English: Thank you, Presiding Officer. I feel privileged to again take on this important agenda to end violence against women, domestic abuse and sexual violence. I am proud to have been the Minister responsible for the early development of the Bill, which was successfully taken forward by my colleagues Lesley Griffiths and Leighton Andrews. In June of 2014, Welsh Government was awarded White Ribbon accreditation and there are several White Ribbon ambassadors within the Cabinet, and I am proud to have been one for many years. The purpose of the Act is to improve prevention, protection and support for people affected by gender-based violence, domestic abuse and sexual violence, and we're making good progress on the implementation. To improve early intervention, it's vital that the public sector workforce can identify abuse and get help and support to victims. In March, we published the national training framework. It sets out training requirements for all roles within the Welsh public service, including awareness-raising training for all staff, helping professionals to deal with disclosures of abuse, and ensuring that consistent training is available for specialist professionals. A key part of the framework is the e-learning package published last September. The e-learning will raise the awareness of about 0.25 million Welsh public service workers over the next two years. We have also introduced 'ask and act'. This requires professionals like health visitors and housing officers to identify symptoms of abuse and to ask clients if they are being abused. They are required to offer referrals, interventions and specialist support depending on what they need. This is a five-year project funded by Welsh Government and is being piloted in two parts of Wales. We have received extremely positive feedback on this project. To really help us prevent violence against women in the future, we have to focus on children, to make sure they understand what constitutes a healthy relationship and how to recognise the symptoms of unhealthy relationships. So far we have published a whole education approach to good practice guide, produced by Welsh Women's Aid, and an awareness-raising guide for school governors published in March 2016. We've also held a joint national education conference. Statutory guidance on education will make local authorities designate a member of staff for the purpose of championing violence against women, domestic abuse and sexual violence matters in schools and other settings. Our aim is to publish this by the end of the year. We have also commissioned Welsh Women's Aid to develop a package of best practice materials in relation to these matters, for use in education settings across Wales. These will also be published shortly. Public services need to work together to protect people experiencing violence against women, domestic abuse and sexual violence from suffering any further harm, and protect any family member and children. In 2015-16 we increased the budget for tackling violence against women, domestic abuse and sexual violence to £5.4 million and this remains unchanged for 2016-17. We have also taken significant steps to reduce the incidence, and to protect victims, of female genital mutilation, forced marriage and honour based violence. For the future, we know that a big part of tackling violence against women will be to tackle perpetrators. We are working with the National Probation Service and the national adviser on guidance on perpetrators. We are also working with victims and survivors to help us shape our ongoing approach. We continue to support the Live Fear Free website, which provides a comprehensive resource for victims, survivors, families and friends and professionals. The website supports the work of the helpline in providing advice and signposting. The Welsh Government has produced several high-profile campaigns to raise awareness and change attitudes in the last year. This includes the award-winning Cross the Line campaign, which deals with emotional abuse. This campaign received both silver and gold awards at the Chartered Institute of Public Relations awards last October. I intend to build on the success in 2016-17. We've also made significant progress but there is more to do. We will consult on the national strategy, including measures of performance and progress, which will inform a framework for regional delivery of services. And I look forward to working with the national adviser, Rhian Bowen-Davies, who I met last week, public and third sector organisations, with victims and survivors to continue the excellent work done so far in delivering our activities to tackle violence against women.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae'n fraint imi gael ymgymryd unwaith eto â'r agenda bwysig hon i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Rwy'n falch mai fi oedd y Gweinidog â chyfrifoldeb am ddatblygiad cynnar y Bil, a bu fy nghydweithwyr Lesley Griffiths a Leighton Andrews yn llwyddiannus wrth barhau â'r cyfrifoldeb hwnnw. Ym mis Mehefin 2014, cafodd Llywodraeth Cymru achrediad Rhuban Gwyn ac mae sawl cennad Rhuban Gwyn yn y Cabinet, ac rwy'n falch o fod wedi bod yn un ers blynyddoedd lawer. Diben y Ddeddf yw gwella camau atal, diogelu a chefnogi i bobl sydd wedi'u heffeithio gan drais ar sail rhywedd, cam-drin domestig a thrais rhywiol, ac rydym yn gwneud cynnydd da o ran ei gweithredu. I wella ymyrraeth gynnar, mae'n hanfodol bod gweithlu'r sector cyhoeddus yn gallu nodi cam-drin a darparu cymorth a chefnogaeth i ddioddefwyr. Ym mis Mawrth, cyhoeddwyd y fframwaith hyfforddi cenedlaethol. Mae'n nodi gofynion hyfforddi ar gyfer pob swyddogaeth o fewn y gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru, gan gynnwys hyfforddiant codi ymwybyddiaeth i'r holl staff, helpu gweithwyr proffesiynol i ymdrin â datgeliadau am gam-drin, a sicrhau bod hyfforddiant cyson ar gael i weithwyr proffesiynol arbenigol. Rhan allweddol o'r fframwaith yw'r pecyn e-ddysgu a gyhoeddwyd fis Medi diwethaf. Bydd yr e-ddysgu yn codi ymwybyddiaeth tua 0.25 miliwn o weithwyr gwasanaeth cyhoeddus Cymru dros y ddwy flynedd nesaf. Rydym hefyd wedi cyflwyno 'gofyn a gweithredu'. Mae hyn yn gofyn i weithwyr proffesiynol fel ymwelwyr iechyd a swyddogion tai adnabod symptomau cam-drin a gofyn i gleientiaid a ydynt yn cael eu cam-drin. Mae'n ofynnol iddynt gynnig atgyfeiriadau, ymyraethau a chymorth arbenigol gan ddibynnu ar yr hyn sydd ei angen. Mae hwn yn brosiect pum mlynedd a ariennir gan Lywodraeth Cymru ac mae'n cael ei gael ei dreialu mewn dwy ran o Gymru. Rydym wedi cael adborth cadarnhaol iawn ar y prosiect hwn. I'n helpu mewn gwirionedd i atal trais yn erbyn menywod yn y dyfodol, mae'n rhaid inni ganolbwyntio ar blant, i wneud yn siŵr eu bod yn deall beth yw perthynas iach a sut i adnabod symptomau perthynas nad yw'n iach. Hyd yn hyn rydym wedi cyhoeddi canllaw ymagwedd addysg gyfan at arfer da, a gynhyrchwyd gan Gymorth i Fenywod Cymru, a chanllaw codi ymwybyddiaeth i lywodraethwyr ysgol a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2016. Rydym hefyd wedi cynnal cynhadledd addysg genedlaethol ar y cyd. Bydd canllawiau statudol ar addysg yn gwneud i awdurdodau lleol ddynodi aelod o staff ar gyfer hyrwyddo materion trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol mewn ysgolion a lleoliadau eraill. Ein nod yw cyhoeddi'r rhain erbyn diwedd y flwyddyn. Rydym hefyd wedi comisiynu Cymorth i Fenywod Cymru i ddatblygu pecyn o ddeunyddiau arfer gorau i ymwneud â'r materion hyn, i'w defnyddio mewn lleoliadau addysg ledled Cymru. Bydd y rhain hefyd yn cael eu cyhoeddi cyn bo hir. Mae angen i wasanaethau cyhoeddus weithio gyda'i gilydd i amddiffyn pobl sy'n profi trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol rhag dioddef unrhyw niwed pellach, ac amddiffyn unrhyw aelod o'r teulu a phlant. Yn 2015-16 cafodd ein cyllideb ar gyfer dileu trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol ei chynyddu i £5.4 miliwn ac nid yw wedi ei newid ar gyfer 2016-17. Rydym hefyd wedi cymryd camau sylweddol i leihau nifer yr achosion o anffurfio organau cenhedlu benywod, priodasau dan orfod a thrais yn seiliedig ar anrhydedd, ac i amddiffyn y dioddefwyr. Ar gyfer y dyfodol, rydym yn gwybod mai rhan fawr o ymdrin â thrais yn erbyn menywod fydd ymdrin â drwgweithredwyr. Rydym yn gweithio gyda'r Gwasanaeth Prawf Cenedlaethol a'r cynghorydd cenedlaethol ar ganllawiau ar ddrwgweithredwyr. Rydym hefyd yn gweithio gyda dioddefwyr a goroeswyr i'n helpu i lunio ein hymagwedd barhaus. Rydym yn parhau i gefnogi'r wefan Byw Heb Ofn, sy'n darparu adnodd cynhwysfawr ar gyfer dioddefwyr, goroeswyr, teuluoedd a ffrindiau a gweithwyr proffesiynol. Mae'r wefan yn cefnogi gwaith y llinell gymorth o ran darparu cyngor a chyfeirio. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno nifer o ymgyrchoedd uchel eu proffil i godi ymwybyddiaeth a newid agweddau yn y flwyddyn ddiwethaf. Mae hyn yn cynnwys ymgyrch arobryn Croesi'r Llinell, sy'n ymdrin â cham-drin emosiynol. Cafodd yr ymgyrch hon wobrau aur ac arian yng ngwobrau'r Sefydliad Siartredig Cysylltiadau Cyhoeddus fis Hydref diwethaf. Rwy'n bwriadu adeiladu ar y llwyddiant yn 2016-17. Rydym hefyd wedi gwneud cynnydd sylweddol, ond mae llawer mwy i'w wneud. Byddwn yn ymgynghori ar y strategaeth genedlaethol, gan gynnwys mesurau perfformiad a chynnydd, a fydd yn sail i fframwaith ar gyfer darparu gwasanaethau ar lefel ranbarthol. Ac rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda'r cynghorydd cenedlaethol, Rhian Bowen-Davies, ar ôl cwrdd â hi yr wythnos diwethaf, a gyda sefydliadau'r sector cyhoeddus a mudiadau'r trydydd sector, a gyda dioddefwyr a goroeswyr i barhau â'r gwaith rhagorol sydd wedi'i wneud hyd yn hyn i gyflawni ein gweithgareddau i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod.