English: I'd like to begin by thanking Vikki Howells for convening this debate today on this very important subject. I think the short debates are very useful in order to highlight particular subject areas, and I think she's done that very well today. Social care is an area of public services that is getting much more attention, and I think the reason for that is that we can all see the demands on social care that are getting much greater, and certainly it has been an issue in the general election campaign. Need is increasing and the resources that can be raised by local government and national Government to meet the need are struggling to keep up. I don't want to dwell on this point in my own contribution to this debate, which I hope will be positive and optimistic, but I think it is important to recognise, as we look forward, that our starting point is much more difficult than it could have been if different decisions had been made at a UK level. The first point I want to make about meeting the care challenges of the twenty-first century is that our policy and legislative framework serves us well in that regard. The legal base for social care, taking it forward, is forward looking. Vikki Howells mentioned the social services and well-being Act, and this fundamentally puts the individual at the centre of planning their care and support needs. This is a leap forward and strongly reflects our own values of supporting the most vulnerable people in society. Everyone in Wales deserves to have their care and support needs met, and in a way that their voice has been heard and acted on. So, we have the social services and well-being Act as a fundamental legality here in the Assembly, which is very important for social care. The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 is also very important, because it has locked in the idea that we need to consider the long-term future in all the decisions we make, and I think that this is a huge step forward for Government and public bodies in Wales. Then, in terms of the policy direction, 'A Healthier Wales', our long-term plan for health and social care, is the basis for our action. And I think Wales is, in fact, the only UK nation that has a forward-focused strategic plan for health and social care. As a plan, it certainly grapples with the major long-term trends that will impact on Wales. And in the spirit of this debate, I'd like to make some reference, briefly, to some of those future trends. Demographic change, as Vikki Howells mentioned, is already with us and its effects will accelerate, with the projected doubling of the number of people over the age of 85 over the next 20 years. And this demographic shift is really, perhaps, our greatest achievement as a society. It's a triumph of the NHS and certainly something to be celebrated, but we have to be realistic about its impact on our public services, and Vikki Howells has referred to that. Social Care Wales estimate we will need an extra 20,000 social care workers to respond to the increasing care needs that will come with this growing elderly population. And our ageing society is a challenge not just for social care, but for the whole of Government and that's why, next year, I will consult on a strategy for an ageing society. It will set out the actions we need to take in response to demographic change, and also set a vision that challenges Welsh Government and all our partners to step up still further in the time ahead. In saying this, we need to be mindful that the area that has seen the increase in spending in local authority social services departments over the last few years, in fact, isn't older people, it is children. There's been far more expense generated in order to look after children, particularly children with complex needs, than for older people. And I think this is because children are living from birth with more complex conditions and their care is becoming much more resource intensive. And we're also seeing more children in Wales being looked after, and Members will know that this Government is working with our partners in local government to try to turn the curve of the number of looked-after children in Wales. I think this debate offers an interesting perspective on this.
Welsh: Hoffwn ddechrau trwy ddiolch i Vikki Howells am gyflwyno'r ddadl hon heddiw ar y pwnc pwysig hwn. Rwy'n credu bod y dadleuon byr yn ddefnyddiol iawn er mwyn tynnu sylw at feysydd pwnc penodol, ac rwy'n credu ei bod wedi gwneud hynny'n dda iawn heddiw. Mae gofal cymdeithasol yn faes gwasanaethau cyhoeddus sy'n cael llawer mwy o sylw, a chredaf mai'r rheswm am hynny yw y gallwn i gyd weld y gofynion ar ofal cymdeithasol sy'n cynyddu'n fawr, ac yn sicr mae wedi bod yn fater sy'n codi yn ymgyrch yr etholiad cyffredinol. Mae'r angen yn cynyddu ac mae'r adnoddau y gall llywodraeth leol a Llywodraeth genedlaethol eu codi i ddiwallu'r angen yn cael trafferth dal i fyny â'r angen hwnnw. Nid wyf am oedi ar y pwynt hwn yn fy nghyfraniad i'r ddadl hon, a fydd, gobeithio, yn gadarnhaol ac yn optimistaidd, ond rwy'n credu ei bod yn bwysig cydnabod, wrth inni edrych ymlaen, fod ein man cychwyn yn llawer anos nag y gallai fod wedi bod pe bai gwahanol benderfyniadau wedi'u gwneud ar lefel y DU. Y pwynt cyntaf rwyf am ei wneud ynglŷn ag ateb heriau gofal yr unfed ganrif ar hugain yw bod ein polisi a'n fframwaith deddfwriaethol yn ein gwasanaethu'n dda yn hynny o beth. Mae'r sylfaen gyfreithiol ar gyfer gofal cymdeithasol, a'i ddatblygu, yn edrych tua'r dyfodol. Soniodd Vikki Howells am y Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant, ac yn sylfaenol, mae hon yn rhoi'r unigolyn yng nghanol y broses o gynllunio ei anghenion gofal a chymorth. Mae hwn yn gam ymlaen ac yn adlewyrchu'n gryf ein gwerthoedd ein hunain o gefnogi'r bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas. Mae pawb yng Nghymru yn haeddu cael eu hanghenion gofal a chymorth wedi'u diwallu, ac mewn ffordd lle caiff eu llais ei glywed a lle gweithredir ar eu dymuniadau. Felly, mae gennym y Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant yn ddeddfwriaeth sylfaenol yma yn y Cynulliad, sy'n bwysig iawn ar gyfer gofal cymdeithasol. Mae Deddf Lles Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 hefyd yn bwysig iawn, oherwydd mae wedi ymgorffori'r syniad fod angen inni ystyried y dyfodol hirdymor yn yr holl benderfyniadau a wnawn, a chredaf fod hwn yn gam enfawr ymlaen i'r Llywodraeth a chyrff cyhoeddus yng Nghymru. Wedyn, o ran y cyfeiriad polisi, 'Cymru Iachach', ein cynllun hirdymor ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol yw'r sylfaen ar gyfer ein gweithredu. Ac rwy'n credu mai Cymru, mewn gwirionedd, yw'r unig genedl yn y DU sydd â chynllun strategol sy'n canolbwyntio ar y dyfodol ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol. Fel cynllun, mae'n sicr yn mynd i'r afael â'r prif dueddiadau hirdymor a fydd yn effeithio ar Gymru. Ac yn ysbryd y ddadl hon, hoffwn gyfeirio'n fyr at rai o'r tueddiadau hynny yn y dyfodol. Mae newid demograffig, fel y soniodd Vikki Howells, eisoes gyda ni a bydd ei effeithiau'n cyflymu, gyda'r rhagamcan y bydd nifer y bobl dros 85 oed yn dyblu dros yr 20 mlynedd nesaf. A'r newid demograffig hwn mewn gwirionedd yw ein cyflawniad mwyaf fel cymdeithas o bosibl. Mae'n fuddugoliaeth i'r GIG ac yn sicr yn rhywbeth i'w ddathlu, ond mae'n rhaid inni fod yn realistig ynglŷn â'i effaith ar ein gwasanaethau cyhoeddus, ac mae Vikki Howells wedi cyfeirio at hynny. Mae Gofal Cymdeithasol Cymru yn amcangyfrif y bydd angen 20,000 o weithwyr gofal cymdeithasol ychwanegol arnom i ymateb i'r anghenion gofal cynyddol a ddaw gyda'r boblogaeth oedrannus gynyddol hon. Ac mae ein cymdeithas sy'n heneiddio yn her nid yn unig i ofal cymdeithasol, ond i'r Llywodraeth gyfan a dyna pam, y flwyddyn nesaf, y byddaf yn ymgynghori ar strategaeth ar gyfer cymdeithas sy'n heneiddio. Bydd yn nodi'r camau y mae'n rhaid i ni eu cymryd mewn ymateb i newid demograffig, a hefyd yn gosod gweledigaeth sy'n herio Llywodraeth Cymru a'n holl bartneriaid i gyflawni mwy eto yn yr amser sydd i ddod. Wrth ddweud hyn, mae'n rhaid i ni gofio mai plant yn hytrach na phobl hŷn yw'r maes sydd wedi gweld y cynnydd mwyaf mewn gwariant yn adrannau gwasanaethau cymdeithasol awdurdodau lleol dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf mewn gwirionedd. Cynhyrchwyd llawer mwy o gostau er mwyn gofalu am blant, yn enwedig plant ag anghenion cymhleth, nag ar gyfer pobl hŷn. Ac rwy'n credu mai'r rheswm am hyn yw oherwydd bod plant yn byw o adeg eu geni gyda chyflyrau mwy cymhleth ac mae eu gofal yn dod yn llawer mwy dwys o ran adnoddau. Ac rydym hefyd yn gweld mwy o blant yng Nghymru yn derbyn gofal, a bydd yr Aelodau'n gwybod bod y Llywodraeth hon yn gweithio gyda'n partneriaid llywodraeth leol i geisio gwrthdroi'r tueddiad yn nifer y plant sy'n derbyn gofal yng Nghymru. Rwy'n credu bod y ddadl hon yn cynnig persbectif diddorol ar hyn.