English: As the law officer for the Welsh Government, I take my duty to ensure the rule of law is followed very seriously. This is a fundamental principle that all citizens of the UK, and, indeed, citizens of any mature democracy, rely on every single day. Dirprwy Lywydd, we've used strong language in this Chamber in recent weeks, but I make no excuse for calling out the UK Government Ministers when they fail to commit that they will obey the law. It is utterly scandalous that the people of the UK cannot rely on the Prime Minister to follow the law of the UK. Last week, at the JMC (EN), I challenged Michael Gove on this and he assured me that the Government would obey the law. But, at the same time, he continued to talk as if the UK would definitely have left the EU by 31 October. And we must remember that the UK alone does not decide whether this is the case; each of the 27 other EU member states wields a veto on an extension. What is clear, then, is that the risks of the UK crashing out on 31 October remain and we need to press on at pace with our 'no deal' planning. Yesterday, we published the Welsh Government's 'no deal' action plan. This echoes the sobering analysis of the risks that we face that the forced publication of the UK Government's Yellowhammer assumptions revealed to the general public. We, as a Government, have been saying for months that the sort of consequences mentioned in those documents are a very real risk of a 'no deal' Brexit and completely unthinkable, which is why we have called for it to be ruled out. We have been clear that where we have the ability to take action to mitigate against the implications of 'no deal' we have done so. Over the next few weeks, ministerial colleagues will update the Chamber on the preparations outlined in the action plan. The Welsh Government will also bring together stakeholders from across Wales to discuss the implications of 'no deal' on Wales and what more, if anything, we can do to limit the damage that would be done. But let me be clear: the majority of the mitigations needed for a 'no deal' are out of our direct control - they're not even in the control of the UK Government. In the recent UK Cabinet sub-committee meetings that I and other Welsh Government Ministers have attended, the dire consequences of a 'no deal' exit continue to be laid out. It is extraordinary that the UK Government could contemplate such damage to the UK as a matter of political choice. The people of Wales should not be fooled that a 'no deal' Brexit will be the end of three years of uncertainty. Instead, it will start a new chapter of immense turbulence. The economy will suffer significant economic pain, with a crash in the value of the pound and wider instability in the financial markets. This pain will be felt by every citizen in Wales and the UK. All the evidence shows that this economic pain will be long-lasting and permanent. The economy will be smaller than it would otherwise have been, which will hit the income of every family in the UK. Moreover, even in the so-called clean break, the UK will have to negotiate a new relationship with our closest economic partners, and a crash-out Brexit will only make these negotiations more difficult. UK-EU relations at the point of exit look set to become even more deeply acrimonious, with an entrenchment of positions, very little likelihood of a future deal in the near term, and the UK Government focusing on blaming the European Union. Add to that the threat that the UK Government will not honour the financial commitments in a 'no deal' exit, and it is clear that, even before negotiations begin, the UK will need to build new bridges and repair damaged relationships. The reality is that the UK will be in constant negotiations with the EU forever if we leave. For this new relationship to get off on such a bad note is deeply worrying and damaging to our international reputation. The Prime Minister has been given clear instructions by Parliament. The process for avoiding a 'no deal' is set out in legislation. The steps are there to take. Yet we hear from the Prime Minister that it is his policy for the UK to leave on 31 October even if a deal cannot be agreed. If the Prime Minister was to disobey the instruction by Parliament, then this would be a decision that must have grave constitutional and legal implications. A 'no deal' exit will be catastrophic and should be unthinkable. We remain committed to the alternative path. There is a brighter future for Wales, and that is to choose to remain in and help shape a reformed European Union.
Welsh: Fel swyddog y gyfraith ar gyfer Llywodraeth Cymru, rwy'n hollol o ddifrif ynglŷn â fy nyletswydd i sicrhau y dilynir rheol y gyfraith. Mae hon yn egwyddor sylfaenol y mae holl ddinasyddion y DU, ac, yn wir, dinasyddion unrhyw ddemocratiaeth aeddfed, yn dibynnu arni bob un diwrnod. Dirprwy Lywydd, rydym ni wedi defnyddio iaith gref yn y Siambr hon yn ystod yr wythnosau diwethaf, ond nid wyf yn gwneud unrhyw esgusodion dros feirniadu Gweinidogion Llywodraeth y DU pan fyddant yn methu ag ymrwymo y byddant yn ufuddhau i'r gyfraith. Mae'n gwbl warthus na all pobl y DU ddibynnu ar y Prif Weinidog i ddilyn cyfraith y Deyrnas Unedig. Yr wythnos diwethaf, yng Nghyd-bwyllgor y Gweinidogion (Negodiadau'r Undeb Ewropeaidd), heriais Michael Gove ar hyn ac fe'm sicrhaodd y byddai'r Llywodraeth yn ufuddhau i'r gyfraith. Ond, ar yr un pryd, parhaodd i siarad fel y byddai'r DU yn bendant wedi gadael yr UE erbyn 31 Hydref. Ac mae'n rhaid inni gofio nad yw'r DU ar ei phen ei hun yn penderfynu ai dyna fydd yn digwydd; mae gan bob un o'r 27 aelod-wladwriaeth arall yn yr UE feto ar estyniad. Yr hyn sy'n glir, felly, yw bod peryglon o hyd y bydd y DU yn gadael heb gytundeb ar 31 Hydref ac mae angen i ni fwrw ymlaen â'n cynllunio ar gyfer sefyllfa o ymadael 'dim cytundeb'. Ddoe, fe wnaethom ni gyhoeddi cynllun gweithredu ymadael 'dim cytundeb' Llywodraeth Cymru. Mae hyn yn adleisio'r dadansoddiad sobreiddiol o'r peryglon sy'n ein hwynebu fel y dangosodd cyhoeddi rhagdybiaethau Yellowhammer y Deyrnas Unedig i'r cyhoedd. Rydym ni, fel Llywodraeth, wedi bod yn dweud ers misoedd bod y math o ganlyniadau a grybwyllir yn y dogfennau hynny'n berygl go iawn o gael Brexit 'dim cytundeb' ac yn gwbl amhosibl ei ddychmygu, a dyna pam rydym ni wedi galw am ei ddiystyru. Rydym ni wedi bod yn glir: lle mae'r gallu gennym ni i weithredu i liniaru goblygiadau ymadael 'dim cytundeb', rydym ni wedi gwneud hynny. Dros yr wythnosau nesaf, bydd fy nghyd-Weinidogion yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Siambr am y paratoadau a amlinellir yn y cynllun gweithredu. Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn dod â rhanddeiliaid o bob cwr o Gymru ynghyd i drafod goblygiadau ymadael 'dim cytundeb' ar Gymru a beth, os o gwbl, y gallwn ni ei wneud i gyfyngu ar y niwed a wneid. Ond gadewch i mi fod yn glir: mae'r rhan fwyaf o'r mesurau lliniaru sydd eu hangen ar gyfer ymadael 'dim cytundeb' y tu hwnt i'n rheolaeth uniongyrchol - nid ydynt hyd yn oed dan reolaeth Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Yng nghyfarfodydd diweddar is-bwyllgor Cabinet y DU yr wyf i a Gweinidogion eraill Llywodraeth Cymru wedi bod yn bresenol ynddynt, mae canlyniadau enbyd gadael 'dim cytundeb' yn parhau i gael eu disgrifio. Mae'n rhyfeddol bod Llywodraeth y DU yn gallu ystyried difrod o'r fath i'r DU fel mater o ddewis gwleidyddol. Ni ddylai pobl Cymru gael eu twyllo y bydd Brexit 'dim cytundeb' yn derfyn ar dair blynedd o ansicrwydd. Yn hytrach, bydd yn dechrau pennod newydd o gynnwrf aruthrol. Bydd yr economi'n dioddef poen economaidd sylweddol, gyda chwalfa yng ngwerth y bunt ac ansefydlogrwydd ehangach yn y marchnadoedd ariannol. Bydd pob dinesydd yng Nghymru a'r DU yn teimlo'r boen hon. Mae'r holl dystiolaeth yn dangos y bydd y boen economaidd hon yn hirhoedlog ac yn barhaol. Bydd yr economi'n llai nag y byddai wedi bod fel arall, a bydd hynny'n taro incwm pob teulu yn y DU. At hynny, hyd yn oed o gael llechen lân, fel y'i gelwir, bydd yn rhaid i'r DU negodi perthynas newydd â'n partneriaid economaidd agosaf, a bydd Brexit 'dim cytundeb' yn gwneud y trafodaethau hyn yn anoddach. Mae'n ymddangos y bydd y berthynas rhwng y DU a'r UE ar adeg yr ymadawiad yn fwyfwy chwerw, gyda diffyg cyfaddawdu, ychydig iawn o debygolrwydd cael cytundeb yn y dyfodol yn y tymor agos, a Llywodraeth y DU yn canolbwyntio ar feio'r Undeb Ewropeaidd. Ychwanegwch at hynny y bygythiad na fydd Llywodraeth y DU yn anrhydeddu'r ymrwymiadau ariannol mewn sefyllfa o adael 'dim cytundeb', ac mae'n amlwg y bydd angen i'r DU adeiladu pontydd newydd ac adfer cydberthnasau sydd wedi'u difrodi, hyd yn oed cyn i'r trafodaethau ddechrau. Y gwir amdani yw y bydd y DU yn cyd-drafod yn gyson â'r UE am byth os byddwn yn gadael. Mae'r ffaith y bydd y berthynas newydd hon yn dechrau ar nodyn mor wael yn peri pryder mawr ac yn niweidiol i'n henw da yn rhyngwladol. Mae'r Senedd wedi rhoi cyfarwyddiadau clir i Brif Weinidog y DU. Mae'r broses ar gyfer osgoi ymadael 'dim cytundeb' wedi'i nodi mewn deddfwriaeth. Mae'r camau yno i'w cymryd. Ac eto, clywn gan Brif Weinidog y DU mai ei bolisi ef yw i'r DU adael ar 31 Hydref hyd yn oed os na ellir dod i gytundeb. Pe bai'r Prif Weinidog yn anwybyddu'r cyfarwyddyd gan y Senedd, yna byddai'n benderfyniad y byddai'n rhaid iddo fod â goblygiadau cyfansoddiadol a chyfreithiol difrifol. Bydd ymadael 'dim cytundeb' yn drychinebus a dylai fod y tu hwnt i bob amgyffred. Rydym ni'n parhau'n ymrwymedig i'r llwybr amgen. Mae dyfodol mwy disglair i Gymru, sef dewis parhau yn aelod a helpu i lunio Undeb Ewropeaidd diwygiedig.