English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Can I start by thanking the Member for Delyn for bringing forward this very important and very relevant debate today on the economy of north Wales, given that the autumn statement is due very soon? I'm very pleased to have a chance to respond to the comments made by a number of Members, and I think I should start my contribution concerning the future of north Wales by recognising the strengths of the regional economy as it is today. In many areas, such as aerospace, energy and advanced manufacturing, north Wales is at the cutting edge of industry, and compared to Wales as a whole, north Wales has a higher employment rate, lower unemployment rate and a lower economic inactivity rate than the rest of Wales. Both economic output and household income per head are higher in north Wales than the rest of Wales. I want to build on this strong foundation, which is why we're taking clear actions to encourage further economic development in north Wales. The Member for Delyn is absolutely right to point to the fact that the Lonely Planet recently declared north Wales to be the fourth best region on the planet, and we couldn't hope for a better endorsement of the work of the Welsh Government and the work of Visit Wales in enhancing north Wales as a visitor destination. It's of huge value to the economy and it also enhances a sense of pride in place that north Walians have. We have long recognised that north-east Wales benefits from a cross-border economic area that extends into the north-west of England and down into the midlands. Indeed, the Mersey Dee area alone generates the equivalent of half of the entire GVA of Wales, and north Wales certainly does not exist in splendid isolation from any of the English regions or from the rest of Wales. So, cross-border connectivity is absolutely essential. Coherent, collaborative working across the border, such as that being undertaken in the context of the Mersey Dee Alliance and Growth Track 360, is a positive example of cross-border partners coming together and pooling resources effectively with pace and with clear purpose. I'm very eager to build upon this type of collaboration on both sides of the border, particularly given the common goals that we have in securing investment in rail modernisation, as well as in our shared sectoral strengths and the opportunities that they present. When I first took on the economic portfolio, one of my first priorities was to hold a summit in north Wales with key cross-border stakeholders to seek agreement on defining a coherent vision for north Wales that aligns with the Northern Powerhouse. This was undertaken in July and I organised it because I see an opportunity for us to build an arc of economic prosperity from Holyhead in the west that links into the Northern Powerhouse and coherently aligns the economies of Liverpool, Manchester and Leeds with the economy of north Wales. Recently, I've been undertaking fact-finding visits in the north-west to meet with key individuals and to see what opportunities there are to share strategic facilities. For example, I recently visited Sheffield university's advanced manufacturing research facilities and other strategic facilities across the Northern Powerhouse. In addition to this, I've been working with our partners across the border, as well as with a broad range of stakeholders across the north Wales region, to develop a proposition to the Treasury for a north Wales growth bid. The economic ambition board in north Wales, working with the north Wales business council, has been developing the proposals, and it's important that we progress this work at pace. We need to know from the UK Treasury, through the autumn statement, whether the door will be opened for negotiations. In terms of investment, I believe a strong pipeline of investment projects is being planned, which means that energy and advanced manufacturing will continue to be key growth drivers for the north Wales economy and provide long-term local employment for many decades to come. Jeremy Miles is absolutely right to point to the significance of the tidal lagoon project in Swansea bay, because if that is a success, we would see as a consequence of that, in the future, the development of more tidal lagoons around Wales, including, importantly for north Wales, in Colwyn Bay. As part of a wider transport modernisation programme, officials have started work on developing the vision for a north Wales metro, identifying a range of potential interventions for the short, medium and longer term. This is absolutely critical if we are to genuinely maximise the benefits of cross-border connectivity, and this has been identified by those who put together Growth Track 360 and who agree that the north Wales metro concept is vital for our region. In April, we submitted the strategic outline business case for the north Wales main line electrification, developed again with the North Wales Economic Ambition Board, which we fund, the Mersey Dee Alliance and the Cheshire and Warrington LEP. We've been working with Merseytravel to deliver the Halton curve reopening, which will allow direct trains between Liverpool, Liverpool airport, Chester and north Wales. We've also been examining options to increase rail operational capacity at Wrexham General and Chester stations and by introducing new signal blocks to the north and to the south of Wrexham. I'm pleased to be able to contribute an additional £10 million, which was agreed with the Liberal Democrats as part of a previous budget agreement, to support faster routes between the north and the south. In addition to this, we've taken forward major road improvements such as the third Menai crossing and, of course, we're assessing options to tackle congestion on the A494 in Deeside, which our colleague Carl Sargeant has been pressing for for many years. I can confirm that consultation on two options for that £200 million road project will begin in March of next year. An investment of around £32 million is also being planned to upgrade junctions 15 and 16 on the A55 as a way of improving safety and journey times. To continue driving this work forward in north Wales, we need to intensify our collaborative working on both sides of the border, not just in the public sector, but also in the private sector. I welcome this debate in helping us to do that. I also welcome the establishment of the cross-border Assembly group here and suggest that, in the spirit of collaboration, the group, which I will gladly join, meets early with the newly formed cross-border all-party parliamentary group as well.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddechrau drwy ddiolch i'r Aelod dros Ddelyn am gyflwyno'r ddadl bwysig a pherthnasol hon heddiw ar economi gogledd Cymru, o gofio bod datganiad yr hydref ar ei ffordd yn fuan iawn? Rwy'n falch iawn o gael y cyfle i ymateb i'r sylwadau a wnaed gan nifer o'r Aelodau, ac rwy'n credu y dylwn gychwyn fy nghyfraniad ar ddyfodol gogledd Cymru drwy gydnabod cryfderau'r economi ranbarthol fel y mae heddiw. Mewn nifer o feysydd, megis awyrofod, ynni a gweithgynhyrchu uwch, mae gogledd Cymru ar flaen y gad mewn diwydiant, ac o gymharu â Chymru yn gyffredinol, mae gan ogledd Cymru gyfradd gyflogaeth uwch, cyfradd ddiweithdra is a chyfradd anweithgarwch economaidd is na gweddill Cymru. Mae allbwn economaidd ac incwm aelwydydd y pen yn uwch yng ngogledd Cymru nag yng ngweddill Cymru. Rwyf am adeiladu ar y sylfaen gadarn hon, a dyna pam rydym yn rhoi camau gweithredu clir ar waith i annog datblygu economaidd pellach yng ngogledd Cymru. Mae'r Aelod dros Ddelyn yn gwbl gywir i dynnu sylw at y ffaith fod Lonely Planet wedi datgan yn ddiweddar mai gogledd Cymru yw'r pedwerydd rhanbarth gorau ar y blaned, ac ni allem obeithio am well cymeradwyaeth i waith Llywodraeth Cymru a gwaith Croeso Cymru yn gwella gogledd Cymru fel cyrchfan i ymwelwyr. Mae o werth mawr i'r economi ac mae hefyd yn ychwanegu at yr ymdeimlad o falchder o'u hardal sydd gan bobl gogledd Cymru. Rydym wedi cydnabod ers tro bod gogledd ddwyrain Cymru'n elwa o ardal economaidd drawsffiniol sy'n ymestyn i ogledd orllewin Lloegr ac i lawr i ganolbarth Lloegr. Yn wir, mae ardal Mersi a'r Ddyfrdwy ar ei phen ei hun yn cynhyrchu'r hyn sy'n cyfateb i hanner holl werth ychwanegol gros Cymru, ac yn sicr nid yw gogledd Cymru'n bodoli mewn arwahanrwydd gogoneddus oddi wrth unrhyw un o ranbarthau Lloegr neu weddill Cymru. Felly, mae cysylltedd trawsffiniol yn gwbl hanfodol. Mae gwaith cydlynol, cydweithredol ar draws y ffin, fel yr hyn sy'n digwydd yng nghyd-destun Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy a Growth Track 360, yn enghraifft gadarnhaol o bartneriaid trawsffiniol yn dod at ei gilydd ac yn cyfuno adnoddau'n effeithiol, yn gyflym a chyda phwrpas clir. Rwy'n awyddus iawn i adeiladu ar y math hwn o gydweithio ar y ddwy ochr i'r ffin, yn enwedig o ystyried yr amcanion cyffredin sydd gennym i sicrhau buddsoddi mewn moderneiddio rheilffyrdd, yn ogystal â'r cryfderau sectoraidd a rannwn a'r cyfleoedd y maent yn eu cynnig. Pan gychwynnais weithio ar y portffolio economaidd, un o fy mlaenoriaethau cyntaf oedd cynnal uwchgynhadledd yng ngogledd Cymru â rhanddeiliaid trawsffiniol allweddol i geisio cael cytundeb ar ddiffinio gweledigaeth gydlynol ar gyfer gogledd Cymru sy'n alinio â Phwerdy'r Gogledd. Gwnaed hyn ym mis Gorffennaf ac fe'i trefnais am fy mod yn gweld cyfle i ni adeiladu bwa o ffyniant economaidd o Gaergybi yn y gorllewin sy'n cysylltu â Phwerdy'r Gogledd ac yn alinio economïau Lerpwl, Manceinion a Leeds gydag economi gogledd Cymru mewn ffordd gydlynus. Yn ddiweddar, rwyf wedi bod yn cynnal ymweliadau casglu ffeithiau yn y gogledd orllewin i gyfarfod ag unigolion allweddol ac i weld pa gyfleoedd sydd ar gael i rannu cyfleusterau strategol. Er enghraifft, ymwelais yn ddiweddar â chyfleusterau ymchwil gweithgynhyrchu uwch prifysgol Sheffield a chyfleusterau strategol eraill ar draws Pwerdy'r Gogledd. Yn ychwanegol at hyn, rwyf wedi bod yn gweithio gyda'n partneriaid ar draws y ffin, yn ogystal ag ystod eang o randdeiliaid ar draws rhanbarth gogledd Cymru, ar ddatblygu cynnig i'r Trysorlys am gais twf i ogledd Cymru. Mae Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru, gan weithio gyda Chyngor Busnes Gogledd Cymru, wedi bod yn datblygu'r cynigion, ac mae'n bwysig ein bod yn bwrw ymlaen â'r gwaith hwn yn gyflym. Mae angen i ni gael gwybod gan Drysorlys y DU, drwy ddatganiad yr hydref, pa un a fydd y drws yn cael ei agor i drafodaethau. O ran buddsoddiad, rwy'n credu bod piblinell gref o brosiectau buddsoddi yn cael ei chynllunio, sy'n golygu y bydd ynni a gweithgynhyrchu uwch yn parhau i fod yn sbardunau twf allweddol i economi gogledd Cymru ac yn darparu cyflogaeth leol hirdymor am lawer o ddegawdau i ddod. Mae Jeremy Miles yn hollol gywir i dynnu sylw at arwyddocâd y prosiect morlyn llanw ym mae Abertawe, oherwydd os yw hwnnw'n llwyddiant, fe welem fwy o fôr-lynnoedd llanw'n cael eu datblygu yn ei sgil o amgylch Cymru yn y dyfodol, gan gynnwys, yn bwysig i ogledd Cymru, ym Mae Colwyn. Fel rhan o raglen moderneiddio trafnidiaeth ehangach, mae swyddogion wedi dechrau gweithio ar ddatblygu'r weledigaeth ar gyfer metro gogledd Cymru, gan nodi ystod o ymyriadau posibl ar gyfer y tymor byr, y tymor canolig a'r tymor hir. Mae hyn yn gwbl allweddol os ydym o ddifrif am fanteisio i'r eithaf ar gysylltedd trawsffiniol, a nodwyd hyn gan y rhai a ddatblygodd Growth Track 360 ac sy'n cytuno bod y cysyniad o fetro gogledd Cymru yn hanfodol ar gyfer ein rhanbarth. Ym mis Ebrill, cyflwynasom yr achos busnes strategol amlinellol ar gyfer trydaneiddio prif reilffordd gogledd Cymru, a ddatblygwyd, unwaith eto, gyda Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru a gyllidir gennym, Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy a Phartneriaeth Menter Leol Swydd Gaer a Warrington. Rydym wedi bod yn gweithio gyda Merseytravel ar gyflwyno ailagoriad tro Halton, a fydd yn caniatáu trenau uniongyrchol rhwng Lerpwl, maes awyr Lerpwl, Caer a gogledd Cymru. Rydym hefyd wedi bod yn edrych ar opsiynau i gynyddu capasiti gweithredol rheilffyrdd yng ngorsaf Gyffredinol Wrecsam a Chaer a thrwy gyflwyno signalau bloc newydd i'r gogledd ac i'r de o Wrecsam. Rwy'n falch o allu cyfrannu swm ychwanegol o £10 miliwn, y cytunwyd arno gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol fel rhan o gytundeb cyllideb blaenorol, i gefnogi llwybrau cyflymach rhwng y gogledd a'r de. Yn ogystal â hyn, rydym wedi bwrw ymlaen â gwelliannau mawr i ffyrdd megis trydydd croesiad y Fenai ac wrth gwrs rydym yn asesu opsiynau i fynd i'r afael â thagfeydd ar yr A494 yng Nglannau Dyfrdwy y mae ein cyd-Aelod, Carl Sargeant, wedi bod yn pwyso amdano ers blynyddoedd lawer. Gallaf gadarnhau y bydd ymgynghoriad ar ddau opsiwn ar gyfer y prosiect ffordd £200 miliwn hwnnw'n dechrau ym mis Mawrth y flwyddyn nesaf. Cynllunnir buddsoddiad o oddeutu £32 miliwn hefyd ar gyfer uwchraddio cyffyrdd 15 ac 16 ar yr A55 fel ffordd o wella diogelwch ac amseroedd teithio. Er mwyn parhau i fwrw ymlaen â'r gwaith hwn yng ngogledd Cymru, mae angen i ni ddwysáu ein gwaith cydweithredol ar y ddwy ochr i'r ffin, nid yn unig yn y sector cyhoeddus, ond hefyd yn y sector preifat. Rwy'n croesawu'r ddadl hon am ei bod yn ein helpu i wneud hynny. Rwyf hefyd yn croesawu'r ffaith fod grŵp trawsffiniol wedi'i sefydlu yma yn y Cynulliad ac rwy'n awgrymu, mewn ysbryd cydweithredol, fod y grŵp, y byddaf yn falch o ymuno ag ef, yn cyfarfod yn fuan gyda'r grŵp trawsffiniol hollbleidiol seneddol sydd newydd gael ei ffurfio hefyd.