English: Thank you. Yes, the point I was making is that the Bill as it stands introduces a five-year review, which means that it'll be happening at the same time as the next election. So, I just wanted to know what the thinking was behind excluding an entire Senedd from assessing the success of the new curriculum. I think perhaps the timing of that review might make a little bit more sense for a seventh Senedd to examine its findings, if the implementation of the Bill was put back just a short while in order to make up for the delays in curriculum development caused by COVID-19. The explanatory memorandum says that the full effects of COVID on curriculum development are unknown, but that the current timelines - quote - 'remain the best indication of how and when the curriculum reforms will be phased in.' And I think that does overlook the fact that 76 per cent of schools have already told us that COVID has had a negative effect on curriculum development, and that 46 per cent of them have done nothing at all over lockdown. As this is teachers plus some academics who are suggesting a delayed implementation, I wonder if you would just commit to keeping an open mind on an implementation date as the Bill progresses and as further evidence is gathered on the continuing effects of COVID on that curriculum development work. Obviously, there's that catch-up on the curriculum - the current curriculum - which will squeeze time as well. The principle of a local curriculum is a core philosophy of this Bill, and the mandatory elements of that local curriculum contain controversial elements in the case of relationships and sexuality education. I understand that the work is still not quite complete. And I know that all elements have been co-constructed with partners, but if it's to be genuinely co-produced, we need to know how the voice of the child, the parent and the wider community will be given due regard in creating a local curriculum. Just by way of illustration on how those voices can be inadvertently diminished, though not on quite the same point, there's a duty on the school to publish its curriculum, but nothing in the Bill about alerting families to the right to request an alternative religious curriculum, for example. So, what is the role of the wider community in curriculum design, and how will those be voices be weighted? And, in fact, what will a consultation on codes and guidance look like - is that just going to be with professionals or more widely? And to go to the other end of the scale, the final decision on the curriculum lies with the head and governors, as long as they respect guidelines and requirements arising from the Bill. So, local authorities, I understand, are not the final arbiter as they are in some decisions about schools. So, how will those higher level strategic plans, such as Welsh in education strategic plans, which will impact on curriculum, be enforced? And, finally - plenty to ask you later, I know. Even now, not all the impact assessments for the Bill are complete, but current cost estimates are running at £43 million direct costs to schools, and a further £394 million of absorbed costs, which already exceeds the lower estimate of cost, and is well over halfway to the higher estimate. So, will you commit to a regular update on costs, not just during the passage of this Bill, but beyond that, as I don't think it would really make for good scrutiny for us to be in a position where we try and winkle out this information from annual Senedd budgets, when much of this expenditure will actually be coming from local government? So, thank you for your statement today. I look forward to further scrutiny on the powers the Bill contains, the place of modern foreign languages and life-saving skills and - I don't want this to be overlooked - the parallel work that Government will need to develop with school development services, Estyn and Qualifications Wales, on the standards, accountability and exams that go alongside this curriculum. They have to go hand in hand to command confidence and, indeed, to secure the Welsh Conservatives' support for the Bill in due course. But, for now, I wish you well in your aims for this legislation.
Welsh: Diolch. Ie, y pwynt roeddwn yn ei wneud yw bod y Bil fel ag y mae yn cyflwyno adolygiad pum mlynedd, sy'n golygu y bydd yn digwydd yr un pryd â'r etholiad nesaf. Felly, roeddwn eisiau gwybod beth oedd y meddylfryd y tu ôl i wahardd Senedd gyfan rhag asesu llwyddiant y cwricwlwm newydd. Credaf, efallai, oherwydd amseriad yr adolygiad hwnnw, y gallai wneud mwy o synnwyr i ni gael seithfed Senedd i archwilio'i ganfyddiadau, pe baem yn gohirio gweithredu'r Bil rhyw ychydig er mwyn gwneud iawn am yr oedi yn y gwaith o ddatblygu'r cwricwlwm yn sgil COVID-19. Mae'r memorandwm esboniadol yn dweud bod effeithiau llawn COVID ar ddatblygu'r cwricwlwm yn anhysbys, ond mai'r amserlenni presennol - ac rwy'n dyfynnu - 'sy'n dal i roi'r syniad gorau o sut a phryd y caiff y diwygiadau i'r cwricwlwm eu cyflwyno fesul cam.' Ac rwy'n credu bod hynny'n diystyru'r ffaith bod 76 y cant o ysgolion eisoes wedi dweud wrthym fod COVID wedi cael effaith negyddol ar ddatblygiad y cwricwlwm, ac nad yw 46 y cant ohonynt wedi gwneud unrhyw beth o gwbl yn ystod y cyfyngiadau. Gan mai athrawon a rhai academyddion sy'n awgrymu gohirio'r gweithredu, tybed a fyddech yn ymrwymo i gadw meddwl agored ar ddyddiad gweithredu wrth i'r Bil fynd yn ei flaen ac wrth i ragor o dystiolaeth gael ei chasglu am effeithiau parhaus COVID ar y gwaith o ddatblygu'r cwricwlwm. Yn amlwg, mae angen dal i fyny â'r cwricwlwm - y cwricwlwm presennol - a bydd hynny'n cymryd amser hefyd. Mae'r egwyddor o gwricwlwm lleol yn athroniaeth graidd yn y Bil hwn, ac mae elfennau gorfodol y cwricwlwm lleol hwnnw'n cynnwys elfennau dadleuol mewn perthynas ag addysg cydberthynas a rhywioldeb. Deallaf nad yw'r gwaith yn hollol gyflawn o hyd. Ac rwy'n gwybod bod pob elfen wedi'i llunio ar y cyd â phartneriaid, ond os yw'n mynd i gael ei gydgynhyrchu go iawn mae angen inni wybod sut y bydd llais y plentyn, y rhiant a'r gymuned ehangach yn cael sylw dyledus wrth greu cwricwlwm lleol. Fel enghraifft o sut y gallai'r lleisiau hynny gael eu mygu'n anfwriadol, er nad ar yr un pwynt yn union, mae dyletswydd ar yr ysgol i gyhoeddi ei chwricwlwm, ond nid oes unrhyw beth yn y Bil ynglŷn â hysbysu teuluoedd am yr hawl i ofyn am gwricwlwm crefyddol amgen, er enghraifft. Felly, beth yw rôl y gymuned ehangach wrth gynllunio'r cwricwlwm, a sut y caiff y lleisiau hynny eu pwysoli? Ac mewn gwirionedd, sut olwg fydd ar ymgynghoriad ar godau a chanllawiau - a fydd hynny'n digwydd gydag addysgwyr proffesiynol yn unig neu'n ehangach? Ac i fynd i'r pen arall, mae'r penderfyniad terfynol ar y cwricwlwm yn nwylo'r pennaeth a'r llywodraethwyr, cyn belled â'u bod yn parchu canllawiau a gofynion sy'n codi o'r Bil. Felly, rwy'n deall nad yr awdurdodau lleol sy'n barnu'n derfynol fel gyda rhai penderfyniadau am ysgolion. Felly, sut y bydd y cynlluniau strategol lefel uwch hynny, megis y cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg, a fydd yn effeithio ar y cwricwlwm, yn cael eu rhoi mewn grym? Ac yn olaf - bydd gennyf ddigon i ofyn i chi yn nes ymlaen, rwy'n gwybod. Hyd yn oed yn awr, nid yw'r holl asesiadau effaith ar gyfer y Bil wedi'u cwblhau, ond mae'r amcangyfrifon costau cyfredol oddeutu £43 miliwn o gostau uniongyrchol i ysgolion, ac mae £394 miliwn pellach o gostau a ymgorfforwyd, sydd eisoes yn fwy na'r amcangyfrif is o'r gost, ac ymhell dros hanner ffordd at yr amcangyfrif uwch. Felly, a wnewch chi ymrwymo i roi'r wybodaeth ddiweddaraf yn rheolaidd am gostau, nid yn unig yn ystod hynt y Bil hwn, ond y tu hwnt i hynny, oherwydd nid wyf yn credu y byddai'n waith craffu da ar ein rhan mewn sefyllfa lle rydym yn ceisio tynnu'r wybodaeth hon o gyllidebau blynyddol y Senedd, pan fydd llawer o'r gwariant hwn yn dod o lywodraeth leol mewn gwirionedd? Felly, diolch am eich datganiad heddiw. Edrychaf ymlaen at waith craffu pellach ar y pwerau y mae'r Bil yn eu cynnwys, lle ieithoedd tramor modern a sgiliau achub bywyd ac - nid wyf eisiau i hyn gael ei anwybyddu - y gwaith cyfochrog y bydd angen i'r Llywodraeth ei ddatblygu gyda gwasanaethau datblygu ysgolion, Estyn a Cymwysterau Cymru, ar y safonau, yr atebolrwydd a'r arholiadau sy'n cyd-fynd â'r cwricwlwm hwn. Mae'n rhaid iddynt fynd law yn llaw i ennyn hyder ac yn wir i sicrhau cefnogaeth y Ceidwadwyr Cymreig i'r Bil maes o law. Ond am nawr, rwy'n dymuno'n dda i chi yn eich amcanion ar gyfer y ddeddfwriaeth hon.