English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'd like to thank Members and, indeed, the Minister for their contributions to this debate. We've heard just how devastating bovine TB is for Welsh farmers. I want to make it clear to the sector that the Economy, Trade and Rural Affairs Committee has heard you loud and clear, and we will continue to do what we can to scrutinise Ministers to bring forward improvements on this issue. It is absolutely right, though, that Wales's TB eradication programme is robust and effective, and for that we have to see greater engagement with the sector over this policy area. The committee has made it clear that farmers must have a greater buy-in to Government policies and they must be treated as equal partners by Welsh Government when developing the TB eradication programme. Professor Glyn Hewinson is right to say that this needs to be a team Wales effort, and involving farmers, vets and Government together in decision making is really important. Of course, it's also important that the data that the Welsh Government uses is accurate and up to date. The committee has called on the Welsh Government to work with farmers to gather better localised data on infections in wildlife, including gathering data on the levels of infection on farmland where a farm has gone into breakdown. Data and its importance formed an integral part of the committee report, whether that's in relation to wildlife figures or whether that's in relation to informed purchasing or changing the testing regime, and so I urge the Minister to prioritise this matter and review the data it holds as soon as possible. Members have also raised compensation, and it's clear that the current compensation programme is expensive and that something will have to change. The Minister has said that the aim of any TB payments regime must be to pay a fair and appropriate amount for cattle slaughtered whilst also ensuring it's fair for the taxpayer. Whilst that is true, it also has to be fair to the farmer too, and so I know the committee will continue to keep a close watch on developments in this area. The shortage of vets has also been raised this afternoon, and I'm pleased the Minister has accepted the recommendation and confirmed that you will now explore the greater use of lay TB testers. I understand that a pilot will be established over the summer to trial this approach, and look forward to hearing more about it in due course, as the Minister mentioned earlier. So, in closing, the Minister has made it clear that she will publish a refreshed delivery plan later this year, setting out the next steps for the TB eradication programme, and the committee looks forward to scrutinising that plan in due course. So, can I thank Members and the Minister for their contributions today, and say that the committee looks forward to being updated on the progress of the implementation of the recommendations in our report in due course? Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Aelodau, ac yn wir, i'r Gweinidog am eu cyfraniadau i'r ddadl hon. Rydym wedi clywed pa mor ddinistriol yw TB buchol i ffermwyr Cymru. Hoffwn ddweud wrth y sector fod Pwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig wedi eich clywed yn glir, a byddwn yn parhau i wneud yr hyn a allwn i graffu ar Weinidogion er mwyn sicrhau gwelliannau yn y mater hwn. Mae'n hollol gywir, serch hynny, fod rhaglen dileu TB Cymru yn gadarn ac yn effeithiol, ac er mwyn sicrhau hynny, mae'n rhaid inni weld mwy o ymgysylltu â'r sector yn y maes polisi hwn. Mae'r pwyllgor wedi dweud yn glir fod yn rhaid cael mwy o gefnogaeth gan ffermwyr i bolisïau'r Llywodraeth, ac mae'n rhaid iddynt gael eu trin fel partneriaid cyfartal gan Lywodraeth Cymru wrth ddatblygu'r rhaglen dileu TB. Mae'r Athro Glyn Hewinson yn iawn i ddweud bod angen i hon fod yn ymdrech tîm Cymru, ac mae cynnwys ffermwyr, milfeddygon a'r Llywodraeth gyda'i gilydd wrth wneud penderfyniadau yn bwysig iawn. Wrth gwrs, mae hefyd yn bwysig fod y data a ddefnyddir gan Lywodraeth Cymru yn gywir ac yn gyfredol. Mae'r pwyllgor wedi galw ar Lywodraeth Cymru i weithio gyda ffermwyr i gasglu data lleol gwell ar heintiau mewn bywyd gwyllt, gan gynnwys casglu data ar lefelau'r haint ar dir fferm lle mae fferm wedi'i heintio â TB. Roedd data a'i bwysigrwydd yn rhan annatod o adroddiad y pwyllgor, boed hynny mewn perthynas â ffigurau bywyd gwyllt neu mewn perthynas â phrynu gwybodus neu newid y drefn brofi, ac felly rwy'n annog y Gweinidog i flaenoriaethu'r mater hwn ac i adolygu'r data cyn gynted â phosibl. Mae Aelodau hefyd wedi codi mater digolledu, ac mae'n amlwg fod y rhaglen ddigolledu bresennol yn ddrud ac y bydd yn rhaid i rywbeth newid. Mae'r Gweinidog wedi dweud bod yn rhaid mai nod unrhyw drefn daliadau TB yw talu swm teg a phriodol am wartheg sy'n cael eu lladd, gan sicrhau hefyd ei bod yn deg â'r trethdalwr. Er bod hynny'n wir, mae'n rhaid iddi fod yn deg â'r ffermwr hefyd, ac felly gwn y bydd y pwyllgor yn parhau i gadw llygad barcud ar ddatblygiadau yn y maes hwn. Crybwyllwyd prinder milfeddygon y prynhawn yma hefyd, ac rwy'n falch fod y Gweinidog wedi derbyn yr argymhelliad ac wedi cadarnhau y byddwch yn archwilio'r defnydd ehangach o brofwyr TB lleyg. Deallaf y bydd cynllun peilot yn cael ei sefydlu dros yr haf i dreialu'r dull hwn, ac edrychaf ymlaen at glywed mwy amdano maes o law, fel y nododd y Gweinidog yn gynharach. Felly, i gloi, mae'r Gweinidog wedi dweud yn glir y bydd yn cyhoeddi cynllun cyflawni newydd yn nes ymlaen eleni, i nodi'r camau nesaf ar gyfer y rhaglen dileu TB, ac mae'r pwyllgor yn edrych ymlaen at graffu ar y cynllun hwnnw maes o law. Felly, a gaf fi ddiolch i'r Aelodau ac i'r Gweinidog am eu cyfraniadau heddiw, a dweud bod y pwyllgor yn edrych ymlaen at gael yr wybodaeth ddiweddaraf am gynnydd ar weithredu'r argymhellion yn ein hadroddiad maes o law? Diolch yn fawr iawn.