English: I welcome Rhun ap Iorwerth's broad points about welcoming the direction and the cautious approach taken. I note that his group is going to abstain. On non-essential retail, we had a difficult choice to make, not a straightforward one, on whether we have opening of new areas, and that in itself could be messy and complicated, or whether we reopen those venues that are already open and that would only have been acceptable in the way that we have done it, in making sure there is further support available for those businesses that are yet to be able to open, albeit they can all see the clear telegraphing of 12 April as a date to reopen more fully. And again, that comes back to the point about having a properly phased return and being able to forecast those changes. And the phased return for schools has meant that we have had some room for alternative manoeuvre, but not to the extent that we could open all non-essential retail at the same time, and so a choice has had to be made. When it comes to your concern about the balance of indoor and outdoor exercise - and I note that you didn't put in an absolute term, saying 'open up lots more indoor exercise' - it comes back to a point that I think you made earlier in your contribution: outdoor activities tend to be less risky, and that's why - as we did last summer and last spring - we're looking to open up outdoor activities typically first when it comes to exercise and potential mixing. That's a safer way to do this. We are looking at indoor exercise and indoor activity opening more gradually, and we of course have got to think about the balance of risk and the available headroom to us in the advice we get from our scientific advisers and the chief medical officer. We have, though, provided a forecast for the future; we have an indication of six weeks or so of what we think is likely to happen, but we can't guarantee those things will happen. As the Member knows, in your reference to issues on your local patch around Holyhead, it's possible that circumstances may change, it's possible that we may see an unfortunate and more widespread increase in case numbers that may mean that we need to pause. So, as ever, that's why we are generally being driven by data and not dates. I'll deal with Mark Reckless's point, and I think that when it comes to, 'The data is moving faster than our opening', I think, with respect, that doesn't take account of the clear advice that we've had and that we've published, but also the very public comments from the technical advisory group, from the SAGE committee, and from chief medical officers across the UK. The Chief Medical Officer for England has given some very clear advice about not having too fast a pace in reopening, because that would risk a significant return in coronavirus infections with all the harm caused physically, mentally and, crucially, economically as well. I recognise the Member has a desire to see as much liberalising as quickly as possible; we are simply taking seriously the public health and the scientific advice on how to do that as safely as possible as well as as quickly as possible, and that will remain the position during the lifetime of this Government. I note that he took umbrage on behalf of Andrew R.T. Davies. I think, with respect, when the leader of the opposition is making the comments that he did and imputing motives to politicians making incredibly difficult choices, I don't think that's something that should be left uncommented on. And I think, with respect, he's taken a much broader point from the very specific issues, where I do think the leader of the opposition should reflect on the position that he's set out in public. These regulations and the measures that I have had to front and introduce - the measures that all Cabinet Members have had to take part in - have not been done by recourse to ego, but by recourse to the reality of our situation, and on a day when we're reflecting on a year of lockdown from the first one and the incredible loss of life we've seen despite those measures, I just think that it's a poor choice of tone as well as the deliberate content of those words yesterday from the leader of the Welsh Conservatives to suggest that there other irrelevant and ideological egos, rather than simply keeping the public safe. When it comes to being a unionist, I say that I'm a unionist as well. I just don't want to roll back devolution in the way that he does. The powers that the people of Wales have voted for on two occasions mean that this is why we're having these debates, this is why Welsh Ministers are making the range of decisions that we have made. And, with respect, he knows very well that we disagree on this, but I do object to a suggestion that to be a unionist you have to be in favour of rolling back powers and sending them back to Westminster, rather than a proper sharing of responsibility and powers across the United Kingdom that respects the two devolution referenda that we have had. And I did rather think that Mr Reckless liked to respect referenda results, but apparently not in this case. When it comes to the phased return for schools, we are respecting the advice from SAGE and our own technical advisory group and the chief medical officer. A phased return for schools -
Welsh: Rwy'n croesawu pwyntiau eang Rhun ap Iorwerth ynglŷn â chroesawu'r cyfeiriad a'r dull gofalus sydd wedi ei gymryd. Rwy'n nodi bod ei grŵp yn mynd i ymatal. O ran manwerthu nad yw'n hanfodol, roedd gennym ni ddewis anodd i'w wneud, nid un syml, ynghylch p'un a ydym yn agor meysydd newydd, a gallai hynny ynddo'i hun fod yn anniben ac yn gymhleth, neu a ydym yn ailagor y lleoliadau hynny sydd eisoes ar agor a byddai hynny wedi bod yn dderbyniol dim ond yn y ffordd yr ydym wedi gwneud hynny, o ran sicrhau bod rhagor o gymorth ar gael i'r busnesau hynny nad ydyn nhw eto wedi gallu agor, er y gallan nhw i gyd weld y datganid clir mai 12 Ebrill fydd y dyddiad i ailagor yn llawnach. Ac unwaith eto, daw hynny yn ôl at y pwynt ynglŷn â phroses ddychwelyd raddol briodol a gallu rhagweld y newidiadau hynny. Ac mae'r broses ddychwelyd raddol i ysgolion wedi golygu ein bod wedi bod â rhywfaint o le i wneud pethau'n wahanol, ond nid i'r graddau y gallem ni agor yr holl fanwerthu nad yw'n hanfodol ar yr un pryd, ac felly bu'n rhaid gwneud dewis. O ran eich pryder ynglŷn â chydbwysedd ymarfer corff dan do ac yn yr awyr agored - ac rwy'n sylwi na wnaethoch chi roi term absoliwt, gan ddweud agor llawer mwy o ymarfer dan do - mae'n dod yn ôl at bwynt rwy'n credu y gwnaethoch chi yn gynharach yn eich cyfraniad: mae tuedd i weithgareddau awyr agored fod yn llai peryglus, a dyna pam - fel y gwnaethom yr haf diwethaf a'r gwanwyn diwethaf - ein bod yn ceisio agor gweithgareddau awyr agored fel arfer yn gyntaf o ran ymarfer corff a chymysgu posibl. Mae hynny'n ffordd fwy diogel o wneud hyn. Rydym yn ystyried agor ymarfer corff dan do a gweithgarwch dan do yn fwy graddol, ac wrth gwrs mae'n rhaid i ni feddwl am gydbwysedd y risg a'r lle sydd ar gael i ni yn y cyngor yr ydym yn ei gael gan ein cynghorwyr gwyddonol a'r prif swyddog meddygol. Er hynny, rydym ni wedi darparu rhagolwg ar gyfer y dyfodol; mae gennym syniad o ryw chwe wythnos o'r hyn sy'n debygol o ddigwydd yn ein barn ni, ond ni allwn warantu y bydd y pethau hynny yn digwydd. Fel y gŵyr yr Aelod, yn eich cyfeiriad at faterion yn eich ardal leol chi o amgylch Caergybi, mae'n bosibl y gall amgylchiadau newid, mae'n bosibl y byddwn yn gweld cynnydd anffodus a mwy eang yn nifer yr achosion a allai olygu bod angen i ni oedi. Felly, fel arfer, dyna pam yr ydym yn cael ein hysgogi gan ddata ac nid dyddiadau ar y cyfan. Fe wnaf i ymdrin â phwynt Mark Reckless, ac rwy'n credu, pan ddaw'n fater o'r data yn symud yn gyflymach na'r broses agor, rwy'n credu, â phob parch, nad yw hynny'n ystyried y cyngor clir yr ydym wedi ei gael ac yr ydym wedi ei gyhoeddi, nac ychwaith y sylwadau cyhoeddus iawn gan y grŵp cynghori technegol, gan y pwyllgor SAGE, a gan brif swyddogion meddygol ledled y DU. Mae Prif Swyddog Meddygol Lloegr wedi rhoi cyngor clir iawn ar beidio ag ailagor yn rhy gyflym, oherwydd byddai hynny'n peryglu heintiau coronafeirws yn dychwelyd yn sylweddol gyda'r holl niwed a achosir yn gorfforol, yn feddyliol ac, yn hollbwysig, yn economaidd hefyd. Rwy'n cydnabod bod gan yr Aelod awydd i weld cymaint o ryddfrydoli cyn gynted â phosibl; rydym ni, yn syml, yn ystyried cyngor iechyd y cyhoedd a gwyddonol o ddifrif ar sut i wneud hynny mor ddiogel â phosibl cyn gynted â phosibl, a dyna fydd y sefyllfa o hyd yn ystod oes y Llywodraeth hon. Sylwaf iddo ddigio ar ran Andrew R.T. Davies. Rwy'n credu, â phob parch, pan fo arweinydd yr wrthblaid yn gwneud y sylwadau a wnaeth ac yn ensynio cymhellion y gwleidyddion sy'n gwneud dewisiadau eithriadol o anodd, nid wyf i'n credu bod hynny'n rhywbeth y dylid ei adael heb roi sylw arno. Ac rwy'n credu, â phob parch, ei fod wedi cymryd pwynt llawer ehangach o'r materion penodol iawn, lle'r wyf i yn credu y dylai arweinydd yr wrthblaid fyfyrio ar y safbwynt y mae wedi ei nodi yn gyhoeddus. Nid yw'r rheoliadau hyn a'r mesurau y bu'n rhaid i mi eu cyflwyno - y mesurau y bu'n rhaid i holl Aelodau'r Cabinet gymryd rhan ynddyn nhw - wedi eu gwneud oherwydd ego, ond oherwydd realiti ein sefyllfa, ac ar ddiwrnod pan rydym yn myfyrio ar flwyddyn o gyfyngiadau symud ers yr un cyntaf a'r golled anhygoel mewn bywydau yr ydym wedi'i gweld er gwaethaf y mesurau hynny, rwyf i'n credu ei fod yn ddewis gwael o naws yn ogystal â chynnwys bwriadol y geiriau hynny ddoe gan arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig i awgrymu bod egos amherthnasol ac ideolegol eraill, yn hytrach na chadw'r cyhoedd yn ddiogel. O ran bod yn undebwr, rwy'n dweud fy mod i'n undebwr hefyd. Ond nid wyf i'n dymuno troi datganoli yn ôl yn y ffordd y mae ef yn dymuno'i wneud. Mae'r pwerau y mae pobl Cymru wedi pleidleisio amdanyn nhw ar ddau achlysur yn golygu mai dyma pam yr ydym yn cael y dadleuon hyn, dyma pam y mae Gweinidogion Cymru yn gwneud yr ystod o benderfyniadau yr ydym wedi eu gwneud. Ac â phob parch, mae'n gwybod yn iawn ein bod yn anghytuno ar hyn, ond rwyf i yn gwrthwynebu'r awgrym i fod yn undebwr mae'n rhaid i chi fod o blaid troi pwerau yn ôl a'u hanfon yn ôl i San Steffan, yn hytrach na rhannu cyfrifoldeb a phwerau yn briodol ledled y Deyrnas Unedig mewn modd sy'n parchu'r ddau refferendwm datganoli yr ydym wedi eu cael. Ac roeddwn i yn meddwl bod Mr Reckless yn hoffi parchu canlyniadau refferenda, ond nid yn yr achos hwn yn ôl pob tebyg. Pan ddaw'n fater o ddychwelyd i ysgolion yn raddol, rydym yn parchu'r cyngor gan SAGE a'n grŵp cynghori technegol ein hunain a'r prif swyddog meddygol. Mae dychwelyd yn raddol i ysgolion -