English: Doing nothing has a cost. The absence of action carries consequences for our society, and our debate today is all about costs. Not only what costs should be paid by people able to contribute to our society, but also the cost of not doing more to forge a fairer society, because the tax system in Wales neither adequately reflects the income and societal profile of our country nor our country's needs. There is an opportunity here to change that if we choose to take it. An opportunity and a cost, and economists would see a lesson there. So, let's look at the detail. Only a minority of people in Wales pay income tax - roughly 43 per cent of our population - because so many people either don't earn enough or are past retirement age. Almost all, as we've heard, the income tax that's raised is raised at the basic rate, and the system and the bands we have at our disposal don't allow us the flexibility to better equip our communities with the funds they so desperately need. Because taxes are a force for good. It shouldn't be radical to say that, but the tired cliché of the tax 'burden' is accepted as the norm. Tax is only a burden if we live in a society where services are not funded enough to provide a decent quality of life to all citizens. Here's a quotation, Llywydd: 'I like to pay taxes. With them, I buy civilization.' Those words are attributed to Oliver Wendell Holmes Junior, Associate Justice to the US Supreme Court in the early twentieth century. And taxes do buy us chances to do things differently, to build something better for all. If we look at the powers transferred to Scotland, both of the 2012 Act and subsequent to it in 2016, it's been able to set a lower rate for those who just creep into the bracket of paying income tax to buffer the support for those who need it most. The extra powers buy their communities hope. And the very fact that we don't have those powers in Wales has meant that revenue has to be raised through other, more regressive means. Wales has allowed council tax to go up significantly for years and, as the Wales Governance Centre and the Bevan Foundation have made clear time and again, council tax increases put more pressure on household budgets. It is simply not a fair or progressive way of raising revenue. What's more, a higher share of revenue is raised in Wales from value added tax than income tax. It's the reverse in England and Scotland. Why does that matter? Well, lower income households pay proportionately far more in indirect taxes like VAT than they do in income tax, so the people least able to afford it are once again shouldering more weight. Now, that is a burden we shouldn't be seeing. But doing nothing has a cost, a consequence. If we throw up our hands or sit on them, that cost doesn't disappear; it accumulates, and the quiet misery of millions continues. But, Llywydd, we could instead choose to lend a hand, to intervene, to create a more progressive schedule of income tax, to see tax as a means of creating the society we want. We have this opportunity to throw off the constraints of the Treasury-imposed straitjacket, to demand powers that will allow us more freedom, more flexibility, and create a system that truly works for Wales. Yes, I'll take that intervention.
Welsh: Mae yna gost i wneud dim. Mae i absenoldeb gweithredu ganlyniadau i'n cymdeithas, ac mae ein dadl heddiw i gyd yn ymwneud â chostau. Nid yn unig pa gostau y dylai pobl eu talu i gyfrannu at ein cymdeithas, ond hefyd y gost o beidio â gwneud mwy i ffurfio cymdeithas decach, oherwydd nid yw'r system dreth yng Nghymru yn adlewyrchu'n ddigonol incwm a phroffil cymdeithasol ein gwlad nac anghenion ein gwlad. Mae cyfle yma i newid hynny os dewiswn ei gymryd. Cyfle a chost, a byddai economegwyr yn gweld gwers yno. Felly, gadewch inni edrych ar y manylion. Dim ond lleiafrif o bobl yng Nghymru sy'n talu treth incwm - tua 43 y cant o'n poblogaeth - oherwydd bod cymaint o bobl naill ai heb fod yn ennill digon neu wedi cyrraedd oedran ymddeol. Fel y clywsom, mae'r dreth incwm a gaiff ei chodi bron i gyd yn cael ei chodi ar y gyfradd sylfaenol, ac nid yw'r system a'r bandiau sydd gennym at ein defnydd yn caniatáu hyblygrwydd inni arfogi ein cymunedau yn well â'r arian y mae cymaint o'i angen arnynt. Oherwydd mae trethi'n rym er lles. Ni ddylai fod yn radical imi ddweud hynny, ond mae ystrydeb treuliedig y 'baich' treth yn cael ei dderbyn fel norm. Nid yw treth ond yn faich os ydym yn byw mewn cymdeithas lle nad yw gwasanaethau'n cael eu hariannu'n ddigonol i ddarparu ansawdd byw teilwng i'r holl ddinasyddion. Dyma ddyfyniad, Lywydd: 'Rwy'n hoffi talu trethi. Gyda hwy, rwy'n prynu gwareiddiad.' Priodolir y geiriau hynny i Oliver Wendell Holmes yr Ieuengaf, Barnwr Cysylltiol i Oruchaf Lys yr UDA ar ddechrau'r ugeinfed ganrif. Ac mae trethi'n prynu cyfleoedd inni wneud pethau'n wahanol, i adeiladu rhywbeth gwell i bawb. Os edrychwn ar y pwerau a drosglwyddwyd i'r Alban yn neddf 2012 ac wedi hynny yn 2016, mae wedi gallu gosod cyfradd is i'r rhai sydd ond yn cyrraedd y trothwy ar gyfer talu treth incwm er mwyn gwella'r cymorth i'r rhai sydd ei angen fwyaf. Mae'r pwerau ychwanegol yn prynu gobaith i'w cymunedau. Ac mae'r union ffaith nad oes gennym y pwerau hynny yng Nghymru wedi golygu bod yn rhaid codi refeniw drwy ddulliau eraill, mwy anflaengar. Mae Cymru wedi caniatáu i'r dreth gyngor godi'n sylweddol ers blynyddoedd, ac fel y mae Canolfan Llywodraethiant Cymru a Sefydliad Bevan wedi dweud yn glir dro ar ôl tro, mae'r cynnydd yn y dreth gyngor yn rhoi mwy o bwysau ar gyllidebau cartrefi. Yn syml, nid yw'n ffordd deg na blaengar o godi refeniw. Yn fwy na hynny, caiff cyfran uwch o refeniw ei godi yng Nghymru drwy dreth ar werth na thrwy'r dreth incwm. Y gwrthwyneb sy'n wir yn Lloegr a'r Alban. Pam mae hynny'n bwysig? Wel, mae aelwydydd incwm is yn talu llawer mwy yn gyfatebol mewn trethi anuniongyrchol fel TAW nag y maent mewn treth incwm, felly unwaith eto mae'r bobl sydd leiaf abl i'w fforddio yn ysgwyddo mwy o bwysau. Nawr, mae hwnnw'n faich na ddylem fod yn ei weld. Ond mae yna gost, canlyniad, i wneud dim. Os ydym yn codi ein dwylo neu'n eistedd arnynt, nid yw'r gost honno'n diflannu; mae'n cronni, ac mae diflastod tawel miliynau yn parhau. Ond Lywydd, yn hytrach na hynny, gallem ddewis rhoi help llaw, ymyrryd, creu trefn fwy blaengar o dreth incwm, i weld treth fel ffordd o greu'r gymdeithas rydym ei heisiau. Dyna ein cyfle i gael gwared ar gyfyngiadau'r rhwymau a osodir gan y Trysorlys, i fynnu pwerau a fydd yn caniatáu mwy o ryddid i ni, mwy o hyblygrwydd, a chreu system sy'n gweithio go iawn i Gymru. Iawn, fe dderbyniaf yr ymyriad.