English: I welcome the direction in policy that has taken place in recent years in terms of professionalisation of the social care workforce and recognition of the vital work they can do, but this absolutely must be backed up by appropriate resources, giving care workers salaries that reflect the importance of their vocation. Otherwise, staff could end up moving fairly seamlessly into nursing, because the wages are so much higher there, and then the shortage of social care staff will simply be exacerbated. It is a positive intervention that the domiciliary care workforce must now register with Social Care Wales, that they must meet criteria in terms of qualifications: qualifications that mean that we recognise caring for what it is, a highly skilled vocation of singular importance to our communities. I think it's fair to say that these care workers are highly skilled, but all too often their skills are not recognised or formally valued. Taking this forward, there are challenges in the different pay and terms and conditions between the private and public sectors. For example, a private sector care worker earns on average £2 an hour less than their local authority counterparts. There can be challenges around negotiation with the private sector. I was a little shocked to learn that there are over 25,000 registered providers of private social care in the UK. As the Finance Committee reminded us last year, there are also challenges in that a high proportion of staff are ageing, and there is a reliance on staff from abroad. I would like to see further measures to professionalise the workforce, with any increase in funding allocated to this end. This must be linked to greater recognition of the important role that carers carry out to stop the 33 per cent turnover rate. Welsh Government interventions, such as ending compulsory zero-hours contracts and ensuring pay for travel time, are not just key to achieving this, they are also morally right and fair. I'd like to see work undertaken to ensure parity of esteem between private and public sector, but also between the social care workforce and those involved in related sectors like healthcare, reminding care workers of the rights to which they are entitled. It's only fair that we give these workers their due. In doing so I hope we will enable social care to be seen as an attractive career option. This will encourage new recruits to join, give them the support they need to become experienced members of staff, and make sure they stay in the sector for the long term. The last challenge I want to consider is how we appropriately support unpaid carers. Some 96 per cent of care is provided by unpaid carers. Carers Wales's 'State of Caring' profile provides an important insight in this area. Drawing on their 2018 work, some key findings stand out. This is a gender issue: more carers identified as women than men. Nearly one in three carers are themselves disabled. Nearly one in four have childcare responsibilities. Nearly a third are working, of whom nearly half work full time. Some 56 per cent care for more than 90 hours a week. One in four carers care for two or more people. Research published by Carers UK on Carers Rights Day provides a further key to the scale of the issue. The average person in Wales will have a 50:50 chance of caring by the age of 45, long before retirement age. And in Wales, women will care by the age of 42. Caring during our working lives is becoming more and more likely as people live longer and need more help with their day-to-day lives. Women taking on more of a caring role and at a younger age can limit their economic participation, their lifetime earnings, and their income in later life. The challenge is emphasised when we remember that someone living in Wales has a 70 per cent likelihood of providing unpaid care to another person. That is the highest rate in the UK. We know that the contribution of unpaid carers is literally priceless. If it were not, there would be an additional cost to public finances of some £8 billion. But the dichotomy between providing full-time care and needing to work can cause painful dilemmas. I've dealt with constituents who've needed to give up work to care for loved ones. The recompense provided by the carer's allowance does not go nearly far enough to meeting need. There is some support out there, and I welcome the practical assistance enshrined in the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014. But there are still other barriers that we need to overcome. The purpose of my debate was to look at some of the challenges we face to try to sketch out some of the solutions. A short debate can never provide all the answers, but as I close, I want to at least finish by saying 'Thank you' to all who provide such vital care day in, day out.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cyfeiriad polisi a welwyd yn ystod y blynyddoedd diwethaf mewn perthynas â phroffesiynoli'r gweithlu gofal cymdeithasol a chydnabod y gwaith hanfodol y gallant ei wneud, ond rhaid wrth adnoddau priodol i gefnogi hyn, er mwyn rhoi cyflogau i weithwyr gofal sy'n adlewyrchu pwysigrwydd eu galwedigaeth. Fel arall, gallai staff symud yn weddol ddi-dor i'r maes nyrsio yn y pen draw, oherwydd bod y cyflogau gymaint yn uwch yno, gan waethygu'r prinder o staff gofal cymdeithasol. Mae'n ymyrraeth gadarnhaol fod yn rhaid i'r gweithlu gofal cartref gofrestru gyda Gofal Cymdeithasol Cymru bellach, fod yn rhaid iddynt fodloni meini prawf o ran cymwysterau: cymwysterau sy'n golygu ein bod yn cydnabod yr hyn yw gofalu, sef galwedigaeth fedrus iawn sydd o'r pwys mwyaf i'n cymunedau. Rwy'n credu ei bod hi'n deg dweud bod y gweithwyr gofal hyn yn fedrus iawn, ond yn rhy aml o lawer nid yw eu sgiliau'n cael eu cydnabod na'u gwerthfawrogi'n ffurfiol. Gan symud hyn ymlaen, mae heriau yn y gwahanol gyflogau a thelerau ac amodau rhwng y sectorau preifat a chyhoeddus. Er enghraifft, mae gweithiwr gofal sector preifat yn ennill £2 yr awr yn llai ar gyfartaledd na'u cymheiriaid yn yr awdurdodau lleol. Gall fod heriau ynghlwm wrth negodi gyda'r sector preifat. Cefais ychydig o syndod o glywed bod dros 25,000 o ddarparwyr gofal cymdeithasol preifat cofrestredig yn y DU. Fel y gwnaeth y Pwyllgor Cyllid ein hatgoffa y llynedd, mae yna heriau hefyd yn yr ystyr fod cyfran uchel o staff yn heneiddio, a cheir dibyniaeth ar staff o dramor. Hoffwn weld mesurau pellach i broffesiynoli'r gweithlu, gydag unrhyw gynnydd yn y cyllid yn cael ei ddyrannu i'r perwyl hwn. Rhaid i hyn fynd law yn llaw â mwy o gydnabyddiaeth i'r rôl bwysig y mae gofalwyr yn ei chyflawni i atal y gyfradd trosiant staff o 33 y cant. Mae ymyriadau Llywodraeth Cymru, megis rhoi diwedd ar gontractau dim oriau gorfodol a sicrhau tâl am amser teithio, nid yn unig yn allweddol i gyflawni hyn, maent hefyd yn foesol gywir ac yn deg. Hoffwn weld gwaith yn cael ei wneud i sicrhau parch cydradd rhwng y sector preifat a'r sector cyhoeddus, a rhwng y gweithlu gofal cymdeithasol a'r rhai sy'n ymwneud â sectorau cysylltiedig fel gofal iechyd, gan atgoffa gweithwyr gofal o'r hawliau sydd ganddynt. Nid yw ond yn deg ein bod yn rhoi'r hyn sy'n ddyledus i'r gweithwyr hyn. Wrth wneud hynny rwy'n gobeithio y byddwn yn galluogi pobl i ystyried gofal cymdeithasol yn opsiwn gyrfa deniadol. Bydd hyn yn annog recriwtiaid newydd i ymuno, gan roi'r gefnogaeth sydd ei hangen arnynt i ddod yn aelodau profiadol o staff, a sicrhau eu bod yn aros yn y sector yn hirdymor. Yr her olaf rwyf am ei hystyried yw sut rydym yn cefnogi gofalwyr di-dâl yn briodol. Mae tua 96 y cant o ofal yn cael ei ddarparu gan ofalwyr di-dâl. Mae proffil 'Cyflwr Gofalu' Gofalwyr Cymru yn cynnig mewnwelediad pwysig yn y maes hwn. Gan dynnu ar eu gwaith yn 2018, mae rhai canfyddiadau allweddol yn sefyll allan. Mae hwn yn fater sy'n ymwneud â rhywedd: roedd mwy o fenywod na dynion yn ofalwyr. Mae bron i un o bob tri gofalwr yn anabl eu hunain. Mae gan bron i un o bob pedwar gyfrifoldeb gofal plant. Mae bron i draean yn gweithio, ac o'r rheini mae bron eu hanner yn gweithio amser llawn. Mae tua 56 y cant yn gofalu am fwy na 90 awr yr wythnos. Mae un o bob pedwar gofalwr yn gofalu am ddau neu fwy o bobl. Mae ymchwil a gyhoeddwyd gan Carers UK ar Ddiwrnod Hawliau Gofalwyr yn darparu allwedd arall i raddau'r mater. Ceir tebygolrwydd o 50:50 y bydd y person cyffredin yng Nghymru yn ofalwr erbyn y bydd yn 45 oed, ymhell cyn oedran ymddeol. Ac yng Nghymru, bydd menywod yn ofalwyr erbyn eu bod yn 42 oed. Mae gofalu yn ystod ein bywydau gwaith yn dod yn fwy a mwy tebygol wrth i bobl fyw'n hwy ac angen mwy o help gyda'u bywydau bob dydd. Gall menywod sy'n ysgwyddo mwy o rôl gofalu ac ar oedran iau gyfyngu ar eu cyfranogiad economaidd, eu henillion oes, a'u hincwm yn ddiweddarach mewn bywyd. Pwysleisir yr her pan gofiwn fod tebygolrwydd o 70 y cant y bydd rhywun sy'n byw yng Nghymru yn darparu gofal di-dâl i berson arall. Dyna'r gyfradd uchaf yn y DU. Gwyddom fod cyfraniad gofalwyr di-dâl yn llythrennol amhrisiadwy. Pe na byddai, byddai cost ychwanegol i'r pwrs cyhoeddus o tua £8 biliwn. Ond gall y ddeuoliaeth rhwng darparu gofal amser llawn ac angen gweithio achosi cyfyng-gyngor poenus. Rwyf wedi ymdrin ag etholwyr sydd wedi bod angen rhoi'r gorau i weithio er mwyn gofalu am anwyliaid. Nid yw'r iawndal a ddarperir gan y lwfans gofalwyr yn mynd agos digon pell i ddiwallu angen. Mae rhywfaint o gymorth ar gael, ac rwy'n croesawu'r cymorth ymarferol a ymgorfforwyd yn Neddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Ond ceir rhwystrau eraill sy'n rhaid i ni eu goresgyn o hyd. Diben fy nadl oedd edrych ar rai o'r heriau a wynebwn wrth geisio braslunio rhai o'r atebion. Ni all dadl fer fyth ddarparu'r holl atebion, ond wrth imi gloi, rwyf am orffen o leiaf trwy ddweud 'Diolch' wrth bawb sy'n darparu gofal mor hanfodol o un diwrnod i'r llall.