English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Discussing the weather is something that we as Welsh people delight in doing and, of course, 2018 has been of huge pleasure to many people when it comes to the weather. We recall the snow and cold weather at the beginning of the year, the endless rain of the spring, one of the hottest summers on record, and storm Callum in the autumn bringing a month's worth of rain in two days. Across the world, the story is the same, with increasing examples of extreme weather, among other signs that the climate is changing. A few weeks ago, a report by the IPCC was published, and this wasn't just another report to make some cheap headlines, but the high point of work that saw input from thousands of climate scientists from across the globe. The message in that report is entirely clear: time is running out. Time is running out to make the changes to our way of life, how we produce and use energy, how we travel around this earth, how we build and warm our homes, how we use our natural resources. Because the trajectory that we're on in terms of global warming means that unless we change our ways then the implications will be damaging and extreme - not just more flooding, but whole states disappearing underwater because of increases in sea level; not just more drought, but more starvation on an international level; widespread disappearance of species and an environment that is far more challenging to life on this earth. The conclusion of the report, of course, is that Governments do have to take urgent action on a far-reaching level by 2030 in order to limit global warming to a maximum of 1.5 degrees Celsius. There's no doubt now, in my view, that this is the greatest challenge facing humanity. We all recall the discussion at the UN convention on climate change in Paris in 2015 that we had to limit global warming to less than 2 degrees Celsius and that efforts should be made to limit it to 1.5 degrees. What the IPCC report tells us now is that global warming is likely to reach 1.5 degrees Celsius between 2030 and 2052 if it continues to increase at the current rate. Any element of warming beyond that would bring risks of long-term and irreversible changes, with whole ecosystems being lost. What this report doesn't do to the same extent, of course, is to outline exactly what each of us needs to achieve in order to deliver the necessary change. It's a matter for wider society, of course, and we as politicians have a key role in creating that other environment - the policy environment and the funding environment that will facilitate much of the change that needs to be seen. Our motion today notes that the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee here at the Assembly has come to the conclusion that the Government is likely to fail to reach its targets for reducing carbon emissions by 2020. The purpose of this motion, therefore, is to call on the Welsh Government to outline what major steps it will take in response to the IPCC report. We of course are taking the opportunity to outline some of the things that we as a party feel should be done - not everything; it falls a long way short of that - as part of the transformation that is required in the face of these climate change challenges. They include, of course, action in terms of energy, transportation, housing, and some of the sectors that contribute most to carbon emissions. We need to tackle energy from both directions, of course - first of all, we need to reduce the usage of energy and then increase the amount of energy produced from renewable sources. The sustainability committee of the last Assembly, in its report 'A Smarter Energy Future for Wales', called for creating annual targets to reduce the demand for energy, and it's disappointing that that hasn't seen a positive response. It also called for more help for people to use energy more efficiently, and I will expand upon that in just a moment.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae trafod y tywydd yn rhywbeth rŷm ni, fel Cymry, wrth ein boddau yn ei wneud, ac, wrth gwrs, mae 2018 wedi bod yn fodd i fyw i nifer o bobl pan fo'n dod i'r tywydd, wrth gwrs. Rŷm ni'n cofio'r eira a'r oerfel mawr ar ddechrau'r flwyddyn, y glaw di-baid yna - rŷm ni i gyd yn cofio hynny, rydw i'n siŵr, yn y gwanwyn - haf crasboeth, wedyn - un o'r poethaf ar record - ac, wrth gwrs, storom Callum yn yr hydref yn dod â gwerth mis o law mewn dim ond deuddydd. Wrth gwrs, ar draws y byd, mae'r stori'r un fath, gydag enghreifftiau cynyddol o dywydd eithafol, ymhlith arwyddion eraill bod yr hinsawdd yn newid. Nawr, ychydig o wythnosau yn ôl, fe gyhoeddwyd adroddiad arbennig y panel rhyngwladol ar newid hinsawdd, yr IPCC, ac nid jest unrhyw adroddiad arall i ddwyn ambell i bennawd rhad oedd hwnnw, ond pen llanw gwaith a gafodd fewnbwn gan filoedd o wyddonwyr hinsawdd o ar draws y byd i gyd. Mae'r neges yn yr adroddiad hwnnw'n gwbl glir: mae amser yn rhedeg allan. Mae amser yn prinhau i wneud y newidiadau i'r ffordd rŷm ni'n byw, y ffordd rŷm ni'n cynhyrchu ac yn defnyddio ynni, y ffordd rŷm ni'n symud o gwmpas y ddaear yma, y ffordd rŷm ni'n adeiladu a chynhesu ein cartrefi, yn defnyddio'n hadnoddau naturiol. Oherwydd mae'r trajectory rŷm ni arni o ran cynhesu byd eang yn golygu os na fyddwn ni'n newid ein ffordd, mi fydd yr oblygiadau'n niweidiol ac yn eithafol - nid dim ond mwy o lifogydd, ond gwladwriaethau cyfan yn mynd o dan ddŵr oherwydd codiad yn lefel y môr; nid dim ond mwy o sychder, ond mwy o newyn ar lefel ryngwladol yn dod yn ei sgil; diflaniad eang o rywogaethau ac amgylchedd llawer mwy gelyniaethus i fywyd ar y ddaear yma. Nawr, casgliad yr adroddiad, wrth gwrs, yw bod yn rhaid i Lywodraethau weithredu ar frys ac ar lefel pellgyrhaeddol erbyn 2030 er mwyn cadw cynhesu byd-eang at uchafswm o 1.5 gradd Celsius. Nid oes dim amheuaeth erbyn hyn, yn fy marn i, mai hon yw'r her fwyaf sy'n wynebu dynoliaeth. Rŷm ni oll yn cofio, wrth gwrs, y trafod yng nghonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar newid hinsawdd ym Mharis yn 2015 fod yn rhaid cyfyngu cynhesu byd-eang i lai na 2 radd Celsius ac y dylid ymdrechu i gadw e o dan 1.5 gradd. Wel, yr hyn mae adroddiad yr IPCC yn ei ddweud wrthym ni bellach yw bod cynhesu byd-eang yn debygol o gyrraedd 1.5 gradd Celsius rhwng 2030 a 2052 os yw'n dal i gynyddu ar y raddfa bresennol. Byddai pob elfen leiaf o gynhesu y tu hwnt i hynny, wedyn, wrth gwrs, yn dod â risg o newidiadau hirdymor a di-droi nôl, gydag ecosystemau cyfan yn cael eu colli. Nawr, yr hyn nad yw'r adroddiad yma'n ei wneud i'r un graddau, wrth gwrs, yw amlinellu'n union beth sydd angen i bob un ohonom ni geisio ei gyflawni er mwyn gwireddu'r newid sydd ei angen - mater i gymdeithas yn ehangach yw hynny. Mae gennym ni, fel gwleidyddion, wrth gwrs, rôl allweddol wrth greu'r amgylchedd arall hwnnw - yr amgylchedd bolisi a'r amgylchedd gyllido a fydd yn ysgogi a hwyluso llawer o'r newid sydd angen ei weld. Mae ein cynnig ni heddiw yn nodi bod y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig fan hyn yn y Cynulliad wedi dod i'r casgliad bod Llywodraeth Cymru'n debygol o fethu â chyrraedd ei thargedau ar leihau allyriadau carbon erbyn 2020. Diben y cynnig yma, felly, yw i alw ar Lywodraeth Cymru i amlinellu pa gamau breision y byddan nhw'n eu cymryd mewn ymateb i adroddiad yr IPCC. Rŷm ni hefyd, wrth gwrs, yn achub ar y cyfle i amlinellu ambell i beth rŷm ni fel plaid yn teimlo sydd eu hangen - dim y cyfan, wrth gwrs; yn bell o hynny - fel rhan o'r trawsnewidiad sydd ei angen yn wyneb yr heriau newid hinsawdd yma sydd o'n blaenau ni. Maen nhw'n cynnwys, wrth gwrs, gweithredu o ran ynni, gweithredu o ran trafnidiaeth, tai a rhai o'r sectorau sy'n cyfrannu fwyaf at allyriadau carbon. Nawr, mae angen taclo ynni o ddau gyfeiriad, wrth gwrs - yn gyntaf, lleihau'r defnydd o ynni ac yna cynyddu'r ynni sy'n cael ei gynhyrchu o ffynonellau adnewyddadwy. Fe wnaeth pwyllgor cynaliadwyedd y Cynulliad diweddaf, yn ei adroddiad 'Dyfodol Ynni Craffach i Gymru', alw am greu targedau blynyddol i leihau'r galw am ynni, ac mae'n siomedig nad yw hynny wedi derbyn ymateb positif. Fe wnaeth hefyd alw am fwy o help i bobl ddefnyddio ynni yn fwy effeithlon, ac fe wnaf i ymhelaethu ychydig ar hynny mewn munud.