English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Members will be aware that I announced our intention to develop a winter protection plan for Wales over the summer. I'm pleased to confirm we have now published that plan, following our work with stakeholders. The events from the last week have reinforced why this is needed. Despite all of the good progress made over the summer, the position remains precarious. The COVID-19 pandemic is not over, and as we have been reminded again, the virus can spread quickly with significant local outbreaks. We all know that winter is always a challenging time of year for our health and social service staff. Let me be clear: the challenges this winter will be truly extraordinary. In addition to the normal winter pressures, we will need to respond to the unfinished COVID pandemic. The resurgence of the virus in recent weeks will not be the end of our challenges. The next days and weeks will determine whether we need to introduce even more significant measures to control the virus. So, we must be prepared for the worst. The winter protection plan is intended to bring together the main health and social care contributions that protect the public, help support delivery and engagement with our key partners and stakeholders, and we will work together to keep Wales safe. We have heard from community health councils about the things that will matter most to individuals and communities. Engagement with professional groups and partners across health and social care has been helpful to ensure that the context for the winter protection plan is clear. Our NHS and care expectations will be more specifically set out in the NHS operational framework for quarters 3 and 4, which will be issued next week. The winter protection plan will be supported by the £800 million NHS stabilisation package that we recently announced, together with the additional funding being provided to local authorities and the care sector. The plan highlights a number of now familiar areas, but ones that are crucial to controlling the virus, keeping communities safe and well and to reduce demand on our NHS and care services. For example, a key element of the local prevention and response plans is the test, trace and protect service. This provides a key defence against widespread transmission that relies heavily on public co-operation, honesty and compliance with that advice. The plan identifies the need for the public to support an expanded and comprehensive flu vaccination campaign this autumn. This should help to reduce the seasonal demands that flu places on our NHS. There is no easy way to tackle COVID-19, it requires everyone to play their part in supporting this national effort. Scientific evidence informs our decisions and will continue to do so. I recognise it has been very difficult and challenging for us as individuals and communities. Working together as a nation has made a huge difference, with people and organisations across Wales playing their part in helping to limit the impact of the virus. The reduction over the summer made some people relax and become complacent about the continuing threat. There has also been a minority of people that have deliberately not followed the rules and may have thought that COVID-19 had gone away. It has not and cases are rising. Despite the huge efforts of the majority of people, some areas are experiencing much higher numbers of cases that are likely to result in vulnerable people being admitted to hospital in the coming weeks. So, let me be absolutely clear: if we are to avoid further local or national lockdowns, our behaviour must change and change quickly. We are in a similar position now to early February this year - a matter of weeks ahead of the national lockdown choice made in March by each UK nation. We have seen significant rises in cases in the Caerphilly borough area, Merthyr Tydfil, the Rhondda and in Newport. Members will know that local actions have had to be taken and are under constant review. Limiting people's movements and placing restrictions on daily life is never something the Welsh Government has taken lightly. However, we will make those difficult decisions to help to save lives and reduce the risks to our most vulnerable people. The significance of the rise in cases in the last week means we have a very narrow window of opportunity in which to act and avoid more radical intervention. None of us want to see more restrictions, but I cannot stress enough that if we do not start to see a reduction in cases, and that can only come through changes in our behaviour, then lives will be lost. I do not want to see a national lockdown, but if the choice is that or more harm, including deaths, then we will do what is necessary to keep Wales safe. Health and social care staff, together with other key workers and colleagues in the third sector, work tirelessly to provide services and care for us and our loved ones. We in turn must all do our bit to fight the virus and help keep Wales safe, whether that is adhering to the rules, maintaining social distancing or practising good hand hygiene. We will continue to live with the virus in many aspects of our daily lives for some time to come. We must remain vigilant for ourselves, our families and communities. The winter protection plan is not a panacea, and it will take time for us all to recover from this pandemic. However, the plan demonstrates our continued commitment to the people of Wales throughout this exceptional public health emergency. We all have our part to play to do the right thing. We can all make choices to help keep Wales safe.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Bydd yr Aelodau'n ymwybodol imi gyhoeddi ein bwriad i ddatblygu cynllun diogelu'r gaeaf ar gyfer Cymru dros yr haf. Rwy'n falch o gadarnhau ein bod bellach wedi cyhoeddi'r cynllun hwnnw, yn dilyn ein gwaith gyda rhanddeiliaid. Mae digwyddiadau'r wythnos diwethaf wedi atgyfnerthu pam y mae angen hwn. Er gwaethaf yr holl gynnydd da a wnaed dros yr haf, mae'r sefyllfa'n parhau'n ansicr. Nid yw pandemig COVID-19 ar ben, ac fel y cawsom ein hatgoffa unwaith eto, gall y feirws ledaenu'n gyflym gydag achosion lleol sylweddol. Rydym i gyd yn gwybod bod y gaeaf wastad yn adeg heriol o'r flwyddyn i'n staff iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Gadewch imi fod yn glir: bydd yr heriau y gaeaf hwn yn wirioneddol ryfeddol. Yn ogystal â phwysau arferol y gaeaf, bydd angen inni ymateb i'r pandemig COVID sydd heb ddod i ben. Nid ymchwydd diweddar y feirws yn yr wythnosau diwethaf fydd diwedd ein heriau. Bydd y dyddiau a'r wythnosau nesaf yn penderfynu a oes angen i ni gyflwyno mesurau mwy sylweddol fyth i reoli'r feirws. Felly, mae'n rhaid inni fod yn barod am y gwaethaf. Bwriad cynllun diogelu'r gaeaf yw dwyn ynghyd prif gyfraniadau y maes iechyd a gofal cymdeithasol sy'n diogelu'r cyhoedd, helpu i gefnogi'r gwaith o gyflawni ac ymgysylltu â'n partneriaid a'n rhanddeiliaid allweddol, a byddwn yn cydweithio i gadw Cymru'n ddiogel. Rydym wedi clywed gan gynghorau iechyd cymuned am y pethau a fydd bwysicaf i unigolion a chymunedau. Mae ymgysylltu â grwpiau proffesiynol a phartneriaid ar draws y maes iechyd a gofal cymdeithasol wedi bod yn ddefnyddiol i sicrhau bod cyd-destun cynllun diogelu'r gaeaf yn glir. Bydd ein disgwyliadau o ran y GIG a'r sector gofal yn cael eu nodi'n fwy penodol yn fframwaith gweithredol y GIG ar gyfer chwarteri 3 a 4, a gyhoeddir yr wythnos nesaf. Cefnogir cynllun diogelu'r gaeaf gan becyn sefydlogi'r GIG gwerth £800 miliwn a gyhoeddwyd gennym yn ddiweddar, ynghyd â'r arian ychwanegol a ddarperir i awdurdodau lleol a'r sector gofal. Mae'r cynllun yn tynnu sylw at nifer o feysydd sydd bellach yn gyfarwydd, ond rhai sy'n hanfodol i reoli'r feirws, gan gadw cymunedau'n ddiogel ac yn iach a lleihau'r galw ar ein GIG a'n gwasanaethau gofal. Er enghraifft, elfen allweddol o'r cynlluniau atal ac ymateb lleol yw'r gwasanaeth profi, olrhain a diogelu. Mae hyn yn amddiffyniad allweddol rhag trosglwyddo eang sy'n dibynnu'n helaeth ar gydweithrediad cyhoeddus, gonestrwydd a chydymffurfiaeth â'r cyngor hwnnw. Mae'r cynllun yn nodi'r angen i'r cyhoedd gefnogi ymgyrch ehangach a chynhwysfawr i frechu rhag y ffliw yr hydref hwn. Dylai hyn helpu i leihau'r pwysau tymhorol y mae'r ffliw yn ei roi ar ein GIG. Nid oes ffordd hawdd o fynd i'r afael â COVID-19, mae angen i bawb wneud ei ran i gefnogi'r ymdrech genedlaethol hon. Mae tystiolaeth wyddonol yn llywio ein penderfyniadau a bydd yn parhau i wneud hynny. Rwy'n cydnabod y bu hi'n anodd ac yn heriol iawn i ni fel unigolion a chymunedau. Mae cydweithio fel cenedl wedi gwneud gwahaniaeth enfawr, gyda phobl a sefydliadau ledled Cymru yn gwneud eu rhan i helpu i gyfyngu effaith y feirws. Parodd y gostyngiad dros yr haf i rai pobl ymlacio a bod yn hunanfodlon ynglŷn â'r bygythiad parhaus. Bu lleiafrif o bobl hefyd na wnaethant ddilyn y rheolau'n fwriadol ac efallai eu bod yn credu bod COVID-19 wedi diflannu. Nid yw wedi gwneud hynny ac mae nifer yr achosion yn cynyddu. Er gwaethaf ymdrechion enfawr y rhan fwyaf o bobl, mae rhai ardaloedd yn profi niferoedd llawer uwch o achosion sy'n debygol o arwain at bobl agored i niwed yn cael eu derbyn i'r ysbyty yn ystod yr wythnosau nesaf. Felly, gadewch imi fod yn gwbl glir: os ydym ni eisiau osgoi rhagor o gyfyngiadau symud lleol neu genedlaethol, rhaid i'n hymddygiad newid a newid yn gyflym. Rydym ni mewn sefyllfa debyg nawr i ddechrau mis Chwefror eleni - ychydig wythnosau cyn y dewis i gyflwyno cyfyngiadau symud cenedlaethol a wnaethpwyd ym mis Mawrth gan bob gwlad yn y DU. Rydym ni wedi gweld cynnydd sylweddol mewn achosion yn ardal bwrdeistref Caerffili, Merthyr Tudful, y Rhondda ac yng Nghasnewydd. Bydd Aelodau'n gwybod y bu'n rhaid gweithredu camau lleol a'u bod yn cael eu hadolygu'n gyson. Nid yw cyfyngu ar symudiadau pobl a gosod cyfyngiadau ar fywyd bob dydd erioed wedi bod yn rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gymryd yn ysgafn. Fodd bynnag, byddwn yn gwneud y penderfyniadau anodd hynny i helpu i achub bywydau a lleihau'r risgiau i'n pobl fwyaf agored i niwed. Mae arwyddocâd y cynnydd mewn achosion yn ystod yr wythnos diwethaf yn golygu bod gennym ni gyfle cyfyng iawn o ran amser i weithredu ac osgoi ymyrraeth fwy radical. Nid oes yr un ohonom ni eisiau gweld mwy o gyfyngiadau, ond ni allaf bwysleisio digon, os na fyddwn yn dechrau gweld gostyngiad mewn achosion, ac mai dim ond drwy newidiadau yn ein hymddygiad y gallwn ni gyflawni hynny, yna bydd bywydau yn cael eu colli. Nid wyf eisiau gweld cyfyngiadau symud cenedlaethol, ond os yw'r dewis rhwng hynny a mwy o niwed, gan gynnwys marwolaethau, yna byddwn yn gwneud yr hyn sy'n angenrheidiol i gadw Cymru'n ddiogel. Mae staff iechyd a gofal cymdeithasol, ynghyd â gweithwyr a chydweithwyr allweddol eraill yn y trydydd sector, yn gweithio'n ddiflino i ddarparu gwasanaethau a gofal i ni a'n hanwyliaid. Mae'n rhaid i bob un ohonom ni yn ein tro wneud ein rhan i ymladd y feirws a helpu i gadw Cymru'n ddiogel, pa un ai glynu wrth y rheolau, cadw pellter cymdeithasol neu ymarfer hylendid dwylo da yw hynny. Byddwn yn parhau i fyw gyda'r feirws mewn sawl agwedd ar ein bywydau bob dydd am beth amser i ddod. Mae'n rhaid inni barhau i fod yn wyliadwrus drosom ein hunain, ein teuluoedd a'n cymunedau. Nid yw cynllun diogelu'r gaeaf yn ateb i bopeth, a bydd yn cymryd amser i ni i gyd ail godi ar ein traed yn dilyn y pandemig hwn. Fodd bynnag, mae'r cynllun yn dangos ein hymrwymiad parhaus i bobl Cymru drwy gydol yr argyfwng eithriadol hwn ym maes iechyd y cyhoedd. Mae gan bob un ohonom ni ran i'w chwarae i wneud y peth priodol. Gallwn i gyd wneud dewisiadau i helpu i gadw Cymru'n ddiogel.