techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: I welcome the statement and the opportunity to question the Minister. COP26 was a disappointment; I think everybody is of that view. When you saw the number of planes landing, it was easy to see that it was not going to be a success. Too many countries put short-term economic benefit before both the environment and their long-term economic benefit. I always thought that if people saw the results of climate change, they would demand action. Too many consider major weather events as just bad luck, rather than the inevitable consequence of climate change. We cannot change COP26. What we can do is, in Wales, act as an example to the rest of the world. Will the Minister commit to working towards making Wales an example to the world on what can be done to reduce carbon emissions? Will the Government support, post COVID, the Senedd continuing to meet in a hybrid manner, thus reducing our own carbon footprint? Will the Government produce a strategy not only for the change in the mode of transport used but an annual reduction in the miles travelled?
Welsh: Rwy'n croesawu'r datganiad a'r cyfle i holi'r Gweinidog. Roedd COP26 yn siom; rwy'n credu bod pawb o'r farn honno. Pan welsoch chi nifer yr awyrennau'n glanio, roedd yn hawdd gweld nad oedd yn mynd i fod yn llwyddiant. Rhoddodd gormod o wledydd fudd economaidd tymor byr o flaen yr amgylchedd a'u budd economaidd hirdymor. Roeddwn i bob amser yn credu, pe bai pobl yn gweld canlyniadau newid hinsawdd, y bydden nhw yn mynnu gweithredu. Mae gormod yn ystyried digwyddiadau tywydd mawr fel lwc ddrwg yn unig, yn hytrach na chanlyniad anochel newid hinsawdd. Ni allwn newid COP26. Yr hyn y gallwn ni ei wneud yw gweithredu fel enghraifft i weddill y byd yng Nghymru. A wnaiff y Gweinidog ymrwymo i weithio tuag at wneud Cymru'n enghraifft i'r byd o ran yr hyn y gellir ei wneud i leihau allyriadau carbon? A fydd y Llywodraeth yn cefnogi, ar ôl COVID, yr awgrym i'r Senedd barhau i gyfarfod mewn modd hybrid, gan leihau ein hôl troed carbon ein hunain? A wnaiff y Llywodraeth lunio strategaeth nid yn unig ar gyfer newid yn y dull teithio a ddefnyddir ond ar gyfer gostyngiad blynyddol yn y milltiroedd sy'n cael eu teithio?
English: Thank you to Mike Hedges for those comments. I do think Wales is already an example to the world in many of the actions that we are currently taking. Certainly, one thing that's struck me, and Members will know that I'm not somebody who's uncritical of our own Government's performance - what was very striking was the way that Wales was being held up throughout COP by other countries of a similar size and regions of larger countries as an example of a country that was taking action and provided inspiration to others, whether that be on recycling levels or indeed on our roads review, which has gained significant international interest. So, I think we already are taking action that is providing an example to others, and we need to continue to do that. On his point about hybrid working, the Welsh Government does have a target of 30 per cent remote working for precisely that reason. We want to make sure that the benefits that were gained during the COVID lockdown of reduced emissions from people working from home are not lost as we move back to near normal. So, it's important that all businesses and the public sector look to see how hybrid working can become normal, and I would hope and expect the Senedd to be part of that. On his final point, I only half scribbled the note and I've now forgotten what it was - apologies. Feel free to -
Welsh: Diolch i Mike Hedges am y sylwadau yna. Rwy'n credu bod Cymru eisoes yn enghraifft i'r byd mewn llawer o'r camau yr ydym yn eu cymryd ar hyn o bryd. Yn sicr, un peth sydd wedi fy nharo, a bydd yr Aelodau'n gwybod nad wyf i'n rhywun sy'n anfeirniadol o berfformiad ein Llywodraeth ein hunain - yr hyn a oedd yn drawiadol iawn oedd y ffordd yr oedd Cymru'n cael ei hystyried ledled COP gan wledydd eraill o faint tebyg a rhanbarthau gwledydd mwy fel enghraifft o wlad a oedd yn gweithredu ac a roddodd ysbrydoliaeth i eraill, boed hynny ar lefelau ailgylchu neu yn wir ar ein hadolygiad o ffyrdd, sydd wedi ennyn diddordeb rhyngwladol sylweddol. Felly, rwy'n credu ein bod eisoes yn gweithredu mewn ffordd sy'n rhoi enghraifft i eraill, ac mae angen i ni barhau i wneud hynny. O ran ei bwynt am weithio hybrid, mae gan Lywodraeth Cymru darged o 30 y cant yn gweithio o bell am yr union reswm hwnnw. Rydym eisiau sicrhau nad yw'r manteision a gafwyd yn ystod cyfnod cyfyngiadau symud COVID yn sgil lleihau allyriadau gan bobl yn gweithio gartref yn cael eu colli wrth i ni symud yn ôl tuag at ryw fath ar normalrwydd. Felly, mae'n bwysig bod pob busnes a'r sector cyhoeddus yn edrych i weld sut y gall gweithio hybrid ddod yn normal, a byddwn i'n gobeithio ac yn disgwyl i'r Senedd fod yn rhan o hynny. Ar ei bwynt olaf, dim ond hanner ysgrifennu'r nodyn a wnes i ac rwyf bellach wedi anghofio beth oedd 'e - ymddiheuriadau. Mae croeso i chi -
English: Annual reduction in miles travelled.
Welsh: Gostyngiad blynyddol yn nifer y milltiroedd sy'n cael eu teithio.
English: Thank you very much. Absolutely, our net-zero plan for Wales includes an annual reduction in miles driven of 10 per cent over the five-year period, which is going to be a very challenging target to meet. We put that in there knowing it is a stretch target. We haven't got a fully worked up plan, frankly, of how we're going to achieve it. We know how we're going to achieve about 60 per cent of it. The Scottish Government have given themselves a target of a 20 per cent reduction in miles driven, which I am in awe of their boldness. I didn't think it was terribly prudent to commit to something that far beyond what we knew we could achieve. Going to a 10 per cent reduction is flying in the face of 70 years of transport policy and is going to be a challenge. We have set out in the Wales transport strategy the actions that we will take to move in that direction. They will be difficult, but we need to face up to them, because that absolutely is a key part of meeting our commitment to net zero. Because if we don't achieve in the next five years, we will not be on the trajectory to achieve them by 2050.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Yn bendant, mae ein cynllun sero-net i Gymru yn cynnwys gostyngiad blynyddol o 10 y cant yn nifer y milltiroedd sy'n cael eu teithio dros y cyfnod o bum mlynedd, sy'n mynd i fod yn darged heriol iawn i'w gyrraedd. Rydym yn gosod hynny gan wybod ei fod yn darged ymestynnol. Nid oes gennym ni gynllun wedi'i lunio'n llawn, a dweud y gwir, ynghylch sut y byddwn yn ei gyflawni. Rydym ni'n gwybod sut yr ydym ni'n mynd i gyflawni tua 60 y cant ohono. Mae Llywodraeth yr Alban wedi rhoi targed iddyn nhw eu hunain i gyflawni gostyngiad o 20 y cant mewn milltiroedd sy'n cael eu teithio, ac rwy'n edmygu eu beiddgarwch. Doeddwn i ddim yn credu ei bod yn ddoeth iawn ymrwymo i rywbeth sydd ymhell y tu hwnt i'r hyn yr oeddem yn gwybod y gallem ni ei gyflawni. Mae mynd am ostyngiad o 10 y cant yn herio 70 mlynedd o bolisi trafnidiaeth ac mae'n mynd i fod yn her fawr. Rydym wedi nodi yn strategaeth drafnidiaeth Cymru y camau y byddwn yn eu cymryd i symud i'r cyfeiriad hwnnw. Byddan nhw'n anodd, ond mae angen inni wynebu hynny, oherwydd mae hynny'n rhan allweddol o gyflawni ein hymrwymiad i sero-net. Oherwydd os na fyddwn yn cyflawni yn ystod y pum mlynedd nesaf, ni fyddwn ar y trywydd iawn i'w gyflawni erbyn 2050.
English: Thank you very much for your statement, this afternoon, Deputy Minister. It was really good to see you up in Glasgow last week for COP26, and I believe you met my counterpart in Westminster, Dr James Davies, so that was really nice to see.
Welsh: Diolch yn fawr am eich datganiad, y prynhawn yma, Dirprwy Weinidog. Roedd yn dda iawn eich gweld yn Glasgow yr wythnos diwethaf ar gyfer COP26, ac rwy'n credu ichi gwrdd â'r aelod sy'n cyfateb i mi yn San Steffan, Dr James Davies, felly roedd yn braf iawn gweld hynny.
English: Possibly not.
Welsh: Efallai ddim.
English: We had a nice chat.
Welsh: Cawsom sgwrs braf.
English: Don't be so negative. [ Laughter.] While I don't share the opinion expressed by some that COP26 was a cop out, I do fear that the watering down of the pledges will see my constituents indeed facing a watery future. As some of the world's worst polluters continue their reliance on coal, we will experience rising temperatures and rising sea levels. Deputy Minister, you've made it clear that you see a coal-free future for Wales. I don't mean to sound crass or insensitive about some of the questions I'm about to ask, as they play a major part in the Welsh economy. So, what discussions have you had with one of the biggest users of coals and one of the biggest polluters in Tata Steel? Do you want to abandon virgin steel production in Wales, closing down the blast furnaces in favour of electric arc furnaces, recycling scrap steel, and have you convinced the unions of the need to abandon coal? And finally, Deputy Minister, what role do you see carbon capture and storage playing in Wales's greener future and will your Government be investing in technology? Thank you very much.
Welsh: Peidiwch â bod mor negyddol. [ Chwerthin.] Er nad wyf yn rhannu'r farn a fynegwyd gan rai bod COP26 yn esgus dros beidio â gwneud unrhyw beth, ofnaf y bydd glastwreiddio'r addewidion yn gweld fy etholwyr yn wir yn wynebu dyfodol dyfrllyd. Wrth i rai o lygrwyr gwaethaf y byd barhau i ddibynnu ar lo, byddwn yn gweld tymheredd a lefelau'r môr yn codi. Dirprwy Weinidog, rydych wedi'i gwneud yn glir eich bod yn gweld dyfodol di-lo i Gymru. Nid wyf yn bwriadu swnio'n anghwrtais nac yn ansensitif ynghylch rhai o'r cwestiynau yr wyf ar fin eu gofyn, gan eu bod yn chwarae rhan bwysig yn economi Cymru. Felly, pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gydag un o'r defnyddwyr mwyaf o lo ac un o'r llygrwyr mwyaf sef Tata Steel? A ydych am roi'r gorau i gynhyrchu dur crai yng Nghymru, cau'r ffwrneisi chwyth o blaid ffwrnais arc trydan, ailgylchu dur sgrap, ac a ydych chi wedi argyhoeddi'r undebau bod angen rhoi'r gorau i lo? Ac yn olaf, Dirprwy Weinidog, pa ran ydych chi yn gweld y broses o ddal a storio carbon yn ei chwarae yn nyfodol gwyrddach Cymru ac a fydd eich Llywodraeth yn buddsoddi mewn technoleg? Diolch yn fawr iawn.
English: I'd like to applaud the Welsh Government's leadership on this issue. Your presence in COP was very significant, as was that of the First Minister and Julie James. I think that we have to be proud of the role that we can play. For me, one of the most important things was the role of regional and state governments. Particularly where national governments are reluctant to take action, there is so much that we can do at a regional or state level; hearing from people like Sergio Graf Montero, the Minister for the environment for the second largest area of Mexico - a very, very significant industrial area - as well as the Minister for the Maharashtra, which is not just the second largest state in India and its most industrialised, but represents 125 million people. That's twice the size of the UK. So, we really do need to be talking to these really big players, who can really make a massive contribution. But, we need to be, as you say, showing the way and showing that we are taking seriously the damage that we have done by exploiting the world's resources without any regard to the consequences. I suppose that I want to come back to the question that I asked the First Minister, which is: what can we do stop subsidising fuel - the oil and gas? As you are part of this 'end oil and gas' coalition, how can we justify continuing to subsidise the very activity that we know has the most damaging effects on the developing nations, as well as our own country? So, I wondered if you could just respond to that.
Welsh: Hoffwn ganmol arweinyddiaeth Llywodraeth Cymru ar y mater hwn. Roedd eich presenoldeb yn COP yn arwyddocaol iawn, yn ogystal â phresenoldeb y Prif Weinidog a Julie James. Rwy'n credu bod yn rhaid inni fod yn falch o'r rhan y gallwn ni ei chwarae. I mi, un o'r pethau pwysicaf oedd swyddogaeth llywodraethau rhanbarthol a gwladwriaethol. Yn enwedig pan fo llywodraethau cenedlaethol yn amharod i weithredu, mae cymaint y gallwn ni ei wneud ar lefel ranbarthol neu wladol; clywed gan bobl fel Sergio Graf Montero, y Gweinidog dros yr amgylchedd ar gyfer ail ardal fwyaf Mecsico - ardal ddiwydiannol sylweddol iawn - yn ogystal â'r Gweinidog dros y Maharashtra, nid yn unig yr ail dalaith fwyaf yn India a'i mwyaf diwydiannol, ond un sy'n cynrychioli 125 miliwn o bobl. Mae hynny ddwywaith maint y DU. Felly, mae gwir angen inni fod yn siarad â'r chwaraewyr mawr iawn hyn, a all wneud cyfraniad enfawr. Ond, mae angen inni, fel y dywedwch chi, ddangos y ffordd a dangos ein bod yn cymryd o ddifrif y niwed yr ydym wedi'i wneud drwy fanteisio ar adnoddau'r byd heb ystyried y canlyniadau o ddifrif. Mae'n debyg fy mod eisiau dod yn ôl at y cwestiwn a ofynnais i'r Prif Weinidog, sef: beth allwn ni ei wneud i roi'r gorau i roi cymhorthdal i danwydd - yr olew a'r nwy? Gan eich bod yn rhan o'r gynghrair 'olew a nwy' hon, sut y gallwn gyfiawnhau'r ffaith ein bod yn parhau i roi cymhorthdal i'r union weithgaredd y gwyddom sy'n cael yr effeithiau mwyaf niweidiol ar y gwledydd sy'n datblygu, yn ogystal â'n gwlad ein hunain? Felly, tybed a wnewch chi ymateb i hynny.
English: Diolch. During the first week of COP26, I was invited to a conference with presentations by schools across north Wales, and the students had a real understanding that we all have a part to play in tackling climate change. Their suggestions that they came up with included cutting food miles, meat-free Mondays, using renewable energy, reuse and saving water by turning off the tap while brushing their teeth. They were also concerned about climate justice and promoting the use of sustainable palm oil, working with Chester Zoo, and asked for clear labelling on packaging. They recognise that the choices we make here in Wales impact people living in nations across the world. Would the Minister agree with the young people that we all have a part to play and that, together, through individual actions, with the help of Government policy, we can make a big difference?
Welsh: Diolch. Yn ystod wythnos gyntaf COP26, cefais wahoddiad i gynhadledd gyda chyflwyniadau gan ysgolion ledled y gogledd, ac roedd gan y myfyrwyr ddealltwriaeth wirioneddol bod gan bob un o'n partneriaid ran i'w chwarae wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd. Roedd eu hawgrymiadau a luniwyd ganddyn nhw yn cynnwys torri milltiroedd bwyd, dydd Llun di-gig, defnyddio ynni adnewyddadwy, ailddefnyddio ac arbed dŵr drwy gau'r tap tra byddan nhw'n brwsio eu dannedd. Roedden nhw hefyd yn pryderu am gyfiawnder hinsawdd a hyrwyddo'r defnydd o olew palmwydd cynaliadwy, gan weithio gyda Sŵ Caer, a gofynnwyd am labelu clir ar ddeunydd pacio. Maen nhw'n cydnabod bod y dewisiadau a wnawn ni yma yng Nghymru yn effeithio ar bobl sy'n byw mewn gwledydd ledled y byd. A fyddai'r Gweinidog yn cytuno â'r bobl ifanc bod gan bob un ohonom ni ran i'w chwarae a, gyda'n gilydd, drwy gamau unigol, gyda chymorth polisi'r Llywodraeth, y gallwn ni wneud gwahaniaeth mawr?
English: I thank the Deputy Minister. We will now suspend proceedings temporarily to allow changeovers in the Siambr. Please remember, if you are leaving the Siambr, do so promptly. The bell will be rung two minutes before proceedings restart, and any Members who are arriving after the changeover should wait until then before entering the Siambr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog. Byddwn nawr yn atal y trafodion dros dro er mwyn caniatáu newidiadau yn y Siambr. Cofiwch, os gwelwch yn dda, os ydych yn gadael y Siambr, gwnewch hynny'n brydlon. Bydd y gloch yn cael ei chanu dwy funud cyn i drafodion ailgychwyn, a dylai unrhyw Aelodau sy'n cyrraedd ar ôl y newid aros tan hynny cyn mynd i mewn i'r Siambr.
English: Welcome back. The next item is a statement by the Minister for Education and Welsh Language: children's oracy and reading, and I call on the Minister, Jeremy Miles.
Welsh: Croeso nôl. Yr eitem nesaf yw datganiad gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg: llefaredd a darllen plant. Galwaf ar y Gweinidog, Jeremy Miles.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Improving reading skills is essential if we are to make the progress that we all want to see in reducing the attainment gap between pupils from disadvantaged backgrounds and their peers. And a focus on ensuring that everyone has the reading skills that they need to reach their potential is a matter of social justice, and it's also integral if we are to ensure that every learner has the opportunity to access the full breadth of our new curriculum. And it was welcome that, in the last set of Programme for International Student Assessment results, Wales reached its highest score yet in reading and that we have caught up with the Organisation for Economic Co-operation and Development average. However, there is still a way to go.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae gwella sgiliau darllen yn hanfodol os ydyn ni am wneud y cynnydd yr ydym ni i gyd am ei weld o ran lleihau'r bwlch cyrhaeddiad rhwng disgyblion o gefndiroedd difreintiedig a'u cyfoedion. Ac mae rhoi sylw i sicrhau bod gan bawb y sgiliau darllen sydd eu hangen arnyn nhw i gyrraedd eu potensial yn fater o gyfiawnder cymdeithasol, sy'n rhan annatod hefyd o sicrhau bod pob dysgwr yn cael cyfle i fanteisio ar ehangder ein cwricwlwm newydd. Roedd yn newid calonogol fod Cymru wedi cyflawni ei sgôr uchaf o ran profion darllen yn y set ddiwethaf o ganlyniadau PISA, a'n bod ni wedi dal i fyny â chyfartaledd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, ond mae lle i wella o hyd.
English: Speaking, listening and reading skills are fundamental to just about every aspect of our lives, from home to school and to the world of work. Not only are they at the core of being able to access learning, they enable the development of relationships with parents, with peers and wider communities, and can open doors to talking about difficult subjects, which is beneficial to our mental health and well-being. This is why improving reading skills and helping to ignite a passion for reading in our schools is an absolute priority. And today I'm setting out a package of actions to support our children, their families and wider communities to come together to embrace oracy and reading.
Welsh: Mae sgiliau siarad, gwrando a darllen yn hanfodol i bron â bod pob agwedd ar ein bywydau, o'r cartref i'r ysgol ac i fyd gwaith. Yn ogystal â bod wrth wraidd gallu cael mynediad at ddysgu, maen nhw hefyd yn galluogi datblygu perthynas â rhieni, â chyfoedion a chymunedau ehangach, ac yn gallu agor drysau i siarad am bynciau anodd, sy'n fuddiol i'n hiechyd meddwl a'n lles. Dyma pam mae gwella sgiliau darllen a helpu i gyffroi angerdd dros ddarllen yn ein hysgolion yn flaenoriaeth lwyr. A heddiw rwy'n gosod pecyn o gamau i gefnogi ein plant, eu teuluoedd a chymunedau ehangach i ddod at ei gilydd i fwynhau llafaredd a darllen.
English: Thank you very much, Minister, for your statement this afternoon. Whilst I welcome actions taken to improve oracy rates across the board, I do have concerns about those in the care system as well as those providing care. Minister, we know that educational attainment amongst young people in care is well below that of their peers. What assessment has the Welsh Government made of oracy rates for those in the care system? Has the pandemic had any impact on oracy rates amongst young people in care? Finally, Minister, I had the pleasure of meeting Wrexham, Conwy and Denbighshire Young Carers last week. They offer fantastic support to young carers in the Vale of Clwyd, but young carers also need that support in the classroom. So, Minister, how will you ensure that young carers do not fall behind their peers when it comes to reading and oracy? Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Gweinidog, am eich datganiad y prynhawn yma. Er fy mod yn croesawu'r camau a gymerwyd i wella cyfraddau llafaredd yn gyffredinol, mae gennyf bryderon am y rheini yn y system ofal yn ogystal â'r rhai sy'n darparu gofal. Gweinidog, gwyddom fod cyrhaeddiad addysgol ymhlith pobl ifanc mewn gofal yn llawer is na chyrhaeddiad eu cyfoedion. Pa asesiad mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o gyfraddau llafaredd ar gyfer y rhai yn y system ofal? A yw'r pandemig wedi cael unrhyw effaith ar gyfraddau llafaredd ymhlith pobl ifanc mewn gofal? Yn olaf, Gweinidog, cefais y pleser o gwrdd â Gofalwyr Ifanc Wrecsam, Conwy a sir Ddinbych yr wythnos diwethaf. Maen nhw'n cynnig cymorth gwych i ofalwyr ifanc yn Nyffryn Clwyd, ond mae angen y cymorth hwnnw ar ofalwyr ifanc yn yr ystafell ddosbarth hefyd. Felly, Gweinidog, sut y byddwch chi'n sicrhau nad yw gofalwyr ifanc yn syrthio y tu ôl i'w cyfoedion o ran darllen a llafaredd? Diolch yn fawr iawn.
English: I think the Member makes a very important point. A number of the interventions that I've described today, in particular the book scheme, will have a dimension that makes sure that books are received by young people in care specifically. There are some particular interventions for some of our most vulnerable disadvantaged families around the early years, and some of the books that I've been referring to are rhyming books for children who need additional support and additional support to be able to learn at home. Another part of the book programme is the letterbox club - books that benefit in particular looked-after children. So, that is absolutely a lens through which we've seen the proposals that I'm making today. He will know that there's already a piece of work that I'm working on, together with the Deputy Minister with responsibility for care, in relation to what more we can do to support looked-after children in their educational attainment generally. But I do share his concern that the experience of the last 18 months will have had a detrimental effect in terms of oracy, in particular, perhaps, for those in the early years, for whom we know there is a particular set of challenges.
Welsh: Rwy'n credu bod yr Aelod yn gwneud pwynt pwysig iawn. Bydd gan nifer o'r ymyriadau yr wyf wedi'u disgrifio heddiw, yn enwedig y cynllun llyfrau, ddimensiwn sy'n sicrhau bod llyfrau'n cael eu derbyn gan bobl ifanc mewn gofal yn benodol. Mae rhai ymyriadau penodol ar gyfer rhai o'n teuluoedd mwyaf difreintiedig o gwmpas y blynyddoedd cynnar, ac mae rhai o'r llyfrau yr wyf wedi bod yn cyfeirio atynt yn llyfrau odli i blant sydd angen cymorth ychwanegol a chymorth ychwanegol i allu dysgu gartref. Rhan arall o'r rhaglen lyfrau yw'r clwb blwch llythyrau - llyfrau sydd o fudd yn arbennig i blant sy'n derbyn gofal. Felly, mae hynny'n sicr yn lens yr ydym wedi gweld y cynigion yr wyf yn eu gwneud heddiw drwyddo. Bydd yn gwybod bod darn o waith eisoes yr wyf yn gweithio arno, ynghyd â'r Dirprwy Weinidog sy'n gyfrifol am ofal, mewn perthynas â'r hyn y gallwn ei wneud i gefnogi plant sy'n derbyn gofal yn eu cyrhaeddiad addysgol yn gyffredinol. Ond rwy'n rhannu ei bryder y bydd profiad y 18 mis diwethaf wedi cael effaith andwyol o ran llafaredd, yn arbennig, efallai, i'r rhai yn y blynyddoedd cynnar, y gwyddom fod cyfres benodol o heriau ar eu cyfer.
English: Items 6 and 7 have been postponed.
Welsh: Gohiriwyd eitemau 6 a 7.