English: Before I start with my remarks, can I just express my condolences and thoughts with our colleagues in Westminster this afternoon, where the incident is being treated as a terrorist one for now and our solidarity and best wishes are with them all? May I congratulate Jeremy Miles for bringing forward this debate? I think these individual Member debates are proving to be a very useful device for introducing new ideas and, for the most part this afternoon, contributions have been thoughtful and well considered. I think, when we do focus on new ideas around the economy, we need to be very clearly concentrated on what domain expertise Wales can bring to bear on new, emerging fields - the importance of leveraging skills, experience and resources that we already have in order to build a competitive advantage or, put simply: what is our unique selling point? The motion notes that Wales benefits from a long coastline and has the second highest tidal reach in the world. So, there is obviously great potential from the blue economy. Just as the City of London and the south-east of England exploit their competitive advantages, or financial muscle, political power and geographical location, we in Wales must leverage our own competitive advantages. We have substantial zero-carbon renewable energy resources. So, how can Wales achieve a competitive advantage in renewable energy, such as we enjoyed when coal was king? Much mention has been made this afternoon, notably by Vikki Howells, about the potential of the Swansea bay tidal lagoon. I must say, reflecting on the developments, or indeed the lack of developments, on the Swansea bay tidal lagoon, I'm becoming increasingly concerned that we are constraining ourselves from being able to agilely respond to the opportunities that the blue economy offers us. We have managed to give away all the regulatory and legislative powers from this Parliament of Wales to an independent body, which, in itself, I am relaxed about. However, when that independent body is taking so long to reach a decision and is struggling to source the expertise, the implications of that could well be catastrophic for the emergence of Wales as a global player in an industry that could have a huge benefit for climate change across the world. I would say to Ministers that if Natural Resources Wales are not able to respond promptly, we do not want to see the prospect of the UK Government giving all its consents and this project falling over because Natural Resources Wales is refusing to act. So, I would ask Ministers to consider the possibility of reclaiming some of those powers to the National Assembly, should Natural Resources Wales prove unable to discharge them in a responsible manner. But beyond talk of the tidal lagoon, I think we need, as has been mentioned by Jeremy Miles and Rhun ap Iorwerth - . The blue economy also features less-big-ticket items, if you like, most notably tourism and food. The tourism economy brings about £5 billion a year into Wales and the food industry similarly has significant export potential, notwithstanding the potential trade barriers. They are, of course, as we've discussed previously marred by low wages and poor conditions. Part of realising the potential of the blue economy is focusing on these foundational sectors to see how we can lift the skill levels, lift the productivity and the wage levels to make sure that they contribute fully to the Welsh economy and meet their potential. It's interesting that mention was made of aquaculture as part of the blue economy and Rhun ap Iorwerth has mentioned the mussel and shellfish production in Wales. It's notable that the way that we approach this currently means that much of the added value is received by other countries. We export these products, but they're processed in other countries. It may well be that because of the trade environment we find ourselves in that those dynamics will shift. We should be thinking now about how we can imaginatively respond to that and be able to tackle the issues. We've heard this week about the quality of food in our hospitals. We're debating the potential for procurement reform. Well, we could be looking to capture some of that value internally and instead of exporting and allowing other countries to get the added value from these products, allowing them to be exploited internally where they could be served as high-quality food in schools and hospitals. We need to think laterally around the potential of the blue economy. I just want to say, finally, Dirprwy Lywydd, about the need for innovation. The development of the fourth industrial revolution is causing great disruption throughout industry and we need to be looking at the development of so-called cyber physical systems, which are growing, where we can bring together the knowledge that we have around algorithms and digital so that the domain expertise that we have in Wales can be applied in a way that meets the challenges of the fourth industrial revolution, so that the marine economy can be part of the future economic development of our country. We have to seize on these opportunities and work is desperately needed to identify where we might offer competitive advantage. Diolch.
Welsh: Cyn i mi ddechrau fy sylwadau, a gaf fi fynegi fy nghydymdeimlad a fy meddyliau gyda'n cydweithwyr yn San Steffan y prynhawn yma, lle y mae'r digwyddiad yn cael ei drin fel un terfysgol ar hyn o bryd ac mae ein cydgefnogaeth a'n dymuniadau gorau gyda phawb ohonynt? A gaf fi longyfarch Jeremy Miles am gyflwyno'r ddadl hon? Rwy'n credu bod dadleuon Aelodau unigol yn profi'n ddyfais ddefnyddiol iawn ar gyfer cyflwyno syniadau newydd ac at ei gilydd y prynhawn yma, mae'r cyfraniadau wedi bod yn feddylgar ac yn ystyriol. Pan fyddwn yn canolbwyntio ar syniadau newydd ynglŷn â'r economi, rwy'n meddwl bod angen i ni ganolbwyntio'n glir iawn ar ba arbenigedd pwnc y gall Cymru ei gyflwyno i feysydd newydd sy'n datblygu - pwysigrwydd denu sgiliau, profiad ac adnoddau sydd gennym eisoes er mwyn adeiladu mantais gystadleuol neu mewn geiriau syml: beth yw ein pwynt gwerthu unigryw? Mae'r cynnig yn nodi bod Cymru'n elwa ar arfordir hir a'r cyrhaeddiad llanw ail uchaf yn y byd. Felly, mae'n amlwg fod potensial mawr yn yr economi las. Yn union fel y mae Dinas Llundain a de-ddwyrain Lloegr yn ymelwa ar eu manteision cystadleuol, neu eu cyhyrau ariannol, eu pŵer gwleidyddol a'u lleoliad daearyddol, mae'n rhaid i ni yng Nghymru hybu ein manteision cystadleuol ein hunain. Mae gennym adnoddau ynni adnewyddadwy di-garbon sylweddol. Felly, sut y gall Cymru sicrhau mantais gystadleuol ym maes ynni adnewyddadwy, mantais fel yr oeddem yn ei mwynhau pan oedd glo yn frenin? Soniwyd llawer y prynhawn yma, yn arbennig gan Vikki Howells, am botensial morlyn llanw bae Abertawe. Rhaid i mi ddweud, wrth fyfyrio ar y datblygiadau, neu'n wir y diffyg datblygiadau, ar forlyn llanw bae Abertawe, rwy'n dod yn gynyddol bryderus ein bod yn cyfyngu ein hunain rhag gallu ymateb yn hyblyg i'r cyfleoedd y mae'r economi las yn eu cynnig i ni. Rydym wedi llwyddo i ildio'r holl bwerau rheoleiddio a deddfwriaethol gan y Senedd hon yng Nghymru i gorff annibynnol, ac nid wyf yn poeni llawer am hynny ynddo'i hun. Fodd bynnag, pan fo'r corff annibynnol hwnnw'n cymryd cymaint o amser i ddod i benderfyniad ac yn cael trafferth i ddod o hyd i arbenigedd, gallai goblygiadau hynny'n hawdd fod yn drychinebus i ddatblygiad Cymru fel chwaraewr byd-eang mewn diwydiant a allai fod o fudd enfawr i newid hinsawdd ar draws y byd. Byddwn yn dweud wrth y Gweinidogion, os nad yw Cyfoeth Naturiol Cymru yn gallu ymateb yn brydlon, nid ydym am weld y posibilrwydd o Lywodraeth y DU yn rhoi ei holl ganiatadau a'r prosiect hwn yn methu am fod Cyfoeth Naturiol Cymru yn gwrthod gweithredu. Felly, byddwn yn gofyn i Weinidogion ystyried y posibilrwydd o adennill rhai o'r pwerau hynny i'r Cynulliad Cenedlaethol, os nad yw Cyfoeth Naturiol Cymru yn gallu eu cyflawni mewn modd cyfrifol. Ond y tu hwnt i sôn am y morlyn llanw, rwy'n credu bod angen, fel y crybwyllodd Jeremy Miles a Rhun ap Iorwerth - . Mae'r economi las hefyd yn cynnwys elfennau llai mawreddog, os mynnwch, yn fwyaf nodedig twristiaeth a bwyd. Mae economi twristiaeth yn dod â thua £5 biliwn y flwyddyn i Gymru ac yn yr un modd, mae gan y diwydiant bwyd botensial allforio sylweddol, er gwaethaf y rhwystrau posibl i fasnach. Wrth gwrs, fel y trafodwyd gennym yn flaenorol, maent wedi'u difetha â chyflogau isel ac amodau gwael. Rhan o wireddu potensial yr economi las yw canolbwyntio ar y sectorau sylfaenol hyn i weld sut y gallwn godi'r lefelau sgiliau, cynyddu'r cynhyrchiant a lefelau cyflog i wneud yn siŵr eu bod yn cyfrannu'n llawn at economi Cymru ac yn diwallu eu potensial. Mae'n ddiddorol clywed sôn am ddyframaethu fel rhan o'r economi las a soniodd Rhun ap Iorwerth am gynhyrchu cregyn gleision a physgod cregyn yng Nghymru. Mae'n werth nodi bod y ffordd yr ydym yn ymdrin â hyn yn awr yn golygu bod llawer o'r gwerth ychwanegol yn mynd i wledydd eraill. Rydym yn allforio'r cynhyrchion hyn, ond cânt eu prosesu mewn gwledydd eraill. Oherwydd yr amgylchedd masnachol rydym ynddo, mae'n bosibl iawn y bydd y ddynameg honno'n newid. Dylem fod yn meddwl yn awr am y modd y gallwn ymateb yn ddychmygus i hynny a gallu mynd i'r afael â'r problemau. Clywsom yr wythnos hon am ansawdd y bwyd yn ein hysbytai. Rydym yn trafod y posibilrwydd o ddiwygio caffael. Wel, gallem ystyried cadw peth o'r gwerth hwnnw'n fewnol ac yn hytrach nag allforio a chaniatáu i wledydd eraill gael y gwerth ychwanegol o'r cynhyrchion hyn, gallem ganiatáu iddynt gael eu defnyddio'n fewnol lle y gellid eu gweini fel bwyd o ansawdd uchel mewn ysgolion ac ysbytai. Mae angen i ni feddwl yn ochrol ynglŷn â photensial yr economi las. Hoffwn sôn, yn olaf, Ddirprwy Lywydd, am yr angen i arloesi. Mae datblygiad y pedwerydd chwyldro diwydiannol yn achosi aflonyddwch mawr drwy ddiwydiant ac mae angen i ni ystyried datblygu systemau ffisegol seiber fel y'u gelwir, systemau sy'n tyfu, lle y gallwn ddwyn ynghyd y wybodaeth sydd gennym ynglŷn ag algorithmau a thechnoleg ddigidol er mwyn gallu cymhwyso'r arbenigedd pwnc sydd gennym yng Nghymru mewn ffordd sy'n goresgyn heriau'r pedwerydd chwyldro diwydiannol, fel y gall yr economi forol fod yn rhan o ddatblygiad economaidd ein gwlad yn y dyfodol. Mae'n rhaid i ni fachu ar y cyfleoedd hyn ac mae dirfawr angen gwaith i nodi ble y gallem gynnig mantais gystadleuol. Diolch.