English: Despite significant work in Wales with the Welsh Government and its partners over the last few years, we know that many people are still at risk of or experiencing violence and abuse. As part of our long-term approach to raising awareness and changing attitudes, we are developing our national communications framework. This aims to ensure clear, joined-up and consistent messaging across Wales. We continue to work closely with local authorities, health boards and other partners, as well as the Home Office and criminal justice agencies in Wales. Through collaboration across both devolved and non-devolved areas, we can work to achieve our shared goals. As part of helping us to prevent violence against women in the future, we have to focus on informing children to make sure they understand that FGM is a crime and a violation of human rights. As many Members have said, in September this year, the Cabinet Secretary for Education published the Government's new action plan, 'Education in Wales: Our national mission'. The action plan sets out how the school system will move forward over the period 2017-21, securing implementation of the new curriculum with a focus on leadership, professional learning, excellence and equity within a self-improving system. The draft new curriculum will be made available to schools and settings in April 2019 for feedback and the final new curriculum will be made available by January 2020. The new curriculum will be introduced initially to all primary schools and year 7 in secondary schools in September 2022 and will subsequently roll out year on year in secondary schools from this point. The reason I highlight this is because we know that education services and schools in particular are well placed to spot the signs of abuse, and a number of Members have pointed this out. They know their children better than all the other services and are well placed to identify the warning signs and intervene at an early stage. Given their pivotal role, we will write to schools annually, reminding them of the risk posed to girls during the summer holidays and ensuring they know how to access help and support. We will also continue to fund Hafan Cymru's Spectrum project, which works in primary and secondary schools across Wales. The programme teaches children about healthy relationships, abuse and its consequences and where to seek help. We also fund Welsh Women's Aid's Children Matter project in support of the prevention element of the violence against women, domestic abuse and sexual violence Act. This project supports local services across Wales to challenge gender inequality experienced by children and young people and to improve safety. We're clear in our aim to improve prevention, protection and support for victims and survivors, as set out in the Act and in our national strategy, which was published last year. The strategy articulates our commitment to tackling violence against women, domestic abuse and sexual violence in Wales. It sets out the objectives that, when achieved, will help us fulfil the purposes of the Act. In developing the national training framework on violence against women, domestic abuse and sexual violence, we have set out our requirements for training on these subjects across the public service and specialist third sector. The framework also includes a specialist subject syllabus, which will ensure that any training accessed locally by any profession meets the learning outcomes and can be properly assessed and is consistent with other training delivered across Wales. 'Understanding FGM' is one of the training courses within the specialist syllabus. The course covers current law and policy relating to FGM in Wales and the UK, including the Serious Crime Act 2015. Alongside this, we're developing 'ask and act', which will be rolled out across the public sector and help professionals recognise the signs of abuse and violence, and 1,200 employees of the Abertawe Bro Morgannwg health board and south-east Wales local authorities have been trained to 'ask and act'. There are 98 'ask and act' champions in south-east Wales and this pilot will provide a clear model of 'ask and act', which will be rolled out further in the rest of 2017. For health professionals, there is the FGM care pathway for Wales, which promotes referral of any woman affected by FGM into primary care mental health services or third sector provision. FGM safeguarding leads have been appointed in all health boards in Wales. A data-collection process has been developed; monthly data on women and girls identified with FGM is being collated by Public Health Wales from maternity services. Any female infants born to women who've undergone FGM are being referred as a matter of course to social services for a protective intervention. To date, around 10 women per quarter have been identified with FGM and we are looking into the routine publication of information on FGM, which is currently collected. Later this month, we'll be marking the International Day for the Elimination of Violence Against Women. This day is an important reminder that there is still much to do in ending violence against women and girls and ensuring gender equality. I want to say that I will also be taking a huge interest myself in this area and will be very much welcoming a lot of liaison with everyone in this Assembly who has any idea of any other things that we can do. I certainly will be taking forward the cross-government approach that has been highly recommended. We also need to make sure, as Julie Morgan highlighted, that whilst we condemn the crime, the act and the violence, we do not condemn the communities that have this ingrained within them and that we do much to help them come to terms with where they are and develop as well. We remain highly motivated and fully committed to continuing to prevent violence and abuse and to protect and support those who have been affected by these dreadful practices. Diolch.
Welsh: Er gwaethaf y gwaith sylweddol yng Nghymru gyda Llywodraeth Cymru a'i phartneriaid dros y blynyddoedd diwethaf, gwyddom fod llawer o bobl yn dal i fod mewn perygl o ddioddef, neu yn dioddef trais a cham-drin. Fel rhan o'n dull hirdymor o godi ymwybyddiaeth a newid agweddau, rydym yn datblygu ein fframwaith cyfathrebu cenedlaethol. Nod hwn yw sicrhau negeseuon clir, cydgysylltiedig a chyson ar draws Cymru. Rydym yn parhau i weithio'n agos gydag awdurdodau lleol, byrddau iechyd a phartneriaid eraill, yn ogystal â'r Swyddfa Gartref ac asiantaethau cyfiawnder troseddol yng Nghymru. Drwy gydweithio ar draws meysydd datganoledig a heb eu datganoli, gallwn weithio i gyflawni ein nodau cyffredin. Fel rhan o helpu i atal trais yn erbyn menywod yn y dyfodol, rhaid inni ganolbwyntio ar ddysgu plant i wneud yn siŵr eu bod yn deall bod anffurfio organau cenhedlu benywod yn drosedd ac yn tramgwyddo yn erbyn hawliau dynol. Fel y mae llawer o'r Aelodau wedi dweud, ym mis Medi eleni, cyhoeddodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg gynllun gweithredu newydd y Llywodraeth, 'Addysg yng Nghymru: Cenhadaeth ein cenedl'. Mae'r cynllun gweithredu yn nodi sut y bydd y system ysgolion yn symud ymlaen dros y cyfnod 2017-21, gan sicrhau bod y cwricwlwm newydd yn cael ei weithredu gyda ffocws ar arweinyddiaeth, dysgu proffesiynol, rhagoriaeth a thegwch mewn system hunanwella. Bydd y cwricwlwm newydd drafft ar gael i ysgolion a lleoliadau ym mis Ebrill 2019 ar gyfer adborth a bydd y cwricwlwm newydd terfynol ar gael erbyn mis Ionawr 2020. Bydd y cwricwlwm newydd yn cael ei gyflwyno yn gyntaf i bob ysgol gynradd a blwyddyn 7 mewn ysgolion uwchradd ym mis Medi 2022, a byddwn wedyn yn ei gyflwyno o un flwyddyn i'r llall mewn ysgolion uwchradd o'r pwynt hwn. Rwy'n tynnu sylw at hyn am ein bod yn gwybod bod gwasanaethau addysg ac ysgolion yn arbennig mewn sefyllfa dda i sylwi ar arwyddion o gam-drin, ac mae nifer o'r Aelodau wedi nodi hyn. Maent yn adnabod eu plant yn well na'r holl wasanaethau eraill ac maent mewn sefyllfa dda i adnabod yr arwyddion rhybudd ac i ymyrryd yn gynnar. O ystyried eu rôl ganolog, byddwn yn ysgrifennu at ysgolion bob blwyddyn i'w hatgoffa o'r risg i ferched yn ystod gwyliau'r haf a sicrhau eu bod yn gwybod sut i gael help a chymorth. Byddwn hefyd yn parhau i ariannu prosiect Sbectrwm Hafan Cymru, sy'n gweithio mewn ysgolion cynradd ac uwchradd ledled Cymru. Mae'r rhaglen yn addysgu plant am gydberthynas iach, cam-drin a'i ganlyniadau a ble i ofyn am gymorth. Rydym hefyd yn ariannu prosiect Plant yn Cyfri Cymorth i Fenywod Cymru i gefnogi elfen atal y Ddeddf trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Mae'r prosiect hwn yn cynorthwyo gwasanaethau lleol ledled Cymru i herio anghydraddoldeb rhwng y rhywiau a brofir gan blant a phobl ifanc ac i wella diogelwch. Rydym yn glir yn ein nod i wella atal, amddiffyn a chymorth i ddioddefwyr a goroeswyr, fel y nodir yn y Ddeddf ac yn ein strategaeth genedlaethol a gyhoeddwyd y llynedd. Mae'r strategaeth yn mynegi ein hymrwymiad i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yng Nghymru. Mae'n nodi'r amcanion a fydd, pan gânt eu cyflawni, yn ein helpu i gyflawni dibenion y Ddeddf. Wrth ddatblygu'r fframwaith hyfforddi cenedlaethol ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol, rydym wedi nodi ein gofynion ar gyfer hyfforddiant ar y pynciau hyn ar draws gwasanaethau'r sector cyhoeddus a'r trydydd sector. Mae'r fframwaith hefyd yn cynnwys maes llafur pwnc arbenigol, a fydd yn sicrhau bod unrhyw hyfforddiant a gaiff unrhyw broffesiwn yn lleol yn bodloni'r deilliannau dysgu a bod modd eu hasesu'n briodol a'i fod yn gyson â hyfforddiant arall a ddarperir ledled Cymru. Mae 'Deall anffurfio organau cenhedlu benywod' yn un o'r cyrsiau hyfforddi yn y maes llafur arbenigol. Mae'r cwrs yn cynnwys cyfraith a pholisi cyfredol sy'n ymwneud ag anffurfio organau cenhedlu benywod yng Nghymru a'r DU, gan gynnwys Deddf Troseddau Difrifol 2015. Ochr yn ochr â hyn, rydym yn datblygu proses 'holi a gweithredu', a fydd yn cael ei chyflwyno ar draws y sector cyhoeddus ac yn helpu gweithwyr proffesiynol i adnabod arwyddion o gam-drin a thrais, ac mae 1,200 o weithwyr bwrdd iechyd Abertawe Bro Morgannwg ac awdurdodau lleol de-ddwyrain Cymru wedi cael eu hyfforddi i 'holi a gweithredu'. Ceir 98 o hyrwyddwyr 'holi a gweithredu' yn ne-ddwyrain Cymru a bydd y cynllun peilot hwn yn darparu model clir ar gyfer 'holi a gweithredu', i'w gyflwyno ymhellach dros weddill 2017. Ar gyfer gweithwyr iechyd proffesiynol, mae llwybr gofal anffurfio organau cenhedlu benywod Cymru'n hyrwyddo atgyfeirio unrhyw fenyw yr effeithiwyd arni yn sgil anffurfio organau cenhedlu at wasanaethau iechyd meddwl gofal sylfaenol neu ddarpariaeth trydydd sector. Penodwyd arweinwyr diogelu ar gyfer anffurfio organau cenhedlu benywod ym mhob bwrdd iechyd yng Nghymru. Datblygwyd proses gasglu data; mae data a gesglir yn fisol ar fenywod a merched y nodwyd eu bod yn dioddef yn sgil anffurfio organau cenhedlu yn cael ei gasglu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru o'r gwasanaethau mamolaeth. Cyfeirir unrhyw fabanod benywaidd a enir i fenywod sydd wedi dioddef anffurfio organau cenhedlu i'r gwasanaethau cymdeithasol fel mater o drefn er mwyn sicrhau ymyrraeth amddiffynnol. Hyd yma, nodwyd bod tua 10 o fenywod bob chwarter wedi dioddef anffurfio organau cenhedlu ac rydym yn ystyried cyhoeddi gwybodaeth ar anffurfio organau cenhedlu benywod fel mater o drefn, gwybodaeth sy'n cael ei chasglu ar hyn o bryd. Yn ddiweddarach y mis hwn, byddwn yn nodi Diwrnod Rhyngwladol Dileu Trais yn erbyn Menywod. Mae'r diwrnod hwn yn bwysig i'n hatgoffa bod llawer o waith i'w wneud o hyd i roi diwedd ar drais yn erbyn menywod a merched a sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau. Rwyf am ddweud y bydd gennyf gryn dipyn o ddiddordeb personol yn y maes hwn a byddaf yn croesawu'n fawr pe bai pawb yn y Cynulliad hwn sydd ag unrhyw syniad bethau eraill y gallwn eu gwneud yn dod i gysylltiad. Yn sicr byddaf yn bwrw ymlaen â'r dull trawslywodraethol a argymhellwyd yn fawr. Fel y nododd Julie Morgan, mae angen inni wneud yn siŵr hefyd nad ydym yn condemnio'r cymunedau y mae hyn wedi'i wreiddio ynddynt, er ein bod yn condemnio'r drosedd, y weithred a'r trais, a'n bod yn gwneud llawer i'w helpu i ddod i delerau â'u sefyllfa ac yn datblygu hefyd. Rydym yn parhau i fod yn frwd iawn ac yn gwbl ymroddedig i barhau i atal trais a cham-drin ac i amddiffyn a chefnogi'r bobl yr effeithiwyd arnynt gan yr arferion erchyll hyn. Diolch.