English: Thank you. So, early detection of ovarian cancer is lifesaving and knowing the symptoms does make a difference, but this difficulty in diagnosis has left ovarian cancer to be called the silent killer. I think we need to rebuff that, because it isn't silent - as we've said, there are symptoms, and it's crucial that in this debate we speak up and that going forward we use that as a tool to tackle this cruel cancer. I know that others have said the symptoms, but I am going to relay them, because the more we say it and the more we share it, the more the message gets out there. So, the four main symptoms to watch out for are: persistent stomach pain, persistent bloating, finding it difficult to eat or feeling full quickly and needing to urinate more often. Also - I touched on this at the outset - linked to this raising awareness, it's important for people to be aware of their own family history. Around 20 per cent of ovarian cancer cases are caused by genetic mutations, including the BRCA gene mutation. If a woman is found to carry a faulty BRCA gene, her risk of developing ovarian cancer increases from one in 54 to one in two, and it also increases the risk of developing breast cancer. I know that Ovarian Cancer Action is campaigning for BRCA to be used as a cancer prevention strategy, stating that to be aware of their BRCA status gives people the power to take action to prevent cancer. However, I'm all too aware that taking steps to be tested for BRCA is not a decision that anybody would take lightly, and it's often one that will be fraught with fear and anxiety about the important, although potentially life changing, decisions that would be made as a consequence of having that test. To me, that links back to the value - the need - of increasing awareness and making people aware that they may have the BRCA gene, but making sure that support is there for people in an accessible and adequate way. There's clear consensus, to wrap up, from the leading cancer charities, including Ovarian Cancer Action and Cancer Research UK, that the introduction of a national screening programme for ovarian cancer is not recommended, based on the current available evidence. Ninety per cent of women are not aware of these four main symptoms of ovarian cancer, but whilst women diagnosed at stage 1 have a 90 per cent survival rate, awareness is the best ammunition we currently have in early diagnosis and treatment of ovarian cancer. The recommendations of the Petitions Committee, in terms of proposing that the Welsh Government continues to work with GPs and other health professionals to assure appropriate tests and early diagnosis, and, likewise, to do more to improve awareness of ovarian cancer over a prolonged period of time, really are our best line of defence in increasing early detection and diagnosis of ovarian cancer. So, let's make sure that today's debate fires the starting gun to do just that.
Welsh: Diolch. Felly, mae canfod canser yr ofari yn gynnar yn achub bywydau ac mae gwybod am y symptomau yn gwneud gwahaniaeth, ond mae'r anhawster gyda gwneud diagnosis wedi golygu bod canser yr ofari yn cael ei alw'n lladdwr tawel. Rwy'n credu bod angen inni wrthod hynny, oherwydd nid yw'n dawel - fel yr ydym wedi dweud, mae yna symptomau, ac mae'n hanfodol ein bod yn siarad yn y ddadl hon ac wrth fynd ymlaen, ein bod yn defnyddio hynny fel arf i fynd i'r afael â'r canser creulon hwn. Gwn fod eraill wedi dweud beth yw'r symptomau, ond rwy'n mynd i'w nodi eto, oherwydd po fwyaf y byddwn yn eu nodi a pho fwyaf y byddwn yn eu rhannu, y mwyaf y bydd y neges yn mynd ar led. Felly, y pedwar prif symptom i edrych amdanynt yw: poen parhaus yn y stumog, bol wedi chwyddo'n barhaus, anhawster i fwyta neu deimlo'n llawn yn gyflym ac angen i basio dŵr yn amlach. Hefyd - crybwyllais hyn ar y cychwyn - yn gysylltiedig â chodi ymwybyddiaeth, mae'n bwysig i bobl fod yn ymwybodol o hanes eu teulu. Mae tua 20 y cant o'r achosion o ganser yr ofari yn cael eu hachosi gan gellwyriadau genetig, gan gynnwys cellwyriad y genyn BRCA. Os canfyddir bod menyw yn cario genyn BRCA diffygiol, mae ei risg o ddatblygu canser yr ofari yn cynyddu o un ym mhob 54 i un o bob dau, ac mae hefyd yn cynyddu'r risg o ddatblygu canser y fron. Gwn fod Ovarian Cancer Action yn ymgyrchu dros ddefnyddio BRCA fel strategaeth atal canser, gan nodi bod ymwybyddiaeth o'u statws BRCA yn rhoi'r pŵer i bobl roi camau ar waith i atal canser. Fodd bynnag, rwy'n ymwybodol iawn nad yw cymryd camau i gael prawf am BRCA yn benderfyniad y byddai unrhyw un yn ei gymryd yn ysgafn, ac mae'n aml yn un a fydd yn llawn ofn a phryder am y penderfyniadau pwysig, a allai newid bywydau, a fyddai'n cael eu gwneud o ganlyniad i gael y prawf. I mi, mae hynny'n cysylltu'n ôl at werth - yr angen - i gynyddu ymwybyddiaeth a gwneud pobl yn ymwybodol y gallai fod ganddynt y genyn BRCA, ond gan wneud yn siŵr fod cymorth ar gael i bobl mewn ffordd hygyrch a digonol. I gloi, ceir consensws clir o'r elusennau canser blaenllaw, gan gynnwys Ovarian Cancer Action a Cancer Research UK, nad yw cyflwyno rhaglen sgrinio genedlaethol ar gyfer canser yr ofari yn cael ei argymell, ar sail y dystiolaeth gyfredol sydd ar gael. Nid yw 90 y cant o fenywod yn ymwybodol o bedwar prif symptom canser yr ofari, ond er bod gan fenywod sy'n cael diagnosis ar gam 1 gyfradd oroesi o 90 y cant, ymwybyddiaeth yw'r arf gorau sydd gennym ar hyn o bryd o ran diagnosis a thriniaeth gynnar ar gyfer canser yr ofari. Yn bendant, argymhellion y Pwyllgor Deisebau, o ran cynnig bod Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio gyda meddygon teulu a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill i sicrhau profion priodol a diagnosis cynnar, ac yn yr un modd, i wneud mwy i wella ymwybyddiaeth o ganser yr ofari dros gyfnod hir o amser, yw ein hamddiffyniad gorau o ran cynyddu cyfraddau canfod a diagnosis cynnar o ganser yr ofari. Felly, gadewch i ni wneud yn siŵr fod y ddadl heddiw yn tanio'r gwn i gychwyn gwneud hynny.