English: Diolch, Llywydd. I'm pleased to open today's debate, and I'd firstly like to thank all those who provided written and oral evidence to this inquiry, as well as the staff and service users that we met on our visits, and place on record our acknowledgment of the significant and important work that has been delivered by Communities First projects and staff across Wales over the last 16 years. It has had a positive impact on individuals, in many cases life changing, as with a number of young people in my own constituency who are now working in community development themselves and helping to bring about further positive change within their communities. Following the announcement to wind down the programme, we decided to do a short inquiry that focused on three things: the strengths and weaknesses of Communities First, transitional arrangements and the impact on other related programmes. We published our initial findings in July and followed this up with a more detailed report, which was published last week. We made 11 recommendations. The Government accepted six, accepted in principle three and rejected two. We strongly recommended that a tackling poverty strategy should be published. The Government rejected this recommendation, saying that its policy would be set out in 'Prosperity for All', its national strategy that was then published in September, and that it wanted to take a more holistic approach in responding to the long-term challenges. While we welcome a cross-departmental response, we still believe a poverty strategy is essential. It would show how the cross-Government approach is working and would enable the Assembly to scrutinise its effectiveness. We do not think a holistic approach prevents such a strategy and action plan. So, I would press the Cabinet Secretary to reconsider these matters. Moving on to the transitional arrangements for Communities First, in guidance, the Welsh Government stated that the three Es - employability, early years, and empowerment - should inform decision making for local authorities. The evidence we heard highlighted the importance of the Welsh Government's employability plan and, in our report, we highlighted that it has still not been published. This has made it more difficult for local authorities to draw up their transitional plans, and for us as a committee to understand the full impact of the end of Communities First. We would urge the Welsh Government to publish it as soon as possible. Moving on to empowerment. Local authorities and other key stakeholders told us they were unclear what it meant in practical terms. We therefore recommended that Welsh Government should clarify this, and that was accepted in principle. Transitional guidance is cited as defining empowerment as: making sure communities are engaged and empowered to have their voices heard in the decisions that affect them.' We do not believe that this definition provides the necessary clarity and would ask the Cabinet Secretary to provide some concrete examples of what is meant in practical terms. Communities First has been delivering a wide range of different projects across Wales. Some of these, though, could - or, some would argue, should - be delivered by statutory services. We therefore recommended that Welsh Government should ensure that local authorities identify such programmes and that those that are successful and valued by communities are transferred to relevant statutory bodies. This would then enable limited legacy funding to be directed to projects that Communities First does best. The Government accepted this recommendation and outlined how they were taking this forward. However, while welcoming the work that is being done around health and education, more information on what support is being offered to projects that fall outside of these areas would be appreciated. Additionally, the work that is being done will not capture any projects that were closed down directly as the result of the announcement to wind down the Communities First programme. I would therefore like more information on whether the Welsh Government has made any assessment of the number and details of such projects, especially those concerning health and education that fall outside of the three Es. During oral evidence, the Cabinet Secretary confirmed that legacy funding would be available for the next two financial years. He also added that there was the possibility of a further two years' provision. We called for clarity. The Government then confirmed the commitment to funding for the next two years, but again did not clarify the position beyond that time. I would be grateful if the Cabinet Secretary were to provide that clarity today, and if he cannot do that, to commit to doing so before the publication of the final 2018-19 budget. Llywydd, in closing, I would like to reiterate my comments commending the work done by Communities First across Wales, but now that the decision has been made to close the programme, it is essential that the transitional arrangements and continuing delivery are robust and help protect the most effective elements of the programme. I hope our report will play a part in this, and I now look forward to hearing Members' contributions. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch o agor y ddadl heddiw, a hoffwn yn gyntaf ddiolch i bawb a ddarparodd dystiolaeth ysgrifenedig a llafar i'r ymchwiliad hwn, yn ogystal â'r staff a'r defnyddwyr gwasanaethau rydym wedi'u cyfarfod ar ein hymweliadau, a chofnodi ein cydnabyddiaeth o'r gwaith sylweddol a phwysig sydd wedi cael ei gyflwyno gan brosiectau Cymunedau yn Gyntaf a staff ar draws Cymru dros y 16 mlynedd diwethaf. Mae wedi cael effaith gadarnhaol ar unigolion, effaith sydd wedi newid bywydau mewn llawer o achosion, fel gyda nifer o bobl ifanc yn fy etholaeth i sydd bellach yn gweithio ym maes datblygu cymunedol eu hunain ac sy'n helpu i sicrhau newid cadarnhaol pellach yn eu cymunedau. Yn dilyn y cyhoeddiad fod y rhaglen yn dirwyn i ben, penderfynwyd cynnal ymchwiliad byr a oedd yn canolbwyntio ar dri pheth: cryfderau a gwendidau Cymunedau yn Gyntaf, trefniadau pontio a'r effaith ar raglenni cysylltiedig eraill. Cyhoeddwyd ein canfyddiadau cychwynnol ym mis Gorffennaf, ac yn dilyn hyn, cyhoeddwyd adroddiad manylach yr wythnos diwethaf. Gwnaethom 11 o argymhellion. Derbyniodd y Llywodraeth chwech ohonynt, derbyniodd dri mewn egwyddor a gwrthododd ddau. Rydym yn argymell yn gryf y dylid cyhoeddi strategaeth trechu tlodi. Gwrthododd y Llywodraeth yr argymhelliad hwn, gan ddweud y buasai ei pholisi yn cael ei nodi yn 'Ffyniant i Bawb', ei strategaeth genedlaethol a gyhoeddwyd wedyn ym mis Medi, a'i bod yn awyddus i fabwysiadu dull mwy cyfannol o ymateb i'r heriau hirdymor. Er ein bod yn croesawu ymateb trawsadrannol, rydym yn dal i gredu bod strategaeth trechu tlodi yn hanfodol. Byddai'n dangos sut y mae'r dull traws-Lywodraethol yn gweithio a byddai'n galluogi'r Cynulliad i graffu ar ei effeithiolrwydd. Nid ydym yn credu bod dull cyfannol yn rhwystro strategaeth a chynllun gweithredu o'r fath. Felly, buaswn yn pwyso ar Ysgrifennydd y Cabinet i ailystyried y materion hyn. Gan symud ymlaen at y trefniadau pontio ar gyfer Cymunedau yn Gyntaf, roedd Llywodraeth Cymru yn dweud yn y canllawiau y dylai cyflogadwyedd, y blynyddoedd cynnar a grymuso lywio'r broses o wneud penderfyniadau ar gyfer awdurdodau lleol. Roedd y dystiolaeth a glywsom yn tynnu sylw at bwysigrwydd cynllun cyflogadwyedd Llywodraeth Cymru, ac yn ein hadroddiad, tynnwyd sylw at y ffaith nad yw wedi cael ei gyhoeddi o hyd. Mae hyn wedi ei gwneud yn anos i awdurdodau lleol lunio eu cynlluniau pontio, ac i ni fel pwyllgor ddeall effaith lawn dirwyn Cymunedau yn Gyntaf i ben. Buasem yn annog Llywodraeth Cymru i'w gyhoeddi cyn gynted ag y bo modd. Symudwn ymlaen at rymuso. Dywedodd awdurdodau lleol a rhanddeiliaid allweddol eraill wrthym nad oeddent yn glir ynglŷn â beth oedd hyn yn ei olygu yn ymarferol. Felly, roeddem yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru egluro hyn, a chafodd hynny ei dderbyn mewn egwyddor. Mae canllawiau pontio'n diffinio grymuso fel hyn: 'sicrhau bod cymunedau'n cymryd diddordeb ac yn cael eu grymuso i fynegi eu llais yn y penderfyniadau sy'n effeithio arnynt.' Nid ydym yn credu bod y diffiniad hwn yn darparu'r eglurder angenrheidiol a buasem yn gofyn i Ysgrifennydd y Cabinet ddarparu rhai enghreifftiau penodol o'r hyn a olygir yn ymarferol. Mae Cymunedau yn Gyntaf wedi bod yn cyflwyno amrywiaeth eang o wahanol brosiectau ledled Cymru. Gallai rhai o'r rhain, fodd bynnag - neu, fel y buasai rhai yn dadlau, dylai rhai o'r rhain - gael eu darparu gan wasanaethau statudol. Felly, rydym yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru sicrhau bod awdurdodau lleol yn nodi rhaglenni o'r fath a bod y rhai sy'n llwyddiannus ac sy'n cael eu gwerthfawrogi gan gymunedau yn cael eu trosglwyddo i gyrff statudol perthnasol. Buasai hyn wedyn yn ei gwneud hi'n bosibl cyfeirio cyllid etifeddol cyfyngedig tuag at y prosiectau y mae Cymunedau yn Gyntaf yn eu gwneud orau. Mae'r Llywodraeth wedi derbyn yr argymhelliad ac wedi amlinellu sut y maent yn bwrw ymlaen â hyn. Fodd bynnag, er ein bod yn croesawu'r gwaith sy'n cael ei wneud ym maes iechyd ac ym maes addysg, buasem yn gwerthfawrogi mwy o wybodaeth ynglŷn â pha gefnogaeth a gynigir i brosiectau y tu hwnt i'r meysydd hyn. Yn ogystal, ni fydd y gwaith sy'n cael ei wneud yn cynnwys unrhyw brosiectau a ddaeth i ben o ganlyniad uniongyrchol i'r cyhoeddiad fod y rhaglen Cymunedau yn Gyntaf yn cael ei dirwyn i ben. Hoffwn felly gael mwy o wybodaeth ynglŷn ag a yw Llywodraeth Cymru wedi gwneud unrhyw asesiad o nifer a manylion prosiectau o'r fath, yn enwedig y rheini sy'n ymwneud ag iechyd ac addysg nad ydynt wedi eu cynnwys o fewn cyflogadwyedd, y blynyddoedd cynnar a grymuso. Yn ystod y dystiolaeth lafar, cadarnhaodd Ysgrifennydd y Cabinet y buasai cyllid etifeddol ar gael ar gyfer y ddwy flynedd ariannol nesaf. Ychwanegodd hefyd fod posibilrwydd o ddarpariaeth am ddwy flynedd arall. Rydym wedi galw am eglurder. Yna cadarnhaodd y Llywodraeth yr ymrwymiad i gyllid am y ddwy flynedd nesaf, ond unwaith eto ni wnaethant egluro'r sefyllfa y tu hwnt i'r cyfnod hwnnw o amser. Buaswn yn ddiolchgar pe bai Ysgrifennydd y Cabinet yn gallu darparu'r eglurder hwnnw heddiw, ac os na all wneud hynny, hoffwn pe bai'n ymrwymo i wneud hynny cyn cyhoeddi cyllideb derfynol 2018-19. Llywydd, i gloi, hoffwn ailadrodd fy sylwadau yn canmol y gwaith a wnaed gan Cymunedau yn Gyntaf ledled Cymru, ond gan fod y penderfyniad wedi'i wneud bellach i ddod a'r rhaglen i ben, mae'n hanfodol fod y trefniadau pontio a'r ddarpariaeth barhaus yn gadarn ac yn helpu i ddiogelu elfennau mwyaf effeithiol y rhaglen. Rwy'n gobeithio y bydd ein hadroddiad yn chwarae rhan yn hyn, ac rwy'n edrych ymlaen yn awr at glywed cyfraniadau'r Aelodau. Diolch yn fawr.