English: I'm pleased to have the opportunity to speak today. We know that one in four of us will be affected by a mental health problem in our lives, so it is vital that we give this delivery plan the attention and scrutiny that it deserves. I just wanted to make some brief remarks today on two parts of the plan. The first relate to my previous calls for a well-resourced, comprehensive and outcome-based dementia strategy for Wales, which is something that I've called for previously when I led a short debate on this in the Chamber, back in January. I'm delighted that the delivery plan includes the commitment to have a dementia strategy for Wales and I'm looking forward to hearing more detail from the Welsh Government on that, but I did just want to pick up on a few points related to that. We know that there's been fantastic progress in turning Wales into a dementia-friendly nation and I welcome what the Minister said about continuing to focus on that today. There are over 20 established dementia-friendly communities currently in Wales and I'm very proud that my constituency in Torfaen was the second in Wales to achieve dementia-friendly status. Whether it is businesses or local health services, right through to Big Pit National Mining Museum, I have seen this initiative make a huge difference to people's lives. When you consider the numbers of people that are being diagnosed now with dementia, and the need to actually find a way through the challenges that that presents to us as a society, I think this is one of the most powerful things we can do to actually combat what can be a counsel of despair in the face of dementia. So, I'm delighted that the Welsh Government are continuing to focus on that. The other area that I wanted to talk about was diagnosis rates, which are clearly absolutely vital, because it's at that point when a patient gets the diagnosis, which is inevitably a devastating one for families, that they can start to come to terms with it and plan for what lies ahead. Of course, we know that dementia diagnosis rates in Wales are the lowest in the UK at present. I very much welcome the commitment in the delivery plan to look at a 50 per cent target for GP dementia registers and the stepping stone this provides for gradual yearly increases, but I do think that there is a lot more work to do. Fifty per cent would not be enough for illnesses like cancer and we should be, I think, aiming far higher than that with dementia. I'm aware that the Alzheimer's Society has called for targets of around 75 per cent in each LHB by 2021. Even if you look at other parts of the UK, such as Northern Ireland, where the rates are 64 per cent, I think that we could be aiming higher. So, I know that the Minister is committed to increasing targets annually and I would be interested in further detail on how we plan to grow that target going forward. Of course, diagnosis is meaningless without the right support in place afterwards. In fact, a diagnosis can make it harder to cope without the right support in place. The other area that I wanted to pick up on today was the need for named support workers. At the moment, only 39 per cent of patients in Wales get a support worker. I'm delighted that the delivery plan identifies the need to improve this, but I do believe that the suggested one support worker per two GP clusters needs urgently looking at again. This was a point that I made in my short debate. The Alzheimer's Society have estimated that would be around 32 workers for the whole of Wales, but, at the current diagnosis rate, we would need around 370 to meet needs, and as many as 650 workers if we are to get diagnosis rates up to 75 per cent. So, I hope that that is something that the Welsh Government will be able to look at. I very much welcome the commitment in the delivery plan to continue to drive improvements in adult mental health wards, based on the outcomes of the spot checks. But I also hope that the Welsh Government will continue to work hard to include the adult mental health wards in the Nurse Staffing Levels (Wales) Act 2016, which is a commitment that was given by the previous Minister to do as soon as is practicable. I think that's vitally important. Just finally, then, turning to children and young people, I very much recognise the points that have been made about the CAMHS service, and it's something that I've raised many, many times in committee myself. I hope that the new committee will continue to have a focus on that. We've seen good progress by the Welsh Government, but we cannot afford to let up for one moment in that area. We've got to continue to have the resources, but also to drive it forward politically, and I hope that the Government and the committee, working together, can continue to drive improvements in that area. Thank you.
Welsh: Rwy'n falch o gael y cyfle i siarad heddiw. Rydym yn gwybod y bydd problem iechyd meddwl yn effeithio ar un o bob pedwar ohonom yn ystod ein bywydau. Felly mae'n hanfodol ein bod yn rhoi y sylw a'r craffu y mae'n ei haeddu i'r cynllun cyflawni hwn. Roeddwn eisiau gwneud rhai sylwadau byr heddiw ar ddwy ran o'r cynllun. Mae'r cyntaf yn ymwneud â fy ngalwadau blaenorol ar gyfer strategaeth dementia ar gyfer Cymru sydd ag adnoddau da a chynhwysfawr ac sy'n seiliedig ar ganlyniadau, ac mae hynny'n rhywbeth yr wyf wedi galw amdano yn y gorffennol pan arweiniais ddadl fer ar hyn yn y Siambr, yn ôl ym mis Ionawr. Rwyf wrth fy modd bod y cynllun cyflawni yn cynnwys yr ymrwymiad i gael strategaeth dementia i Gymru ac rwy'n edrych ymlaen at glywed mwy o fanylion gan Lywodraeth Cymru ar hynny, ond roeddwn eisiau ystyried rhai pwyntiau sy'n gysylltiedig â hynny . Gwyddom fod cynnydd gwych wedi bod wrth droi Cymru yn genedl sy'n ystyriol o ddementia ac rwy'n croesawu'r hyn a ddywedodd y Gweinidog am barhau i ganolbwyntio ar hynny heddiw. Mae dros 20 o gymunedau sy'n ystyriol o ddementia wedi'u sefydlu yng Nghymru ar hyn o bryd, ac rwy'n falch iawn mai fy etholaeth i yn Nhorfaen oedd yr ail yng Nghymru i ennill statws ystyriol o ddementia. Boed yn fusnesau neu wasanaethau iechyd lleol, hyd at Big Pit: Amgueddfa Lofaol Genedlaethol Cymru, rwyf wedi gweld y fenter hon yn gwneud gwahaniaeth enfawr i fywydau pobl. Pan fyddwch yn ystyried nifer y bobl sy'n cael diagnosis o ddementia yn awr, a'r angen mewn gwirionedd i ganfod ffordd drwy'r heriau y mae hynny yn eu cyflwyno i ni fel cymdeithas, rwy'n credu mai dyma un o'r pethau mwyaf pwerus y gallwn ei wneud i wir frwydro yn erbyn yr hyn a all fod yn gyngor anobaith yn wyneb dementia. Felly, rwyf wrth fy modd bod Llywodraeth Cymru yn parhau i ganolbwyntio ar hynny. Y maes arall yr oeddwn am siarad amdano oedd cyfraddau diagnosis, sydd yn amlwg yn hollol hanfodol. Ar y pwynt hwnnw pan fydd claf yn cael y diagnosis, sydd yn anochel yn un trychinebus i deuluoedd, y maent yn gallu dechrau dod i delerau ag ef a chynllunio ar gyfer yr hyn sydd i ddod. Wrth gwrs, rydym yn gwybod mai cyfraddau diagnosis dementia yng Nghymru yw'r isaf yn y DU ar hyn o bryd. Rwy'n croesawu'n fawr iawn yr ymrwymiad yn y cynllun cyflawni i edrych ar darged o 50 y cant ar gyfer cofrestrau dementia meddygon teulu a pha mor bwysig yw'r cam hwn ar gyfer cynnydd graddol blynyddol, ond rwy'n credu bod llawer mwy o waith i'w wneud. Ni fyddai hanner cant y cant yn ddigon ar gyfer afiechydon fel canser a dylem, rwy'n meddwl, fod yn anelu yn llawer uwch na hynny yn achos dementia. Rwy'n ymwybodol bod y Gymdeithas Alzheimer wedi galw ar gyfer targedau o tua 75 y cant ym mhob Bwrdd Iechyd Lleol erbyn 2021. Hyd yn oed os ydych yn edrych ar rannau eraill o'r DU, fel Gogledd Iwerddon, lle mae'r cyfraddau yn 64 y cant, rwy'n meddwl y gallem fod yn anelu yn uwch. Felly, rwy'n gwybod bod y Gweinidog wedi ymrwymo i gynyddu targedau yn flynyddol a byddai gennyf ddiddordeb mewn rhagor o fanylion ynghylch sut yr ydym yn bwriadu tyfu'r targed hwnnw yn y dyfodol. Wrth gwrs, mae diagnosis yn ddiystyr heb fod y cymorth cywir ar waith wedi hynny. Yn wir, gall diagnosis ei gwneud yn anoddach i ymdopi heb y cymorth cywir ar waith. Y maes arall yr oeddwn am ei godi heddiw oedd yr angen am weithwyr cymorth penodol. Ar hyn o bryd, dim ond 39 y cant o'r cleifion yng Nghymru sy'n cael gweithiwr cymorth. Rwyf wrth fy modd bod y cynllun cyflawni yn nodi'r angen i wella hyn, ond rwy'n credu bod angen edrych eto ar frys ar yr awgrym a gafwyd o un gweithiwr cymorth i bob dau glwstwr meddyg teulu. Roedd hwn yn bwynt a wneuthum yn fy nadl fer. Mae'r Gymdeithas Alzheimer wedi amcangyfrif y byddai hynny tua 32 o weithwyr ar gyfer Cymru gyfan, ond, ar y gyfradd diagnosis bresennol, byddai angen i ni gael tua 370 er mwyn bodloni'r anghenion, a chymaint â 650 o weithwyr os ydym i gael cyfraddau diagnosis hyd at 75 y cant. Felly, rwy'n gobeithio bod hynny'n rhywbeth y bydd Llywodraeth Cymru yn gallu edrych arno. Croesawaf yn fawr yr ymrwymiad yn y cynllun cyflawni i barhau i yrru gwelliannau mewn wardiau iechyd meddwl oedolion, yn seiliedig ar ganlyniadau'r archwiliadau dirybudd. Ond rwyf hefyd yn gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio'n galed i gynnwys wardiau iechyd meddwl oedolion yn Neddf Lefelau Staff Nyrsio (Cymru) 2016, sy'n un o'r ymrwymiadau a wnaed gan y Gweinidog blaenorol i'w gyflawni cyn gynted ag sy'n ymarferol. Rwy'n credu bod hynny'n hollbwysig. Yn olaf, felly, gan droi at blant a phobl ifanc, rwy'n cydnabod yn fawr iawn y pwyntiau sydd wedi'u gwneud am y gwasanaeth CAMHS, ac mae'n rhywbeth yr wyf wedi'i godi lawer, lawer gwaith yn y pwyllgor fy hun. Rwy'n gobeithio y bydd y pwyllgor newydd yn parhau i ganolbwyntio ar hynny. Rydym wedi gweld cynnydd da gan Lywodraeth Cymru, ond ni allwn fforddio i laesu dwylo am eiliad yn y maes hwnnw. Mae'n rhaid i ni barhau i gael yr adnoddau, ond hefyd mae'n rhaid ei yrru ymlaen yn wleidyddol, a gobeithio y bydd y Llywodraeth a'r pwyllgor, gan weithio gyda'i gilydd, yn gallu parhau i yrru gwelliannau yn y maes hwnnw. Diolch.