English: We are in a really dark and dire situation right now, and we've known about what's coming down the tracks for months. Rather than spend the summer preparing and setting out a really comprehensive package of support to protect people this winter, all we have seen is the UK Conservative Government looking inwards, at itself and its own preservation. We really can't underestimate the real impact that this crisis will have. I, for one - and I know that there are others here as well - am really, literally terrified about what the next few months will bring to people in my region and across Wales, and we should all be that way. People's lives are at risk, and if the right measures to protect people aren't in place very soon, people will die, as we've heard. We must ensure that it is those with the deepest pockets and the broadest shoulders - in fact, those same people making unexpected and unfathomable profits - pay the way. Any plan that pushes more people into debt and kicks the can down the road to future generations will just cause long-term pain. Trickle-down economics; well, I've learnt something about that. I've learnt something about it from Joe Biden yesterday, who said, and I quote, 'I am sick and tired of trickle-down economics. It has never worked.' And yet that's what the UK Conservative Government are going to do. And Peter Fox, with the greatest respect, you say let's keep party politics out of this. Well, why did your Government take £20 a week from universal credit payments to the poorest of our people? I could spend the entire two and a half minutes that I've got left talking about the UK Conservative Government. I'd need a lot longer, actually. But I am going to focus, as has been said, on what are the most practical issues that the Welsh Government can enact to help people here in Wales - transport, debt and housing and homelessness. I do thank Plaid Cymru for setting that out really clearly. Because there's very little we can do here, but our colleagues over there can do quite a lot about the shameful behaviour of the UK Conservative Government. But there's a lot that we can do here in Wales, so let's start with transport. I have already proposed and called for urgent action on public transport costs, and we debated in January my proposal to introduce free public transport on journeys starting and ending in Wales for under 25-year-olds. We need to see that enacted, and I do know that the Minister will be looking at that. Spain has cut costs on commuter and middle-distance trips from September until the end of the year. Germany has cut all fares to €9, and Luxembourg has made all public transport free since 2020. So, we can do the same in Wales. Secondly, personal debt. The impact of personal debt is an issue the Equality and Social Justice Committee has previously considered. The 'Debt and the pandemic' report recommended that the Government explore the feasibility of introducing debt bonfires in relation to aspects of public sector debt. This is a key proposal of my party, and I do look forward to the Welsh Government reviewing this and enacting this in the future. I'd also just take this opportunity to very quickly reference back my proposal for an extension to the basic income pilot to include workers in heavy and carbon-intensive work, who are at risk of losing their jobs. And finally, the rent freeze and private renting. We need to think about housing and homelessness. I do agree that urgent action is needed to protect people who are at risk because of the very nature of being in private rented accommodation. Rapidly rising rents and a failure to act on eviction are the key drivers here. I believe it was absolutely the wrong decision to delay protection for renters against evictions to December, and I do think we have to ask whether the Renting Homes (Wales) Act 2016 is even fit for purpose now, let alone in the future. We need a moratorium on evictions right now. There will be people out there who decry any intervention in housing, debt or significant public expenditure, or subsidised transport. But we face a social catastrophe if we don't act. The real question - and I'll finish on this, Dirprwy Lywydd - is what is the cost of not acting to prevent that catastrophe. Thank you. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Rydym mewn sefyllfa dywyll ac enbyd iawn ar hyn o bryd, ac rydym yn gwybod ers misoedd beth sydd ar y ffordd. Yn hytrach na threulio'r haf yn paratoi ac yn trefnu pecyn cymorth cynhwysfawr i ddiogelu pobl y gaeaf hwn, y cyfan a welsom yw Llywodraeth Geidwadol y DU yn edrych tuag i mewn, arni hi ei hun a sut i warchod ei hun. Ni allwn orbwysleisio'r effaith wirioneddol y bydd yr argyfwng hwn yn ei chael. Yn bersonol - ac rwy'n gwybod bod eraill yma hefyd - rwy'n llythrennol yn arswydo rhag beth a ddaw yn y misoedd nesaf i bobl yn fy rhanbarth i ac ar draws Cymru, a dylem i gyd arswydo. Mae bywydau pobl mewn perygl, ac os na fydd y mesurau cywir i ddiogelu pobl yn weithredol yn fuan iawn, bydd pobl yn marw, fel y clywsom. Mae'n rhaid inni sicrhau mai'r rhai sydd â'r pocedi dyfnaf a'r ysgwyddau lletaf - y bobl sy'n gwneud elw annisgwyl ac annirnadwy - sy'n talu. Bydd unrhyw gynllun sy'n gwthio mwy o bobl i ddyled ac yn trosglwyddo'r broblem i genedlaethau'r dyfodol ond yn achosi poen hirdymor. Economeg o'r brig i lawr; wel, rwyf wedi dysgu rhywbeth am hynny. Dysgais rywbeth amdano gan Joe Biden ddoe, a ddywedodd, ac rwy'n dyfynnu, 'Cefais lond bol ar economeg o'r brig i lawr. Nid yw erioed wedi gweithio.' Ac eto dyna beth y mae Llywodraeth Geidwadol y DU yn mynd i'w wneud. A Peter Fox, gyda'r parch mwyaf, rydych yn dweud gadewch inni gadw gwleidyddiaeth plaid allan o hyn. Wel, pam y bu i'ch Llywodraeth chi gymryd £20 yr wythnos o daliadau credyd cynhwysol i'r tlotaf o'n pobl? Gallwn dreulio'r ddau funud a hanner cyfan sydd gennyf ar ôl yn siarad am Lywodraeth Geidwadol y DU. Byddwn angen llawer mwy o amser, mewn gwirionedd. Ond rwy'n mynd i ganolbwyntio, fel y dywedwyd, ar y materion mwyaf ymarferol y gall Llywodraeth Cymru eu gweithredu i helpu pobl yma yng Nghymru - trafnidiaeth, dyled a thai a digartrefedd. Diolch i Blaid Cymru am nodi hynny'n glir iawn. Oherwydd ychydig iawn y gallwn ei wneud yma, ond fe all ein cymheiriaid draw acw wneud cryn dipyn am ymddygiad cywilyddus Llywodraeth Geidwadol y DU. Ond mae llawer y gallwn ei wneud yma yng Nghymru, felly gadewch inni ddechrau gyda thrafnidiaeth. Rwyf eisoes wedi cynnig a galw am weithredu brys ar gostau trafnidiaeth gyhoeddus, ac fe wnaethom drafod ym mis Ionawr fy nghynnig i gyflwyno trafnidiaeth gyhoeddus am ddim ar deithiau sy'n dechrau ac yn gorffen yng Nghymru i'r sawl sydd dan 25 oed. Mae angen inni weld hynny'n cael ei roi mewn grym, ac rwy'n gwybod y bydd y Gweinidog yn edrych ar hynny. Mae Sbaen wedi torri costau ar deithiau cymudwyr a theithiau pellter canolig o fis Medi tan ddiwedd y flwyddyn. Mae'r Almaen wedi torri cost pob taith dros €9, ac mae Lwcsembwrg wedi gwneud pob trafnidiaeth gyhoeddus yn rhad ac am ddim ers 2020. Felly, gallwn wneud yr un peth yng Nghymru. Yn ail, dyled bersonol. Mae effaith dyled bersonol yn fater y mae'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol wedi ei ystyried yn y gorffennol. Argymhellodd yr adroddiad 'Dyled a'r pandemig' y dylai'r Llywodraeth edrych ar ddichonoldeb cyflwyno coelcerthi dyledion mewn perthynas ag agweddau ar ddyled sector cyhoeddus. Mae hwn yn gynnig allweddol gan fy mhlaid, ac rwy'n edrych ymlaen at weld Llywodraeth Cymru yn adolygu hyn ac yn ei weithredu yn y dyfodol. Hoffwn fachu ar y cyfle hefyd i gyfeirio'n ôl yn gyflym iawn at fy nghynnig ar gyfer ymestyn y peilot incwm sylfaenol i gynnwys gweithwyr mewn gwaith trwm a charbon-ddwys, sydd mewn perygl o golli eu swyddi. Ac yn olaf, rhewi rhenti a rhentu preifat. Mae angen inni feddwl am dai a digartrefedd. Rwy'n cytuno bod angen gweithredu ar frys i ddiogelu pobl sydd mewn perygl oherwydd union natur bod mewn llety rhent preifat. Rhenti sy'n codi'n gyflym a methiant i weithredu ar droi allan yw'r sbardun allweddol yma. Rwy'n credu bod oedi amddiffyniad i rentwyr rhag troi allan tan fis Rhagfyr yn benderfyniad cwbl anghywir, ac rwy'n credu bod rhaid inni ofyn a yw Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 yn addas i'r diben ar hyn o bryd, heb sôn am yn y dyfodol. Mae angen moratoriwm yn awr ar droi allan. Bydd yna bobl sy'n lladd ar unrhyw ymyrraeth ym maes tai, dyled neu wariant cyhoeddus sylweddol, neu drafnidiaeth sy'n derbyn cymhorthdal. Ond rydym yn wynebu trychineb cymdeithasol os na weithredwn. Y cwestiwn go iawn - ac fe ddof i ben gyda hyn, Ddirprwy Lywydd - yw beth yw cost peidio â gweithredu i atal y trychineb hwnnw. Diolch yn fawr iawn.