English: Now, I do agree with their recommendation that the Welsh Government commit to providing a full and robust regulatory impact assessment for any relevant subordinate legislation made as a result of this Bill, but would add that we all consider very carefully whether pursuing the legislation is considered reasonable, especially given such uncertain times that we see ourselves in at the moment due to COVID-19. Given that this Bill is likely to be pushed through, and in an effort to be constructive however, I would note there are some aspects that I welcome. I do support the ability that Welsh Ministers will have to establish and maintain an all-Wales database of electoral registration information. However, the RIA does not define any costs for developing an all-Wales database. So, some clarity today would be welcomed on this. Two: provisions to require a principal council to create a petition scheme. Now, as ERS Cymru have noted - and I know very well from our own Petitions Committee - petitions are a fantastic way to engage with the public, and I see democracy at its best when we're doing that. I would like to put on record Monmouthshire County Council's call for the Bill to be explicit in stating, though, that the petitions are not referenda, that they are only advisory rather than binding. Three: that the Bill provides for two or more principal councils to submit a joint application to the Welsh Ministers for the voluntary merger of their respective areas and councils should they wish to do so. Local accountability and decision making is key. So, should two authorities wish to merge, I would like some assurances that the Welsh Government would not have a means in place to block that plan and would work with them in terms of resources and guidance to help make that happen. Another positive that I have long campaigned for is the amending of the eligibility for local government candidacy to allow council employees to stand for election. However, I would urge the Minister to consider whether it really is necessary for individuals such as school teachers, cooks, swimming instructors to have to stand down from their paid employment should they be elected. If one looks at our education system, one can be a teacher and be a governor of a school. So, I think we need to be looking at that again. Now, in addition to local government candidates, the Bill is set to bring major changes to those who can vote, and albeit at amendment stage, in amendments and at Stage 2 and 3, I am strongly opposed to giving prisoners the vote. I have consulted widely with a number of my constituents in Aberconwy, and the overwhelming majority of correspondence I have received is strongly opposed. So, I would like some clarification - because I may have missed the point on this - from the Minister, in what you said earlier: is it correct now that at Stage 2 or 3 you will not now be proceeding with amendments that would allow votes for prisoners? Because I cannot support that in any shape or form. Bringing a Bill in, amendments at Stage 2, for me, that will allow for the right of prisoners serving sentences of less than four years I do not believe is in the interests of democracy. So, I would ask you to confirm, and indeed to rule votes for prisoners out today. I would like to suggest that I am dismayed that we have a Welsh Government that is prepared to believe such an issue right now to be a legislative priority. Finally, whilst I do acknowledge and support the precedents set by the Isle of Man and Scotland for extending the franchise to 16 and 17-year-olds, I would ask for greater assurances today that there will be some confirmation that these young adults will be provided with a stronger education in politics, so that, when they do go to cast their first vote, they do so with a fair context of what democracy means and how they can play their part in it. Thank you. Diolch, Llywydd.
Welsh: Nawr, rwyf yn cytuno â'u hargymhelliad bod Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i ddarparu asesiad effaith rheoleiddiol llawn a chadarn ar gyfer unrhyw is-ddeddfwriaeth berthnasol a wneir o ganlyniad i'r Bil hwn, ond byddwn i'n ychwanegu ein bod i gyd yn ystyried yn ofalus iawn a yw mynd ar drywydd y ddeddfwriaeth yn rhesymol, yn enwedig o ystyried y cyfnod ansicr yr ydym ni'n gweld ein hunain ynddo ar hyn o bryd. O ystyried ei bod yn debygol y caiff y Bil hwn ei wthio drwodd, ac mewn ymdrech i fod yn adeiladol fodd bynnag, fe fyddwn i'n nodi bod rhai agweddau yr wyf yn eu croesawu. Rwyf yn cefnogi'r gallu y bydd gan Weinidogion Cymru i sefydlu a chynnal cronfa ddata Cymru gyfan o wybodaeth am gofrestru etholiadol. Fodd bynnag, nid yw'r asesiad effaith rheoleiddiol yn diffinio unrhyw gostau ar gyfer datblygu cronfa ddata Cymru gyfan. Felly, byddai rhywfaint o eglurder ynghylch hyn heddiw yn cael ei groesawu. Dau: darpariaethau i'w gwneud yn ofynnol i brif gyngor greu cynllun deisebau. Nawr, fel y mae ERS Cymru wedi nodi - ac rwy'n gwybod yn dda iawn o'n Pwyllgor Deisebau ein hunain - mae deisebau'n ffordd wych o ymgysylltu â'r cyhoedd, ac rwy'n gweld democratiaeth ar ei gorau pan ein bod ni'n gwneud hynny. Hoffwn gofnodi galwad Cyngor Sir Fynwy i'r Bil nodi'n glir, er hynny, nad refferenda yw'r deisebau, a'u bod yn gynghorol yn hytrach nag yn rhwymol. Tri: bod y Bil yn darparu ar gyfer dau neu fwy o brif gynghorau i gyflwyno cais ar y cyd i Weinidogion Cymru ar gyfer uno gwirfoddol yn eu hardaloedd a'u cynghorau nhw pe bydden nhw'n dymuno gwneud hynny. Mae atebolrwydd a phenderfyniadau lleol yn allweddol. Felly, pe byddai dau awdurdod yn dymuno uno, hoffwn gael rhywfaint o sicrwydd na fyddai gan Lywodraeth Cymru ddull ar waith i atal y cynllun hwnnw ac y byddai'n gweithio gyda nhw o ran adnoddau a chanllawiau i helpu i sicrhau bod hynny'n digwydd. Rhywbeth cadarnhaol arall yr wyf wedi ymgyrchu'n hir amdano yw diwygio cymhwysedd ar gyfer ymgeisyddiaeth mewn llywodraeth leol i ganiatáu i weithwyr cyngor sefyll mewn etholiad. Fodd bynnag, byddwn yn annog y Gweinidog i ystyried a yw wir yn angenrheidiol i unigolion megis athrawon ysgol, cogyddion a hyfforddwyr nofio roi'r gorau i'w gwaith cyflogedig os cânt eu hethol. Os edrychir ar ein system addysg, caiff rhywun fod yn athro ac yn llywodraethwr ysgol. Felly, rwy'n credu bod angen i ni edrych ar hynny eto. Nawr, yn ogystal ag ymgeiswyr llywodraeth leol, mae'r Bil yn bwriadu cyflwyno newidiadau mawr o ran pwy sy'n cael pleidleisio, ac er ei fod yn y cyfnod diwygio, yn y diwygiadau ac yng Nghyfnodau 2 a 3, rwy'n gwrthwynebu'n gryf rhoi'r bleidlais i garcharorion. Rwyf wedi ymgynghori'n eang â nifer o'm hetholwyr yn Aberconwy, ac mae mwyafrif llethol yr ohebiaeth yr wyf i wedi ei chael yn gwrthwynebu'n chwyrn. Felly, hoffwn gael rhywfaint o eglurhad - gan, efallai, fy mod wedi colli'r pwynt ynghylch hyn - gan y Gweinidog, yn yr hyn a ddywedasoch chi'n gynharach: a yw'n gywir na fyddwch chi yn awr, yng Nghyfnod 2 neu 3 yn bwrw ymlaen â diwygiadau a fyddai'n caniatáu i garcharorion bleidleisio? Oherwydd ni allaf gefnogi hynny mewn unrhyw ffurf. Nid wyf i'n credu bod cyflwyno Bil, diwygiadau yng Nghyfnod 2 a fydd yn rhoi'r hawl i garcharorion sydd wedi eu dedfrydu i lai na phedair blynedd, o fudd i ddemocratiaeth. Felly, hoffwn ofyn i chi gadarnhau, ac yn wir, i ddiystyru pleidleisiau ar gyfer carcharorion heddiw. Hoffwn awgrymu fy mod yn siomedig bod gennym ni Lywodraeth Cymru sy'n barod i gredu bod mater o'r fath yn flaenoriaeth ddeddfwriaethol ar hyn o bryd. Yn olaf, er fy mod yn cydnabod ac yn cefnogi'r cynseiliau a osodwyd gan Ynys Manaw a'r Alban ar gyfer ymestyn yr etholfraint i bobl ifanc 16 a 17 oed, gofynnaf am fwy o sicrwydd heddiw y bydd rhywfaint o gadarnhad y caiff yr oedolion ifainc hyn fwy o addysg mewn gwleidyddiaeth, fel y byddan nhw, wrth fynd ymlaen i fwrw eu pleidlais gyntaf, yn gwneud hynny gyda chyd-destun sylweddol o'r hyn y mae democratiaeth yn ei olygu a sut y gallan nhw chwarae eu rhan ynddi. Diolch. Diolch, Llywydd.