English: A literature search was conducted, then data gathered from case studies from deaf people and British Sign Language interpreters, evaluations of mental health promotion initiatives involving deaf people, statistics from British Sign Language interpreting services and information from UK specialist deaf mental health services. Forty per cent of deaf people experience mental health problems - twice the level amongst people in hearing populations. Worryingly, the British Society for Mental Health and Deafness reported in 2020 that Wales is the only UK country that does not provide a clear pathway or service to meet the needs of deaf people experiencing poor mental health. The coronavirus pandemic has forced many people into poverty and mental health crisis, with the exclusions faced by deaf BSL users even more stark. This report highlights findings that deaf people often experience limited access to healthcare, variations in access to education, negative societal attitudes and reduced opportunities regarding work and leisure. Many deaf people are not recorded as being deaf in their primary care records. If they're then referred to other health services, specific details that may impact on their health service experience are frequently not passed on and therefore unknown. In 2019, Public Health Wales commissioned a report to explore health behaviours and barriers experienced by deaf people in Wales and reported that access to health services is a major problem, and deaf people often avoid contact with health services due to poor past experiences. That was before the pandemic started. In 2010, the Welsh Government commissioned the RNID to investigate barriers to inclusion faced by deaf and hard-of-hearing people in Wales. Eighty-four per cent of deaf respondents highlighted that it was hard to use health services because there was limited provision for deaf people to use services in Wales, particularly health services. Despite the Assembly, as it then was, having recognised BSL as a language in its own right in 2006, there is still a shortage of BSL interpreters. On the national register of communication professionals working with deaf and deafblind people, only 48 individuals are registered as resident in Wales, with six at training level, below the target of 64 set by the Welsh Government. The report highlights research showing that deaf children, particularly those born to hearing parents, are disadvantaged from birth, as they do not have access to the same education and health opportunities as their hearing peers; that potentially hearing parents might have had no experience of a visual language, such as BSL, nor have had any contact with deaf role models; that if parents and siblings can't use BSL, children are isolated and families struggle with communication; that there is little support or resource for the deaf child's family to learn BSL; that deaf children do not have the opportunity for incidental learning opportunities, to ask questions, to pick up news, information or social capital that extends into education; that deaf people regularly experience isolation, discrimination and stress daily, which contributes to experiences of anxiety and depression; that deaf people persistently battle to access mental health services, with limited provision for them in Wales; that south Wales has no specialised deaf mental health network, and the service in north Wales has now been dissolved; that mostly deaf patients requiring in-patient care are referred to England, at great distance from their families and social networks, and at significant financial cost to the health service; that the secure anonymised information linkage databank, or SAIL, based at Swansea University, reports that systems in Wales are not able to provide accurate information about the number of deaf people or the number of deaf people with mental health problems, and that the NHS Wales Informatics Services support this view; that new patient forms at GP surgeries often do not ask about hearing, so this information is rarely collated on health databases or central systems; that many GP surgeries do not know local arrangements for booking BSL interpreters to enable deaf people to engage in meaningful discussions at health appointments; that, as over 2,500 children in Wales are deaf, around 1,000 children in Wales are likely to be at risk of mental health problems in the future; that, currently, there are no established links between deaf child and adolescent mental health services in Wales and deaf child and adolescent mental health services in the UK, unlike between hearing CAMHS services in Wales and other hearing CAMHS services in other UK areas; that there are four main providers of interpreting services for deaf people in Wales, but arrangements for booking BSL interpreters are patchy and not always known to deaf people. Frequently, health staff are unaware of how booking systems work and do not know how to help. Online interpreting can be an alternative, but uptake in Wales remains low due to procedural and technical issues. Based upon its findings, the report makes a series of recommendations to address these issues and therefore to improve the positive mental health of deaf people in Wales. As Dr Julia Terry states, 'a conversation needs to start with Welsh Government to develop short- and long-term solutions to improve services in Wales for Deaf people experiencing poor mental health.' In summary, the all-Wales deaf mental health and well-being group are keen to start a dialogue with the Welsh Government about the issues raised in this report. It is essential that progress is made towards immediate and short-term solutions, as well as effective long-term provision to improve mental health pathways for deaf people in Wales. Last February, my motion proposing that the Senedd 'notes a proposal for a Bill that would make provision to encourage the use of British Sign Language (BSL) in Wales, and improve access to education and services in BSL' was passed here with cross-party support, no Member voting against, and Welsh Government Ministers routinely abstaining. My motion noted that my proposed Bill would 'ensure that the deaf community and people with hearing loss have a voice in the design and delivery of services to ensure they meet the needs of service users'. Scores of deaf people and deaf-led groups across Wales contacted me in support of this, telling me that although the Welsh Government was developing a new BSL charter for Wales, my planned BSL Bill was an enormous step forward. Only one person wrote in opposition. As I then stated, 'there is clearly an appetite for such BSL legislation across the Senedd chamber. We will continue to pursue this on behalf of the D/deaf community'. Although I have continued to submit bids for a private Member's Bill in this Senedd accordingly and will continue to do so, I have not yet been successful. I therefore conclude by urging the Welsh Government to indicate its support for such a Bill during this Senedd term. Diolch yn fawr.
Welsh: Cynhaliwyd chwiliad llenyddiaeth, yna casglwyd data o astudiaethau achos gan bobl fyddar a dehonglwyr Iaith Arwyddion Prydain, gwerthusiadau o fentrau hybu iechyd meddwl a oedd yn cynnwys pobl fyddar, ystadegau gan wasanaethau dehongli Iaith Arwyddion Prydain a gwybodaeth gan wasanaethau iechyd meddwl arbenigol i bobl fyddar yn y DU. Mae 40 y cant o bobl fyddar yn profi problemau iechyd meddwl - dwywaith y lefel ymhlith pobl mewn poblogaethau sy'n clywed. Yn anffodus, adroddodd Cymdeithas Iechyd Meddwl a Byddardod Prydain yn 2020 mai Cymru yw'r unig wlad yn y DU nad yw'n darparu llwybr neu wasanaeth clir i ddiwallu anghenion pobl fyddar sy'n profi iechyd meddwl gwael. Mae'r pandemig coronafeirws wedi gorfodi llawer o bobl i fyw mewn tlodi ac i wynebu argyfwng iechyd meddwl, gyda'r allgáu a wynebir gan ddefnyddwyr BSL byddar hyd yn oed yn fwy amlwg. Mae'r adroddiad hwn yn tynnu sylw at ganfyddiadau mai cyfyngedig yw mynediad pobl fyddar at ofal iechyd yn aml, at amrywio o ran mynediad at addysg, at agweddau cymdeithasol negyddol ac at lai o gyfleoedd gwaith a hamdden. Mae llawer o bobl fyddar heb gael eu cofnodi fel pobl fyddar yn eu cofnodion gofal sylfaenol. Os cânt eu cyfeirio wedyn at wasanaethau iechyd eraill, yn aml ni chaiff manylion penodol a allai effeithio ar eu profiad o'r gwasanaeth iechyd eu trosglwyddo ac felly ni fydd y manylion hynny'n hysbys. Yn 2019, comisiynodd Iechyd Cyhoeddus Cymru adroddiad i archwilio ymddygiadau a rhwystrau iechyd a brofir gan bobl fyddar yng Nghymru a nododd fod mynediad at wasanaethau iechyd yn broblem fawr, ac mae pobl fyddar yn aml yn osgoi cysylltiad â gwasanaethau iechyd oherwydd profiadau gwael yn y gorffennol. Roedd hynny cyn i'r pandemig ddechrau. Yn 2010, comisiynodd Llywodraeth Cymru Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol Pobl Fyddar a Thrwm eu Clyw (RNID) i ymchwilio i'r rhwystrau i gynhwysiant a wynebir gan bobl fyddar a thrwm eu clyw yng Nghymru. Tynnodd 84 y cant o ymatebwyr byddar sylw at y ffaith ei bod yn anodd defnyddio gwasanaethau iechyd gan mai cyfyngedig oedd y ddarpariaeth i bobl fyddar ddefnyddio gwasanaethau yng Nghymru, yn enwedig gwasanaethau iechyd. Er bod y Cynulliad, fel yr oedd ar y pryd, wedi cydnabod BSL fel iaith yn ei hawl ei hun yn 2006, ceir prinder dehonglwyr BSL o hyd. Ar y gofrestr genedlaethol o weithwyr cyfathrebu proffesiynol sy'n gweithio gyda phobl fyddar a phobl ddall a byddar, dim ond 48 o unigolion sydd wedi'u cofrestru fel rhai sy'n byw yng Nghymru, gyda chwech ar lefel hyfforddiant, sy'n is na'r targed o 64 a bennwyd gan Lywodraeth Cymru. Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at ymchwil sy'n dangos bod plant byddar, yn enwedig plant a anwyd i rieni sy'n clywed, o dan anfantais o'u genedigaeth, gan nad oes ganddynt fynediad at yr un cyfleoedd addysg ac iechyd â'u cyfoedion sy'n clywed; bod yna rieni sy'n clywed heb gael unrhyw brofiad o iaith weledol, megis BSL, nac wedi cael unrhyw gysylltiad â modelau rôl byddar; os na all rhieni a brodyr a chwiorydd ddefnyddio BSL, fod plant wedi'u hynysu a bod teuluoedd yn cael trafferth cyfathrebu; nad oes fawr o gymorth neu adnoddau i deulu plentyn byddar allu dysgu BSL; nad yw plant byddar yn cael cyfle i gael cyfleoedd dysgu achlysurol, i ofyn cwestiynau, i gael newyddion, gwybodaeth neu gyfalaf cymdeithasol sy'n ymestyn i addysg; bod pobl fyddar yn profi unigedd, gwahaniaethu a straen rheolaidd yn ddyddiol, sy'n cyfrannu at brofiadau o orbryder ac iselder; bod pobl fyddar yn brwydro'n barhaus i gael mynediad at wasanaethau iechyd meddwl, gyda darpariaeth gyfyngedig ar eu cyfer yng Nghymru; nad oes gan dde Cymru rwydwaith iechyd meddwl arbenigol i bobl fyddar, a bod y gwasanaeth yng ngogledd Cymru bellach wedi'i ddiddymu; bod cleifion byddar sydd angen gofal cleifion mewnol at ei gilydd yn cael eu cyfeirio i Loegr, yn bell iawn oddi wrth eu teuluoedd a'u rhwydweithiau cymdeithasol, ac ar gost ariannol sylweddol i'r gwasanaeth iechyd; bod y banc data cyswllt diogel gwybodaeth ddienw, neu SAIL, sydd wedi'i leoli ym Mhrifysgol Abertawe, yn nodi nad yw systemau yng Nghymru yn gallu darparu gwybodaeth gywir am niferoedd pobl fyddar na nifer y bobl fyddar sydd â phroblemau iechyd meddwl, a bod Gwasanaethau Gwybodeg GIG Cymru yn cefnogi'r farn hon; yn aml nad yw ffurflenni cleifion newydd mewn meddygfeydd meddygon teulu yn gofyn ynglŷn â'r clyw, felly anaml y caiff y wybodaeth hon ei chasglu ar gronfeydd data iechyd neu systemau canolog; bod llawer o feddygfeydd meddygon teulu heb fod yn gwybod am drefniadau lleol ar gyfer trefnu dehonglwyr BSL i alluogi pobl fyddar i gymryd rhan mewn trafodaethau ystyrlon mewn apwyntiadau iechyd; gyda dros 2,500 o blant yng Nghymru yn fyddar, fod tua 1,000 o blant yng Nghymru yn debygol o fod mewn perygl o wynebu problemau iechyd meddwl yn y dyfodol; nad oes cyswllt sefydledig ar hyn o bryd rhwng gwasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed byddar yng Nghymru a gwasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed byddar yn y DU, yn wahanol i wasanaethau CAMHS ar gyfer rhai sy'n clywed yng Nghymru a gwasanaethau CAMHS i rai sy'n clywed mewn ardaloedd eraill yn y DU; bod pedwar prif ddarparwr gwasanaethau dehongli ar gyfer pobl fyddar yng Nghymru, ond bod trefniadau ar gyfer archebu dehonglwyr BSL yn dameidiog ac nad ydynt bob amser yn hysbys i bobl fyddar. Yn aml, nid yw staff iechyd yn gwybod sut y mae systemau archebu'n gweithio ac nid ydynt yn gwybod sut i helpu. Gall dehongli ar-lein fod yn ddewis arall, ond mae'r defnydd ohono yng Nghymru yn parhau'n isel oherwydd problemau gweithdrefnol a thechnegol. Yn seiliedig ar ei ganfyddiadau, mae'r adroddiad yn gwneud cyfres o argymhellion i fynd i'r afael â'r problemau hyn ac felly i wella iechyd meddwl cadarnhaol pobl fyddar yng Nghymru. Fel y dywed Dr Julia Terry, 'mae angen dechrau sgwrs gyda Llywodraeth Cymru i ddatblygu atebion tymor byr a hirdymor i wella gwasanaethau yng Nghymru i bobl Fyddar sy'n profi iechyd meddwl gwael.' I grynhoi, mae grŵp iechyd meddwl a lles pobl fyddar Cymru yn awyddus i ddechrau deialog gyda Llywodraeth Cymru ynglŷn â'r materion a godwyd yn yr adroddiad hwn. Mae'n hanfodol fod cynnydd yn cael ei wneud tuag at atebion uniongyrchol a thymor byr, yn ogystal â darpariaeth hirdymor effeithiol i wella llwybrau iechyd meddwl ar gyfer pobl fyddar yng Nghymru. Fis Chwefror diwethaf, cafodd fy nghynnig yn argymell bod y Senedd 'yn nodi cynnig ar gyfer Bil a fyddai'n gwneud darpariaeth i annog pobl i ddefnyddio iaith arwyddion Prydain (BSL) yng Nghymru, a gwella mynediad at addysg a gwasanaethau drwy gyfrwng BSL' ei basio yma gyda chefnogaeth drawsbleidiol, heb i'r un Aelod bleidleisio yn erbyn, gyda Gweinidogion Llywodraeth Cymru yn ymatal fel mater o drefn. Nododd fy nghynnig y byddai fy Mil arfaethedig yn 'sicrhau bod gan y gymuned fyddar a phobl sydd wedi colli eu clyw lais yn y gwaith o gynllunio a darparu gwasanaethau i sicrhau eu bod yn diwallu anghenion defnyddwyr gwasanaethau'. Cysylltodd nifer fawr o bobl fyddar a grwpiau pobl fyddar ledled Cymru â mi i gefnogi hyn, gan ddweud wrthyf, er bod Llywodraeth Cymru yn datblygu siarter BSL newydd i Gymru, fod fy Mil BSL arfaethedig yn gam enfawr ymlaen. Dim ond un person a ysgrifennodd i wrthwynebu. Fel y dywedais ar y pryd, 'mae'n amlwg fod yna awydd am ddeddfwriaeth BSL o'r fath ar draws siambr y Senedd. Byddwn yn parhau i fynd ar drywydd hyn ar ran y gymuned F/fyddar'. Er fy mod wedi parhau i gyflwyno ceisiadau am Fil Aelod preifat yn y Senedd hon yn unol â hynny ac y byddaf yn parhau i wneud hynny, nid wyf wedi bod yn llwyddiannus hyd yma. Felly, rwy'n cloi drwy annog Llywodraeth Cymru i nodi ei chefnogaeth i Fil o'r fath yn ystod y tymor seneddol hwn. Diolch yn fawr.