English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Thank you for allowing me the opportunity to reply to this important debate around the 'Waiting well?' report and waiting times. I'm very pleased that we were able to accept almost all of the recommendations, 26 out of 27. Obviously, we haven't gone into the detail in the response, but obviously there's a lot more detail in the planned care plan. Now, I published our plan to modernise and transform planned care services in April. And I'm sure the committee was pleased to see that many of the actions in that plan reflect the committee's findings and recommendations. Now, we're already making good progress against this plan, although it was only published in April, and the statistics we have are from April, so, obviously it will take a little bit of time to get up to speed. What we are doing is to focus on what we're doing to support people while they're waiting to be seen. Now, I am intensely aware, as health Minister, that every one of those thousands of people who are waiting for treatment are individuals. They're often waiting in pain, in anxiety, their families are concerned about them, and it's of course our duty to make sure that health boards are supporting people while they wait. Now, we know that planned care recovery won't happen overnight. It will take time, and, as you are aware, I've set some very clear, but ambitious milestones to recover and to reduce those long waiting lists, but, as I've said before, this is not going to be easy. In response to Heledd Fychan, look - . Are we in a crisis? Look, it's not great, but I don't think we're in a crisis, and I'll tell you why. Because we are seeing 315,000 people in secondary care alone every month. That's not including GPs. Three hundred and fifteen thousand. That's not a system that's broken. That's a system that's working very well. And all those thousands of people working in the NHS, I think, would accept that, yes, it's under massive pressure. My God, they are working for those 315,000 people they are seeing on a monthly basis. And, in terms of funding, well, over the term of this Senedd term, we've said we're going to spend £1 billion. I've made £680 million available so far - £170 million for every year, plus £15 million each year to support planned care transformation projects and £20 million to support value-based pathways. Now, our plan has been developed in collaboration with NHS staff to ensure it's focusing upon the things that are going to make a difference to people and the staff, and they're key partners in implementing the plan. That's why it was important that we built it with them. I'm clear that we must support and continue to build our workforce across both health and social care over the coming years. They've worked incredibly hard over the last few years, and we need to continue to invest and support their well-being. I understand and I hear what you're saying in terms of concerns around capacity to deliver, that that's what you heard from the stakeholders. Now, we are going to be producing a workforce delivery plan to support the recovery plan, and that's going to be ready later this summer, where we're going to set out our approach to support staff. I do worry; I worry every single day about the hundreds of thousands of people who are literally just waiting for their appointments, and it is important that we let people know that we haven't forgotten them, that we are going to reach out to them and support them whilst they are waiting. We are making great progress - a new service, the wellness improvement service at Cwm Taf Morgannwg University Health Board I think is really exciting. The programme supports patients to manage their conditions through an evidence-based lifestyle approach to improve their mental and physical well-being, and we're evaluating the advantages of a number of different models to support patients while they wait, including the Red Cross pilot across three health boards. Now, the removal of COVID restrictions in May means that we can now start to see and treat even more patients, but COVID is still with us and there are pretty high rates in our communities at the moment. I'm sure we all know somebody at the moment who's got COVID, and that's going to impact on health workers. So, we've just got to bear in mind that we're still living with a pandemic, and that's going to have an impact on our ability to deliver. On 27 June, there were over 600 COVID patients in hospital. Luckily, there were only eight in critical care. Now, I know that waiting times are nowhere near where they should be. At the end of April, there were 707,000 open pathways. We're starting now, thank goodness, to see some improvements, and April data showed for the first time that the number of pathways waiting for over two years is now falling. Now, we are, as anticipated and as we predicted, starting to see more people requiring and being referred to secondary care, and the problem we have, of course, is that they keep on coming on to the lists. So, we've seen the demand increase - compared to two years ago, up 13 per cent. So, the January to April figures are 13 per cent more than what we were seeing at the same period last year. So, reducing waiting times and supporting patients while they're waiting is my priority; it's the health service's priority.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Diolch ichi am roi'r cyfle imi ymateb i'r ddadl bwysig hon ynghylch yr adroddiad 'Aros yn iach?' ac amseroedd aros. Rwy'n falch iawn ein bod wedi gallu derbyn bron bob un o'r argymhellion, 26 allan o 27. Yn amlwg, nid ydym wedi manylu ar y manylion yn yr ymateb, ond mae'n amlwg fod llawer mwy o fanylion yn y cynllun gofal wedi'i gynllunio. Nawr, cyhoeddais ein cynllun i foderneiddio a thrawsnewid gwasanaethau gofal wedi'i gynllunio ym mis Ebrill. Ac rwy'n siŵr bod y pwyllgor yn falch o weld bod llawer o'r camau gweithredu yn y cynllun hwnnw'n adlewyrchu canfyddiadau ac argymhellion y pwyllgor. Nawr, rydym eisoes yn gwneud cynnydd da ar y cynllun hwn, er mai dim ond ym mis Ebrill y cafodd ei gyhoeddi, ac mae'r ystadegau sydd gennym yn dechrau o fis Ebrill ymlaen, felly, mae'n amlwg y bydd yn cymryd ychydig o amser i fagu momentwm. Yr hyn yr ydym yn ei wneud yw canolbwyntio ar yr hyn a wnawn i gefnogi pobl tra byddant yn aros i gael eu gweld. Nawr, rwy'n ymwybodol iawn, fel Gweinidog iechyd, fod pob un o'r miloedd o bobl hynny sy'n aros am driniaeth yn unigolion. Maent yn aml yn aros mewn poen, mewn pryder, mae eu teuluoedd yn poeni amdanynt, ac wrth gwrs mae'n ddyletswydd arnom i sicrhau bod byrddau iechyd yn cefnogi pobl wrth iddynt aros. Nawr, rydym yn gwybod na fydd adferiad gofal wedi'i gynllunio yn digwydd dros nos. Bydd yn cymryd amser, ac fel y gwyddoch, rwyf wedi gosod rhai cerrig milltir clir, ond uchelgeisiol iawn i adfer ac i leihau'r rhestrau aros hir hynny, ond fel y dywedais o'r blaen, nid yw hyn yn mynd i fod yn hawdd. Mewn ymateb i Heledd Fychan, edrychwch - . A ydym mewn argyfwng? Edrychwch, nid yw'n wych, ond nid wyf yn credu ein bod mewn argyfwng, a dywedaf wrthych pam. Oherwydd ein bod yn gweld 315,000 o bobl mewn gofal eilaidd yn unig bob mis. Nid yw hynny'n cynnwys meddygon teulu. Tri chant a phymtheg o filoedd. Nid yw honno'n system sydd wedi torri. Dyna system sy'n gweithio'n dda iawn. Ac rwy'n credu y byddai'r holl filoedd o bobl sy'n gweithio yn y GIG yn derbyn ei fod o dan bwysau aruthrol. Mawredd, maent yn gweithio dros y 315,000 o bobl y maent yn eu gweld yn fisol. Ac o ran ariannu, wel, dros dymor y Senedd hon, rydym wedi dweud ein bod yn mynd i wario £1 biliwn. Rwyf wedi darparu £680 miliwn hyd yn hyn - £170 miliwn am bob blwyddyn, yn ogystal â £15 miliwn bob blwyddyn i gefnogi prosiectau trawsnewid gofal wedi'i gynllunio ac £20 miliwn i gefnogi llwybrau sy'n seiliedig ar werth. Nawr, cafodd ein cynllun ei ddatblygu ar y cyd â staff y GIG i sicrhau ei fod yn canolbwyntio ar y pethau sy'n mynd i wneud gwahaniaeth i bobl a'r staff, ac maent yn bartneriaid allweddol wrth weithredu'r cynllun. Dyna pam ei bod yn bwysig ein bod wedi ei adeiladu gyda hwy. Rwy'n glir fod yn rhaid inni gefnogi a pharhau i adeiladu ein gweithlu ar draws iechyd a gofal cymdeithasol dros y blynyddoedd nesaf. Maent wedi gweithio'n eithriadol o galed dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae angen inni barhau i fuddsoddi a chefnogi eu llesiant. Rwy'n deall ac yn clywed yr hyn yr ydych yn ei ddweud ynghylch pryderon am gapasiti i gyflawni, mai dyna a glywsoch gan y rhanddeiliaid. Nawr, byddwn yn llunio cynllun cyflawni'r gweithlu i gefnogi'r cynllun adfer, a bydd hynny'n barod yn ddiweddarach yr haf hwn, pan fyddwn yn nodi ein dull o ymdrin â staff cymorth. Rwy'n poeni; rwy'n poeni bob dydd am y cannoedd o filoedd o bobl sy'n llythrennol ond yn aros am eu hapwyntiadau, ac mae'n bwysig ein bod yn rhoi gwybod i bobl nad ydym wedi'u hanghofio, ein bod yn mynd i estyn allan atynt a'u cefnogi tra byddant yn aros. Rydym yn gwneud cynnydd mawr - mae gwasanaeth newydd, y gwasanaeth gwella lles ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg, yn gyffrous iawn yn fy marn i. Mae'r rhaglen yn cefnogi cleifion i reoli eu cyflyrau drwy ddull ffordd o fyw sy'n seiliedig ar dystiolaeth i wella eu lles meddyliol a chorfforol, ac rydym yn gwerthuso manteision nifer o fodelau gwahanol i gefnogi cleifion wrth iddynt aros, gan gynnwys cynllun peilot y Groes Goch ar draws tri bwrdd iechyd. Nawr, mae dileu cyfyngiadau COVID ym mis Mai yn golygu y gallwn ddechrau gweld a thrin mwy fyth o gleifion bellach, ond mae COVID yn dal i fod gyda ni ac mae cyfraddau eithaf uchel yn ein cymunedau ar hyn o bryd. Rwy'n siŵr ein bod ni i gyd yn adnabod rhywun ar hyn o bryd sydd â COVID, ac mae hynny'n mynd i effeithio ar weithwyr iechyd. Felly, mae'n rhaid inni gofio ein bod yn dal i fyw gyda phandemig, ac mae hynny'n mynd i effeithio ar ein gallu i gyflawni. Ar 27 Mehefin, roedd dros 600 o gleifion COVID yn yr ysbyty. Yn ffodus, dim ond wyth oedd mewn gofal critigol. Nawr, gwn nad yw amseroedd aros yn agos at ble y dylent fod. Ddiwedd mis Ebrill, roedd 707,000 o lwybrau agored. Rydym yn dechrau gweld rhai gwelliannau yn awr, diolch byth, a dangosodd data mis Ebrill am y tro cyntaf fod nifer y llwybrau sy'n agored am dros ddwy flynedd bellach yn gostwng. Nawr, fel y rhagwelwyd gennym, rydym yn dechrau gweld mwy o bobl angen gofal eilaidd ac yn cael eu hatgyfeirio at ofal eilaidd, a'r broblem sydd gennym, wrth gwrs, yw eu bod yn dal i ddod ar y rhestrau. Felly, rydym wedi gweld y galw'n cynyddu - o'i gymharu â dwy flynedd yn ôl, i fyny 13 y cant. Felly, mae'r ffigurau o fis Ionawr i fis Ebrill 13 y cant yn fwy na'r hyn a welem yn yr un cyfnod y llynedd. Felly, lleihau amseroedd aros a chefnogi cleifion tra byddant yn aros yw fy mlaenoriaeth; dyna yw blaenoriaeth y gwasanaeth iechyd.