English: Can I join with Simon Thomas and David Melding in welcoming this debate? The environment people live in is hugely important to them. The state of our environment is important for how we live now and the legacy we will leave for future generations. Whilst Brexit dominates discussion at the Assembly, it's the state of the environment that my constituents talk to me about - not just in surgeries, but when I walk down the road, go to my local shops, in the supermarket, in the club and on the sport field. It's the state of the environment. People will quite often point out to me where things have been dropped, where there's dog mess and a whole range of other things. That really comes down to the concerns - it's litter, it's fly-tipping, it can be noise, especially when people engage in that very late at night. My constituency has knotweed, which seems to create a huge problem that not everybody has the disadvantage of having. Long-term empty houses and empty properties - buildings that have been left until they fall down. Would you like to live next to a house that had been left empty for 10 or 15 years, with overgrowth from probably whenever those houses had been left empty for the last 10 or 15 years? Dog mess, which is a perennial problem - despite the hard work of Swansea council, which has done a tremendous job in getting dog-mess bins, I often worry that dogs can't read very well and fail to put their mess in the bins, and their owners obviously can't read at all. And there's air quality. I will start with one of the great success stories in recent years - recycling and the reduction in landfill. According to figures I have recently seen, waste sent to landfill by local authorities has reduced by over 70 per cent from its peak. The Welsh Labour Government, and most of my constituents and I want to see zero waste in Wales. That will not be possible because you'll always have some residual waste, but we really do need to move towards as little waste as we possibly can. A zero-waste nation is a wonderful ambition. Recycling rates have increased more than anywhere else over the UK in the past decade, and Wales now leads the UK in the recycling of municipal waste. If we were a country in our own right, we'd be fourth in the European Union. A lot of the credit for this should go to local authorities - their council leadership who are promoting it, and those working in refuse and recycling who are making it happen. The problem of waste crime - or, as it is better known, fly-tipping - is a significant cost to local authorities. Unfortunately, fly-tippers tend to go to some of the most inaccessible places - down lanes et cetera - which also creates a huge problem in collecting afterwards. It can be dangerous to the environment, potentially threatening to human health, it can also be dangerous to animals, but it is always an eyesore - wherever it goes, it's an eyesore - whether it is dangerous at all, it is an eyesore and it's a problem. I always ask the question, 'Would I like to live in an area where substantial waste was being dumped?' If the answer is 'no' from me, then it's got to be 'no' for the rest of my constituents as well. The Welsh Labour Government has used new powers to strengthen Natural Resource Wales's ability to take speedier and more effective action to tackle the small fraction of poor-performing and illegal operators in the waste industry. We're looking at the current Bill that is making its way through, and, hopefully, that will, with the suggestions of the Minister, Mark Drakeford, involve people who do set up their own illegal sites having to pay twice, and that should bring it to an end. Fly-tipping is the scourge of communities. A fixed penalty fine to me cannot come quickly enough. Get people and fine them, rather than having to go through the whole process of taking them to court. Let's get a fixed penalty fine. Let's get these fly-tippers picked up. It's not just people dumping the odd bag - sometimes it's organised fly-tipping where whole lorry-loads are dumped, often in areas that don't have very many houses around them, where people try and avoid paying a price for disposing of the waste they've got. I'm going to join everybody else now in talking about traffic congestion, carbon emissions and the state of air. Some communities, such as Hafod in Swansea, are impacted by high levels of pollution from road transport. It is important that Welsh Government works with local authorities to help them to implement their local air quality management responsibilities, and to target problem areas through local air quality action plans. Sometimes, this can be achieved by getting more people walking and cycling. Other times, we need a bypass to ensure cars are not stationary or moving slowly through our communities. There are major roads - the Neath road going through Hafod is a major road - that are slow-moving and that are in a valley with air movement in such a way that particulates are held close to the ground. There are those who will say that an additional road is not the answer. Well, I welcome the Morfa distributor road that is soon to open, and that will reduce traffic in the Hafod. For those who do not believe such road work, two suggestions: try living there and ask the people who do. New roads are not the solution everywhere, but they cannot be discounted as an option. Finally, as someone born and who spent their early life in the lower Swansea valley when it could have been used for any film that wanted to show an urban landscape scarred by industry, I want to leave a better environment to my children.
Welsh: A gaf i ymuno â Simon Thomas a David Melding i groesawu'r ddadl hon? Mae'r amgylchedd y mae pobl yn byw ynddo yn hynod o bwysig iddyn nhw. Mae cyflwr ein hamgylchedd yn bwysig ar gyfer sut yr ydym yn byw nawr a'r etifeddiaeth y byddwn yn ei gadael i genedlaethau'r dyfodol. Er bod Brexit yn dominyddu trafodaethau'r Cynulliad, cyflwr yr amgylchedd y mae fy etholwyr i yn sôn amdano wrthyf i - nid dim ond mewn cymorthfeydd, ond pan fyddaf yn cerdded i lawr y ffordd, yn mynd i fy siopau lleol, yn yr archfarchnad, yn y clwb ac ar y maes chwarae. Cyflwr yr amgylchedd maen nhw'n sôn amdano. Bydd pobl yn aml yn tynnu fy sylw pan fydd pethau wedi cael eu gollwng, pan fo baw cŵn ac amrywiaeth helaeth o bethau eraill. Dyna, mewn gwirionedd, yw'r pryderon - sbwriel, tipio anghyfreithlon, gall fod yn sŵn, yn enwedig pan fydd pobl yn gwneud hynny yn hwyr yn y nos. Mae canclwm yn fy etholaeth i, sy'n creu problem enfawr nad oes gan bawb yr anfantais o fod ag ef. Tai gwag tymor hir ac eiddo gwag - adeiladau sydd wedi cael eu gadael nes eu bod yn disgyn i lawr. A fyddech chi'n hoffi byw drws nesaf i dŷ a oedd wedi cael ei adael yn wag am 10 neu 15 mlynedd, gyda gordyfiant, yn ôl pob tebyg, o bryd bynnag y gadawyd y tai hynny yn wag dros y 10 neu 15 mlynedd diwethaf? Baw cŵn, sy'n broblem fythol - er gwaethaf gwaith caled cyngor Abertawe, sydd wedi gwneud gwaith rhagorol o ran cael biniau baw cŵn, rwyf yn aml yn poeni na all cŵn ddarllen yn dda iawn a'u bod yn methu â rhoi eu llanast yn y biniau, ac mae'n amlwg nad yw eu perchnogion yn gallu darllen o gwbl. Ac wedyn ansawdd yr aer. Dechreuaf gydag un o straeon llwyddiant mawr y blynyddoedd diwethaf - ailgylchu a'r gostyngiad mewn tirlenwi. Yn ôl ffigurau a welais yn ddiweddar, mae gostyngiad o dros 70 y cant wedi bod yn y gwastraff a anfonir i safleoedd tirlenwi gan awdurdodau lleol o'i gymharu â phan oedd hynny ar ei anterth. Mae Llywodraeth Lafur Cymru, a'r rhan fwyaf o fy etholwyr i, a minnau eisiau gweld Cymru ddiwastraff. Ni fydd hynny'n bosibl oherwydd bydd gennych bob amser rywfaint o wastraff gweddilliol, ond mae angen i ni symud tuag at cyn lleied o wastraff ag y gallwn mewn gwirionedd. Mae cenedl ddiwastraff yn uchelgais gwych. Mae cyfraddau ailgylchu wedi cynyddu'n fwy nag mewn unrhyw le arall ledled y DU yn ystod y degawd diwethaf, ac mae Cymru bellach yn arwain y DU o ran ailgylchu gwastraff trefol. Pe byddem yn wlad ar ein pennau ein hunain, byddem yn bedwerydd yn yr Undeb Ewropeaidd. Dylai llawer o'r clod am hyn fynd i awdurdodau lleol - eu harweinwyr cyngor sy'n ei hyrwyddo, a'r rhai hynny sy'n gweithio ym maes sbwriel ac ailgylchu sy'n gwneud iddo ddigwydd. Mae problem troseddau gwastraff - neu dipio anghyfreithlon, fel y caiff ei alw gan amlaf - yn gost sylweddol i awdurdodau lleol. Yn anffodus, mae pobl sy'n tipio'n anghyfreithlon yn mynd i rai o'r lleoedd mwyaf anhygyrch - i lawr lonydd bach ac ati - sydd hefyd yn creu problem enfawr i'w gasglu wedyn. Gallai fod yn beryglus i'r amgylchedd, gallai fygwth iechyd pobl, gallai hefyd fod yn beryglus i anifeiliaid, ond mae bob amser yn hyll - ble bynnag y mae, mae'n hyll - pa un a yw'n beryglus ai peidio, mae'n hyll ac mae'n broblem. Rwyf bob amser yn gofyn y cwestiwn, 'A fyddwn i'n hoffi byw mewn ardal lle caiff gwastraff sylweddol ei daflu?' Os mai fy ateb i yw 'na', mae'n rhaid mai 'na' fyddai ateb gweddill fy etholwyr hefyd. Mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi defnyddio pwerau newydd i gryfhau gallu Cyfoeth Naturiol Cymru i gymryd camau cyflymach a mwy effeithiol i fynd i'r afael â'r gyfran fach iawn o weithredwyr anghyfreithlon sy'n perfformio'n wael yn y diwydiant gwastraff. Rydym yn edrych ar y Bil presennol sydd ar ei daith drwy'r Cynulliad, a bydd hwnnw, gobeithio, gydag awgrymiadau gan y Gweinidog, Mark Drakeford, yn golygu bod pobl sydd yn sefydlu eu safleoedd anghyfreithlon eu hunain yn gorfod talu ddwywaith, a dylai hynny roi diwedd ar y mater. Mae tipio anghyfreithlon yn bla ar gymunedau. Ni ellir cyflwyno dirwy cosb benodedig yn ddigon cyflym yn fy marn i. Dal pobl a rhoi dirwy iddyn nhw, yn hytrach na gorfod mynd drwy'r broses gyfan o fynd â nhw i'r llys. Gadewch i ni gael dirwy cosb benodedig. Gadewch i ni ddal y tipwyr anghyfreithlon hyn. Nid dim ond pobl yn dympio ambell i fag yw hyn - weithiau mae'r tipio anghyfreithlon wedi'i drefnu pan fo llwythi lori yn cael eu dympio, yn aml mewn ardaloedd lle nad oes llawer iawn o dai o'u cwmpas, lle y mae pobl yn ceisio osgoi talu pris i gael gwared ar y gwastraff sydd ganddyn nhw. Rwyf am ymuno â phawb arall yn awr drwy sôn am dagfeydd traffig, allyriadau carbon a chyflwr yr aer. Effeithir ar rai cymunedau, fel Hafod yn Abertawe, gan lefelau uchel o lygredd o drafnidiaeth ffyrdd. Mae'n bwysig bod Llywodraeth Cymru yn gweithio gydag awdurdodau lleol i'w helpu i weithredu eu cyfrifoldebau rheoli ansawdd aer lleol, ac i dargedu ardaloedd sy'n achosi problemau drwy gynlluniau gweithredu ar ansawdd aer lleol. Weithiau, gellir cyflawni hyn drwy gael mwy o bobl i gerdded a beicio. Ar adegau eraill, mae angen ffordd osgoi arnom er mwyn sicrhau nad yw ceir yn llonydd neu'n symud yn araf drwy ein cymunedau. Ceir prif ffyrdd - mae ffordd Castell-nedd sy'n mynd trwy Hafod yn brif ffordd - lle mae traffig yn symud yn araf ac sydd mewn cwm lle y mae'r aer yn symud yn y fath fodd fel bo'r gronynnau yn cael eu cadw'n agos at y ddaear. Mae yna rai pobl a fydd yn dweud nad ffordd ychwanegol yw'r ateb. Wel, rwy'n croesawu ffordd ddosbarthu Morfa sy'n agor yn fuan, ac a fydd yn lleihau traffig yn yr Hafod. I'r rhai hynny nad ydyn nhw'n credu mewn gwaith ffordd o'r fath, dyma ddau awgrym: ceisiwch fyw yno a gofyn i'r bobl sydd yn byw yno. Nid ffyrdd newydd yw'r ateb ym mhob man, ond ni ellir eu diystyru fel dewis. Yn olaf, fel rhywun a aned ac a dreuliodd ei fywyd cynnar yng nghwm isaf Abertawe pan allai fod wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer unrhyw ffilm a oedd eisiau dangos tirwedd drefol wedi'i chreithio gan ddiwydiant, rwyf eisiau gadael gwell amgylchedd i'm plant.