techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, Llywydd. First Minister, last week you told me in this place that it was your Government's policy in terms of Welsh in the workplace to urge public bodies to do more to promote the Welsh language. However, the opposite seems to have happened in the case of the national library, where it's become apparent that the Minister for culture has opposed making the Welsh language a requirement for the post of national librarian, contrary to your own Government's policy. E-mails between the Welsh Government and the national library about internal communications between the Minister and his officials confirm that the Government had tried to make a deal in terms of the national broadcast archive to bring pressure to bear on the library authorities not to make the Welsh language a requirement for the post. This is a quote from a record of a telephone conversation between the department for culture and the library, where the library was told:
Welsh: Diolch, Llywydd. Brif Weinidog, yr wythnos diwethaf, fe ddywedoch chi wrtha i fan hyn mai polisi eich Llywodraeth chi o ran Cymraeg yn y gweithle yw gwthio cyrff cyhoeddus i wneud mwy i hybu'r Gymraeg. Fodd bynnag, y gwrthwyneb sydd wedi digwydd yn achos y llyfrgell genedlaethol, lle mae wedi dod yn amlwg bod y Gweinidog diwylliant wedi gwrthwynebu yn chwyrn gwneud y Gymraeg yn ofyniad hanfodol ar gyfer swydd y prif lyfrgellydd, yn groes i bolisi eich Llywodraeth chi eich hun. Mae e-byst rhwng Llywodraeth Cymru a'r llyfrgell genedlaethol ynglŷn ag e-byst mewnol rhwng y Gweinidog a'i swyddogion yn cadarnhau bod y Llywodraeth wedi ceisio bargeinio o ran yr archif ddarlledu genedlaethol i ddwyn pwysau ar awdurdodau'r llyfrgell i beidio â gwneud y Gymraeg yn ofyniad hanfodol ar gyfer y swydd. Dyma ddyfyniad o gofnod o sgwrs ffôn rhwng yr adran diwylliant a'r llyfrgell, lle dywedwyd wrth y llyfrgell:
English: 'if they do proceed, it could make things much more difficult in terms of other National Library issues on which they are hoping to secure our support (e.g. the Broadcast Archive).'
Welsh: os byddan nhw'n bwrw ymlaen, gallai wneud pethau'n llawer mwy anodd o ran materion Llyfrgell Genedlaethol eraill y maen nhw'n gobeithio sicrhau ein cefnogaeth ar eu cyfer (e.e. yr Archif Ddarlledu).
English: A month later to the very date of that e-mail, we know that this investment for that very broadcast archive was in the balance. First Minister, do you agree that the slightest suggestion of using inappropriate influence by Ministers is entirely unacceptable, and will you therefore give us an assurance that an inquiry will be held to consider whether the Deputy Minister for culture and his department have operated contrary to the ministerial code and the Nolan principles in this regard?
Welsh: Fis yn ddiweddarach i ddyddiad yr e-bost, rŷn ni'n gwybod bod y buddsoddiad yma ar gyfer yr union archif ddarlledu yn y fantol. Ydych chi, Brif Weinidog, yn cytuno bod yr awgrym lleiaf o ddefnyddio dylanwad amhriodol gan Weinidogion yn hollol annerbyniol, ac a wnewch chi felly sicrhau'r Cynulliad y bydd ymchwiliad yn cael ei gynnal i ystyried a yw'r Dirprwy Weinidog diwylliant a'i adran wedi gweithredu'n groes i'r cod gweinidogol a'r egwyddorion Nolan yn hyn o beth?
English: Well, I don't agree with what the Member said, Llywydd, at all. Instead of relying on random notes of telephone conversations, let's look to see what actually happened in this instance. The outcome that we have for the National Library for Wales is that we have a new national librarian who is a fluent Welsh speaker and competent to do the job. That's what we actually have. And we have a new broadcasting archive located at the national library. That seems to me - . Those two facts appear to me to be far more powerful and testament to the way in which the Government has conducted this than the Member's reliance on delving, as ever, far into the weeds of a matter rather than being able to recognise its substance.
Welsh: Wel, nid wyf i'n cytuno â'r hyn y mae'r Aelod wedi ei ddweud, Llywydd, o gwbl. Yn hytrach na dibynnu ar nodiadau ar hap o sgyrsiau dros y ffôn, gadewch i ni weld beth yn union ddigwyddodd yn yr achos hwn. Y canlyniad sydd gennym ni ar gyfer Llyfrgell Genedlaethol Cymru yw bod gennym ni lyfrgellydd cenedlaethol newydd sy'n siaradwr Cymraeg rhugl ac yn gymwys i wneud y swydd. Dyna'r hyn sydd gennym ni mewn gwirionedd. Ac mae gennym ni archif ddarlledu newydd wedi'i lleoli yn y llyfrgell genedlaethol. Mae hynny'n ymddangos i mi - . Mae'n ymddangos i mi bod y ddwy ffaith hynny yn llawer mwy grymus ac yn tystio i'r ffordd y mae'r Llywodraeth wedi ymgymryd â hyn na dibyniaeth yr Aelod ar balu, fel erioed, ymhell i chwyn mater yn hytrach na gallu cydnabod ei sylwedd.
English: If I may say so - [ Interruption.] If I may say so, that is a disgraceful response from the First Minister to a perfectly valid question, which asked just for an adjudication from him. According to the code, we do have a right to ask him for a decision. He's made his position clear, and I'm sure that we will return to this issue when more details emerge.
Welsh: Os caf i ddweud - [ Torri ar draws.] A gaf i ddweud bod hynny'n ymateb gwbl warthus gan y Prif Weinidog i gwestiwn digon dilys a oedd yn gofyn dim ond am ddyfarniad ganddo fe? Yn ôl y cod, mae hawl gyda ni i ofyn iddo fe am ddyfarniad. Mae e wedi gwneud ei safbwynt yn glir. Mae'n siŵr y byddwn ni'n dychwelyd at y mater yma pan ddaw rhagor o fanylion i'r fei.
English: First Minister, turning to the historic debates under way at Westminster this week on the future relationship with the European Union, I'm sure you'll want to join with me in doing all we can to give voice to the interests of Wales. However, at a meeting of the external affairs committee yesterday, you were unwilling to say which of the options that will be debated on the floor of the Commons tomorrow you prefer. You said that to do so would be to engage with hypotheticals. But, surely, on at least one respect, there is no hypothetical - it's a question of basic principle. That was at the heart of the march of over a million people in London on Saturday. And that's the question - whether whatever preferred deal emerges from Parliament should be put back to the people. Your health Minister was clear on this question, your international affairs Minister was clear on this question, as were many other Members of your own benches and, indeed, members of your party who joined with me at the people's vote rally in Bangor. The question is, First Minister: where do you stand?
Welsh: Prif Weinidog, i droi at y dadleuon hanesyddol sydd ar y gweill yn San Steffan yr wythnos hon ar y berthynas â'r Undeb Ewropeaidd yn y dyfodol, rwy'n siŵr y byddwch chi eisiau ymuno â mi i wneud popeth o fewn ein gallu i roi llais i fuddiannau Cymru. Fodd bynnag, yng nghyfarfod y pwyllgor materion allanol ddoe, roeddech chi'n amharod i ddweud pa un o'r dewisiadau a fydd yn cael eu dadlau ar lawr Tŷ'r Cyffredin yfory sy'n well gennych chi. Dywedasoch y byddai gwneud hynny'n golygu ymgysylltu â chwestiynau damcaniaethol. Ond, yn sicr, o un safbwynt o leiaf, nid oes unrhyw gwestiwn damcaniaethol - mae'n fater o egwyddor sylfaenol. Roedd hynny'n ganolog i'r orymdaith gan dros filiwn o bobl yn Llundain ddydd Sadwrn. A dyna'r cwestiwn - pa un a ddylid mynd â pha bynnag gytundeb a ddaw allan o'r Senedd yn ôl i'r bobl. Roedd eich Gweinidog iechyd yn eglur ynghylch y cwestiwn hwn, roedd eich Gweinidog materion rhyngwladol yn eglur ynghylch y cwestiwn hwn, ac felly hefyd llawer o Aelodau eraill o'ch meinciau eich hun ac, yn wir, aelodau eich plaid a ymunodd â mi mewn rali pleidlais y bobl ym Mangor. Y cwestiwn yw, Prif Weinidog: beth yw eich safbwynt chi?
English: Well, I stand, Llywydd, exactly where I've stood all along. His party - . His own position moves day by day. As we know, his party had four positions in a single day only a week ago. This Government has only had one position, and that is the one that was set out very clearly this afternoon by the Brexit Minister. I hope that this week, in Parliament, Members of Parliament will have an opportunity to vote on the sort of deal that we set out in our paper, 'Securing Wales's Future'. I hope they will also have an opportunity to vote on a second referendum. Both of those outcomes are supportable from the Welsh Government's point of view and, if MPs are able to settle on either of them, we will be able to support that outcome.
Welsh: Wel, fy safbwynt i, Llywydd, yw'r un safbwynt yn union ag y bu gen i o'r cychwyn. Mae safbwynt ei blaid - . Mae ei safbwynt ei hun yn newid o ddydd i ddydd. Fel y gwyddom, roedd gan ei blaid bedwar safbwynt mewn un diwrnod ddim ond wythnos yn ôl. Dim ond un safbwynt oedd gan y Llywodraeth hon, sef yr un a gyflwynwyd yn eglur iawn y prynhawn yma gan y Gweinidog Brexit. Rwy'n gobeithio, yr wythnos hon, yn y Senedd, y bydd Aelodau Seneddol yn cael cyfle i bleidleisio ar y math o gytundeb a nodwyd gennym yn ein papur, 'Diogelu Dyfodol Cymru'. Rwy'n gobeithio y byddan nhw hefyd yn cael cyfle i bleidleisio ar ail refferendwm. Gellid cefnogi'r ddau ganlyniad hynny o safbwynt Llywodraeth Cymru ac, os gall ASau gytuno ar y naill neu'r llall ohonynt, byddwn yn gallu cefnogi'r canlyniad hwnnw.
English: I have to say, First Minister, members of the Labour Party will be looking on with despair at what you've just said. I was standing in solidarity - [ Interruption.] I was standing in solidarity with members of the Labour Party because, on certain issues, we should put aside our party differences. Yes, the people's vote is my party's policy; it's your party's policy too. Why are you and the leader of the Labour Party not standing up for it? Sir Keir Starmer, the shadow Brexit Secretary, said over the weekend that whatever solution finds a majority at Westminster - and I'm quoting him directly here, First Minister - there must be a public vote as 'a lock or a check', and that needs to be between a credible leave option and remain. Now, it is true - it is true - that Jeremy Corbyn remains more equivocal. In the House of Commons last night, he merely said, 'this House must also consider whether any deal should be put to the people for a confirmatory vote', with no indication how he would vote. So, we have continuing confusion at Westminster about Labour's position, but we didn't expect that confusion to extend here when we voted clearly in January - the Labour Party and Plaid Cymru - together in favour of a people's vote. I have to say - I have to say to the First Minister that the water in the Labour leader's office in London may be now as red as yours, but clear it's not. Shouldn't your loyalty be to Wales? Shouldn't that weigh more heavily than your loyalty to Jeremy Corbyn?
Welsh: Mae'n rhaid i mi ddweud, Prif Weinidog, bydd aelodau'r Blaid Lafur yn edrych ag anobaith ar yr hyn yr ydych chi newydd ei ddweud. Roeddwn i'n sefyll mewn undod - [ Torri ar draws.] Roeddwn i'n sefyll mewn undod gydag aelodau'r Blaid Lafur oherwydd, ar rai materion, dylem ni roi ein gwahaniaethau pleidiol o'r neilltu. Ie, pleidlais y bobl yw polisi fy mhlaid i; dyna bolisi eich plaid chithau hefyd. Pam nad ydych chi ac arweinydd y Blaid Lafur yn sefyll yn gadarn drosto? Dywedodd Syr Keir Starmer, Ysgrifennydd Brexit yr wrthblaid, dros y penwythnos, pa bynnag ateb fydd yn ennill mwyafrif yn San Steffan - ac rwy'n ei ddyfynnu yn uniongyrchol yn y fan yma, Prif Weinidog - mae'n rhaid cael pleidlais gyhoeddus fel 'clo neu rwystr', ac mae angen i hynny fod rhwng dewis credadwy i adael ac aros. Nawr, mae'n wir - mae'n wir - bod Jeremy Corbyn yn dal i fod yn fwy amwys. Yn Nhŷ'r Cyffredin neithiwr, y cwbl a ddywedodd oedd, mae'n rhaid i'r Tŷ hwn hefyd ystyried pa un a ddylid cyflwyno unrhyw gytundeb i'r bobl ar gyfer pleidlais gadarnhau, heb unrhyw arwydd sut y byddai'n pleidleisio. Felly, mae gennym ni ddryswch parhaus yn San Steffan ynghylch safbwynt y Blaid Lafur, ond nid oeddwn i'n disgwyl i'r dryswch hwnnw ymestyn i'r fan yma pan gawsom ni bleidlais eglur ym mis Ionawr - y Blaid Lafur a Phlaid Cymru - gyda'n gilydd o blaid pleidlais y bobl. Mae'n rhaid i mi ddweud - mae'n rhaid i mi ddweud wrth y Prif Weinidog efallai fod y dŵr yn swyddfa arweinydd y Blaid Lafur yn Llundain mor goch â'ch dŵr chi erbyn hyn, ond yn sicr nid yw'n glir. Oni ddylai eich teyrngarwch fod i Gymru? Oni ddylid rhoi mwy o bwyslais ar hynny na'ch teyrngarwch i Jeremy Corbyn?
English: Well, Llywydd, it's an afternoon for the Member not being willing to take 'yes' for an answer. He's already heard about four times now, I think, our position. We are in favour of a people's vote as an option. We are in favour of the sort of deal that his party and mine set out in 'Securing Wales' Future'. There it is; it can't be clearer. I'm not going to say it a further time. I think he can leave members of the Labour Party to me in Wales, thank you very much, Llywydd. On Saturday afternoon, while he was - [ Interruption.] While he was engrossed in the march, I was knocking doors in Newport West. I could have introduced him to the person I met on the doorstep who told me that he had been thinking of maybe voting Plaid Cymru until he heard that they were throwing their lot in with the Tories and he certainly wouldn't be doing that now.
Welsh: Wel, Llywydd, mae'n brynhawn i'r Aelod beidio â bod yn fodlon derbyn ateb cadarnhaol. Mae eisoes wedi clywed ein safbwynt tua phedair gwaith nawr, rwy'n credu. Rydym ni o blaid pleidlais y bobl fel dewis. Rydym ni o blaid y math o gytundeb a gyflwynwyd gan ei blaid ef a'm plaid innau yn 'Diogelu Dyfodol Cymru'. Dyna ni; ni all fod yn fwy eglur. Nid wyf i'n mynd i'w ddweud eto. Rwy'n credu y gall ef adael aelodau'r Blaid Lafur i mi yng Nghymru, diolch yn fawr iawn, Llywydd. Brynhawn dydd Sadwrn, tra'r oedd ef - [ Torri ar draws.] Tra'r oedd ef wedi ymgolli yn yr orymdaith, roeddwn i'n curo drysau yng Ngorllewin Casnewydd. Gallwn fod wedi ei gyflwyno i'r person y cyfarfûm ag ef ar garreg y drws a ddywedodd wrthyf ei fod wedi bod yn meddwl pleidleisio dros Blaid Cymru efallai, tan iddo glywed eu bod nhw'n bwriadu cyfuno â'r Torïaid ac yn sicr ni fyddai'n gwneud hynny bellach.
English: Can we hear the question, please? The First Minister especially needs to be able to hear the question. Gareth Bennett.
Welsh: A gawn ni glywed y cwestiwn, os gwelwch yn dda? Mae angen i'r Prif Weinidog yn arbennig allu clywed y cwestiwn. Gareth Bennett.
English: Diolch, Llywydd. First Minister, a big part of your Welsh Government's economic strategy for Wales now appears to be the development of something that you and your Ministers are calling 'the foundational economy'. This is a phrase that has become popular with academics and politicians in Wales but which, to most ordinary people, means very little. But, even in political and academic circles, there is a danger that the meaning of the phrase 'the foundational economy' is so nebulous that it means very little in practical terms. What is your understanding of the term, and what practical assistance do you see your Welsh Government giving to help grow this part of the Welsh economy?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, mae'n ymddangos mai rhan fawr o strategaeth economaidd eich Llywodraeth Cymru ar gyfer Cymru erbyn hyn yw datblygu rhywbeth yr ydych chi a'ch Gweinidogion yn ei alw'n 'economi sylfaenol'. Mae hwn yn ymadrodd sydd wedi dod yn boblogaidd ymhlith academyddion a gwleidyddion yng Nghymru, ond sy'n golygu fawr ddim i'r rhan fwyaf o bobl gyffredin. Ond, hyd yn oed mewn cylchoedd gwleidyddol ac academaidd, ceir perygl bod ystyr yr ymadrodd 'yr economi sylfaenol' mor niwlog fel ei fod yn golygu ychydig iawn o safbwynt ymarferol. Beth yw eich dealltwriaeth chi o'r term, a pha gymorth ymarferol y gallwch chi weld eich Llywodraeth Cymru yn ei roi i helpu i dyfu'r rhan hon o economi Cymru?
English: I thank the Member for the question. The foundational economy debate is a very important one. I agree with him that there is more to do to get that debate beyond the circles in which it currently operates. The foundational economy refers to those things that, day in, day out deliver the services on which ordinary life depends. In some parts of Wales, it is the majority of that economy. It means things like social care. It means things like producing food. It means things like delivering those day-in, day-out services that cannot be moved to other parts of the world, that endure year in and year out, and around which communities shape their future. I think it's a really important part of what we want to focus on in Wales. I'm very grateful to Lee Waters for the work that he is carrying out on behalf of the Government in this area, and I look forward to that debate proceeding beyond political and academic circles and engaging those people whose jobs and livelihoods depend upon it.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn. Mae dadl yr economi sylfaenol yn un bwysig iawn. Rwy'n cytuno ag ef bod mwy i'w wneud i gael y ddadl honno y tu hwnt i'r cylchoedd y mae'n gweithredu ynddyn nhw ar hyn o bryd. Mae'r economi sylfaenol yn cyfeirio at y pethau hynny sydd, ddydd ar ôl dydd, yn darparu'r gwasanaethau y mae bywyd cyffredin yn dibynnu arno. Mewn rhai rhannau o Gymru, dyma'r rhan fwyaf o'r economi honno. Mae'n golygu pethau fel gofal cymdeithasol. Mae'n golygu pethau fel cynhyrchu bwyd. Mae'n golygu pethau fel darparu'r gwasanaethau beunyddiol hynny na ellir eu symud i rannau eraill o'r byd, sy'n parhau flwyddyn ar ôl blwyddyn, ac y mae cymunedau yn llunio eu dyfodol o'u hamgylch. Rwy'n credu ei fod yn rhan bwysig iawn o'r hyn yr ydym ni eisiau canolbwyntio arno yng Nghymru. Rwy'n ddiolchgar iawn i Lee Waters am y gwaith y mae'n ei wneud ar ran y Llywodraeth yn y maes hwn, ac edrychaf ymlaen at y ddadl honno yn mynd tu hwnt i gylchoedd academaidd a gwleidyddol a chynnwys y bobl hynny y mae eu swyddi a'u bywoliaeth yn dibynnu arni.
English: Yes, thank you for clarifying that, First Minister. Now, you mentioned social care and food, and housing, energy and construction have also been mentioned in the past by your Deputy Minister when we've talked about this subject here in the Chamber, although it's early days for this discussion as yet. Now, many of these jobs are already in Wales, as you pointed out, and many of these jobs, unfortunately, are relatively poorly paid. So, supporting the growth of this kind of job may not be a good way for Wales to try and move to a higher skilled and better paid type of economy, which is what your economy Minister has said in the past that you want to do. Is there therefore a danger, First Minister, that if you focus too much on the foundational economy, you might just be creating more low-paid jobs with poor training and poor working conditions?
Welsh: Ie, diolch am egluro hynna, Prif Weinidog. Nawr, soniasoch am ofal cymdeithasol a bwyd, a soniwyd am dai, ynni ac adeiladu hefyd yn y gorffennol gan eich Dirprwy Weinidog pan ein bod ni wedi trafod y pwnc hwn yn y fan yma yn y Siambr, er ei bod hi'n ddyddiau cynnar i'r drafodaeth hon hyd yn hyn. Nawr, mae llawer o'r swyddi hyn eisoes yng Nghymru, fel y nodwyd gennych, ac mae cyflogau llawer o'r swyddi hyn yn talu'n gymharol wael, yn anffodus. Felly, efallai na fydd cefnogi twf y math hwn o swydd yn ffordd dda i Gymru geisio symud i fath o economi fwy medrus â gwell cyflogau, sef yr hyn y mae eich Gweinidog yr economi wedi ei ddweud yn y gorffennol yr ydych chi eisiau ei wneud. A oes perygl felly, Prif Weinidog, os byddwch chi'n canolbwyntio gormod ar yr economi sylfaenol, efallai mai'r cwbl y byddwch chi'n ei wneud yw creu mwy o swyddi cyflog isel gyda hyfforddiant gwael ac amodau gwaith gwael?
English: I disagree with the Member that the sort of jobs we are talking about are not highly skilled. I think it's one of the things that bedevils the UK Government's migration policy - this attempt to divide people into people with high skills and low skills. People who work in social care have very high skills indeed, and they are often very well trained, and the work that we are doing across the Government to make sure that we invest in the future of that workforce - to register it, to provide the training that they need - will have the effect of raising the skill levels in that profession. And as we do that, so too we are determined to make sure that people who do those jobs are properly remunerated for the work that they do. So, I don't agree with that basic proposition - that by focusing on these really important sectors, we end up in the trap that the Member refers to. In fact, our determination is to do exactly the opposite.
Welsh: Rwy'n anghytuno gyda'r aelod nad yw'r math o swyddi yr ydym ni'n sôn amdanyn nhw yn rhai medrus iawn. Rwy'n credu mai dyma un o'r pethau sy'n tarfu ar bolisi mewnfudo Llywodraeth y DU - yr ymgais hon i rannu pobl yn bobl fedrus iawn a phobl anfedrus. Mae pobl sy'n gweithio ym maes gofal cymdeithasol yn fedrus iawn yn wir, ac yn aml maen nhw wedi eu hyfforddi'n dda iawn, a bydd y gwaith yr ydym ni'n ei wneud ar draws y Llywodraeth i wneud yn siŵr ein bod ni'n buddsoddi yn nyfodol y gweithlu hwnnw - i'w gofrestru, i ddarparu'r hyfforddiant sydd ei angen arnynt - yn cael yr effaith o godi'r lefelau sgiliau yn y proffesiwn hwnnw. Ac wrth i ni wneud hynny, rydym ni hefyd yn benderfynol o wneud yn siŵr bod pobl sy'n gwneud y swyddi hynny yn cael tâl priodol am y gwaith y maen nhw'n ei wneud. Felly, nid wyf i'n cytuno â'r gosodiad sylfaenol hwnnw - ein bod ni'n cael ein dal, trwy ganolbwyntio ar y sectorau hynod bwysig hyn, yn y fagl y mae'r Aelod yn cyfeirio ati. Mewn gwirionedd, rydym ni'n benderfynol o wneud yn union i'r gwrthwyneb.
English: Well, if we look at some of the types of jobs that have been mentioned before - the utilities - many of these are call centre jobs, and this sector is not particularly well known for good pay or conditions. Many people get taken on as agency workers. There's often a problem of shift work, lack of training and a sink-or-swim mentality for managers as regards worker development. Retail banking has been mentioned before. That has a better reputation but, of course, we're in an era where more and more bank branches are closing. Food retailing - many of these jobs are under threat from automation. These are major economic factors that are destroying these jobs, or rendering them not very pleasant sectors to work in, and it will be a heck of a job for the Welsh Government to be able to row against this tide and make these kinds of jobs a growth area, and an area that is going to be jobs that are not just a job, but jobs that actually have good conditions and career development. Given all that, First Minister, is developing the foundational economy really a very sensible long-term strategy?
Welsh: Wel, os edrychwn ni ar rai o'r mathau o swyddi y soniwyd amdanynt o'r blaen - y cyfleustodau - mae llawer o'r rhain yn swyddi mewn canolfannau galwadau, ac nid yw'r sector hwn yn arbennig o adnabyddus am dâl nac amodau da. Mae llawer o bobl yn cael eu cyflogi fel gweithwyr asiantaeth. Ceir problem yn aml o waith shifft, diffyg hyfforddiant a meddylfryd llwyddo neu adael i reolwyr o ran datblygu gweithwyr. Soniwyd am fancio manwerthu o'r blaen. Mae gan y maes hwnnw enw gwell ond, wrth gwrs, rydym ni mewn oes pan fo mwy a mwy o ganghennau banc yn cau. Manwerthu bwyd - mae llawer o'r swyddi hyn o dan fygythiad gan awtomeiddio. Mae'r rhain yn ffactorau economaidd mawr sy'n dinistrio'r swyddi hyn, neu'n eu gwneud yn sectorau nad ydyn nhw'n ddymunol iawn i weithio ynddynt, a bydd yn gryn ymdrech i Lywodraeth Cymru allu rhwyfo yn erbyn y llanw hwn a gwneud y mathau hyn o swyddi yn faes twf, ac yn faes lle bydd swyddi nad ydyn nhw'n ddim ond yn swydd, ond yn swyddi sydd ag amodau a datblygiad gyrfaol da. O ystyried hynny i gyd, Prif Weinidog, a yw datblygu'r economi sylfaenol wir yn strategaeth hirdymor ddoeth iawn?