English: We all need a decent home if we are to realise our potential and enjoy basic well-being. Thousands of households have avoided homelessness through the preventative approach required under our Housing (Wales) Act 2014 legislation, which is the envy of other countries. But we still have much to do. We have all seen people living on the streets, and, clearly, the numbers have grown. Talking to people I meet, I hear distressing accounts of family breakdown, domestic violence, mental ill health, financial problems, substance misuse and bereavement. These issues lead to people losing their homes, but then they can then create a vicious cycle, leading to rough-sleeping. All too often, people become trapped in this situation, and their trust in services may be undermined, and their lives become more chaotic. The rough-sleeper national statistical release was published last week, showing the results of the November 2017 count. The figures show that the two-week estimate is up 10 per cent compared to 2016, and the one-night snapshot shows a 33 per cent increase. This is disappointing in the face of our efforts and investment, but not unexpected, and I believe it largely reflects the increasing effects of continued austerity, increased in-work poverty, and welfare reform. The £2.6 million announced last summer is funding a range of innovative projects, supporting the needs of rough-sleepers. The PATH programme, designed in partnership with Public Health Wales, Cymorth Cymru and the Welsh Local Government Association, seeks to establish a psychologically informed approach to housing advice and support services. There has been an overwhelmingly positive response to this training programme, to help professionals in the sector enhance their ability to engage meaningfully with people with the most complex needs. By the end of April, we will have provided training to 1,000 support staff across Wales. We are funding 10 housing first pilot projects. The evidence of success from housing first approaches is well documented, but it's not a solution for everyone. However, it can be the route to stable housing and getting lives back on track. The Wallich, for example, has been providing a housing first service in Ynys Môn for some years, supporting people with complex needs to access and sustain their tenancy. We have funded research, which will report over the next few months, evaluating the impact of Part 2 of the housing Act, and the impact of legislation on former prisoners. Shelter Cymru will be reporting on the experiences of rough-sleepers in our cities, and this evidence will add to the body of knowledge such as the recent Crisis report on what works in their homelessness monitor. We have a firm foundation for our next steps, working with stakeholders to develop policy, practice and guidance, drawing on the best international evidence, backed up by our own action research. We have the funding in place to invest in programmes and approaches that make a difference. Local authorities will have an additional £6 million in their revenue settlements. I will work with local government to ensure this delivers the secure long-term funding for which the Wales Audit Office recently called. A further £2.8 million is being channelled to local authorities to build on statutory prevention work, with a focus on improving access to the private rented sector, application of trauma-informed practice, strengthening services to people with mental ill health and/or substance misuse problems - including improved joint working between housing and mental health and substance misuse services - and action to prevent youth homelessness and reduce rough-sleeping. Talking to front-line workers, I repeatedly hear the message that the roof is the easy bit. People need help to overcome debt, deal with the effects of domestic abuse, poor mental health and substance misuse. And these issues, if not resolved, result in repeat homelessness. Today, I am pleased to be launching two new policy documents. The first sets out principles for taking housing first forward across Wales. The second is an action plan to reduce rough-sleeping. And these are living documents. They will form the basis of dialogue and action across the sector. They will change as we acquire more evidence of what works, and they can build on successes. We have developed our housing first principles working with stakeholders, including the Wallich and local authorities. There is strong evidence that housing first works, but it works best where the core principles are adhered to: housing with no strings attached, ready and available support services, and a small fund to help meet individual needs. The principles document sets these principles out, and my officials and I will work with key partners over the coming months to explore how we can best use existing resources to support delivery of programmes based on these principles. The action plan reflects my determination, and that of our partners, to significantly reduce the number of people forced to sleep on the streets. This plan has been developed in partnership with stakeholders such as Shelter Cymru and members of Rough Sleepers Cymru. It is a dynamic working document, subject to continuous review and change as necessary. The document covers a spectrum of activity, supporting people to engage with services and get off the streets as quickly as possible. It also addresses wider issues such as a review of priority need and our guidance on cold weather plans. Rough-sleeping is one aspect of homelessness, and we can only truly address the issue if we have a system that offers secure housing for all. Building market homes and expanding social housing stock can only go so far to achieving this objective. I will work with the private rented sector to find innovative ways to harness their supply and meet demand. I will also be looking at how we continue to reduce the number of homes lying empty. The funding announced in the budget is welcome, but we must spend it carefully. I have deliberately not laid out how every penny will be spent. I intend to review progress and the evidence from the pilots alongside the research reports due in the spring and summer. I will also work with partners to consider what is needed most to develop our approach to rough-sleeping. We all recognise the challenges in delivering collaborative services. It will require new ways of working and significant cultural change. I believe we have a good track record of delivery on homelessness prevention. This Government will continue to provide the leadership to ensure we deliver a reduction in rough-sleeping and end the need for people to sleep rough. Thank you.
Welsh: Mae angen cartref boddhaol ar bob un ohonom ni os ydym ni'n mynd i wireddu ein potensial a mwynhau lles sylfaenol. Mae miloedd o aelwydydd wedi osgoi digartrefedd drwy'r dull ataliol sy'n ofynnol o dan ein deddfwriaeth Deddf Tai (Cymru) 2014, sy'n destun cenfigen gwledydd eraill. Ond mae gennym ni lawer eto i'w wneud. Rydym ni i gyd wedi gweld pobl yn byw ar y strydoedd, ac, heb unrhyw amheuaeth, mae'r niferoedd wedi cynyddu. Pan rwy'n siarad gyda'r bobl rwy'n cyfarfod â nhw, rwy'n clywed straeon gofidus am deuluoedd yn chwalu, trais domestig, iechyd meddwl gwael, problemau ariannol, camddefnyddio sylweddau a phrofedigaeth. Gall y materion hyn achosi i bobl golli eu cartrefi, ond yna fe allan nhw greu cylch dieflig wedyn, gan arwain at gysgu ar y stryd. Yn rhy aml o lawer, caiff pobl eu dal yn y sefyllfa hon, ac efallai y caiff eu ffydd mewn gwasanaethau ei danseilio, a daw eu bywydau yn fwy anhrefnus. Cyhoeddwyd y datganiad ystadegol cenedlaethol ynglŷn â chysgu ar y stryd yr wythnos diwethaf, sy'n dangos canlyniadau cyfrif mis Tachwedd 2017. Mae'r ffigurau'n dangos bod yr amcangyfrif pythefnosol wedi cynyddu 10 y cant o'i gymharu â 2016, ac mae cipolwg ar un noson yn dangos cynnydd o 33 y cant. Mae hyn yn siomedig yn wyneb ein hymdrechion a'n buddsoddiad, ond nid yn annisgwyl, ac rwy'n credu i raddau helaeth bod hyn yn adlewyrchu effeithiau cynyddol cyni parhaus, mwy o dlodi ymysg pobl mewn gwaith, a diwygio lles. Mae'r £2.6 miliwn a gyhoeddwyd yr haf diwethaf yn ariannu amrywiaeth o brosiectau arloesol, gan gefnogi anghenion pobl sy'n cysgu ar y stryd. Mae'r rhaglen PATH, a gynlluniwyd ar y cyd ag Iechyd Cyhoeddus Cymru, Cymorth Cymru a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, yn ceisio sefydlu ffordd o ddarparu gwasanaethau cyngor a chymorth tai sy'n seiliedig ar seicoleg. Bu ymateb cadarnhaol iawn i'r rhaglen hyfforddi hon, i helpu gweithwyr proffesiynol yn y sector i gynyddu eu gallu i ymwneud yn ystyrlon â phobl sydd â'r anghenion mwyaf cymhleth. Erbyn diwedd mis Ebrill, byddwn ni wedi rhoi hyfforddiant i 1,000 o staff cymorth ledled Cymru. Rydym ni'n ariannu 10 prosiect arbrofol Tai yn Gyntaf. Mae tystiolaeth o lwyddiant y dull Tai yn Gyntaf yn hysbys iawn, ond nid yw'n gweithio i bawb. Fodd bynnag, gall fod yn gyfrwng i gynnig cartref sefydlog a chael bywydau yn ôl ar y trywydd iawn. Mae'r Wallich, er enghraifft, wedi bod yn darparu gwasanaeth Tai yn Gyntaf yn Ynys Môn ers rhai blynyddoedd, yn cefnogi pobl gydag anghenion cymhleth i gael a chynnal eu tenantiaeth. Rydym ni wedi ariannu ymchwil, y byddwn ni'n cyflwyno adroddiad yn ei gylch dros yr ychydig fisoedd nesaf, yn gwerthuso effaith rhan 2 y Ddeddf Tai, ac effaith y ddeddfwriaeth ar gyn-garcharorion. Bydd Shelter Cymru yn adrodd ar brofiadau pobl sy'n cysgu ar y stryd yn ein dinasoedd, a bydd y dystiolaeth hon yn ychwanegu at y corff o wybodaeth megis yr adroddiad Crisis diweddar ynglŷn â beth sy'n gweithio yn eu mesurydd digartrefedd. Mae gennym ni sylfaen gadarn ar gyfer ein camau nesaf, gan weithio gyda rhanddeiliaid i ddatblygu polisi, arferion a chanllawiau, gan fanteisio ar y dystiolaeth ryngwladol orau, ac ategu hyn gyda'n hymchwil gweithredu ein hunain. Mae gennym ni'r arian i fuddsoddi mewn rhaglenni a dulliau sy'n gwneud gwahaniaeth. Bydd awdurdodau lleol yn cael £6 miliwn yn ychwanegol yn eu setliadau refeniw. Byddaf yn gweithio gyda llywodraeth leol i sicrhau bod hyn yn darparu'r cyllid hirdymor sicr y galwodd Swyddfa Archwilio Cymru amdano yn ddiweddar. Caiff £2.8 miliwn ychwanegol ei roi i awdurdodau lleol er mwyn adeiladu ar y gwaith ataliol statudol, gyda phwyslais ar ei gwneud hi'n haws cael mynediad i'r sector rhentu preifat, defnyddio arferion sy'n seiliedig ar ddeall trawma, atgyfnerthu gwasanaethau i bobl ag afiechyd meddwl a/neu broblemau camddefnyddio sylweddau - gan gynnwys gwella gweithio ar y cyd rhwng y gwasanaethau tai ac iechyd meddwl a'r gwasanaethau camddefnyddio sylweddau - a gweithredu i atal digartrefedd ymhlith pobl ifanc a lleihau cysgu ar y stryd. Pan rwy'n siarad â gweithwyr rheng flaen, dro ar ôl tro rwy'n clywed y neges mai cael to uwch eich pen yw'r peth hawdd. Mae angen help ar bobl i oresgyn dyled, ymdrin ag effeithiau cam-drin domestig, afiechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau. A bydd y materion hyn, os na chawn nhw eu datrys, yn arwain at ddigartrefedd mynych. Heddiw, rwy'n falch o gael lansio dwy ddogfen bolisi newydd. Mae'r naill yn nodi egwyddorion ar gyfer datblygu'r rhaglen Tai yn Gyntaf ledled Cymru. Cynllun gweithredu yw'r llall i leihau cysgu ar y stryd. Ac mae'r rhain yn ddogfennau fydd yn esblygu. Byddan nhw'n gosod sail ar gyfer trafod a gweithredu ar draws y sector. Byddant yn newid wrth inni gael mwy o dystiolaeth o beth sy'n gweithio, ac fe allan nhw adeiladu ar lwyddiannau. Rydym ni wedi datblygu ein hegwyddorion Tai yn Gyntaf drwy weithio gyda rhanddeiliaid, gan gynnwys y Wallich ac awdurdodau lleol. Ceir tystiolaeth gref fod Tai yn Gyntaf yn gweithio, ond mae'n gweithio orau lle y dilynir egwyddorion craidd: tai heb unrhyw ymrwymiadau eraill, bod gwasanaethau cymorth ar gael ar unwaith, a chronfa fechan i helpu diwallu anghenion unigol. Mae'r ddogfen egwyddorion yn amlinellu'r egwyddorion hyn, a bydd fy swyddogion a minnau yn gweithio gyda phartneriaid allweddol dros y misoedd nesaf i ystyried sut orau i ddefnyddio'r adnoddau sydd gennym ni ar hyn o bryd i gefnogi'r gwaith o ddarparu rhaglenni yn seiliedig ar yr egwyddorion hyn. Mae'r cynllun gweithredu yn adlewyrchu pa mor benderfynol yr wyf i, a'n partneriaid, i leihau'n sylweddol nifer y bobl sy'n cael eu gorfodi i gysgu ar y strydoedd. Datblygwyd y cynllun hwn ar y cyd â rhanddeiliaid megis Shelter Cymru ac aelodau Rough Sleepers Cymru. Mae'n ddogfen weithio ddeinamig ac esblygol, fydd yn cael ei hadolygu'n barhaus a'i haddasu fel bo angen. Mae'r ddogfen yn cwmpasu amrywiaeth o weithgareddau, yn cefnogi pobl i elwa ar wasanaethau a dod oddi ar y strydoedd mor gyflym â phosib. Mae hefyd yn ymdrin â materion ehangach fel adolygiad o anghenion blaenoriaethol a'n canllawiau ynglŷn â chynlluniau tywydd oer. Un agwedd ar ddigartrefedd yw cysgu ar y strydoedd, ac ni allwn ni ond ymdrin o ddifrif â'r mater os oes gennym ni system sy'n cynnig tai diogel i bawb. Gall codi cartrefi ar y farchnad ac ehangu'r stoc tai cymdeithasol ond cyflawni'r amcan hwn i ryw raddau yn unig. Byddaf yn gweithio gyda'r sector rhentu preifat i ddod o hyd i ffyrdd arloesol o fanteisio ar eu cyflenwad ac ateb y galw. Byddaf hefyd yn edrych ar sut y gallwn ni barhau i leihau nifer y cartrefi gwag. Mae'r cyllid a gyhoeddwyd yn y gyllideb i'w groesawu, ond rhaid inni ei wario'n ofalus. Nid wyf i'n fwriadol wedi disgrifio sut y bydd pob ceiniog yn cael ei wario. Rwy'n bwriadu adolygu'r cynnydd a'r dystiolaeth o'r cynlluniau arbrofol ochr yn ochr ag adroddiadau ymchwil yn y gwanwyn a'r haf. Byddaf hefyd yn gweithio gyda phartneriaid i ystyried beth sydd ei angen fwyaf er mwyn datblygu sut yr ydym ni'n mynd ati i ymdrin â chysgu ar y stryd. Rydym ni i gyd yn cydnabod yr heriau o ran darparu gwasanaethau cydweithredol. Bydd hynny'n gofyn am ffyrdd newydd o weithio a newid diwylliannol sylweddol. Rwy'n credu bod gennym ni hanes llwyddiannus o gyflawni o ran atal digartrefedd. Bydd y Llywodraeth hon yn parhau i roi'r arweinyddiaeth i sicrhau ein bod yn lleihau nifer y bobl sy'n cysgu ar y stryd a bod yr angen i bobl gysgu ar y stryd yn dod i ben. Diolch.