English: The report, to which I responded earlier this month - and, as David Melding said, was one of the first things I did when I took over this portfolio - is a very welcome addition to the body of knowledge that is developing as we take the steps to make sure that we can ensure that people are safe when they live in a high-rise building, right down to actually what a high-rise building is and what the height that constitutes the particular issue is. I've had quite a few discussions in the short time I've been in portfolio, and I know that my predecessor, Rebecca Evans, had a number of discussions before about whether it is in fact the height or the make-up or whatever of the building that matters, and the escape routes and the class of occupants and all those sorts of things. As Dame Judith Hackitt indicated in her report, 'Building a Safer Future', an effective and coherent system is the key to that assurance. Dame Judith's report was commissioned by the UK Government but we absolutely recognise the picture it paints. What we're doing now is to consider whether and how the recommendations are right in a Welsh context. It's essential, therefore, that our decisions and any legislative changes we bring forward in due course and the system they underpin add up to something real and coherent, something that makes a real difference to people's lives and to their well-being, as every Member who's contributed has said. That means improving design in construction processes, clarifying responsibilities, ensuring compliance both during a build and post occupation, and the ongoing safety of high-rise buildings in Wales, and it also means a strong enforcement regime wherever necessary. I will just address very briefly the issue about the front doors - only to say there is an ongoing issue with that. I'm very aware of it. I've already had some discussions on that, and the expert group is also aware of it. There are some issues around insurance and so on that are also complex that I know the committee picked up. So, we are very much aware of that. I don't have an answer to it at the moment, but we're very aware of it and it's part of what we're looking at. I did meet the ministerial expert group last week for the first time. That group brings together a range of expertise, including developers, building control bodies, architects, social landlords, fire safety professionals, the Health and Safety Executive and various sector representatives. They've heard from both UK and Scottish Government representatives, the Building Research Establishment and technical experts, and as a consequence of the group's expert input we are on track to produce what we call a road map, which will give shape and coherence to our approaches to the problems that Dame Judith's report described. So, they've had their penultimate meeting, which is the one that I attended just to meet them, and then they'll have their last meeting very shortly. So, we'll have the road map very shortly after that - certainly by the end of the summer term, but I'm hoping by what the Government calls 'spring'; let's hope that's May - as soon as possible. They're very committed people. They put a lot of personal time in over the Christmas recess to produce the interim stuff that they were dealing with at their penultimate meeting. So, I'm confident that we will have that at pace. I also wanted to give more of a feel for where we are now. We're working alongside partners in local government and the third sector to identify the number and particulars of all tall residential buildings in Wales. That proved a much more difficult task than you'd expect, particularly in the private sector, but we do now have much stronger and more reliable data. We've shared the information via the Welsh Local Government Association to ensure that we're in a more robust position in terms of the information that is held and built on. Just anecdotally, Deputy Presiding Officer, I'm told that, in the end, we had to just send people out to have a look to see where tall things were because there was actually no register. So, that's a piece of information we now have. But that information, of course, only takes you so far. Three tall buildings in the social sector and 12 in the private sector were found to be clad in aluminium composite material, or ACM, the particular cladding that caused the difficulty in the rapid spread of fire at Grenfell Tower. The Welsh Government has worked closely and effectively with building owners and developers to ensure that responsible decisions have been taken. As it stands, work has either been completed on, or is in train to remove and replace the cladding on all but two of those buildings. In the case of the outstanding two, large-scale tests have been recommended on the exact nature of the cladding and its performance and the developer has committed to complying with any subsequent recommendations and is keeping us appraised of process. So, we're very pleased that that is ongoing at some pace. In the discussions with my predecessor, Rebecca Evans, developers and owners signalled that they would do the right thing by the residents. We made abundantly clear that the Welsh Government did not want to see the cost of that work passed on to residents. I'm pleased to see that residents are not being asked to bear the cost of removing and replacing ACM. That's obviously the right decision, which we welcome, and will doubtless come as a relief to people who bought or live in those particular buildings. In terms of new or future buildings, we've consulted on banning combustible materials altogether. My officials are currently analysing the responses and undertaking the necessary impact assessment work on the consultation that's come back. Whilst a ban is intended to add further protection, obviously I understand that builders and insurers are already taking practical steps to ensure new buildings are not developed using combustible cladding, but there obviously is a massive retrofit issue as well. There are, of course, as many people have said, complicated issues that go far beyond the ACM cladding issue. Officials continue to work closely with counterparts in local government and the fire and rescue services to take on a casework approach to buildings about which other concerns have been identified. Bringing together key players is one area from which we continue to learn, and, like the committee's report, that experience will understand and develop sound systems to enhance their safety. In responding to the ELGC committee report I've been keen to accept recommendations wherever possible and to ensure that these are factored into the work of the expert group. Dame Judith was very clear about the need for a coherent, rather than a cherry-picking, approach to implementing a whole-system change, and we are very keen to do that, because we know that, at the moment, there are a set of regulations and obviously the problem is that there are gaps, and then some things fall into those gaps, so that whole-system, coherent approach is essential so that those gaps are eradicated. The expert group completely get that. They've confirmed that the current system is, in their view, fragmented, complex and ineffective. We will be overhauling it. We must do that if we are to keep people safe from the sorts of fires that we saw at Grenfell, or indeed any kind of fire. In terms of the time, I think it's best - . We have to get this legislation right, so we don't want to do something at pace that we then miss one of the gaps. So, we want to get the right combination of taking enough time to ensure that we have covered off a coherent, system approach and the pace necessary. So, I want to be able to say that we can do it within this Assembly term - we certainly would love to - but I think it's very important to get the system right, so to make sure that we have covered off all other gaps that exist in the current legislation and we've explored all the possibilities. So, I'm not going to commit to that other than to say I share the ambition, but whether or not we'll be able to do that, I don't know. But it is very important, and I make no apology, that we get the practical application right and then enshrine that in the legislation. We want to have all the appropriate consultations with key players, of course, including the views and voices of residents. We want to be clear, as I said, about the nature of the buildings in scope. Height alone is not necessarily the only issue. There are other risks posed to different groups. So, it's clear, isn't it, that a nursing home, for example, at only two storeys will have particular difficulties and might need particular fire protections that an ordinary residential domestic building might not need and so on. So, there are obviously more complex issues than simply height, although height continues to play an issue. So, as I said, I expect to receive that in the early spring. We'll be giving thorough consideration to their recommendations, and I am clear that there will be no delay between their report and our response that isn't necessary to just make sure that we've got, to use the colloquialism, our ducks in a row. I'm very happy to accept David Melding's recommendation that I keep Members fully informed via the committee and, Deputy Presiding Officer, via the floor of the Senedd. My officials will develop a programme plan and timeline as we consult and implement short, medium and long-term proposals to demonstrate our commitment. I'm very clear about the importance of this work in ensuring we get it right. My portfolio includes housing, planning and responsibility for fire policy, so I'm committed to using the breadth of the portfolio to oversee and implement the wide-ranging agenda, bringing together the various components to ensure that the system in Wales is clear and effective and enhances safety in the right way. In that regard, I reiterate my welcome for the ELGC committee report and its part in informing the key decisions and actions we take, and, as I said, I will of course continue to update Assembly Members on the progress that we make. Diolch yn fawr.
Welsh: Mae'r adroddiad, yr ymatebais iddo yn gynharach y mis hwn - ac fel y dywedodd David Melding, dyna oedd un o'r pethau cyntaf a wneuthum pan gefais y portffolio hwn - yn ychwanegiad sydd i'w groesawu'n fawr i'r corff o wybodaeth sy'n datblygu wrth inni roi camau ar waith i wneud yn siŵr y gallwn sicrhau bod pobl yn ddiogel pan fyddant yn byw mewn adeilad uchel iawn, gan gynnwys beth yw adeilad uchel iawn mewn gwirionedd ac ar ba uchder y mae'r problemau penodol hyn yn codi. Cefais gryn dipyn o drafodaethau yn yr amser byr y bûm yn y portffolio hwn, a gwn fod fy rhagflaenydd, Rebecca Evans, wedi cael nifer o drafodaethau o'r blaen pa un ai uchder neu gyfansoddiad neu beth bynnag yr adeilad sy'n bwysig, a'r llwybrau dianc a dosbarth y meddianwyr a'r holl bethau felly. Fel y nododd y Fonesig Judith Hackitt yn ei hadroddiad, 'Building a Safer Future', system effeithiol a chydlynol yw'r allwedd i'r sicrwydd hwnnw. Comisiynwyd adroddiad y Fonesig Judith gan Lywodraeth y DU, ond rydym yn adnabod y darlun y mae'n ei baentio yn iawn. Yr hyn a wnawn yn awr yw ystyried a yw'r argymhellion yn gywir mewn cyd-destun Cymreig. Mae'n hanfodol, felly, fod ein penderfyniadau ac unrhyw newidiadau deddfwriaethol a gyflwynwn maes o law a'r system y maent yn sail iddi yn cyflawni rhywbeth real a chydlynol, rhywbeth sy'n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau pobl ac i'w lles, fel y mae pob Aelod a gyfrannodd wedi dweud. Mae hynny'n golygu gwella dylunio mewn prosesau adeiladu, egluro cyfrifoldebau, sicrhau cydymffurfiaeth yn ystod gwaith adeiladu ac ar ôl i bobl symud i mewn, a diogelwch parhaus adeiladau uchel iawn yng Nghymru, ac mae hefyd yn golygu cyfundrefn orfodi gref lle bynnag y bo angen. Rwyf am ymdrin yn fyr iawn â mater y drysau ffrynt - dim ond i ddweud bod yna gwestiwn yn dal i fod ynglŷn â hynny. Rwy'n ymwybodol iawn ohono. Rwyf eisoes wedi cael trafodaethau ar hynny, ac mae'r grŵp arbenigol yn ymwybodol ohono hefyd. Ceir rhai problemau ynghylch yswiriant ac ati sydd hefyd yn gymhleth a gwn fod y pwyllgor wedi mynd ar drywydd y rheini. Felly, rydym yn ymwybodol iawn o hynny. Nid oes gennyf ateb iddo ar hyn o bryd, ond rydym yn ymwybodol iawn ohono ac mae'n rhan o'r hyn rydym yn edrych arno. Cyfarfûm â grŵp arbenigol y Gweinidog yr wythnos diwethaf am y tro cyntaf. Mae'r grŵp hwnnw'n dod ag ystod o arbenigedd ynghyd, gan gynnwys datblygwyr, cyrff rheolaeth adeiladu, penseiri, landlordiaid cymdeithasol, gweithwyr proffesiynol diogelwch tân, yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch a chynrychiolwyr amrywiol o'r sector. Maent wedi clywed gan gynrychiolwyr o Lywodraeth y DU a Llywodraeth yr Alban, y Sefydliad Ymchwil Adeiladu ac arbenigwyr technegol, ac o ganlyniad i fewnbwn arbenigol y grŵp rydym ar y trywydd cywir i gynhyrchu'r hyn a alwn yn fap gwaith, a fydd yn rhoi ffurf a chydlyniant i'n dulliau o weithredu ar y problemau a ddisgrifiwyd gan adroddiad y Fonesig Judith. Felly, maent wedi cael eu cyfarfod olaf ond un, sef yr un a fynychais er mwyn eu cyfarfod, ac yna byddant yn cael eu cyfarfod olaf cyn bo hir. Felly, bydd gennym fap gwaith yn fuan iawn ar ôl hynny - yn sicr erbyn diwedd tymor yr haf, ond rwy'n gobeithio erbyn yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei alw'n 'wanwyn'; gadewch inni obeithio mai mis Mai fydd hynny - cyn gynted â phosibl. Maent yn bobl ymroddedig iawn. Rhoesant lawer o'u hamser eu hunain i'r gwaith dros doriad y Nadolig i gynhyrchu'r pethau interim roeddent yn ymdrin â hwy yn eu cyfarfod olaf ond un. Felly, rwy'n hyderus y cawn hwnnw'n gyflym. Hefyd, roeddwn am roi mwy o deimlad o ble'r ydym yn awr. Rydym yn gweithio ochr yn ochr â phartneriaid llywodraeth leol a thrydydd sector i nodi nifer a manylion yr holl adeiladau preswyl uchel yng Nghymru. Roedd honno'n dasg anoddach o lawer nag y byddech yn ei ddisgwyl, yn enwedig yn y sector preifat, ond bellach mae gennym ddata llawer mwy cadarn a mwy dibynadwy. Rydym wedi rhannu'r wybodaeth drwy gyfrwng Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru er mwyn sicrhau ein bod mewn sefyllfa fwy cadarn o ran y wybodaeth a gedwir ac yr adeiladir arni. Yn anecdotaidd, Ddirprwy Lywydd, dywedir wrthyf, yn y pen draw, ein bod wedi gorfod anfon pobl allan i edrych i weld lle'r oedd pethau tal am nad oedd cofrestr ar gael mewn gwirionedd. Felly, mae honno'n wybodaeth sydd gennym bellach. Ond nid yw'r wybodaeth honno, wrth gwrs, ond yn mynd â chi beth o'r ffordd. Gwelwyd bod tri adeilad tal yn y sector cymdeithasol a 12 yn y sector preifat wedi eu gorchuddio mewn deunydd cyfansawdd alwminiwm, neu ACM, y cladin penodol a achosodd yr anhawster o ran lledaeniad cyflym y tân yn Nhŵr Grenfell. Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithio'n agos ac yn effeithiol gyda pherchnogion adeiladau a datblygwyr i sicrhau bod penderfyniadau cyfrifol wedi'u gwneud. Fel y mae, mae'r gwaith naill ai wedi'i gwblhau, neu mae ar y gweill ar dynnu ac ailosod cladin ar bob un ond dau o'r adeiladau hynny. Yn achos y ddau sydd ar ôl, argymhellwyd y dylid cynnal profion ar raddfa fawr ar union natur y cladin a'i berfformiad ac mae'r datblygwr wedi ymrwymo i gydymffurfio ag unrhyw argymhellion dilynol ac mae'n rhoi gwybod inni am gynnydd y broses. Felly, rydym yn falch iawn fod hynny'n digwydd yn gyflym. Yn y trafodaethau gyda fy rhagflaenydd, Rebecca Evans, dynododd datblygwyr a pherchenogion y byddent yn gwneud y peth iawn ar gyfer y trigolion. Fe'i gwnaethom yn glir iawn nad oedd Llywodraeth Cymru am weld cost y gwaith hwnnw'n cael ei drosglwyddo i breswylwyr. Rwy'n falch o weld na ofynnir i breswylwyr ysgwyddo'r gost o dynnu ac ailosod cladin ACM. Dyna yw'r penderfyniad cywir, mae'n amlwg, ac rydym yn ei groesawu, a bydd yn rhyddhad i'r bobl sydd wedi prynu'r adeiladau penodol hynny neu sy'n byw ynddynt. O ran adeiladau newydd neu yn y dyfodol, rydym wedi ymgynghori ar wahardd deunyddiau llosgadwy yn gyfan gwbl. Ar hyn o bryd mae fy swyddogion yn dadansoddi'r ymatebion ac yn ymgymryd â'r gwaith asesu effaith angenrheidiol ar yr adborth ymgynghori sydd wedi dod yn ôl. Er y bwriedir gosod gwaharddiad er mwyn ychwanegu rhagor o ddiogelwch, rwy'n deall wrth gwrs fod adeiladwyr ac yswirwyr eisoes yn cymryd camau ymarferol i sicrhau nad yw adeiladau newydd yn cael eu datblygu gan ddefnyddio cladin llosgadwy, ond yn amlwg mae cwestiwn anferth yn codi ynghylch ôl-osod yn ogystal. Wrth gwrs, fel y dywedodd llawer o bobl, ceir materion cymhleth sy'n mynd ymhell y tu hwnt i broblem cladin ACM. Mae swyddogion yn parhau i weithio'n agos gyda chymheiriaid llywodraeth leol a'r gwasanaethau tân ac achub i fabwysiadu dull gwaith achos o weithredu ar adeiladau y nodwyd pryderon eraill yn eu cylch. Un maes rydym yn dal i ddysgu ohono yw dod â gweithredwyr allweddol at ei gilydd, ac fel adroddiad y pwyllgor, bydd y profiad hwnnw'n deall ac yn datblygu systemau cadarn i wella eu diogelwch. Wrth ymateb i adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, rwyf wedi bod yn awyddus i dderbyn argymhellion lle bynnag y bo modd ac i sicrhau bod y rhain yn cael eu hystyried yng ngwaith y grŵp arbenigol. Roedd y Fonesig Judith yn glir iawn ynghylch yr angen am ddull sy'n gydlynol, yn hytrach na dull sy'n dewis a dethol, o gyflawni newid system gyfan, ac rydym yn awyddus iawn i wneud hynny, oherwydd gwyddom ar hyn o bryd fod yna gyfres o reoliadau ac yn amlwg, y broblem yw bod yna fylchau, a bydd rhai pethau'n disgyn i'r bylchau hynny, fel bod dull cydlynol, system gyfan yn hanfodol er mwyn dileu'r bylchau hynny. Mae'r grŵp arbenigol yn deall hynny'n iawn. Maent wedi cadarnhau bod y system bresennol yn dameidiog, yn gymhleth ac yn aneffeithiol yn eu barn hwy. Byddwn yn ei thrawsnewid. Rhaid inni wneud hynny os ydym yn mynd i gadw pobl yn ddiogel rhag y mathau o danau a welsom yn Grenfell, neu unrhyw fath o dân yn wir. O ran yr amser, credaf ei bod yn well - . Rhaid inni gael y ddeddfwriaeth hon yn iawn, felly nid ydym am wneud rhywbeth yn gyflym a'n bod yn methu un o'r bylchau wedyn. Felly, rydym am gael y cyfuniad cywir o gymryd digon o amser i sicrhau ein bod wedi cwmpasu dull system sy'n gydlynol a'r cyflymdra angenrheidiol. Felly, hoffwn allu dweud y gallwn ei wneud o fewn tymor y Cynulliad hwn - yn sicr byddem wrth ein bodd - ond mae'n bwysig iawn inni gael y system yn iawn er mwyn gwneud yn siŵr ein bod wedi llenwi'r holl fylchau eraill sy'n bodoli yn y ddeddfwriaeth bresennol, a'n bod wedi archwilio pob un o'r posibiliadau. Felly, nid wyf am ymrwymo i hynny heblaw dweud fy mod yn rhannu'r uchelgais, ond pa un a allwn wneud hynny ai peidio, nid wyf yn gwybod. Ond mae'n bwysig iawn, ac nid wyf yn ymddiheuro, ein bod yn cael y cymhwysiad ymarferol yn iawn ac yna'n ymgorffori hynny yn y ddeddfwriaeth. Rydym am gael yr holl ymgynghoriadau priodol gyda'r gweithredwyr allweddol, wrth gwrs, gan gynnwys safbwyntiau a lleisiau preswylwyr. Rydym am fod yn glir, fel y dywedais, ynglŷn â natur yr adeiladau. Nid uchder yw'r unig broblem o reidrwydd. Ceir risgiau eraill i wahanol grwpiau. Felly, mae'n amlwg, onid yw, y bydd cartref nyrsio, er enghraifft, sydd ond yn ddau lawr, yn wynebu anawsterau penodol a gallai fod angen amddiffyniadau tân arbennig na fydd eu hangen o bosibl ar adeilad domestig preswyl cyffredin ac ati. Felly, mae'n amlwg fod yna faterion mwy cymhleth nag uchder yn unig yn codi, er bod uchder yn parhau i fod yn broblem. Felly, fel y dywedais, rwy'n disgwyl cael yr adroddiad hwnnw yn y gwanwyn cynnar. Byddwn yn rhoi ystyriaeth drylwyr i'w argymhellion, ac rwy'n glir na fydd unrhyw oedi rhwng eu hadroddiad a'n hymateb na fydd ei angen i wneud yn siŵr fod ein tŷ mewn trefn os caf ddefnyddio'r ymadrodd. Rwy'n hapus iawn i dderbyn argymhelliad David Melding fy mod yn rhoi gwybod i'r Aelodau am unrhyw ddatblygiadau drwy'r pwyllgor ac ar lawr y Senedd, Ddirprwy Lywydd. Bydd fy swyddogion yn datblygu cynllun rhaglen a llinell amser wrth inni ymgynghori a gweithredu argymhellion tymor byr, tymor canolig a hirdymor i ddangos ein hymrwymiad. Rwy'n glir iawn ynglŷn â phwysigrwydd y gwaith hwn i sicrhau ein bod yn ei gael yn iawn. Mae fy mhortffolio yn cynnwys tai, cynllunio a chyfrifoldeb am bolisi tân, felly rwy'n ymrwymedig i ddefnyddio hyd a lled y portffolio i oruchwylio a gweithredu'r agenda bellgyrhaeddol, gan ddwyn ynghyd y gwahanol elfennau i sicrhau bod y system yng Nghymru yn glir ac yn effeithiol ac yn gwella diogelwch yn y ffordd iawn. Yn hynny o beth, hoffwn ailadrodd fy nghroeso i adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau a'i ran yn llywio'r penderfyniadau allweddol a'r camau a gymerwn, ac fel y dywedais wrth gwrs, byddaf yn parhau i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Cynulliad ar y cynnydd a wnawn. Diolch yn fawr.