English: Diolch, Llywydd. Llywydd, this Government is committed to ensuring everyone lives in a home that meets their needs. Meeting this commitment is made all the more challenging by the continuing austerity and uncertainty. The most pressing and difficult challenge is in meeting the needs of those who are furthest from secure, suitable housing, in particular those sleeping rough on our streets in tents and doorways, but also those whose homelessness is less visible but just as real. We have this morning published the annual rough-sleeper count for Wales. The annual count aims to identify rough-sleepers on a particular night. It also includes the findings of a two-week data gathering exercise, using information from a range of services, to provide evidence of the levels of rough-sleeping over a longer time period. The data provides a snapshot of a continuously changing picture. In broad terms, the data indicates that our collective efforts may be beginning to have an impact. In the face of increasing pressures on households, the number of people sleeping rough appears to be stabilising overall, and, in some areas, numbers show a decrease. However, even one person sleeping rough on our streets is one person too many. Like all other Assembly Members who are familiar with the reality on the streets of our towns and cities, I know that rough-sleeping remains at a persistent and unacceptable level in Wales. This is not a situation unique to Wales. Rough-sleeping is sadly evident in all major towns and cities. This is not acceptable and, in my view, it is not inevitable. Decent housing ought to be a basic human right in a rich country like ours, but the impact of welfare reform, coupled with almost a decade of austerity, is adding to the pressure on households and their access to affordable accommodation. The Welsh Government has invested significantly in preventing and tackling homelessness over the last three years. We are building on that investment, with over £30 million more this year and next. We are also committed to building more affordable housing and to protecting our social housing stock. There are signs that the combination of our groundbreaking homelessness legislation and this financial investment are making a difference. Almost 19,700 households were successfully prevented from becoming homeless between April 2015 and the end of September 2018. This is particularly positive given that the numbers of households assessed as threatened with homelessness rose by 12 per cent compared to the same quarter the previous year. Despite this significant increase in demand, local authorities managed to maintain service levels, preventing homelessness in 65 per cent of cases. Rough-sleeping is the most acute and visible form of homelessness. People sleeping on our streets often have a range of complex needs that accommodation alone will not address. If we believe the numbers of rough-sleepers to be persistent and unacceptably high, we must then question whether our service models are responding adequately to the needs of people who find themselves on our streets. We must learn from people's lived experience and seek innovative responses that have individuals at their centre. We need to ask ourselves whether the additional funding has had an impact, and whether service models adequately support the complex needs of people to help them off the streets and into long-term accommodation. I want local authorities to be bold and brave. I commend them and every single individual who works so hard to support rough-sleepers and help them turn their lives around. There are some innovative approaches being trialled across Wales. In Wrexham, the community care hub is one such example. As the First Minister recently saw first-hand, it offers rough-sleepers unique access to GP, mental health, substance misuse, housing, outreach, job centre and other support services all in one room. Wrexham council is also seeing early signs of success with its 'assertive outreach' approach. The approach focuses on multidisciplinary support that is persistent and purposeful, with the primary aim of ending homelessness. I am pleased to report real progress in taking forward Housing First in Wales. Although still early days, we are already seeing evidence of its success with some of our most complex rough-sleepers. We are working with local authorities and the wider sector to roll out a further programme of Housing First trailblazers, supported by over £700,000 of additional funding next year. We are also focusing on how we co-ordinate and share best practice from these early projects. Housing First breaks with our traditional staircase, earned rewards approach to helping people off the street. Its success is couched in the fact that it puts the individual at the centre. It does not require them to earn the next step on the journey. It accepts that individuals may have a complex mix of issues and needs. Fundamentally, it recognises that individuals may be better able to manage or address issues such as mental ill health or substance misuse and engage with services when they have a stable place to call home. A couple of weeks ago, I visited the Salvation Army Housing First project in Cardiff and was able to speak to one of the service users and hear about how Housing First has made a dramatic difference to his life. It was evident that the success of Housing First lies in bringing together a range of services, each working in new, flexible and responsive ways to meet the needs of homeless people. The importance of multi-agency buy-in and flexibility is also being recognised in Ceredigion. They see the importance of all services and partners working together, actively seeking solutions to the complex needs of individuals. Ceredigion aims to prove that a shared commitment to tailoring services to individuals, rather than the other way around, can really reap rewards. As well as encouraging local authorities to ask themselves hard questions, learn from one another and change their delivery models, I will also be encouraging them to work alongside my own department to reflect on what we may need to do differently. The aim, longer term, is to align our funding to local authority statutory homelessness strategies. It will be important that these plans clearly demonstrate how public and third sector organisations will work together strategically to deliver greatest impact. I want to see genuine collaboration between all partners across a locality. I will be asking myself and my ministerial colleagues to provide the same level of purpose, commitment and strategic cohesion. The unacceptable circumstances of every homeless and roofless citizen requires, and deserves, nothing less.
Welsh: Diolch, Llywydd. Llywydd, mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i sicrhau bod pawb yn byw mewn cartref sy'n diwallu eu hanghenion. Mae gwireddu'r ymrwymiad hwn wedi bod yn fwy heriol byth oherwydd y cyni ac ansicrwydd parhaus. Yr her fwyaf enbyd a'r fwyaf anodd yw diwallu anghenion y rheini sydd ymhell oddi wrth dai diogel, addas, yn arbennig y rheini sy'n cysgu allan ar ein strydoedd mewn pebyll ac wrth ddrysau siopau, ond hefyd y rhai y mae eu digartrefedd yn llai gweladwy ond yr un mor wir. Rydym wedi cyhoeddi'r bore 'ma gyfrifiad blynyddol ar gyfer Cymru o'r rhai sy'n cysgu allan. Bwriad y cyfrifiad blynyddol yw nodi pwy sy'n cysgu allan ar noson benodedig. Mae hefyd yn cynnwys canfyddiadau'r ymarferiad o gasglu data am bythefnos, gan ddefnyddio gwybodaeth o ystod o wasanaethau, i ddwyn tystiolaeth ynghyd am niferoedd y rhai sy'n cysgu allan dros gyfnod mwy estynedig o amser. Mae'r data yn rhoi cipolwg ar ddarlun sy'n newid yn barhaus. Yn gyffredinol, mae'r data yn dangos y gall ein hymdrechion ni ar y cyd fod yn dechrau cael effaith. Yn wyneb y pwysau cynyddol ar aelwydydd, ymddengys bod nifer y bobl sy'n cysgu allan yn sefydlogi yn gyffredinol, ac, mewn rhai ardaloedd, mae'r niferoedd wedi gostwng. Er hynny, mae hyd yn oed un person yn cysgu allan ar ein strydoedd yn un yn ormod. Fel pob Aelod Cynulliad arall sy'n gyfarwydd â'r sefyllfa hon ar strydoedd yn ein trefi a'n dinasoedd, gwn fod cysgu allan yn dal i ddigwydd yn barhaus ac ar lefel annerbyniol yng Nghymru. Nid yw hon yn sefyllfa sy'n unigryw i Gymru. Yn anffodus, mae cysgu allan i'w weld ym mhob tref a dinas fawr. Nid yw hyn yn dderbyniol ac, yn fy marn i, nid yw'n anochel. Dylai tai addas fod yn un o'r hawliau dynol sylfaenol mewn gwlad gyfoethog fel ein gwlad ni, ond mae effaith diwygio budd-daliadau, ynghyd â bron i ddegawd o gyni, yn ychwanegu at y pwysau ar aelwydydd a'u gallu i sicrhau lle i aros sy'n fforddiadwy. Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi'n sylweddol o ran atal a mynd i'r afael â digartrefedd dros y tair blynedd diwethaf. Rydym yn ychwanegu at y buddsoddiad hwnnw, gyda thros £30 miliwn eto eleni a'r flwyddyn nesaf. Rydym hefyd wedi ymrwymo i adeiladu mwy o dai fforddiadwy ac amddiffyn ein stoc o dai cymdeithasol. Gwelir arwyddion bod y cyfuniad o'n deddfwriaeth arloesol ar ddigartrefedd a'r buddsoddiad ariannol hwn yn gwneud gwahaniaeth. Llwyddwyd i rwystro bron 19,700 o aelwydydd rhag mynd yn ddigartref rhwng mis Ebrill 2015 a diwedd mis Medi 2018. Mae hyn yn arbennig o gadarnhaol o ystyried bod nifer yr aelwydydd sydd dan fygythiad digartrefedd wedi codi 12 y cant o'i gymharu â'r un chwarter yn y flwyddyn flaenorol. Er gwaethaf y cynnydd sylweddol hwn yn y galw, llwyddodd awdurdodau lleol i gynnal lefelau gwasanaeth, gan atal digartrefedd mewn 65 y cant o achosion. Cysgu allan yw'r ffurf fwyaf eithafol a gweladwy o ddigartrefedd. Yn aml mae pobl sy'n cysgu ar ein strydoedd ag ystod o anghenion cymhleth na fydd llety ar ei ben ei hun yn eu datrys. Os ydym ni o'r farn fod niferoedd y rhai sy'n cysgu allan yn digwydd yn barhaus ac yn annerbyniol o uchel, yna bydd yn rhaid inni holi a yw'r modelau ar gyfer ein gwasanaethau yn ymateb yn ddigonol i anghenion y rhai sy'n eu cael eu hunain ar ein strydoedd ni. Mae'n rhaid inni ddysgu o brofiad bywydau pobl a cheisio cael ymatebion arloesol sy'n canolbwyntio ar unigolion. Mae'n rhaid i ni ofyn i ni ein hunain a yw'r cyllid ychwanegol wedi cael effaith, ac a yw'r modelau ar gyfer gwasanaeth yn cefnogi anghenion cymhleth pobl yn ddigonol i helpu i'w dwyn nhw oddi ar y strydoedd ac i lety tymor hir. Rwy'n awyddus i awdurdodau lleol fod yn ddewr ac eofn. Rwy'n eu cymeradwyo nhw a phob un unigolyn sy'n gweithio mor galed i gefnogi pobl sy'n cysgu allan a'u helpu i drawsnewid eu bywydau. Mae rhai dulliau arloesol o weithredu arloesol yn cael eu treialu ledled Cymru. Yn Wrecsam, mae'r ganolfan gofal cymunedol yn un enghraifft o hyn. Fel y gwelodd y Prif Weinidog ei hunan yn ddiweddar, i'r rheini sy'n cysgu allan, mae'n cynnig iddynt ofal gan feddyg teulu, gofal iechyd meddwl, gofal i atal camddefnyddio sylweddau, gyda thai, ac allgymorth, canolfan waith a gwasanaethau cymorth eraill, a'r cyfan i gyd mewn un ystafell. Mae Cyngor Wrecsam yn gweld arwyddion cynnar hefyd o lwyddiant gyda'i ddull o 'allgymorth grymusol'. Mae'r dull hwn yn canolbwyntio ar gymorth amlddisgyblaethol sy'n barhaus a phwrpasol, gyda'r prif nod o roi terfyn ar ddigartrefedd. Rwy'n falch o adrodd ar gynnydd gwirioneddol wrth gyflwyno Tai yn Gyntaf yng Nghymru. Er ei bod yn ddyddiau cynnar, rydym eisoes yn gweld tystiolaeth o lwyddiant gyda rhai o'n cysgwyr allan sydd â'r problemau mwyaf cymhleth. Rydym yn gweithio gyda'r awdurdodau lleol a'r sector ehangach i gyflwyno rhaglen arall o arloeswyr Tai yn Gyntaf, gyda chymorth mwy na £700,000 o gyllid ychwanegol y flwyddyn nesaf. Rydym hefyd yn canolbwyntio ar sut y byddwn yn cydlynu ac yn rhannu'r arfer gorau o'r prosiectau cynnar hyn. Mae Tai yn Gyntaf yn rhoi'r gorau i'n dull traddodiadol ni o flaenoriaethu ar sail teilyngdod i helpu i ddwyn pobl oddi ar y stryd. Mae ei lwyddiant yn dibynnu ar y ffaith ei fod yn rhoi'r unigolyn yn y canol. Nid oes angen iddyn nhw ennill teilyngdod i fod ar gam nesaf y daith. Mae'n derbyn y gall unigolion fod â chymysgedd gymhleth o broblemau ac anghenion. Yn y bôn, mae'n cydnabod y gall unigolion reoli neu ymdrin yn well â materion fel salwch meddwl neu gamddefnyddio sylweddau ac ymgysylltu â gwasanaethau pan fo ganddyn nhw le sefydlog i'w alw'n gartref. Wythnos neu ddwy yn ôl, ymwelais â phrosiect Tai yn Gyntaf Byddin yr Iachawdwriaeth yng Nghaerdydd a chefais gyfle i siarad ag un o ddefnyddwyr y gwasanaeth a chlywed sut y gwnaeth Tai yn Gyntaf wahaniaeth dramatig i'w fywyd. Roedd yn amlwg fod llwyddiant Tai yn Gyntaf yn tarddu o ddwyn amrywiaeth o wasanaethau ynghyd, a phob un yn gweithio mewn ffyrdd newydd, hyblyg ac ymatebol er mwyn diwallu anghenion pobl ddigartref. Cydnabyddir pwysigrwydd ymrwymiad amlasiantaeth a hyblygrwydd yng Ngheredigion hefyd. Maen nhw'n gweld pwysigrwydd cael pob gwasanaeth a'r partneriaid i gydweithio, ac yn chwilio'n ddyfal am atebion i anghenion cymhleth yr unigolion. Mae Ceredigion yn ceisio profi y gall ymrwymiad cyffredin i deilwra gwasanaethau i unigolion, yn hytrach nag o'r tu arall, ddwyn ffrwyth gwirioneddol. Yn ogystal ag annog awdurdodau lleol i ofyn y cwestiynau anodd iddyn nhw eu hunain, a dysgu oddi wrth ei gilydd a newid eu modelau cyflenwi, byddaf hefyd yn eu hannog i weithio ochr yn ochr â'm hadran i er mwyn ystyried yr hyn y bydd angen ei wneud yn wahanol. Y nod, yn y tymor hwy, yw alinio ein cyllid â strategaethau digartrefedd statudol yr awdurdodau lleol. Bydd yn bwysig i'r cynlluniau hyn ddangos yn eglur sut mae sefydliadau'r sector cyhoeddus a'r trydydd sector yn gweithio gyda'i gilydd yn strategol i gyflawni'r effaith fwyaf dymunol. Rwy'n awyddus i weld cydweithio gwirioneddol rhwng yr holl bartneriaid mewn ardal. Byddaf yn gofyn i'm cyd-Weinidogion ac i fi fy hun ddarparu'r un lefel o bendantrwydd, ymrwymiad a chydlyniant strategol. Mae amgylchiadau annerbyniol pob dinesydd digartref sydd heb do uwch ei ben yn mynnu hynny, ac nid yw'n haeddu dim llai.