English: Although digital connectivity is now critical to our day-to-day lives, too many communities across Wales face high levels of digital exclusion, and Wales has the highest rate of non-internet usage in the UK. Against its target for the Superfast Cymru project to reach 96 per cent of properties existing in 2011, the Welsh Government has extended the completion of the build phase to June 2017, following an open market review that showed that the number of premises needing to be addressed under the project had increased. When I questioned the Minister for Skills and Science regarding this in the Economy, Infrastructure and Skills Committee, she stated the Welsh Government was 'only allowed to intervene in the market where no commercial operators said they would go.' She cited, for example, no Superfast Cymru in central Wrexham, Swansea and Cardiff accordingly. She said that 'if you look at a map of Superfast Cymru, it excludes all of the areas where the commercial company said that they would roll out.' But when they conducted another open market review, after concerns were raised with her by many Members, including myself, this showed that the commercial operators have revised their plans and would not be rolling out into those industrial areas. She added that, in consequence, 42,000 premises had been added to the original target and the deadline extended by a year. FibreSpeed in north Wales was developed as a public-private partnership after winning a competitive tender from the Welsh Government to provide high-speed broadband services across north Wales industrial estates, business parks and other locations to increase economic growth. The Welsh Government made a significant investment in this, understood to run into many millions. Questioning the then Deputy Minister for Skills and Technology here in June 2014, I referenced a letter sent to Members by FibreSpeed expressing concern that the FibreSpeed investment had been overbuilt by Superfast Cymru and that they were seeking guidance from the EU Commission on potential breach of EU state aid rules. In an October 2014 letter to Members, the Deputy Minister for Skills and Technology, who is also the current Minister for Skills and Science, responded to my question, stating that through discussions with FibreSpeed Ltd, and via a prior legal technical exercise undertaken by the Welsh Government, the 2014 open-market review had determined that the 793 postcodes serving business-only premises would now be included in the scope of the new Superfast Cymru infill project on the basis that FibreSpeed does not intend to provide broadband connectivity to business premises in the future and its pricing is deemed unaffordable. So, Minister, the Welsh Government has some serious questions to answer. How many millions of thousand pounds were wasted on a Welsh Government project resulting from a Welsh Government tender? What went wrong and why were FibreSpeed placed in this position? Responding to me in committee, you also stated that the Welsh Government had just specified a percentage and number in its Superfast Cymru contract and that it's entirely up to the deliverer, BT, to get to the premises number. However, we also understand that BT missed out many thousands of users by classifying premises such as student halls of residence and holiday parks as single addresses. In north Wales, I've attended two meetings with the British Holiday and Home Parks Association's Clwyd branch and BT Wales's next-generation access manager to address the provision of broadband in rural Wales, which continues to affect park businesses and their ability to meet the demands of customers - the visitors on whom the north Wales tourist economy depends, echoing the comments made by my colleague Janet Finch-Saunders. The BT programme manager has proved an invaluable contact for them, providing information on current and future provision, including the Welsh Government scheme to help businesses such as these to access fibre on demand. However, park businesses have told me that the problem is finding someone to sell the product. BT Local Business denied all knowledge of the Welsh Government fibre-on-demand scheme, and when they finally tracked down a company prepared to sell this, it was in England. As they stated, it gripes them to go to an English company to buy a Welsh project that is financially supported by the Welsh Government. They added that, for one thing, retail price put it out of the reach of many businesses in Wales. Against England's 95 per cent target, the UK Government published the findings of its £10 million innovation fund pilot for the final 5 per cent most remote communities in England in February. So, finally, Minister, when and how will the Welsh Government take action to reach the final 4 per cent of premises here, and not just the first 96 per cent? Thank you.
Welsh: Er bod cysylltedd digidol yn hanfodol bellach i'n bywydau o ddydd i ddydd, mae gormod o gymunedau ledled Cymru yn wynebu lefelau uchel o allgáu digidol, a chan Gymru y mae'r gyfradd uchaf o bobl nad ydynt yn defnyddio'r rhyngrwyd yn y DU. Yn erbyn ei tharged i brosiect Cyflymu Cymru gyrraedd 96 y cant o eiddo presennol yn 2011, mae Llywodraeth Cymru wedi ymestyn dyddiad cwblhau'r cyfnod adeiladu i fis Mehefin 2017 yn dilyn adolygiad marchnad agored a ddangosai fod nifer y safleoedd sydd angen eu cynnwys yn y prosiect wedi cynyddu. Pan holais y Gweinidog Sgiliau a Gwyddoniaeth ynglŷn â hyn ym Mhwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau, dywedodd nad oedd Llywodraeth Cymru ond â hawl i ymyrryd yn y farchnad lle nad oedd unrhyw weithredwyr masnachol wedi dweud y byddent yn mynd. Soniodd, er enghraifft, nad oedd Cyflymu Cymru yng nghanol Wrecsam, Abertawe a Chaerdydd. Dywedodd os edrychwch ar fap o Cyflymu Cymru, mae'n hepgor yr holl ardaloedd lle y mae cwmni masnachol wedi dweud y byddent yn darparu gwasanaeth. Ond pan gynhaliwyd adolygiad marchnad agored arall ganddynt, ar ôl i sawl Aelod, yn fy nghynnwys i, fynegi pryderon wrthi, dangosai'r adolygiad fod y gweithredwyr masnachol wedi diwygio eu cynlluniau ac na fyddent yn darparu yn yr ardaloedd diwydiannol hynny. O ganlyniad i hynny, ychwanegodd, roedd 42,000 o safleoedd wedi'u hychwanegu at y targed gwreiddiol a'r dyddiad cwblhau wedi'i ymestyn flwyddyn. Datblygwyd FibreSpeed yng ngogledd Cymru fel partneriaeth gyhoeddus-preifat ar ôl ennill tendr cystadleuol gan Lywodraeth Cymru i ddarparu gwasanaethau band eang cyflym iawn ar draws ystadau diwydiannol, parciau busnes a lleoliadau eraill yng ngogledd Cymru i gynyddu twf economaidd. Buddsoddodd Llywodraeth Cymru yn sylweddol yn hyn, buddsoddiad y deellir ei fod yn filiynau lawer. Wrth holi'r Dirprwy Weinidog Sgiliau a Thechnoleg yma ym mis Mehefin 2014, cyfeiriais at lythyr a anfonwyd at yr Aelodau gan FibreSpeed yn mynegi pryder fod Cyflymu Cymru yn goradeiladu buddsoddiad FibreSpeed a'u bod yn ceisio arweiniad gan Gomisiwn yr UE ar achos posibl o dorri rheolau cymorth gwladwriaethol yr UE. Mewn llythyr at yr Aelodau ym mis Hydref 2014, atebodd y Dirprwy Weinidog Sgiliau a Thechnoleg, sef y Gweinidog Sgiliau a Gwyddoniaeth presennol, fy nghwestiwn, gan nodi bod adolygiad marchnad agored 2014 wedi penderfynu, drwy drafodaethau gyda FibreSpeed Ltd, a thrwy ymarfer technegol cyfreithiol blaenorol a gynhaliwyd gan Lywodraeth Cymru, y byddai'r 793 o godau post safleoedd busnes yn unig yn cael eu cynnwys bellach yn rhan o gwmpas prosiect mewnlenwi newydd Cyflymu Cymru ar y sail nad yw FibreSpeed yn bwriadu darparu cysylltedd band eang i safleoedd busnes yn y dyfodol a bernir bod ei bris yn anfforddiadwy. Felly, Weinidog, mae gan Lywodraeth Cymru gwestiynau difrifol i'w hateb. Faint o filiynau o filoedd o bunnoedd a wastraffwyd ar brosiect Llywodraeth Cymru yn deillio o dendr Lywodraeth Cymru? Beth a aeth o'i le a pham y cafodd FibreSpeed eu rhoi yn y sefyllfa hon? Wrth ymateb i mi yn y pwyllgor, fe ddywedoch hefyd fod Llywodraeth Cymru newydd bennu canran a nifer yn ei chontract Cyflymu Cymru ac mai mater i'r darparwr, BT, yn llwyr oedd cyrraedd nifer y safleoedd. Fodd bynnag, rydym hefyd yn deall bod BT wedi methu miloedd o ddefnyddwyr drwy gategoreiddio safleoedd fel neuaddau preswyl myfyrwyr a pharciau gwyliau fel cyfeiriadau sengl. Yng ngogledd Cymru, mynychais ddau gyfarfod gyda changen Clwyd o Gymdeithas Parciau Gwyliau a Pharciau Cartrefi Prydain a rheolwr mynediad y genhedlaeth nesaf BT Cymru i fynd i'r afael â'r ddarpariaeth band eang yn y Gymru wledig, sy'n parhau i effeithio ar fusnes parciau a'u gallu i ateb gofynion cwsmeriaid - yr ymwelwyr y mae economi twristiaeth gogledd Cymru yn dibynnu arnynt, gan adleisio sylwadau a wnaeth fy nghyd-Aelod, Janet Finch-Saunders. Mae'r rheolwr rhaglen BT wedi bod yn gyswllt gwerthfawr iddynt, gan roi gwybodaeth am y ddarpariaeth bresennol ac yn y dyfodol, gan gynnwys cynllun Llywodraeth Cymru i helpu busnesau fel y rhain i gael mynediad at ffeibr ar alw. Fodd bynnag, mae busnesau parciau wedi dweud wrthyf mai'r broblem yw dod o hyd i rywun i werthu'r cynnyrch. Gwadodd BT Local Business eu bod yn gwybod am gynllun ffeibr ar alw Llywodraeth Cymru, a phan ddaethant o hyd i gwmni yn y diwedd a oedd yn barod i werthu hwn, roedd yn Lloegr. Fel roeddent yn dweud, maent yn anniddig fod yn rhaid iddynt fynd at gwmni yn Lloegr i brynu prosiect Cymreig sy'n cael ei gefnogi'n ariannol gan Lywodraeth Cymru. Roeddent yn dweud hefyd fod prisiau manwerthu, yn un peth, yn ei roi allan o gyrraedd llawer o fusnesau yng Nghymru. Yn erbyn y targed o 95 y cant yn Lloegr, cyhoeddodd Llywodraeth y DU ganfyddiadau ei chynllun peilot ar gyfer cronfa arloesi gwerth £10 miliwn ar gyfer y 5 y cant olaf o gymunedau mwyaf anghysbell Lloegr ym mis Chwefror. Felly, yn olaf, Weinidog, pryd a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi camau ar waith i gyrraedd y 4 y cant olaf o safleoedd yma, ac nid y 96 y cant cyntaf yn unig? Diolch.