English: I would like to take this opportunity to personally and formally welcome the Cabinet Secretary for Education to her role on behalf of the people of Islwyn. I wish her well in her vital role and she should know that she will have my support in ensuring that we leave no child behind in our drive to lift educational outcomes. 'Education is "the guardian genius of our democracy." Nothing really means more to our future, not our military defences, not our missiles or our bombers, not our production economy, not even our democratic system of government. For all of these are worthless if we lack the brain power to support and sustain them.' Those are the words of the thirty-sixth President of the USA, Lyndon Baines Johnson. Education was a cornerstone of President Johnson's worthy dream of a great society for the American people, and it is the cornerstone of the Welsh Labour programme of government. As a teacher by profession, I am also old enough to know what it was like literally to walk and use the chalk. I recognise the journey that we have travelled. It is thanks to Welsh Labour policy and recognition of the importance of transformational teaching and learning, and those learning environments, that we stand today in the knowledge that these are innovative schools and fit-for-purpose educational establishments built in Wales, and that they are second to none. It is because of the twenty-first century schools programme that I say that it is more than a building programme. The Welsh Government plans to invest £700 million between 2014-15 and 2018-19. Match-funded by local authorities, this would result in £1.4 billion capital investment in schools and colleges in Wales, supporting 150 projects across all local authorities by April 2019. Let me repeat that with the Welsh Labour Government and local Welsh councils working together £1.4 billion will revolutionise the educational landscape of Wales. It is an unprecedented commitment to our children and an unprecedented commitment to the future of Wales by this Welsh Government. It is of vital importance to our communities, our children and our skills and qualifications economy, and it would not have happened without a Labour Government. It is no exaggeration to say that the twenty-first century schools programme is a flagship policy that marks out Welsh devolution. It aims to deliver: learning environments in Wales that will enable the successful implementation of strategies for improvement and better educational outcomes; it will deliver greater economy and efficiency for learning environments through better use of resources; and it will deliver a sustainable education system in Wales that meets national building standards and reduces the recurrent costs and carbon footprint of education buildings. It is because of this groundbreaking programme here in Wales that Wales is envied across the UK. In January 2016, our former Minister, Huw Lewis, gave an up update during scrutiny of the 2016-17 draft budget. He confirmed that Welsh Government's overall target is for 150 schools and colleges to be refurbished or rebuilt by the end of April 2019. Members of this Chamber and our dedicated teaching workforce across Wales are very painfully aware of the state of school buildings in the 1980s and 1990s. This is a time, as a school governor then, where I recall with genuine horror being forced to consider not curriculum planning but the sacking of excellent teachers that we could not afford to lose; a time that I do not wish to replicate, when we also should have been building schools as cathedrals of learning, not portakabins in the playground, as they still remain in some quarters. [Interruption.] Not at the moment. I've got enough, thank you. Very recently I donned my own very hard hat here and wellies to tour the rapidly emerging example in my constituency, the Islwyn High School. As part of the ambitious twenty-first century schools programme, Caerphilly County Borough Council announced in 2013 that both Oakdale and Pontllanfraith comprehensive schools will close in 2016. Pupils from both schools will transfer to a brand-new, shiny, purpose-built, state-of-the-art £24 million school to be built on the plateau 3 site within the Oakdale Business Park. This is thanks to a Welsh Labour Government and the Welsh Labour Party and Welsh Labour policy in action. The school will initially accommodate 1,150 pupils transferring across from both schools and will be built to permanently educate 1,000 mainstream pupils from the catchment area, and 50 with complex needs, in a specialist resource base, from across the county. Partner primary schools include Bryn, Cwmfelinfach, Penllwyn, Pontllanfraith, Rhiw Syr Dafydd, Trinant and Ynysddu. The main school will be three storeys high, and a sports hall of a similar height will be linked to a two-storey building that will be the school's dining hall. It will be built in a modern design and plans will include an eco garden and water features. The school will also boast a floodlit 3G sports pitch and a 200-metre athletics track, along with a multi-use sports pitch for netball and tennis. This school will truly be a community school with close working links with all stakeholders, including parents, partner primary schools, local employers and the people living in the local area. I recently invited a number of children from both Oakdale and Pontllanfraith comprehensives to accompany me on a tour of the new school site. These children, from years 7, 8 and 9, ranged from 11 to 14 years of age, and they will be the direct beneficiaries of this policy and of this new school. What I saw in their eyes was a genuine appreciation of the possibilities that lay before them and a real excitement for their future, and an appreciation, unspoken, that we, as politicians, value them and that society invests in them, and that their futures, by ensuring they learn in such a magnificent environment, will be safeguarded. I was struck, as we left the building site, by the questions that the children posed to the construction team from Willmot Dixon. The new Islwyn high is being built on the site of the old Oakdale colliery - part of that community's legacy - which closed in 1989. Whilst looking to their future, it was those children, those pupils, who asked, 'What is the history of this coal mine?' and could it be reflected in the physical build of their new school. Welsh twenty-first century children in a Welsh twenty-first century school cognisant of their community's heritage and proud history, which forms the tapestry of the Welsh story, but in a globalised future - true evidence that twenty-first century schools is more than a building programme, with the true potential to transform lives. But, twenty-first century schools is more than buildings and concrete; it is integral to our nation's progress and our place in the world. The long-term aim is to develop an overarching capital investment programme for all education sectors, including both further and higher education sectors, which will aim to deliver priority improvement objective project programme. My good friend behind me, John Griffiths, AM for Newport East, would have spoken in this debate if we did not already have so many speakers. He is rightly proud that the centre of Newport could become the heart of learning for the whole of Gwent if a £60 million-development between the city's university and Coleg Gwent goes ahead. The University of South Wales and Coleg Gwent have teamed up to develop plans for a new knowledge quarter on the banks of the River Usk. This scheme involves a major development at the university's city campus, with institutions sharing space in the new building or buildings. Although formal funding arrangements are yet to be finalised, investment is expected from the Welsh Government. As a spokesperson from Coleg Gwent has stated, if we can only realise this ambition, students will be able to come in at 16 or as adult learners to a new, state-of-the-art further education college in the centre of the new city. Such actions are non-accidental and are purposeful, and they have unleashed Welsh Government resources into an education arena of spending, coupled with a groundbreaking curriculum and Donaldson impacts. I have no doubt these will affect positively pupils' future life chances and their opportunities - the reason why I came into politics - everything that Labour values and Labour policies achieve in tandem, and for all in our community and not just for the top 5 per cent. Such programmes demonstrate a powerful impact on people and are why I am here today. Education is indeed the key to the social mobility so often spoken of in academic circles, but which in reality protects an individual so that they do not have to rely on zero-hours contracts from an uncaring UK Government. It provides a real pathway forward to a satisfying, rewarding and useful life. Community-focused schools here, and community-flexible hubs of the future are a huge theme within the twenty-first century schools programme, alongside carbon reduction and BREEAM excellence standardisation. So, comrades - I will say that again to the Chamber - I commend this programme of transformational improvement to our pupils' teaching and learning environments in the knowledge that research backs the importance of the impact on educational achievement, attainment and attendance, all key drivers for our nation in building our nation's skills, employability, growth and productivity. The impact of Brexit and not being able at this point in the future to draw down further European structural funding streams that we currently bid for will, I have no doubt, cause hugely significant challenges to our Welsh Government programme in the future, for phase 2. But this is a challenge that we will collectively as a Government and a nation seek to meet. There is no greater priority than ensuring our Welsh children are equipped to go into the world ready to compete with anybody in the world, and, as such, I am proud to commend to this Chamber the Welsh Labour Government's twenty-first century schools programme - that it is more than a building programme. Diolch.
Welsh: Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i groesawu yn bersonol ac yn ffurfiol Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg i'w rôl ar ran pobl Islwyn. Rwy'n dymuno'n dda iddi yn ei rôl hanfodol a dylai wybod y bydd yn cael fy nghefnogaeth i sicrhau nad ydym yn gadael unrhyw blentyn ar ôl yn ein hymgyrch i wella canlyniadau addysgol. Addysg yw "athrylith warcheidiol ein democratiaeth." Nid oes dim mewn gwirionedd yn golygu mwy i'n dyfodol, nid ein hamddiffynfeydd milwrol, ein taflegrau neu ein hawyrennau bomio, ein heconomi gynhyrchu, na hyd yn oed ein system ddemocrataidd o lywodraethu. Gan fod pob un o'r rhain yn ddiwerth os nad oes gennym y grym ymenyddol i'w cefnogi a'u cynnal. Dyna eiriau unfed ar bymtheg ar hugain Arlywydd yr Unol Daleithiau, Lyndon Baines Johnson. Roedd addysg yn gonglfaen i freuddwyd deilwng yr Arlywydd Johnson o gymdeithas wych i bobl America, ac mae'n gonglfaen i raglen lywodraethu Llafur Cymru. Fel athro wrth fy ngalwedigaeth, rwyf hefyd yn ddigon hen i wybod sut beth, yn llythrennol, oedd defnyddio'r sialc. Rwy'n cydnabod y daith rydym wedi'i theithio. Diolch i bolisi Llafur Cymru a chydnabyddiaeth o bwysigrwydd addysgu a dysgu trawsnewidiol, a'r amgylcheddau dysgu hynny, rydym heddiw'n gwybod bod y rhain yn ysgolion arloesol ac yn sefydliadau addysgol addas i'r diben a adeiladwyd yng Nghymru, ac na cheir eu gwell yn unman. Oherwydd rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain rwy'n dweud ei bod yn fwy na rhaglen adeiladu. Mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu buddsoddi £700 miliwn rhwng 2014-15 a 2018-19. Gydag arian cyfatebol gan awdurdodau lleol, byddai hyn yn golygu buddsoddiad cyfalaf o £1.4 biliwn mewn ysgolion a cholegau yng Nghymru, i gefnogi 150 o brosiectau ar draws yr holl awdurdodau lleol erbyn mis Ebrill 2019. Gadewch i mi ailadrodd y bydd yr £1.4 biliwn, gyda Llywodraeth Lafur Cymru a chynghorau lleol Cymru yn gweithio gyda'i gilydd, yn chwyldroi tirwedd addysgol Cymru. Mae'n ymrwymiad digynsail i'n plant ac yn ymrwymiad digynsail i ddyfodol Cymru gan y Llywodraeth hon yng Nghymru. Mae'n hanfodol bwysig i'n cymunedau, ein plant a'n sgiliau a'r economi gymwysterau, ac ni fyddai wedi digwydd heb Lywodraeth Lafur. Nid yw'n ormod dweud bod rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain yn bolisi blaenllaw sy'n nodi datganoli yng Nghymru. Ei nod yw cyflawni: amgylcheddau dysgu yng Nghymru a fydd yn ei gwneud hi'n bosibl gweithredu strategaethau ar gyfer gwella yn llwyddiannus a chanlyniadau addysgol gwell; bydd yn sicrhau economi ac arbedion gwell mewn amgylcheddau dysgu drwy wneud gwell defnydd o adnoddau; a bydd yn darparu system addysg gynaliadwy yng Nghymru sy'n bodloni safonau adeiladu cenedlaethol ac yn lleihau costau cylchol ac ôl troed carbon adeiladau addysg. Oherwydd y rhaglen arloesol hon yma yng Nghymru, mae Cymru'n destun eiddigedd ledled y DU. Ym mis Ionawr 2016, rhoddodd ein cyn-Weinidog, Huw Lewis, y newyddion diweddaraf yn ystod y gwaith o graffu ar y gyllideb ddrafft ar gyfer 2016-17. Cadarnhaodd mai targed cyffredinol Llywodraeth Cymru yw adnewyddu neu ailadeiladu 150 o ysgolion a cholegau erbyn diwedd mis Ebrill 2019. Mae aelodau'r Siambr hon a'n gweithlu addysgu ymroddedig ledled Cymru yn boenus o ymwybodol o gyflwr adeiladau ysgolion yn y 1980au a'r 1990au. Fel llywodraethwr ysgol ar y pryd, dyma adeg a gofiaf gydag arswyd go iawn pan oeddem yn gorfod ystyried, nid cynllunio'r cwricwlwm ond diswyddo athrawon rhagorol na allem fforddio'u colli; adeg nad wyf yn dymuno'i hailadrodd, pan ddylem fod wedi bod yn adeiladu ysgolion fel eglwysi cadeiriol ar gyfer dysg, nid cabanau yn yr iard chwarae, sy'n dal i fodoli mewn rhai mannau. [Torri ar draws.] Ddim ar hyn o bryd. Mae gennyf ddigon, diolch yn fawr. Yn ddiweddar iawn gwisgais fy het galed iawn a fy esgidiau glaw i fynd ar daith o amgylch yr enghraifft sy'n dod i'r amlwg yn gyflym yn fy etholaeth, sef Ysgol Uwchradd Islwyn. Fel rhan o raglen uchelgeisiol ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, cyhoeddodd Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn 2013 y bydd ysgolion cyfun Oakdale a Phontllan-fraith yn cau yn 2016. Bydd disgyblion o'r ddwy ysgol yn trosglwyddo i ysgol sgleiniog bwrpasol newydd sbon gwerth £24 miliwn a adeiladir ar safle gwastadedd 3 ym Mharc Busnes Oakdale, diolch i Lywodraeth Lafur Cymru a Phlaid Lafur Cymru a pholisi Llafur Cymru ar waith. I gychwyn, bydd lle yn yr ysgol i 1,150 o ddisgyblion sy'n trosglwyddo o'r ddwy ysgol a chaiff ei hadeiladu i addysgu 1,000 o ddisgyblion prif ffrwd o'r dalgylch yn barhaol, a 50 o ddisgyblion ag anghenion cymhleth, mewn canolfan adnoddau arbenigol, o bob rhan o'r sir. Bydd ysgolion cynradd partner yn cynnwys Bryn, Cwmfelin-fach, Penllwyn, Pontllan-fraith, Rhiw Syr Dafydd, Trinant ac Ynys-ddu. Bydd y brif ysgol yn dri llawr o uchder, a bydd neuadd chwaraeon o uchder tebyg yn cysylltu ag adeilad deulawr lle bydd neuadd fwyta'r ysgol. Caiff ei hadeiladu ar ddyluniad modern a bydd cynlluniau'n cynnwys gardd eco a nodweddion dŵr. Testun balchder arall i'r ysgol fydd cae chwaraeon 3G a thrac athletau 200 metr gyda llifoleuadau, ynghyd â chae chwaraeon amlddefnydd ar gyfer pêl-rwyd a thenis. Bydd yn ysgol wirioneddol gymunedol gyda chysylltiadau gwaith agos gyda'r holl randdeiliaid, gan gynnwys rhieni, ysgolion cynradd partner, cyflogwyr lleol a'r bobl sy'n byw yn yr ardal leol. Yn ddiweddar, gwahoddais nifer o blant o ddwy ysgol gyfun Oakdale a Phontllan-fraith i ddod gyda mi ar daith o amgylch safle'r ysgol newydd. Roedd y plant, o flynyddoedd 7, 8 a 9, yn amrywio o ran oedran rhwng 11 a 14 oed, a hwy fydd buddiolwyr uniongyrchol y polisi hwn a'r ysgol newydd hon. Yr hyn a welais yn eu llygaid oedd gwerthfawrogiad diffuant o'r posibiliadau sydd o'u blaenau a chyffro go iawn ynglŷn â'u dyfodol, a sylweddoliad heb ei fynegi ein bod ni, fel gwleidyddion, yn eu gwerthfawrogi a bod cymdeithas yn buddsoddi ynddynt, a bod eu dyfodol, drwy sicrhau eu bod yn dysgu mewn amgylchedd mor odidog, yn cael ei ddiogelu. Cefais fy nharo, wrth i ni adael y safle adeiladu, gan y cwestiynau a ofynnodd y plant i'r tîm adeiladu o Willmot Dixon. Mae ysgol uwchradd newydd Islwyn yn cael ei hadeiladu ar safle hen lofa Oakdale - rhan o etifeddiaeth y gymuned honno - a gaeodd yn 1989. Wrth edrych at eu dyfodol, y plant hynny, y disgyblion hynny, a ofynnodd, 'Beth yw hanes y pwll glo hwn?' ac a ellid ei adlewyrchu yng ngwead ffisegol eu hysgol newydd. Plant yr unfed ganrif ar hugain yng Nghymru mewn ysgol unfed ganrif ar hugain yng Nghymru yn ymwybodol o dreftadaeth eu cymuned a'u hanes balch, sy'n ffurfio tapestri'r stori Gymreig, ond mewn dyfodol byd-eang - tystiolaeth go iawn fod ysgolion yr unfed ganrif ar hugain yn fwy na rhaglen adeiladu, gyda'r potensial gwirioneddol i drawsnewid bywydau. Ond mae ysgolion yr unfed ganrif ar hugain yn fwy nag adeiladau a choncrid; mae'n rhan annatod o gynnydd ein cenedl a'n lle yn y byd. Y nod hirdymor yw datblygu rhaglen buddsoddi cyfalaf gyffredinol ar gyfer pob sector addysg, gan gynnwys y sectorau addysg bellach ac uwch, a fydd yn anelu at gyflawni amcanion gwella â blaenoriaeth rhaglen y prosiect. Byddai fy ffrind da y tu ôl i mi, John Griffiths, yr AC dros Ddwyrain Casnewydd, wedi siarad yn y ddadl hon pe na bai gennym gymaint o siaradwyr eisoes. Mae'n briodol falch y gallai canol Casnewydd ddod yn galon dysgu ar gyfer Gwent gyfan os yw datblygiad gwerth £60 miliwn rhwng prifysgol y ddinas a Choleg Gwent yn bwrw yn ei flaen. Mae Prifysgol De Cymru a Choleg Gwent wedi ymuno i ddatblygu cynlluniau ar gyfer ardal wybodaeth newydd ar lannau'r Afon Wysg. Mae'r cynllun yn cynnwys datblygiad mawr ar gampws dinesig y brifysgol, gyda sefydliadau'n rhannu gofod yn yr adeilad neu'r adeiladau newydd. Er bod trefniadau ariannu ffurfiol i'w cadarnhau eto, disgwylir buddsoddiad gan Lywodraeth Cymru. Fel y dywedodd llefarydd o Goleg Gwent, os gallwn wireddu'r uchelgais hwn, bydd myfyrwyr yn gallu dod i mewn yn 16 oed neu fel dysgwyr sy'n oedolion i goleg addysg bellach newydd modern yng nghanol y ddinas newydd. Nid damweiniau yw camau gweithredu o'r fath: maent yn bwrpasol, ac maent wedi rhyddhau adnoddau Llywodraeth Cymru i arena o wariant ar addysg, ynghyd â chwricwlwm arloesol ac effeithiau Donaldson. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth y bydd y rhain yn effeithio'n gadarnhaol ar gyfleoedd bywyd disgyblion a'u cyfleoedd gyrfaol yn y dyfodol - y rheswm pam yr euthum i fyd gwleidyddiaeth - popeth y mae Llafur yn rhoi gwerth arno a phopeth y mae polisïau Llafur yn ei gyflawni gyda'i gilydd, ac i bawb yn ein cymuned ac nid i'r 5 y cant uchaf yn unig. Mae rhaglenni o'r fath yn dangos effaith bwerus ar bobl a dyma pam rwyf yma heddiw. Addysg yn wir yw'r allwedd i symudedd cymdeithasol y siaredir amdano mor aml mewn cylchoedd academaidd, ond sydd mewn gwirionedd yn diogelu unigolion fel nad oes yn rhaid iddynt ddibynnu ar gontractau dim oriau gan Lywodraeth esgeulus y DU. Mae'n darparu llwybr go iawn i fywyd boddhaol, gwerthfawr a defnyddiol. Mae ysgolion sy'n canolbwyntio ar y gymuned, a chanolfannau hyblyg ar gyfer y gymuned yn y dyfodol yn thema enfawr yn rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, ochr yn ochr â lleihau carbon a safonau rhagoriaeth BREEAM. Felly, gymrodyr - dywedaf hynny eto wrth y Siambr - rwy'n cymeradwyo'r rhaglen hon o welliant trawsnewidiol i amgylcheddau addysgu a dysgu ein disgyblion gan wybod bod ymchwil yn cefnogi pwysigrwydd yr effaith ar gyflawniad addysgol, cyrhaeddiad a phresenoldeb, a phob un yn sbardun allweddol i'n cenedl ar gyfer adeiladu sgiliau, cyflogadwyedd, twf a chynhyrchiant ein cenedl. Nid oes gennyf amheuaeth y bydd effaith Prydain yn gadael yr UE ar y pwynt hwn a methu â denu, yn y dyfodol, y ffrydiau ariannu strwythurol Ewropeaidd pellach yr ymgeisiwn amdanynt ar hyn o bryd, yn achosi heriau sylweddol iawn i raglen Llywodraeth Cymru yn y dyfodol, ar gyfer cyfnod 2. Ond mae hon yn her y byddwn fel Llywodraeth ac fel cenedl yn ceisio'i datrys ar y cyd. Nid oes blaenoriaeth bwysicach na sicrhau bod plant Cymru yn cael eu paratoi i wynebu'r byd yn barod i gystadlu gydag unrhyw un yn y byd, ac fel y cyfryw, rwy'n falch o gymeradwyo rhaglen ysgolion yr unfed ganrif ar hugain Llywodraeth Lafur Cymru i'r Siambr hon - a dweud ei bod yn fwy na rhaglen adeiladu. Diolch.