English: Now, when the history of the fifth Assembly is written, I think it is our willingness to use our powers over taxation that will mark a clear dividing line, a dividing line that shows the political maturity of this Parliament, a sign of our commitment to use all the tools at our disposal and a promise to the Welsh people to do all we can to create a more prosperous Wales. Nowhere is this clearer than in the ambitious raft of potential new taxes the current First Minister unveiled back in October 2017, and crucial among these is the suggestion of a levy to fund social care. But we must be under no illusion: the challenge to provide the appropriate social care to meet the needs of our society is a considerable one, as I think every speaker in this debate has actually mentioned so far. Now, around a third of local government spending in Wales is allocated to social care for over-65's, and if you speak to any council leader, they will impress upon you that this is their biggest concern about budgets moving forward. And population trends suggest that this burden is only set to grow. Numbers aged over 65 will increase both absolutely and proportionally over the next decade and the numbers needed in care could increase by a quarter. An ageing population, combined with rising costs and increasingly complex and chronic conditions, will pose economic challenges. The Health Foundation noted in 2015 that Wales spent nearly £400 per person on social care, and that's excluding children and family services. They also estimated that costs would rise by over 4 per cent a year over the next 15 years, and that would mean that by 2030-1 we'd be spending an additional £1 billion on social care in Wales. Determining a workable solution within the straitjacket of austerity also poses problems. I won't be supporting the first amendment. It misses the very obvious point that our budgets are constrained by the spending decisions taken at Westminster. In turn, this constrains the budgets that can be passed on to local government. If our budget had kept pace with the growth in gross domestic product, Wales would have £4 billion extra to invest in local government, social care and other services, but despite these pressures, the Welsh Government has continued to prioritise social care. For example, the 2019-20 budget contains an extra £50 million to alleviate the frontline pressures on local government. It is clear that the failed Westminster orthodoxy of austerity is impinging on our ability to provide current and future demands. However, the problem is more deep-rooted than this. Even if our economy and budget grew at a faster rate than the cost of care, we would still face a spending gap that we'd need to bridge. We, therefore, need to seek evidence-based solutions that meet the challenges and Professor Holtham's report provides a critical contribution to this debate and road-maps one solution. Holtham explores the arguments and the various models of determining a sustainable and fairly funded outcome, but his conclusion is clear: raising a specific levy to pay for a specific outcome would meet public concerns, especially if such a levy is age and income dependent and contributory with the social security system stepping in to help those who need it. Holtham also powerfully explains why a funded system would be more efficient than a pay-as-you-go system. Rates could be smoothed and equitable between generations. Hypothecated outcomes would provide cast-iron guarantees for hypothecated input and it could potentially offer wider economic benefits acting as a community fund to promote national growth. As Holtham notes in conclusion, a funded contributory scheme could provide a viable solution to the problem of funding social care in an era of demographic change. Such a scheme would meet shifts in the age profile of Welsh citizens. Again, it would also be self-sustaining. There will be questions that require further deliberation, of course, but this offers one pragmatic solution to what is the most critical of future needs: ensuring that we meet the care needs of current and future generations and doing so in a way that enshrines dignity and the very best standards. Moreover, Holtham provides a solution that seems to have a certain consensus behind it - in my party, at least. Our recent leadership election certainly generated a range of brilliant ideas from all candidates, but one area where there was a significant amount of agreement was in terms of Holtham and a social care levy. I look forward to these ideas being taken forward.
Welsh: Nawr, pan ysgrifennir hanes y pumed Cynulliad, rwy'n credu mai ein parodrwydd ni i ddefnyddio ein pwerau dros drethiant fydd yn nodi rhaniad clir, rhaniad clir sy'n dangos aeddfedrwydd gwleidyddol y Senedd hon, arwydd o'n hymrwymiad i ddefnyddio'r holl ddulliau sydd ar gael inni ac addewid i bobl Cymru y byddwn ni'n gwneud popeth yn ein gallu i greu Cymru fwy llewyrchus. Nid yw hyn yn fwy clir nag yn y gyfres uchelgeisiol o drethi newydd posib y cyflwynodd y Prif Weinidog yn ôl ym mis Hydref 2017, ac yn allweddol ymhlith y rhain mae awgrym o ardoll i ariannu gofal cymdeithasol. Ond ni ddylem ni fod o dan unrhyw amheuaeth: mae'r her i ddarparu gofal cymdeithasol priodol i ddiwallu anghenion ein cymdeithas yn un sylweddol, rhywbeth, rwy'n credu y mae pob siaradwr yn y ddadl hon hyd yma wedi ei grybwyll mewn gwirionedd. Nawr, dyrennir tua un rhan o dair o wariant llywodraeth leol yng Nghymru ar gyfer gofal cymdeithasol i'r rhai dros 65 oed, a phetaech chi'n siarad ag unrhyw arweinydd Cyngor, byddai'n pwysleisio mai hyn sy'n ei bryderu fwyaf ynghylch cyllidebau wrth gamu i'r dyfodol. Ac awgryma tueddiadau poblogaeth mai dim ond cynyddu a wnaiff y baich hwn. Bydd y niferoedd dros 65 oed yn cynyddu'n absoliwt ac fel cyfran dros y degawd nesaf a gallai'r niferoedd sydd angen gofal gynyddu chwarter gwaith yn fwy. Bydd poblogaeth sy'n heneiddio, ynghyd â chostau cynyddol a chyflyrau cronig a chymhleth cynyddol, yn gosod heriau economaidd. Nododd y Sefydliad Iechyd yn 2015 bod Cymru yn gwario bron i £400 y pen ar ofal cymdeithasol, a hynny heb gynnwys gwasanaethau plant a theuluoedd. Roedden nhw hefyd yn amcangyfrif y byddai costau'n cynyddu dros 4 y cant y flwyddyn dros y 15 mlynedd nesaf, a byddai hynny'n golygu erbyn 2030-1 y byddwn ni'n gwario £1 biliwn ychwanegol ar ofal cymdeithasol yng Nghymru. Mae penderfynu ar ateb sy'n ymarferol bosib o fewn hualau cyni hefyd yn achosi problemau. Ni fyddaf i'n cefnogi'r gwelliant cyntaf. Mae'n methu'r pwynt amlwg iawn bod ein cyllidebau yn cael eu cyfyngu gan y penderfyniadau ynghylch gwariant a wneir yn San Steffan. Yn ei dro, mae hyn yn cyfyngu ar y cyllidebau y gellir eu trosglwyddo i lywodraeth leol. Petai ein cyllideb wedi tyfu ar yr un raddfa â thwf cynnyrch domestig gros, byddai gan Gymru £4 biliwn ychwanegol i fuddsoddi mewn llywodraeth leol, gofal cymdeithasol a gwasanaethau eraill, ond er gwaethaf y pwysau hyn, mae Llywodraeth Cymru wedi parhau i flaenoriaethu gofal cymdeithasol. Er enghraifft, mae cyllideb 2019-20 yn cynnwys £50 miliwn yn ychwanegol i leihau'r pwysau rheng flaen ar lywodraeth leol. Mae'n amlwg bod agwedd ddigyfaddawd a ffaeledig San Steffan tuag at gyni yn amharu ar ein gallu i ddarparu ar gyfer anghenion y presennol a'r dyfodol. Fodd bynnag, mae'r broblem yn ddyfnach na hyn. Hyd yn oed pe byddai ein heconomi a'n cyllideb yn tyfu ar raddfa gyflymach na chost gofal, byddem yn dal i wynebu bwlch gwariant y byddai angen inni ei bontio. Felly, mae angen i ni chwilio am atebion sy'n seiliedig ar dystiolaeth ac sy'n ymateb i'r heriau ac mae adroddiad yr Athro Holtham yn gyfraniad hollbwysig at y ddadl hon ac yn cynnig un ffordd o ateb y broblem. Mae Holtham yn edrych ar y dadleuon a'r gwahanol fodelau i benderfynu ar ganlyniad cynaliadwy wedi'i ariannu'n deg, ond mae ei gasgliad yn glir: byddai codi ardoll i dalu am ganlyniad penodol yn mynd i'r afael â phryderon y cyhoedd, yn enwedig pe byddai ardoll o'r fath yn dibynnu ar oedran ac incwm ac yn gyfrannol, gyda'r system nawdd cymdeithasol yn helpu'r rhai sydd ei angen. Mae Holtham hefyd yn egluro'n rymus pam y byddai system wedi'i ariannu yn fwy effeithlon na system o dalu wrth ddefnyddio. Gallai'r cyfraddau fod yn wastad a chyfartal rhwng y cenedlaethau. Byddai'r swm neilltuedig a delir allan yn rhoi sicrwydd pendant o ran y swm neilltuedig a gyfrannwyd a gallai o bosib gynnig manteision economaidd ehangach drwy weithredu fel cronfa gymunedol i hybu twf cenedlaethol. Fel y noda Holtham i gloi, gallai cynllun cyfrannol wedi'i ariannu gynnig ateb ymarferol i'r broblem o ariannu gofal cymdeithasol mewn cyfnod o newid demograffig. Byddai cynllun o'r fath yn bodloni newidiadau ym mhroffil oedran dinasyddion Cymru. Unwaith eto, fe fyddai hefyd yn hunan-gynhaliol. Fe geir cwestiynau a fydd angen eu hystyried ymhellach wrth gwrs, ond mae hyn yn cynnig un ateb ymarferol i angen mwyaf tyngedfennol y dyfodol: sicrhau ein bod yn diwallu anghenion cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol ac yn gwneud hynny mewn ffordd sy'n ymgorffori urddas a'r safonau gorau oll. At hyn, mae Holtham yn rhoi ateb y mae'n ymddangos bod consensws o'i blaid - yn fy mhlaid i, o leiaf. Yn sicr, cynhyrchodd ein hetholiad arweinyddiaeth diweddar amrywiaeth o syniadau gwych gan yr holl ymgeiswyr, ond un maes lle cafwyd cryn dipyn o gytundeb oedd yr un yn ymwneud â Holtham ac ardoll gofal cymdeithasol. Edrychaf ymlaen at weld y syniadau hyn yn cael eu datblygu.