English: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. I am pleased to be opening the first Plenary debate on the report of the Equality, Local Government and Communities Committee. The Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act is a landmark piece of legislation that sets out a statutory framework to prevent abuse and improve support for survivors. But passing legislation isn't enough - it has to be effectively implemented. So, our committee decided to undertake post-legislative scrutiny to look at how well this was happening with regard to this legislation. During our inquiry, we received written and oral evidence and conducted visits to hear directly from survivors. We're grateful to all for contributing, but in particular, we want to say 'thank you' to those survivors who inspired us with their strength and courage in sharing their stories. For them, and for all survivors, we must get this right. We cannot turn the clock back to stop violence once it has happened. No-one should doubt the Cabinet Secretary's commitment to address this issue head on. We welcome that all of the recommendations have been accepted, either in full or partially. However, the response to our recommendations is sometimes relatively weak and sometimes provides too little detail. Hopefully, in his response today, the Cabinet Secretary will provide reassurances that the issues we raise in our report are being addressed with the level of urgency required. Dirprwy Lywydd, the committee shares stakeholders' concerns about the pace and consistency of implementation. Five years have passed since the White Paper was published, and nearly two years since the Act was passed, but many key components are not in place and are not going to be in place very soon. With every day that passes we risk losing momentum and opportunities to change lives. Services are being cut, organisations are unsure about their future. We are losing time when we could be putting in place preventative measures. I will now turn to some of our recommendations. Our first recommendation called on the Welsh Government to set out, in the forthcoming delivery plan, dates for a range of items, including statutory guidance. In the first line of the response, the Government said that there was no outstanding statutory guidance. However, elsewhere, the response states that there will be consultation on statutory commissioning guidance in July of this year. So, it would seem that there are outstanding pieces of statutory guidance. Could the Cabinet Secretary clarify that position: what remains outstanding and when will they be published? These pieces of statutory guidance are important. They are the building blocks of the legislation. In recommendation 3, we called for Welsh Government to prioritise the publication of statutory guidance on commissioning of services. The national adviser told us that the commissioning guidance was critical to the purpose of the Act, yet the draft guidance will not be consulted on until July. In their response, the Government cite the toolkit that was launched by the Lloyds Bank Foundation and Welsh Women's Aid in August 2016, but this was produced independently from Welsh Government and is not statutory. In a sector where commissioning is so vital to the effective delivery of services, it is frustrating that this guidance is not yet ready. Closely linked to the issue of commissioning services is that of funding. In recommendation 5, we called for a timetable by which the advisory board will complete its work into a sustainable funding model for the specialist sector. We were told that this is a priority for Welsh Government, and we welcome this commitment. The response states that progress will be reported to the Cabinet Secretary at the advisory group in July, but the committee would like the timetable called for so that we know when this work will be completed. We also called for sufficient funding to cope with any increased demand for services. We welcomed the increase in the revenue component of the domestic abuse services grant, but would appreciate clarity from the Cabinet Secretary as to whether the £400,000 increase will meet the likely increase in demand, given that funding is static for 2017-18. In recommendation 8, we called for clarity, as a matter of urgency, into the legal status of the forthcoming delivery plan, when it will be published and how it will be consulted on. The Government accepted this recommendation, but doesn't provide much information on this. We are told that the legal status will be considered by the task and finish group that has been established by the advisory board to develop the plan. We are also told that the task and finish group will determine the publication date when they first meet in February 2017 - this month. I would ask the Cabinet Secretary, if he is not able to clarify the legal status and outline when it will be published today, to clarify when these decisions will be made. I would now like to move on to our findings around education. This has proved to be a controversial issue. The White Paper stated that education on healthy relationships should be mandatory in all schools, but this wasn't included in the Bill. This issue continued to concern stakeholders such as Barnardo's, Welsh Women's Aid, Gwent Police and the national adviser, who wanted greater commitment on this matter. We know that the Cabinet Secretary is sympathetic to these views, as he told us that he agreed that early intervention and education is key to building healthy relationships, and that he was keen to ensure consistency. The committee still feels strongly that there must be requirements for schools to teach children about healthy relationships, or the entrenched and harmful social attitudes about abuse and sexual violence will not be prevented. There is an opportunity with the development of the new curriculum to get this right. This is overdue and would be an important stride forward. It would be good to have further reassurances from the Cabinet Secretary on this crucial matter. Recommendation 11 calls for the Welsh Government to prepare specific regulations relating to the publication of information by local authorities on how they are exercising their functions in relation to the Act. It remains unclear as to whether the Cabinet Secretary will commit to require local authorities to begin reporting by the start of the 2017-18 academic year. Again, clarity today will be welcome. Finally, Dirprwy Lywydd, I want to move on to the role of the national adviser. This is a critical role, but we heard that its effectiveness is potentially hampered by limited resources. It is a part-time post with one part-time member of staff to support. We recommended that the Welsh Government should review the adviser's capacity and consider allocating further resources. Their response states that it has been discussed and considered, and they have agreed to keep it under review. I would appreciate further clarity from Welsh Government on the nature of these discussions and what sort of review is being done. We know that budgets are tight, but it may be that a small increase in resources could have a significant impact on service delivery. Our final recommendation calls on the Welsh Government to make reference to the national adviser, her responsibilities and annual work plan in the delivery plan and any future national or local strategies. The Welsh Government stated that the task and finish group are responsible for developing the national framework, and that they will make them aware of this recommendation. We would ask that the Welsh Government takes a more proactive role in this, and that they provide a steer to the task and finish group. In closing, Dirprwy Lywydd, I want to make clear that I know the Cabinet Secretary is committed to addressing these issues, but the committee is concerned that there appears to be a lack of urgency within Welsh Government to take the necessary steps on implementation, as outlined in the Act itself. Given the importance of this legislation, commitment must now be matched by timely and effective action.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch o gael agor y ddadl gyntaf yn y Cyfarfod Llawn ar adroddiad y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol. Mae Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) yn ddeddfwriaeth bwysig sy'n nodi fframwaith statudol ar gyfer atal cam-drin a gwella cymorth i oroeswyr. Ond nid yw pasio deddfwriaeth yn ddigon - mae'n rhaid iddo gael ei roi ar waith yn effeithiol. Felly, penderfynodd ein pwyllgor wneud gwaith craffu ôl-ddeddfwriaethol i edrych ar ba mor dda yr oedd hyn yn digwydd mewn perthynas â'r ddeddfwriaeth hon. Yn ystod ein hymchwiliad, cawsom dystiolaeth ysgrifenedig a llafar a chynhaliwyd ymweliadau i glywed yn uniongyrchol gan oroeswyr. Rydym yn ddiolchgar i bawb am gyfrannu, ond yn arbennig, rydym eisiau dweud 'diolch' wrth y goroeswyr a'n hysbrydolodd gyda'u nerth a'u dewrder yn rhannu eu straeon. Er eu mwyn hwy, ac er mwyn yr holl oroeswyr, rhaid i ni gael hyn yn iawn. Ni allwn droi'r cloc yn ôl i atal trais ar ôl iddo ddigwydd. Ni ddylai neb amau ymrwymiad Ysgrifennydd y Cabinet i fynd benben â'r mater hwn. Rydym yn croesawu'r ffaith fod pob un o'r argymhellion wedi'u derbyn, naill ai'n llawn neu'n rhannol. Fodd bynnag, mae'r ymateb i'n hargymhellion yn eithaf gwan ar adegau ac weithiau'n brin o fanylion. Gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ei ymateb heddiw yn darparu sicrwydd fod y materion a nodwn yn ein hadroddiad yn cael sylw gyda'r lefel o frys sy'n angenrheidiol. Ddirprwy Lywydd, mae'r pwyllgor yn rhannu pryderon rhanddeiliaid ynglŷn â chyflymder a chysondeb gweithredu. Aeth pum mlynedd heibio ers cyhoeddi'r Papur Gwyn, a bron i ddwy flynedd ers i'r Ddeddf gael ei phasio, ond mae llawer o elfennau allweddol yn dal i fod heb eu rhoi ar waith ac nid ydynt yn mynd i fod ar waith yn fuan iawn. Gyda phob dydd sy'n pasio rydym mewn perygl o golli momentwm a chyfleoedd i newid bywydau. Mae gwasanaethau'n cael eu torri, mae sefydliadau'n ansicr ynglŷn â'u dyfodol. Rydym yn colli amser pan allem fod yn rhoi mesurau ataliol ar waith. Trof yn awr at rai o'n hargymhellion. Roedd ein hargymhelliad cyntaf yn galw ar Lywodraeth Cymru i nodi dyddiadau, yn y cynllun cyflawni sydd ar y ffordd, ar gyfer amrywiaeth o eitemau, gan gynnwys canllawiau statudol. Yn llinell gyntaf yr ymateb, dywedodd y Llywodraeth nad oedd unrhyw ganllawiau statudol yn dal heb eu cyflwyno. Fodd bynnag, mewn mannau eraill, mae'r ymateb yn nodi y bydd ymgynghoriad yn cael ei gynnal ar ganllawiau comisiynu statudol ym mis Gorffennaf eleni. Felly, mae'n ymddangos bod yna ganllawiau statudol sy'n dal heb eu cyflwyno. A allai Ysgrifennydd y Cabinet egluro'r sefyllfa honno: beth sy'n parhau i fod heb ei wneud a phryd y byddant yn cael eu cyhoeddi? Mae'r canllawiau statudol hyn yn bwysig. Dyma yw cerrig sylfaen y ddeddfwriaeth. Yn argymhelliad 3, roeddem yn galw ar Lywodraeth Cymru i flaenoriaethu'r gwaith o gyhoeddi canllawiau statudol ar gomisiynu gwasanaethau. Dywedodd y cynghorydd cenedlaethol wrthym fod y canllawiau comisiynu yn allweddol i ddibenion y Ddeddf, ond ni fydd ymgynghori'n digwydd ar y canllawiau drafft tan fis Gorffennaf. Yn eu hymateb, mae'r Llywodraeth yn cyfeirio at y pecyn cymorth a lansiwyd gan Sefydliad Banc Lloyds a Chymorth i Fenywod Cymru ym mis Awst 2016, ond cafodd hwn ei gynhyrchu'n annibynnol ar Lywodraeth Cymru ac nid yw'n statudol. Mewn sector lle y mae comisiynu mor hanfodol i ddarparu gwasanaethau'n effeithiol, mae'n rhwystredig nad yw'r canllawiau hyn yn barod eto. Mae cysylltiad agos iawn rhwng comisiynu gwasanaethau a chyllid. Yn argymhelliad 5, roeddem yn galw am amserlen i'r bwrdd cynghori gwblhau ei waith ar fodel ariannu cynaliadwy ar gyfer y sector arbenigol. Dywedwyd wrthym fod hon yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, ac rydym yn croesawu'r ymrwymiad hwn. Mae'r ymateb yn nodi yr adroddir ar gynnydd i Ysgrifennydd y Cabinet yn y grŵp ymgynghorol ym mis Gorffennaf, ond buasai'r pwyllgor yn awyddus i weld yr amserlen y galwyd amdani fel ein bod yn gwybod pryd y bydd y gwaith hwn yn cael ei gwblhau. Roeddem hefyd yn galw am ariannu digonol i ymdopi ag unrhyw alw cynyddol am wasanaethau. Roeddem yn croesawu'r cynnydd yn elfen refeniw y grant gwasanaethau cam-drin domestig, ond byddem yn gwerthfawrogi eglurhad gan Ysgrifennydd y Cabinet ynglŷn ag a fydd y cynnydd o £400,000 yn ateb y cynnydd tebygol yn y galw, o ystyried bod y cyllid yn sefydlog ar gyfer 2017-18. Yn argymhelliad 8, roeddem yn galw am eglurder, fel mater o frys, ynghylch statws cyfreithiol y cynllun cyflawni sydd i ddod, pan gaiff ei gyhoeddi a sut yr ymgynghorir arno. Derbyniodd y Llywodraeth yr argymhelliad hwn, ond nid yw'n darparu llawer o wybodaeth yn ei gylch. Dywedir wrthym y bydd y grŵp gorchwyl a gorffen a sefydlwyd gan y bwrdd cynghori i ddatblygu'r cynllun yn ystyried y statws cyfreithiol. Dywedir wrthym hefyd y bydd y grŵp gorchwyl a gorffen yn penderfynu ar y dyddiad cyhoeddi pan fyddant yn cyfarfod gyntaf ym mis Chwefror 2017 - y mis hwn. Os nad yw'n gallu egluro'r statws cyfreithiol ac amlinellu pryd y bydd yn cael ei gyhoeddi heddiw, hoffwn ofyn i Ysgrifennydd y Cabinet egluro pryd y bydd y penderfyniadau hyn yn cael eu gwneud. Hoffwn symud ymlaen yn awr at ein canfyddiadau'n ymwneud ag addysg. Mae hwn wedi profi'n bwnc dadleuol. Nododd y Papur Gwyn y dylai addysg perthynas iach fod yn orfodol ym mhob ysgol, ond ni chafodd hyn ei gynnwys yn y Bil. Mae'r mater yn parhau i achosi pryder i randdeiliaid fel Barnardos, Cymorth i Fenywod Cymru, Heddlu Gwent a'r cynghorydd cenedlaethol, a oedd eisiau mwy o ymrwymiad ynglŷn â hyn. Rydym yn gwybod bod Ysgrifennydd y Cabinet yn cydymdeimlo â'r safbwyntiau hyn, gan iddo ddweud wrthym ei fod yn cytuno bod ymyrraeth ac addysg gynnar yn allweddol i feithrin perthnasoedd iach, a'i fod yn awyddus i sicrhau cysondeb. Mae'r pwyllgor yn dal i deimlo'n gryf fod yn rhaid cael gofynion i ysgolion addysgu plant am berthnasoedd iach, neu ni fydd modd atal yr agweddau cymdeithasol gwreiddiedig a niweidiol ynglŷn â cham-drin a thrais rhywiol. Ceir cyfle gyda datblygiad y cwricwlwm newydd i gael hyn yn iawn. Mae'n hen bryd i hyn ddigwydd a byddai'n gam pwysig ymlaen. Byddai'n dda cael sicrwydd pellach gan Ysgrifennydd y Cabinet ynglŷn â'r mater hollbwysig hwn. Mae argymhelliad 11 yn galw ar Lywodraeth Cymru i baratoi rheoliadau penodol sy'n ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ar sut y maent yn arfer eu swyddogaethau mewn perthynas â'r Ddeddf. Mae'n parhau i fod yn aneglur a fydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymrwymo i'w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau adrodd erbyn dechrau blwyddyn academaidd 2017-18. Unwaith eto, bydd yn dda cael eglurder ar hyn heddiw. Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, rwyf am symud ymlaen at rôl y cynghorydd cenedlaethol. Mae hon yn rôl hollbwysig, ond clywsom fod ei heffeithiolrwydd yn cael ei llesteirio o bosibl gan adnoddau cyfyngedig. Swydd ran-amser yw hi gydag un aelod rhan-amser o staff i gynorthwyo. Roeddem yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru adolygu capasiti swydd y cynghorydd ac ystyried dyrannu adnoddau pellach. Mae eu hymateb yn datgan ei fod wedi cael ei drafod a'i ystyried, a'u bod wedi cytuno i'w gadw dan arolwg. Buaswn yn gwerthfawrogi eglurhad pellach gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â natur y trafodaethau hyn a pha fath o adolygiad sy'n cael ei wneud. Rydym yn gwybod bod cyllidebau'n dynn, ond mae'n bosibl y gallai cynnydd bach mewn adnoddau effeithio'n sylweddol ar y modd y darperir gwasanaethau. Mae ein hargymhelliad terfynol yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyfeirio at y cynghorydd cenedlaethol, ei chyfrifoldebau a'i chynllun gwaith blynyddol yn y cynllun cyflawni ac unrhyw strategaethau cenedlaethol neu leol yn y dyfodol. Dywedodd Llywodraeth Cymru fod y grŵp gorchwyl a gorffen yn gyfrifol am ddatblygu fframwaith cenedlaethol, ac y byddant yn rhoi gwybod iddynt am yr argymhelliad hwn. Carem ofyn i Lywodraeth Cymru gyflawni rôl fwy rhagweithiol yn hyn, ac i ddarparu cyfeiriad i'r grŵp gorchwyl a gorffen. Wrth gloi, Ddirprwy Lywydd, rwyf am ddweud yn glir fy mod yn gwybod bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi ymrwymo i fynd i'r afael â'r materion hyn, ond mae'r pwyllgor yn pryderu ei bod yn ymddangos bod diffyg brys ar ran Llywodraeth Cymru i roi'r camau angenrheidiol ar waith, fel yr amlinellwyd yn y Ddeddf ei hun. O ystyried pwysigrwydd y ddeddfwriaeth hon, mae'n rhaid cael gweithredu amserol ac effeithiol yn awr i gyd-fynd â'r ymrwymiad.