English: Thank you, Minister, for this statement today. The work involved in the development of this framework is self-evident - [ Inaudible.] Sorry, there's something in the background. The work involved in the development of this framework is self-evident, and I send my congratulations to your staff for bringing this forward in such challenging times. The framework is a wide-ranging and comprehensive document and it makes sense that development and planning cascade from Government to regions and finally to be more locally focused at authority level. I do, though, get a strange sense of déjà vu here: another lengthy consultation, another weighty tome of warm words about future generations, the homes that Wales needs, ecosystems and the climate change emergency. In the mix, as usual, is sustainability, active travel, town centres first, et cetera. All of these phrases are very well worn and appear in some form or other in a lot of Welsh Government consultations. It does, though, make perfect sense to divide the country up into regions and for planning to take place on this basis. I never saw the point - and still don't - of an international convention centre being built in Newport and now I believe there is another one planned for central Cardiff, with all the travel issues that may entail, when north Wales and possibly Wrexham would greatly benefit from such a venue. And while I applaud many of the sentiments behind this approach, why will this approach work when the local development planning process was not taken up by every local authority in a timely or meaningful manner? And let's look at the local level: despite Labour's manifesto pledge in 2016, to - and I quote - 'seek to create stronger, larger local authorities', you have done no such thing despite consultations and commissions and there is still a 22-way bun fight for the spoils, which rather flies in the face of regionalisation. So, how will that work? The document covers several areas, and due to time constraints I'll limit my remarks to just a couple of areas. Housing: it seems to me that the public sector holds many cards in this area. It has land, brownfield sites, defunct buildings - all the more so now that public sector workers are asked to stay at home - and your own staff administer the social housing grant and the public sector in Wales can call upon innovative financial schemes. So, at risk of repeating verbatim my remarks from last week's debate on second homes, why do you need a development framework to give everyone permission to do what they already can do? Wales is a small and very beautiful country, and while I can see merit in looking at sustainable energy and heating schemes across the country, I'm disappointed once again to see that wind farms remain in the mix. These are quite simply blots on the landscape and the seascape and no one ever seems to factor in the massive decommissioning costs in terms of money and carbon. Plus the fact that you won't get a windfarm in my valley, as we've already seen them off. We have a site in north Wales right for a new, clean nuclear power station and much of the legwork has already been done for tidal power schemes, so what other forms of energy generation did you consider and then discount, and what was the reaction of those living locally to these priority areas? I see that once again in the Welsh Government document, 'town centre first' features. Will you undertake here and now to make sure that the Welsh public sector starts to really channel this? The Welsh Government's own flagship buildings in north Wales, Merthyr and Aberystwyth fall well short of the mark of being located close enough to town centres to make any sort of real difference to town centres, especially now. And Wales's newest hospital near Cwmbran, while it looks absolutely magnificent, is not particularly easily accessible, especially for visitors, and nowhere near a town centre or district that will benefit from its opening. So, my final question to you, Minister, is: will the public sector in Wales, including the Welsh Government, lead by example here, or will it be another case of do as I say? Thank you.
Welsh: Diolch, Gweinidog, am y datganiad hwn heddiw. Mae'r gwaith sy'n gysylltiedig â datblygu'r fframwaith hwn yn amlwg - [ Anghlywadwy. ] Mae'n ddrwg gen i, mae rhywbeth yn y cefndir. Mae'r gwaith sy'n gysylltiedig â datblygu'r fframwaith hwn yn amlwg, ac rwy'n llongyfarch eich staff am gyflwyno hyn mewn cyfnod mor heriol. Mae'r fframwaith yn ddogfen eang a chynhwysfawr ac mae'n gwneud synnwyr bod datblygu a chynllunio yn rhaeadru o'r Llywodraeth i ranbarthau ac yn olaf i ganolbwyntio'n fwy lleol ar lefel awdurdod. Er hynny, rwyf i yn cael ymdeimlad rhyfedd o déjà vu yma: ymgynghoriad hir arall, cyfrol faith arall o eiriau cynnes am genedlaethau'r dyfodol, y cartrefi sydd eu hangen ar Gymru, ecosystemau a'r argyfwng newid yn yr hinsawdd. Wedi'i gynnwys hefyd, fel arfer, mae cynaliadwyedd, teithio llesol, canol trefi yn gyntaf, ac yn y blaen. Mae'r holl ymadroddion hyn wedi'u gorddefnyddio yn fawr iawn ac yn ymddangos ar ryw ffurf neu'i gilydd mewn llawer o ymgynghoriadau gan Lywodraeth Cymru. Er hynny, mae yn gwneud synnwyr perffaith i rannu'r wlad yn rhanbarthau ac i gynllunio ddigwydd ar y sail hon. Ni welais erioed bwynt - ac mae hyn yn wir o hyd - mewn adeiladu canolfan gynadledda ryngwladol yng Nghasnewydd ac erbyn hyn rwy'n credu bod un arall wedi'i chynllunio ar gyfer canol Caerdydd, gyda'r holl broblemau teithio y gallai hynny ei olygu, pan fyddai'r gogledd ac o bosibl Wrecsam yn elwa'n fawr ar leoliad o'r fath. Ac er fy mod i'n cymeradwyo llawer o'r teimladau sy'n sail i'r dull hwn, pam bydd y dull hwn yn gweithio pan na wnaeth pob awdurdod lleol ddefnyddio'r broses cynllunio datblygu lleol mewn modd amserol neu ystyrlon? A gadewch i ni edrych ar y lefel leol: er gwaethaf addewid maniffesto Llafur yn 2016, i - ac rwy'n dyfynnu - 'ceisio creu awdurdodau lleol cryfach, mwy', nid ydych wedi gwneud dim o'r fath er gwaethaf ymgynghoriadau a chomisiynau ac mae brwydr rhwng y 22 o hyd i gael yr elw, sy'n mynd yn groes i ranbartholi braidd. Felly, sut bydd hynny'n gweithio? Mae'r ddogfen yn trafod sawl maes, ac oherwydd cyfyngiadau amser byddaf yn cyfyngu fy sylwadau i rai meysydd yn unig. Tai: mae'n ymddangos i mi fod gan y sector cyhoeddus lawer o fuddion yn y maes hwn. Mae ganddo dir, safleoedd tir llwyd, adeiladau segur - hyd yn oed yn fwy felly erbyn hyn pan fo gweithwyr y sector cyhoeddus yn aros gartref - ac mae eich staff eich hun yn gweinyddu'r grant tai cymdeithasol a gall y sector cyhoeddus yng Nghymru alw ar gynlluniau ariannol arloesol. Felly, heb eisiau ailadrodd fy sylwadau gair am air o'r ddadl yr wythnos diwethaf ynghylch ail gartrefi, pam mae angen fframwaith datblygu arnoch chi i roi caniatâd i bawb wneud yr hyn y gallan nhw ei wneud eisoes? Mae Cymru yn wlad fach a hardd iawn, ac er fy mod i'n gweld gwerth mewn ystyried cynlluniau ynni a gwresogi cynaliadwy ledled y wlad, rwy'n siomedig unwaith eto o weld bod ffermydd gwynt yn parhau i gael eu cynnwys. Mae'r rhain, yn syml iawn, yn bla ar y dirwedd a'r morwedd ac nid oes neb byth i'w gweld yn ystyried y costau datgomisiynu enfawr o ran arian a charbon. Yn ogystal â'r ffaith na fyddwch chi'n cael fferm wynt yn fy nghwm i, gan ein bod ni eisoes wedi'u hel i ffwrdd. Mae gennym ni safle yn y gogledd sy'n iawn ar gyfer gorsaf bŵer niwclear newydd, lân ac mae llawer o'r gwaith trefnu eisoes wedi'i wneud ar gyfer cynlluniau ynni'r llanw, felly pa fathau eraill o gynhyrchu ynni wnaethoch chi eu hystyried ac yna eu diystyru, a beth oedd ymateb y rhai hynny sy'n byw yn lleol i'r meysydd blaenoriaeth hyn? Rwy'n gweld unwaith eto yn nogfen Llywodraeth Cymru, nodweddion 'canol y dref yn gyntaf'. A wnewch chi ymrwymo yn y fan a'r lle i sicrhau bod sector cyhoeddus Cymru yn dechrau gweithredu hyn mewn gwirionedd? Mae adeiladau blaenllaw Llywodraeth Cymru ei hun yn y gogledd, Merthyr ac Aberystwyth ymhell o fod wedi'u lleoli'n ddigon agos i ganol trefi i wneud unrhyw fath o wahaniaeth gwirioneddol i ganol trefi, yn enwedig yn awr. Ac nid yw ysbyty mwyaf newydd Cymru ger Cwmbrân, er ei fod yn edrych yn hollol wych, yn arbennig o hygyrch, yn enwedig i ymwelwyr, ac nid yw unman ger canol tref na dosbarth a fydd yn elwa ar ei agor. Felly, fy nghwestiwn olaf i chi, Gweinidog, yw: a fydd y sector cyhoeddus yng Nghymru, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, yn arwain drwy esiampl yma, neu a fydd hyn yn fater arall o ofyn i bobl wneud yr hyn y mae hi'n gofyn nid yr hyn y mae hi'n ei wneud? Diolch.