English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. I'm pleased to say that, on Monday, 2 October, I formally laid the Public Services Ombudsman (Wales) Bill before the Assembly. This is the first time that a committee has introduced a Bill since the Assembly gained full primary law-making powers. The Bill represents a significant amount of work undertaken over a number of years and I would like to place on record my thanks to the fourth Assembly's Finance Committee, chaired by Jocelyn Davies, for its commitment to developing the Bill. The ombudsman's role is currently governed by the Public Services Ombudsman (Wales) Act 2005. This Bill restates that Act, while also setting out a number of new powers, creating one piece of bilingual legislation that will form part of the Welsh statute book. The 2005 Act has facilitated public access to the ombudsman's service. It has enabled the resolution of disputes and provided redress for individuals. In its focus on complaints handling in the public sector, the 2005 Act has also stimulated improvement in the delivery of public services. However, since the introduction of the 2005 Act, best practice and international standards for ombudsmen have moved on. Developments include the strengthening of powers of ombudsmen in Scotland and Northern Ireland. In the fourth Assembly, the Finance Committee undertook a public consultation to inform its inquiry into the proposals to extend the ombudsman's powers. Following this inquiry, the committee drafted a Bill. In early October 2015, that committee consulted on the draft Bill. The responses were generally supportive of the provisions in the draft Bill. Since there was not sufficient time in the fourth Assembly to introduce a Bill, that Finance Committee recommended that the legislation be taken forward as soon as possible in the fifth Assembly. The Finance Committee in this fifth Assembly has considered the draft Bill, seeking evidence from the ombudsman, as well as giving further consideration to the estimates of the costs and benefits of the Bill's provisions. The Finance Committee, therefore, agreed to introduce the Bill to strengthen the role of the ombudsman and, in doing so, futureproof the legislation while making it citizen-centred. I will now talk about these new provisions in this Bill. They will allow the ombudsman to accept oral complaints, which will therefore improve social justice and equal opportunities, and contribute to the Welsh Government's commitment to create a fair and equitable Wales. We believe it will facilitate and improve the making of complaints by the most vulnerable and deprived members of society, such as people with learning difficulties, the homeless and the elderly. By removing the requirement to make a complaint in writing, the Bill will also futureproof access to the ombudsman's services, allowing his office to develop guidance to respond to future developments, such as advances in technology - apps, smartphones et cetera. The Bill will also include provision for the ombudsman to conduct own-initiative investigations. While requiring criteria specified on the face of the Bill to be satisfied prior to beginning an investigation, the power to conduct own-initiative investigations will provide a mechanism to protect the most vulnerable and give attention to the dignity of individuals. It also has wider benefits. It will enable the ombudsman to be more responsive to citizens since it allows him to investigate matters reported anonymously, strengthening the citizen's voice. The Bill allows the ombudsman to investigate matters relating to the private health services, which include medical treatment and nursing care - an element of a complaint in a public/private pathway. This will enable the ombudsman to explore the whole of a complaint, meaning that investigations can follow the citizen and not the sector. Currently, under the 2005 Act, the ombudsman has jurisdiction to investigate where the NHS commissions private medical treatment for patients, but not where such treatment is commissioned by patients themselves. Where patients commission private treatment, they currently have to make separate complaints for the public and private elements to the ombudsman and the private sector provider respectively. This is not satisfactory for the citizens in Wales. For example, in giving evidence to the Finance Committee explaining these problems, the ombudsman noted a recent complaint. A member of the public had contacted his office in respect of the treatment provided to her late husband who had received treatment in the NHS, and who had then had private treatment before returning to the health service. The ombudsman noted that the individual had to wait five and a half years to get a response, which is clearly unacceptable. The provisions of the Bill will also drive improvements in public services and in complaints handling. Currently, a model complaints policy is in place in Wales to help achieve consistency across public services. Evidence shows that, while the position is improving, adoption across the public sector is not consistent. We hope that the Bill will address this. The provisions in the Bill for complaints handling and procedures propose a similar approach for Wales as that in Scotland. This means that, for the first time, there will be regular, reliable and comparable data on complaints across the public sector. This, hopefully, will drive accountability and improvement in public services, transparency in reporting, and will empower the scrutiny process for which data and information are critical. As a committee, we believe it is more important than ever that public services should deliver for the people of Wales and that the public services ombudsman is empowered to ensure that our services are citizen centred. The public needs to have confidence in the ombudsman to investigate where they believe they have suffered injustice or hardship or some transgression through maladministration, or in the way that services are delivered, and we believe that this Bill will go some way to achieving this. It is for these reasons that, in the opinion of the Finance Committee, the Public Services Ombudsman (Wales) Bill is necessary, and therefore, on behalf of the committee, I commend the Bill to the Assembly.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae'n dda gen i ddweud, ar ddydd Llun, 2 Hydref, gosodais Fil Ombwdsman Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) yn ffurfiol gerbron y Cynulliad. Dyma'r tro cyntaf i bwyllgor gyflwyno Bil ers i'r Cynulliad gael pwerau deddfu sylfaenol llawn. Mae'r Bil wedi bod yn destun gwaith helaeth dros nifer o flynyddoedd a hoffwn gofnodi fy niolch i Bwyllgor Cyllid y pedwerydd Cynulliad, dan gadeiryddiaeth Jocelyn Davies, am ei ymrwymiad i ddatblygu'r Bil. Ar hyn o bryd, mae'r ombwdsmon yn ymgymryd â'i rôl o dan Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005. Mae'r Bil hwn yn ailddatgan y Ddeddf honno, gan amlinellu hefyd nifer o bwerau newydd i greu un darn o ddeddfwriaeth ddwyieithog a fydd yn rhan o lyfr statud Cymru. Mae Deddf 2005 wedi hwyluso mynediad y cyhoedd at wasanaethau'r ombwdsmon. Mae wedi arwain at ddatrys anghydfodau ac wedi bod yn ffordd i unigolion gael iawn am gamwedd. Drwy ganolbwyntio ar ymdrin â chwynion yn y sector cyhoeddus, mae Deddf 2005 hefyd wedi ysgogi gwelliant o ran y ffordd y caiff gwasanaethau cyhoeddus eu darparu. Fodd bynnag, ers cyflwyno Deddf 2005, mae'r arfer gorau a'r safonau rhyngwladol ar gyfer ombwdsmyn wedi symud ymlaen. Mae'r datblygiadau hyn yn cynnwys cryfhau pwerau ombwdsmyn yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Yn y pedwerydd Cynulliad, cynhaliodd y Pwyllgor Cyllid ymgynghoriad cyhoeddus i lywio ei ymchwiliad i'r cynigion i ymestyn pwerau'r ombwdsmon. Yn dilyn yr ymchwiliad hwn, lluniwyd Bil gan y pwyllgor. Ymgynghorodd y pwyllgor hwnnw ar y Bil drafft ddechrau mis Hydref 2015. Yn gyffredinol, roedd yr ymatebion yn gefnogol o ddarpariaethau'r Bil drafft. Gan nad oedd digon o amser yn y pedwerydd Cynulliad i gyflwyno Bil, argymhellodd y Pwyllgor Cyllid y dylid cyflwyno'r ddeddfwriaeth cyn gynted â phosib yn y pumed Cynulliad. Mae'r Pwyllgor Cyllid yn y pumed Cynulliad wedi ystyried y Bil drafft, gan ofyn am dystiolaeth gan yr ombwdsmon, yn ogystal â rhoi ystyriaeth bellach i'r amcangyfrifon o gostau a manteision darpariaethau'r Bil. Cytunodd y Pwyllgor Cyllid, felly, i gyflwyno'r Bil i gryfhau rôl yr ombwdsmon, gan baratoi'r ddeddfwriaeth ar gyfer unrhyw beth a ddaw yn y dyfodol a gan sicrhau ei bod yn canolbwyntio ar y dinesydd. Gwnaf sôn nawr ychydig am y darpariaethau newydd yn y Bil hwn. Bydd y Bil yn caniatáu i'r ombwdsmon dderbyn cwynion llafar, gan wella cyfiawnder cymdeithasol, felly, a chyfle cyfartal, ac yn cyfrannu at ymrwymiad Llywodraeth Cymru i greu Cymru deg a chyfiawn. Rydym yn credu y bydd yn hwyluso a gwella'r broses o wneud cwynion gan yr aelodau mwyaf bregus ac amddifadus o gymdeithas, fel pobl ag anawsterau dysgu, pobl ddigartref a'r henoed. Drwy gael gwared ar y gofyniad i wneud cwyn yn ysgrifenedig yn unig, bydd y Bil hefyd yn sicrhau mynediad at wasanaethau'r ombwdsmon yn y dyfodol, gan ganiatáu i'w swyddfa ddatblygu canllawiau i ymateb i ddatblygiadau'r dyfodol, megis datblygiadau ym maes technoleg - 'apps', 'smartphones' ac ati. Bydd y Bil hefyd yn cynnwys darpariaethau i'r ombwdsmon gynnal ymchwiliadau ar ei liwt ei hun. Bydd angen bodloni meini prawf sydd wedi'u pennu ar wyneb y Bil cyn dechrau ymchwiliad o'r fath, ond bydd y pŵer i gynnal ymchwiliadau ar ei liwt ei hunan yn ffordd o ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed a rhoi sylwi i urddas unigolion. Mae manteision ehangach i hyn hefyd. Bydd yn galluogi'r ombwdsmon i ymateb yn well i ddinasyddion gan ei fod yn caniatáu iddo fe ymchwilio i faterion a ddaw i law yn ddienw, gan gryfhau llais y dinesydd. Mae'r Bil yn caniatáu i'r ombwdsmon ymchwilio i faterion sy'n ymwneud â'r elfen gwasanaethau iechyd preifat, gan gynnwys triniaeth feddygol a gofal nyrsio, a ddaw mewn cwyn mewn llwybr cyhoeddus/preifat gyda'i gilydd. Bydd hyn yn galluogi'r ombwdsmon i ymchwilio i'r gŵyn gyfan, sy'n golygu y gall ymchwiliadau ddilyn y dinesydd yn hytrach na dilyn y sector. Ar hyn o bryd, o dan Ddeddf 2005, mae gan yr ombwdsmon yr awdurdod i ymchwilio lle mae'r gwasanaeth iechyd gwladol wedi comisiynu triniaeth feddygol yn breifat i gleifion, ond nid lle mae cleifion eu hunain yn comisiynu triniaeth o'r fath. Os yw cleifion yn comisiynu triniaeth breifat, ar hyn o bryd mae'n rhaid iddyn nhw wneud cwynion ar wahân ar gyfer yr elfennau cyhoeddus a phreifat i'r ombwdsmon a'r darparwr sector preifat. Nid yw hyn yn foddhaol i ddinasyddion Cymru. Er enghraifft, wrth roi tystiolaeth i'r Pwyllgor Cyllid yn egluro'r problemau hyn, soniodd yr ombwdsmon am gŵyn ddiweddar. Roedd aelod o'r cyhoedd wedi cysylltu â'i swyddfa ynghylch y driniaeth a ddarparwyd i'w diweddar ŵr a gafodd driniaeth drwy'r gwasanaeth iechyd gwladol, yna triniaeth breifat, cyn dychwelyd i'r gwasanaeth iechyd eto. Dywedodd yr ombwdsmon y bu'n rhaid i'r unigolyn aros pum mlynedd a hanner i gael ymateb, sy'n amlwg yn annerbyniol. Bydd darpariaethau'r Bil hefyd yn ysgogi gwelliannau mewn gwasanaethau cyhoeddus ac o ran ymdrin â chwynion. Mae model o bolisi cwynion ar waith yng Nghymru ar hyn o bryd i helpu i sicrhau cysondeb ar draws gwasanaethau cyhoeddus. Mae tystiolaeth yn dangos, er bod y sefyllfa'n gwella, nad yw'r sector cyhoeddus yn ei fabwysiadu mewn ffordd gyson. Rydym yn gobeithio y bydd y Bil yn mynd i'r afael â hyn. Mae darpariaethau'r Bil ar gyfer ymdrin â chwynion a gweithdrefnau yn cynnig dull tebyg i Gymru i'r hyn sydd yn yr Alban ar hyn o bryd. Mae hyn yn golygu, am y tro cyntaf, y bydd data rheolaidd, dibynadwy a chymaradwy ar gael ynglŷn â chwynion ar draws y sector cyhoeddus. Bydd hyn, gobeithio, yn ysgogi atebolrwydd a gwelliant mewn gwasanaethau cyhoeddus, yn arwain at dryloywder o ran adrodd ac yn grymuso'r broses graffu, lle mae data a gwybodaeth yn hanfodol. Fel pwyllgor, rydym yn credu ei bod hi'n bwysicach nag erioed fod gwasanaethau cyhoeddus yn cyflawni ar gyfer pobl Cymru a bod yr ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus yn cael y grym priodol i sicrhau bod ein gwasanaethau'n canolbwyntio ar y dinesydd. Mae angen i'r cyhoedd fod â hyder yn yr ombwdsmon a swyddogaeth yr ombwdsmon i ymchwilio os ydynt yn credu eu bod wedi dioddef anghyfiawnder neu galedi neu rhyw gamwedd drwy gamweinyddiaeth, neu yn y ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu, ac rydym yn credu y bydd y Bil hwn yn mynd dipyn o'r ffordd i gyflawni hyn. Dyma pam, ym marn y Pwyllgor Cyllid, fod angen Bil Ombwdsman Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru), ac felly, ar ran y pwyllgor, rwy'n cymeradwyo'r Bil i'r Cynulliad.