English: In addition to endorsing Julie Morgan's call regarding haemophilia and contaminated blood, having also attended that cross-party group last week, I call for a statement by the health and social services Minister on HIV/AIDS, recognising that Thursday 1 December marks World Aids Day. The Terrence Higgins Trust's theme for World Aids Day this year is HIV 'It's Not Over'. They say we've come a long way in tackling HIV in Wales. People living with HIV, diagnosed early and on treatment, now have a normal life expectancy ahead of them. Also, when an individual living with HIV is successfully on treatment and no HIV virus is detected in their blood, it's impossible to transmit HIV. So, treatment equals prevention. But, one in six people living with HIV are unaware they have the virus, putting their own health at risk and unwittingly passing on the virus. In Wales, half of new people diagnosed with HIV last year were diagnosed late, the highest rate in the UK. With HIV affecting both gay people and heterosexuals, 68 per cent of all new diagnoses last year were in people aged 25 to 49. Although rates of HIV and sexually transmitted infections continue to rise across Wales, and fewer people were on HIV antiretroviral treatment in 2015 than the previous year, access to sexual health services across Wales continues to deteriorate, with no current statutory sexual health service provision of any kind in Powys, sexual health prevention and health promotion services decommissioned in three Welsh health boards - Betsi Cadwaladr, Cwm Taf and Hywel Dda - and support services only funded by the lottery, with funding coming to an end at the end of next March. The Terrence Higgins Trust is calling for an inquiry into the current level of access to sexual health services across Wales, and the impact in areas where there's no, or low, access to services. So, we need to know from the Minister what measures he's taking to tackle HIV in Wales, what action the Welsh Government is taking to address the unacceptably high number of people being diagnosed with HIV late in Wales, and whether the Minister will make a statement to mark World Aids Day, recognising both the importance of that event, but also the worrying figures and statistics highlighted by the Terrence Higgins Trust in Wales.
Welsh: Yn ogystal â chymeradwyo galwad Julie Morgan ynglŷn â hemoffilia a gwaed halogedig, ar ôl bod yn bresennol yn y grŵp trawsbleidiol hwnnw'r wythnos diwethaf hefyd, galwaf am ddatganiad gan y Gweinidog dros iechyd a gwasanaethau cymdeithasol ar HIV/AIDS, gan gydnabod ei bod hi'n Ddiwrnod Aids y Byd ddydd Iau 1 Rhagfyr. Thema Ymddiriedolaeth Terrence Higgins ar gyfer Diwrnod Aids y Byd eleni yw HIV 'It's Not Over'. Maen nhw'n dweud ein bod wedi dod yn bell wrth fynd i'r afael â HIV yng Nghymru. Bellach, mae gan bobl sy'n byw â HIV, sydd wedi cael diagnosis cynnar ac yn cael triniaeth, ddisgwyliad oes arferol o'u blaenau. Hefyd, pan fo unigolyn sy'n byw â HIV yn cael triniaeth yn llwyddiannus ac na chaiff unrhyw feirws HIV ei ganfod yn eu gwaed, mae'n amhosibl trosglwyddo HIV. Felly, mae triniaeth yn cyfateb i atal. Ond, mae un o bob chwech o bobl sy'n byw â HIV yn anymwybodol o'r ffaith bod ganddynt y feirws, gan roi eu hiechyd eu hunain mewn perygl a throsglwyddo'r feirws yn ddiarwybod. Yng Nghymru, roedd hanner y bobl newydd a gafodd ddiagnosis o HIV y llynedd wedi'u diagnosio'n hwyr, y gyfradd uchaf yn y DU. Gan fod HIV yn effeithio ar bobl hoyw a phobl heterorywiol, roedd 68 y cant o'r holl achosion newydd y llynedd mewn pobl rhwng 25 a 49 oed. Er bod cyfraddau HIV a heintiau a drosglwyddir yn rhywiol yn parhau i godi ar draws Cymru, ac roedd llai o bobl yn cael triniaeth HIV wrthretrofirol yn 2015 na'r flwyddyn flaenorol, mae'r gallu i gael gafael ar wasanaethau iechyd rhywiol ledled Cymru yn parhau i leihau, heb unrhyw ddarpariaeth gwasanaeth iechyd rhywiol statudol o unrhyw fath ar hyn o bryd ym Mhowys, a gwasanaethau atal iechyd rhywiol a hybu iechyd wedi'u dadgomisiynu mewn tri bwrdd iechyd yng Nghymru - Betsi Cadwaladr, Cwm Taf a Hywel Dda - a gwasanaethau cymorth yn cael eu hariannu gan y loteri yn unig, a chyllid yn dod i ben ddiwedd mis Mawrth nesaf. Mae Ymddiriedolaeth Terrence Higgins yn galw am ymchwiliad o ran y gallu i gael gafael ar wasanaethau iechyd rhywiol ledled Cymru ar hyn o bryd, ac effaith hynny ar ardaloedd lle nad oes modd cael gafael ar wasanaethau neu ardaloedd lle mae'n anodd cael gafael arnynt. Felly, mae angen i'r Gweinidog roi gwybod i ni pa fesurau y mae'n eu cymryd i fynd i'r afael â HIV yng Nghymru, pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r nifer annerbyniol o uchel o bobl sy'n cael diagnosis hwyr o HIV yng Nghymru, ac a fydd y Gweinidog yn gwneud datganiad i nodi Diwrnod Aids y Byd, gan gydnabod pwysigrwydd y digwyddiad hwnnw, ond hefyd y ffigurau a'r ystadegau sy'n peri pryder a amlygwyd gan Ymddiriedolaeth Terrence Higgins yng Nghymru.