English: Can I thank my colleague Jenny Rathbone for bringing this issue to the Senedd today? I think it clearly shows the importance of the issue and reaffirms that type 2 diabetes is a very serious problem across Wales. We know that type 2 diabetes impacts a startling number of families here in Wales. According to data published in 2019 by Diabetes UK, over 8 per cent of people aged 17 and over live with diabetes in Aneurin Bevan University Health Board, which serves my constituency. The vast majority of these cases are type 2. In real terms, this means that almost 40,000 families are directly affected, and the true number is likely to be even higher. Diabetes has a life-changing impact on people's lives, and we know, as Jenny Rathbone has made clear, that treating type 2 diabetes places an extraordinary strain on the NHS in Wales, not least at the present time. Not only are those suffering from type 2 diabetes more at risk from serious illness if infected with COVID, they're also placed at risk of suffering from other major health issues, including heart disease, stroke, kidney disease and sight loss. The difficulty of dealing with these complex problems for patients and practitioners alike cannot be understated. But we also know that there are things we can do to ease the burden. In the majority of cases, type 2 diabetes is preventable. Encouraging people to make healthier choices is the obvious first step, but more can and must be done. I'm proud to be the chair of the cross-party group on diabetes and of the work the cross-party group has achieved throughout the Senedd term. We'll be conducting our final meeting on how mental health is impacted by diabetes next week. In this role, I've been pleased to hear about the success of the Afan valley pilot, and I'll be waiting with interest to see how these successes can be replicated across Wales. Anything we can do to ensure fewer people are left suffering from this illness for the rest of their lives is crucial. Encouraging people to understand their personal risk is one step we can all take right now. In 2018, I was proud to hold an event at the Senedd for people to understand their risk of contracting type 2 diabetes. Sadly, it's not been possible to hold a similar event in the last year, but I would encourage anyone who wants to know more about their risk level to visit the Diabetes UK website, which has a selection of tools and resources available. I'd like to finish by quoting one of my constituents, Sarah Gibbs, who is living with type 2 diabetes. She has described the disease as 'relentless. It can affect all aspects of your life. I wish I'd had the chance and the support to prevent it.' Deputy Llywydd, we need to do more to offer this chance to people in Wales. Diolch.
Welsh: A gaf fi ddiolch i fy nghyd-Aelod Jenny Rathbone am ddod â'r mater hwn i'r Senedd heddiw? Credaf ei fod yn dangos pwysigrwydd y mater yn glir ac yn ailddatgan bod diabetes math 2 yn broblem ddifrifol iawn ledled Cymru. Gwyddom fod diabetes math 2 yn effeithio ar nifer syfrdanol o deuluoedd yma yng Nghymru. Yn ôl data a gyhoeddwyd yn 2019 gan Diabetes UK, mae dros 8 y cant o bobl 17 oed a hŷn yn byw gyda diabetes ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan, sy'n gwasanaethu fy etholaeth. Mae'r rhan helaethaf o'r achosion hyn yn ddiabetes math 2. Mewn termau real, golyga hyn fod bron i 40,000 o deuluoedd yn cael eu heffeithio'n uniongyrchol, ac mae'r nifer wirioneddol yn debygol o fod hyd yn oed yn uwch. Mae diabetes yn cael effaith sy'n newid bywydau pobl, ac fel y mae Jenny Rathbone wedi'i nodi'n glir, gwyddom fod trin diabetes math 2 yn rhoi straen aruthrol ar y GIG yng Nghymru, yn enwedig ar hyn o bryd. Nid yn unig fod y rheini sy'n dioddef o ddiabetes math 2 mewn mwy o berygl o salwch difrifol os ydynt yn cael eu heintio â COVID, maent hefyd mewn perygl o ddioddef yn sgil problemau iechyd difrifol eraill, gan gynnwys clefyd y galon, strôc, clefyd yr arennau a cholli eu golwg. Ni ellir gorbwysleisio pa mor anodd yw ymdrin â'r problemau cymhleth hyn i gleifion ac ymarferwyr fel ei gilydd. Ond gwyddom hefyd fod pethau y gallwn eu gwneud i leddfu'r baich. Yn y rhan fwyaf o achosion, gellir atal diabetes math 2. Annog pobl i wneud dewisiadau iachach yw'r cam cyntaf amlwg, ond gellir gwneud mwy ac mae'n rhaid gwneud mwy. Rwy'n falch o fod yn gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar ddiabetes a'r gwaith y mae'r grŵp trawsbleidiol wedi'i gyflawni drwy gydol tymor y Senedd hon. Byddwn yn cynnal ein cyfarfod olaf ar sut y mae diabetes yn effeithio ar iechyd meddwl yr wythnos nesaf. Yn y rôl hon, rwyf wedi bod yn falch o glywed am lwyddiant cynllun peilot cwm Afan, ac rwy'n awyddus i weld sut y gellir ailadrodd y llwyddiannau hyn ledled Cymru. Mae unrhyw beth y gallwn ei wneud i sicrhau bod llai o bobl yn dioddef o'r salwch hwn am weddill eu hoes yn allweddol. Mae annog pobl i ddeall eu risg bersonol yn un cam y gall pob un ohonom ei gymryd yn awr. Yn 2018, roeddwn yn falch o gynnal digwyddiad yn y Senedd i bobl ddeall eu risg o ddal diabetes math 2. Yn anffodus, ni fu modd cynnal digwyddiad tebyg yn y flwyddyn ddiwethaf, ond byddwn yn annog unrhyw un sy'n dymuno gwybod mwy am eu lefel risg i ymweld â gwefan Diabetes UK, lle mae amryw o adnoddau ar gael. Hoffwn orffen drwy ddyfynnu un o fy etholwyr, Sarah Gibbs, sy'n byw gyda diabetes math 2. Mae wedi disgrifio'r afiechyd fel un 'didrugaredd. Gall effeithio ar bob agwedd ar eich bywyd. Hoffwn pe bawn wedi cael cyfle a chymorth i'w atal.' Ddirprwy Lywydd, mae angen inni wneud mwy i gynnig y cyfle hwn i bobl yng Nghymru. Diolch.