English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. I'm very pleased to speak in this debate today, as Chair of the Finance Committee, on our inquiry into the cost of caring for an ageing population. And although I wasn't a member of the committee during the evidence sessions, I would like to thank everyone who contributed to those sessions, and to the previous Minister for Children, Older People and Social Care for his response to our report, and particularly for accepting our recommendations, either in full or in principle. One of the six areas we covered in our inquiry, namely the fiscal levers available for funding social care, was debated in Plenary yesterday, of course, and so, I will focus on the five other levers in my contribution today. However, as I noted yesterday, I was disappointed that the Government didn't feel able to work with the committee on the scheduling of their debate, to provide a more joined-up overview of the social care funding system. We heard stark evidence during the committee's inquiry that there was widespread confusion about the system that we have, and we were told that it would be impossible to create a more complex system even if one tried to do so. But fragmented debate on a fragmented system doesn't help to bring the clarity that is so important in terms of this issue. So, I've made the point that we've missed an opportunity, and I know that the Trefnydd is here in another capacity and will respond to this debate as the Minister for Finance, but I just wanted to make the point that I'm more than willing to look at any more creative ways of using this place's time more effectively and more efficiently in future. Now, the committee heard that although spending on social care has been protected in relative terms, the spending per capita on people over 65 years old had decreased significantly, partly due to the increasing older population. The committee is concerned that, unless action is taken, continuing pressures on social care budgets from increased demand will result in a weaker service and inadequate provision for older people, ultimately. Concerns over the growing pressures is further compounded by the reliance on the invaluable role played by the 370,000 unpaid or volunteer carers, a contribution that has been valued at over £8 billion per year to the Welsh economy. And I would like to acknowledge the vital role that they play and to reiterate our view that, despite the value of that contribution, depending on unpaid careers is not sustainable in the longer term. Our report emphasises our concern around whether the assessments that carers are entitled to under the social services Act are being carried out, and, where they're being carried out, whether needs are being assessed correctly. The support provided to carers is crucial, of course, and the committee was concerned by the approach to assessments. We recommended that the Welsh Government conduct a review of carers' assessments to evaluate whether the social services and well-being Act is strengthening support to carers. And I'm pleased that this review began in November, and look forward to its conclusions. The committee heard concerns too around financial and staffing pressures in the care sector. We were concerned to hear that, in some cases, providers of domiciliary care are responding by handing back contracts to local authorities as they are not financially viable on the fee levels paid. As is noted in our report, it is essential therefore that contracts issued by local authorities are realistic to avoid an increase in any unmet need that would in turn lead to increased pressure on the NHS.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o gael siarad yn y ddadl yma heddiw fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid ar yr ymchwiliad i gost gofal am boblogaeth sy'n heneiddio. Ac er nad oeddwn i'n aelod o'r pwyllgor adeg cynnal rhai o'r sesiynau tystiolaeth, mi hoffwn i, wrth gwrs, ddiolch i bawb a gyfrannodd, a hefyd i'r Gweinidog blaenorol dros Blant, Pobl Hŷn a Gofal Cymdeithasol am ei ymateb e i'n hadroddiad ni, ac yn enwedig am dderbyn ein hargymhellion ni, naill ai yn llawn neu mewn egwyddor. Fe gafodd un o'r chwe maes a drafodwyd gennym ni yn ein hymchwiliad, sef yr arfau cyllidol, neu'r levers cyllidol, sydd ar gael ar gyfer ariannu gofal cymdeithasol, ei drafod yn y Cyfarfod Llawn ddoe, wrth gwrs, ac felly mi fyddaf i'n canolbwyntio ar y pum arf arall yn fy nghyfraniad i heddiw. Fodd bynnag, fel y nodais i ddoe, mi oeddwn i'n siomedig nad oedd y Llywodraeth yn teimlo y gallai hi gydweithio â'r pwyllgor o ran amserlennu ei dadl hi, er mwyn rhoi cyfle inni gael trosolwg mwy cydgysylltiedig o'r drefn gyllido ar gyfer gofal cymdeithasol. Fe glywom ni dystiolaeth gref yng ngwaith y pwyllgor fod dryswch ar raddfa eang am y system sydd gennym ni, ac mi ddywedwyd wrthym ni y byddai'n amhosibl creu system fwy cymhleth, hyd yn oed pe bai rhywun yn trio gwneud hynny. Nid yw dadl ddarniog ar system neu gyfundrefn ddarniog yn mynd i ddod â'r eglurder sydd ei angen arnom o ran y pwnc pwysig hwn. Felly, rydw i wedi gwneud y pwynt ein bod ni wedi colli cyfle, rydw i'n meddwl, ac rydw i'n gwybod bod y Trefnydd yma, mewn capasiti arall, yn mynd i ymateb i'r ddadl fel y Gweinidog Cyllid, ond rydw i jest eisiau dweud fy mod i'n fwy na pharod i edrych ar unrhyw ddulliau mwy creadigol i ddefnyddio amser y lle yma yn fwy effeithiol ac yn fwy effeithlon efallai yn y dyfodol. Nawr, fe glywodd y pwyllgor, er bod gwariant ar ofal cymdeithasol wedi'i ddiogelu mewn termau cymharol, fod gwariant y pen ar bobl dros 65 oed wedi gostwng yn sylweddol, yn rhannol oherwydd bod y boblogaeth hŷn yn cynyddu. Mae'r pwyllgor yn pryderu, oni bai bod camau'n cael eu cymryd, y bydd y pwysau parhaus yma ar gyllidebau gofal cymdeithasol, yn sgil galw cynyddol, yn arwain yn y pen draw at ddarpariaeth annigonol o wasanaethau ar gyfer pobl hŷn. Mae'r pryder o ran y pwysau cynyddol hwn yn cael ei gymhlethu ymhellach gan ein dibyniaeth ar y rôl amhrisiadwy y mae'r 370,000 o ofalwyr di-dâl, neu ofalwyr gwirfoddol yn ei chwarae - cyfraniad, gyda llaw, sydd werth dros £8 biliwn y flwyddyn i economi Cymru, yn ôl amcangyfrifon. Ac mi hoffwn i gydnabod y rôl hanfodol hon, ac ailadrodd ein barn ni, er mor werthfawr yw'r cyfraniad hwnnw, wrth gwrs, nad yw dibynnu ar ofalwyr di-dâl yn gynaliadwy yn y tymor hirach. Nawr, mae ein hadroddiad yn pwysleisio ein pryder ynghylch a yw'r asesiadau y mae gan ofalwyr hawl iddyn nhw o dan y Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu cynnal, ac, ble y maen nhw'n cael eu cynnal, a yw anghenion yn cael eu hasesu'n gywir. Mae'r cymorth a roddir i ofalwyr yn hanfodol, ac roedd y pwyllgor yn pryderu am y dull o gynnal asesiadau. Fe wnaethom ni argymell y dylai Llywodraeth Cymru gynnal adolygiad o asesiadau gofalwyr er mwyn gwerthuso a yw'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant yn cryfhau'r cymorth sy'n cael ei roi i ofalwyr. Ac rwy'n falch bod yr adolygiad hwn wedi dechrau ym mis Tachwedd, ac rwy'n edrych ymlaen at weld ei gasgliadau. Fe glywodd y pwyllgor bryderon hefyd ynghylch pwysau ariannol a phwysau staffio yn y sector gofal. Roeddem ni'n pryderu i glywed bod darparwyr gofal cartref, mewn rhai achosion, yn ymateb drwy roi contractau yn ôl i awdurdodau lleol, gan nad ydyn nhw yn ariannol hyfyw ar lefelau'r ffioedd sy'n cael eu talu iddyn nhw. Fel sydd wedi'i nodi yn ein hadroddiad, mae'n hanfodol felly fod y contractau sy'n cael eu rhoi gan awdurdodau lleol yn realistig, a hynny er mwyn osgoi unrhyw gynnydd mewn angen sydd heb ei ddiwallu, a fyddai wedyn, yn ei dro, yn rhoi pwysau cynyddol ar y gwasanaeth iechyd cenedlaethol.