English: Well, the social model of disability, developed by disabled people, says that people are disabled by barriers in society, not by their impairment or difference. Barriers can be physical, like buildings not having accessible toilets, or they can be caused by people's attitudes to difference. With that in mind, and as our report states, 'Blue badges provide a lifeline for a range of people in our society. Without them, many would struggle to access essential services such as attending medical appointments. Difficulty in visiting shops and using leisure facilities diminishes their ability to lead independent lives and they could become more isolated and confined to their own homes.' After accepting our recommendation 1, that the Welsh Government undertakes a review of the eligibility criteria for the blue badge, the Welsh Government then qualified this by stating, 'Officials will consider and explore further research through joint working between the four UK nations', where findings will inform the next steps, adding that, 'It cannot be confirmed whether the work can be funded within current budgets.' As worded, therefore, this is not acceptance, and we need clarity accordingly. Recommendation 4 recommends that the Welsh Government explores options for introducing a concessionary parking scheme separate to the blue badge scheme to meet the needs of those who require swift access to amenities, such as carers, those with incontinence problems and those suffering a temporary impairment expected to last less than 12 months, without impacting on the availability of parking spaces for those with mobility problems. In rejecting this, the Welsh Government states that the firm evidence base required, 'Will be included within the review identified in recommendation 1', i.e. raising the same concern identified earlier. I have long been calling for temporary blue badges, after receiving correspondence from constituents over the years who have had temporary impairments, requiring them to depend upon mobility aids for limited periods because of an accident, operation, or occasionally other factors. Speaking here in 2016, I moved an amendment to defer the introduction of temporary blue badges because the Welsh Government's amendment regulations didn't go nearly far enough and still disabled too many people. Although these blue badges available to people with temporary impairments that last more than 12 months but aren't permanent were, therefore, a step in the right direction, I stated that they were, 'In breach of the Welsh Government's publicly stated commitments to person-centred support, to independent living and to the social model of disability.' Age Cymru told me then that, 'We agree with you that there should be flexibility around the period for which the temporary badges are issued, and we deem that the duration of the badge in such circumstances should be based on the recovery time of the applicant', and Disability Wales said that, 'Blue badges should ideally have a more person-centred time limit to reflect individual impairment, rather than a one-size-fits-all period of one year'. The Welsh Government rejected our recommendation 7, which recommended, 'That the Welsh Government updates its guidance to local authorities to clearly specify that all staff who undertake blue badge assessments are trained to understand and apply the social model of disability', on the grounds that its guidance can only recommend and not specify. As our report states, Disability Wales highlighted inconsistencies in the knowledge and understanding of assessors across local authorities and said, 'We're not entirely convinced about people's competence to carry out those assessments. We haven't got knowledge of what training those people have undertaken to come to those decisions.' This issue was also raised by the National Autistic Society Cymru, who suggested that suitable training, including autism training, should be mandatory for those making decisions on eligibility for a blue badge under the cognitive impairment discretionary criteria. Unless the Welsh Government ensures lived-experience training for blue badge assessors, assessment errors will continue to fail people, as will its rejection of committee recommendations 9 and 10 that the Welsh Government put in place review and formal appeals processes for applicants to challenge an authority's decision on a blue badge application. Although Assembly lawyers stated that the Welsh Government can impose duties on a local authority to make arrangements with a view to securing that its functions are carried out with due regard to the need to meet the equal opportunity requirements, by amendment to the Chronically Sick and Disabled Persons Act 1970, the Welsh Government states that there is no capacity in the legislation programme for this Assembly term. I therefore conclude by calling on all parties to include a commitment to do this in their election manifestos for the next Welsh Parliament term.
Welsh: Wel, mae'r model cymdeithasol o anabledd, a ddatblygwyd gan bobl anabl, yn dweud bod pobl yn anabl oherwydd rhwystrau mewn cymdeithas, nid oherwydd eu nam nac unrhyw wahaniaeth. Gall rhwystrau fod yn gorfforol, fel adeiladau heb doiledau hygyrch, neu gallant gael eu hachosi gan agweddau pobl tuag at wahaniaeth. Gan gadw hynny mewn cof, ac fel y mae ein hadroddiad yn datgan, 'Mae bathodynnau glas yn achubiaeth i ystod eang o bobl yn ein cymdeithas. Hebddynt, byddai llawer o'r bobl hyn yn ei chael hi'n anodd sicrhau mynediad at wasanaethau hanfodol, gan gynnwys mynd i apwyntiadau meddygol. Byddai'n anodd iddynt fynd i siopa a defnyddio cyfleusterau hamdden, a byddai hynny'n cyfyngu ar eu gallu i fyw bywydau annibynnol. O ganlyniad, gallent gael eu hynysu'n gymdeithasol, a gallent fod yn gaeth i'w cartrefi eu hunain.' Ar ôl derbyn ein hargymhelliad 1, fod Llywodraeth Cymru yn cynnal adolygiad o'r meini prawf cymhwystra ar gyfer y bathodyn glas, cymhwysodd Llywodraeth Cymru hyn trwy nodi, 'Bydd swyddogion yn ystyried ymchwil bellach trwy gydweithio â thair gwlad arall y DU', lle bydd canfyddiadau'n llywio'r camau nesaf, gan ychwanegu, 'ni ellir cadarnhau a oes modd talu am y costau hyn o'r cyllidebau presennol.' Fel y mae wedi'i eirio, felly, nid derbyn yw hyn, ac mae angen eglurder yn unol â hynny. Mae argymhelliad 4 yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn archwilio opsiynau ar gyfer cyflwyno cynllun parcio rhatach, ar wahân i'r cynllun bathodyn glas, i ddiwallu anghenion y rhai sydd angen mynediad cyflym at amwynderau, fel gofalwyr, rhai â phroblemau anymataliaeth, a'r rhai sy'n dioddef nam dros dro y disgwylir iddo bara llai na 12 mis, heb effeithio ar argaeledd lleoedd parcio ar gyfer pobl â phroblemau symudedd. Wrth wrthod hyn, mae Llywodraeth Cymru yn datgan y bydd y sail dystiolaeth gadarn a fydd yn ofynnol, 'yn cael ei gynnwys yn yr adolygiad a nodwyd yn argymhelliad 1', h.y. gan godi'r un pryder ag a nodwyd yn gynharach. Bûm yn galw ers amser maith am fathodynnau glas dros dro, ar ôl derbyn gohebiaeth gan etholwyr dros y blynyddoedd sydd wedi bod â namau dros dro, sy'n ei gwneud yn ofynnol iddynt ddibynnu ar gymhorthion symudedd am gyfnodau cyfyngedig oherwydd damwain, llawdriniaeth, neu ffactorau eraill o bryd i'w gilydd. Wrth siarad yma yn 2016, cynigiais welliant i ohirio cyflwyno bathodynnau glas dros dro oherwydd nad oedd rheoliadau diwygio Llywodraeth Cymru yn mynd agos digon pell ac yn dal i achosi i ormod o bobl fod yn anabl. Er bod y bathodynnau glas hyn a oedd ar gael i bobl â namau dros dro sy'n para mwy na 12 mis ond nad ydynt yn barhaol yn gam i'r cyfeiriad cywir, dywedais eu bod, 'yn torri'r ymrwymiadau y gwnaeth Llywodraeth Cymru eu datgan yn gyhoeddus i gymorth sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn, i fyw'n annibynnol ac i'r model cymdeithasol o anabledd.' Dywedodd Age Cymru wrthyf ar y pryd, Rydym yn cytuno â chi y dylai fod hyblygrwydd ynghylch y cyfnod o amser y rhoddir bathodynnau dros dro ar ei gyfer, a barnwn y dylid seilio cyfnod o amser y bathodyn mewn amgylchiadau o'r fath ar faint o amser y bydd y sawl sy'n ymgeisio yn ei gymryd i wella, a dywedodd Anabledd Cymru, Yn ddelfrydol, dylai fod terfyn amser sy'n canolbwyntio mwy ar yr unigolyn i fathodynnau glas er mwyn adlewyrchu'r nam penodol, yn hytrach nag un cyfnod o flwyddyn i bawb. Gwrthododd Llywodraeth Cymru argymhelliad 7, a oedd yn argymell, 'y dylai Llywodraeth Cymru ddiweddaru ei chanllawiau i awdurdodau lleol i nodi'n glir bod yr holl staff sy'n ymgymryd ag asesiadau bathodyn glas yn cael eu hyfforddi i ddeall y model cymdeithasol o anabledd ac i'w rhoi ar waith', ar y sail mai argymell yn unig y gall ei chanllawiau ei wneud, yn hytrach na nodi'n benodol. Fel y dywed ein hadroddiad, amlygodd Anabledd Cymru anghysonderau yng ngwybodaeth a dealltwriaeth aseswyr ar draws awdurdodau lleol a dywedodd, Nid ydym yn gwbl argyhoeddedig ynghylch cymhwysedd pobl i gynnal yr asesiadau hynny. Nid oes gennym wybodaeth ynglŷn â pha hyfforddiant y mae'r bobl hynny wedi'i gael i allu gwneud y penderfyniadau hynny. Codwyd y mater hwn hefyd gan Gymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth Cymru a awgrymodd y dylai hyfforddiant addas, gan gynnwys hyfforddiant awtistiaeth, fod yn orfodol i'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau ar gymhwystra ar gyfer bathodyn glas o dan y meini prawf dewisol ar gyfer nam gwybyddol. Oni bai bod Llywodraeth Cymru yn sicrhau hyfforddiant profiad byw ar gyfer aseswyr bathodynnau glas, bydd camgymeriadau asesu yn parhau i wneud cam â phobl, fel y gwnaiff y ffaith ei bod yn gwrthod argymhellion 9 a 10 y pwyllgor y bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi prosesau adolygu ac apelio ffurfiol ar waith i ymgeiswyr allu herio penderfyniad awdurdod ynghylch cais bathodyn glas. Er i gyfreithwyr y Cynulliad nodi y gall Llywodraeth Cymru osod dyletswyddau ar awdurdod lleol i wneud trefniadau gyda'r bwriad o sicrhau bod ei swyddogaethau'n cael eu cyflawni gyda sylw dyledus i'r angen i fodloni'r gofynion cyfle cyfartal, trwy ddiwygio Deddf Cleifion Cronig a Phersonau Anabl 1970, mae Llywodraeth Cymru yn nodi nad oes unrhyw le yn y rhaglen ddeddfwriaethol ar gyfer y tymor Cynulliad hwn. Rwy'n cloi felly trwy alw ar bob plaid i gynnwys ymrwymiad i wneud hyn yn eu maniffestos etholiadol ar gyfer tymor nesaf Senedd Cymru.