English: The Finance Committee's inquiry into whether we should have a legislative budget process may not have been the talk of pubs and clubs across Wales, but it's an issue that we as a committee considered to be of considerable interest to the future smooth running of this place. I think particular credit should be given to Alun Davies, who's been banging the drum for this since long before the rest of us, myself included, had even heard of it, and has stuck by the need for a finance Bill, even when, at times, it seemed too difficult to achieve and has been far from a priority. The last two years have seen the Welsh Government's powers increase dramatically, with the devolution of a range of taxes - stamp duty, landfill tax and, of course, the Welsh rate of income tax, as well as borrowing powers. The question that we as a committee wanted to answer was, 'Has the time come for this now to be couched within a legislative budget process?' But what do we mean by that? Well, put simply, it means giving the legislature a greater say in the budget-setting process. It can come in different forms and does across the world, but would almost certainly involve a budget Bill or a more comprehensive annual finance Bill that would require the consent of the Senedd to Welsh Government tax and spend proposals. Now, of course, no Government likes being constrained too much and having limited financial room for manoeuvre when the unexpected happens. That's understandable. The new process would have to respect the Welsh Government's need to be able to act swiftly and decisively at the times when it needs to. Stable Government requires that. There does, however, then need to be a mechanism for these decisions to be scrutinised afterwards within a set time frame and in a predetermined, structured way that reassures the electorate and, indeed, us in this Chamber. As chapter 4 explains, the term 'budget system law' describes a range of legal instruments around the world to codify rules for formulating, executing and reporting on an annual budget. The committee concluded that any Welsh version of this should have three different components: the approval of taxes, the approval of the finance supply to Welsh Government and the approval of public spending proposals. The then finance Minister, Mark Drakeford, said that the day is coming for a finance Bill, but we should be pragmatic about it. Some say the Welsh Government does not yet have enough fiscal powers to justify a finance Bill, with all the work that it would require, and that the time is not right. I disagree with this. When people say the time is not right, too often they mean that the time will never be right. Well, I'll put my view out there, and I say I think the time is right for a legislative budget process, preferably a finance Bill, and I think the limited range of fiscal powers at the moment is an advantage, not a hindrance. Let's test the legislative process machinery, to coin a phrase, now, before greater tax powers are devolved. I think the case for a legislative approach and a finance Bill is growing inexorably, and this is increasingly becoming a question of democracy as much as a question of budgeting. We need legislation that sets out the rules for spending money, accountability requirements, accountability of officials and auditing arrangements. Turning to the conclusions of our report - and there are a lot of them, so I'll be selective - our first conclusion was that the Senedd needs to exert greater influence over the Executive than it does at present to satisfy the need for greater accountability required by the new taxation powers. Our second conclusion is that we should follow the Scottish example and establish an independent group to take this process forward and look in detail at some key questions, such as: is a finance Bill needed? How does the Welsh Government's forecasting capacity fit into this? And how do we better engage with the public in the budget-setting process? Can I also say that, as Chair of the Public Accounts Committee, I was pleased by the inclusion of conclusion 9, that sees Audit Wales as a stakeholder of particular significance? Audit Wales has a breadth of experience that it can bring to the budget-setting process, but it is important that its roles of approving public expenditure and monitoring accounts are kept separate. Audit Scotland told us that Scotland has a modified legislative process for the budget, which reflects the time-critical nature of forming a budget. So, arguments about speed should not be deployed against this idea. Conclusion 4 talks about maturity, and this is an important aspect of this debate. There needs to be an equitable balance between the legislature and the Executive, and this will strengthen the roles of both Welsh Government and the Senedd, rather than weaken them. So, in conclusion, Cadeirydd, we think that the approach taken in Scotland is worth following, where experts and stakeholders come together to agree a way forward that meets the needs of all whilst maintaining simplicity, transparency and accountability. At the end of the day, this is about devolution growing up. We now sit in a Parliament in name as well as role, and it's time for the process here to start reflecting that better. For me, it is no longer a question of whether we have a legislative budget process, but when. Let's get on with it.
Welsh: Efallai nad yw ymchwiliad y Pwyllgor Cyllid i weld a ddylem gael proses ddeddfwriaethol ar gyfer y gyllideb yn destun sgwrs yn nhafarndai a chlybiau Cymru, ond mae'n fater roeddem ni fel pwyllgor yn ei ystyried o gryn ddiddordeb o ran gweithrediad llyfn y lle hwn yn y dyfodol. Rwy'n credu y dylid rhoi clod arbennig i Alun Davies, sydd wedi bod yn codi llais o blaid hyn ers ymhell cyn bod y gweddill ohonom, a minnau hefyd, wedi clywed amdano hyd yn oed, ac mae wedi glynu at yr angen am Fil cyllid, hyd yn oed pan ymddangosai, ar adegau, yn rhy anodd i'w gyflawni ac ymhell o fod yn flaenoriaeth. Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf mae pwerau Llywodraeth Cymru wedi cynyddu'n ddramatig, gyda datganoli ystod o drethi - treth stamp, treth tirlenwi ac wrth gwrs, cyfradd treth incwm Cymru, yn ogystal â phwerau benthyca. Y cwestiwn roeddem ni fel pwyllgor am ei ateb oedd, 'A yw'r amser wedi dod i hyn gael ei gynnwys yn awr mewn proses ddeddfwriaethol ar gyfer y gyllideb?' Ond beth a olygwn wrth hynny? Wel, yn syml, mae'n golygu rhoi mwy o lais i'r ddeddfwrfa yn y broses o osod y gyllideb. Gall ddod ar wahanol ffurfiau ac mae'n gwneud hynny ym mhob cwr o'r byd, ond byddai bron yn sicr yn cynnwys Bil cyllideb neu Fil cyllid blynyddol mwy cynhwysfawr a fyddai'n galw am gydsyniad y Senedd i gynigion treth a gwariant Llywodraeth Cymru. Nawr, wrth gwrs, nid oes yr un Llywodraeth yn hoffi cael ei chyfyngu'n ormodol a chael lle ariannol cyfyngedig i symud pan fydd yr annisgwyl yn digwydd. Mae hynny'n ddealladwy. Byddai'n rhaid i'r broses newydd barchu angen Llywodraeth Cymru i allu gweithredu'n gyflym ac yn bendant ar yr adegau pan fo angen gwneud hynny. Mae Llywodraeth sefydlog yn mynnu hynny. Fodd bynnag, mae angen mecanwaith i graffu ar y penderfyniadau hyn wedyn o fewn amserlen benodol ac mewn ffordd strwythuredig wedi'i phennu ymlaen llaw sy'n tawelu meddyliau'r etholwyr, a ninnau yn y Siambr hon yn wir. Fel yr esbonia pennod 4, mae'r term 'cyfraith system cyllideb' yn disgrifio ystod o offerynnau cyfreithiol ar draws y byd i godio rheolau ar gyfer llunio, gweithredu ac adrodd ar gyllideb flynyddol. Daeth y pwyllgor i'r casgliad y dylai fod tair elfen wahanol i unrhyw fersiwn o hyn yng Nghymru: cymeradwyo trethi, cymeradwyo'r cyflenwad cyllid i Lywodraeth Cymru a chymeradwyo cynigion gwariant cyhoeddus. Dywedodd y Gweinidog cyllid ar y pryd, Mark Drakeford, fod y diwrnod yn dod ar gyfer cael Bil cyllid, ond dylem fod yn bragmatig yn ei gylch. Dywed rhai nad oes gan Lywodraeth Cymru ddigon o bwerau cyllidol eto i gyfiawnhau Bil cyllid, gyda'r holl waith y byddai galw amdano, ac nad yw'r amser yn iawn. Rwy'n anghytuno â hyn. Pan fydd pobl yn dweud nad yw'r amser yn iawn, yn rhy aml yr hyn a olygant yw na fydd yr amser byth yn iawn. Wel, rwy'n rhoi fy marn, ac rwy'n dweud fy mod yn credu bod yr amser yn iawn ar gyfer proses ddeddfwriaethol ar gyfer y gyllideb, Bil cyllid os oes modd, a chredaf fod yr ystod gyfyngedig o bwerau cyllidol ar hyn o bryd yn fantais, nid yn rhwystr. Gadewch inni brofi peirianwaith y broses ddeddfwriaethol, fel petai, yn awr, cyn datganoli mwy o bwerau treth. Credaf fod yr achos dros ddull deddfwriaethol o weithredu a Bil cyllid yn tyfu'n anochel, ac mae hyn yn dod fwyfwy'n fater o ddemocratiaeth yn gymaint â mater cyllidebu. Mae arnom angen deddfwriaeth sy'n nodi'r rheolau ar gyfer gwario arian, gofynion atebolrwydd, atebolrwydd swyddogion a threfniadau archwilio. Gan droi at gasgliadau ein hadroddiad - ac mae llawer ohonynt, felly fe fyddaf yn ddetholus - ein casgliad cyntaf oedd bod angen i'r Senedd gael mwy o ddylanwad dros y Weithrediaeth nag sydd ganddi ar hyn o bryd i fodloni'r angen am fwy o atebolrwydd y mae'r pwerau trethu newydd yn galw amdano. Ein hail gasgliad yw y dylem ddilyn esiampl yr Alban a sefydlu grŵp annibynnol i ddatblygu'r broses hon ac edrych yn fanwl ar rai cwestiynau allweddol, megis: a oes angen Bil cyllid? Sut y mae gallu Llywodraeth Cymru i lunio rhagamcanion yn cydweddu â hyn? A sut y mae ymgysylltu'n well â'r cyhoedd yn y broses o osod y gyllideb? A gaf fi ddweud hefyd fy mod, fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus, yn falch o gynnwys casgliad 9, sy'n gweld Archwilio Cymru fel rhanddeiliad o arwyddocâd arbennig? Mae gan Archwilio Cymru ehangder o brofiad y gall ei gyfrannu i'r broses o osod y gyllideb, ond mae'n bwysig bod ei rolau yn cymeradwyo gwariant cyhoeddus a monitro cyfrifon yn cael eu cadw ar wahân. Dywedodd Audit Scotland wrthym fod gan yr Alban broses ddeddfwriaethol wedi'i haddasu ar gyfer y gyllideb, sy'n adlewyrchu pwysigrwydd rhoi digon o amser i lunio cyllideb. Felly, ni ddylid defnyddio dadleuon am gyflymder yn erbyn y syniad hwn. Mae casgliad 4 yn sôn am aeddfedrwydd, ac mae hon yn agwedd bwysig ar y ddadl hon. Mae angen cydbwysedd teg rhwng y ddeddfwrfa a'r Weithrediaeth, a bydd hyn yn cryfhau rolau Llywodraeth Cymru a'r Senedd, yn hytrach na'u gwanhau. Felly, i gloi, Gadeirydd, credwn fod y dull a fabwysiadir yn yr Alban yn werth ei ddilyn, lle mae arbenigwyr a rhanddeiliaid yn dod at ei gilydd i gytuno ar ffordd ymlaen sy'n diwallu anghenion pawb gan gadw symlrwydd, tryloywder ac atebolrwydd. Yn y pen draw, mae hyn yn ymwneud â datganoli'n tyfu i fyny. Rydym bellach yn eistedd mewn Senedd mewn enw yn ogystal â rôl, ac mae'n bryd i'r broses yma ddechrau adlewyrchu hynny'n well. I mi, nid yw'n fater bellach o weld a ddylem gael proses ddeddfwriaethol ar gyfer y gyllideb, ond pa bryd y cawn broses o'r fath. Gadewch inni fwrw ymlaen â hynny.