techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, Llywydd. I'm very pleased, of course, that the intensive care department, the SuRNICC, has now opened at Glan Clwyd, and it would be good to be able to congratulate the Government on their vision in that regard. But, of course, the truth is that the Government and the health board, back in 2013, had approved the downgrading of intensive care services for newborn babies in north Wales. At that time, the plan was to move the service to Arrowe Park in the north-west of England. Now, it was only a powerful campaign from residents in north Wales that forced the Government to change direction. Therefore, I would like to take this opportunity to congratulate those campaigners on their determination and perseverance. Their campaign changed the minds of the health board and it changed the Government's mind too, ensuring that a SuRNICC was developed as a centre for intensive care services in north Wales for the babies of the future. So, will you join with me in congratulating those campaigners on their success and to thank them for their untiring efforts?
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch iawn, wrth gwrs, fod yr uned gofal dwys ar gyfer babanod, y SuRNICC, bellach wedi agor yng Nglan Clwyd ac mi fyddai'n braf medru llongyfarch y Llywodraeth ar ei gweledigaeth yn hynny o beth. Ond, wrth gwrs, y gwir plaen yw bod y Llywodraeth a'r bwrdd iechyd, yn ôl yn 2013, wedi cymeradwyo israddio gofal dwys i fabanod newydd-anedig yn y gogledd. Bryd hynny, y cynllun oedd symud y gwasanaeth i Arrowe Park yng ngogledd-orllewin Lloegr. Nawr, dim ond ymgyrch nerthol gan drigolion y gogledd orfododd y Llywodraeth i newid cyfeiriad. Felly, mi hoffwn i ddefnyddio'r cyfle yma i longyfarch yr ymgyrchwyr hynny ar eu dycnwch a'u dyfalbarhad. Mi wnaeth eu hymgyrch nhw newid meddyliau y bwrdd iechyd ac mi wnaeth e newid meddwl y Llywodraeth hefyd, gan sicrhau bod SuRNICC yn cael ei ddatblygu fel canolfan gwasanaethau gofal dwys yn y gogledd ar ran babanod y dyfodol. Felly, a wnewch chi ymuno â fi i longyfarch yr ymgyrchwyr hynny ar eu llwyddiant ac i ddiolch iddyn nhw am eu hymdrechion diflino?
English: There was a range of people, of course, who were involved in conversations and campaigns at the time, and the Government did look again and have a review, and the First Minister made a choice on the back of an expert review, which has now led to the SuRNICC being opened. There are people in this Chamber who took part in that campaign, and I see the local Member looking at me, and of course she was one of those who was remarkably forthright not just in public, but in private as well, as I recall, at the time. The success story is that we chose on the back of that to invest significant additional resource and, actually, when I visited the unit before its formal opening I saw people who had received care and they were remarkably positive about the quality of care they'd received. It was instructive to me that some staff had said that they didn't quite believe it would actually happen, even when the building was taken place, and there's something there about the lack of trust and that we need to continue to rebuild with our staff and the public that decisions that we make will be followed through. But those staff who are working on the ward now recognise they have top-class facilities, they are proud of the care they deliver, and, more importantly, I think people in north Wales can have real confidence and pride in the quality of the service following the investment this Government has made.
Welsh: Roedd amryw o bobl, wrth gwrs, yn rhan o drafodaethau ac ymgyrchoedd ar y pryd, ac edrychodd y Llywodraeth eto a chynnal adolygiad, ac fe wnaeth y Prif Weinidog benderfyniad yn dilyn adolygiad arbenigol, sydd bellach wedi arwain at agor y ganolfan isranbarthol ar gyfer gofal newyddenedigol dwys. Mae yna bobl yn y Siambr hon a gymerodd ran yn yr ymgyrch honno, a gwelaf yr Aelod lleol yn edrych arnaf, ac wrth gwrs roedd hi'n un o'r rhai hynod o ddi-flewyn-ar-dafod ar y pryd, nid yn unig yn gyhoeddus, ond yn breifat yn ogystal, fel y cofiaf. Y stori lwyddiant yw ein bod wedi dewis buddsoddi mewn adnoddau ychwanegol sylweddol yn dilyn hynny ac mewn gwirionedd, pan ymwelais â'r uned cyn ei hagor yn ffurfiol gwelais bobl a oedd wedi derbyn gofal ac roeddent yn hynod o gadarnhaol ynglŷn ag ansawdd y gofal roeddent wedi'i dderbyn. Dysgais fod rhai aelodau o staff wedi dweud nad oeddent yn credu'n iawn y byddai'n digwydd mewn gwirionedd, hyn yn oed pan oedd y gwaith adeiladu'n mynd rhagddo, ac mae rhywbeth yno ynglŷn â diffyg ymddiriedaeth ac mae angen i ni barhau i ailadeiladu'r ymddiriedaeth honno gyda'n staff a'r cyhoedd y bydd y penderfyniadau rydym yn eu gwneud yn cael eu gwireddu. Ond mae'r staff sy'n gweithio ar y ward yn awr yn cydnabod bellach fod ganddynt gyfleusterau o'r radd flaenaf, maent yn falch o'r gofal y maent yn ei ddarparu, ac yn bwysicach, rwy'n credu y gall pobl gogledd Cymru fod yn hyderus ac ymfalchïo yn ansawdd y gwasanaeth yn dilyn y buddsoddiad y mae'r Llywodraeth hon wedi'i wneud.
English: Yes. Five health boards have the medicines transcribing and e-discharge system live within their hospitals. I'll refer to it from now on as the MTeD system; it'll make things easier and quicker. The two remaining health boards have their own local systems with similar functionality to MTeD in providing discharge information to general practitioners.
Welsh: Gwnaf. Mae pum bwrdd iechyd wedi rhoi'r system drawsgrifio meddyginiaethau ac e-ryddhau ar waith o fewn eu hysbytai. Byddaf yn cyfeirio ato o hyn ymlaen fel y system MTeD; bydd yn gwneud pethau'n haws ac yn gynt. Mae gan y ddau fwrdd iechyd sy'n weddill eu systemau lleol eu hunain gyda swyddogaethau tebyg i MTeD o ran darparu gwybodaeth am ryddhau cleifion i feddygon teulu.
English: Thank you, Cabinet Secretary, and I support what you've been saying about electronic discharge and I welcome the progress that's been made in trying to achieve that. I hear what you say about MTeD, but I've also heard recently that a new, more integrated service is also being developed that will or could ultimately replace MTeD. Is this the case? It does seem a little odd, if a new system is being evolved before MTeD has been even rolled out across Wales, that we are going down this line at this point.
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, ac rwy'n cefnogi'r hyn rydych wedi bod yn ei ddweud ynghylch rhyddhau electronig ac rwy'n croesawu'r cynnydd a wnaed wrth geisio cyflawni hynny. Clywaf yr hyn a ddywedwch am MTeD, ond rwyf hefyd wedi clywed yn ddiweddar fod gwasanaeth newydd, mwy integredig yn cael ei ddatblygu a fydd, neu a fyddai'n gallu, disodli'r MTeD yn y pen draw. A yw hyn yn wir? Ymddengys ychydig yn od, os oes system newydd yn cael ei datblygu cyn i'r MTeD gael ei roi ar waith ledled Cymru, ein bod yn dilyn y trywydd hwn ar hyn o bryd.
English: I think it would be foolish to try and pause MTeD and try to do something different. If you look at what we've done, it's part of the Welsh clinical portal. Practitioners generally are very supportive of it and positive about it - not just practitioners within hospitals and GPs but also within the pharmacy world too - and there's recognition that we are in a better position than England, where they're trying to roll out something with similar functionality, and, in Scotland, whilst they have some tools for electronic discharge, they still have a largely paper-based system. So, I think we need to get on to roll out something that is consistent and then understand how we could develop and improve that in the future, and I have greater ambition still for improving the discharge process from hospital, making greater use of electronic prescribing and sharing of information across our health system and, in particular, to see what more community pharmacy can do to help improve transferring information and people out of hospital to make sure that their medicines are ready for them upon discharge in their own setting.
Welsh: Credaf y byddai'n ffôl ceisio oedi MTeD a cheisio gwneud rhywbeth gwahanol. Os edrychwch ar yr hyn rydym wedi'i wneud, mae'n rhan o borth clinigol Cymru. Mae ymarferwyr yn gyffredinol yn gefnogol iawn iddo ac yn gadarnhaol yn ei gylch - nid yn unig ymarferwyr mewn ysbytai a meddygon teulu ond o fewn y byd fferylliaeth hefyd - ac mae yna gydnabyddiaeth ein bod mewn sefyllfa well na Lloegr, lle maent yn ceisio cyflwyno rhywbeth sydd â swyddogaethau tebyg, ac yn yr Alban, er bod ganddynt beth offer ar gyfer rhyddhau cleifion yn electronig, system sy'n seiliedig ar bapur sydd ganddynt i raddau helaeth. Felly, rwy'n credu bod angen i ni gyflwyno rhywbeth sy'n gyson ac yna deall sut y byddem yn gallu datblygu a gwella hwnnw yn y dyfodol, ac mae gennyf fwy o uchelgais byth i wella'r broses o ryddhau cleifion o'r ysbyty, gwneud mwy o ddefnydd o bresgripsiynu electronig a rhannu gwybodaeth ar draws ein system iechyd ac yn benodol, gweld beth arall y gall fferylliaeth gymunedol ei wneud i helpu i wella'r broses o drosglwyddo gwybodaeth a phobl o'r ysbyty er mwyn gwneud yn siŵr fod eu meddyginiaethau'n barod ar eu cyfer pan fyddant yn cael eu rhyddhau i'w lleoliadau eu hunain.
English: We continue to work with health boards and, from October of course, Health Education and Improvement Wales on recruitment challenges with short, medium and long-term action. This includes our successful 'Train. Work. Live.' campaign, increasing medical school places and working to ensure that more Welsh students go on to study to become healthcare professionals.
Welsh: Rydym yn parhau i weithio gyda byrddau iechyd ac o fis Hydref ymlaen wrth gwrs, Addysg a Gwella Iechyd Cymru ar heriau recriwtio gyda chamau gweithredu tymor byr, tymor canolig a hirdymor. Mae hyn yn cynnwys ein hymgyrch lwyddiannus 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.', cynyddu lleoedd ysgolion meddygol a gweithio i sicrhau bod mwy o fyfyrwyr o Gymru yn astudio er mwyn dod yn weithwyr proffesiynol gofal iechyd.
English: Thank you for that answer, health Secretary, but one thing you didn't mention was the quality of accommodation for NHS staff, which is very often provided by health boards. The feedback I've received from north Wales staff in recent months has been that the quality of accommodation is absolutely appalling and does discourage people from coming to try working in that part of the country. So, I was wondering what action you are going to take, Cabinet Secretary, to ensure that there are decent standards of accommodation provided for NHS staff where health boards are responsible for accommodation. We have the Welsh housing quality standard, which applies to registered social landlords in Wales, but it doesn't seem to apply as far as health boards are concerned in terms of the quality of their accommodation. What work will you do to make sure that we raise our game in this regard?
Welsh: Diolch i chi am yr ateb hwnnw, Ysgrifennydd iechyd, ond un peth na wnaethoch sôn amdano oedd ansawdd llety ar gyfer staff y GIG, a ddarperir gan y byrddau iechyd yn aml iawn. Yr adborth rwyf wedi'i dderbyn gan staff yng ngogledd Cymru dros y misoedd diwethaf yw bod ansawdd y llety yn gwbl warthus a bod hynny'n atal pobl rhag ceisio dod i weithio yn y rhan honno o'r wlad. Felly, roeddwn yn meddwl tybed pa gamau rydych yn bwriadu eu cymryd, Ysgrifennydd y Cabinet, i sicrhau bod llety gweddus yn cael ei ddarparu ar gyfer staff y GIG lle mae byrddau iechyd yn gyfrifol am lety. Mae gennym safon ansawdd tai Cymru, sy'n berthnasol i landlordiaid cymdeithasol cofrestredig yng Nghymru, ond nid yw'n ymddangos ei bod yn berthnasol i ansawdd llety byrddau iechyd. Pa waith rydych yn bwriadu ei wneud i sicrhau ein bod yn codi safonau yn hyn o beth?
English: Well, in north Wales, I'm aware of ongoing conversations about having to improve the quality of their accommodation and whether or not the health service itself needs to provide it. Or there could be a partnership, for example, with registered social landlords, housing associations to help provide investment into a facility and better and more proactive management of it. So, it is an issue that I am very well aware of and I'm looking for further action. And, of course, we recognise that, unlike some parts of the UK, we continue to provide free accommodation for doctors in the foundation 1 phase as well. So, I recognise the challenges. Improving the offer should mean that we're an even more attractive place for people to come and commit their career.
Welsh: Wel, yng ngogledd Cymru, rwy'n ymwybodol o sgyrsiau parhaus ynglŷn â'r angen i wella ansawdd eu llety a ph'un a oes angen i'r gwasanaeth iechyd ei hun ei ddarparu neu beidio. Neu gellid creu partneriaeth, er enghraifft, gyda landlordiaid cymdeithasol cofrestredig a chymdeithasau tai i helpu i fuddsoddi mewn cyfleuster a sicrhau ei fod yn cael ei reoli'n well ac yn fwy rhagweithiol. Felly, mae'n broblem rwy'n ymwybodol iawn ohoni ac rwy'n bwriadu cymryd camau gweithredu pellach. Ac wrth gwrs, rydym yn cydnabod ein bod, yn wahanol i rai rhannau o'r DU, yn parhau i ddarparu llety am ddim ar gyfer meddygon yng nghyfnod sylfaen 1 yn ogystal. Felly, rwy'n cydnabod yr heriau. Dylai gwella'r cynnig olygu ein bod yn lle hyd yn oed yn fwy deniadol i bobl sydd eisiau dod ac ymrwymo i yrfa yma.
English: Cabinet Secretary, I welcome the fact that the numbers of nurses, midwives and health visitors are at a record high here in Wales, and I understand that the extension of the 'Train. Work. Live.' campaign to registered nurses has generated a significant amount of interest from qualified nurses considering a career in Wales, and that this has led to some nurses taking up a post alongside those who have been recruited directly by NHS organisations. What's the Welsh Government doing to track the success stories of 'Train. Work. Live.' to learn more about what led them to choose a career in Wales, to build on this success?
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n croesawu'r ffaith bod niferoedd nyrsys, bydwragedd ac ymwelwyr iechyd yn uwch nag erioed yma yng Nghymru, a deallaf fod ymestyn y rhaglen 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' i nyrsys cofrestredig wedi creu llawer o ddiddordeb ymysg nyrsys cymwysedig sy'n ystyried gyrfa yng Nghymru, a bod hyn wedi arwain at rai nyrsys yn cael swyddi ochr yn ochr â'r rheini a recriwtiwyd yn uniongyrchol gan sefydliadau'r GIG. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i olrhain straeon llwyddiant 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' er mwyn dysgu mwy am yr hyn a wnaeth iddynt ddewis gyrfa yng Nghymru, er mwyn adeiladu ar y llwyddiant hwn?
English: I'm happy that you've highlighted the nurse recruitment part of 'Train. Work. Live.' and that it isn't just a campaign for GP or specialist doctor recruitment. Actually, the feedback we've already had from people who have come in to Wales as a result of 'Train. Work. Live.' - a number of whom I met at the Royal College of Nursing congress in Belfast - is that the campaign is visible and high-profile in the nursing world, and we'll be definitely using real stories of nurses who have made choices to come to Wales on the back of that campaign. You can see some of the ongoing success in our approach, because there are UK-wide challenges on a range recruitment issues, but the nurse vacancy rate in NHS Wales is approximately 5 per cent. In England, it's 11.8 per cent. So, we're in a better position, but the challenge is to make sure that we don't lose sight of where we are, and that we continue to improve. I actually think that when you talk to nurses themselves, they'll tell you what other nurses themselves think of their journey, to make sure that's a story they can believe in. So, we will definitely take up the point that you raise in the continuation of our campaign.
Welsh: Rwy'n falch eich bod wedi tynnu sylw at y rhan recriwtio nyrsys o 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' a'r ffaith nad ymgyrch i recriwtio meddygon teulu neu feddygon arbenigol yn unig ydyw. Mewn gwirionedd, mae'r adborth rydym eisoes wedi'i gael gan bobl sydd wedi dod i Gymru o ganlyniad i 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' - a chyfarfûm â nifer ohonynt yng nghynhadledd y Coleg Nyrsio Brenhinol ym Melffast - yn dweud bod yr ymgyrch yn weladwy ac yn uchel ei phroffil yn y byd nyrsio, a byddwn yn sicr yn defnyddio straeon go iawn am nyrsys sydd wedi gwneud y penderfyniad i ddod i Gymru yn sgil yr ymgyrch honno. Gallwch weld peth o'r llwyddiant parhaus yn ein dull gweithredu, oherwydd mae yna heriau'n wynebu amrywiaeth o faterion recriwtio ledled y DU, ond tua 5 y cant yw'r gyfradd swyddi nyrsio gwag yn GIG Cymru. Yn Lloegr, mae'n 11.8 y cant. Felly, rydym mewn sefyllfa well, ond yr her yw gwneud yn siŵr nad ydym yn colli golwg ar ein sefyllfa, a'n bod yn parhau i wella. Mewn gwirionedd, pe baech yn siarad â'r nyrsys eu hunain, rwy'n credu y byddent yn dweud wrthych beth y mae nyrsys eraill yn ei feddwl am eu taith, er mwyn gwneud yn siŵr ei bod yn stori y gallant gredu ynddi. Felly, byddwn yn bendant yn codi'r pwynt rydych yn ei godi wrth barhau â'r ymgyrch.
English: Cabinet Secretary, I also welcome the 'Train. Work. Live.' scheme, but also the bursary, and I welcome very much the fact that the bursary is still being kept here in Wales while the Tories in England have abolished it. That is critical to seeing more Welsh citizens coming into the profession. And it's not just nursing, of course; it's other allied health professions as well. Can you reassure me that that bursary will continue, and can you expand upon it? Because as you have highlighted, we need more nurses and more other health professionals in our hospitals, in our services, to ensure that we can deliver those services, so we don't close beds.
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, rwyf finnau hefyd yn croesawu'r cynllun 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.', yn ogystal â'r fwrsariaeth, a chroesawaf y ffaith bod y fwrsariaeth yn dal i gael ei chadw yma yng Nghymru er bod y Torïaid yn Lloegr wedi'i dileu. Mae hynny'n allweddol er mwyn sicrhau bod mwy o ddinasyddion Cymru yn dod i mewn i'r proffesiwn. Ac nid yw'n ymwneud â nyrsio yn unig, wrth gwrs; mae'n ymwneud â phroffesiynau eraill perthynol i iechyd yn ogystal. A allwch chi roi sicrwydd i mi y bydd y fwrsariaeth yn parhau, ac a allwch chi ymhelaethu arni? Oherwydd fel y dywedoch chi, rydym angen mwy o nyrsys a mwy o weithwyr iechyd proffesiynol eraill yn ein hysbytai, yn ein gwasanaethau, er mwyn sicrhau ein bod yn gallu darparu'r gwasanaethau hynny, fel nad ydym yn gorfod cael gwared ar welyau.
English: We deliver a number of approaches to support physical health. We have targeted programmes such as the daily mile, legislation through delivery of an obesity strategy and minimum unit pricing, service provision such as smoking cessation and weight management, guidelines through nutritional standards in schools and planning through health impact assessments.
Welsh: Rydym yn darparu nifer o ddulliau i gefnogi iechyd corfforol. Mae gennym raglenni wedi'u targedu megis y filltir ddyddiol, deddfwriaeth drwy ddarparu strategaeth ordewdra ac isafswm pris fesul uned, darpariaethau fel gwasanaethau rhoi'r gorau i ysmygu a rheoli pwysau, canllawiau drwy safonau maeth mewn ysgolion a chynlluniau drwy asesiadau effaith ar iechyd.
English: Thank you for that response, this was a case of having to word a question very carefully, because if I had asked the question that I wanted to ask on physical activity rather than physical health, the question would have gone to another Minister, but it was directed at you because of course promoting physical activity and exercise is crucial in promoting physical health. As we await the hopefully innovative report from the health committee here at the Assembly, does the Cabinet Secretary agree with me on a matter of principle, namely that we need to look at how we use health budgets to invest in physical activity? Because if we are talking about preventing ill health and making the NHS a health service rather than an illness service, we must ensure that all funding sources are available to create plans and programmes in the long term to promote health and to provide the infrastructure for health that we require in order to make us a healthier nation. Because making the nation healthier will ultimately save money as well.
Welsh: Diolch yn fawr am yr ateb. Roedd hwn yn achos o orfod geirio cwestiwn yn ofalus iawn, oherwydd petaswn i wedi gofyn fel roeddwn i eisiau ynglŷn â gweithgaredd corfforol yn hytrach na iechyd corfforol, mi fuasai'r cwestiwn wedi mynd i Weinidog arall, ond, wir, i chi'r mae'r cwestiwn yma achos, wrth gwrs, mae hybu gweithgaredd corfforol ac ymarfer corff yn allweddol i hybu iechyd. Wrth i ni aros am adroddiad beiddgar, gobeithio, gan y pwyllgor iechyd yma yn y Cynulliad, a ydy'r Ysgrifennydd Cabinet yn cytuno efo fi ar fater o egwyddor, sef bod angen edrych ar sut i ddefnyddio cyllidebau iechyd i fuddsoddi mewn gweithgaredd corfforol? Achos os ydym ni'n sôn am atal afiechydon a gwneud yr NHS yn wasanaeth iechyd yn hytrach na gwasanaeth salwch, mae'n rhaid gwneud yn siŵr bod pob ffynhonnell ariannol ar gael i greu'r cynlluniau a rhaglenni iechyd hirdymor a darparu'r isadeiledd ar gyfer iechyd yr ydym ni ei angen i'n gwneud ni'n genedl fwy iach. Achos bydd gwneud y genedl yma'n fwy iach yn arbed arian i ni yn y pen draw hefyd.
English: Outdoor education can play an important role in encouraging our young people to get active and also give them the skills and confidence to do so. I know that you spoke just now about some of the cross-Government work that you are doing, but particularly with your colleague Kirsty, what are you doing there in order to try and promote the benefits of outdoor education?
Welsh: Gall addysg awyr agored chwarae rhan bwysig yn annog ein pobl ifanc i fod yn heini a gall hefyd roi'r sgiliau a'r hyder iddynt wneud hynny. Gwn eich bod newydd sôn yn awr am beth o'r gwaith trawslywodraethol rydych yn ei wneud, ond yn benodol gyda'ch cyd-Aelod Kirsty, beth rydych yn ei wneud yno er mwyn ceisio hyrwyddo manteision addysg awyr agored?
English: I know that your previous profession was in the secondary education tier, but actually, when you look at what we, in particular, are trying to do, patterns for life are often set in early years and in primary school, and there's lots of outdoor education in almost all the primary schools that I have seen and visited. It's a consistent part of what they look to achieve. And not only that, but with the daily mile, we have 303 schools at the start of this school year signed up to do the daily mile, and there's something about shifting habits so that it's normal to do those things as opposed to making a special effort to do it. We're seeing more of that coming through, not just with curriculum reform, but the measures that I think we'll see coming through from the Government in what I think we'll be able to agree and then get on with from the autumn onwards. So, I'm optimistic about what we'll do, but the challenge is whether we can persuade the public to make different and continuing choices.
Welsh: Gwn fod eich proffesiwn blaenorol yn yr haen addysg uwchradd, ond mewn gwirionedd, pan fyddwch yn edrych ar yr hyn rydym ni, yn benodol, yn ceisio ei wneud, mae patrymau bywyd yn aml yn cael eu gosod yn ystod y blynyddoedd cynnar ac yn yr ysgol gynradd, ac mae llawer iawn o addysg awyr agored ym mron pob un o'r ysgolion cynradd rwyf wedi'u gweld ac wedi ymweld â hwy. Mae'n rhan gyson o'r hyn y maent yn ceisio ei gyflawni. Ac nid yn unig hynny, ond mewn perthynas â'r filltir ddyddiol, mae 303 o ysgolion wedi cofrestru ar ddechrau'r flwyddyn ysgol hon i wneud y filltir ddyddiol, ac mae rhywbeth ynglŷn â newid arferion fel ei bod yn normal i wneud y pethau hynny yn hytrach na bod angen ymdrech arbennig i'w gwneud. Rydym yn gweld mwy o hynny, nid yn unig gyda diwygio'r cwricwlwm, ond gyda'r mesurau y bydd y Llywodraeth yn eu cyflwyno ac y gallwn gytuno arnynt a bwrw ymlaen â hwy o'r hydref hwn ymlaen. Felly, rwy'n optimistaidd ynglŷn â'r hyn y byddwn yn ei wneud, ond yr her yw perswadio'r cyhoedd i wneud penderfyniadau gwahanol a pharhaus.