English: I contribute to this debate in my role as my party's spokesperson on the environment. And, as some people have already suggested, there is a feeling of business as usual to this budget. And that is disappointing, particularly given the declaration of a climate emergency. As you've already heard, we would expect transformation in the way that the Government is using its budget to address that emergency. But let's be honest, if you were to look at this budget, and compare it to last year's budget, do you see any fundamental difference, any real difference? Is there anything in this draft budget that gives a clear signal that there has been a fundamental shift towards tackling the climate emergency in terms of the Government's priorities? And if you can't identify that fundamental difference, then it does bring to question the credibility of that declaration of a climate emergency, and, indeed, how serious this Government is in tackling the greatest challenge facing humanity today. Now, of course, there are some items of individual expenditure that are to be welcomed, and I wouldn't fail to welcome any additional funding, but it's not to the extent that we would have hoped for. This £140 million of capital funding for decarbonisation has been referred to - it's not the only item, there are others. One hundred and forty million pounds is to be welcomed of course, but let's remind ourselves that this Government spent £100 million on preparations for the M4 relief road that will never happen. That puts that figure in its context, in my view. Now, the Future Generations Commissioner for Wales presented a 10-point plan last year to highlight where we needed to prioritise expenditure. And she talked about transport, housing, land use, and renewable energy. We have a hydro sector that is still waiting to hear from Government if there is going to be rate relief continuing for the next financial year, although, of course, they have made it clear that that would mean, without that change, many of those hydro businesses would be unsustainable. Now, the standards commissioner, sorry, the Future Generations Commissioner - there are too many commissioners, I fear - has outlined £5 billion over 15 years for retrofitting. That's a huge sum, but over 15 years it's a lot more affordable. But that isn't one-way expenditure, because it is spend to save, it creates growth. We can see how, according to the commissioner, Welsh GVA would increase by £2.2. billion by making that investment. It would save £350 per year for the ordinary family's bills. It would also save more than £70 million a year for our health service in Wales, because it would help us in tackling some of the health problems facing people in Wales. So, we are talking here about the economic, the environmental and the social, and that's the holy grail in terms of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. But four years after passing that legislation, we are still waiting to see that shift happening in the way that the Welsh Government draws up and prioritises its budget. And as a Member representing north Wales, I saw in the narrative of the budget that there is a reference to £200 million capital for the south Wales metro and the north Wales metro. But I see that £20 million of that - just 10 per cent of that - will come to north Wales. Now, I assume the Government - certainly after the general election - will be aware that there is an expectation among constituents in north Wales that they should see the investment and the job creation that they deserve, not necessarily the investment that they've seen in the past. I would call on the Government to scrutinise its budget carefully in that context, in order to ensure equity in terms of investment across Wales.
Welsh: Dwi'n cyfrannu i'r ddadl yma, wrth gwrs, yn fy rôl fel llefarydd fy mhlaid ar yr amgylchedd. Ac fel mae ambell un eisoes wedi ei awgrymu, mae yna deimlad o fusnes fel arfer yn perthyn i'r gyllideb yma. Ac mae hynny'n siomedig, yn enwedig yn sgil datgan argyfwng hinsawdd. Fel rŷn ni wedi ei glywed, byddech chi'n disgwyl y byddai yna drawsnewidiad yn y ffordd y mae'r Llywodraeth yn defnyddio'i chyllideb i fynd i'r afael â'r argyfwng hynny. Ond, byddwch yn onest, pe baech chi'n edrych ar y gyllideb yma a'i chymharu hi â chyllideb y llynedd, ydych chi yn gweld newid sylfaenol, newid go iawn? Oes yna rywbeth yn y gyllideb ddrafft yma sy'n rhoi signal clir bod yna shifft sylfaenol tuag at daclo yr argyfwng hinsawdd wedi digwydd ym mlaenoriaethau y Llywodraeth? Ac os na allwch chi weld gwahaniaeth sylfaenol, yna mae e yn dwyn i gwestiwn, yn fy marn i, hygrededd y datganiad o argyfwng hinsawdd hwnnw, ac, yn wir, pa mor o ddifrif y mae'r Llywodraeth yma i daclo'r her fwyaf sy'n wynebu dynoliaeth heddiw. Nawr wrth gwrs mae yna ambell i eitem o wariant unigol i'w groesawu, a fyddwn i ddim yn peidio â chroesawu unrhyw arian ychwanegol, ond wrth gwrs dyw e ddim i'r graddau y byddwn i wedi ei obeithio. Mae'r £140 miliwn yma o wariant cyfalaf tuag at ddadgarboneiddio wedi cael ei gyfeirio ato fe - nid yr unig un, wrth gwrs, mae yna rai eraill. Mae £140 miliwn i'w groesawu, wrth gwrs, ond gadewch i ni ein hatgoffa ein hunain bod y Llywodraeth yma wedi gwario £100 miliwn ar baratoadau ar gyfer ffordd lliniaru'r M4 na fydd byth yn digwydd. Mae hynny'n rhoi'r swm yna yn ei gyd-destun, yn fy marn i. Nawr, mi gyhoeddodd Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru gynllun 10 pwynt y llynedd i amlygu lle roedd angen blaenoriaethu gwariant. Ac roedd hi'n sôn am drafnidiaeth, retroffitio tai, defnydd tir, ynni adnewyddadwy. Mae gennym ni sector ynni hydro sy'n dal i aros i glywed gan y Llywodraeth a fydd yna rhyddhad treth yn parhau yn y flwyddyn ariannol nesaf, er wrth gwrs eu bod nhw wedi ei gwneud hi'n glir y byddai hynny yn golygu, heb y newid yna, y byddai llawer iawn o fusnesau hydro yn anghynaliadwy. Nawr, mae'r comisiynydd safonau, Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol - mae yna ormod o gomisiynwyr yn y byd yma, dwi'n meddwl - wedi amlinellu, o safbwynt retroffitio, £5 biliwn dros 15 mlynedd ar gyfer hynny. Nawr, mae hynny'n swm uchel iawn; dros 15 mlynedd, wrth gwrs, mae e'n dipyn mwy fforddiadwy. Ond nid dim ond stryd un ffordd yw'r gwariant yna, wrth gwrs, oherwydd mae e'n wariant i arbed yn y pen draw, mae e'n wariant i greu twf. Rŷn ni'n gweld sut y byddai, yn ôl y comisiynydd, GVA economaidd Cymru yn cynyddu o £2.2 biliwn o wneud y buddsoddiad yna. Mi fyddai'n arbed £350 y flwyddyn i fil y teulu cyffredin. Mi fyddai hefyd yn arbed bron i £70 miliwn bob blwyddyn i'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru, oherwydd byddai'n help i ni fynd i'r afael â rhai o'r problemau iechyd sy'n wynebu ein pobl ni. Ac wrth gwrs, dŷn ni'n sôn felly am yr economaidd, yr amgylcheddol, a'r cymdeithasol, a dyna ni'r greal sanctaidd o safbwynt Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Ond bedair blynedd ar ôl pasio y Ddeddf yna, dŷn ni'n dal i aros i weld y shifft yna yn digwydd yn y modd y mae Llywodraeth Cymru yn creu ac yn blaenoriaethu ei chyllideb. Nawr, fel Aelod dros y gogledd hefyd, roeddwn i'n gweld bod yna, yn naratif y gyllideb, gyfeiriad at £200 miliwn cyfalaf ar gyfer metro de a metro gogledd Cymru. Ond dwi'n gweld wedyn wrth gwrs mai £20 miliwn o hwnnw - prin 10 y cant o hwnnw - sydd yn dod i'r gogledd. Mi fydd y Llywodraeth, dwi'n tybio - yn sicr ar ôl yr etholiad cyffredinol - yn ymwybodol bod yna ddisgwyliad gan etholwyr y gogledd i gael y buddsoddiad a'r swyddi y maen nhw'n eu haeddu, nid o reidrwydd y buddsoddiad y maen nhw wedi ei gael yn y gorffennol. A byddwn i'n galw ar y Llywodraeth i graffu'n ofalus ar ei chyllideb yn y cyd-destun hwnnw hefyd, er mwyn sicrhau tegwch o safbwynt buddsoddiad ar draws Cymru.