English: Can I start by saying that, if I'd signed the form in the right place, I would have been one of the co-proposers of this motion? I am relieved I am at least a supporter. I'm yet to go on the basic skills course, 'life in the modern office', but I will do that at some point - I promise my PA. I think, as we've heard from the excellent speeches so far - and I do like these backbench debates, because I think the range of subjects we're discussing are really insightful, and the level of consensus also, and challenge, that they generate is really refreshing - this is a really overlooked area, because it is so resilient and so fundamental to everyday life. But, you know, as Hefin said, walking down the Bargoed high street - I was brought up in Neath, and in Skewen in particular. And I remember, as a boy, being sent off to do the shopping, if my mother, who helped run the family business, was particularly busy. I could go to Mr Jones the butcher - and he was Mr Jones - and I could just say, 'We need meat for the weekend', and that's all I needed to tell him. He would prepare it, I would take it away, and he'd call later for payment. It's a remarkable service, and leaves one with really fulfilling memories. But it is also full of potential for economic growth for enterprise, and, really, for allowing people to flourish in their communities, because of the confidence they get. We do live in an age, I think, when people feel dislocated and undervalued. The lack of common worth, the equality of worth, in our populations in western countries is a real, real concern. The message 'take back control' I think spoke to much more than just the Brexit debate. There's a real, real problem, I think, in western societies about this sense that there are people who are economically successful, and then there are the rest. It's a real, real problem. So, I think, in terms of citizen fulfilment, and citizen confidence in the whole political economic system, this subject should not be overlooked. Can I just give a couple of examples? Social care, childcare: the first thing here is that it's a growing need, because of the patterns of change in our population - people living longer, but also both parents seeking work. But we've not caught up with the fact that these skills should be better rewarded. That's probably the basic problem we have now, that those jobs cannot really give a proper living wage. So, that's something that our economy has to look at and challenge. But it's a really important sector, it's one that invites innovation - the range of services that are required to support people in their homes or to have really effective childcare, at hours that are convenient and demanded. That, I think, is something that we need to look at. Also, specific programmes that we do sponsor to increase childcare in deprived areas to allow people access to jobs - really, really important, but sometimes we don't even start with making sure that those childcare job opportunities are given to local people. That would be a start, wouldn't it, and would be a good way of empowering that local economy. This goes through a lot of procurement, as has already been mentioned. We deliver a lot of services - social services, a range of services provided by public agencies - and they're often given to people who do not live in the area, who are fairly middle-class, when locals could be doing those jobs very, very effectively. We need to remember that principle. I think some other areas - we heard earlier about community energy projects; their management and maintenance is something that local people can be involved in. I think there's a whole range of activity out there in the civic sector where people without formal skills run organisations, raise tens of thousands of pounds for charities: this sort of activity can also be directed into our economy. There is that potential there with people. And many community assets, I think, could benefit from taking on this approach. Tourism is an ideal activity to examine from the foundational economy point of view. The potential is massive. We live in Wales. It just invites tourists to come, really - the tourism capital, whatever we call it, or the cultural capital that we have. But we could be better at the bespoke services. That's what people want. They want to stay in really interesting, individual hotels that are not replicated. They want a food culture. Livestock's been our staple for a long time, but we've not really gone that stage further to ensuring that we finish the higher products in the food chain. So, there are many, many things, I think, that can be built on. And, in empowering local people and giving them the confidence to flourish, I think it would be a marvellous way of getting some economic optimism back into our communities.
Welsh: A gaf fi ddechrau drwy ddweud, pe bawn i wedi llofnodi'r ffurflen yn y lle iawn, y byddwn wedi bod yn un o gydgynigwyr y cynnig hwn? Rwy'n falch fy mod yn un o'r cefnogwyr o leiaf. Rwyf eto i fynd ar y cwrs sgiliau sylfaenol, 'bywyd yn y swyddfa fodern', ond fe wnaf hynny ar ryw bwynt - rwy'n addo hynny i fy nghynorthwyydd personol. Fel y clywsom yn yr areithiau rhagorol hyd yn hyn - ac rwy'n hoff o'r dadleuon meinciau cefn hyn, oherwydd credaf fod yr ystod o bynciau yr ydym yn eu trafod yn wirioneddol addysgiadol, ac mae lefel y consensws hefyd, a'r her a gynhyrchant yn wirioneddol braf - rwy'n credu bod hwn yn faes sydd wedi'i esgeuluso'n fawr mewn gwirionedd, oherwydd mae mor wydn ac mor hanfodol i fywyd bob dydd. Ond wyddoch chi, fel y soniodd Hefin am gerdded ar hyd y stryd fawr ym Margoed - ces fy magu yng Nghastell-nedd, ac yn Sgiwen yn benodol. Ac rwy'n cofio, yn fachgen, cael fy hel i siopa, os oedd fy mam, a oedd yn helpu i redeg y busnes teuluol, yn arbennig o brysur. Gallwn fynd at Mr Jones y cigydd - a Mr Jones oedd ei enw - a gallwn ddweud, 'Rydym angen cig ar gyfer y penwythnos', a dyna'r oll y byddai angen i mi ei ddweud wrtho. Byddai'n ei baratoi, byddwn yn ei gasglu, a byddai'n galw'n ddiweddarach i gael ei dalu. Mae'n wasanaeth hynod, ac yn rhoi atgofion pleserus iawn i mi. Ond mae hefyd yn llawn potensial ar gyfer twf economaidd ar gyfer menter, ac mewn gwirionedd, ar gyfer caniatáu i bobl ffynnu yn eu cymunedau, oherwydd yr hyder a gânt. Rwy'n credu ein bod yn byw mewn oes pan fo pobl yn teimlo'u wedi'u dadleoli ac nad ydynt yn cael eu gwerthfawrogi. Mae diffyg gwerth cyffredin, gwerth cydradd, yn ein poblogaethau yn y gwledydd gorllewinol yn bryder go iawn. Rwy'n credu bod y neges ynglŷn ag 'adfer rheolaeth' wedi ymwneud â llawer mwy na dadl Brexit yn unig. Mae yna broblem go iawn, rwy'n credu, mewn cymdeithasau gorllewinol yn yr ystyr fod yna bobl sy'n llwyddiannus yn economaidd, ac yna ceir y gweddill. Mae'n broblem go iawn. Felly, o ran bodlonrwydd y dinesydd, a ffydd y dinesydd yn y system economaidd wleidyddol gyfan, ni ddylid esgeuluso'r pwnc hwn. A gaf fi roi un neu ddwy o enghreifftiau? Gofal cymdeithasol, gofal plant: y peth cyntaf yma yw ei fod yn angen cynyddol, oherwydd patrymau'r newid yn ein poblogaeth - pobl yn byw yn hirach, ond hefyd, dau riant yn chwilio am waith. Ond nid ydym wedi dal i fyny â'r ffaith y dylid gwobrwyo'r sgiliau hyn yn well. Mae'n debyg mai dyna'r broblem sylfaenol sydd gennym yn awr, na all y swyddi hynny roi cyflog byw priodol mewn gwirionedd. Felly, mae hynny'n rhywbeth sy'n rhaid i'n heconomi edrych arno a'i herio. Ond mae'n sector pwysig iawn, mae'n un sy'n gwahodd arloesedd - yr amrywiaeth o wasanaethau sydd eu hangen i gefnogi pobl yn eu cartrefi neu i gael gofal plant effeithiol iawn yn ystod oriau cyfleus y mae galw amdanynt. Mae hynny, rwy'n meddwl, yn rhywbeth y mae angen inni edrych arno. Hefyd, rhaglenni penodol yr ydym yn eu noddi i gynyddu gofal plant mewn ardaloedd difreintiedig i ganiatáu i bobl gael mynediad at swyddi - gwirioneddol bwysig, ond weithiau nid ydym hyd yn oed yn dechrau drwy sicrhau bod y cyfleoedd gwaith gofal plant hynny'n cael eu rhoi i bobl leol. Byddai hynny'n ddechrau, oni fyddai, ac yn ffordd dda o rymuso'r economi leol honno. Mae hyn yn mynd drwy lawer o gaffael, fel y crybwyllwyd eisoes. Rydym yn darparu llawer o wasanaethau - gwasanaethau cymdeithasol, ystod o wasanaethau a ddarperir gan asiantaethau cyhoeddus - ac yn aml, cânt eu rhoi i bobl nad ydynt yn byw yn yr ardal, sydd braidd yn ddosbarth canol, pan allai pobl leol fod yn gwneud y swyddi hynny'n effeithiol iawn. Mae angen i ni gofio'r egwyddor honno. Rwy'n credu bod rhai meysydd eraill - clywsom yn gynharach am brosiectau ynni cymunedol; mae eu rheolaeth a'u cynnal a'u cadw yn rhywbeth y gall pobl leol fod ynghlwm wrtho. Rwy'n credu bod yna amrywiaeth eang o weithgareddau ar gael yn y sector dinesig lle y gall pobl heb sgiliau ffurfiol redeg sefydliadau, codi degau o filoedd o bunnoedd i elusennau: gellir cyfeirio'r math hwn o weithgaredd i mewn i'n heconomi hefyd. Mae'r potensial hwnnw yno gyda phobl. Ac rwy'n credu y gallai llawer o asedau cymunedol elwa o fabwysiadu'r ymagwedd hon. Mae twristiaeth yn weithgaredd delfrydol i'w archwilio o safbwynt yr economi sylfaenol. Mae'r potensial yn enfawr. Rydym yn byw yng Nghymru. Mae'n gwahodd ymwelwyr i ddod, mewn gwirionedd - y cyfalaf twristaidd, beth bynnag y'i galwn, neu'r cyfalaf diwylliannol sydd gennym. Ond gallem ddarparu gwasanaethau unigryw yn well. Dyna'r hyn y mae pobl ei eisiau. Maent yn awyddus i aros mewn gwestai gwirioneddol ddiddorol, unigryw sy'n wahanol i bob man arall. Maent eisiau diwylliant bwyd. Mae da byw wedi bod yn nwydd pwysig i ni ers amser hir, ond nid ydym wedi mynd y cam pellach hwnnw mewn gwirionedd i sicrhau ein bod yn gorffen y cynnyrch uwch yn y gadwyn fwyd. Felly, mae yna lawer iawn o bethau y credaf y gellir adeiladu arnynt. Ac wrth rymuso pobl leol a rhoi hyder iddynt ffynnu, rwy'n meddwl y byddai'n ffordd wych o adfer rhywfaint o optimistiaeth economaidd yn ein cymunedau.