English: However, it is without question that the Welsh Government must recognise that surveying people about toll roads and being very specific about the M4 and A470 as possible locations will put into people's minds that this is a course of action that the Government are considering. I hope the Government can acknowledge the considerable concern among motorists and businesses that this would have caused. Therefore, the point of this motion today is that we want to rule out completely toll roads as a measure to address poor air quality in future. In south Wales particularly, we face an air quality problem. A recent BBC article highlighted how the World Health Organization now believes that the effects of poor air quality are far worse than previously thought. This debate is therefore timely in that we get the opportunity to discuss the issue of poor air quality, which is at crisis point. We have proposed the further motions to try and address these concerns. I would like to go on record to say that I, and my party, would oppose any introduction of tolls as a solution to poor air quality on the grounds that they will have a devastating impact on the lowest-paid workers, who will have to pay a disproportionate amount of their income to use the roads, and are those most likely to have older vehicles. Moreover, the introduction of tolls would undoubtedly push drivers to go around them and onto smaller roads. This would of course cause an increase in traffic and ultimately reduce air quality in other places. We have seen this with the pedestrianisation of Castle Street in Cardiff, a concern that the First Minister has raised himself in this Chamber. The issue exists that electric vehicles are being welcomed as a major solution to poor air quality. However, Wales as a nation has very little provision when it comes to electric charging points. Many of those who currently use electric vehicles are able to have charging points fitted at their homes, but many people in Wales live in flats and terraced houses, where they need to park some distance from their homes and would struggle to use electric charging points. While Scotland has 7.5 rapid charging points per 100,000 people, Wales only has 1.8. We are calling for the Welsh Government to deliver a more rapid roll-out of electric charging points, because this will be a key driver in encouraging people to invest in electric vehicles as a valid alternative to diesel and petrol vehicles. The Welsh Government says at least 55,000 publicly accessible charging points will be needed in Wales by 2030 in order to support sufficient electric vehicles. We really need to understand, without politicising the issue, whether this target is likely to be achieved, because the lack of charging points is fast becoming the limiting factor for electric vehicle ownership. I believe that one of the best possible ways to really tackle our poor air quality is through the greater use of innovative measures. As the Deputy Minister may already know, I have already written to the climate change committee expressing my concern that the Welsh Government does not seem to be engaging enough with innovation to resolve poor air quality. For example, buses in England are being fitted with devices that can filter air as they travel, removing particulate air pollution and blowing out pure air behind them. These devices can remove up to 1.25 kg of particulates from the air each year, and I believe that it is ludicrous that these devices are not on every bus in Wales. Similarly, the Netherlands, among other countries, are now using smog-free towers, which can clean up to 3.5 million cu m of air per day. Why aren't these towers on our roundabouts? These are quite cost-effective solutions to a major problem. This Government has placed considerable emphasis on their active travel plan, encouraging people to cycle and walk. Academically, this is a great solution to the problem and one that I and my party support. We want to see the active travel plan expand to meet its real potential. However, it is held back by two major issues, which in my mind need resolving for the active travel plan to really succeed. The first is that roads are not safe enough for cyclists. Whilst the dedicated cycle paths provide safe travel routes, travelling on roads to and from the dedicated paths is extremely dangerous. The inside of roads are very often full of potholes and stones, which not only make cycling unpleasant, but hazardous. There is also the threat of being hit by cars, vans and lorries. Whilst a majority of drivers are considerate of cyclists, there remain some drivers who are far too aggressive around cyclists, hurling abuse at them and sometimes even deliberately trying to knock them off their bikes. Very often, cars and lorries drive too close to cyclists as they become frustrated at the speed of travel. Cyclists are forced into the curb by motor vehicles, they have to deal with car doors opening suddenly, and if they get pushed off their bikes they frequently end up on road verges that are often full of broken glass, nails, dead animals and litter of all descriptions. In 2019, there were two motor vehicle deaths per billion miles, whilst for cyclists it was 29 and for pedestrians it was 35. In terms of serious injury, motor vehicle users had 29 serious injuries per billion miles, whilst cyclists had 1,255 and pedestrians 504. In the national travel attitudes survey, two-thirds of the population above 16 years old agreed that it is too dangerous to cycle on roads. Ultimately, for cyclists it doesn't matter who is at fault - they will always be worse off with the impact of a motor vehicle. On Monday, there was a BBC report about the death of Andy Fowell, a retired consultant who died when his bike was in a collision with a bus in Snowdonia. Whilst cyclists and walkers use the active travel routes, they are exercising and with that they are breathing more heavily, which in areas of poor air quality can only be a bad thing. Finally, I want to say about free bus passes and how extending them for those who are 16 to 25 years old would be a great way of encouraging teenagers and young adults to prioritise the use of buses throughout their lives. I and my party believe that this would help encourage the behavioural change that we need to promote bus travel as a viable alternative to the car. Dirprwy Lywydd, I move the motion.
Welsh: Fodd bynnag, heb amheuaeth, rhaid i Lywodraeth Cymru gydnabod y bydd arolygu pobl ynglŷn â thollffyrdd a bod yn benodol iawn am yr M4 a'r A470 fel lleoliadau posibl yn rhoi'r syniad ym meddyliau pobl fod hwn yn gam gweithredu y mae'r Llywodraeth yn ei ystyried. Gobeithio y gall y Llywodraeth gydnabod y pryder sylweddol ymhlith modurwyr a busnesau y byddai hyn wedi'i achosi. Felly, pwynt y cynnig hwn heddiw yw ein bod am ddiystyru tollffyrdd yn llwyr fel mesur i fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael yn y dyfodol. Yn ne Cymru yn arbennig, rydym yn wynebu problem ansawdd aer. Amlygodd erthygl ddiweddar gan y BBC y modd y mae Sefydliad Iechyd y Byd bellach yn credu bod effeithiau ansawdd aer gwael yn llawer gwaeth nag a feddyliwyd yn flaenorol. Felly, mae'r ddadl hon yn amserol yn yr ystyr ein bod yn cael cyfle i drafod ansawdd aer gwael, sydd ar lefel argyfyngus. Rydym wedi cyflwyno'r cynigion pellach i geisio mynd i'r afael â'r pryderon hyn. Hoffwn gofnodi y byddwn i, a fy mhlaid, yn gwrthwynebu cyflwyno tollau fel ateb i ansawdd aer gwael ar y sail y byddant yn cael effaith ddinistriol ar weithwyr ar y cyflogau isaf, a fydd yn gorfod talu swm anghymesur o'u hincwm i ddefnyddio'r ffyrdd, a hwy yw'r rhai mwyaf tebygol o fod â cherbydau hŷn. At hynny, byddai cyflwyno tollau yn sicr o wthio gyrwyr i geisio eu hosgoi a theithio ar hyd ffyrdd llai. Byddai hyn, wrth gwrs, yn achosi cynnydd mewn traffig ac yn y pen draw yn gostwng ansawdd aer mewn mannau eraill. Gwelsom hyn gyda chreu parth cerddwyr ar Stryd y Castell yng Nghaerdydd, pryder y mae'r Prif Weinidog wedi'i fynegi ei hun yn y Siambr hon. Mae problem yn codi wrth groesawu cerbydau trydan fel ateb pwysig i ansawdd aer gwael. Fodd bynnag, ychydig iawn o ddarpariaeth sydd gan Gymru fel gwlad o bwyntiau gwefru trydan. Mae llawer o'r rhai sy'n defnyddio cerbydau trydan ar hyn o bryd yn gallu gosod pwyntiau gwefru yn eu cartrefi, ond mae llawer o bobl yng Nghymru'n byw mewn fflatiau a thai teras, lle mae angen iddynt barcio gryn bellter o'u cartrefi a byddent yn ei chael hi'n anodd defnyddio pwyntiau gwefru trydan. Er bod gan yr Alban 7.5 pwynt gwefru cyflym i bob 100,000 o bobl, dim ond 1.8 sydd gan Gymru. Rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno pwyntiau gwefru trydan yn gyflymach, oherwydd bydd hynny'n sbardun allweddol i annog pobl i fuddsoddi mewn cerbydau trydan fel dewis amgen dilys yn lle cerbydau diesel a phetrol. Dywed Llywodraeth Cymru y bydd angen o leiaf 55,000 o bwyntiau gwefru sy'n hygyrch i'r cyhoedd yng Nghymru erbyn 2030 er mwyn cynnal digon o gerbydau trydan. Mae gwir angen inni wybod, heb wleidyddoli'r mater, a yw'r targed hwn yn debygol o gael ei gyflawni, oherwydd mae prinder pwyntiau gwefru yn prysur ddod yn ffactor sy'n cyfyngu ar berchnogaeth cerbydau trydan. Credaf mai un o'r ffyrdd gorau posibl o fynd i'r afael â'n hansawdd aer gwael yw drwy ddefnyddio mesurau arloesol yn well. Fel y gŵyr y Dirprwy Weinidog yn barod, rwyf eisoes wedi ysgrifennu at y pwyllgor newid hinsawdd yn mynegi fy mhryder nad yw'n ymddangos bod Llywodraeth Cymru yn ddigon parod i ddefnyddio dulliau arloesol ar gyfer datrys problem ansawdd aer gwael. Er enghraifft, mae gan fysiau yn Lloegr ddyfeisiau sy'n gallu hidlo aer wrth iddynt deithio, gan gael gwared ar lygredd aer gronynnol a chwythu aer pur allan y tu ôl iddynt. Gall y dyfeisiau hyn gael gwared ar hyd at 1.25 kg o ronynnau o'r aer bob blwyddyn, a chredaf ei bod yn warthus nad yw'r dyfeisiau hyn ar bob bws yng Nghymru. Yn yr un modd, mae'r Iseldiroedd, ymhlith gwledydd eraill, bellach yn defnyddio tyrau puro aer, sy'n gallu puro hyd at 3.5 miliwn metr ciwbig o aer y dydd. Pam nad yw'r tyrau hyn ar ein cylchfannau? Mae'r rhain yn atebion eithaf costeffeithiol i broblem fawr. Mae'r Llywodraeth hon wedi rhoi cryn bwyslais ar eu cynllun teithio llesol, gan annog pobl i feicio a cherdded. Yn academaidd, mae hwn yn ateb gwych i'r broblem ac yn un yr wyf fi a fy mhlaid yn ei gefnogi. Rydym am weld y cynllun teithio llesol yn ehangu i gyflawni ei wir botensial. Fodd bynnag, yn fy marn i caiff ei lesteirio gan ddau beth pwysig sydd angen eu datrys cyn y gall y cynllun teithio llesol lwyddo mewn gwirionedd. Y cyntaf yw nad yw ffyrdd yn ddigon diogel i feicwyr. Er bod y llwybrau beicio pwrpasol yn darparu llwybrau teithio diogel, mae teithio ar ffyrdd i ac o'r llwybrau pwrpasol yn beryglus iawn. Mae'r ochr fewn i ffyrdd yn aml iawn yn llawn tyllau a cherrig, sydd nid yn unig yn gwneud beicio'n annymunol, ond yn beryglus. Mae yna fygythiad hefyd o gael eich taro gan geir, faniau a lorïau. Er bod mwyafrif y gyrwyr yn ystyriol tuag at feicwyr, mae rhai gyrwyr yn dal i fod yn llawer rhy ymosodol tuag at feicwyr, yn eu cam-drin yn eiriol ac weithiau hyd yn oed yn mynd ati'n fwriadol i geisio eu taro oddi ar eu beiciau. Yn aml iawn, mae ceir a lorïau yn gyrru'n rhy agos at feicwyr wrth iddynt fynd yn rhwystredig ynglŷn â chyflymder teithio. Mae beicwyr yn cael eu gorfodi i fynd ar y pafin gan gerbydau, mae'n rhaid iddynt ymdopi â drysau ceir yn agor yn sydyn, ac os cânt eu gwthio oddi ar eu beiciau, maent yn aml yn cwympo ar ymylon ffyrdd sy'n aml wedi'u gorchuddio gan wydr wedi torri, hoelion, anifeiliaid marw a sbwriel o bob math. Yn 2019, roedd dwy farwolaeth ymhlith defnyddwyr cerbydau am bob biliwn o filltiroedd, ac i feicwyr roedd yn 29 ac i gerddwyr roedd yn 35. O ran anaf difrifol, roedd y gyfradd yn 29 achos o anafiadau difrifol i bob biliwn o filltiroedd ymhlith defnyddwyr cerbydau, tra bod y gyfradd i feicwyr yn 1,255, ac i gerddwyr yn 504. Yn yr arolwg cenedlaethol o agweddau tuag at deithio, cytunai dwy ran o dair o'r boblogaeth dros 16 oed ei bod yn rhy beryglus i feicio ar ffyrdd. Yn y pen draw, i feicwyr nid oes ots pwy sydd ar fai - byddant bob amser yn waeth eu byd o gael eu taro gan gerbyd. Ddydd Llun, cafwyd adroddiad gan y BBC am farwolaeth Andy Fowell, meddyg ymgynghorol wedi ymddeol a fu farw pan fu ei feic mewn gwrthdrawiad â bws yn Eryri. Er bod beicwyr a cherddwyr yn defnyddio'r llwybrau teithio llesol, maent yn gwneud ymarfer corff a chyda hynny, maent yn anadlu'n ddyfnach, ac mewn ardaloedd o ansawdd aer gwael, ni all hynny ond bod yn beth drwg. Yn olaf, hoffwn ddweud am docynnau bws am ddim a sut y byddai eu cynnig i rai rhwng 16 a 25 oed yn ffordd wych o annog pobl ifanc yn eu harddegau ac oedolion ifanc i flaenoriaethu'r defnydd o fysiau drwy gydol eu bywydau. Rwyf fi a fy mhlaid o'r farn y byddai hyn yn helpu i annog y newid ymddygiad sydd ei angen i hyrwyddo teithio ar fysiau fel dewis amgen ymarferol yn lle'r car. Ddirprwy Lywydd, rwy'n gwneud y cynnig.