhell y tu hwnt i hynny, ac mae angen inni newid y rheolau i ganiatáu iddynt wneud hynny. Felly, nid yw'r broses o newid y rheolau mor syml ag y mae'n ymddangos, ond rydym yn y broses o weld pa mor bell a pha mor gyflym y gallwn wneud hynny. Ar recriwtio, wrth gwrs, rydym yn gweithio gydag Addysg a Gwella Iechyd Cymru mewn perthynas ag arbenigo a sicrhau bod gennym y bobl iawn i wneud y pethau iawn yn y lle iawn. Ac yn sicr, o ran y stryd fawr, rydym yn awyddus iawn i sicrhau eu bod yn rhan o'r ateb i'r broblem hon.
English: Thank you. As you're aware, I was pleased to see, for the first time, that those waiting for two years and longer, that those lists are coming down for the first time since the beginning of the pandemic. So, we're travelling in the right direction, but, of course, we're not travelling quickly enough. You must bear in mind in terms of the figures that we're dealing with at the moment, that we published our plan in April, and it's April's figures that we have. So, it does take time to put systems in place, and what we have now, for example, is the NHS Wales university eye-care centre. They are developing a workforce that can provide that sophisticated care and provide those opportunities for optometrists across Wales to work. So, I am pleased to see that those structures in terms of risk are in place, but what we're endeavouring to do now is to get through the list as quickly as possible, and that's why having these places that stand alone and aren't going to be knocked out for reasons such as urgent care and so on is so important. So, what we're likely to see is that those lists will reduce far more quickly than we've seen in the past. If you look, for example, at Swansea, there's the new modular theatre there. We hope to see some 200 operations per month in addition to what happened previously.
Welsh: Diolch. Fel rŷch chi'n ymwybodol, roeddwn i'n falch o weld, am y tro cyntaf, bod rheini sydd wedi aros am ddwy flynedd a hirach, bod y rhestrau hynny yn dod i lawr am y tro cyntaf ers dechrau'r pandemig. Felly, rŷn ni'n mynd i'r cyfeiriad cywir, ond, wrth gwrs, nid yw'n ddigon cyflym. Ond mae'n rhaid i chi gofio o ran y ffigurau rydyn ni'n delio â nhw ar hyn o bryd, mi ddaethon ni mas â'n cynllun ni ym mis Ebrill, a ffigurau mis Ebrill sydd gyda ni. Felly, mae e'n cymryd amser i roi systemau mewn lle, a beth sydd gyda ni nawr, er enghraifft, yw'r NHS Wales university eye-care centre. Maen nhw yn datblygu gweithlu sydd yn gallu rhoi'r gofal soffistigedig yna, ac sydd yn rhoi'r cyfleoedd yna i optometrists ar draws Cymru i weithio. Felly, dwi'n falch o weld bod y strwythurau yna o ran risg mewn lle, ond beth rŷm ni'n ceisio ei wneud nawr yw i fynd trwy pobl cyn gyflymed â phosibl, a dyna pam mae'n bwysig cael y llefydd yma sy'n sefyll ar wahân ac ar eu pennau eu hunain, a fydd ddim yn cael eu cnocio allan am resymau fel urgent care ac ati. Beth rŷm ni'n debygol o weld yw bod y rhestrau hynny yn dod i lawr lot yn gyflymach nag rŷm ni wedi'i weld yn y gorffennol. Os ydych yn edrych, er enghraifft, ar Abertawe, mae'r modular theatre newydd yna. Rŷm ni'n gobeithio gweld tua 200 o operations y mis yn ychwanegol i beth oedd yn digwydd cyn hynny.
English: And so I'm going to have to move on to item 5, the statement by the Chair of the Public Accounts and Public Administration Committee on the Welsh Government consolidated accounts for 2020-21. I call on the Chair of the public accounts committee to make that statement, Mark Isherwood.
Welsh: Ac felly, dwi'n mynd i orfod mynd ymlaen i eitem 5, sef y datganiad gan Gadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus ar gyfrifon cyfunol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2020-21. Dwi'n galw ar Gadeirydd y pwyllgor cyfrifon cyhoeddus i wneud y datganiad yma. Mark Isherwood.
English: Diolch, Llywydd. Good afternoon and thank you to you, Llywydd, for the opportunity to make this statement today. Members may be aware that there has been a significant delay in signing off the Welsh Government's 2020-21 annual accounts. To provide context, the previous Public Accounts Committee would usually undertake detailed scrutiny of these accounts annually during the autumn term, and we had hoped to continue with this in the Public Accounts and Public Administration Committee during this term. To provide context, as I've said, this has always occurred. The Public Accounts and Public Administration Committee was informally made aware last summer by both the Welsh Government and the Auditor General for Wales that the Welsh Government's accounts for 2020-21 may be finalised later than usual. We were told that the delay was due to the additional work being undertaken by Audit Wales on support to business grants provided by Welsh Government. This, we understood, was a complex matter that needed further review and discussion between the auditor general and the Welsh Government. However, at that time, we expected the accounts to be finalised no later than November 2021, which is within the statutory time frame for doing so. Yes, 'statutory'; this is bound by law. Towards the end of November, we were alerted to a further delay, when the Welsh Government needed to advise Audit Wales of a potential post-balance-sheet event in order to ensure full transparency.
Welsh: Diolch, Lywydd. Prynhawn da, a diolch am y cyfle i wneud y datganiad hwn heddiw, Lywydd. Efallai y bydd yr Aelodau'n ymwybodol fod oedi sylweddol wedi bod cyn cymeradwyo cyfrifon blynyddol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2020-21. I roi hynny yn ei gyd-destun, byddai'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus blaenorol fel arfer yn gwneud gwaith craffu manwl ar y cyfrifon hyn yn flynyddol yn ystod tymor yr hydref, ac roeddem wedi gobeithio parhau â hyn yn y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus yn ystod y tymor hwn. I roi rhywfaint o gyd-destun, fel y dywedais, mae hyn wedi digwydd erioed. Cafodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus wybod yn anffurfiol yr haf diwethaf gan Lywodraeth Cymru ac Archwilydd Cyffredinol Cymru efallai y byddai cyfrifon Llywodraeth Cymru ar gyfer 2020-21 yn hwyrach na'r arfer yn cael eu cwblhau. Dywedwyd wrthym fod yr oedi'n deillio o'r gwaith ychwanegol a oedd yn cael ei wneud gan Archwilio Cymru ar grantiau cymorth i fusnes a ddarperir gan Lywodraeth Cymru. Roeddem yn deall bod hwn yn fater cymhleth yr oedd angen ei adolygu a'i drafod ymhellach rhwng yr archwilydd cyffredinol a Llywodraeth Cymru. Fodd bynnag, ar y pryd, roeddem yn disgwyl i'r cyfrifon gael eu cwblhau erbyn mis Tachwedd 2021 fan bellaf, a oedd o fewn yr amserlen statudol ar gyfer gwneud hynny. Ie, 'statudol'; mae hwn yn fater sydd wedi'i rwymo mewn cyfraith. Tua diwedd mis Tachwedd, cawsom wybod y byddai oedi pellach, pan oedd angen i Lywodraeth Cymru roi gwybod i Archwilio Cymru am ddigwyddiad ôl-fantolen posibl er mwyn sicrhau tryloywder llawn.
English: Thank you, Mike Hedges, a valued member of the committee, who of course has been party to the attempted scrutiny thus far of this important matter. I think, as I indicated, and as you know from participation in the committee, we hope that we'll be able to scrutinise this now in the autumn, and we hope that by then the accounts will be concluded, will be laid properly, with all the outstanding questions addressed to the satisfaction of the auditor general, and we can finally get down to handling or dealing with our role in this. The concern, of course, as indicated, is not only about the time delay, where, by November this year, we will be a year behind already, but the failure for the learning from our scrutiny of these accounts to influence the next set of annual Welsh Government accounts, which are coming down the road fast and will not be in a position to benefit from the work we have done. I look forward to you sitting around the table with me - hopefully in the autumn - and getting our teeth into this, holding the Welsh Government to account as necessary, dependent upon what these accounts conclude, but also retrospectively seeking to influence in any way we can the accounts in the following year where these apply to the same or related matters.
Welsh: Diolch, Mike Hedges, aelod gwerthfawr o'r pwyllgor, sydd wrth gwrs wedi bod yn rhan o'r ymgais i graffu ar y mater pwysig hwn hyd yma. Fel y nodais, ac fel y gwyddoch o'ch amser ar y pwyllgor, rydym yn gobeithio gallu craffu ar hyn yn yr hydref, ac rydym yn gobeithio y bydd y cyfrifon wedi'u cwblhau erbyn hynny, wedi'u gosod yn gywir, gyda'r holl gwestiynau a oedd heb eu hateb yn cael eu hateb yn briodol i'r archwilydd cyffredinol, a gallwn fynd ati o'r diwedd i gyflawni ein rôl yn hyn o beth. Fel y nodwyd, mae'r pryder, wrth gwrs, yn ymwneud nid yn unig â'r oedi, lle byddwn flwyddyn ar ei hôl hi eisoes erbyn mis Tachwedd eleni, ond anallu gwersi a ddysgwyd o'n gwaith craffu ar y cyfrifon hyn i ddylanwadu ar y set nesaf o gyfrifon blynyddol Llywodraeth Cymru, sy'n prysur agosáu, ac ni fyddant mewn sefyllfa i elwa ar y gwaith a wnaethom. Edrychaf ymlaen at eistedd wrth y bwrdd gyda chi - yn yr hydref gobeithio - a chael ein dannedd i mewn i hyn, gan ddwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif yn ôl yr angen, yn dibynnu ar gasgliad y cyfrifon hyn, ond hefyd i geisio dylanwadu yn ôl-weithredol mewn unrhyw ffordd a allwn ar y cyfrifon yn y flwyddyn ganlynol lle mae'r rhain yn berthnasol i'r un materion neu faterion cysylltiedig.
English: I fully agree with the first point. The second point, given that I'm speaking as Chair of a committee, perhaps I shouldn't comment on. We'll be scrutinising these accounts in the future. But I get your general gist and the basis for your concern, because as we've heard, over the last five years, the accounts have been signed and laid within the statutory time frame for doing so, and this time, that statutory time frame has been breached. That is a serious matter and it's lucky, fortunate and essential that we have committees such as the Public Accounts and Public Administration Committee keeping a weather eye on this, and an office such as Audit Wales, and the role of the Auditor General for Wales, acting impartially but essentially and tenaciously in such matters to ensure that their role is conducted in accordance with their statutory remit. So, yes, I think you'll take that as an agreement to the first point, but perhaps a diplomatic avoidance of responding to the second. Thank you.
Welsh: Cytunaf yn llwyr â'r pwynt cyntaf. Efallai na ddylwn wneud sylw ar yr ail bwynt o gofio fy mod yn siarad fel Cadeirydd pwyllgor. Byddwn yn craffu ar y cyfrifon hyn yn y dyfodol. Ond rwy'n deall eich neges gyffredinol a sail eich pryder, oherwydd fel y clywsom, dros y pum mlynedd diwethaf, mae'r cyfrifon wedi'u llofnodi a'u gosod o fewn yr amserlen statudol ar gyfer gwneud hynny, a'r tro hwn, mae'r amserlen statudol honno wedi'i thorri. Mae hwnnw'n fater difrifol ac mae'n ffodus ac yn hanfodol fod gennym bwyllgorau fel y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus yn cadw llygad ar hyn, a swyddfa fel Archwilio Cymru, a rôl Archwilydd Cyffredinol Cymru, yn gweithredu'n ddiduedd ond yn hanfodol ac yn ddygn mewn materion o'r fath i sicrhau bod eu rôl yn cael ei chyflawni'n unol â'u cylch gwaith statudol. Felly, ydw, rwy'n credu y gallwch gymryd hynny fel arwydd fy mod yn cytuno â'r pwynt cyntaf, ond fy mod efallai'n osgoi ymateb i'r ail yn ddiplomyddol. Diolch.
English: I thank the committee Chair for that statement.
Welsh: Diolch i Gadeirydd y pwyllgor am y datganiad.
English: The next item, therefore, is the debate on the Health and Social Care Committee's report, 'Waiting well? The impact of the waiting times backlog on people in Wales'. I call on the Chair of the committee to move the motion. Russell George.
Welsh: Yr eitem nesaf, felly, yw'r ddadl ar adroddiad y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol, 'Aros yn iach? Effaith yr ôl-groniad o ran amseroedd aros ar bobl yng Nghymru'. Dwi'n galw ar Gadeirydd y pwyllgor i wneud y cynnig. Russell George.
English: Diolch, Llywydd. I'm pleased this afternoon to debate the Health and Social Care Committee's report on the impact of the waiting times backlog. I move the motion in my name. What is important to say is that before the pandemic, people were already waiting far too long for diagnosis, care and treatment. COVID has of course made the situation worse across all specialities and all stages of patient pathways. It is frequently said that the equivalent of one in five people in Wales are on a waiting list for diagnosis or treatment. Behind those numbers are of course individuals whose daily lives and potentially those of their families, friends and carers are being affected by delayed diagnosis or care. Alongside written and oral evidence, the powerful case studies collected by the Senedd engagement team captured the experiences of people waiting for diagnosis or treatment themselves or for someone they care for, and we're grateful to everyone who was willing to share their experiences with us as a committee.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n falch y prynhawn yma ein bod yn trafod adroddiad y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol ar effaith yr ôl-groniad o ran amseroedd aros. Rwy'n cyflwyno'r cynnig yn fy enw i. Yr hyn sy'n bwysig i'w ddweud yw bod pobl eisoes yn aros yn llawer rhy hir am ddiagnosis, gofal a thriniaeth cyn y pandemig. Wrth gwrs, mae COVID wedi gwneud y sefyllfa'n waeth ar draws pob arbenigedd a phob cam o lwybrau cleifion. Dywedir yn aml fod yr hyn sy'n cyfateb i un o bob pump o bobl yng Nghymru ar restr aros am ddiagnosis neu driniaeth. Y tu ôl i'r niferoedd hynny wrth gwrs mae unigolion y mae oedi cyn cael diagnosis neu ofal yn effeithio ar eu bywydau bob dydd ac o bosibl bywydau eu teuluoedd, eu ffrindiau a'u gofalwyr. Ochr yn ochr â thystiolaeth ysgrifenedig a llafar, roedd yr astudiaethau achos pwerus a gasglwyd gan dîm ymgysylltu'r Senedd yn dangos profiadau pobl sy'n aros am ddiagnosis neu driniaeth eu hunain, neu ar gyfer rhywun y maent yn gofalu amdanynt, ac rydym yn ddiolchgar i bawb a oedd yn barod i rannu eu profiadau gyda ni fel pwyllgor.