English: Generally speaking, I welcome the legislative statement today - as Leanne Wood has already outlined, most of it emerges from Plaid Cymru ideas originally, therefore of course we welcome that. It's interesting to note that it's the tenth anniversary of the establishment of the One Wales Government, where many of these ideas emerged and have been discussed since that point onwards, including the move towards scrapping the defence of reasonable chastisement. I hope very much that we will see that secured in this Assembly at last. Having said that, the statement is very thin and lacking in imagination. To be fair to the Government, and trying to look at things from the Government's perspective, it's possible that this is intentional, because they may think that we will need to legislate, as a matter of urgency, in terms of Brexit and some of the issues emerging from Westminster, and the concept that we as Plaid Cymru have in terms of a continuity Bill in the area of the environment and agriculture. Therefore, in responding after his statement, and in responding to the debate, I would like to hear from the First Minister whether there is space in the legislative programme for these possibilities - not only the continuity Bill but what's likely to emerge from the around 2,000 pieces at least of legislation relating to Europe that are now going to be discussed over the next two years in Westminster. In turning to some of the other issues contained within the statement, I would like to know a little more about the intentions in relation to local government. Clearly, we're interested here in seeking confirmation that we are extending the vote to 16- and 17-year-olds for local authority elections, and confirmation of that would be positive. The Cabinet Secretary for Finance and Local Government has stated in the past that he wants to provide the option of a single transferrable vote - proportional voting - to local authorities. I think that's a missed opportunity, and that something as important as STV needs to be extended to all authorities. So, I would like to hear how the Government is going to work with the majority, I believe, that exists in this Senedd in favour of STV in local government to ensure that this particular Bill reflects not only the view of the Labour Party but the view of the majority in this parliament. I am also concerned that there is so much delay in terms of childcare. I accept that we need to legislate for doing anything in terms of data sharing - you need a statutory foundation for that - but there are things that the Government could do now far more swiftly in the field of childcare in terms of extending those rights to far more parents, particularly young mothers. I would like to hear that we don't have to wait to legislate on data in order to ensure that an appropriate childcare offer is available to all families in Wales. There are a number of things missing from this programme, too. There are a few things that are looking forward - this is the legislative programme for a year, and there are a few things that look forward, for example, in relation to scrapping the reasonable chastisement defence, and, possibly, issues around Brexit. May I suggest three things that I would like to see the Government doing, if not next year then certainly over the next two years, whilst starting preparations during this legislative year? First of all, a ban on fracking in Wales. The powers will be with us early next year, when we, as a parliament, will be able to ban fracking. I would like to see the Government propose how we could do that. Secondly, a deposit-return scheme: the possibility of ensuring that bottles, particularly plastic bottles and all sorts of plastics that are difficult to recycle and do end up as waste on our beaches, in our seas, and inside our wildlife - that that should be costed so that that cost can be repaid and so reduce the use of these plastics. That could be achieved with new powers. Finally, as has been discussed a few times today already, tackling the problem of gambling, and, as we get to grips with a few powers - not many, but some powers - in terms of fixed-odds terminals, that we look at the possibilities of tackling that issue. The final point that I want to make, and it is a question, in a way, to the First Minister: although, of course, we are unhappy that there was no separate jurisdiction for Wales provided in the most recent Wales Act, what are the possibilities now that we could continue to press for that? I assume that the Government hasn't changed its view on a separate legal jurisdiction, so I would like to know what the next steps are for the Government in terms of achieving that.
Welsh: Yn gyffredinol, rwy'n croesawu y datganiad deddfwriaethol heddiw. Fel mae Leanne Wood eisoes wedi'i amlinellu, mae'r rhan fwyaf ohono fe'n deillio o syniadau Plaid Cymru yn y lle cyntaf, felly wrth gwrs ein bod ni'n croesawu hynny. Mae'n ddiddorol nodi ei bod hi'n ddengmlwyddiant sefydlu llywodraeth ar y cyd Cymru'n Un, lle'r oedd lot o'r syniadau yma wedi deillio ohono fe ac wedi cael eu trafod o hynny ymlaen, gan gynnwys y symudiad tuag at ddiddymu'r amddiffyniad o gosb resymol. Rwy'n gobeithio yn fawr iawn ein bod ni'n gweld hynny yn cael ei sicrhau yn y Cynulliad hwn o'r diwedd. Wedi dweud hynny, mae'r datganiad yn un tenau iawn ac yn ddiddychymyg. Mae'n bosib, i fod yn deg i'r Llywodraeth, a thrio edrych ar bethau o bersbectif y Llywodraeth - mae'n ddigon posib bod hynny'n fwriadol, gan eu bod nhw'n ystyried bod angen deddfu, ar frys, o bosib, ynglŷn â Brexit, ynglŷn â rai o'r pethau sy'n deillio o San Steffan, ac ynglŷn â'r syniad sydd gyda ni fel Plaid Cymru o Fil parhad ym maes amaethyddol ac amgylcheddol. Felly, wrth ymateb ar ôl ei ddatganiad a'r drafodaeth, byddwn i'n hoffi clywed gan y Prif Weinidog os oes gyda fe le yn y rhaglen ddeddfwriaethol ar gyfer y posibiliadau hyn - nid yn unig y Bil parhad, ond hefyd yr hyn sy'n debyg o ddeillio o'r tua 2,000 o leiaf o ddarnau o ddeddfwriaeth Ewropeaidd sy'n mynd i gael eu trafod yn awr yn ystod y ddwy flynedd nesaf yn San Steffan. Wrth droi at rai o'r pethau eraill sydd yn y datganiad, hoffwn i wybod bach mwy ynglŷn â'r bwriad sydd gyda fe ym maes llywodraeth leol. Mae'n amlwg bod gyda ni ddiddordeb fan hyn am gadarnhad ein bod ni'n estyn y bleidlais i bobl ifanc yn 16 ac 17 ar gyfer llywodraeth leol, a byddai cadarnhad o hynny yn beth da i'w glywed. Mae'r Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol wedi dweud yn y gorffennol ei fod e am estyn dewis STV - y bleidlais gyfranogol - i awdurdodau lleol. Rydw i'n meddwl bod hynny'n colli cyfle, a bod angen i rywbeth sydd mor bwysig â'r STV gael ei estyn i bob awdurdod, ac felly byddwn i'n licio clywed ym mha ffordd mae'r Llywodraeth yn mynd i weithio gyda'r mwyafrif, rydw i'n meddwl, sydd yn y Senedd hon erbyn hyn o blaid STV ym maes llywodraeth leol i sicrhau bod deddfwriaeth y Bil arbennig yma yn adlewyrchu nid yn unig barn y Blaid Lafur, ond barn y mwyafrif yn y Senedd hon. Rydw i hefyd yn gofidio bod cymaint o oedi gyda gofal plant. Rydw i'n derbyn bod angen deddfu ar gyfer gwneud unrhyw beth ynglŷn â rhannu data - mae angen seilwaith statudol derbyniol i hynny - ond mae yna bethau gall y Llywodraeth eu gwneud yn awr yn llawer fwy cyflym yn y maes gofal plant ynglŷn ag estyn yr hawliau hynny a'r gallu yna i lawer mwy o rieni, a mamau ifanc yn arbennig. Byddwn i'n licio clywed nad oes yn rhaid aros am ddeddfu ynglŷn â data er mwyn sicrhau bod cynnig gofal plant boddhaol i bob un teulu yng Nghymru. Mae yna sawl peth sydd ar goll hefyd o'r rhaglen ddeddfwriaeth yma. Mae ambell i beth yn edrych ymlaen - dyma rhaglen ddeddfwriaethol am flwyddyn, ac mae ambell i beth yn edrych ymlaen, er enghraifft, ynglŷn â diddymu'r amddiffyniad cosb, ynglŷn, o bosib, â Brexit. A gaf i awgrymu tri pheth y byddwn i'n licio gweld y Llywodraeth yn eu gwneud yn ystod, os nad y flwyddyn nesaf, yn sicr yn ystod y ddwy flynedd nesaf, gan baratoi yn ystod y flwyddyn ddeddfwriaethol hon? Yn gyntaf oll, gwaharddiad ar ffracio yng Nghymru. Mae pwerau yn dod i ni yn gynnar y flwyddyn nesaf, lle byddem ni fel Senedd yn gallu gwahardd ffracio. Hoffwn i weld y Llywodraeth yn cynnig sut rŷm ni'n gwneud hynny. Yn ail, cynllun dychwelyd blaendal: y posibiliad o wneud yn siŵr bod poteli, yn enwedig poteli plastig a phob math o blastig sydd yn anodd ei ailgylchu, ac sy'n mynd yn wastraff ac yn bennu ar ein traethau ni, ac yn ein moroedd ni, a thu fewn i'n bywyd gwyllt ni - bod hynny yn dwyn cost fel bod modd ad-dalu'r gost yna ac felly lleihau ar y defnydd o'r plastig yma. Mae modd gwneud hynny gyda'r pwerau newydd. Ac, yn olaf, fel sydd wedi cael ei drafod cwpwl o weithiau eisoes heddiw, mynd i'r afael â'r broblem gamblo, ac wrth inni ymafael ag ychydig o bwerau - dim llawer rydw i'n gwybod, ond ychydig o bwerau - ym maes y peiriannau 'fixed odds', ein bod ni'n edrych ar bosibiliadau o fynd i'r afael â hynny. Y pwynt olaf rydw i am ei wneud, a cwestiwn, mewn ffordd, i'r Prif Weinidog: er, wrth gwrs, rŷm ni'n flin iawn, rydw i'n meddwl, ac yn rhannu'r anhapusrwydd nad oedd awdurdod cyfreithiol ar wahân i Gymru yn Neddf fwyaf diweddar Cymru, beth yw'r posibiliadau yn awr ein bod ni yn dal i bwyso am hynny? Rydw i'n cymryd nad yw'r Llywodraeth wedi newid ei barn ynglŷn ag awdurdod cyfreithiol ar wahân, felly hoffwn i wybod beth yw'r camau nesaf y mae'r Llywodraeth yn mynd i wneud i wireddu hynny.