English: Time and again, we've heard that not enough has been done to achieve this and bring about the shift to sustainable development across public services that the Act seeks to deliver. We can all appreciate that raising awareness and understanding and changing culture take time. However, the Act was passed nearly six years ago. Although public bodies have had adequate time and the opportunity to take those vital steps towards embedding sustainable development in all public services, we are simply not seeing words translate into tangible action. It is still not clear what difference the Act has made to the way that public bodies operate. More work is needed to support public bodies charged with implementing the Act, to understand not only the seven well-being goals, but also the five ways of working set out in the Act. In his statutory report, the auditor general states that public bodies must improve how they apply each of the five ways of working if they are going to effect genuine cultural change - the very essence of the Act. From his earlier 2018 report, the auditor general asked public bodies how their process for setting well-being objectives had differed from how they had set corporate objectives previously. Most said that it had been different, but often failed to give a detailed explanation of how, or give examples of how they had used all of the five ways of working. Yet, a further three years on, we are still asking the same question. Without this shift in cultural change, we cannot overcome the barriers to implementing this Act. The five ways of working must take centre stage as we look to make real gains in sustainable development, including involvement and collaboration. As Building Communities Trust states, we must highlight the key role that communities and their organisations play in delivering the future generations Act's ambitions of improved well-being citizen involvement and collaboration. The auditor general is responsible for assessing the extent to which public bodies have adopted the sustainable development principle when setting and working towards their well-being objectives. In practice, this means that he is responsible for assessing whether bodies are adopting the five ways of working. In response to the recommendations made to the auditor general in our predecessor committee's report, we welcome the updated guidance that he has issued to auditors, which raises expectations of audited bodies in adopting the sustainable development principle. We also welcome his statement that public bodies should ensure that the Act's principles are enshrined in their COVID recovery plans. Recommendation 2 of our predecessor committee's report called on the Welsh Government to review funding available to public services boards, or PSBs. In its response, the Welsh Government says that it considers 'on an annual basis, the package of funding and support we make available directly to PSBs and will be looking at how we can raise awareness of the range of funding sources available to them.' The Welsh Government also states that it commits to working with PSBs to better understand how they are resourced. However, since PSBs are not directly funded by the Welsh Government, we seek clarification from the Minister on the approach that will be taken to consider the package of funding received by PSBs on an annual basis. Recommendation 7 asked that consideration should be given to which bodies are covered by the Act, particularly as a number of new bodies have been subsequently established. The Welsh Government states that it will complete a review by summer 2022, engaging with Audit Wales as part of this work. However, we would expect the future generations commissioner to be fully involved in this review also, and note that no similar commitment to engage with the commissioner has been made that we are aware of. In response to recommendation 8, we note that, following the Senedd elections in May, the Welsh Government has moved to term of Government remit letters, the remits of which will be applied from the current 2021-22 financial year. The response adds that the framework for the new remit letters includes a requirement to fully meet the well-being duty set out in the Act. This Act became law in 2015. So, my question to the Minister is why the decision has only been taken now to frame remit letters around the Act and how this will work in practice. In summing up, it is clear implementation of the Act is being restrained by far too many barriers. The Welsh Government has committed to addressing these, but progress has been slow. There is no clear pathway to addressing these barriers, and we stress that implementation of all legislation requires monitoring, evaluation and a clear timetable for action. The Welsh Government needs to take the lead by setting a clear direction of travel, to enable us as a Senedd, and Wales as a country, to take collective responsibility for reshaping public services for the better. Finally, there remains much work for us in the Senedd to do in monitoring implementation of the Act and undertaking post-legislative scrutiny. I welcome the response from the Senedd's Business Committee in accepting the recommendations directed at it, that consideration be given to how scrutiny of the Act should be taken forward. I'm pleased that in establishing the sixth Senedd committees, the remit of the Equality and Social Justice Committee includes this Act. The Business Committee also stated that this scrutiny should not be done in isolation from the work of the other committees, and I look forward to working collaboratively with the Equality and Social Justice Committee and ensuring that the Public Accounts and Public Administration Committee will maintain a key role in this work. Diolch.
Welsh: Dro ar ôl tro, clywsom nad oes digon wedi'i wneud i gyflawni hyn a sicrhau'r newid i ddatblygu cynaliadwy y mae'r Ddeddf yn ceisio ei gyflawni ar draws y gwasanaethau cyhoeddus. Gallwn i gyd dderbyn bod codi ymwybyddiaeth a dealltwriaeth a newid diwylliant yn cymryd amser. Fodd bynnag, pasiwyd y Ddeddf bron i chwe blynedd yn ôl. Er bod cyrff cyhoeddus wedi cael digon o amser a chyfle i gymryd camau hanfodol tuag at ymgorffori datblygu cynaliadwy ym mhob gwasanaeth cyhoeddus, nid ydym yn gweld geiriau'n trosi'n gamau pendant. Nid yw'n glir o hyd pa wahaniaeth y mae'r Ddeddf wedi'i wneud i'r ffordd y mae cyrff cyhoeddus yn gweithredu. Mae angen mwy o waith i gefnogi cyrff cyhoeddus sy'n gyfrifol am weithredu'r Ddeddf, i ddeall nid yn unig y saith nod llesiant, ond hefyd y pum ffordd o weithio a nodir yn y Ddeddf. Yn ei adroddiad statudol, mae'r archwilydd cyffredinol yn datgan bod yn rhaid i gyrff cyhoeddus wella'r ffordd y maent yn cymhwyso pob un o'r pum ffordd o weithio os ydynt yn mynd i sicrhau newid diwylliannol gwirioneddol - sef hanfod y Ddeddf. O'i adroddiad cynharach yn 2018, gofynnodd yr archwilydd cyffredinol i gyrff cyhoeddus sut roedd eu proses ar gyfer pennu amcanion llesiant wedi bod yn wahanol i'r ffordd roeddent wedi pennu amcanion corfforaethol yn flaenorol. Dywedodd y rhan fwyaf ei fod wedi bod yn wahanol, ond yn aml ni allent roi esboniad manwl ynglŷn â sut, neu roi enghreifftiau o sut roeddent wedi defnyddio pob un o'r pum ffordd o weithio. Ac eto, dair blynedd yn ddiweddarach, rydym yn dal i ofyn yr un cwestiwn. Heb y newid diwylliannol, ni allwn oresgyn y rhwystrau i weithredu'r Ddeddf hon. Rhaid i'r pum ffordd o weithio fod yn ganolog wrth inni geisio gwneud cynnydd gwirioneddol gyda datblygu cynaliadwy, gan gynnwys cyfranogiad a chydweithio. Fel y dywed yr Ymddiriedolaeth Adeiladu Cymunedau, rhaid inni dynnu sylw at y rôl allweddol y mae cymunedau a'u sefydliadau yn ei chwarae yn cyflawni uchelgeisiau Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol i wella llesiant, cyfranogiad dinasyddion a chydweithredu. Mae'r archwilydd cyffredinol yn gyfrifol am asesu i ba raddau y mae cyrff cyhoeddus wedi mabwysiadu'r egwyddor datblygu cynaliadwy wrth bennu a gweithio tuag at eu hamcanion llesiant. Yn ymarferol, golyga hyn ei fod yn gyfrifol am asesu a yw cyrff yn mabwysiadu'r pum ffordd o weithio. Mewn ymateb i'r argymhellion a wnaed i'r archwilydd cyffredinol yn adroddiad y pwyllgor a'n rhagflaenodd, rydym yn croesawu'r canllawiau wedi'u diweddaru y mae wedi'u darparu i archwilwyr, sy'n codi disgwyliadau y bydd cyrff archwiliedig yn mabwysiadu egwyddor datblygu cynaliadwy. Rydym hefyd yn croesawu ei ddatganiad y dylai cyrff cyhoeddus sicrhau bod egwyddorion y Ddeddf yn cael eu hymgorffori yn eu cynlluniau adfer yn sgil COVID. Roedd argymhelliad 2 yn adroddiad y pwyllgor a'n rhagflaenodd yn galw ar Lywodraeth Cymru i adolygu'r cyllid sydd ar gael i fyrddau gwasanaethau cyhoeddus. Yn ei hymateb, mae Llywodraeth Cymru yn dweud ei bod yn ystyried 'yn flynyddol, y pecyn o gyllid a chymorth rydym yn ei ddarparu'n uniongyrchol i fyrddau gwasanaethau cyhoeddus a byddwn yn edrych ar sut y gallwn godi ymwybyddiaeth o'r ystod o ffynonellau ariannu sydd ar gael iddynt.' Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn dweud ei bod yn ymrwymo i weithio gyda byrddau gwasanaethau cyhoeddus i ddeall yn well sut y cânt eu hariannu. Fodd bynnag, gan nad yw byrddau gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu hariannu'n uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru, gofynnwn am eglurhad gan y Gweinidog ar y dull a gymerir i ystyried y pecyn cyllid y mae byrddau gwasanaethau cyhoeddus yn ei dderbyn yn flynyddol. Roedd argymhelliad 7 yn galw am ystyried pa gyrff sy'n dod o dan y Ddeddf, yn enwedig gan fod nifer o gyrff newydd wedi'u sefydlu ers hynny. Dywed Llywodraeth Cymru y bydd yn cwblhau adolygiad erbyn haf 2022, gan ymgysylltu ag Archwilio Cymru fel rhan o'r gwaith hwn. Fodd bynnag, byddem yn disgwyl i gomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol gymryd rhan lawn yn yr adolygiad hwn hefyd, a nodwn, hyd y gwyddom, nad oes unrhyw ymrwymiad tebyg wedi'i wneud i ymgysylltu â'r comisiynydd. Mewn ymateb i argymhelliad 8, nodwn fod Llywodraeth Cymru, yn dilyn etholiadau'r Senedd ym mis Mai, wedi symud i dymor llythyrau cylch gwaith y Llywodraeth, a bydd eu cylchoedd gwaith yn cael eu cymhwyso o flwyddyn ariannol gyfredol 2021-22. Mae'r ymateb yn ychwanegu bod y fframwaith ar gyfer y llythyrau cylch gwaith newydd yn cynnwys gofyniad i fodloni'n llawn y ddyletswydd llesiant a nodir yn y Ddeddf. Daeth y Ddeddf hon yn gyfraith yn 2015. Felly, fy nghwestiwn i'r Gweinidog yw pam na chafodd y penderfyniad ei wneud cyn nawr i fframio llythyrau cylch gwaith o amgylch y Ddeddf a sut y bydd hyn yn gweithio'n ymarferol. I grynhoi, mae'n amlwg fod gweithredu'r Ddeddf yn cael ei atal gan lawer gormod o rwystrau. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i fynd i'r afael â'r rhwystrau hyn, ond mae'r cynnydd wedi bod yn araf. Nid oes llwybr clir i fynd i'r afael â'r rhwystrau, a phwysleisiwn fod gofyn monitro a gwerthuso gweithrediad pob deddfwriaeth a gosod amserlen glir ar gyfer gweithredu. Mae angen i Lywodraeth Cymru arwain drwy osod cyfeiriad teithio clir, i'n galluogi ni fel Senedd, a Chymru fel gwlad, i ysgwyddo cyfrifoldeb ar y cyd dros ail-lunio gwasanaethau cyhoeddus er gwell. Yn olaf, mae'n dal i fod llawer o waith i ni yn y Senedd ei wneud ar fonitro gweithrediad y Ddeddf a chyflawni gwaith craffu ar ôl deddfu. Rwy'n croesawu'r ymateb gan Bwyllgor Busnes y Senedd wrth iddo dderbyn yr argymhellion a gyfeiriwyd ato, y dylid ystyried sut i fwrw ymlaen â'r gwaith o graffu ar y Ddeddf. Wrth sefydlu pwyllgorau'r chweched Senedd, rwy'n falch fod cylch gwaith y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol yn cynnwys y Ddeddf hon. Dywedodd y Pwyllgor Busnes hefyd na ddylid gwneud y gwaith craffu yn annibynnol ar waith y pwyllgorau eraill, ac edrychaf ymlaen at gydweithio â'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol a sicrhau y bydd gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus rôl allweddol yn y gwaith hwn. Diolch.