English: I'm grateful to you, Presiding Officer, and at the outset of this contribution I'd like to declare an interest, in that I've recently joined the board of the Reserve Forces' and Cadets' Association for Wales. I'm grateful to the Minister for opening this debate, and grateful to her also for reminding us that, when we debate and reflect on these matters in November, we reflect on the sacrifice that has been made, maintaining our freedoms and our way of life, but we're also aware that, this November, we also meet at a time when there is war in Europe. I think it's something where we all need to come together to not only support the people of Ukraine in their struggle today, but also to reflect that we have put in place the structures and the pillars of peace in Europe over the last 70 years, and, when we seek to take away those pillars, we lose more than we can ever gain. The reflection that we make in November is something that is deeply held across the whole of our national communities, and it demonstrates that there is more power in a silence than in almost any speech. The collective bowing of the head and the collective silence pay tribute to all of the sacrifices of servicemen and women through and down the years. Communities gather together in every part of this country for a moment in a busy year or a busy day, and they take that time to say 'thank you' to everybody who has paid the ultimate sacrifice, but also everybody who has taken part in the struggle to maintain our freedoms and our ways of life. We did this year, Presiding Officer, as the Minister recalled, remember the sacrifice of those who died in the Falkland islands, and we took time to think about and to remember the conflict that took place there 40 years ago. I'm grateful to the Welsh Government, and I think all of us are, for the way in which they led the commemoration of those events here in Wales, and co-ordinated events in Wales to ensure that people across this country were able to remember that sacrifice, and particularly, of course, the loss of the Welsh Guards, and it's something that stays with all of us who remember that conflict. But we also, Presiding Officer, will remember the loss of Her Majesty the Queen. Throughout all of our lives, Her Majesty the Queen led us in remembrance, and even though in recent years she wasn't able to lay the wreath in London, in Whitehall, her presence there was a constant reminder of that generation. And, Minister, I reflect on how we're losing the generation who fought in world war two, we're losing the people who bore witness to the sacrifice and the fight against Nazism and fascism, the struggle to free our continent from those evils 70 and 80 years ago. I hope the Minister will reflect as well how we can now take care of those veterans as they approach the twilight of their lives. Let us ensure that there isn't a single world war two veteran in this country who doesn't go without the care and treatment that they will need in these years. I'm grateful to you, Minister, as well for your confirmation that the Welsh Government will continue to support the armed forces liaison officers. They were introduced, of course, to bring together services and to ensure that all of our services, no matter what part of the public sector they're located in, are able to understand and deliver for the needs of the armed forces community, and the armed forces community in its totality. I hope that the liaison officers have been successful in doing so, and I hope that the contribution that we can continue to make to support their work is something that will bear fruit as years go by. In closing, Presiding Officer, I'd also like to say to the Welsh Government that in supporting the work of the armed forces and reflecting on the sacrifices made, it is also important to ensure that we continue to support our defence industries as well. You cannot guarantee our freedom without the industries and without the capacity to support our armed forces, and it is important that our defence industries are also supported. It is our defence industries that provide us with the means to defend our country. It is our defence industries that enable us to protect the people of Ukraine. It is our defence industries that ensure that we have the ability here today in Wales and the United Kingdom to ensure that our freedoms, the sacrifices made in the past, are freedoms that our children and grandchildren will continue to enjoy in the future. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i chi, Llywydd, ac ar gychwyn y cyfraniad hwn hoffwn ddatgan buddiant, gan fy mod wedi ymuno â bwrdd Cymdeithas y Lluoedd Wrth Gefn a'r Cadetiaid dros Gymru yn ddiweddar. Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am agor y ddadl hon, ac yn ddiolchgar iddi hefyd am ein hatgoffa, pan fyddwn yn trafod ac yn myfyrio ar y materion hyn ym mis Tachwedd, ein bod yn myfyrio ar yr aberth a wnaed, gan gynnal ein rhyddid a'n ffordd o fyw, ond rydym hefyd yn ymwybodol ein bod ni, y mis Tachwedd yma, hefyd yn cwrdd ar adeg pan fo rhyfel yn Ewrop. Rwy'n credu ei fod yn rhywbeth lle mae angen i ni i gyd ddod at ein gilydd i nid yn unig gefnogi pobl Wcráin yn eu brwydr heddiw, ond hefyd i adlewyrchu ein bod wedi rhoi'r strwythurau ar waith a cholofnau heddwch yn Ewrop dros y 70 mlynedd diwethaf, a, phan fyddwn yn ceisio tynnu'r colofnau hynny, rydym ni'n colli mwy nag y gallwn ni fyth ei ennill. Mae'r adlewyrchiad rydym ni'n ei wneud ym mis Tachwedd yn rhywbeth sy'n agos iawn at galonnau cymunedau ein gwlad, ac mae'n dangos bod mwy o rym mewn distawrwydd nag mewn bron unrhyw araith. Mae plygu'r pen gyda'n gilydd a'r cyd-dawelwch yn talu teyrnged i holl aberth y dynion a'r merched a wasanaethodd ar hyd y blynyddoedd. Mae cymunedau'n ymgynnull ym mhob rhan o'r wlad hon am eiliad mewn blwyddyn brysur neu ddiwrnod prysur, ac maen nhw'n cymryd yr amser hwnnw i ddweud 'diolch' i bawb sydd wedi talu'r aberth eithaf, ond hefyd pawb sydd wedi cymryd rhan yn y frwydr i gynnal ein rhyddid a'n ffyrdd o fyw. Eleni, Llywydd, fel ein hatgoffwyd gan y Gweinidog, buom yn cofio aberth y rhai fu farw yn Ynysoedd Falkland, a chymeron ni amser i feddwl amdano ac i gofio'r gwrthdaro a ddigwyddodd yno 40 mlynedd yn ôl. Rwy'n ddiolchgar i Lywodraeth Cymru, ac rwy'n credu bod pob un ohonom ni, am y ffordd y gwnaethon nhw arwain coffáu'r digwyddiadau hynny yma yng Nghymru, a chydlynu digwyddiadau yng Nghymru i sicrhau bod pobl ar draws y wlad hon yn gallu cofio'r aberth hwnnw, ac yn enwedig, wrth gwrs, colledion y Gwarchodlu Cymreig, ac mae'n rhywbeth sy'n aros gyda phob un ohonom sy'n cofio'r gwrthdaro hwnnw. Ond byddwn ninnau hefyd, Llywydd, yn cofio colli Ei Mawrhydi'r Frenhines. Trwy gydol ein bywydau i gyd, arweiniodd Ei Mawrhydi'r Frenhines ni wrth gofio, ac er yn y blynyddoedd diwethaf doedd hi ddim yn gallu gosod y dorch yn Llundain, yn Whitehall, roedd ei phresenoldeb yno yn ein hatgoffa'n gyson o'r genhedlaeth honno. A, Gweinidog, rwy'n myfyrio ar sut rydym ni'n colli'r genhedlaeth a frwydrodd yn yr Ail Ryfel Byd, rydym ni'n colli'r bobl sy'n dyst i'r aberth a'r frwydr yn erbyn Natsïaeth a ffasgiaeth, y frwydr i ryddhau ein cyfandir o'r anfadrwydd hynny 70 ac 80 mlynedd yn ôl. Rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn adlewyrchu hefyd sut y gallwn ni nawr ofalu am y cyn-filwyr hynny wrth iddyn nhw agosáu at gyfnos eu bywydau. Gadewch i ni sicrhau nad oes yr un cyn-filwr o'r Ail Ryfel Byd yn y wlad hon sy'n mynd heb y gofal a'r driniaeth y bydd ei angen arnyn nhw yn y blynyddoedd hyn. Rwy'n ddiolchgar i chi, Gweinidog, hefyd am eich cadarnhad y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gefnogi swyddogion cyswllt y lluoedd arfog. Fe'u cyflwynwyd, wrth gwrs, i ddod â gwasanaethau at ei gilydd ac i sicrhau bod ein holl wasanaethau, waeth pa ran o'r sector cyhoeddus y maent wedi'u lleoli ynddi, yn gallu deall a darparu ar gyfer anghenion cymuned y lluoedd arfog, a chymuned y lluoedd arfog yn ei chyfanrwydd. Gobeithio fod y swyddogion cyswllt wedi llwyddo i wneud hynny, a gobeithio bod y cyfraniad y gallwn ni barhau i'w wneud i gefnogi eu gwaith yn rhywbeth fydd yn dwyn ffrwyth gyda threigl y blynyddoedd. Wrth gloi, Llywydd, hoffwn hefyd ddweud wrth Lywodraeth Cymru, wrth gefnogi gwaith y lluoedd arfog a myfyrio ar yr aberth a wnaed, ei bod hefyd yn bwysig sicrhau ein bod yn parhau i gefnogi ein diwydiannau amddiffyn hefyd. Ni allwch warantu ein rhyddid heb y diwydiannau a heb y gallu i gefnogi ein lluoedd arfog, ac mae'n bwysig bod ein diwydiannau amddiffyn yn cael eu cefnogi hefyd. Ein diwydiannau amddiffyn sy'n rhoi'r modd i ni amddiffyn ein gwlad. Ein diwydiannau amddiffyn sy'n ein galluogi i ddiogelu pobl Wcráin. Ein diwydiannau amddiffyn sy'n sicrhau bod gennym y gallu yma heddiw yng Nghymru a'r Deyrnas Unedig i sicrhau bod ein rhyddid, aberth y gorffennol, yn rhyddid y bydd ein plant a'n wyrion yn parhau i'w fwynhau yn y dyfodol. Diolch yn fawr iawn.