English: Thank you for the opportunity to contribute to this afternoon's debate. Clearly, I'm going to support Dai Lloyd's attempts in bringing this Bill forward, which is important in terms of our heritage and history as a nation. As has been mentioned by a number of Members this afternoon, there was a thorough debate in the last Assembly, and amendments were tabled by us as a party and by other parties, and we did reach some sort of consensus on the list, but we still weren't happy with the fact that there was no means of protecting those place names within the legislation as it was passed in the last Assembly. I do believe, and still believe, that that was a missed opportunity to ensure that the legislation could be more robust. As Dai Lloyd has already highlighted, a list is simply a list, and we must put some meat on the bones in order to ensure that people can use that list and have faith in how that is developed. Of course, any new guidance in that regard is going to be a positive development, but that isn't going to be on a statutory basis, so I need to know from the Minister today how that is going to change the situation as it currently exists, and how people can ensure that that list is robust in and of itself. Because I think what's important in this debate is how we protect and defend our heritage in terms of our past, and also how we discuss and deal with what's happening in contemporary society. If place names are to change just on a whim, because someone prefers another name, then how can we actually tell our own story about the history of a certain field or of a particular industry unless there is some sort of status to that heritage for the future? As one who has brought legislation before this place in the past, I don't really buy the argument about cost in terms of this Bill. I know that Dai Lloyd has presented some information about that, because he wants to reach a compromise with Government. But, if something is a political priority, then something like a list and protecting these place names shouldn't be impossible. I have heard the Government saying in the past that relatively complex things are possible, and I don't see how this could be too complex to be achievable if the political will is there to deliver in this area. I would want to hear more from the Minister as to how we can use the historic environment records in that regard. There are people doing some very detailed work in gathering data on a daily basis at the moment. Some of our historic names remain unknown because of the fact that archaeologists are only now working in the field, carrying out that research. So, how can we use these records to complement the work of the list? That is what I would want to add to this debate today. Also, one of the amendments I put forward in the last Assembly was that individual people should be able to add to the list or remove names from that list. Of course, somebody needs to monitor that and there need to be safeguards, but this provides a means for ordinary people across Wales to become involved in this process. And so, if someone - as Suzy is aware of something locally in Aberdare, for example, if someone is aware of something in their own locality that isn't a national issue at the moment, they could add that to that list as part of the debate on this issue. I think it's important that we don't lose our history, and that we celebrate it and that we see the value of it, and, through place names - . Some people may think that it is not important, but, through place names, we can understand our history. We all here have our own names as individuals. Neil Hamilton has described Dai Lloyd's name, but it makes us as an individual - our name is who we are, it reflects our personality, and I think the same is true for place names, be it a house, a field, a mountain. We know that mountain or hill or field through that name, and there is a sense of 'hiraeth' or a more fundamental relationship with that place because of its name. So, we shouldn't discount the argument, and I'd like to thank Dai, therefore, for bringing this idea forward again. I very much hope he will be successful, as Dai has been successful with previous legislation when he's been a Member in the past in terms of playing fields. Thank you.
Welsh: Diolch am roi'r cyfle i fi gyfrannu at y ddadl y prynhawn yma. Rwyf i, yn amlwg, yn mynd i gefnogi ymgais Dai Lloyd i gyflwyno'r Bil yma, sy'n bwysig yn nhermau ein hetifeddiaeth a'n hanes ni fel gwlad. Fel sydd wedi cael ei grybwyll gan nifer o Aelodau yma heddiw, roedd yna drafodaeth eithaf trylwyr yn y Senedd ddiwethaf, ac roedd gwelliannau wedi cael eu rhoi i mewn gennym ni, fel plaid, a gan bleidiau eraill, a daethom ni at ryw fath o gyfaddawd gyda'r rhestr, ond nid oeddem ni'n dal i fod yn hapus gyda'r ffaith nad oedd yna ffordd i amddiffyn yr enwau hynny o fewn y ddeddfwriaeth fel y cafodd ei phasio yn y Senedd ddiwethaf. Rwy'n credu, ac yn dal i gredu, ei fod wedi colli ar gyfle i sicrhau bod y ddeddfwriaeth yn fwy cryf nag yw hi, oherwydd, fel y mae Dai Lloyd wedi'i amlygu'n barod, rhestr yw rhestr, ac mae'n rhaid i ni roi cig ar y rhestr hynny i sicrhau bod pobl yn gallu defnyddio'r rhestr a chael ffydd yn sut mae hynny'n cael ei ddatblygu. Felly, wrth gwrs, mae unrhyw fath o 'guidance' newydd yn hynny o beth yn mynd i fod yn rhywbeth da, ond nid yw hynny'n mynd i fod yn ddeddfwriaeth, ac felly rydw i angen clywed gan y Gweinidog yma heddiw sut mae hynny'n mynd i newid y sefyllfa sydd ohoni, a sut, wedyn, mae pobl yn mynd i sicrhau bod y rhestr hynny'n ddigon cryf ynddi'i hun. Rwy'n credu mai beth sy'n bwysig yn y drafodaeth yma yw sut rydym ni'n amddiffyn ein treftadaeth, ynglŷn â'r gorffennol, a hefyd sut rydym ni'n trafod yr hyn sydd yn digwydd nawr yn ein cymdeithas sydd ohoni. Os ydy enw'n mynd i newid jest achos bod rhywun yn meddwl ei fod e'n enw neis, wedyn, sut ydym ni'n gallu dweud y stori am hanes y cae, neu am hanes y diwydiant penodol hynny, os nad oes rhyw fath o statws, wedyn, i'r dreftadaeth honno at y dyfodol? Fel rhywun sydd wedi rhoi deddfwriaeth gerbron y lle yma o'r blaen, nid wyf i wir yn prynu'r ddadl ynglŷn â chost ar gyfer y ddadl yma. Rydw i'n gwybod bod Dai Lloyd yn gwneud y ddadl, oherwydd mae e, yn amlwg, eisiau dod i gyfaddawd gyda'r Llywodraeth. Ond, os ydy rhywbeth yn flaenoriaeth wleidyddol, ni ddylai rhywbeth fel rhestr a gwarchod y rhestr hynny a gwarchod yr enwau hyn, fod yn rhywbeth nad sydd yn bosib. Rwyf i wedi gweld y Llywodraeth yn dweud bod pethau eithaf cymhleth yn bosib yn y gorffennol, ac nid wyf i'n gweld sut y byddai hyn yn rhy gymhleth i allu ei wneud os yw'r ewyllys wleidyddol yno i ddelifro yn y maes yma. Rydw i'n credu y byddwn i eisiau clywed mwy gan y Gweinidog ar sut y gallwn ni ddefnyddio'r records amgylchedd hanesyddol - yr 'historical environment records' - yn hynny o beth. Mae yna bobl sydd yn gwneud gwaith trylwyr iawn yn casglu data pob dydd ar hyn o bryd. Nid ydym ni'n dal i wybod rhai enwau hanesyddol oherwydd y ffaith bod archeolegwyr ar hyn o bryd allan yn y maes yn gwneud ymchwil. Felly, sut ŷm ni'n gallu defnyddio'r records hyn i 'complement-o' y gwaith y mae'r rhestr yn ei wneud? Dyna'r hyn y byddwn ni eisiau ei ychwanegu yma heddiw. Hefyd, un o'r gwelliannau y gwnes i ei roi gerbron yn y Senedd ddiwethaf oedd y dylai pobl unigol allu ychwanegu at y rhestr neu dynnu enwau oddi ar y rhestr hynny. Wrth gwrs, mae angen i rywun fonitro hynny, ond mae'n ffordd i bobl gyffredin ar draws Cymru allu ymwneud â'r broses yma. Felly, os oes rhywbeth - fel y mae Suzy yn gwybod am rywbeth lleol yn Aberdâr, os yw rhywun yn gwybod am rywbeth lleol yn eu hardal nhw nad yw'n drafodaeth genedlaethol ar hyn o bryd, maen nhw'n gallu ychwanegu at y rhestr honno fel rhan o'r drafodaeth ar y mater yma. Rydw i'n credu ei bod hi'n bwysig nad ydym ni'n colli ein hanes, ac ein bod ni'n dathlu ein hanes ac ein bod ni'n cael gwerth ein hanes, a, drwy enwau - . Efallai bod rhai pobl yn meddwl nad yw'n bwysig, ond, drwy enwau, rydym ni'n gallu deall ein hanes. Rydym ni i gyd yma yn cael enwau fel pobl. Mae Neil Hamilton wedi disgrifio enw Dai Lloyd, ond mae'n ein creu ni fel person - mae ein enw ni yn creu pwy ydym ni, ein personoliaethau ni, ac rwy'n credu bod yr un peth yn wir os ydy'n dŷ, neu'n fferm, neu'n gae, neu'n fynydd. Rydym ni'n adnabod y mynydd neu'r cae hwnnw drwy'r enw hwnnw ac rydym ni'n cael rhyw fath o hiraeth neu ryw fath o gysylltiad mwy tyngedfennol gydag ef oherwydd yr enw. Felly, peidiwn â diystyru y ddadl yn hynny o beth, a diolch, felly, i Dai am roi'r syniad yma gerbron eto. Gobeithio'n fawr y bydd e'n llwyddiannus, fel y mae e wedi bod yn llwyddiannus gyda'i ddeddfwriaeth blaenorol, pan oedd yma gynt gyda'r meysydd caeau chwarae. Diolch yn fawr iawn.