English: It is undoubtedly the case, as this report highlights, that the political nature of our organisation inevitably leads to a heightened power imbalance, and it is all the more important, therefore, that we get this right, creating a culture here in which harassment of any kind is not tolerated, where bystanders routinely call out unacceptable behaviour, and where survivors are empowered to report and are believed. Thereby, we can contribute to wider cultural change. I warmly welcome this report and the Commission's prompt and positive response to the recommendations. Now, the Chair and Paul Davies have already referred to the Government's response to recommendation 12, and I feel that I have to address the bulk of my remarks to this. I can't express how disappointed I am by the First Minister's response. I would have expected unanimity across this Chamber that not only must the highest standards of conduct in public life be expected of all of us as Assembly Members, but that those standards must also apply to all Ministers, and not only must those standards apply and be enforced, but they must be seen by the public to be upheld and be enforced. I am really surprised that the First Minister says in paragraph 5 of his response to recommendation 12, and I quote, 'the Committee's view that public confidence would be improved if the Standards Commissioner undertook that role' - the role of investigating complaints under the ministerial code - 'is not one that is shared by the First Minister.' Now I can, up to a point, accept what the First Minister says about potentially needing to make a difference between the role of an Assembly Member and when a person is acting as a Minister, but I would concur with what Paul Davies says: we may make those differences here in this Chamber and we may understand them, but to the public, I simply cannot understand how they should be expected to perceive the difference. And I find it more difficult to accept and understand the First Minister's view that it would somehow be confusing for the standards commissioner to investigate alleged breaches of the ministerial code. Surely the person we've appointed to this important role must be able to undertake investigations under two different sets of expectations. I can't see why using the standards commissioner as the investigator would in any way muddy the waters with regard to the separation of powers between the Executive and the Assembly, and at any rate, as Paul Davies has said, that is for the public a moot point. The standards of behaviour are the standards of behaviour. Now, if it were true that there was some muddying of powers between the Executive and Parliament in the suggestion the committee has made, the First Minister must, at the very least, establish a separate, permanent and independent investigative system to which all complaints of possible breaches of the ministerial code should be referred. It cannot be in the interests of transparency or conducive to public confidence for any First Minister to have discretion to determine whether or not a complaint or concern actually constitutes a possible breach of the code and needs investigating. And I would concur with what Paul Davies has said. I am not suggesting that these decisions are in any way grubby or made behind closed doors, but the risk is that that is how people will perceive them. At any rate, it is not right for the First Minister to have the right to decide whether this constitutes a possible breach or not, and referrals to an independent process at the very least ought to be automatic. And I concur with what the Chair has said, I hope that that will be offered to us in the statement that we are to receive automatically. And I would also say that what other Parliaments do is not relevant here. We have consistently decided in this Assembly to be better than other Parliaments, whether it's establishing the children's commissioner, for example, long before other parliaments in the UK got their act together to do the same. I believe, as Paul Davies has said, that we should be setting higher standards for ourselves, and those should be higher standards with regard to transparency. When it comes to the oversight of the ministerial code, I still believe that the committee's original recommendation is a practical and sensible solution. And we will, of course, one way or another, have a new First Minister soon, and I'd like to ask the committee Chair whether she believes it would be appropriate for us as a committee to approach the new First Minister, whoever she or he may be, and ask them to reconsider this response. To close, Llywydd, the public have a right to expect that we, in this place, set the tone for the whole of public life in Wales. If we are to do so, we must be as sure as we can possibly be that everyone who works here or who visits here, or who co-operates with us, feels respected and is treated with dignity. This report and the Commission's actions and positive response to this report, are a huge step in that right direction, and I commend this report to the Chamber.
Welsh: Mae'n wir yn ddi-os, fel y mae'r adroddiad hwn yn amlygu, fod natur wleidyddol ein sefydliad yn anochel yn arwain at anghydbwysedd grym cynyddol, ac mae'n hollbwysig felly ein bod yn cael hyn yn iawn, gan greu diwylliant yma lle na oddefir aflonyddu o unrhyw fath, lle bydd tystion fel mater o drefn yn tynnu sylw at ymddygiad annerbyniol, a lle y grymusir y rhai sydd wedi dioddef ymddygiad o'r fath i roi gwybod amdano a chael eu credu. Drwy hynny, gallwn gyfrannu at newid diwylliannol ehangach. Rwy'n croesawu'r adroddiad hwn yn fawr, yn ogystal ag ymateb prydlon a chadarnhaol y Comisiwn i'r argymhellion. Nawr, mae'r Cadeirydd a Paul Davies wedi cyfeirio eisoes at ymateb y Llywodraeth i argymhelliad 12, a theimlaf fod yn rhaid i brif ran fy sylwadau fynd i'r afael â hyn. Ni allaf fynegi pa mor siomedig rwyf fi ynghylch ymateb y Prif Weinidog. Buaswn wedi disgwyl ymateb unfrydol ar draws y Siambr nid yn unig fod yn rhaid disgwyl y safonau uchaf o ymddygiad mewn bywyd cyhoeddus gan bob un ohonom fel Aelodau Cynulliad, ond fod rhaid i'r safonau hynny fod yn berthnasol hefyd i'r holl Weinidogion, ac nid yn unig fod rhaid i'r safonau hynny gael eu cymhwyso a'u gorfodi, ond bod rhaid i'r cyhoedd allu gweld eu bod yn cael eu cynnal a'u gorfodi. Rwy'n synnu'n fawr am beth y mae Prif Weinidog yn ei ddweud ym mharagraff 5 o'i ymateb i argymhelliad 12. Mae'n nodi bod y pwyllgor o'r farn, a dyfynnaf, 'y byddai hyder y cyhoedd yn gwella pe bai'r Comisiynydd Safonau'n ymgymryd â'r rôl' - sef y rôl o ymchwilio i gwynion o dan god y Gweinidogion, ond - 'nid yw'r Prif Weinidog yn rhannu'r farn'. Nawr, gallaf dderbyn, hyd at bwynt, yr hyn y mae'r Prif Weinidog yn ei ddweud am yr angen posibl i wahaniaethu rhwng rôl Aelod Cynulliad a phan fo rhywun yn gweithredu fel Gweinidog, ond cytunaf â'r hyn y mae Paul Davies yn ei ddweud: gallwn wneud y gwahaniaethau hynny yma yn y Siambr a gallwn eu deall, ond i'r cyhoedd, ni allaf ddeall sut y dylid disgwyl iddynt ddirnad y gwahaniaeth. Ac rwy'n ei chael hi'n anos byth i dderbyn a deall barn y Prif Weinidog y byddai rywsut yn ddryslyd i'r comisiynydd safonau ymchwilio i achosion honedig o dramgwyddo cod y Gweinidogion. Does bosib na ddylai'r sawl a benodir gennym i'r rôl bwysig hon allu cyflawni ymchwiliadau o dan ddwy set o wahanol ddisgwyliadau. Ni allaf weld pam y byddai defnyddio'r comisiynydd safonau i ymchwilio yn cymylu'r nod mewn unrhyw ffordd mewn perthynas â gwahanu pwerau rhwng y Weithrediaeth a'r Cynulliad, ac fel y dywedodd Paul Davies, i'r cyhoedd mae hwnnw'n bwynt dadleuol beth bynnag. Safonau ymddygiad yw safonau ymddygiad. Nawr, pe bai'n wir fod rhywfaint o gymylu ar y pwerau rhwng y Weithrediaeth a'r Senedd yn yr awgrym a wnaeth y pwyllgor, rhaid i'r Prif Weinidog fynd ati, fan lleiaf, i sefydlu system ymchwilio barhaol, annibynnol ac ar wahân y dylid cyfeirio pob cwyn am bob achos posibl o dorri cod y Gweinidogion ati. Ni all fod o fudd i dryloywder neu'n ffafriol i hyder y cyhoedd os oes gan y Prif Weinidog ddisgresiwn i benderfynu a yw cwyn neu bryder yn torri'r cod mewn gwirionedd ac yn galw am ymchwiliad. A buaswn yn cyd-fynd â'r hyn a ddywedodd Paul Davies. Nid wyf yn awgrymu bod y penderfyniadau hyn mewn unrhyw ffordd yn amheus neu wedi eu gwneud y tu ôl i ddrysau caeedig, ond y perygl yw mai dyna sut y bydd pobl yn eu gweld. Beth bynnag, nid yw'n iawn i'r Prif Weinidog gael hawl i benderfynu a oes achos posibl o dorri'r cod ai peidio, a dylai atgyfeiriadau at broses annibynnol fod o leiaf yn awtomatig. Ac rwy'n cytuno â'r hyn a ddywedodd y Cadeirydd, rwy'n gobeithio y caiff hynny ei gynnig i ni yn y datganiad rydym i'w gael yn awtomatig. A buaswn hefyd yn dweud nad yw beth y mae Seneddau eraill yn ei wneud yn berthnasol yma. Yn gyson rydym wedi penderfynu yn y Cynulliad hwn ein bod am fod yn well na Seneddau eraill, boed drwy sefydlu'r comisiynydd plant, er enghraifft, ymhell cyn i Seneddau eraill y DU lwyddo i wneud yr un peth. Fel y mae Paul Davies wedi dweud, credaf y dylem fod yn gosod safonau uwch ar ein cyfer ni ein hunain, a dylai'r rheini fod yn safonau uwch ar gyfer sicrhau tryloywder. O ran goruchwylio cod y Gweinidogion, rwy'n dal i gredu bod argymhelliad gwreiddiol y pwyllgor yn ateb ymarferol a synhwyrol. Ac wrth gwrs, un ffordd neu'r llall, bydd gennym Brif Weinidog newydd cyn bo hir, a hoffwn ofyn i Gadeirydd y pwyllgor a yw'n credu y byddai'n briodol i ni fel pwyllgor fynd at y Prif Weinidog newydd, pwy bynnag y bydd ef neu hi, a gofyn iddynt ailystyried yr ymateb hwn. I gloi, Lywydd, mae gan y cyhoedd hawl i ddisgwyl i ni yn y lle hwn osod y cywair ar gyfer bywyd cyhoeddus yn ei gyfanrwydd yng Nghymru. Os ydym yn mynd i wneud hynny, rhaid inni fod mor sicr ag y gallwn fod fod pawb sy'n gweithio yma neu'n ymweld â'r lle hwn, neu sy'n cydweithio â ni, yn teimlo eu bod yn cael parch a'u trin ag urddas. Mae'r adroddiad hwn a gweithredoedd y Comisiwn a'r ymateb cadarnhaol i'r adroddiad hwn, yn gam enfawr i'r cyfeiriad cywir hwnnw, ac rwy'n cymeradwyo'r adroddiad hwn i'r Siambr.