English: Diolch, Llywydd. As Assembly Members will be aware, in November 2017, the Llywydd, leaders of party groups and I, as Chair of the Standards of Conduct Committee, issued a joint statement. We set out a commitment to ensure that inappropriate behaviour has no place at the National Assembly for Wales, and a desire to reassure everyone who works here, and those who visit us, that they will be free from any form of harassment. Whether it's here in the Senedd, a constituency office, or out in the community, everyone should feel as though they are treated with respect as they encounter representatives of this organisation. The joint statement set out a number of actions intended to ensure the Assembly is an inclusive organisation, free from intimidation and harassment. These actions included the development of a dignity and respect policy, the establishment of a confidential complaints referral service, and ensuring the complaints procedure is clear and consistent. Work is well under way, and a dignity and respect policy is due to be laid before the Assembly next month. The Standards of Conduct Committee agreed to undertake a more wide-ranging inquiry into creating the right culture at the Assembly. We believe that the Assembly must set an example and provide clear and strong leadership on the type of workplace culture we would like to see within Wales. We're considering existing procedures around complaints involving Assembly Members to ensure that they are appropriate and clear. Individuals must feel able to come forward with confidence about any concern regarding inappropriate behaviour. We've held an open consultation, which aimed to find out whether the current complaints procedure is easily understandable and accessible, and whether there are any barriers to people raising concerns about the behaviour of anyone associated with the National Assembly for Wales. Although the consultation is now formally closed, people are always encouraged to come forward with suggestions on how to improve the process or with any concerns they may have. We're currently taking evidence from groups and individuals who have agreed to talk to the committee about their experiences. And I would like to put on record my thanks to those who have offered their views to the committee during the last few months. I'm particularly grateful to those who have agreed to speak to us. Without understanding the experiences of others it's very difficult to identify the challenges within the Assembly and ascertain precisely how the culture can be improved. As a committee, we're determined that these views will be respected and reflected in the reporting stage. While we're still undertaking our inquiry, one of the messages we've heard to date is that better communication and clarity around the complaints procedure would help increase confidence in the system. Building on existing provisions within the Assembly Member code of conduct, the new dignity and respect policy will help to make it explicitly clear that inappropriate behaviour has no place in this Assembly. And I'm sure that Members will agree it's important that inappropriate behaviour must be called out. We're all responsible for ensuring we do not stand by and let things happen. I'd also like to take this opportunity to re-emphasise that the National Assembly for Wales has a completely independent commissioner for standards, who impartially examines any concern or complaint raised with him. He can be contacted via phone, email or in writing and he'll always try to help, either by dealing directly with concerns or signposting in the right direction. A helpline has been set up for those unsure whether the commissioner is the most appropriate avenue for complaint. The number is on the Assembly website and posters around the estate. If Members and staff want to discuss any issue regarding the complaints procedure with the commissioner, he will be available in the Senedd during Plenary next Tuesday. In addition to the commissioner, members of the standards committee are also available to discuss any concerns you may have regarding the complaints procedure, and a member of the committee will also be available during Plenary next Tuesday. It takes a huge amount of commitment, time, persistence to achieve meaningful cultural change. Today I have set out the early stages of the process, ensuring that the National Assembly for Wales fulfils its aims to be an institution that enables and empowers people. I'm confident this aim is shared by all of us here in the Chamber and that everybody will be willing to play their part in making sure this is achieved. Diolch.
Welsh: Diolch, Lywydd. Fel y bydd Aelodau'r Cynulliad yn gwybod, ym mis Tachwedd 2017, cyhoeddodd y Llywydd, arweinwyr grwpiau'r pleidiau a minnau, fel Cadeirydd y Pwyllgor Safonau Ymddygiad, ddatganiad ar y cyd. Rydym wedi nodi ymrwymiad i sicrhau nad oes lle i unrhyw ymddygiad amhriodol yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru, ac awydd i roi sicrwydd i bawb sy'n gweithio yma, a'r rhai sy'n ymweld â ni, y byddant yn rhydd rhag unrhyw fath o aflonyddu. Boed yma yn y Senedd, mewn swyddfa etholaeth, neu allan yn y gymuned, dylai pawb deimlo eu bod yn cael eu trin â pharch wrth iddynt ddod i gysylltiad â chynrychiolwyr y sefydliad hwn. Roedd y datganiad ar y cyd yn nodi nifer o gamau gweithredu a fwriadwyd i sicrhau bod y Cynulliad yn sefydliad cynhwysol, sy'n rhydd rhag bygythiadau ac aflonyddu. Roedd y camau hyn yn cynnwys datblygu polisi urddas a pharch, sefydlu gwasanaeth atgyfeirio cwynion cyfrinachol, a sicrhau bod y weithdrefn gwyno'n glir ac yn gyson. Mae gwaith yn mynd rhagddo, a disgwylir y bydd polisi urddas a pharch yn cael ei gyflwyno gerbron y Cynulliad fis nesaf. Cytunodd y Pwyllgor Safonau Ymddygiad i gynnal ymchwiliad mwy eang i'r broses o sicrhau'r diwylliant cywir yn y Cynulliad. Rydym yn credu bod yn rhaid i'r Cynulliad osod esiampl a darparu arweinyddiaeth gref a chlir ar y math o ddiwylliant yr hoffem ei weld yn y gweithle yng Nghymru. Rydym yn ystyried gweithdrefnau cyfredol mewn perthynas â chwynion sy'n ymwneud ag Aelodau Cynulliad i sicrhau eu bod yn briodol ac yn glir. Mae'n rhaid i unigolion deimlo eu bod yn gallu siarad yn hyderus am unrhyw bryder mewn perthynas ag ymddygiad amhriodol. Rydym wedi cynnal ymgynghoriad agored, gyda'r nod o ddarganfod a yw'r weithdrefn gwyno gyfredol yn hawdd ei deall ac yn hygyrch, ac a oes unrhyw rwystrau sy'n atal pobl rhag mynegi pryderon am ymddygiad unrhyw un sy'n gysylltiedig â Chynulliad Cenedlaethol Cymru. Er bod yr ymgynghoriad bellach wedi dod i ben yn ffurfiol, rydym bob amser yn annog pobl i gynnig awgrymiadau mewn perthynas â sut y gellir gwella'r broses neu i fynegi unrhyw bryderon sydd ganddynt. Ar hyn o bryd, rydym yn cymryd tystiolaeth gan grwpiau ac unigolion sydd wedi cytuno i siarad â'r pwyllgor am eu profiadau. A hoffwn gofnodi fy niolch i'r rhai sydd wedi cynnig eu safbwyntiau i'r pwyllgor dros y misoedd diwethaf. Rwy'n arbennig o ddiolchgar i'r rheini sydd wedi cytuno i siarad â ni. Heb ddeall profiadau pobl eraill, mae'n anodd iawn adnabod yr heriau o fewn y Cynulliad a chanfod sut yn union y gellir gwella'r diwylliant. Fel pwyllgor, rydym yn benderfynol o weld y safbwyntiau hyn yn cael eu parchu ac yn cael eu hadlewyrchu yn y cyfnod adrodd. Wrth inni barhau i gynnal ein hymchwiliad, un o'r negeseuon rydym wedi eu clywed hyd yn hyn yw y byddai gwell cyfathrebu ac eglurder ynghylch y weithdrefn gwyno yn helpu i gynyddu hyder yn y system. Gan adeiladu ar y darpariaethau sydd eisoes yn bodoli yng nghod ymddygiad Aelodau'r Cynulliad, bydd y polisi urddas a pharch newydd yn helpu i'w gwneud yn gwbl glir nad oes lle i unrhyw ymddygiad amhriodol yn y Cynulliad hwn. Ac rwy'n siŵr y bydd yr Aelodau'n cytuno ei bod hi'n bwysig tynnu sylw at ymddygiad amhriodol. Mae sicrhau nad ydym yn sefyll o'r neilltu ac yn gadael i bethau ddigwydd yn gyfrifoldeb i bawb ohonom. Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn hefyd i ailbwysleisio bod gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru gomisiynydd safonau cwbl annibynnol, sy'n archwilio unrhyw bryder neu gŵyn a gaiff eu dwyn i'w sylw yn gwbl ddiduedd. Gellir cysylltu ag ef dros y ffôn, neu drwy anfon e-bost neu lythyr a bydd bob amser yn ceisio helpu, naill ai drwy ymdrin yn uniongyrchol â phryderon neu gyfeirio pobl i'r cyfeiriad cywir. Sefydlwyd llinell gymorth i rai sy'n ansicr ai'r comisiynydd yw'r llwybr mwyaf priodol ar gyfer cwyno. Mae'r rhif ffôn ar wefan y Cynulliad ac ar bosteri o amgylch yr ystâd. Os bydd Aelodau a staff eisiau trafod unrhyw fater yn ymwneud â'r weithdrefn gwyno gyda'r comisiynydd, bydd ar gael yn y Senedd yn ystod y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth nesaf. Yn ychwanegol at y comisiynydd, mae aelodau o'r pwyllgor safonau hefyd ar gael i drafod unrhyw bryderon a allai fod gennych mewn perthynas â'r weithdrefn gwyno, a bydd aelod o'r pwyllgor hefyd ar gael yn ystod y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth nesaf. Mae angen llawer iawn o ymrwymiad, amser a dyfalbarhad i sicrhau newid diwylliannol ystyrlon. Heddiw, rwyf wedi nodi camau cyntaf y broses, gan sicrhau bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn cyflawni ei nod o fod yn sefydliad sy'n galluogi ac yn grymuso pobl. Rwy'n hyderus fod pawb ohonom yma yn Siambr yn rhannu'r nod hwn ac y bydd pawb yn barod i chwarae eu rhan i sicrhau ei fod yn cael ei gyflawni. Diolch.