English: Can I welcome this petition, 'Port Talbot Community Against the Super Prison', and it's 8,791 signatories? It is a happy coincidence of the timetabling in this place that the debate before this was about citizen participation, elegantly espoused by my old friend David Melding there, and we all nodded sagely and everybody was in total agreement, what a happy and healthy place it would be if all citizens partook in the democratic process and were valued for their contribution. So here we are, stage 1: let's see if we value the contribution of the citizens of Port Talbot, then, shall we? Because we've rehearsed the arguments against building a superprison in Baglan here in the Assembly several times this year in questions already, and we had a Plaid Cymru debate, as we've already alluded to, in September. The vote was lost. The Plaid Cymru motion was asking us to vote to stop the superprison. Only nine Assembly Members here voted to stop the superprison. Now, many people have said to me, 'Don't have a prison'. Nobody has said to me, 'A superprison in Baglan? What a great idea.' Nobody has said that to me. There is public clamour locally for the tidal lagoon. There is still public clamour for electrification of the main railway to Swansea. But a superprison in Baglan - public clamour came there none. I hope we're not being offered this prison instead of a tidal lagoon, or instead of electrification, but let's not hold our breath. Welsh Government owns the land in the Port Talbot enterprise zone, as has already been alluded to by David Rees, Bethan and others. That's the land that's been earmarked for this superprison. Why does Welsh Government not simply refuse to sell the land to the Ministry of Justice? Job done. We know prisons, courts, justice and probation are not devolved to us in Wales. That's why London can come along and say, 'We'll have a superprison in Baglan', because we had no inkling that was happening. It's not devolved to us; why should it involve us? Because justice is not devolved. However, the money, as Vaughan Gething, the Cabinet Secretary, told us in budget scrutiny in the Health, Social Care and Sport Committee a couple of weeks ago, the money that comes with prisons does not compensate for the expense of local health service provision, social services, mental health provision, local government provision and all the rest. It is inadequately funded by the Home Office, the current prison provision, in terms of the devolved services that have to be there to back up the situation as regards prisoners re-offending, as David Rees mentioned earlier. Those extra services are not funded adequately, and that comes from the Cabinet Secretary for health's own mouth. So, we've had an elegant disposition on the power of citizen participation - [ Interruption.] Oh, the very embodiment of the same.
Welsh: A gaf fi groesawu'r ddeiseb hon, 'Cymuned Port Talbot yn erbyn yr Archgarchar', a'r 8,791 a'i llofnododd? Mae'n gyd-ddigwyddiad hapus o ran yr amserlennu yn y lle hwn fod y ddadl a'i rhagflaenodd yn ymwneud â chyfranogiad dinasyddion, dadl a gefnogwyd yn gampus gan fy hen gyfaill David Melding, ac roedd pawb ohonom yn ysgwyd pen yn ddoeth a phob un ohonom yn cytuno'n llwyr ynglŷn â lle mor hapus ac iach a fyddai gennym pe bai'r holl ddinasyddion yn cymryd rhan yn y broses ddemocrataidd ac yn cael eu gwerthfawrogi am eu cyfraniad. Felly dyma ni, cam 1: gadewch i ni weld a ydym yn gwerthfawrogi cyfraniad dinasyddion Port Talbot, gawn ni? Oherwydd rydym wedi ailadrodd y dadleuon yn erbyn adeiladu archgarchar ym Maglan yma yn y Cynulliad sawl gwaith eleni mewn cwestiynau, a chawsom ddadl gan Blaid Cymru, fel y soniwyd eisoes, ym mis Medi. Collwyd y bleidlais. Roedd cynnig Plaid Cymru yn gofyn i ni bleidleisio i atal yr archgarchar. Naw yn unig o Aelodau'r Cynulliad yma a bleidleisiodd dros atal yr archgarchar. Nawr, mae llawer o bobl wedi dweud wrthyf, 'Peidiwch â chael carchar'. Nid oes neb wedi dweud wrthyf, 'Archgarchar ym Maglan? Am syniad gwych.' Nid oes neb wedi dweud hynny wrthyf. Mae yna alwadau cyhoeddus yn lleol am y morlyn llanw. Mae yna alwadau cyhoeddus o hyd am drydaneiddio'r brif reilffordd i Abertawe. Ond archgarchar ym Maglan - ni ddaeth unrhyw alwadau cyhoeddus amdano. Rwy'n gobeithio nad ydym yn cael cynnig y carchar hwn yn hytrach na morlyn llanw, neu yn hytrach na thrydaneiddio, ond gadewch inni beidio â dal ein gwynt. Llywodraeth Cymru sy'n berchen ar y tir yn ardal fenter Port Talbot, fel y soniodd David Rees, Bethan ac eraill eisoes. Dyna'r tir sydd wedi'i glustnodi ar gyfer yr archgarchar hwn. Pam nad yw Llywodraeth Cymru yn gwrthod gwerthu'r tir i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder? Mor syml â hynny. Rydym yn gwybod nad yw carchardai, llysoedd, cyfiawnder a'r gwasanaeth prawf wedi eu datganoli i ni yng Nghymru. Dyna pam y gall Llundain ddod yma a dweud, 'Fe gawn archgarchar ym Maglan', oherwydd nid oedd gennym syniad fod hyn yn digwydd. Nid yw wedi'i ddatganoli i ni; pam y dylai ein cynnwys ni? Oherwydd nid yw cyfiawnder wedi'i ddatganoli. Fodd bynnag, fel y dywedodd Vaughan Gething, Ysgrifennydd y Cabinet, wrthym yn ystod y broses o graffu ar y gyllideb yn y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon wythnos neu ddwy yn ôl, nid yw'r arian a ddaw gyda charchardai yn digolledu'r gost o ddarparu gwasanaethau iechyd lleol, gwasanaethau cymdeithasol, darpariaeth iechyd meddwl, darpariaeth llywodraeth leol a'r gweddill i gyd. Ni chaiff y ddarpariaeth gyfredol ar gyfer carchardai ei hariannu'n ddigonol gan y Swyddfa Gartref o ran y gwasanaethau sydd wedi'u datganoli y mae'n rhaid eu cael i gynnal y sefyllfa mewn perthynas â charcharorion yn aildroseddu, fel y soniodd David Rees yn gynharach. Ni chaiff y gwasanaethau ychwanegol hynny eu hariannu'n ddigonol, a daw hynny o enau Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd ei hun. Felly, rydym wedi cael cyflwyniad campus ar bŵer cyfranogiad dinasyddion - [ Torri ar draws.] O, dyma'r ymgorfforiad o hynny'n union.