English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and Plaid Cymru is pleased to support this motion today. We are not happy with the proposals that the Government is indeed trying to rush through with little scrutiny, it seems, and what could only be described as a sham consultation, and, yes, we too have noticed the scramble to arrange focus groups close to the consultation deadline - indicative, I think, of how this is being handled, with the consultation being regarded almost as an oversight. Now, last week, that quick appeal was made on a personal Facebook account by an individual who had been charged with running a number of focus groups, we are told, to discuss the matter, admitting that it was, as we heard, a 'tight turnaround', and it certainly was. The consultation period is nearly over. Somebody did suggest that CHCs could be invited to those focus groups, but a reply stated that, as the White Paper proposes their abolition, they may not be too keen to take part. Now, individuals, certainly, who sit on community health councils have got in touch with the organisers of these focus groups and have been told, in no uncertain terms, that they are not to represent the views of community health councils in those focus group meetings, and to be there as ordinary citizens and nothing else. This is not the way that consultations should take place, and the Government has been found out. But a flawed consultation isn't the sole reason for our concerns; we simply don't agree with the proposals. The first objection: the proposals to remove the independence of our community health councils. Now, the Scottish Parliament's Health and Sport Committee noted this was the effect of similar proposals in Scotland. Now, we're all for learning from Scotland where it fits, and they have, without doubt, got a lot of things right, but learning also involves learning from mistakes. We can look at a whole host of countries and the way that they tackle issues similar to ones that we need to tackle here in Wales. But it's not just looking at what they've done in Scotland or anywhere else that is important, but looking at the effects of actions that have been taken, and I think making such a body like a community health council too close to Government goes against everything that we have known about how to make such bodies effective, and Scotland have found that out after their experience with changes to governance and the oversight of health in Scotland. Hence, our amendments that we urge you to support today, and I'm grateful to the party opposite for indicating that they will be supporting that amendment today. Another objection: the notion that because Healthcare Inspectorate Wales do inspections we don't need another body going into hospitals. Dare I remind the Minister that it wasn't so long ago that HIW was heavily criticised by a committee in this Assembly, and indeed it failed to spot the poor care that was going on in the Princess of Wales Hospital? Having duplication of inspection is a good thing, and adds an additional layer of protection. And, no, CHCs aren't an inspectorate, but they know, from far more visits to hospitals, it must be said, than are conducted by HIW, what goes on in our hospitals, and crucially there is a different kind of oversight. CHCs offer a particularly important element: they measure the patient experience. And if we are to provide a better experience for our patients, ensuring that hospitals provide for them what they need and deserve and require, then we will not be succeeding in giving Wales the kind of NHS that it needs. Now, we're not arguing for the preservation of CHCs as they are. I haven't heard anybody from any CHC arguing that, forever and a day, community health councils should remain. What we are arguing for is the maintaining of their function in being an effective voice for patients in Wales. What we have in this White Paper are proposals that take away the voice of the patient. These proposals do not give patients in Wales the security, the support and the voice that they need. So, I'm afraid it's back to the drawing board.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, ac mae Plaid Cymru yn falch o gefnogi'r cynnig hwn heddiw. Nid ydym yn hapus â'r cynigion y mae'r Llywodraeth yn wir yn ceisio'u rhuthro drwodd heb fawr o graffu, mae'n ymddangos, a'r hyn na ellid ond ei ddisgrifio fel ymgynghoriad ffug, ac rydym ninnau hefyd wedi sylwi ar y sgrialfa i drefnu grwpiau ffocws yn agos at ddyddiad cau'r ymgynghoriad - sy'n arwydd o'r modd y mae hyn yn cael ei drin, rwy'n credu, gyda'r ymgynghoriad yn cael ei ystyried bron fel amryfusedd. Nawr, yr wythnos diwethaf, gwnaed yr apêl gyflym honno ar gyfrif Facebook personol gyda'r unigolyn a oedd â chyfrifoldeb dros gynnal nifer o grwpiau ffocws i drafod y mater, dywedir wrthym, yn cyfaddef ei bod, fel y clywsom, yn amserlen dynn, ac yn bendant, roedd hi'n dynn. Mae'r cyfnod ymgynghori bron ar ben. Awgrymodd rhywun y gellid gwahodd CICau i'r grwpiau ffocws hyn, ond nododd un ateb efallai na fyddent yn rhy awyddus i gymryd rhan, gan fod y Papur Gwyn yn argymell eu diddymu. Nawr, mae unigolion, yn sicr, sy'n aelodau o gynghorau iechyd cymuned wedi bod mewn cysylltiad â threfnwyr y grwpiau ffocws hyn ac wedi cael gwybod yn blwmp ac yn blaen nad ydynt i gynrychioli barn y cynghorau iechyd cymuned yng nghyfarfodydd y grwpiau ffocws, ac i fod yno fel dinasyddion cyffredin a dim byd arall. Nid dyma'r ffordd y dylai ymgynghoriadau gael eu cynnal, ac mae'r Llywodraeth wedi cael ei dal. Ond nid ymgynghori diffygiol yw'r unig reswm dros ein pryderon; yn syml iawn, nid ydym yn cytuno â'r cynigion. Y gwrthwynebiad cyntaf: y cynigion i gael gwared ar annibyniaeth ein cynghorau iechyd cymuned. Nawr, nododd Pwyllgor Iechyd a Chwaraeon Senedd yr Alban mai dyma oedd effaith cynigion tebyg yn yr Alban. Nawr, rydym yn gefnogol i ddysgu o'r Alban lle mae'n gweddu, a heb amheuaeth, maent wedi cael llawer o bethau'n iawn, ond mae dysgu hefyd yn cynnwys dysgu o gamgymeriadau. Gallwn edrych ar lu o wledydd a'r ffordd y maent yn mynd i'r afael â materion tebyg i'r rhai y mae angen i ni fynd i'r afael â hwy yma yng Nghymru. Ond nid edrych yn unig ar yr hyn y maent wedi ei wneud yn yr Alban neu yn unrhyw le arall sy'n bwysig, ond edrych ar effeithiau camau a gymerwyd, ac rwy'n credu bod gwneud corff o'r fath fel cyngor iechyd cymuned yn rhy agos at y Llywodraeth yn mynd yn erbyn popeth a wyddom ynglŷn â sut i wneud cyrff o'r fath yn effeithiol, ac mae'r Alban wedi darganfod hynny yn sgil eu profiad gyda newidiadau i'r dull o lywodraethu a goruchwylio iechyd yn yr Alban. Dyna'r rheswm dros y gwelliannau yr ydym yn eich annog i'w cefnogi heddiw, ac rwy'n ddiolchgar i'r blaid gyferbyn am nodi y byddant yn cefnogi'r gwelliant hwnnw heddiw. Gwrthwynebiad arall: y syniad nad oes arnom angen corff arall i fynd i mewn i ysbytai am fod Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn cynnal arolygiadau. A gaf fi atgoffa'r Gweinidog nad oes llawer iawn o amser ers i'r AGIC gael ei beirniadu'n hallt gan bwyllgor yn y Cynulliad hwn, ac yn wir fe fethodd â nodi'r gofal gwael a oedd yn digwydd yn Ysbyty Tywysoges Cymru? Mae dyblygu arolygu yn beth da, ac yn ychwanegu haen ychwanegol o ddiogelwch. Ac nid yw'r CICau yn arolygiaeth, ond maent yn gwybod, o lawer mwy o ymweliadau ag ysbytai nag a gynhelir gan AGIC, mae'n rhaid dweud, beth sy'n digwydd yn ein hysbytai, ac yn hollbwysig, ceir gwahanol fath o oruchwyliaeth. Mae CICau yn cynnig un elfen hynod o bwysig: maent yn mesur profiad y claf. Ac os ydym i ddarparu gwell profiadau ar gyfer ein cleifion, a sicrhau bod ysbytai yn darparu ar eu cyfer yr hyn y maent ei angen ac yn ei haeddu, yna ni fyddwn yn llwyddo i roi'r math o GIG sydd ei angen i Gymru. Nawr, nid ydym yn dadlau dros gadw'r CICau fel y maent. Nid wyf wedi clywed unrhyw un o unrhyw gyngor iechyd cymuned yn dadlau y dylai cynghorau iechyd cymuned barhau am byth. Yr hyn yr ydym yn dadlau drosto yw'r angen i gynnal eu swyddogaeth o fod yn llais effeithiol i gleifion yng Nghymru. Yr hyn sydd gennym yn y Papur Gwyn yw cynigion sy'n cael gwared ar lais y claf. Nid yw'r cynigion hyn yn rhoi'r sicrwydd, y gefnogaeth a'r llais sydd eu hangen arnynt i gleifion yng Nghymru. Felly, yn anffodus, mae angen dychwelyd at y bwrdd darlunio.