English: Diolch, Lywydd. It has been nearly three months since the European referendum and, while many large questions remain unanswered, it is possible to see more clearly some of the challenges that must now be faced both by the Welsh Government and the UK as a whole. The day after the referendum, I identified six key priorities for Wales. They were: protecting jobs; full involvement for the Welsh Government in discussions on UK withdrawal; continuing access to the single market for goods and services; security of funding budgeted under EU programmes; long-term revision of the block grant; and a new post-Brexit relationship between devolved Governments and the UK Government. Three months on, these remain key priorities, and some important elements of progress have been made. During the recess, I met the Prime Minister, and over the summer, there has been a wide range of ministerial contacts with key Whitehall figures, including the Chancellor of the Exchequer and the Secretary of State for Exiting the European Union. In July, I convened in Cardiff an extraordinary meeting of the British-Irish Council to create a wide-ranging discussion among the devolved Governments, the British and Irish Governments, and the islands' Governments - all of which will be deeply affected in various ways by what happens next. The BIC will meet again in Cardiff in November for its next scheduled meeting. Within the Welsh Government, we have established a European transition team, reporting directly to me, which has the task of leading and co-ordinating the Welsh Government's approach. Our interests are complex and wide-ranging, and the Welsh Government has mobilised work across the substantial range of portfolio interests that are being impacted by the position. At a UK level, new arrangements are in development to enable specific dialogue between Welsh Ministers and our counterparts in Scotland, Northern Ireland and Whitehall, and I will say more about these as they are finalised. A whole raft of working groups at official level, bringing together the Welsh Government with the UK and other devolved Governments, are also being established. The priorities that I have outlined are among the topics being discussed in these networks. I have also established a Cabinet sub-committee on European transition, which met yesterday for the first time. Cabinet as a whole will, of course, supervise the Welsh Government's work, but the sub-committee provides the right format for the detailed consideration of policy that we need to drive forward our agenda. During August, the Treasury announced a partial guarantee for EU funding. This means that the level of funding for Welsh farming under CAP pillar 1 will be guaranteed up to 2020, but not beyond - that's the end of this European financial perspective. For the important research funding under Horizon 2020, universities and business can bid until we leave the EU, and the Treasury will work with the Commission to ensure payment even when projects continue beyond the UK's exit. So far as CAP pillar 2 and structural funds are concerned, the Treasury will guarantee funding for projects that are, as they have put it, 'signed off' - I'm not clear what that means - before the autumn statement. I am particularly pleased that CAP pillar 1 funding has been settled until 2020. This means that we have some time to work with farmers and our rural communities and, in the period ahead, to allow a national debate on how best to secure a vibrant future for the Welsh countryside in the long term. The Treasury position goes some way towards meeting the Welsh Government's demands, but not far enough, the question being, 'What happens after 2020?' The Treasury guarantee is not comprehensive and leaves holes, particularly in respect of structural and investment funds that have not been committed by the time of the autumn statement. We will continue to press for a full guarantee, with the aim of ensuring that communities across Wales don't lose out on opportunities to improve their prospects as a result of the referendum outcome. Campaigners for Brexit said Wales should not lose a penny in European funding, and we will hold them to that promise. I also announced during the summer the establishment of an EU advisory group. This will be chaired by Mark Drakeford and draws together a range of expertise from civil and political society in Wales, with a view to generating a wide sense of Wales's interests as EU negotiations continue. We're also establishing an additional liaison committee with Plaid Cymru focused on EU transition issues. The challenges facing us as a nation are wide and deep, and the Government has no monopoly on the answers. We need a national debate on these questions, in this Chamber and beyond, and voices who want to contribute constructively to that debate will find a Welsh Government that's very ready to listen. Nowhere, Llywydd, is the future challenge greater than in the economy. I chaired a meeting of the council for economic renewal on 25 July, and we are hoping to meet again in October. Last week, I visited three cities in the US to promote Wales as an investment and trade partner. We will do everything that we can to build confidence in Wales abroad, and I ask the whole political community to get behind this work and to support Welsh business. I will not - . I will ask those, rather, who attack our businesses as 'fat and lazy' to consider the impact of their remarks on the global stage and find ways to make immediate amends. Our business community is currently in need of clear leadership and solid relevant support, not base and unjustifiable attacks from Government. Llywydd, let me be clear on the importance of continued full, unfettered access to the European single market for goods and services. It's not enough to worry just about tariff barriers, though it would be absolutely disastrous for the Welsh economy if the EU were to impose import duties on UK goods and services as a result of botched negotiations over the UK's withdrawal. It was successive UK Governments that pushed forward the single market precisely because it was recognised that non-tariff barriers, such as differing technical standards, could be used to impede genuinely free trade between ourselves and other member states and damage the competitiveness of Welsh and British businesses. We've heard about a Norwegian model, a Swiss model and others too. But, whatever the model, the Welsh Government's top priority is continued and uninterrupted full access to the European market for goods and services. We can agree to nothing less. Let me be clear, Llywydd, about the kind of country Wales has become through devolution and participation in the European Union. This is a country that aims to build prosperity while respecting values like inclusion, sustainability, equality and individual and collective rights. Surely, no one in this Assembly wants to live in a country defined by low wages, poor prospects, falling environmental standards, insecurity and diminishing public services. Anyone who sees departure from the EU as an opportunity to entrench privilege, to row back on the progress we've made towards living sustainably, to privatise public services, to undermine employment rights or to promote unfairness, will meet determined opposition from this Government and, I hope, from this Assembly. Let me say, without hesitation, that our position is that the UK Government should give unconditional guarantees to EU nationals already living in this country that they have nothing to fear in terms of their rights to live and work here in the future without any discrimination. The Prime Minister is very clear that the UK will leave the European Union, and that is something, of course, we all accept, though it's becoming increasingly urgent that they give greater clarity as to the basis on which they hope to achieve that goal. We as a Government are clear, equally, that leaving the European Union does not mean leaving Europe - still less does it mean turning Wales's back on Europe. Wales is, and will remain, part of Europe. It's a matter of commercial interest, certainly, but also a matter of shared values, vision, culture and ambition. Our friends and neighbours in Europe will continue to be our friends and neighbours in Europe and we will find other ways of working with them. Llywydd, there are many complexities associated with a UK withdrawal from the EU. Among the issues that must be addressed are the Scottish Government's ambition to remain in the EU and the border question on the island of Ireland. These are among the many questions to which, frankly, the answers aren't yet known. Of one thing I am clear: the UK can't turn the clock back to 1973. As we contemplate a changed relationship with our European neighbours, so we must also contemplate changed relationships here within the UK. This is a matter of necessity as well as choice. Devolution has operated thus far exclusively in an EU context. A UK exit from the EU implies a fundamentally different relationship between the devolved Governments and the UK. We need open minds and imagination to develop a new, dynamic and durable UK. Llywydd, the EU referendum campaign was divisive, and the result traumatic for some. But the result cannot and should not be ignored, as I've acknowledged from day one. The Welsh Government is tasked with leading Wales's interests as negotiations unfold. But we're talking about the long-term future of our country, and the issues raised go far beyond the interests of any particular Government or, indeed, any particular political party. I hope that in the months and years ahead we will have an inclusive and wide debate about how best to protect Wales's interests and what kind of country we want Wales to be.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae bron yn dri mis ers y refferendwm Ewropeaidd ac, er bod llawer o gwestiynau mawr heb eu hateb, mae'n bosibl gweld yn gliriach rai o'r heriau y mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru a'r DU yn ei chyfanrwydd eu hwynebu yn awr. Y diwrnod ar ôl y refferendwm, nodais chwe blaenoriaeth allweddol ar gyfer Cymru. Y blaenoriaethau oedd: diogelu swyddi; cyfranogiad llawn i Lywodraeth Cymru yn y trafodaethau ar broses tynnu'n ôl y DU; parhau i gael mynediad at y farchnad sengl ar gyfer nwyddau a gwasanaethau; sicrwydd y cyllid a gyllidebwyd o dan raglenni'r UE; adolygiad tymor hir o'r grant bloc; a pherthynas ôl-Brexit newydd rhwng y Llywodraethau datganoledig a Llywodraeth y DU. Dri mis yn ddiweddarach, mae'r rhain yn parhau i fod yn flaenoriaethau allweddol, ac mae rhai elfennau pwysig o gynnydd wedi eu cyflawni. Yn ystod y toriad, cyfarfûm â'r Prif Weinidog, ac yn ystod yr haf, bu ystod eang o gyswllt gweinidogol â phobl allweddol yn Whitehall, gan gynnwys Canghellor y Trysorlys a'r Ysgrifennydd Gwladol dros Adael yr Undeb Ewropeaidd. Ym mis Gorffennaf, galwais gyfarfod eithriadol o'r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig yng Nghaerdydd i greu trafodaeth eang ymysg y Llywodraethau datganoledig, Llywodraeth Prydain a Llywodraeth Iwerddon, a Llywodraethau'r Ynysoedd - â phob un ohonynt yn cael eu heffeithio'n ddwfn mewn amryw ffyrdd gan yr hyn a fydd yn digwydd nesaf. Bydd y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig yn cyfarfod eto yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd ar gyfer y cyfarfod nesaf sydd wedi'i drefnu. O fewn Llywodraeth Cymru, rydym wedi sefydlu tîm pontio Ewropeaidd, sy'n adrodd yn uniongyrchol i mi, sydd â'r dasg o arwain a chydlynu dull Llywodraeth Cymru o weithio. Mae ein buddiannau'n gymhleth ac yn eang, ac mae Llywodraeth Cymru wedi sefydlu gwaith ar draws yr ystod sylweddol o fuddiannau portffolio sydd wedi'u heffeithio gan y sefyllfa. Ar lefel y DU, mae trefniadau newydd yn cael eu datblygu i alluogi deialog penodol rhwng Gweinidogion Cymru a'n swyddogion cyfatebol yn yr Alban, Gogledd Iwerddon a Whitehall, a byddaf yn dweud mwy am y rhain fel y maent yn cael eu cwblhau. Mae llu o weithgorau ar lefel swyddogol, sy'n dwyn ynghyd Llywodraeth Cymru â Llywodraeth y DU a Llywodraethau datganoledig eraill, yn cael eu sefydlu hefyd. Mae'r blaenoriaethau a amlinellais ymysg y pynciau sy'n cael eu trafod yn y rhwydweithiau hyn. Rwyf hefyd wedi sefydlu Is-bwyllgor y Cabinet ar y Trefniadau Pontio Ewropeaidd, a gyfarfu ddoe am y tro cyntaf. Bydd y Cabinet cyfan, wrth gwrs, yn goruchwylio gwaith Llywodraeth Cymru, ond mae'r is-bwyllgor yn darparu'r fformat cywir ar gyfer yr ystyriaeth fanwl o'r polisïau y mae ei hangen arnom er mwyn bwrw ymlaen â'n hagenda. Yn ystod mis Awst, cyhoeddodd y Trysorlys warant rannol ar gyfer cyllid yr UE. Mae hyn yn golygu y bydd lefel y cyllid ar gyfer ffermio yng Nghymru o dan CAP colofn 1 yn cael ei warantu hyd at 2020, ond nid y tu hwnt i hynny - dyna ddiwedd y persbectif ariannol Ewropeaidd hwn. Ar gyfer y cyllid ymchwil pwysig dan Horizon 2020, gall prifysgolion a busnesau wneud ceisiadau hyd nes y byddwn yn gadael yr UE, a bydd y Trysorlys yn gweithio gyda'r Comisiwn i sicrhau taliad hyd yn oed pan fydd prosiectau yn parhau ar ôl ymadawiad y DU. Cyn belled ag y mae CAP colofn 2 a chronfeydd strwythurol yn y cwestiwn, bydd y Trysorlys yn gwarantu cyllid ar gyfer prosiectau sydd, fel y maent wedi nodi, wedi eu 'cadarnhau' - nid wyf yn siŵr beth y mae hynny'n ei olygu - cyn y datganiad hydref. Rwy'n arbennig o falch bod cyllid CAP colofn 1 wedi ei setlo hyd nes 2020. Mae hyn yn golygu bod gennym rywfaint o amser i weithio gyda ffermwyr a'n cymunedau gwledig ac, yn y cyfnod sydd i ddod, i ganiatáu trafodaeth genedlaethol ar y ffordd orau o sicrhau dyfodol bywiog ar gyfer cefn gwlad Cymru yn yr hirdymor. Mae safbwynt y Trysorlys yn mynd rhan o'r ffordd tuag at fodloni gofynion Llywodraeth Cymru, ond nid yn ddigon pell, a'r cwestiwn yw, 'Beth sy'n digwydd ar ôl 2020?' Nid yw gwarant y Trysorlys yn gynhwysfawr ac mae'n gadael tyllau, yn enwedig o ran cronfeydd strwythurol a buddsoddiad sydd heb eu hymrwymo erbyn adeg datganiad yr hydref. Byddwn yn parhau i bwyso am warant lawn, gyda'r nod o sicrhau nad yw cymunedau ledled Cymru yn colli cyfleoedd i wella eu rhagolygon oherwydd canlyniad y refferendwm. Dywedodd ymgyrchwyr dros Brexit na ddylai Cymru golli ceiniog o arian Ewropeaidd, a byddwn yn sicrhau eu bod yn cyflawni'r addewid hwnnw. Cyhoeddais hefyd yn ystod yr haf y byddwn yn sefydlu Grŵp Cynghori ar Ewrop. Bydd hwn yn cael ei gadeirio gan Mark Drakeford ac mae'n dwyn ynghyd ystod o arbenigedd o gymdeithas sifil a gwleidyddol yng Nghymru, gyda'r bwriad o greu ymdeimlad eang o fuddiannau Cymru wrth i'r trafodaethau ar yr UE barhau. Rydym ni hefyd yn sefydlu pwyllgor cyswllt ychwanegol gyda Phlaid Cymru yn canolbwyntio ar faterion trefniadau pontio yr UE. Mae'r heriau sy'n ein hwynebu fel cenedl yn eang ac yn ddwfn, ac nid oes gan y Llywodraeth unrhyw fonopoli ar yr atebion. Mae angen trafodaeth genedlaethol ar y cwestiynau hyn arnom, yn y Siambr hon a thu hwnt, a bydd lleisiau sydd am gyfrannu'n adeiladol at y ddadl honno yn gweld bod Llywodraeth Cymru yn barod iawn i wrando. Lywydd, nid yw'r her yn y dyfodol yn fwy yn unrhyw faes nag yn yr economi. Bûm yn cadeirio cyfarfod o gyngor adnewyddu'r economi ar 25 Gorffennaf, ac rydym yn gobeithio cyfarfod eto ym mis Hydref. Yr wythnos diwethaf, ymwelais â thair dinas yn yr Unol Daleithiau i hyrwyddo Cymru fel partner buddsoddi a masnachol. Byddwn yn gwneud popeth y gallwn i ddatblygu hyder yng Nghymru dramor, a gofynnaf i'r gymuned wleidyddol gyfan i gefnogi'r gwaith hwn ac i gefnogi busnesau yng Nghymru. Ni fyddaf - . Gofynnaf, yn hytrach, i'r rhai hynny sy'n ymosod ar ein busnesau gan ddweud eu bod yn dew ac yn ddiog i ystyried effaith eu sylwadau ar y llwyfan byd-eang ac i ddod o hyd i ffyrdd o wneud iawn ar unwaith. Mae angen arweiniad clir ar ein cymuned fusnes ar hyn o bryd ynghyd â chymorth perthnasol cadarn, nid ymosodiadau cywilyddus gan y Llywodraeth na ellir eu cyfiawnhau. Lywydd, gadewch i mi fod yn glir ynglŷn â phwysigrwydd mynediad llawn, dilyffethair parhaus at farchnad sengl Ewrop ar gyfer nwyddau a gwasanaethau. Nid yw'n ddigon i boeni dim ond am rwystrau tariff, er y byddai'n gwbl drychinebus i economi Cymru pe bai'r UE yn gosod tollau mewnforio ar nwyddau a gwasanaethau'r DU o ganlyniad i drafodaethau carbwl dros ymadawiad y DU. Llywodraethau olynol y DU a wthiodd y farchnad sengl yn ei blaen am yr union reswm ein bod yn cydnabod y gellid defnyddio rhwystrau di-dariff, megis gwahanol safonau technegol, i rwystro masnach rydd wirioneddol rhyngom ni ac aelod-wladwriaethau eraill a niweidio cystadleurwydd busnesau Cymru a Phrydain. Rydym wedi clywed am fodel Norwy, model y Swistir ac eraill hefyd. Ond, beth bynnag yw'r model, prif flaenoriaeth Llywodraeth Cymru yw sicrhau mynediad llawn di-dor parhaus i farchnad Ewrop ar gyfer nwyddau a gwasanaethau. Ni allwn gytuno i ddim llai. Gadewch imi fod yn glir, Lywydd, am y math o wlad yw Cymru bellach trwy ddatganoli a chymryd rhan yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae hi'n wlad sydd â'r nod o feithrin ffyniant tra'n parchu gwerthoedd megis cynhwysiant, cynaliadwyedd, cydraddoldeb a hawliau unigol a chyfunol. Yn sicr, nid oes unrhyw un yn y Cynulliad hwn eisiau byw mewn gwlad a ddiffinnir gan gyflogau isel, rhagolygon gwael, safonau amgylcheddol sy'n gostwng, ansicrwydd a gwasanaethau cyhoeddus yn lleihau. Bydd unrhyw un sy'n ystyried bod gadael yr UE yn gyfle i ymwreiddio braint, i wrthdroi'r cynnydd yr ydym wedi ei wneud tuag at fyw'n gynaliadwy, i breifateiddio gwasanaethau cyhoeddus, i danseilio hawliau cyflogaeth neu i hyrwyddo annhegwch, yn wynebu gwrthwynebiad penderfynol gan y Llywodraeth hon yn ogystal, rwy'n gobeithio, â'r Cynulliad hwn. Gadewch i mi ddweud, heb betruso, mai ein safbwynt yw y dylai Llywodraeth y DU roi gwarantau diamod i wladolion yr UE sydd eisoes yn byw yn y wlad hon nad oes ganddynt unrhyw beth i'w ofni o ran eu hawliau i fyw a gweithio yma yn y dyfodol, heb unrhyw wahaniaethu. Mae'r Prif Weinidog yn glir iawn y bydd y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd, ac mae hynny, wrth gwrs, yn rhywbeth yr ydym ni i gyd yn ei dderbyn, er bod brys cynyddol iddynt roi rhagor o eglurder ynghylch sut y maent yn gobeithio cyflawni'r nod hwnnw. Rydym ni fel Llywodraeth yn glir, yr un modd, nad yw gadael yr Undeb Ewropeaidd yn golygu gadael Ewrop - llai fyth y bydd Cymru yn troi ei chefn ar Ewrop. Mae Cymru, a bydd yn parhau i fod, yn rhan o Ewrop. Mae'n fater o fuddiant masnachol, yn sicr, ond hefyd yn fater o werthoedd, gweledigaeth, diwylliant ac uchelgais a rennir. Bydd ein cyfeillion a'n cymdogion yn Ewrop yn parhau i fod yn ffrindiau ac yn gymdogion i ni yn Ewrop a byddwn yn dod o hyd i ffyrdd eraill o weithio gyda nhw. Lywydd, mae llawer o gymhlethdodau yn gysylltiedig ag ymadawiad y DU o'r UE. Ymhlith y materion y mae'n rhaid mynd i'r afael â nhw yw uchelgais Llywodraeth yr Alban i aros yn yr UE a'r cwestiwn am y ffin ar ynys Iwerddon. Mae'r rhain ymysg yr amryfal gwestiynau nad yw'r atebion iddynt yn amlwg eto, a dweud y gwir. Un peth yr wyf yn sicr amdano yw na all y DU droi'r cloc yn ôl i 1973. Wrth i ni ystyried perthynas sydd wedi'i newid gyda'n cymdogion yn Ewrop, mae'n rhaid i ni hefyd ystyried perthynas sydd wedi'i newid yma yn y DU. Mae hwn yn fater o anghenraid, yn ogystal â dewis. Mae datganoli wedi gweithredu yng nghyd-destun yr UE yn unig hyd yn hyn. Mae ymadawiad y DU o'r UE yn awgrymu perthynas sylfaenol wahanol rhwng y Llywodraethau datganoledig a'r DU. Mae angen i ni gadw dychymyg a meddwl agored i ddatblygu DU newydd, ddeinamig a chadarn. Lywydd, roedd ymgyrch refferendwm yr UE yn un a achosodd rwyg, ac roedd y canlyniad yn drawmatig i rai. Ond ni ellir ac ni ddylid anwybyddu'r canlyniad, fel yr wyf wedi ei gydnabod o'r diwrnod cyntaf. Mae Llywodraeth Cymru yn gyfrifol am arwain buddiannau Cymru wrth i'r trafodaethau ddatblygu. Ond rydym yn sôn am ddyfodol hirdymor ein gwlad, ac mae'r materion a godwyd yn mynd ymhell y tu hwnt i fuddiannau unrhyw Lywodraeth benodol neu, yn wir, unrhyw blaid wleidyddol benodol. Yr wyf i'n gobeithio yn y misoedd a'r blynyddoedd sydd i ddod y byddwn yn cael dadl gynhwysol ac eang am y ffordd orau o ddiogelu buddiannau Cymru a pha fath o wlad yr ydym am i Gymru fod.