English: Just following up on the previous two contributions, which covered some of what I was going to raise, I don't entirely share Andrew R.T. Davies's confidence that people are prepared to put money where their mouth is. Because, unfortunately, many people are forced to buy based on price and many people, even if they're not forced to, they do basically buy based on price. And often what appears to be cheaper is actually more expensive, because processed food is laced with adulterating sugar, salt and saturated fat, and, unfortunately, I am horrified to learn that, across the UK, something like two thirds of all people never eat freshly prepared food. So, we face some pretty big public health challenges on that front. But you've already mentioned the existential crisis posed by Brexit, which has been postponed for now, but the threat of a catastrophic crash out of our main food export and import market hasn't gone away - it's just been delayed by a year. And so, just as the outgoing Government - UK Government - is happy to open the NHS drug procurement to US big pharma, so I fear they have no qualms about sacrificing food standards on the altar of so-called free trade agreements. So, that could mean US farming interests, dominated by multinational food processing companies, unconcerned by the environmental damage they're doing to our soils, our seas and our air, riding roughshod over Welsh farming interests. So, we have some pretty substantive challenges ahead of us. I'd like to celebrate the things that you've already outlined in your statement. You mentioned six of the eight food and drink clusters, and I believe there is also a horticulture cluster, and you won't be surprised to hear me probe you on this, because I feel that this is one of the most important things for all of us. There are over 60 commercial vegetable producers on Tyfu Cymru's database. What progress can you tell us about their capacity to make Wales be a more sustainable producer of our own vegetables and fruit, and less subject, therefore, to the catastrophic crash out of the EU at the end of next year? I also note that there's a meeting tomorrow of the winners of the foundational economy challenge fund in Llanelwedd, which presumably Lee Waters is going to. I'm very interested to know what plans there may be afoot to extend the ambition of the Carmarthenshire public services board to procure more public sector food closer to home from local business, and how you think that good practice could be spread to all the other PSBs. I particularly note that Professor Sonnino from Cardiff University's geography department was addressing the United Nations' food and agricultural organisation yesterday and was highlighting the importance of local urban food networks for combating climate change and decarbonising our food networks.
Welsh: Wrth fynd ar drywydd y ddau gyfraniad blaenorol, a oedd yn cwmpasu rhywfaint o'r hyn yr oeddwn i yn mynd i'w godi, nid wyf i'n rhannu'n llwyr hyder Andrew R.T. Davies fod pobl yn barod i roi eu harian ar eu gair. Oherwydd, yn anffodus, mae llawer o bobl yn gorfod prynu ar sail pris ac mae llawer o bobl, hyd yn oed os nad ydyn nhw'n cael eu gorfodi i wneud hynny, maen nhw yn y bôn yn prynu ar sail pris. Ac yn aml mae'r hyn sy'n ymddangos yn rhatach mewn gwirionedd yn ddrutach, gan fod bwyd wedi'i brosesu yn llawn siwgr, halen a braster dirlawn, ac, yn anffodus, rwy'n arswydo o glywed nad yw rhywbeth fel dwy ran o dair o'r holl bobl, ledled y DU, byth yn bwyta bwyd wedi'i baratoi'n ffres. Felly, rydym ni'n wynebu heriau iechyd cyhoeddus eithaf mawr yn hynny o beth. Ond rydych chi eisoes wedi sôn am yr argyfwng dirfodol yn sgil Brexit, sydd wedi'i ohirio am nawr, ond nid yw'r bygythiad o orfod ymadael yn drychinebus â'n prif farchnad allforio a mewnforio bwyd wedi diflannu - mae wedi'i ohirio am flwyddyn yn unig. Ac felly, yn union fel y mae'r Llywodraeth sy'n ymadael - Llywodraeth y DU - yn hapus i agor gwasanaeth caffael cyffuriau y GIG i gwmnïau fferyllol mawr yr Unol Daleithiau, rwy'n ofni hefyd nad oes ganddyn nhw unrhyw amheuon ynghylch aberthu safonau bwyd ar allor cytundebau masnach rydd, fel y'u gelwir. Felly, gallai hynny olygu buddiannau ffermio o'r Unol Daleithiau, y mae cwmnïau prosesu bwyd rhyngwladol yn tra-arglwyddiaethu arnyn nhw, nad ydyn nhw'n poeni dim am y niwed amgylcheddol y maen nhw'n ei achosi i'n priddoedd, ein moroedd a'n haer, gan sathru ar fuddiannau ffermio Cymru. Felly, mae gennym ni rai heriau eithaf sylweddol o'n blaenau. Hoffwn ddathlu'r pethau yr ydych chi wedi'u hamlinellu eisoes yn eich datganiad. Fe wnaethoch chi sôn am chwech o'r wyth clwstwr bwyd a diod, ac rwy'n credu bod clwstwr garddwriaeth hefyd, ac ni fyddwch yn synnu o fy nghlywed yn eich holi am hyn, oherwydd rwy'n credu mai dyma un o'r pethau pwysicaf i bob un ohonom. Mae dros 60 o gynhyrchwyr llysiau masnachol ar gronfa ddata Tyfu Cymru. Pa gynnydd allwch chi ddweud wrthym ni amdano am eu gallu i wneud Cymru'n gynhyrchydd mwy cynaliadwy o'n llysiau a'n ffrwythau ein hunain, ac yn llai agored, felly, i ymadawiad trychinebus o'r UE ddiwedd y flwyddyn nesaf? Rwy'n sylwi hefyd y bydd cyfarfod yfory o enillwyr cronfa her yr economi sylfaenol yn Llanelwedd, y mae Lee Waters yn mynd iddo, yn ôl pob tebyg. Mae gennyf i ddiddordeb mawr mewn gwybod pa gynlluniau sydd ar y gweill i ymestyn uchelgais bwrdd gwasanaethau cyhoeddus Sir Gaerfyrddin i gaffael mwy o fwyd sector cyhoeddus yn nes at adref o fusnesau lleol, a sut ydych chi'n credu y gallai arferion da gael eu lledaenu i'r holl fyrddau gwasanaethau cyhoeddus eraill. Rwy'n nodi yn arbennig y bu'r Athro Sonnino o adran ddaearyddiaeth Prifysgol Caerdydd yn annerch sefydliad bwyd ac amaeth y Cenhedloedd Unedig ddoe a'i fod wedi tynnu sylw at bwysigrwydd rhwydweithiau bwyd trefol lleol ar gyfer mynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd a datgarboneiddio ein rhwydweithiau bwyd.