techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, David Rees, for making those very important points. We do expect health boards to work together with local authorities and with the third sector to ensure that people do return home from hospital as soon as they are fit to do so, because I think we all know about the damage of people staying in hospital longer, as well as affecting the flow through the hospital. I know from recent visits, particularly to Swansea Bay, that there is a real commitment to do this. So, we are putting effort and money in. We're supporting improvements through the national Every Day Counts programme and the discharge to recovery and assess pathways. We've invested in new initiatives through the integrated care fund and the transformation fund, where, of course, local authorities, health boards and the third sector all work together to come up with solutions. The Swansea Bay region is putting in a number of measures, including through investing over £1 million in its hospital-to-home service, which they told me about in detail last week. That is supporting early discharge. These actions have led to improvements, so, certainly, in November and December the delayed transfers of care were reduced.
Welsh: Diolch, David Rees, am godi'r pwyntiau pwysig iawn hynny. Rydym yn disgwyl i fyrddau iechyd weithio gydag awdurdodau lleol a chyda'r trydydd sector i sicrhau bod pobl yn dychwelyd adref o'r ysbyty cyn gynted ag y byddant yn iach i wneud hynny, gan y credaf fod pob un ohonom yn gwybod am y niwed i bobl sy'n aros yn hwy yn yr ysbyty, yn ogystal â'r effaith ar y llif drwy'r ysbyty. Gwn o ymweliadau diweddar, yn enwedig â Bae Abertawe, fod ymrwymiad gwirioneddol i wneud hyn. Felly, rydym yn gwneud ymdrech ac yn darparu arian. Rydym yn cefnogi gwelliannau drwy raglen genedlaethol Every Day Counts a'r llwybrau rhyddhau i adfer ac asesu. Rydym wedi buddsoddi mewn mentrau newydd drwy'r gronfa gofal integredig a'r gronfa trawsnewid, lle mae awdurdodau lleol, byrddau iechyd a'r trydydd sector yn gweithio gyda'i gilydd, wrth gwrs, i ddod o hyd i atebion. Mae rhanbarth Bae Abertawe yn rhoi nifer o fesurau ar waith, gan gynnwys drwy fuddsoddi dros £1 filiwn yn eu gwasanaeth ysbyty i'r cartref, y soniasant wrthyf yn fanwl amdano yr wythnos diwethaf. Mae hynny'n cefnogi rhyddhau cynnar. Mae'r camau hyn wedi arwain at welliannau, felly yn sicr, ym mis Tachwedd a mis Rhagfyr, gostyngwyd cyfraddau oedi wrth drosglwyddo gofal.
English: You mentioned the transformation fund, Minister, and the delayed discharges into community settings. One of the barriers is still around the whole area of funding, particularly if a person requires funding from both the health service and from the social services because of the mixed care package that they require. Quite often, there are - a kind way, perhaps, to describe it - marginal turf wars. People have got their own budgets, they've got to protect their budgets and they have to account for their budgets. I wondered what work is being done, through the transformation fund, particularly in 'A Healthier West Wales', where all of the organisations are supposedly coming together to deliver better outcomes for patients and getting them out of hospitals and back into community settings. I wonder if we're able to start learning some lessons about how we can resolve these funding issues, so that, whatever else happens, getting somebody out of a hospital and back into their home or into residential care - the block is not because of funding and who pays what element of the care that person requires.
Welsh: Fe sonioch chi am y gronfa trawsnewid, Weinidog, ac oedi wrth ryddhau i leoliadau cymunedol. Un o'r rhwystrau o hyd yw cyllido, yn enwedig os oes angen cyllid ar unigolyn gan y gwasanaeth iechyd a chan y gwasanaethau cymdeithasol oherwydd y pecyn gofal cymysg sydd ei angen arnynt. Yn eithaf aml, ceir mân ryfeloedd llwythol - sy'n ffordd garedig o'i ddisgrifio efallai. Mae gan bobl eu cyllidebau eu hunain, mae'n rhaid iddynt ddiogelu eu cyllidebau ac mae'n rhaid iddynt roi cyfrif am eu cyllidebau. Tybed pa waith sy'n mynd rhagddo, drwy'r gronfa trawsnewid, yn enwedig yn 'Gorllewin Cymru Iachach', lle mae'r holl sefydliadau i fod i ddod at ei gilydd i sicrhau gwell canlyniadau i gleifion a sicrhau eu bod yn gadael ysbytai ac yn mynd yn ôl i leoliadau cymunedol. Tybed a oes modd i ni ddechrau dysgu gwersi ynglŷn â sut y gallwn ddatrys y materion cyllido hyn, fel bod cael rhywun allan o'r ysbyty ac yn ôl i'w cartref neu i ofal preswyl, ni waeth beth arall sy'n digwydd - fel nad cyllid fydd yn achosi'r rhwystr, a phwy sy'n talu am ba elfen o'r gofal sydd ei angen ar yr unigolyn hwnnw.
English: Angela Burns is right, there is sometimes difficulty over those different elements of funding. But it's absolutely essential that the patient, the individual, is at the absolute centre of the way that decisions are made. And I know that there have been projects, under the transformation funding, looking at how that can develop, and I hope that we'll be able to learn through that. Continuing care is one issue that has to be addressed, and I think we've had a statement on that fairly recently, and I know that we are looking at certain elements of community care and reviewing them.
Welsh: Mae Angela Burns yn llygad ei lle, ceir anawsterau weithiau mewn perthynas â'r gwahanol elfennau hynny o gyllid. Ond mae'n gwbl hanfodol fod y claf, yr unigolyn, yn gwbl ganolog i'r ffordd y caiff penderfyniadau eu gwneud. A gwn fod rhai prosiectau, o dan y cyllid trawsnewid, wedi edrych ar sut y gall hynny ddatblygu, a gobeithiaf y bydd modd i ni ddysgu drwy hynny. Mae gofal parhaus yn un mater y mae'n rhaid mynd i'r afael ag ef, a chredaf ein bod wedi cael datganiad ar hynny'n weddol ddiweddar, a gwn ein bod yn edrych ar rai elfennau o ofal cymunedol ac yn eu hadolygu.
English: Questions now from the party spokespeople. Plaid Cymru spokesperson, Helen Mary Jones.
Welsh: Cwestiynau nawr gan lefaryddion y pleidiau. Llefarydd Plaid Cymru, Helen Mary Jones.
English: Diolch, Llywydd. Does the Minister agree with the statement made by the First Minister yesterday in response to questions from Adam Price, when talking about pressures on the ambulance service? And I quote: 'The problem is not one that is soluble in the hands of the ambulance service aloneIt is a whole-systems issue, in which we have toclear people through the whole system so that, when the system comes under pressure, asover the last few weeks, there is room at the front door.' And does he further expect us to believe the First Minister when the First Minister told Adam Price that: 'we have resolved the problemand the situation is much better than it was when I started as health Minister'? Because I would submit, Llywydd, that is not the experience of my constituents who are served by Betsi Cadwaladr and by Hywel Dda health boards.
Welsh: Diolch, Lywydd. A yw'r Gweinidog yn cytuno â'r datganiad a wnaed gan y Prif Weinidog ddoe mewn ymateb i gwestiynau gan Adam Price, wrth siarad am bwysau ar y gwasanaeth ambiwlans? A dyfynnaf: 'Nid yw'r broblem yn un y gellir ei datrys yn nwylo'r gwasanaeth ambiwlans yn unig Mae'n fater systemau cyfan, lle mae'n rhaid i ni allu clirio pobl drwy'r system gyfan, fel y bydd lle wrth y drws ffrynt pan fydd y system yn dod dan bwysau, fel sydd wedi digwydd dros yr wythnosau diwethaf.' Ac a yw'n disgwyl i ni gredu'r Prif Weinidog pan ddywedodd y Prif Weinidog wrth Adam Price: 'rŷn ni wedi datrys y broblem ac mae'r sefyllfa lot yn well nag yr oedd hi pan roeddwn i'n dod i ddechrau fel Gweinidog dros Iechyd'? Oherwydd buaswn yn awgrymu, Lywydd, nad dyna yw profiad fy etholwyr sy'n cael eu gwasanaethu gan fyrddau iechyd Betsi Cadwaladr a Hywel Dda.
English: Yes, I think the First Minister properly describes it as a whole-systems issue; it certainly is. That's been reinforced to me on the visits that I've had through the start of this winter period, in this calendar year already. And that's a change from just a few years ago, to go into emergency departments and not to have people saying, 'We need more consultants', but actually saying, 'We need more investment in social care.' So, it is definitely a whole-systems issue. But also, I think when you look at where we are, then actually yes we have. If you look objectively at where we are in terms of delayed transfers of care, we are better now than when the First Minister started his time as the health Minister. We have a number of things that have improved within our system. Our challenge, as ever, is the rate of improvement we make in our health and care systems, and the ever-changing rate and nature of demand and need. And that is the constant challenge that we face in the health service, and it goes back into the questions and conversations we had yesterday around the transformation fund in its broader sense around healthcare.
Welsh: Ie, credaf fod y Prif Weinidog yn iawn i'w ddisgrifio fel mater system gyfan; mae hynny'n bendant yn wir. Mae'r ymweliadau rwyf wedi'u gwneud drwy ddechrau cyfnod y gaeaf, yn y flwyddyn galendr hon eisoes, wedi atgyfnerthu hynny i mi. Ac mae'n newid o'r hyn ydoedd ychydig flynyddoedd yn ôl, ac yn hytrach na chlywed pobl yn dweud pan fyddech yn mynd i mewn i adrannau brys, 'Mae angen mwy o feddygon ymgynghorol arnom', eu clywed yn dweud 'Mae angen mwy o fuddsoddiad mewn gofal cymdeithasol.' Felly, mae'n sicr yn fater system gyfan. Ond hefyd, pan edrychwch ar ein sefyllfa, credaf fod gennym, mewn gwirionedd. Os edrychwch yn wrthrychol ar ein sefyllfa o ran oedi wrth drosglwyddo gofal, rydym yn well yn awr na phan ddechreuodd y Prif Weinidog ei gyfnod fel Gweinidog iechyd. Mae gennym nifer o bethau sydd wedi gwella yn ein system. Yr her i ni, fel bob amser, yw pa mor gyflym rydym yn gwneud gwelliannau yn ein systemau iechyd a gofal, a chyflymder a natur newidiol y galw a'r angen. A dyna'r her gyson sy'n ein hwynebu yn y gwasanaeth iechyd, ac mae'n gysylltiedig â'r cwestiynau a'r sgyrsiau a gawsom ddoe ynglŷn â'r gronfa trawsnewid yn ei hystyr ehangach mewn perthynas â gofal iechyd.
English: I'm grateful to the Minister for his response. I wish I could characterise it as adequate; I'm afraid I can't. I have been looking back at the Minister's statements around winter pressures over the past three years, and he always says the same things. He always talks about norovirus and flu, and he says the same things when you have a really challenging year, when you actually have lots of norovirus or flu, and he says the same things when, as in this year, in fact, the situation is not that challenging. Now, he may be right that there are some aspects of the service in unscheduled care that have improved since the First Minister's time, but one thing that has not been solved is the interface between health and social care. Now, Llywydd, we all know that the portfolios for health and social care have been held in our Parliament by Welsh Ministers for the last 20 years. Can the Minister tell me, can he reassure us today, that we will not be having this same conversation in another year's time, let alone in another 20 years' time?
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am ei ymateb. Hoffwn pe gallwn ei alw'n ddigonol; mae arnaf ofn na allaf wneud hynny. Rwyf wedi bod yn edrych yn ôl ar ddatganiadau'r Gweinidog ynghylch pwysau'r gaeaf dros y tair blynedd diwethaf, ac mae bob amser yn dweud yr un pethau. Mae bob amser yn sôn am norofeirws a'r ffliw, ac mae'n dweud yr un pethau pan fo gennych flwyddyn heriol iawn, pan fo gennych lawer o norofeirws neu'r ffliw mewn gwirionedd, ac mae'n dweud yr un pethau pan nad yw'r sefyllfa, fel eleni, mor heriol â hynny. Nawr, efallai ei fod yn gywir fod rhai agweddau ar y gwasanaeth mewn gofal heb ei drefnu wedi gwella ers cyfnod y Prif Weinidog, ond un peth sydd heb ei ddatrys yw'r rhyng-gysylltiad rhwng iechyd a gofal cymdeithasol. Nawr, Lywydd, gŵyr pob un ohonom fod Gweinidogion Cymru yn ein Senedd wedi bod yn gyfrifol am y portffolios iechyd a gofal cymdeithasol am yr 20 mlynedd diwethaf. A all y Gweinidog ddweud wrthyf, a all roi sicrwydd i ni heddiw, na fyddwn yn cael yr un sgwrs ymhen blwyddyn arall, heb sôn am ymhen 20 mlynedd arall?
English: Diolch, Llywydd. There is absolutely no doubt that we have a selfless army of 370,000 unpaid carers in Wales. In November 2017, the Welsh Government announced that one of its priorities to support the delivery of the enhanced rights of carers under the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 was to support life alongside caring. On Carers Rights Day 2018, the Welsh Government announced a £15 million investment in preventative services that support adults with care needs and carers who need support. On Carers Rights Day 2019, your Government announced that you will be developing a national action plan this year to strengthen the national co-ordination of support for carers. Evidence has emerged showing that 59 per cent of carers in Wales stated that, over the festive period, they really struggled, and 45 per cent are struggling even to make ends meet. The director of Carers Wales has commented that carers across Wales sacrifice so much looking after a loved one, yet their contribution to society goes largely unnoticed and under-appreciated. What actions are you taking, Deputy Minister or Minister, to ensure that the new national action plan you're going to be working on will address this?
Welsh: Diolch, Lywydd. Nid oes unrhyw amheuaeth fod gennym fyddin anhunanol o 370,000 o ofalwyr di-dâl yng Nghymru. Ym mis Tachwedd 2017, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru mai un o'i blaenoriaethau er mwyn cefnogi'r gwaith o sicrhau gwell hawliau i ofalwyr o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 oedd cefnogi bywyd ochr yn ochr â gofalu. Ar Ddiwrnod Hawliau Gofalwyr 2018, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru fuddsoddiad o £15 miliwn mewn gwasanaethau ataliol sy'n cefnogi oedolion ag anghenion gofal a gofalwyr sydd angen cefnogaeth. Ar Ddiwrnod Hawliau Gofalwyr 2019, cyhoeddodd eich Llywodraeth y byddwch yn datblygu cynllun gweithredu cenedlaethol eleni i gryfhau cydgysylltiad cenedlaethol cymorth i ofalwyr. Mae tystiolaeth wedi dod i'r amlwg sy'n dangos bod 59 y cant o ofalwyr yng Nghymru wedi nodi eu bod, dros gyfnod y Nadolig, wedi'i chael hi'n anodd iawn, a bod 45 y cant yn ei chael hi'n anodd cael deupen llinyn ynghyd, hyd yn oed. Mae cyfarwyddwr Gofalwyr Cymru wedi nodi bod gofalwyr ledled Cymru yn aberthu cymaint wrth ofalu am rywun annwyl, ond caiff eu cyfraniad i gymdeithas ei anwybyddu i raddau helaeth, ac ni chaiff ei werthfawrogi'n ddigonol. Pa gamau a roddwch ar waith, Ddirprwy Weinidog neu Weinidog, i sicrhau y bydd y cynllun gweithredu cenedlaethol newydd y byddwch yn gweithio arno yn mynd i'r afael â hyn?
English: I thank Janet Finch-Saunders for that very important question. I think we all appreciate the huge contribution that carers make - the 370,000 that she referred to - and we want to make their lives as easy as we possibly can. She mentioned that one of the Welsh Government's priorities was life alongside caring. It's also to ensure that carers can identify themselves as carers and that we know them as carers, so that any help that is available they can access. And we also want to be sure that there is advice and information available for them. And those are our three priorities, and we have supported those priorities through a series of funding initiatives, and we have also re-emphasised the ministerial advisory group - the group that is advising the carers group. I'm also aware that the Health, Social Care and Sport Committee has had an extensive investigation into carers and have 31 recommendations for the Government, which we will be responding to shortly. So, I can assure her that carers are very much on our minds and that we are addressing their issues.
Welsh: Diolch i Janet Finch-Saunders am ei chwestiwn pwysig iawn. Credaf fod pob un ohonom yn gwerthfawrogi'r cyfraniad enfawr y mae gofalwyr yn ei wneud - y 370,000 y cyfeiriodd atynt - ac rydym am sicrhau bod eu bywydau mor hawdd ag y gallwn. Soniodd mai un o flaenoriaethau Llywodraeth Cymru oedd bywyd ochr yn ochr â gofalu. Mae'n ymwneud hefyd â sicrhau bod gofalwyr yn gallu dweud eu bod yn ofalwyr a'n bod yn eu hadnabod fel gofalwyr, fel eu bod yn gallu cael mynediad at unrhyw gymorth sydd ar gael iddynt. Ac rydym am sicrhau hefyd fod cyngor a gwybodaeth ar gael ar eu cyfer. A dyna ein tair blaenoriaeth, ac rydym wedi cefnogi'r blaenoriaethau hynny drwy gyfres o fentrau cyllido, ac rydym wedi rhoi pwyslais o'r newydd ar y grŵp cynghori gweinidogol - y grŵp sy'n cynghori'r grŵp gofalwyr. Rwy'n ymwybodol hefyd fod y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon wedi cynnal ymchwiliad helaeth i ofalwyr a bod ganddynt 31 o argymhellion ar gyfer y Llywodraeth, a byddwn yn ymateb iddynt cyn bo hir. Felly, gallaf roi sicrwydd iddi ein bod yn rhoi ystyriaeth drylwyr i ofalwyr a'n bod yn mynd i'r afael â'u problemau.
English: Thank you, Deputy Minister, I do appreciate your efforts in this regard, but we have to face facts: more than any other nation in the UK, Wales is very dependent on its carers. The percentage of adults who have been carers during their adult life was found to be 63 per cent in England, 65 per cent in Scotland, 66 per cent in Northern Ireland, yet 70 per cent in Wales. Part 3 of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 - and I sat through the scrutiny of this - placed a duty on a local authority to offer an assessment to any carer. When considering the data for the number of assessments undertaken, it would seem that there is a positive trend, with the numbers going up from 6,178 in 2016-17 to 7,261 in 2018-19. This isn't good enough. Looking at the situation in some detail, I have found that the number of assessments in Wales has actually fallen in seven local authorities. When considering Carers Trust findings that the number of carers will increase in the UK by around 60 per cent by 2030, we should actually be seeing an increase in these assessments, not a decrease. So, will you, as Deputy Minister with responsibility for this, investigate why this is not the case in almost 40 per cent of our local authorities, and ascertain whether some carers are missing out on what is, in fact, a statutory right for their assessment?
Welsh: Diolch, Ddirprwy Weinidog, rwy'n gwerthfawrogi eich ymdrechion yn hyn o beth, ond mae'n rhaid inni wynebu'r ffeithiau: yn fwy nag unrhyw genedl arall yn y DU, mae Cymru'n ddibynnol iawn ar ei gofalwyr. Canfuwyd bod canran yr oedolion sydd wedi bod yn ofalwyr yn ystod eu bywydau fel oedolion yn 63 y cant yn Lloegr, yn 65 y cant yn yr Alban, yn 66 y cant yng Ngogledd Iwerddon, ond yn 70 y cant yng Nghymru. Roedd Rhan 3 o Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 - ac roeddwn yn bresennol yn ystod y broses o graffu arni - yn gosod dyletswydd ar awdurdod lleol i gynnig asesiad i unrhyw ofalwr. Wrth ystyried y data ar nifer yr asesiadau a gynhaliwyd, ymddengys fod yna duedd gadarnhaol, gyda'r niferoedd yn codi o 6,178 yn 2016-17 i 7,261 yn 2018-19. Nid yw'n ddigon da. O edrych ar y sefyllfa'n fwy manwl, darganfûm fod nifer yr asesiadau yng Nghymru wedi gostwng mewn saith awdurdod lleol mewn gwirionedd. Wrth ystyried canfyddiadau'r Ymddiriedolaeth Gofalwyr y bydd nifer y gofalwyr yn y DU yn cynyddu oddeutu 60 y cant erbyn 2030, dylem fod yn gweld cynnydd yn yr asesiadau hyn, nid gostyngiad. Felly, a wnewch chi, fel y Dirprwy Weinidog sydd â chyfrifoldeb am hyn, edrych i weld pam nad yw hyn yn digwydd mewn bron i 40 y cant o'n hawdurdodau lleol, a gweld a oes rhai gofalwyr yn cael eu hamddifadu o'u hawl statudol i asesiad?
English: It was groundbreaking, in the Act that Janet Finch-Saunders referred to, that carers had a right to a carers assessment, and we want to ensure that as many carers as possible get access to that right. That's why one of our priorities is identifying carers and for carers to self-identify, because many people carry out the role of caring for a loved person and don't identify themselves as a carer. So, I think it's very important that we emphasise who is a carer and what help is available. And of course, I think we have to accept as well that some carers don't want an assessment. But I accept what she's saying and I think we've seen from all the reports that have come from the Carers Trust and from other organisations that there are people who are not getting the service that we would wish, as a Government, for them to have. And that's why we are putting more resources into projects related to caring, and the sustainable social services grants that will be announced fairly soon give significant funding to carer organisations, and we do intend to increase our support.
Welsh: Roedd yn arloesol, yn y Ddeddf y cyfeiriodd Janet Finch-Saunders ati, fod gan ofalwyr hawl i asesiad gofalwr, ac rydym am sicrhau bod cymaint o ofalwyr â phosibl yn cael arfer yr hawl honno. Dyna pam mai un o'n blaenoriaethau yw nodi pwy sy'n ofalwyr ac i ofalwyr nodi drostynt eu hunain eu bod yn ofalwyr, gan fod llawer o bobl yn cyflawni'r rôl o ofalu am rywun annwyl heb nodi eu bod yn ofalwyr. Felly, credaf ei bod yn bwysig iawn ein bod yn pwysleisio pwy sy'n ofalwr a pha gymorth sydd ar gael. Ac wrth gwrs, credaf fod yn rhaid i ni dderbyn hefyd nad yw rhai gofalwyr yn dymuno cael asesiad. Ond rwy'n derbyn yr hyn y mae'n ei ddweud a chredaf ein bod wedi gweld o'r holl adroddiadau a gafwyd gan yr Ymddiriedolaeth Gofalwyr a chan sefydliadau eraill nad yw rhai pobl yn cael y gwasanaeth yr hoffem ni, fel Llywodraeth, eu gweld yn ei gael. A dyna pam ein bod yn rhoi mwy o adnoddau tuag at brosiectau sy'n ymwneud â gofalu, ac mae'r grantiau gwasanaethau cymdeithasol cynaliadwy a fydd yn cael eu cyhoeddi cyn bo hir yn rhoi cyllid sylweddol i sefydliadau gofalwyr, ac rydym yn bwriadu cynyddu ein cefnogaeth.