English: I move the motion in my name, Deputy Llywydd. This report was published last week. The implications of radical changes in how we live and work are something that the next Welsh Government is going to have to get to grips with, and hopefully, our report will help in that regard. First of all, we wanted to know whether the Government's 30 per cent target for remote working is achievable, and the evidence strongly suggested that it is. But, clearly, there are both opportunities and risks to consider. For example, we heard how working from home has been a real game changer for some disabled people, but we also heard about the possibility of remote working creating a two-tiered workforce, as those who can work remotely tend to be, or usually are higher-skilled and higher-paid. The Government needs to use robust definitions of remote working to collect plenty of Wales-specific data, and all the equality impacts need to be considered in the assessment of this policy. Now, our first recommendation calls for a clear strategy that maps out how remote working policy actions will co-ordinate with other policy areas. It's not just about achieving carbon reduction goals. There are implications for childcare provision, spatial planning and infrastructure plans, regeneration and community cohesion policy, partnership working with local government and the private sector and the third sector, so lots there to co-ordinate with. I don't think Members would expect me to say anything different on this next point, but closing the digital divide in Wales is also essential for everyone, regardless of their location and background, and the opportunity to benefit from more flexible working practices. We're all aware, sadly, of the impacts of remote working on health and well-being in the current circumstances, and there's plenty in that regard in our report as well. Different managerial skills, of course, will be needed to manage a remote workforce, and to help mitigate some of these negative impacts. Recommendations 12 and 13 say that the Welsh Government should use all the levers at its disposal to protect workers' rights. There's a lot of concern in committee from witnesses in regards to those working from home working longer hours, and working in worse environments. And I'm sure we've all got examples, haven't we, of receiving e-mails late at night, or late into the evening, from staff and other bodies, to a different extent than would have been the case pre-pandemic. We're grateful to Dr Reuschke for helping us better understand the existing network of co-working habits in Wales, and certainly think the Welsh Government need to think about that. We recommend more mapping of the existing provision, and for the incoming Government as well to think about looking at repurposing buildings as well. We've seen dramatic changes in our town and city centres, and there's still a lot of uncertainty unfortunately, of course, about the future for retail. So, we recommend that the Welsh Government has a plan that can adapt and respond to remote working trends, setting a clear path for the sector. It wasn't all doom and gloom in that area as well. Our witnesses also saw real opportunities to reimagine our cities and town centres. Decarbonisation targets have clearly driven the 30 per cent ambition, but it needs to run alongside other measures to achieve this modal shift. Wales isn't alone in managing the risks associated with the new normal of increased remote working. We considered international best practice, and we think policy makers here in Wales should consider the evidence from places like Milan, Finland and the Netherlands. There is an awful lot to think about in this report, Llywydd, and I've tried to skim over it in the short time I've got. I'm hoping that other Members will be able to contribute and dig into specific aspects of this report, but, of course, I welcome views from across the Chamber and the Deputy Minister's response and comments at the end of the debate as well.
Welsh: Rwy'n cyflwyno'r cynnig yn fy enw i, Ddirprwy Lywydd. Cyhoeddwyd yr adroddiad hwn yr wythnos diwethaf. Mae goblygiadau newidiadau radical yn y ffordd rydym yn byw ac yn gweithio yn rhywbeth y bydd yn rhaid i Lywodraeth nesaf Cymru fynd i'r afael ag ef, a gobeithio y bydd ein hadroddiad yn helpu yn hynny o beth. Yn gyntaf oll, roeddem eisiau gwybod a yw targed y Llywodraeth o 30 y cant ar gyfer gweithio o bell yn gyraeddadwy, ac awgrymodd y dystiolaeth yn gryf ei fod. Ond yn amlwg, mae cyfleoedd a risgiau i'w hystyried. Er enghraifft, clywsom sut y mae gweithio gartref wedi bod yn newid go iawn i rai pobl anabl, ond clywsom hefyd fod y posibilrwydd o weithio o bell yn creu gweithlu dwy haen, gan fod y rhai sy'n gallu gweithio o bell yn tueddu, neu fel arfer yn tueddu i feddu ar sgiliau uwch ac yn tueddu i ennill cyflog uwch. Mae angen i'r Llywodraeth ddefnyddio diffiniadau cadarn o weithio o bell i gasglu digon o ddata sy'n benodol i Gymru, ac mae angen ystyried yr holl effeithiau ar gydraddoldeb wrth asesu'r polisi hwn. Nawr, mae ein hargymhelliad cyntaf yn galw am strategaeth glir sy'n mapio sut y bydd camau polisi gweithio o bell yn cydgysylltu â meysydd polisi eraill. Nid yw'n ymwneud â chyflawni nodau lleihau carbon yn unig. Mae goblygiadau o ran darpariaeth gofal plant, cynllunio gofodol a chynlluniau seilwaith, adfywio a pholisi chydlyniant cymunedol, gweithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol a'r sector preifat a'r trydydd sector, felly mae llawer yno i'w gydgysylltu. Nid wyf yn credu y byddai'r Aelodau'n disgwyl i mi ddweud unrhyw beth gwahanol ar y pwynt nesaf hwn, ond mae cau'r gagendor digidol yng Nghymru hefyd yn hanfodol i bawb, ni waeth beth fo'u lleoliad na'u cefndir, a'r cyfle i elwa o arferion gweithio mwy hyblyg. Rydym i gyd yn ymwybodol, yn anffodus, o effeithiau gweithio o bell ar iechyd a llesiant yn yr amgylchiadau presennol, ac mae digon ar hynny yn ein hadroddiad hefyd. Bydd angen sgiliau rheoli gwahanol, wrth gwrs, i reoli gweithlu o bell, ac i helpu i liniaru rhai o'r effeithiau negyddol hyn. Mae argymhellion 12 a 13 yn dweud y dylai Llywodraeth Cymru ddefnyddio'r holl ysgogiadau sydd ar gael iddi i ddiogelu hawliau gweithwyr. Mae tystion wedi mynegi llawer o bryderon yn y pwyllgor fod y rhai sy'n gweithio gartref yn gweithio oriau hwy, ac yn gweithio mewn amgylcheddau gwaeth. Ac rwy'n siŵr bod gan bob un ohonom enghreifftiau, onid oes, o dderbyn negeseuon e-bost yn hwyr yn y nos, neu'n hwyr gyda'r nos, gan staff a chyrff eraill, i raddau gwahanol i'r hyn a fyddai wedi digwydd cyn y pandemig. Rydym yn ddiolchgar i Dr Reuschke am ein helpu i ddeall y rhwydwaith presennol o arferion cydweithio yng Nghymru yn well, ac yn sicr credwn fod angen i Lywodraeth Cymru feddwl am hynny. Rydym yn argymell y dylid mapio'r ddarpariaeth bresennol yn well, ac y dylai'r Llywodraeth newydd ystyried addasu adeiladau at ddibenion gwahanol hefyd. Rydym wedi gweld newidiadau dramatig ynghanol ein trefi a'n dinasoedd, ac mae llawer o ansicrwydd o hyd yn anffodus, wrth gwrs, am ddyfodol manwerthu. Felly, rydym yn argymell bod gan Lywodraeth Cymru gynllun sy'n gallu addasu ac ymateb i dueddiadau gweithio o bell, gan osod llwybr clir ar gyfer y sector. Nid oedd popeth yn anobeithiol yn hynny o beth chwaith. Gwelodd ein tystion gyfleoedd gwirioneddol i ailddychmygu canol ein dinasoedd a'n trefi. Mae'n amlwg bod targedau datgarboneiddio wedi llywio'r uchelgais 30 y cant, ond mae angen iddo gyd-fynd â mesurau eraill i gyflawni'r newid moddol hwn. Nid Cymru yw'r unig wlad sy'n rheoli'r risgiau sy'n gysylltiedig â'r normal newydd lle mae mwy o bobl yn gweithio o bell. Fe wnaethom ystyried arferion gorau yn rhyngwladol, a chredwn y dylai llunwyr polisi yma yng Nghymru ystyried y dystiolaeth o leoedd fel Milan, y Ffindir a'r Iseldiroedd. Mae llawer iawn i feddwl amdano yn yr adroddiad hwn, Lywydd, ac rwyf wedi ceisio rhoi brasolwg arno yn yr amser byr sydd gennyf. Rwy'n gobeithio y bydd Aelodau eraill yn gallu cyfrannu ac edrych yn fanylach ar agweddau penodol ar yr adroddiad hwn, ond wrth gwrs, rwy'n croesawu safbwyntiau o bob rhan o'r Siambr yn ogystal ag ymateb a sylwadau'r Dirprwy Weinidog ar ddiwedd y ddadl.