English: Thank you very much, and thank you for bringing this important debate forward today. It is true to say that the situation of women has been transformed since the days of the suffragettes, but equality is a long way from being a reality. I do hope that Plaid Cymru's amendments note in a practical way a few areas where this Government can bring influence to bear. One of our amendments relates to healthy relationship lessons in schools. The education sector in England has announced that sex and relationship education is going to be mandatory in schools. Healthy relationship education will be taught in primary schools there, with a focus on building healthy relationships and remaining safe. And secondary schools will be duty-bound to teach sex education and healthy relationship education, where pupils will develop their understanding of healthy relationships among adults, with sex education taught in the same context. Schools in Wales don't have any duty to bring these courses forward, other than to just teach pupils about HIV, AIDS and other sexually transmitted diseases. A report by the European Parliament notes that the Nordic and Benelux countries have the highest-quality sex and relationship education, and that report also suggests that high levels of pregnancy among teenage girls happen in nations where sex and relationship education is taught at too late a stage in their lives. It was noted in a report from Bristol university in 2016 that LGBT education is invisible within sex and relationship education and reinforces prejudices against the LGBT community. Research shows that sex and relationship education that is effective not only reduces pregnancy levels among teenage girls and sexually transmitted diseases, but it can also, of course, open discussions in relation to abuse of women and girls and reduce violence against women. Now, 8.3 per cent of women between 16 and 59 in Wales suffered domestic abuse during 2016, compared with 4.3 per cent of men. Now, in this figure, 3 per cent of women suffered a sexual assault, compared with 0.5 per cent of males, 6.5 per cent of women suffered abuse from a partner, compared with 2.7 per cent of men, and 4.4 per cent of women suffered stalking, compared with 3.5 per cent of men. This shows a gender disparity that is clear. In order to change this, we need to introduce healthy relationship education at as early a stage as possible, and I do note that the Cabinet Secretary for Education has established a panel to assist with this work in Wales. But I also note concern expressed by some that this aspect of developing the national curriculum isn't being given as much priority as it could by this Government and that we are at risk of missing this real opportunity provided by the Donaldson review. I turn now to another of our amendments related to representation. In 2014 only two of every 100 of the top businesses in Wales had a woman chief executive, and in terms of local authorities, only 18 per cent of chief executives are women, and only 27 per cent of councillors are women. This is in stark contrast with the staff of local authorities, where 72 per cent were women in 2014. Now, the percentage of female Assembly Members has fallen to 41.7 per cent from 50 per cent in 2003, and my own party has room for improvement here. We need to reintroduce a system and a meaningful mechanism to increase that percentage, in my view. Plaid Cymru, in Government, would introduce management boards that were gender balanced in institutions funded by the Welsh Government. I've only touched on two areas this afternoon, but two areas that this Government, in an entirely practical way, with the right will, can address and assist us to move towards a far fairer Wales. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, a diolch am ddod â'r ddadl bwysig yma gerbron. Mae'n wir i ddweud bod sefyllfa merched wedi newid yn syfrdanol ers dyddiau'r suffragettes, ond mae cydraddoldeb yn bell, bell o fod yn realiti. Gobeithio bod gwelliannau Plaid Cymru yn nodi mewn ffordd ymarferol un neu ddau faes lle gall y Llywodraeth yma gael dylanwad. Mae un o'n gwelliannau ni yn ymwneud â gwersi perthynas iach yn yr ysgol. Mae'r sector addysg yn Lloegr wedi cyhoeddi bod addysg rhyw a pherthynas am fod yn orfodol yn yr ysgolion. Mi fydd addysg perthnasau iach yn cael ei dysgu yn yr ysgolion cynradd yno, gyda'r ffocws ar adeiladu perthnasau iach ac aros yn ddiogel. Ac mi fydd yn ddyletswydd ar ysgolion uwchradd i ddysgu addysg rhyw a pherthnasau, lle bydd y disgyblion yn datblygu eu dealltwriaeth o berthynas iach ymhlith oedolion, gydag addysg rhyw yn cael ei dysgu yn yr un un cyd-destun. Nid oes gan ysgolion yng Nghymru ddim dyletswydd i ddysgu addysg rhyw a pherthnasau ymhellach na dysgu myfyrwyr am HIV, AIDS a heintiau eraill a drosglwyddir yn rhywiol. Mae adroddiad gan y Senedd Ewropeaidd yn nodi taw'r gwledydd Nordig a Benelux sydd ag addysg rhyw a pherthnasau o'r safon uchaf. Mae'r adroddiad hwnnw yn awgrymu hefyd fod lefelau uchel o feichiogrwydd ymhlith merched yn eu harddegau yn digwydd mewn gwledydd pan fo addysg rhyw a pherthnasau yn cael ei dysgu'n rhy hwyr yn eu bywydau nhw. Fe nodwyd mewn adroddiad o brifysgol Bryste yn 2016 fod addysg LGBT yn anweledig o fewn addysg rhyw a pherthnasau ac yn atgyfnerthu'r rhagfarn yn erbyn pobl LGBT. Mae ymchwil yn dangos bod addysg rhyw a pherthnasau effeithiol nid yn unig yn lleihau cyfraddau beichiogrwydd yn yr arddegau a heintiau a drosglwyddir yn rhywiol, ond fe all hefyd, wrth gwrs, agor trafodaethau yn ymwneud â cham-drin merched a chyfrannu'n sylweddol i'r broses o leihau trais yn erbyn menywod. Bu i 8.3 y cant o fenywod rhwng 16 a 59 oed yng Nghymru ddioddef cam-drin domestig yn ystod 2016, o gymharu â 4.3 y cant o ddynion. Yn y ffigur hwn, bu i 3 y cant o fenywod ddioddef ymosodiad rhywiol, o gymharu â 0.5 y cant o ddynion, bu i 6.5 y cant o fenywod ddioddef cam-drin gan bartner, o gymharu â 2.7 y cant o ddynion, a bu i 4.4 y cant o fenywod ddioddef stelcio, o gymharu â 3.5 y cant o ddynion. Mae hyn yn dangos anghydraddoldeb 'gender' clir. Er mwyn newid hyn, mae angen cyflwyno addysg perthnasoedd iach cyn gynted â phosib. Rydw i yn nodi bod yr Ysgrifennydd Cabinet Addysg wedi sefydlu panel i helpu gyda'r gwaith yma yng Nghymru. Ond rwyf yn nodi pryder gan rai nad ydy'r agwedd yma o ddatblygu'r cwricwlwm cenedlaethol yn cael cymaint o flaenoriaeth ag y gallai gan y Llywodraeth yma a bod perig inni golli'r cyfle gwirioneddol y mae adolygiad Donaldson yn ei gynnig i ni. Rwy'n troi at un arall o'n gwelliannau yn ymwneud â chynrychiolaeth. Yn 2014 dim ond dau o bob 100 busnes gorau Cymru oedd â menyw fel prif weithredwr. O ran llywodraeth leol, dim ond 18 y cant o brif weithredwyr sy'n fenywod, a 27 y cant yn unig o gynghorwyr sydd yn ferched. Mae hyn mewn cyferbyniad llwyr â staff awdurdodau lleol oedd â 72 y cant o fenywod yn 2014. Mae'r gyfran o Aelodau'r Cynulliad sy'n fenywod wedi disgyn i 41.7 y cant o 50 y cant yn 2003, ac mae gan fy mhlaid i le i wella. Mae angen ailgyflwyno system fwriadol a mecanwaith bwriadus i godi'r ganran yn ôl i fyny, yn fy marn i. Mi fyddai Plaid Cymru, mewn Llywodraeth, yn cyflwyno byrddau rheoli sydd â chydbwysedd rhyw yn y sefydliadau sydd wedi'u hariannu gan Lywodraeth Cymru. Dau faes yn unig yr ydw i wedi cyffwrdd â nhw'r prynhawn yma, ond dau faes y gall y Llywodraeth yma, mewn ffordd hollol ymarferol, efo'r ewyllys cywir, wneud rhywbeth yn eu cylch a'n helpu ni i symud tuag at Gymru llawer mwy cyfartal. Diolch.