English: One of the key ways in which we can increase the supply of social housing is through local authorities getting back to building council houses at pace and scale. The long-overdue lifting of the borrowing cap will be an important catalyst for this, as will access to grant from Welsh Government, as the review panel recommend. Where appropriate, I am prepared to make grant available to ambitious authorities, to be used alongside the flexibilities the lifting of the borrowing cap creates. Clearly, the fine detail of this arrangement is something I will wish to agree with the WLGA. This is a huge opportunity to build more affordable homes over the next decade and beyond. Working in conjunction with partners to make the most of limited resources, I want to see local authorities really grasp this opportunity. I accept the panel's view that more should be done to use the land available across the public sector more effectively and more quickly to support house building. I also agree that some central resource to help local authorities and others in the public sector bring forward their land is needed. I accept the principle that a land unit of some description should support the more effective use of public sector land. This is an issue on which the whole of the public sector needs to up its game. We need to be far more sophisticated in the way we use public land to support a wider range of objectives than simply generating the highest capital receipt, and I want to see stronger joint working across organisations to help achieve this. Along with my colleagues, the Minister for Finance and Trefnydd and the Minister for Economy and Transport, this is a matter on which I will have more to say over the coming months. Given the panel's principal remit was to advise us on how to build more homes without additional resource, it would have been easy for them to recommend changes that compromised the standards we currently expect for affordable homes that receive Government subsidy. However, they recognised the quality and space available in a home is an essential component of the positive impact new homes deliver. They also recognised the flexibility this offered, should someone's needs change in the future. I commend them for this and accept the need to simplify standards and extend them to section 106 properties. Our aim must be to ensure that homes delivered via the market should be of equal quality to those we grant fund, whatever the implications for developer profit. I absolutely accept the need to move quickly towards zero-carbon homes in both the affordable and market sectors. Moving towards zero carbon is a priority for this Government; we need to achieve this as quickly as possible. We will work with housing associations and local authorities in Wales to determine whether we can achieve the 2021 target proposed in the review. But in the meantime, we continue to support and develop new approaches to the delivery of housing that depart from the traditional approach. I am very pleased today, in response to the review, to launch our strategy on off-site manufacturing that we have called 'Reimagining Social Housing in Wales'. Off-site manufacturing, modern methods of construction, and making greater use of Welsh timber will be at the heart of our zero-carbon plans. We will continue to also invest in the delivery of these new models through our innovative housing programme. I will be announcing the next stage of this development in the autumn. The review rightly recognised that given the scale of the challenges we face, we must scrutinise and justify all of our funding decisions to make sure we are getting the maximum return on the investments we make. This includes our investment in existing homes. Dowry and major repairs allowance worth £108 million are paid annually to large scale voluntary transfer housing associations and stock-retaining local authorities respectively. I agree with the review panel that once the Welsh housing quality standard has been met in 2020, our priority must be to consider how this considerable resource should be used to accelerate the decarbonisation of existing homes. This is, of course, the issue being considered by the separate review chaired by Chris Jofeh, which I am expecting recommendations on on 18 July - next Thursday. Even in advance of receiving that report, I am clear that this is an area where we need to make urgent progress. I believe local authorities and the stock transfer organisations share that view. Rather than commission a further review on this matter now, which would delay moving forward, I propose to secure a revised agreement with those organisations during the course of the next year that would apply to this investment once our existing WHQS has been achieved. Commissioning a stand-alone review is of course something I would be prepared to return to later, should we fail to reach an agreement that meets our decarbonisation ambitions. The review conducted by Lynn Pamment and her team has made a hugely positive contribution to the way in which we shape the housing agenda moving forwards. What is clear from the review, and our response to it, is that the status quo is not an option. Change can be challenging and uncomfortable, but change is essential if we're going to build the number of homes we know we need. The changes I am proposing today are not the only ones we need to make to deliver sustainable communities. I know there are areas where we disagree, but I also believe that there are far more areas relating to housing where there is consensus across this Chamber. I hope you will therefore welcome my response to the affordable housing supply review. I recognise the need for change, and that we must strive to get more from existing resource, but we must not do this at the expense of the good-quality homes people need, if we are to build communities we can be proud of. This is an opportunity to change the way we deliver the homes we need. There is a real need for social housing in Wales and this is the time to increase the pace and scale of that delivery.
Welsh: Un o'r ffyrdd allweddol a fyddai'n ein galluogi ni i gynyddu'r cyflenwad o dai cymdeithasol yw i awdurdodau lleol fynd yn ôl i adeiladu tai cyngor yn gyflym ac ar raddfa fwy. Bydd codi'r terfyn benthyca, y mae hi'n hen bryd ei wneud, yn gatalydd pwysig ar gyfer hyn, fel y bydd gallu cael grant gan Lywodraeth Cymru, sef yr hyn y mae'r panel adolygu yn ei argymell. Pan fo'n briodol, rwyf yn barod i ddarparu grantiau i awdurdodau uchelgeisiol, i'w defnyddio ochr yn ochr â'r hyblygrwydd y mae codi'r terfyn benthyca yn ei greu. Yn amlwg, mae manylder y trefniant hwn yn rhywbeth y byddaf eisiau cytuno arno gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Mae hwn yn gyfle enfawr i adeiladu mwy o dai fforddiadwy dros y degawd nesaf a thu hwnt. Gan weithio ar y cyd â phartneriaid i wneud y gorau o adnoddau cyfyngedig, rwyf eisiau gweld awdurdodau lleol yn manteisio ar y cyfle hwn. Rwy'n derbyn barn y panel y dylid gwneud mwy i ddefnyddio'r tir sydd ar gael ar draws y sector cyhoeddus yn fwy effeithiol ac yn gynt i gefnogi adeiladu tai. Cytunaf hefyd fod angen rhywfaint o adnoddau canolog i helpu awdurdodau lleol ac eraill yn y sector cyhoeddus i gyflwyno eu tir. Rwy'n derbyn yr egwyddor y dylai uned tir o ryw fath gefnogi'r defnydd mwy effeithiol o dir y sector cyhoeddus. Mae hwn yn fater y mae angen i'r sector cyhoeddus cyfan ei ystyried yn well. Mae angen i ni fod yn llawer mwy doeth yn y ffordd yr ydym ni'n defnyddio tir cyhoeddus i gefnogi ystod ehangach o amcanion yn hytrach na dim ond cael yr arian mwyaf amdano, ac rwyf eisiau gweld gwell cydweithio rhwng sefydliadau i helpu i gyflawni hyn. Ynghyd â'm cyd-Aelodau, y Gweinidog Cyllid a'r Trefnydd a Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, mae hwn yn fater y bydd gennyf fwy i ddweud amdano dros y misoedd nesaf. O ystyried mai prif gylch gwaith y panel oedd ein cynghori ar sut i adeiladu mwy o gartrefi heb adnoddau ychwanegol, byddai wedi bod yn hawdd iddyn nhw argymell newidiadau a fyddai'n peryglu'r safonau yr ydym ni'n eu disgwyl ar hyn o bryd ar gyfer cartrefi fforddiadwy sy'n derbyn cymhorthdal gan y Llywodraeth. Fodd bynnag, roeddent yn cydnabod bod yr ansawdd a'r gofod sydd ar gael mewn cartref yn elfen hanfodol o'r effaith gadarnhaol y mae cartrefi newydd yn ei chael. Roeddent hefyd yn cydnabod yr hyblygrwydd y mae hyn yn ei gynnig, pe bai anghenion rhywun yn newid yn y dyfodol. Rwy'n eu canmol am hyn ac yn derbyn yr angen i symleiddio safonau a'u hymestyn i eiddo adran 106. Ein nod yw sicrhau y dylai cartrefi a gyflenwir drwy'r farchnad fod o ansawdd cyfartal â'r rhai yr ydym ni yn eu hariannu, beth bynnag fo'r goblygiadau o ran elw datblygwyr. Rwy'n derbyn yn llwyr yr angen i symud yn gyflym tuag at gartrefi di-garbon yn y sectorau fforddiadwy a'r farchnad arferol. Mae symud tuag at fod yn ddi-garbon yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon; mae angen inni gyflawni hyn cyn gynted ag y bo modd. Byddwn yn gweithio gyda chymdeithasau tai ac awdurdodau lleol yng Nghymru i benderfynu a allwn ni gyflawni targed 2021 a gynigir yn yr adolygiad. Ond yn y cyfamser, rydym yn parhau i gefnogi a datblygu dulliau newydd o ddarparu tai sy'n gwyro oddi wrth y dull traddodiadol o weithredu. Rwy'n falch iawn heddiw, mewn ymateb i'r adolygiad, o lansio ein strategaeth ar weithgynhyrchu oddi ar y safle, yr ydym ni wedi'i alw'n 'Ail-ddychmygu Tai Cymdeithasol yng Nghymru'. Bydd gweithgynhyrchu oddi ar y safle, dulliau modern o adeiladu, a gwneud mwy o ddefnydd o goed Cymru wrth wraidd ein cynlluniau di-garbon. Byddwn hefyd yn parhau i fuddsoddi yn y gwaith o ddarparu'r modelau newydd hyn drwy ein rhaglen dai arloesol. Byddaf yn cyhoeddi cam nesaf y datblygiad hwn yn yr hydref. Roedd yr adolygiad yn cydnabod yn briodol, o ystyried maint yr heriau yr ydym yn eu hwynebu, bod yn rhaid i ni graffu ar ein holl benderfyniadau ariannu a'u cyfiawnhau er mwyn sicrhau ein bod yn cael yr adenillion mwyaf ar y buddsoddiadau a wnawn. Mae hyn yn cynnwys ein buddsoddiad mewn cartrefi sy'n bodoli eisoes. Telir y lwfans gwaddol ac atgyweiriadau mawr gwerth £108 miliwn yn flynyddol i gymdeithasau tai trosglwyddo gwirfoddol ar raddfa fawr ac awdurdodau lleol sy'n cadw stoc. Rwy'n cytuno â'r panel adolygu, pan gaiff safon ansawdd tai Cymru ei fodloni yn 2020, ein blaenoriaeth yw ystyried sut y dylid defnyddio'r adnodd sylweddol hwn i gyflymu'r modd y caiff cartrefi sy'n bodoli eisoes eu datgarboneiddio. Wrth gwrs, dyma'r mater sy'n cael ei ystyried gan yr adolygiad ar wahân dan gadeiryddiaeth Chris Jofeh, yr wyf yn disgwyl argymhellion arno ar 18 Gorffennaf - dydd Iau nesaf. Hyd yn oed cyn cael yr adroddiad hwnnw, rwy'n glir bod hwn yn faes lle y mae angen inni wneud cynnydd ar frys. Credaf fod awdurdodau lleol a'r sefydliadau trosglwyddo stoc yn rhannu'r farn honno. Yn hytrach na chomisiynu adolygiad arall ar y mater hwn nawr, a fyddai'n oedi'r broses o symud ymlaen, bwriadaf sicrhau cytundeb diwygiedig gyda'r sefydliadau hynny yn ystod y flwyddyn nesaf a fyddai'n berthnasol i'r buddsoddiad hwn unwaith y byddwn ni wedi cyflawni ein safon ansawdd tai Cymru presennol. Wrth gwrs, mae comisiynu adolygiad annibynnol yn rhywbeth y byddwn yn barod i ddychwelyd ato yn ddiweddarach, os na fyddwn yn dod i gytundeb sy'n cyflawni ein huchelgeisiau datgarboneiddio. Mae'r adolygiad a gynhaliwyd gan Lynn Pamment a'i thîm wedi gwneud cyfraniad hynod gadarnhaol at y ffordd yr ydym ni'n llunio'r agenda tai ar gyfer y dyfodol. Yr hyn sy'n glir o'r adolygiad, a'n hymateb iddo, yw nad yw'r drefn bresennol yn ddewis. Gall newid fod yn heriol ac yn anghyfforddus, ond mae newid yn hanfodol os ydym ni'n mynd i gynyddu nifer y cartrefi yr ydym ni'n gwybod sydd eu hangen arnom ni. Nid y newidiadau yr wyf yn eu cynnig heddiw yw'r unig rai y mae angen inni eu gwneud er mwyn sicrhau cymunedau cynaliadwy. Gwn fod meysydd lle'r ydym ni'n anghytuno, ond credaf hefyd fod llawer mwy o feysydd sy'n ymwneud â thai lle mae consensws ar draws y Siambr hon. Gobeithio felly y byddwch yn croesawu fy ymateb i'r adolygiad o'r cyflenwad tai fforddiadwy. Rwy'n cydnabod yr angen am newid, a bod yn rhaid inni ymdrechu i gael mwy o'r adnoddau presennol, ond rhaid inni beidio â gwneud hyn ar draul y cartrefi o ansawdd da sydd eu hangen ar bobl, er mwyn inni adeiladu cymunedau y gallwn ni ymfalchïo ynddyn nhw. Mae hwn yn gyfle i newid y ffordd yr ydym ni'n darparu'r cartrefi sydd eu hangen arnom ni. Mae gwir angen tai cymdeithasol yng Nghymru a dyma'r adeg i gynyddu cyflymder a maint y ddarpariaeth honno.