English: Thank you. Clearly, from the responses that we've had in some of the WESPs, the requirements for Welsh as a second language, or core Welsh - or however you want to describe it - are not sufficient. A number of counties, particularly on the border, have ignored the provision in the English-medium sector. I could name a few, but I don't want to name people in a negative way. But I do have a question as to whether there is an understanding of that need. I also think that it's time for us to set challenging targets in terms of Welsh as a second language. I do understand that many here are on the language-learning continuum, but if I asked you whether you started having lessons in a language at five or six years old, and by the time you're 16, you haven't reached a position where you can have a simple conversation - there must be a serious weakness in that system. I do fear perhaps that the new qualifications will reset aims that aren't sufficiently challenging in terms of the language. I'm talking about qualifications, because for many teachers, that's the ultimate aim, rightly or wrongly. So, we need to set challenging targets for those at 16 and then ensure that the infrastructure is in place and that the resources are in place to reach a position where everyone in Wales is functionally bilingual. I see that in one or two WESPs, but there's no consideration at all as to how to make everyone bilingual in all of them. So, this is something that needs to be addressed in earnest. It isn't adequate in terms of the responses that we've seen. It's possible that the Government may have noted that and set more challenging targets. It is related, of course, to the language continuum and how we categorise schools. On the one hand, I'm very disappointed that there's been some dilution in terms of the categorisation of schools to allow bilingual schools to describe themselves as Welsh-medium schools, although the provision isn't made available through the-medium of Welsh. But on the other hand, there's progress where schools can develop from being English-medium schools to Welsh-medium schools ultimately. I do see reference in some WESPS to where they mention that there would be three schools on that journey in coming years, and that's wonderful, but what we need there, and I'm coming back to this in a way: does this Welsh education Act ensure that there is clear guidance and clear expectations laid down? The WESPs are part of the provision, and are important in setting an agenda, but the leadership and the expectations must be set centrally in this education legislation, and I look forward very much to seeing what they have to say in the White Paper. But this is a huge concern. So, yes, they're not adequate as they stand, clearly, and we need further guidance.
Welsh: Diolch. Yn amlwg, o'r ymatebion rydym wedi'u cael mewn rhai o'r CSCAau, nid yw'r gofynion ar gyfer y Gymraeg fel ail iaith, neu Gymraeg craidd - neu beth bynnag rydych chi eisiau ei alw fo - yn ddigonol. Mae yna anwybyddu wedi bod mewn sawl sir - sawl sir ar y ffin - o'r ddarpariaeth yn yr ysgolion cyfrwng Saesneg. Gallwn i enwi un neu ddau i chi, ond dwi ddim eisiau enwi pobl mewn ffordd negyddol. Ond mae yna gwestiwn mawr gen i: a oes yna ddealltwriaeth o'r angen yna? Dwi hefyd yn meddwl ei bod yn bryd inni osod nodau heriol o ran y Gymraeg fel ail iaith. Dwi'n deall bod nifer yma ar gontinwwm dysgu'r iaith, ond os gwnaf ofyn i chi: pe baech chi wedi cychwyn cael gwersi mewn iaith, a chithau'n bump neu chwe blwydd oed, ac erbyn yr amser rydych chi'n 16, dydych chi ddim wedi cyrraedd y sefyllfa lle gallwch chi sgwrsio o ddydd i ddydd - mae'n rhaid bod yna wendid mawr yn y system yn fanna. Dwi'n ofni efallai y bydd y cymwysterau newydd yn ailosod nodau nad ydynt yn ddigon heriol o ran yr iaith. Dwi'n sôn am gymwysterau, oherwydd i sawl athro, dyna ydy'r nod yn y pen draw, boed hynny'n gam neu'n gymwys. Felly, mae angen gosod nodau heriol yn 16 oed ac yna sicrhau bod yr isadeiledd yn ei le, bod yr adnoddau yn eu lle i gyrraedd sefyllfa lle mae pawb yng Nghymru yn hyfyw ddwyieithog. Dwi wedi gweld hynny mewn un neu ddau o WESPs, ac eto does yna ddim ystyriaeth o gwbl o sut maen nhw am wneud pawb yn ddwyieithog ar ba bynnag lefel ydy hynny. Felly, mae hwn yn rhywbeth sydd angen mynd i'r afael â fo o ddifrif. Dydy o ddim yn ddigonol o ran yr ymatebion rydym ni wedi'u gweld. Mae'n bosib bod y Llywodraeth wedi nodi hynny ac wedi gosod her bellach. Mae'n gysylltiedig, wrth gwrs, â'r continwwm iaith a sut rydym yn categoreiddio ysgolion. Ar yr un llaw, dwi'n hynod siomedig bod yna lastwreiddio wedi digwydd o ran categoreiddio ysgolion, yn caniatáu i ysgolion dwyieithog benodi eu hunain yn ysgolion Cymraeg, er bod y ddarpariaeth ddim yn y Gymraeg. Ond ar y llaw arall, mae'r symud ymlaen yma, lle mae ysgolion yn gallu datblygu o fod yn ysgolion Saesneg i ysgolion Cymraeg yn y pen draw. Dwi yn gweld mewn rhai cynlluniau arbennig lle maen nhw'n sôn yn benodol bod yna dair ysgol yn mynd ar hyd y llwybr yna yn ystod y blynyddoedd sydd i ddod, ac mae hynny'n grêt, ond beth rydyn ni angen yn y fan yna, a rydyn ni'n dod yn ôl ato fo mewn ffordd: ydy'r Ddeddf addysg Gymraeg yma yn sicrhau bod yna arweiniad clir a disgwyliadau clir yn cael eu gosod yn y fan yna? Felly, mae'r CSCAau yn rhan o'r ddarpariaeth ac yn rhan o'r ffordd i osod agenda, ond mae'n rhaid i'r arweiniad a'r disgwyliadau ddod o'r canol yn y Ddeddf yma. Rydyn ni'n edrych ymlaen yn fawr i weld bydd sydd ganddyn nhw i'w ddweud yn y Papur Gwyn. Ond mae hwn yn bryder mawr. Felly, ie, dydyn nhw ddim yn ddigonol fel mae'n sefyll, yn amlwg, ac mae angen i ni gael arweiniad pellach.