English: Vaccination remains our strongest defence against this cruel virus. By this time next week, a million people in Wales will already have received a third, booster dose. But there are still too many people yet to take up the offer of vaccination, and if there is one message that I would like to convey today, it has to be this: when you receive your invitation for a vaccine, whether it's your first, second or booster vaccination, please make it your priority. There is nothing else that you will do that day that will do more to help keep you or to keep others safe. And it is never too late to be vaccinated here in Wales. If you've yet to be vaccinated, please, come forward now. It is the best Christmas present you can give yourself and your family this year, and it's not too dramatic to say that it's an investment in making sure that you are here for a healthy and happy Christmas next year as well. Llywydd, despite the ongoing challenge of responding to the pandemic, as a Government we continue to press forward, wherever we can, with our priorities and all those actions that will create a better future beyond the pandemic. My party set out six headline pledges in our manifesto earlier this year. We have made significant progress on all of them, and I'll highlight just three today. We said that we would retain the 500 police community support officers we have in Wales, who do so much to keep our communities safe, and that we would fund a further 100 over the lifetime of this Senedd. That pledge will be kept in full not over five years, but in the first year of this Senedd term. The funding has been secured and the recruitment of the 100 extra PCSOs is well under way. I had the privilege of spending time on the beat with police officers in Wrexham recently, where I heard first-hand about the benefit that those extra posts will bring to front-line policing. Last month, the economy Minister launched the first phase of the young person's guarantee, a guarantee that will ensure there is no lost generation here in Wales following the pandemic. We also promised to pay social care workers the real living wage. We've now received the advice from the social care forum about how to do that for a large and mobile workforce spread over hundreds of employers in the public and private sectors, and, when we publish our draft budget on 20 December, there will be further detail of how we will take that very important commitment forward. Practical efforts to deliver the remainder of our radical programme continue every day. We promised we would invest in our health and care workforce and create a new medical school in north Wales. This weekend, as the leader of the opposition said earlier, the health Minister announced extra funding for the health and medical workforce of the future for the eighth year running, adding another £260 million to the training budget. We said we would create a new national music service for Wales, and last week the education Minister confirmed £6.8 million for music and the arts in schools, giving students access to musical instruments. We made a commitment to go on working to eliminate violence against women and girls, and, as I said earlier this afternoon, today we launch consultation on our new five-year strategy. Llywydd, later this afternoon my colleague Rebecca Evans will make a statement on how we intend to reform the council tax here in Wales. This is one of the specific areas covered by the co-operation agreement. I believe it is an excellent example of what the agreement will enable this Senedd to achieve. Council tax is the most regressive form of taxation in Wales. Those with the smallest incomes pay a far higher proportion of those incomes in council tax than those who are far better off. In the last Senedd term, a report by the Institute for Fiscal Studies set out ways in which council tax could be reformed to make it fairer. Now, there are some veterans in this Chamber of the last major council tax revaluation of 2003, and they will remember just how complex and politically challenging that proved to be. The co-operation agreement will give us the stability and the combined political capacity to make reform happen again, 20 years on from that first revaluation. And, Llywydd, we will go beyond the reform of the current system. We will use the next three years covered by the co-operation agreement to build together on the work carried out in the last Senedd term on more fundamental alternatives to council tax, alternatives that could be both fairer to the citizen and more effective in supporting economic development in all parts of Wales. This is just one example from the 46 areas in the co-operation agreement, and each one of those is now represented in the revised programme for government, which we have published. Llywydd, there is only one programme for government. It is the framework within which the civil service and other partners focus their efforts on the priorities across our devolved responsibilities. There are key parts of the programme that will now be taken forward in a progressive alliance between the Welsh Labour Government and Plaid Cymru, and that will harness our efforts in the face of unprecedented challenges and the hostility of an incompetent and neglectful UK Government at Westminster. [ Interruption.] Well, Llywydd, others won't know that there are cries of 'shocking', and I agree with that - it is shocking the degree of hostility and incompetence that we face every single day from that Government, so I'm happy to associate myself with those comments. Amongst the immediate focus of those programme for government policies that reflect the co-operation agreement will be the extension to free school meals in all primary schools for all primary school pupils, the expansion of childcare to two-year-olds, and radical and immediate actions to address the problems faced by people unable to secure a first home in communities with many second homes and holiday homes as well. Consultations have been launched on a range of policy instruments that we can use, and now the real work to develop and deliver new policies in those areas will be taken forward in partnership. Llywydd, I will end where I began this afternoon. I'm very pleased to have been able to provide this update today. I believe the ability to work with others on shared agendas has been the hallmark of successive Senedd terms, and will offer tangible benefits to people in Wales over the next three years. But, the pressing public health emergency will have to preoccupy us all over the coming weeks. Through our vaccination programme and all the other actions we can take to keep one another safe, we will weather the storm that lies ahead of us. But that is not a responsibility of the Government alone. There is the need for each one of us, for every Welsh citizen, to go on acting together once again to save lives that would otherwise be lost, to protect our health service and our social care services from the risk that they would otherwise be overwhelmed, and to lead Wales safely through a period of danger that is facing us all.
Welsh: Brechu yw ein hamddiffyniad cryfaf ni o hyd yn erbyn y feirws creulon hwn. Erbyn yr adeg hon yr wythnos nesaf, fe fydd miliwn o bobl yng Nghymru wedi derbyn trydydd, dos atgyfnerthu. Ond mae yna ormod o bobl o hyd nad ydyn nhw wedi manteisio ar y cynnig o frechiad, ac os oes un neges yr hoffwn i ei chyfleu i chi heddiw, mae'n rhaid mai hon yw hi: pan fyddwch chi'n cael eich gwahoddiad i fynd am frechiad, boed hwnnw'n frechiad cyntaf, neu'n ail neu'n un atgyfnerthu, gwnewch honno'n flaenoriaeth i chi, os gwelwch chi'n dda. Nid oes unrhyw beth arall y gallech chi ei wneud ar y diwrnod hwnnw a fyddai'n gwneud mwy i helpu i'ch cadw chi neu i gadw pobl eraill yn ddiogel. Ac nid yw hi byth yn rhy hwyr i gael eich brechu yma yng Nghymru. Os nad ydych chi wedi eich brechu eto, dewch ymlaen nawr. Dyma'r anrheg Nadolig gorau y gallech chi ei roi i chi eich hunan a'ch teulu chi eleni, ac nid yw hi'n rhy ddramatig i ddweud bod hwnnw'n fuddsoddiad i sicrhau eich bod chi yma i ddathlu'r Nadolig yn iach ac yn hapus y flwyddyn nesaf hefyd. Llywydd, er gwaethaf yr her barhaus o ymateb i'r pandemig, rydym ni'n parhau i fwrw ymlaen yn y Llywodraeth, ym mha fodd bynnag y gallwn ni, â'n blaenoriaethau ni a'r holl gamau gweithredu hynny a fydd yn creu dyfodol gwell y tu draw i'r pandemig. Nododd fy mhlaid i chwe phrif addewid yn ein maniffesto yn gynharach eleni. Rydym ni wedi gwneud cynnydd sylweddol ar bob un ohonyn nhw, a byddaf i'n tynnu sylw heddiw at dri yn unig. Fe wnaethom ni ddweud y byddem ni'n cadw'r 500 o swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu sy'n bresennol yng Nghymru, sy'n gwneud cymaint i gadw ein cymunedau yn ddiogel, ac y byddem ni'n ariannu 100 arall yn oes y Senedd hon. Bydd yr addewid hwnnw'n cael ei gadw yn ei gyfanrwydd nid dros bum mlynedd, ond ym mlwyddyn gyntaf y tymor Seneddol hwn. Mae'r cyllid wedi ei sicrhau ac mae'r broses o recriwtio'r 100 o swyddogion cymorth cymunedol ychwanegol yn mynd rhagddi ers amser. Cefais i'r fraint o dreulio amser gyda swyddogion yr heddlu wrth eu gwaith yn Wrecsam yn ddiweddar, lle clywais i'n uniongyrchol am y lles y bydd y swyddi ychwanegol hynny yn ei wneud i blismona rheng flaen. Fis diwethaf, lansiodd Gweinidog yr economi gam cyntaf y warant i bobl ifanc, sy'n warant i sicrhau na fydd cenhedlaeth goll yma yng Nghymru ar ôl y pandemig. Fe wnaethom ni addo talu'r cyflog byw gwirioneddol i weithwyr gofal cymdeithasol hefyd. Rydym ni wedi derbyn cyngor erbyn hyn gan y fforwm gofal cymdeithasol ar sut i wneud hynny ar gyfer gweithlu mawr a symudol wedi eu gwasgaru ar draws cannoedd o gyflogwyr yn y sectorau cyhoeddus a phreifat, a phan fyddwn ni'n cyhoeddi ein cyllideb ddrafft ar 20 Rhagfyr, bydd rhagor o fanylion am sut y byddwn yn bwrw ymlaen â'r ymrwymiad pwysig iawn hwnnw. Mae ymdrechion ymarferol i gyflawni gweddill ein rhaglen radical yn parhau bob dydd. Fe wnaethom ni addo y byddem ni'n buddsoddi yn ein gweithlu iechyd a gofal ac yn sefydlu ysgol feddygol newydd yn y gogledd. Y penwythnos hwn, fel y dywedodd arweinydd yr wrthblaid yn gynharach, fe gyhoeddodd y Gweinidog iechyd gyllid ychwanegol am yr wythfed flwyddyn yn olynol ar gyfer gweithlu iechyd a meddygol y dyfodol, gan ychwanegu £260 miliwn arall at y gyllideb ar gyfer hyfforddiant. Fe wnaethom ni ddweud y byddem ni'n sefydlu Gwasanaeth Cerddoriaeth Cenedlaethol newydd i Gymru, a'r wythnos diwethaf fe gadarnhaodd y Gweinidog addysg £6.8 miliwn ar gyfer addysg cerddoriaeth a'r celfyddydau mewn ysgolion, gan roi offerynnau cerddorol yn nwylo myfyrwyr. Fe wnaethom ni ymrwymo i ddal ati i weithio tuag at ddileu trais yn erbyn menywod a merched, ac, fel y dywedais i'n gynharach y prynhawn yma, rydym ni'n lansio ymgynghoriad heddiw ar ein strategaeth newydd pum mlynedd. Llywydd, yn ddiweddarach y prynhawn yma bydd fy nghyd-Weinidog Rebecca Evans yn gwneud datganiad ynglŷn â'r modd yr ydym ni'n bwriadu diwygio'r dreth gyngor yma yng Nghymru. Dyma un o'r meysydd penodol sy'n cael eu cwmpasu gan y cytundeb cydweithredu. Rwyf i o'r farn fod hon yn enghraifft ardderchog o'r hyn y bydd y cytundeb yn galluogi'r Senedd hon i'w gyflawni. Y dreth gyngor yw'r dull mwyaf atchweliadol o drethu yng Nghymru. Mae'r rhai sydd â'r incwm lleiaf yn talu cyfran lawer uwch o'r incwm hwnnw drwy'r dreth gyngor na'r rhai sy'n llawer mwy cefnog. Yn nhymor y Senedd diwethaf, mewn adroddiad gan y Sefydliad Astudiaethau Cyllid, nodwyd ffyrdd y gellid diwygio'r dreth gyngor i'w gwneud hi'n decach. Nawr, mae yna rai pobl yn y Siambr hon a oedd yma yn nyddiau'r ailbrisiad mawr diwethaf i'r dreth gyngor yn 2003, a byddan nhw'n cofio pa mor gymhleth a gwleidyddol heriol yr oedd hynny. Bydd y cytundeb cydweithredu yn rhoi'r sefydlogrwydd a'r gallu gwleidyddol cyfunol i ni gael diwygiad arall, 20 mlynedd ar ôl yr ailbrisio cyntaf hwnnw. A, Llywydd, byddwn yn mynd ymhellach na diwygio'r system gyfredol. Byddwn yn defnyddio'r tair blynedd nesaf sy'n cael eu cwmpasu gan y cytundeb cydweithredu i adeiladu gyda'n gilydd ar y gwaith a wnaed yn nhymor y Senedd diwethaf o ran dewisiadau amgen a mwy sylfaenol i'r dreth gyngor, dewisiadau amgen a allai fod yn decach i ddinasyddion ac yn fwy effeithiol wrth gefnogi datblygiadau economaidd ym mhob rhan o Gymru. Un enghraifft yn unig yw hon o'r 46 maes yn y cytundeb cydweithredu, ac mae pob un o'r rhain yn cael eu cynrychioli erbyn hyn yn y rhaglen lywodraethu ddiwygiedig, yr ydym ni wedi ei chyhoeddi. Llywydd, dim ond un rhaglen lywodraethu sydd. Hwn yw'r fframwaith y mae'r gwasanaeth sifil a phartneriaid eraill yn ei ddefnyddio i ganolbwyntio eu hymdrechion nhw ar y blaenoriaethau ar draws ein cyfrifoldebau datganoledig. Mae yna rannau allweddol o'r rhaglen a fydd yn cael eu datblygu bellach mewn cynghrair flaengar rhwng Llywodraeth Lafur Cymru a Phlaid Cymru, a bydd hynny yn harneisio ein hymdrechion yn wyneb heriau digynsail a gwrthwynebiad Llywodraeth y DU yn San Steffan sy'n anghymwys ac esgeulus. [ Torri ar draws.] Wel, Llywydd, ni fydd pobl eraill wedi clywed y gri 'gwarthus' yn y lle hwn, ac rwy'n cytuno â hynny - mae cyfradd y gwrthwynebiad a'r anallu yr ydym yn ei wynebu bob dydd oddi wrth y Llywodraeth honno yn wir yn warthus, felly rwy'n hapus i ategu'r sylwadau hynny. Ymysg pwyslais uniongyrchol y polisïau rhaglen lywodraethu hynny sy'n adlewyrchu'r cytundeb cydweithredu, fydd ymestyn prydau ysgol am ddim ym mhob ysgol gynradd ar gyfer pob disgybl ysgol gynradd, ac ehangu gofal plant hyd at blant dwy flwydd, a chamau radical ac uniongyrchol i fynd i'r afael â'r problemau a wynebir gan bobl nad ydyn nhw'n gallu cael cartref cyntaf mewn cymunedau lle mae llawer o ail gartrefi a chartrefi gwyliau hefyd. Mae ymgynghoriadau wedi eu lansio ar amrywiaeth o offerynnau polisi y gallwn ni eu defnyddio, a bydd y gwaith gwirioneddol o ddatblygu a chyflwyno polisïau newydd yn y meysydd hynny yn awr yn cael ei ddatblygu mewn partneriaeth. Llywydd, rwyf i am orffen yn y man y cychwynnais i y prynhawn yma. Rwy'n falch iawn fy mod i wedi gallu rhoi'r diweddariad hwn heddiw. Rwyf i o'r farn bod y gallu i weithio gydag eraill ar agendâu a rennir wedi bod yn nodwedd o dymhorau Seneddol olynol, ac y bydd hynny'n cynnig manteision pendant i bobl yng Nghymru dros y tair blynedd nesaf. Ond, bydd yn rhaid i'r argyfwng iechyd cyhoeddus dybryd fod yn flaenoriaeth dros bopeth arall i ni dros yr wythnosau nesaf. Drwy ein rhaglen frechu a'r holl gamau eraill y gallwn ni eu cymryd i gadw ein gilydd yn ddiogel, byddwn yn dod trwy waethaf y storm sydd o'n blaenau ni. Ond nid cyfrifoldeb y Llywodraeth yn unig yw hynny. Mae angen i bob un ohonom ni, i bob dinesydd yng Nghymru, ddal ati i fwrw ymlaen gyda'n gilydd unwaith eto i achub bywydau a fyddai'n cael eu colli fel arall, i amddiffyn ein gwasanaeth iechyd a'n gwasanaethau gofal cymdeithasol rhag y perygl y bydden nhw'n cael eu llethu fel arall, a thywys Cymru yn ddiogel drwy gyfnod o berygl mawr sy'n ein hwynebu ni i gyd.