English: I'm grateful for the opportunity to address the amendments related to the lowering of the voting age. Before I do that, it's worth reminding ourselves why these legislative proposals to lower the voting age are before you in this Bill. This has been a long time coming. In the fourth Assembly, in May 2013, a clear majority of Members voted in favour of reducing the voting age. In November 2014, the then Llywydd, Rosemary Butler, launched a consultation on whether 16 and 17-year-olds should be entitled to vote. Over 10,000 young people from across Wales took part in that consultation, with a majority agreeing that the voting age should be lowered. Therefore, when powers over our devolved elections were transferred to Wales in 2017, the Commission agreed to explore the change in franchise, with the aim of ensuring that more young people would engage with our democracy. The results of the consultation undertaken by the Assembly Commission on creating a Senedd for Wales showed that a majority - 59 per cent - of respondents agreed that the voting age should be lowered to 16. That majority increased to 81 per cent among the respondents who said that they were below 18 years of age. And, of course, in October of last year, the Assembly agreed to allow the Assembly Commission to introduce a Bill that would extend the franchise for Assembly elections. I believe that lowering the voting age to 16 will empower 16 and 17-year-olds to vote at Welsh general elections, giving them a voice on decisions that will define their future. It will help to nurture good citizenship in young people and give an impetus to improve citizenship education. It builds on the work that we have done to establish the first Welsh Youth Parliament in this place. The evidence available supports our hope that more will vote in the longer term. Voting is a habit for many and an earlier experience of it may lead individuals to maintaining that habit. For all these reasons, I urge Members to oppose amendments 101, 114, 116 to 123, and 125 to 129, and 165 - all of them tabled in the name of Caroline Jones. Those amendments would prevent extending the franchise so that 16 and 17-year-olds would be able to vote in Senedd elections. I now turn to David Melding's amendments, starting with amendments 270 and 273 relating to the duty to provide citizenship education. As I've previously outlined, in order to ensure that young people are encouraged and supported to exercise their new right to vote, any decision to reduce the voting age to 16 would have to come hand in hand with appropriate education in relation to citizenship and politics, and public awareness of those rights would need to be increased. The Constitutional and Legislative Affairs Committee stated that they were, likewise, 'convinced of the need for adequate awareness-raising and education for the proper implementation of the Bill.' The Bill does not include specific duties on either the Welsh Government or providers of education to promote the awareness of the franchise for Assembly elections. This reflects the fact that Welsh Ministers had publicly stated their commitment to providing such education and awareness, and concerns that statutory duties could inadvertently restrict the Welsh Government in taking these matters forward. However, it's a matter for the Assembly to determine whether specific duties, as provided for by amendments 270 and 273, are appropriate. I remain confident that the measures that we - the Commission, in partnership with the Welsh Government and others - are putting in place are raising awareness and providing the necessary education to allow the Bill to be implemented effectively, and that those measures will bear fruit and will be effective. We have heard those outlined by the Counsel General this afternoon. I am confident that that work is ongoing in an effective manner, which will meet the need to raise awareness for 2021. I refer now to David Melding's amendments related to the date on which changes to the franchise should come into force. Those are amendments 274 and 276. I understand that some Members wish to see a common franchise for Wales to avoid any risk of a difference in the franchise for local elections and Assembly elections. David Melding has expressed his concern about reducing the voting age for Assembly elections prior to the corresponding change for local government elections. As we've heard, the Welsh Government intends to address that in the near future through the local government Bill. I have some sympathy with David Melding's amendments, which provide for the enfranchisement of 16 and 17-year-olds to only come into force when the Senedd enacts legislation to lower the voting age for local government elections in Wales to 16. But the intention of the Assembly Commission policy is to lower the voting age to 16 for the 2021 Assembly elections. Delaying the extension of the franchise for 16 and 17-year-olds would not give the electoral community the time it needs to prepare for the changes to the franchise in time for the 2021 Assembly elections, beginning, of course, with the annual canvass in July 2020. If we were to wait for the local government franchise changes to take effect, namely the content of David Melding's amendments, then it's most likely that the first experience of 16 and 17-year-olds of voting in an election would be in local government elections in 2022. In that context, I would like to remind Members that the expert panel, chaired by Laura McAllister, stated that introducing the change in the higher salience election first is more likely to be an effective way of starting the policy of lowering the voting age. I therefore encourage Members to reject amendments 274 and 276, in the name of David Melding, to ensure that the Welsh general election of 2021 will be the first to enfranchise 16 and 17-year-olds. Finally, I urge Members to support amendments 11 and 15 to 20, tabled in my name. These are minor drafting amendments to provide clarity in the Welsh version of the Bill, and they do not change the English text of the Bill at all. Thank you.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i fynd i'r afael â'r gwelliannau sy'n ymwneud â gostwng yr oedran pleidleisio. Cyn gwneud hynny, mae'n werth, efallai, atgoffa ein hunain pam fod y cynigion deddfwriaethol hyn i ostwng yr oedran pleidleisio ger eich bron yn y Bil heddiw. Mae hyn wedi bod ar y gweill ers tro. Yn y pedwerydd Cynulliad, ym mis Mai 2013, pleidleisiodd mwyafrif clir o'r Aelodau o blaid gostwng yr oedran pleidleisio. Ym mis Tachwedd 2014, lansiodd y Llywydd ar y pryd hynny, Rosemary Butler, ymgynghoriad ynghylch a ddylai fod gan bobl ifanc 16 ac 17 oed yr hawl i bleidleisio. Cymerodd dros 10,000 o bobl ifanc o bob rhan o Gymru ran yn yr ymgynghoriad, gyda'r mwyafrif yn cytuno y dylai'r oedran pleidleisio gael ei ostwng. Felly, pan drosglwyddwyd y pŵer dros ein hetholiadau datganoledig i Gymru yn 2017, cytunodd y Comisiwn i archwilio'r newid yn yr etholfraint, gyda'r nod bod mwy o bobl ifanc yn cymryd rhan yn ein democratiaeth ni yma. Roedd canlyniadau ymgynghoriad Comisiwn y Cynulliad ar greu Senedd i Gymru yn dangos bod y mwyafrif - 59 y cant - o'r ymatebwyr yn cytuno y dylid gostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed. Roedd y mwyafrif hwnnw yn cynyddu i 81 y cant ymhlith yr ymatebwyr a ddywedodd eu bod nhw o dan 18 oed. Ac, wrth gwrs, ym mis Hydref y llynedd, cytunodd y Cynulliad yma i ganiatáu i Gomisiwn y Cynulliad gyflwyno Bil a fyddai'n ymestyn yr etholfraint ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. Rydw i o'r farn y bydd gostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed yn rhoi'r hawl i bobl ifanc 16 ac 17 oed bleidleisio yn etholiadau cyffredinol Cymru, gan roi llais iddyn nhw mewn penderfyniadau a fydd yn diffinio eu dyfodol nhw. Bydd yn helpu i feithrin dinasyddiaeth dda mewn pobl ifanc ac yn rhoi hwb i wella addysg dinasyddiaeth. Mae'n adeiladu ar y gwaith rydyn ni wedi ei wneud i sefydlu'r Senedd Ieuenctid Cymru gyntaf erioed yn y lle yma. Mae'r dystiolaeth sydd ar gael yn hwb i'n gobeithion y gall annog rhagor i bleidleisio dros y tymor hir. Mater o arfer yw pleidleisio i nifer, a gall cael profiad cynharach ohono arwain unigolion i gadw at yr arfer hwnnw. Am yr holl resymau yma, rwy'n annog yr Aelodau i wrthwynebu gwelliannau 101, 114, 116 i 123 a 125 i 129, a 165 - y cyfan ohonyn nhw wedi eu cyflwyno gan Caroline Jones. Fe fyddai'r gwelliannau hynny yn atal ymestyn yr etholfraint er mwyn i bobl ifanc 16 ac 17 oed allu pleidleisio yn etholiadau'r Senedd. Rwy'n troi nawr at welliannau David Melding, gan ddechrau gyda gwelliannau 270 a 273, y rheini'n ymwneud â'r ddyletswydd i ddarparu addysg dinasyddiaeth. Fel yr wyf wedi ei amlinellu'n flaenorol, er mwyn sicrhau bod pobl ifanc yn cael eu hannog a'u cefnogi i ddefnyddio eu hawl newydd i bleidleisio, byddai'n rhaid i benderfyniad i ostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed ddod law yn llaw ag addysg briodol mewn perthynas â gwleidyddiaeth a dinasyddiaeth, a byddai'n rhaid codi ymwybyddiaeth y cyhoedd i'r hawliau newydd yma. Dywedodd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol ei fod, yn yr un modd, 'yn argyhoeddedig o'r angen am addysg ddigonol a gwaith i godi ymwybyddiaeth er mwyn gweithredu'r Bil yn briodol.' Nid yw'r Bil yn cynnwys dyletswyddau penodol ar Lywodraeth Cymru na darparwyr addysg i hyrwyddo ymwybyddiaeth o'r etholfraint ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. Mae hyn yn adlewyrchu'r ffaith bod Gweinidogion Llywodraeth Cymru wedi datgan yn gyhoeddus eu hymrwymiad i ddarparu addysg ac ymwybyddiaeth o'r fath, a phryderon y gallai dyletswyddau statudol gyfyngu ar Lywodraeth Cymru yn anfwriadol wrth fwrw ymlaen â'r mater yma. Serch hynny, mater i'r Cynulliad yw penderfynu a yw dyletswyddau penodol, fel y darperir ar eu cyfer gan welliannau 270 a 273, yn briodol. Rwy'n parhau'n hyderus y bydd y mesurau yr ydyn ni - y Comisiwn, mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru ag eraill - yn eu rhoi ar waith yn codi ymwybyddiaeth ac yn darparu'r addysg angenrheidiol i alluogi'r Bil i gael ei weithredu'n effeithiol, a bod y mesurau hynny yn mynd i ddwyn ffrwyth yn effeithiol. Rŷn ni wedi clywed y rheini'n cael eu hamlinellu gan y Cwnsler Cyffredinol y prynhawn yma, a dwi'n hyderus bod y gwaith yna yn mynd yn ei flaen mewn ffordd effeithiol a fydd yn cwrdd â'r angen i godi ymwybyddiaeth ar gyfer 2021. Cyfeiriaf, felly, at welliannau David Melding sy'n ymwneud â'r dyddiad y dylai'r newidiadau i'r etholfraint ddod i rym. Gwelliannau 274 a 276 yw'r rheini. Dwi'n deall bod rhai Aelodau am weld yr un etholfraint gyffredin ar gyfer Cymru ac osgoi unrhyw risg o wahaniaeth yn yr etholfraint ar gyfer etholiadau lleol ac etholiadau'r Cynulliad. Mae David Melding wedi mynegi ei bryder am ostwng yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau'r Cynulliad cyn i'r newid cyfatebol ddigwydd ar gyfer etholiadau llywodraeth leol. Fel rŷn ni wedi clywed, mae Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, yn bwriadu mynd i'r afael â hynny yn y dyfodol agos drwy'r Bil llywodraeth leol. Mae gen i rywfaint o gydymdeimlad, wrth gwrs, â gwelliannau David Melding, sy'n darparu mai dim ond pan fydd y Senedd yn deddfu i ostwng yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru i 16 y dylai'r etholfraint i bobl ifanc 16 ac 17 ddod i rym ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. Ond bwriad polisi Comisiwn y Cynulliad yw gostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn 2021. Ni fyddai gohirio'r etholfraint i bobl ifanc 16 ac 17 oed yn rhoi digon o amser i'r gymuned etholiadol baratoi ar gyfer y newidiadau i'r etholfraint erbyn etholiadau'r Cynulliad yn 2021, sy'n dechrau, wrth gwrs, gyda'r ganfas flynyddol ym mis Gorffennaf 2020. Pe baem yn aros i'r newidiadau i etholfraint llywodraeth leol ddod i rym, sef cynnwys y gwelliannau oddi wrth David Melding, yna mae e'n fwyaf tebygol mai profiad cyntaf pobl ifanc 16 ac 17 oed o bleidleisio mewn etholiad fyddai etholiadau llywodraeth leol 2022. Yn y cyd-destun hynny, dwi angen atgoffa Aelodau fod panel arbenigol Laura McAllister wedi dweud bod cyflwyno newid yn yr etholiadau mwyaf amlwg yn gyntaf yn fwy tebygol o fod y ffordd fwyaf effeithiol o ddechrau'r polisi o ostwng yr oedran pleidleisio. Felly, dwi'n annog yr Aelodau i wrthod gwelliannau 274 a 276, yn enw David Melding, er mwyn cadarnhau taw etholiad cyffredinol Cymru 2021 fydd y cyntaf i gyflwyno'r bleidlais i bobl ifanc 16 ac 17 oed. Yn olaf, dwi'n annog yr Aelodau i gefnogi gwelliannau 11 ac 15 i 20, a gyflwynwyd yn fy enw i. Mân welliannau drafftio yw'r rhain i wneud y fersiwn Gymraeg o'r Bil yn gliriach, ac nid ydynt yn newid testun Saesneg y Bil o gwbl. Diolch.