English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and I want to thank Dai Lloyd and Members for bringing this important issue to the Chamber, and for Members' contributions. I have listened to what the speakers had to say and I am generally supportive of the motion. We are aware, as indeed many speakers have set out, of the impact that COVID-19 has had on stroke services since the earliest days of the pandemic. You'll recall that I have frequently highlighted the reduction in admissions of people coming into our hospitals with stroke, not because the public health had rapidly and miraculously improved, but because people were avoiding the service. We have worked diligently with our health boards, guiding planning activity to try to alleviate this impact. Last May, in our essential service guidance, stroke and transient ischaemic attack services for the population were recognised as being essential in the face of the overwhelming pressure upon our NHS. The framework we provided was designed to help organisations and services to deliver stroke services during the pandemic and the subsequent phases. We wanted to maintain the integrity of stroke services and patient outcomes, alongside acute COVID-19 care. That framework includes guidance on secondary prevention and rehabilitation to minimise long-term disability, support for carers, and, indeed, life-after-stroke services. We have consistently set out messages with the public to try and encourage all of us to continue to attend emergency departments for serious or life-threatening illnesses, such as stroke, throughout the pandemic. We do, of course, remain committed to improving support for stroke survivors, and welcome the Stroke Association's 'Stroke recoveries at risk' report. Last year, we announced an additional £1.4 million for rehabilitation services for all people at risk of losing their independence, and we published our rehabilitation framework to help organisations to plan for those rehab services during and following the COVID-19 pandemic. I note the calls for a new stroke delivery plan. Clearly, it isn't possible to develop such a plan in the time left to us before the pre-election period, and I don't think we could honestly rely on a new Government, yet to be formed and determined by the voters of Wales, to adopt a strategy decided before they're elected. It's possible that a new Government may want to focus on matters differently. So, that will be for a new Government. We have rolled forward the current approach, and that would mean that the current approach is in progress. That means it's been extended to March 2022, and a new plan would be ready at the start of a new Senedd term, to be ready for implementation from March 2022 when the extended plan comes to an end. That will allow for reflection on the lessons learned and new models of care used during the pandemic. It must also fit in, and, I believe, take advantage of the opportunities set out in 'A Healthier Wales'. These include the development of the national clinical framework and the NHS executive function, and I welcome the recognition Dr Lloyd provided for the clinical lead for stroke services in Wales, taking on board the excellent work done by his predecessor. And it should also properly consider the recommendations of the cross-party group on stroke, and the Stroke Association's 'Stroke recoveries at risk' report. I welcome the focus many Members have had on stroke service reform, and in particular the hyper acute units. We already have a number of these in place across Wales and the challenge is having more of them to cover the rest of the country. That will require specialisation and fewer admitting stroke units in the country, but the evidence is clear that, in doing so, we will improve outcomes, and that specialisation must also go hand in hand with the improvement in wider community and rehab services that all speakers have recognised. So, I welcome the debate, and on a personal note, I'll just remind Members that my own father recovered from several strokes and eventually lost his life to a stroke, so I do understand the need and the benefit from a further improvement in stroke services. While I'm not able to support the motion in its entirety, I'm certainly supportive of the sentiments and where Members from across the Chamber politically want to go. The Welsh Government will therefore be abstaining in the vote later today.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hoffwn ddiolch i Dai Lloyd a'r Aelodau am gyflwyno'r mater pwysig hwn i'r Siambr, ac am gyfraniadau'r Aelodau. Rwyf wedi gwrando ar yr hyn a oedd gan y siaradwyr i'w ddweud ac rwy'n gefnogol i'r cynnig at ei gilydd. Fel y mae llawer o siaradwyr wedi nodi, rydym yn ymwybodol o'r effaith y mae COVID-19 wedi'i chael ar wasanaethau strôc ers dyddiau cynharaf y pandemig. Fe fyddwch yn cofio fy mod wedi tynnu sylw ar sawl achlysur at y gostyngiad yn nifer y bobl sy'n dod i mewn i'n hysbytai gyda strôc, nid am fod iechyd y cyhoedd wedi gwella'n gyflym ac yn wyrthiol, ond am fod pobl yn osgoi'r gwasanaeth. Rydym wedi gweithio'n ddiwyd gyda'n byrddau iechyd i arwain gweithgarwch cynllunio er mwyn ceisio lleddfu'r effaith hon. Fis Mai diwethaf, yn ein canllawiau ar wasanaethau hanfodol, cydnabuwyd bod gwasanaethau strôc a phyliau o isgemia dros dro yn rhai hanfodol i'r boblogaeth yn wyneb y pwysau aruthrol ar ein GIG. Lluniwyd y fframwaith a ddarparwyd gennym er mwyn helpu sefydliadau a gwasanaethau i ddarparu gwasanaethau strôc yn ystod y pandemig a'r cyfnodau dilynol. Roeddem am gynnal cyfanrwydd gwasanaethau strôc a chanlyniadau i gleifion, ochr yn ochr â gofal COVID-19 acíwt. Mae'r fframwaith hwnnw'n cynnwys canllawiau ar gymorth ataliol eilaidd ac adsefydlu er mwyn lleihau anabledd hirdymor, cymorth i ofalwyr, ac yn wir, gwasanaethau bywyd ar ôl strôc. Rydym wedi darparu negeseuon cyson ar gyfer y cyhoedd i geisio annog pob un ohonom i barhau i fynychu adrannau achosion brys ar gyfer afiechydon difrifol neu salwch sy'n bygwth bywyd, megis strôc, drwy gydol y pandemig. Wrth gwrs, rydym yn parhau i fod yn ymrwymedig i wella'r cymorth i oroeswyr strôc, ac rydym yn croesawu adroddiad 'Stroke recoveries at risk' y Gymdeithas Strôc. Y llynedd, cyhoeddwyd £1.4 miliwn ychwanegol gennym ar gyfer gwasanaethau adsefydlu i bawb sydd mewn perygl o golli eu hannibyniaeth, a chyhoeddasom ein fframwaith adsefydlu i helpu sefydliadau i gynllunio ar gyfer gwasanaethau adsefydlu yn ystod pandemig COVID-19 a wedyn. Nodaf y galwadau am gynllun cyflawni newydd ar gyfer strôc. Yn amlwg, nid yw'n bosibl datblygu cynllun o'r fath yn yr amser sydd ar ôl yn y cyfnod cyn yr etholiad, ac nid wyf yn credu'n onest y gallem ddibynnu ar Lywodraeth newydd sydd eto i'w ffurfio a'i phennu gan bleidleiswyr Cymru i fabwysiadu strategaeth a benderfynwyd cyn iddynt gael eu hethol. Mae'n bosibl y bydd Llywodraeth newydd am ganolbwyntio ar faterion mewn ffordd wahanol. Felly, mater i Lywodraeth newydd fydd hynny. Rydym wedi ymestyn cyfnod y dull presennol o weithredu, ac mae hynny'n golygu bod y dull presennol yn weithredol. Golyga hynny ei fod wedi'i ymestyn hyd at fis Mawrth 2022, a byddai cynllun newydd yn barod ar ddechrau tymor newydd yn y Senedd, i fod yn barod i'w weithredu o fis Mawrth 2022 pan ddaw'r cynllun estynedig i ben. Bydd hynny'n caniatáu ystyriaeth o'r gwersi a ddysgwyd a'r modelau gofal newydd a ddefnyddir yn ystod y pandemig. Rhaid iddo hefyd gydweddu â'r cyfleoedd a nodir yn 'Cymru Iachach', a manteisio arnynt hefyd yn fy marn i. Mae'r rhain yn cynnwys datblygu'r fframwaith clinigol cenedlaethol a swyddogaeth weithredol y GIG, ac rwy'n croesawu'r gydnabyddiaeth a roddodd Dr Lloyd i arweinydd clinigol gwasanaethau strôc yng Nghymru, gan ystyried y gwaith rhagorol a wnaeth ei ragflaenydd. A dylid rhoi ystyriaeth briodol hefyd i argymhellion y grŵp trawsbleidiol ar strôc, ac adroddiad 'Stroke recoveries at risk' y Gymdeithas Strôc. Rwy'n croesawu'r ffocws y mae llawer o'r Aelodau wedi'i roi i ddiwygio'r gwasanaeth strôc, ac yn enwedig yr unedau hyper-acíwt. Mae gennym nifer o'r rhain eisoes yn eu lle ledled Cymru a'r her yw cael mwy ohonynt ar gyfer gweddill y wlad. Bydd hynny'n galw am arbenigedd a llai o unedau derbyn cleifion strôc yn y wlad, ond mae'r dystiolaeth yn glir y byddwn, drwy wneud hynny, yn gwella canlyniadau, a rhaid i arbenigedd fynd law yn llaw â'r gwelliant i wasanaethau cymunedol ehangach ac adsefydlu fel y mae pob siaradwr wedi'i gydnabod. Felly, rwy'n croesawu'r ddadl, ac ar nodyn personol, hoffwn atgoffa'r Aelodau fod fy nhad fy hun wedi gwella o sawl strôc ac wedi colli ei fywyd i strôc yn y diwedd, felly rwy'n deall yr angen a'r budd o wella gwasanaethau strôc ymhellach. Er nad wyf yn gallu cefnogi'r cynnig yn ei gyfanrwydd, rwy'n sicr yn cefnogi'r teimladau sy'n sail iddo a lle mae Aelodau o bob rhan o'r Siambr am fynd yn wleidyddol. Felly, bydd Llywodraeth Cymru yn ymatal yn y bleidlais yn nes ymlaen heddiw.