English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Our Welsh food and drink industry continues to go from strength to strength. Since I last addressed Plenary, in November 2016, the industry's sales turnover has increased strongly from £6.1 billion to £6.9 billion. We stand on the threshold of the £7 billion target of 'Towards Sustainable Growth', the food and drink action plan set in 2014, to be reached by 2020. This is tremendous progress. It reflects the hard work and effort by businesses across Wales, large and small. It is a result for forward thinking strategy and for the determined action to see it through. It is an outcome founded on partnership, working directly with businesses, our expert food technology centres, and the food and drink Wales industry board. Over the last 12 months there have been many successes. BlasCymru/TasteWales was Wales's first international trade event. It put Wales on the map in our aspiration to be a food nation. Business generated is projected to reach over £22 million. BlasCymru/TasteWales will become our signature showcase event in bringing Wales to the world, and also the world to Wales, with the next event planned for March 2019. Last November, we held a celebration of our Great Taste awards winners and our protected food name products. Yet again, the industry has done extremely well, with 165 Great Taste winners at the 2017 UK awards. Our tally of protected food name products has risen to 14, with six having gained this European status in 2017. Protected food names are an internationally-recognised badge of authenticity and originality. Collectively, these winners are building our reputation and brand, placing us on a global stage. Our successes are built on focused direction and support, which is creating confidence and providing the means for businesses to do more. Our business support packages have invested in innovation, in marketing and in our people. Investment approved through the food business investment scheme now stands at nearly £30 million approved for 34 expanding businesses. Project Helix is encouraging a culture of innovation and entrepreneurship and, supported by an investment of £21 million, practical support is delivering new products and processes to meet market demand and maximise value. Our business cluster programme revolves around six key clusters and special interest groups, involving 410 businesses actively engaged in important business areas of the food and drink action plan. As common interest groups, clusters are a powerful engine for driving growth, opening new opportunities, adding value and creating stronger supply chains. However, this is not just about the numbers. Food is about people - their health and well-being. At the grass roots, the Cabinet Secretary for Education has provided £0.5 million to support a school holiday anti-hunger initiative for primary schools. At the strategic level, work is starting on an obesity strategy for Wales. Of course, Brexit remains a huge challenge. We must embrace change in mindset, processes and structures. Brexit is causing a worrying level of uncertainty about what the next few years will bring. The Welsh Government has voiced strong concerns about the UK Government's stance. The wrong decisions and a poor Brexit deal will have long-lasting and far-reaching consequences. I am facing the challenge and responding by increasing the pace and intensity of the Welsh Government's effort and support. I've allocated an additional £2.8 million investment for a fit-for-market sector readiness programme and essential preparation to deliver new initiatives and to expand the support initiatives already under way. This new investment will support and help to futureproof the food and drink action plan and support the skills needed by our people. In the autumn I attended Invest in Skills, Invest in Growth, the first Welsh food and drinks skills conference. I listened to what the industry was telling me, and it's loud and clear: it has significant skills gaps, which Brexit could make worse by the uncertainty faced by our valued EU migrant workers. My message is clear to them: we value your contribution and we want you to stay in Wales. I announced the need to develop an employability and skills plan for the industry, and the board will be inviting discussion on draft measures at a follow-up conference next month. A strong international presence is central to raising our profile and realises our vision to position Wales as a food nation capable of supplying the UK and international markets. At Anuga, Cologne's global food and drink trade fair, I announced an additional £1.5 million for our red meat agency partner Hybu Cig Cymru to deliver an enhanced export development programme, specifically for market access in new markets and defending the current position. Although exports grew to £436 million in 2016, our most important market is the UK, where we trade the greatest level of production. Brexit requires a significant realignment of food industry supply chains. We will build on import opportunities and seek to substitute Welsh food and drink products. We are working with retailers and food service businesses, the Wales Retail Consortium and the Food and Drink Wales industry board to make this happen. The interest in our wonderful Welsh food and drink has never been greater. The quality, service and originality of the Welsh offer are recognised across the world. We know consumer interest in Welsh products is increasing across the UK, with people perceiving the inherent value of Welshness. We will build on these values to support brand Wales. We stand at the halfway point of 'Towards Sustainable Growth', our increasingly successful action plan to 2020, and close to reaching our headline target. Wales's food and drink industry is a huge asset. It contributes increasingly to our economy and is now rightly recognised as a foundation sector with priority status in 'Prosperity for All', in the Welsh Government's new action plan for the economy. It generates wealth and strengthens the economy regionally and nationally. It creates jobs and careers where skills matter. It adds value to our agricultural produce and it brings prestige to our nation, with a growing profile and reputation throughout the world. Through continued focus on what works, and through an internal and external readiness for Brexit, we will be fully fit for market, with industry structures that are optimal for performance. I have every confidence we will continue to succeed, and, with leadership and good skills support, make the best of Brexit and deliver for Wales.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae ein diwydiant bwyd a diod yng Nghymru yn parhau i fynd o nerth i nerth. Ers y tro diwethaf imi annerch y cyfarfod llawn, ym mis Tachwedd 2016, mae trosiant gwerthiant y diwydiant wedi cynyddu'n sylweddol o £6.1 biliwn i £6.9 biliwn. Rydym ni ar drothwy'r targed o £7 biliwn yn 'Tuag at Dwf Cynaliadwy', y cynllun gweithredu bwyd a diod a bennwyd yn 2014, i'w gyrraedd erbyn 2020. Mae hyn yn gynnydd aruthrol. Mae'n adlewyrchu'r gwaith caled a'r ymdrech gan fusnesau ledled Cymru, yn fawr ac yn fach. Mae'n ganlyniad strategaeth flaengar a chamau pendant i'w chyflawni. Mae'n ganlyniad sy'n seiliedig ar bartneriaeth, gweithio'n uniongyrchol gyda busnesau, ein canolfannau technoleg bwyd arbenigol, a bwrdd diwydiant bwyd a diod Cymru. Dros y 12 mis diwethaf, bu llawer o lwyddiannau. BlasCymru/TasteWales oedd digwyddiad masnach ryngwladol cyntaf Cymru. Rhoddodd Gymru ar y map o ran ein dyhead i fod yn genedl bwyd. Rhagwelir y bydd gwerth y busnes a gynhyrchwyd yn cyrraedd dros £22 miliwn. BlasCymru/TasteWales fydd ein harddangosfa arbennig i ddod â Chymru i'r byd, a hefyd y byd i Gymru, ac mae'r digwyddiad nesaf wedi'i drefnu ar gyfer mis Mawrth 2019. Fis Tachwedd diwethaf, cynhaliwyd dathliad o'n henillwyr yn y gwobrau Great Taste a'n cynhyrchion ag enwau bwyd gwarchodedig. Unwaith eto, mae'r diwydiant wedi gwneud yn hynod o dda, a chafwyd 165 o enillwyr Great Taste yng ngwobrau y DU yn 2017. Mae ein cyfanswm o gynhyrchion ag enwau bwyd gwarchodedig wedi cynyddu i 14, ac enillodd chwech y statws Ewropeaidd hwn yn 2017. Mae enwau bwyd gwarchodedig yn gydnabyddiaeth fyd-eang o ddilysrwydd a gwreiddioldeb. Gyda'i gilydd, mae'r enillwyr hyn yn datblygu ein henw da a'n brand, gan ein rhoi ar lwyfan byd-eang. Mae ein llwyddiannau yn seiliedig ar gymorth a chyfeiriad penodol, sy'n creu hyder ac sy'n fodd i fusnesau wneud mwy. Mae ein pecynnau cymorth busnes wedi buddsoddi mewn arloesi, mewn marchnata ac yn ein pobl. Mae'r buddsoddiad a gymeradwywyd drwy'r cynllun buddsoddi mewn busnesau bwyd bellach yn agos i £30 miliwn, a hynny wedi'i gymeradwyo ar gyfer 34 o fusnesau sy'n ehangu. Mae Project Helix yn annog diwylliant o arloesi ac entrepreneuriaeth, a, gyda buddsoddiad o £21 miliwn, mae cymorth ymarferol yn darparu cynhyrchion a phrosesau newydd i ddiwallu'r galw yn y farchnad ac i sicrhau'r gwerth gorau. Mae ein rhaglen clwstwr busnes yn seiliedig ar ryw chwe chlwstwr a grŵp diddordeb arbennig allweddol, sy'n cynnwys 410 o fusnesau sy'n cymryd rhan weithredol ym meysydd busnes pwysig y cynllun gweithredu bwyd a diod. Fel grwpiau diddordeb cyffredin, mae clystyrau yn fodd grymus o ysgogi twf, cynnig cyfleoedd newydd, ychwanegu gwerth a chreu cadwyni cyflenwi cryfach. Fodd bynnag, rydym ni'n son am fwy na dim ond rhifau. Mae bwyd yn ymwneud â phobl - eu hiechyd a'u lles. Ar lawr gwlad, mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wedi darparu £0.5 miliwn i gefnogi menter gwrth-newyn yn ystod y gwyliau ysgol ar gyfer ysgolion cynradd. Ar lefel strategol, mae gwaith yn dechrau ar strategaeth gordewdra ar gyfer Cymru. Wrth gwrs, mae Brexit yn dal i fod yn her enfawr. Rhaid inni groesawu newid mewn meddylfryd, prosesau a strwythurau. Mae Brexit yn achosi ansicrwydd ynghylch yr hyn a ddaw yn y blynyddoedd nesaf, ac mae'r ansicrwydd hynny'n peri pryder. Mae Llywodraeth Cymru wedi mynegi pryderon mawr ynglŷn â safbwynt Llywodraeth y DU. Bydd y penderfyniadau anghywir a bargen Brexit wael yn cael effaith hirdymor a phellgyrhaeddol. Rwyf yn wynebu'r her ac yn ymateb drwy gynyddu cyflymder a dwysedd ymdrech a chefnogaeth Llywodraeth Cymru. Rwyf wedi dyrannu buddsoddiad ychwanegol o £2.8 miliwn ar gyfer rhaglen parodrwydd sector sy'n addas ar gyfer y farchnad, a gwaith paratoi hanfodol ar gyfer cyflawni mentrau newydd ac ehangu mentrau cymorth sydd eisoes ar waith. Bydd y buddsoddiad newydd hwn yn cefnogi ac yn helpu i ddiogelu'r cynllun gweithredu bwyd a diod ac yn cefnogi'r sgiliau sydd eu hangen ar ein pobl. Yn yr hydref es i Buddsoddi mewn Sgiliau, Buddsoddi mewn Twf, y gynhadledd sgiliau bwyd a diod gyntaf yng Nghymru. Gwrandewais ar yr hyn yr oedd y diwydiant yn ei ddweud wrthyf, ac mae'n glir: mae bylchau sgiliau sylweddol, a allai wneud Brexit yn waeth yn sgil yr ansicrwydd y mae ein gweithwyr mudol gwerthfawr o'r UE yn ei wynebu. Mae fy neges yn glir iddyn nhw: rydym yn gwerthfawrogi eich cyfraniad ac rydym ni yn dymuno i chi aros yng Nghymru. Cyhoeddais yr angen i ddatblygu cynllun cyflogadwyedd a sgiliau ar gyfer y diwydiant, a bydd y bwrdd yn gwahodd trafodaeth ar fesurau drafft mewn cynhadledd ddilynol fis nesaf. Mae presenoldeb rhyngwladol cryf yn ganolog i hyrwyddo'n hunain ac i wireddu ein gweledigaeth o roi Cymru mewn sefyllfa lle mae hi'n genedl fwyd sy'n gallu cyflenwi y DU a marchnadoedd rhyngwladol. Yn Anuga, ffair fasnach bwyd a diod fyd-eang Cologne, cyhoeddais £1.5 miliwn ychwanegol ar gyfer ein hasiantaeth partner cig coch Hybu Cig Cymru i sicrhau rhaglen datblygu allforio well, yn benodol ar gyfer mynediad i farchnadoedd newydd ac amddiffyn y sefyllfa bresennol. Er bod allforio wedi cynyddu i £436 miliwn yn 2016, ein marchnad bwysicaf yw'r DU, lle'r ydym ni'n masnachu'r lefel uchaf o gynnyrch. Yn sgil Brexit mae angen ad-drefnu cadwyni cyflenwi'r diwydiant bwyd yn sylweddol. Byddwn yn adeiladu ar gyfleoedd mewnforio ac yn ceisio cyflenwi cynhyrchion bwyd a diod Cymru yn lle. Rydym yn gweithio gyda manwerthwyr a busnesau gwasanaeth bwyd, Consortiwm Manwerthu Cymru a bwrdd diwydiant bwyd a diod Cymru i gyflawni hyn Ni fu erioed mwy o ddiddordeb yn ein bwyd a diod rhagorol o Gymru. Caiff ansawdd, gwasanaeth a gwreiddioldeb yr hyn y mae Cymru yn ei gynnig ei gydnabod ledled y byd. Rydym ni'n gwybod bod diddordeb defnyddwyr mewn cynnyrch Cymreig yn cynyddu ar draws y DU, ac mae pobl yn gweld gwerth cynhenid Cymreictod. Byddwn yn adeiladu ar y gwerthoedd hyn i gefnogi brand Cymru. Rydym ni hanner ffordd tuag at gyflawni 'Tuag at Dwf Cynaliadwy', ein cynllun gweithredu cynyddol lwyddiannus hyd at 2020, ac rydym yn agos at gyrraedd ein prif darged. Mae diwydiant bwyd a diod Cymru yn ased enfawr. Mae'n cyfrannu fwyfwy at ein heconomi ac yn awr yn cael ei gydnabod yn briodol yn sector sylfaenol gyda statws blaenoriaeth yn 'Ffyniant i Bawb', yng nghynllun gweithredu newydd Llywodraeth Cymru ar gyfer yr economi. Mae'n cynhyrchu cyfoeth ac yn cryfhau'r economi yn rhanbarthol ac yn genedlaethol. Mae'n creu swyddi a gyrfaoedd lle mae sgiliau yn bwysig. Mae'n ychwanegu gwerth at ein cynnyrch amaethyddol ac yn sicrhau bri ar gyfer ein cenedl, gydag amlygrwydd cynyddol ac enw da ledled y byd. Drwy roi pwyslais parhaus ar yr hyn sy'n gweithio, a thrwy barodrwydd mewnol ac allanol ar gyfer Brexit, byddwn yn gwbl addas ar gyfer y farchnad, gyda'r strwythurau diwydiant gorau o ran perfformiad. Rwyf yn ffyddiog iawn y byddwn yn parhau i lwyddo, a, gydag arweiniad a chefnogaeth sgiliau da, yn gwneud y gorau o Brexit ac yn cyflawni ar gyfer Cymru.