English: I'm pleased to contribute to this debate because I do think that the community health councils do important work. I have spoken to both in my region, Hywel Dda and Powys, and part of Betsi is also within the region that I represent. I hope to express in this debate some sort of development on the community health councils, which builds upon the good things that they do: the ability to oversee, and the reliance on volunteers, which is both a strength and a weakness simultaneously in the current regime. But I also want to reflect on the fact that the community health councils have been in place since 1974 and haven't developed a great deal since then. There are some very old-fashioned aspects to the way that they work. There has to be improvement and they have to be modernised. I do want to focus on one thing specifically, which is a weakness in the Government's paper at the moment, particularly in speaking to the residents of Powys - . There is no mention and no consideration given to the cross-border issues, with patients from Powys serviced in English hospitals, but can be overseen by the community health council in Powys. Therefore I want to ensure, and I hope that the Minister, in replying to the debate, can give an assurance, that the Government does wish to retain that patient voice in health services that are located in England but which provide services for patients from Wales. As I discussed these issues with community health councils, I have seen a desire from them to develop, and they are developing an alternative model. They have responded to this consultation with their own ideas, and I very much hope that the Government will listen to them. There has been some discussion today on the basis that the consultation and the proposals of the consultation are to be implemented as they stand. I hope that this will be a true consultation and that the Government will listen to what the community health councils themselves have to say, because they do have an alternative model. Now, placing health and social care together is something that is to be welcomed. Ensuring a patient voice is something that we should welcome. The question is: how do we achieve that? First of all, any new pattern has to be entirely independent of Government - that is something that we should all stand firm on. And being independent does mean being independent in terms of structure, in terms of legal status, and in terms of appointments to the councils or to any new body that is established to replace them. I don't sense that the councils themselves are opposed to the concept of a national body. They haven't told me that. What they have said is that what's important is that the local voice and regional representation is maintained. So, there is a possibility here to have a national body that could merge some aspects, which may bring forward savings, if you like, in terms of bureaucracy, employment and staffing and so on, but also ensure that the community health councils' structures are in place to reflect local needs and the local voice. Now, that's not exactly what the Government is proposing, of course. That is some sort of compromise and a discussion that needs to happen. But I am open to listening to such ideas and to see what happens. I do think, whatever does happen, it's exceptionally important that local people have the right to go onto wards, to undertake visits where health and care is provided, and that that is strengthened, that there is sufficient support for laypeople to understand that situation, because I do think that it's important that their status is enhanced when they visit wards or placements, and that they are treated with respect by professionals, and that support and training is available for them. The final thing I want to say is that we must take this opportunity to enhance the membership of community health councils. Eluned says that she wasn't aware of them and I accept her comments, of course, but I have been aware of them for some decades now, I have to be honest. Some of the people I was aware of 20 years ago are still on the local community health council, and I'm not quite sure if that is necessarily how these should develop in order to be entirely representative of the communities that they represent and representative of the people who now use our health and care services.
Welsh: Mae'n dda gen i gyfrannu at y ddadl yma achos rydw i yn meddwl bod y cynghorau iechyd cymuned yn gwneud gwaith pwysig. Rydw i wedi siarad â'r ddau ohonyn nhw yn fy rhanbarth i, Hywel Dda a Phowys, ac mae peth o Betsi hefyd, mae'n rhaid dweud, yn dod mewn i'r rhanbarth rydw i yn ei chynrychioli. Rydw i'n gobeithio mynegi yn y ddadl yma ryw fath o ddatblygiad ar y cynghorau iechyd cymunedol sydd yn adeiladu ar y pethau da rydym ni wedi clywed yn y fan hyn: y gallu i arolygu, a'r ddibyniaeth ar wirfoddolwyr, sydd yn wendid ac yn gryfder ar yr un pryd, mae'n rhaid dweud, yn y cynlluniau presennol. Ond rydw i hefyd eisiau adlewyrchu'r ffaith bod y cynghorau iechyd cymunedol wedi bod yn eu lle ers 1974 a heb ddatblygu rhyw lawer ers hynny, mae'n rhaid dweud. Mae yna agweddau henffasiwn iawn am y ffordd y maen nhw'n gweithio. Mae'n rhaid gwella, ac mae'n rhaid dod â nhw i mewn i sefyllfa gyfredol. Rydw i eisiau gwneud un peth yn benodol, sydd yn wendid yn y papur gan y Llywodraeth ar hyn o bryd, ac yn arbennig yn siarad â thrigolion ym Mhowys - . Nid oes digon - wel, nid oes sôn, a dweud y gwir, ac yn sicr nid oes ystyriaeth, o faterion trawsffiniol, gyda chleifion o Bowys yn cael eu gwasanaethu yn ysbytai yn Lloegr, ond sydd yn gallu cael eu harolygu gan y cyngor cymuned iechyd ym Mhowys. Felly, rydw i eisiau gwneud yn siŵr, ac rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog, wrth gloi y ddadl, yn gallu rhoi sicrwydd, fod y Llywodraeth yn dymuno cadw llais y cleifion yn y gwasanaethau iechyd sydd wedi'u lleoli yn Lloegr ond wrth gwrs sydd yn darparu gwasanaethau ar gyfer cleifion o Gymru. Wrth imi drafod gyda chynghorau iechyd cymunedol, rydw i wedi gweld awydd ganddyn nhw i ddatblygu, ac maen nhw yn datblygu model amgen. Maen nhw wedi ymateb i'r ymgynghoriad yma gyda'u syniadau eu hunain, ac rydw i'n gobeithio y bydd y Llywodraeth yn gwrando ar hynny. Mae yna rywfaint o drafodaeth wedi bod heddiw ar y sail bod yr ymgynghoriad, a'r cynigion sydd yn yr ymgynghoriad, yn mynd i gael eu gweithredu fel y maen nhw. Rwy'n gobeithio y bydd hwn yn ymgynghoriad ac rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth yn gwrando ar beth sydd gan y cynghorau iechyd eu hunain i ddweud, achos mae gyda nhw fodel amgen. Mae'r pethau am roi iechyd a gofal cymunedol at ei gilydd yn rhywbeth i'w groesawu. Mae sicrhau llais y claf yn rhywbeth rwy'n credu y dylem ni ei groesawu. Y cwestiwn yw sut i sicrhau hynny. Yn gyntaf oll, mae unrhyw batrwm newydd yn gorfod bod yn gwbl annibynnol o'r Llywodraeth - mae hynny'n rhywbeth rwy'n meddwl ei bod yn bwysig ein bod i gyd yn sefyll yn gadarn arno. Ac mae bod yn annibynnol yn golygu bod yn annibynnol o ran strwythur, o ran statws cyfreithiol, ac o ran penodiadau i gynghorau neu'r corff newydd sydd yn disodli'r cynghorau. Nid wyf yn synhwyro bod y cynghorau eu hunain yn erbyn corff cenedlaethol. Nid ydyn nhw wedi dweud hynny wrthyf fi. Beth maen nhw wedi dweud ydy: beth sy'n bwysig yw bod y llais lleol a'r gynrychiolaeth ranbarthol yn cael eu cadw. Felly, mae yna bosibiliad fan hyn i gael corff cenedlaethol sydd yn gallu uno rhai agweddau sydd yn arbedion, os liciwch chi, o ran biwrocratiaeth ac ati, o ran cyflogaeth, o ran staffio, ond i sicrhau bod y strwythurau cyngor cymuned lleol yn eu lle i adlewyrchu anghenion lleol a llais lleol. Nid wy'n gwybod - nid dyna cweit beth mae'r Llywodraeth yn cynnig, wrth gwrs. Mae hynny'n rhyw fath o gyfaddawd a thrafodaeth sydd angen digwydd. Ond rwy'n agored i wrando ar hynny a gweld beth sy'n digwydd. Rwy'n meddwl, beth bynnag sy'n digwydd, ei bod yn hynod bwysig bod y bobl leol â'r hawl i fynd ar wardiau, i ymweld â llefydd lle mae gofal ac iechyd yn cael ei wneud, a bod hynny yn cael ei gryfhau, fod digon o gefnogaeth i bobl leyg i allu deall y sefyllfa yna, achos rwy'n meddwl ei bod yn bwysig bod eu statws nhw'n cael eu codi, a phan maen nhw'n ymweld â wardiau ac yn ymweld â sefyllfaoedd eu bod yn cael eu trin â pharch gan y bobl broffesiynol hefyd, a bod felly'r gefnogaeth a'r hyfforddiant a phopeth yn eu lle ar eu cyfer nhw. Y peth olaf i'w ddweud yw ein bod ni'n gorfod manteisio ar y cyfle yma i ledaenu aelodaeth y cynghorau iechyd cymunedol. Fe ddywedodd Eluned nad oedd hi'n ymwybodol ohonyn nhw. Rwy'n derbyn beth mae'n dweud, wrth gwrs, ond rwyf wedi bod yn ymwybodol ohonyn nhw ers rhai degawdau bellach, mae'n rhaid bod yn onest, ac mae rhai o'r bobl yr oeddwn i'n ymwybodol ohonyn nhw 20 mlynedd yn ôl yn dal ar y cyngor cymuned lleol. Nid wyf cweit yn siŵr ai dyma yw'r ffordd y dylai y rhain ddatblygu er mwyn bod yn gwbl gynrychioladol o'r gymuned y maen nhw'n byw ynddi, ac yn gwbl gynrychioladol o'r bobl sydd bellach yn defnyddio ein gwasanaethau iechyd a gofal ni.