English: When the Welsh Government declared a climate emergency in 2019, many of us expected radical action, and in some policy areas we've seen strong ambition on homes, energy, forestry - the list goes on - all tied together by a bold net-zero target for 2050, but we all know that more radical ambition is needed, and more action to underpin it. Today's debate concerns transport, an area of policy where the Welsh Government, I'm afraid, has fallen short despite the fact that 17 per cent of Wales's emissions derive from this area. Let's talk about tolls, what's already come up. The Welsh Government has floated the idea of motorists in Wales paying to use roads in a bid to tackle air pollution. Obviously, a clean air Act is something that I very much champion, but the Welsh Government has not gone further so far than consulting the public on the issue, suggesting tolls around the M4 around Newport and the A470 around Pontypridd. Following criticism - and I know that this has already come up in the previous contribution - the Welsh Government has said that there aren't any concrete plans for these tolls. And this is difficult - I recognise this is a difficult issue. We all want to get to grips with the climate emergency, it's a very difficult situation, but these tolls, if introduced, would hurt the poorest in society. We know that tackling both the climate crisis and the pollution crisis requires integrated thinking and ways of encouraging people to change their habits in ways that will bring them with us. Even with tolls in place with the Severn crossing, for example, over several years traffic typically increased by about 4 per cent year on year. Often, what tolls would actually do is drive people to avoid the charges by taking an alternative route through communities, leading to more congestion and air pollution in small towns and villages. But the problem remains as well that the removal of tolls on the Severn crossing also increased traffic, and therefore increased carbon emissions and air pollution. Data from Highways England has illustrated that following the scrapping of those tolls, there was an 18 per cent increase in crossings over the Severn crossing itself, and a 34 per cent increase over the old Severn bridge. So, tolls or no tolls, emissions go up. Our habits, it seems, are hard-wired. Now, many people and businesses are still dependent on roads, and a dramatic shift is required to reach net zero by 2050. I would welcome comments from the Deputy Minister about plans to invest in electric vehicles, in charging infrastructure, R&D to improve existing technologies and to develop the technologies of tomorrow. The Welsh Government could explore ideas like electric-only highways and tunnels in areas of high air pollution and congestion. Crucially, Dirprwy Lywydd, we believe that Wales should be an interconnected community of communities, and people across Wales need to be connected to each other by a truly integrated public transport system with a greater reliance on environmentally friendly modes of travel. I recognise that this is an area where the Deputy Minister feels very passionately, but I'm sure that he will agree with me that it will require an even greater investment for the ambition to be met with action. Why not task Transport for Wales with creating an all-Wales rail network connecting the north and the south and enabling rail traffic between the major centres of population? Why not combine rail with a regulated bus service, and why not give local authorities the power to establish their own municipal bus companies? And, of course, we must see the full devolution, with adequate funding, of all rail services in Wales. The current situation for railways just has not worked. Can we really trust Westminster to deliver vital changes in Wales? I think we already know the answer to that. So, in closing, Dirprwy Lywydd, let's ensure that we take people with us on this journey. Let's not penalise those who can't afford it. Let's instead offer them better transport opportunities. Let's improve public and greener transport infrastructure before thinking of tolls and road pricing on Welsh roads.
Welsh: Pan ddatganodd Llywodraeth Cymru argyfwng hinsawdd yn 2019, roedd llawer ohonom yn disgwyl gweld gweithredu radical, ac mewn rhai meysydd polisi rydym wedi gweld uchelgais cryf mewn perthynas â chartrefi, ynni, coedwigaeth - mae'r rhestr yn parhau - i gyd wedi'i glymu gyda'i gilydd gan darged sero-net beiddgar ar gyfer 2050, ond gwyddom i gyd fod angen uchelgais mwy radical, a mwy o weithredu'n sail iddo. Mae'r ddadl heddiw yn ymwneud â thrafnidiaeth, maes polisi y mae arnaf ofn fod Llywodraeth Cymru wedi methu cyrraedd ei nodau ynddo er gwaethaf y ffaith bod 17 y cant o allyriadau Cymru yn deillio ohono. Gadewch inni siarad am dollau, pwnc sydd eisoes wedi codi. Mae Llywodraeth Cymru wedi awgrymu'r syniad fod modurwyr yng Nghymru yn talu i ddefnyddio ffyrdd er mwyn ceisio mynd i'r afael â llygredd aer. Yn amlwg, mae Deddf aer glân yn rhywbeth rwy'n ei gefnogi'n gryf, ond nid yw Llywodraeth Cymru wedi mynd ymhellach hyd yma nag ymgynghori â'r cyhoedd ar y mater, gan awgrymu tollau o amgylch yr M4 yn ardal Casnewydd a'r A470 yn ardal Pontypridd. Yn sgil beirniadaeth - a gwn fod hyn eisoes wedi codi yn y cyfraniad blaenorol - mae Llywodraeth Cymru wedi dweud nad oes unrhyw gynlluniau pendant ar gyfer y tollau hyn. Ac mae hyn yn anodd - rwy'n cydnabod bod hwn yn fater anodd. Mae pawb ohonom am fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd, mae'n sefyllfa anodd iawn, ond byddai'r tollau hyn, o'u cyflwyno, yn brifo'r tlotaf mewn cymdeithas. Gwyddom fod mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a'r argyfwng llygredd yn galw am feddwl integredig a dulliau o annog pobl i newid eu harferion mewn ffyrdd a fydd yn dod â hwy gyda ni. Hyd yn oed gyda'r tollau ar waith i groesi afon Hafren, er enghraifft, dros nifer o flynyddoedd cynyddodd y traffig oddeutu 4 y cant o flwyddyn i flwyddyn. Yn aml, yr hyn y byddai tollau'n ei wneud mewn gwirionedd yw cymell pobl i osgoi'r taliadau drwy ddilyn llwybr arall drwy gymunedau, gan arwain at fwy o dagfeydd a llygredd aer mewn trefi a phentrefi bach. Ond mae'r broblem yn dal i fodoli hefyd fod dileu tollau croesi afon Hafren hefyd wedi cynyddu traffig, ac felly wedi cynyddu allyriadau carbon a llygredd aer. Mae data gan Highways England wedi dangos, ar ôl cael gwared ar y tollau hynny, fod cynnydd o 18 y cant wedi bod yn y traffig sy'n croesi pont Hafren ei hun, a chynnydd o 34 y cant dros yr hen bont Hafren. Felly, gyda thollau neu heb dollau, mae'r allyriadau'n codi. Mae'n ymddangos bod ein harferion wedi gwreiddio'n ddwfn. Nawr, mae llawer o bobl a busnesau yn dal i ddibynnu ar ffyrdd, ac mae angen newid dramatig i gyrraedd sero-net erbyn 2050. Byddwn yn croesawu sylwadau gan y Dirprwy Weinidog am gynlluniau i fuddsoddi mewn cerbydau trydan a'r seilwaith gwefru, ymchwil a datblygu i wella technolegau sy'n bodoli eisoes ac i ddatblygu technolegau'r dyfodol. Gallai Llywodraeth Cymru archwilio syniadau fel priffyrdd trydan yn unig a thwneli mewn ardaloedd lle ceir llygredd aer uchel a thagfeydd. Yn hollbwysig, Ddirprwy Lywydd, credwn y dylai Cymru fod yn gymuned gydgysylltiedig o gymunedau, ac mae angen i bobl ledled Cymru gael eu cysylltu â'i gilydd gan system drafnidiaeth gyhoeddus wirioneddol integredig gyda mwy o ddibyniaeth ar ddulliau teithio ecogyfeillgar. Rwy'n cydnabod bod hwn yn faes y mae'r Dirprwy Weinidog yn teimlo'n angerddol iawn yn ei gylch, ond rwy'n siŵr y bydd yn cytuno y bydd angen mwy fyth o fuddsoddiad i allu gwireddu'r uchelgais. Beth am ofyn i Trafnidiaeth Cymru greu rhwydwaith rheilffyrdd i Gymru gyfan sy'n cysylltu'r gogledd a'r de a galluogi traffig rheilffordd rhwng prif ganolfannau poblogaeth? Beth am gyfuno rheilffyrdd â gwasanaeth bws wedi'i reoleiddio, a beth am roi pŵer i awdurdodau lleol sefydlu eu cwmnïau bysiau trefol eu hunain? Ac wrth gwrs, rhaid inni weld datganoli'r holl wasanaethau rheilffyrdd yn llawn yng Nghymru, gyda chyllid digonol. Nid yw'r sefyllfa bresennol ar gyfer y rheilffyrdd wedi gweithio. A allwn ni ymddiried yn San Steffan i gyflawni newidiadau hanfodol yng Nghymru? Credaf ein bod eisoes yn gwybod yr ateb i hynny. Felly, wrth gloi, Ddirprwy Lywydd, gadewch inni sicrhau ein bod yn mynd â phobl gyda ni ar y daith hon. Gadewch inni beidio â chosbi'r rhai sy'n methu ei fforddio. Gadewch inni yn hytrach gynnig gwell cyfleoedd trafnidiaeth iddynt. Beth am wella seilwaith trafnidiaeth gyhoeddus a'i wneud yn wyrddach cyn meddwl am dollau a phrisiau ffyrdd ar ffyrdd Cymru.