English: Can I thank the economy and skills committee for producing this excellent report and its attempt to analyse what constitutes the foundational economy? I would also like to note the Government's overall positive response to the recommendations made. I believe that what comes out of this report is the clear need to define what constitutes the foundational economy. Perhaps a fair description could be said to be the activities that provide the essential goods and services to sustain everyday life, this regardless of the social status of the consumers. The delivery functions would be carried out be a number of local participants - local authorities, health, education, welfare services and local infrastructure projects - together with utility providers. All should be major contributors to the foundational economy. If we add to these food production and processing, together with the retail and distribution, perhaps we have a complete picture of what we would call the foundational economy. So, how do we make sure that these constituent parts are brought together to sustain a particular locality? Well, this in itself begs the question of on what form would any particular locality be based - local area authorities, local regions, or some other carefully defined geographical entity? One of the stark realities identified in the report is the lack of the skills needed within local authorities with regard to implementing local procurement policies. Does this mean we should move to larger entities in order to capture these skills, or does the Government create the funds so that these skills can be bought in or developed in-house by local authorities? Other factors affecting a well-structured, local procurement strategy are the difficulties in measuring outcomes and the sharing of best practice. So, will public services boards be instrumental in establishing the principles that govern the criteria for adoption by local anchor institutions and lead on establishing scrutiny boards to collect and analyse data for the foundational economy? There's little doubt that local procurement by the public sector will play, or to a large extent is already playing, a major role in creating a local foundational economy. Whilst the public sector will provide the anchor support for the foundational economy, manufacturing and food supply chains will also play a substantial part in making it work. Locally sourced food is not only desirable economically, it should also have the benefit of being fresh and, of course, would avoid long-haul transportation costs. Manufacturing on a local basis is more complicated due to the necessity of having economies of scale. These, of course, can be partly overcome by having a Wales-wide market or perhaps an export market to England and the rest of the UK, and even foreign exports. There's no doubt that the expansion of the foundational economy could bring many advantages, particularly to communities that have for far too long been locked in poor economic growth. I'm convinced that both the Minister and Deputy Minister for the economy are dedicated to improving the performance of the Welsh economy, but it is time that the Welsh Government begins to deliver on the many promises made over the last 20 years. The Welsh public demands as much.
Welsh: A gaf fi ddiolch i'r pwyllgor economi a sgiliau am gynhyrchu'r adroddiad rhagorol hwn a'i ymgais i ddadansoddi beth yw'r economi sylfaenol? Hoffwn nodi hefyd ymateb cyffredinol gadarnhaol y Llywodraeth i'r argymhellion a wnaed. Credaf mai'r hyn sy'n amlwg o'r adroddiad hwn yw'r angen clir i ddiffinio beth yw'r economi sylfaenol. Efallai y gellid dweud mai un disgrifiad teg yw'r gweithgareddau sy'n darparu'r nwyddau a'r gwasanaethau sy'n hanfodol i gynnal bywyd bob dydd, ni waeth beth fo statws cymdeithasol y defnyddwyr. Byddai'r swyddogaethau cyflenwi'n cael eu cyflawni gan nifer o gyfranogwyr lleol - awdurdodau lleol, iechyd, addysg, gwasanaethau lles a phrosiectau seilwaith lleol - ynghyd â darparwyr cyfleustodau. Dylai pob un ohonynt fod yn cyfrannu'n sylweddol at yr economi sylfaenol. Os ychwanegwn gynhyrchu a phrosesu bwyd at y rhain, ynghyd â manwerthu a dosbarthu bwyd, efallai fod gennym ddarlun cyflawn o'r hyn y byddem yn ei alw'n economi sylfaenol. Felly, sut rydym yn sicrhau bod y rhannau cyfansoddol hyn yn cael eu dwyn ynghyd i gynnal ardal benodol? Wel, mae hyn ynddo'i hun yn codi'r cwestiwn ynglŷn â pha ffurf a fyddai i unrhyw ardal benodol - ardaloedd awdurdodau lleol, rhanbarthau lleol, neu ryw endid daearyddol arall wedi'i ddiffinio'n ofalus? Un o'r gwirioneddau amlwg a nodwyd yn yr adroddiad yw prinder y sgiliau sydd eu hangen o fewn yr awdurdodau lleol mewn perthynas â gweithredu polisïau caffael lleol. A yw hyn yn golygu y dylem symud at endidau mwy o faint er mwyn sicrhau'r sgiliau hyn, neu a yw'r Llywodraeth yn creu'r cyllid fel y gall awdurdodau lleol brynu'r sgiliau o'r tu allan neu eu datblygu'n fewnol? Ffactorau eraill sy'n effeithio ar strategaeth gaffael leol wedi'i strwythuro'n dda yw'r anawsterau wrth fesur canlyniadau a rhannu arferion gorau. Felly, a fydd byrddau gwasanaethau cyhoeddus yn allweddol wrth sefydlu'r egwyddorion sy'n rheoli'r meini prawf ar gyfer mabwysiadu gan sefydliadau angori lleol ac yn arwain y gwaith o sefydlu byrddau craffu i gasglu a dadansoddi data ar gyfer yr economi sylfaenol? Nid oes fawr o amheuaeth fod caffael lleol gan y sector cyhoeddus yn mynd i chwarae, neu i raddau helaeth eisoes yn chwarae, rôl bwysig yn creu economi sylfaenol leol. Er y bydd y sector cyhoeddus yn darparu cymorth angori i'r economi sylfaenol, bydd cadwyni gweithgynhyrchu a chyflenwi bwyd hefyd yn chwarae rhan sylweddol yn y gwaith o wneud iddo weithio. Mae bwyd lleol nid yn unig yn ddymunol yn economaidd, dylai hefyd gael y fantais o fod yn ffres ac wrth gwrs, byddai'n osgoi costau cludo o bell. Mae gweithgynhyrchu ar sail leol yn fwy cymhleth oherwydd yr angen i gael arbedion maint. Gellir goresgyn y rhain yn rhannol wrth gwrs drwy gael marchnad i Gymru gyfan neu farchnad allforio i Loegr a gweddill y DU efallai, a hyd yn oed allforion tramor. Nid oes amheuaeth na allai ehangu'r economi sylfaenol ddod â llawer o fanteision yn ei sgil, yn enwedig i gymunedau sydd wedi'u caethiwo'n rhy hir o lawer gan dwf economaidd gwan. Rwy'n argyhoeddedig fod y Gweinidog a Dirprwy Weinidog yr economi wedi ymrwymo i wella perfformiad economi Cymru, ond mae'n bryd i Lywodraeth Cymru ddechrau cyflawni'r addewidion niferus a wnaed dros yr 20 mlynedd diwethaf. Mae'r cyhoedd yng Nghymru yn mynnu hynny.