English: Diolch, Lywydd. Well, the democratic voice of the people has been heard, and we have to respect that, but we have to say that the debate that preceded the vote last Thursday proved to be very divisive for our communities. It's now time to abandon the unhelpful, disruptive rhetoric and work towards restoring community cohesion and doing what we were elected to do, and that is delivering for the people of Wales. What will follow now are lengthy negotiations, potentially lasting years, under the article 50 process, which, as Members will have heard me say earlier on, should start, to my mind, sooner rather than later, with the EU, of course, in order to strike an agreement on the arrangements for withdrawal and to redefine our relationship with the EU. Now, no-one has a clear idea of what 'out' looks like. That's the issue that has to be wrestled with at this stage and that will be a complex process. We will work tirelessly during this period to ensure we are not overlooked and to fight for the best possible deal for Wales. We need to know, first of all, what the UK Government's vision is of a world outside the EU. We need to know that as quickly as possible in order to return stability to the markets and to give potential investors a clear picture of what our country has to offer. I've been clear that companies I speak to are always keen to come to Wales in order to access the single market, and that is something that we must ensure is not lost as a competitive advantage. As I said yesterday, it's crucial that the final terms of the treaty to exit the EU come to all four national parliaments. That's consistent with the Prime Minister's statement this is a country comprising four nations and his commitment to ensuring we will be fully part of the negotiation process with Brussels. That has not undermined the result last week; it simply adds to the need to make sure that any deal is approved by this, the elected parliament of the people of Wales. Yesterday we resolved to form an expert team of civil servants based in our existing office in Brussels, independent of the UK Government, to explore where our priorities may be taken forward directly with the EU. This will run in parallel with, but is not intended to replace, our promised participation in the UK Government's negotiating approach. We do need to reassure inward investors, those who've shown faith in Wales, that we're still open for business and we still have a lot to offer. We are determined as a Government to stay internationally engaged, outward-looking and pro-business in our approach, and that's what will maintain business confidence. It will also help, of course, inward investors to take the right decisions in what is now an uncertain environment. We have worked hard on resolving the steel crisis. That is unfortunately ongoing, and we will continue to work with Tata and support steelworkers as we look to meet the immense challenges thrown up by the referendum result. Llywydd, I've already outlined my immediate priorities to protect the interests of Wales in these changed circumstances. Firstly, we must protect our jobs. Doing everything we can to maintain economic confidence and stability is the No. 1 task. We've built excellent proactive relationships with Welsh businesses and inward investors, and these will need to intensify following yesterday's vote. Secondly, we must play a full part in discussions about the timing and terms of UK withdrawal from the EU. Our participation is essential, not just for directly devolved issues, but for the whole range of issues affecting vital Welsh national interests. The Prime Minister has already said that Wales should be fully involved in negotiations on the terms of UK withdrawal and our future relationship with Europe, and I'll be holding the UK Government to that. Thirdly, as I've said many times already this afternoon, it is vital that the UK negotiates to retain access to the 500 million customers in the single market. Fourthly, we should negotiate continued participation on current terms in major EU programmes like the common agricultural policy and structural funds up to the end of 2020, if we're still there in 2020. That would facilitate continuity for citizens, communities, businesses and investors while arrangements are made for the longer term. Fifthly, Wales, as we know, is a net beneficiary from the EU, to the tune of hundreds of millions of pounds. There is now an overwhelming case for a major and immediate revision of the Barnett formula, taking into account needs arising from EU withdrawal, and I call today for the promise made that Wales will not lose a penny to be guaranteed, and also that it will be the people of Wales who decide how that money is spent. Finally, withdrawal from the EU is a massive constitutional shift for the UK. It has equally far-reaching implications for the devolution settlement. That means the relationship between devolved administrations and the UK Government must now be placed onto an entirely different footing. Otherwise there is a risk that the price to pay for leaving the EU is the end of the UK, and that is something that will worry many, many people. As I said last week, the Welsh Government will fight for the people of Wales in all of those vital areas, but also strive to unify the divisions exposed by this vote, taking Wales forward together, which I believe is what the nation now wants and needs. Passions have been raised by this debate, I know, but it's time now for calm, not knee-jerk reactions. Many will be concerned about the vitriol that seeped into the campaign. This will not help us with these significant challenges that now face us all. We also need to find a way of talking to one another again. We may have voted different ways, but we remain neighbours, friends and family. The challenges we faced yesterday on the NHS, on the economy and education we still face today, and we must rise to those challenges and deliver for the Welsh people. There is much work to be done, but above all else, my aim will be the best deal for the people of Wales.
Welsh: Diolch, Lywydd. Wel, mae llais democrataidd y bobl wedi cael ei glywed, ac mae'n rhaid i ni barchu hynny, ond mae'n rhaid i ni ddweud bod y ddadl a ragflaenodd y bleidlais ddydd Iau diwethaf wedi profi i fod yn rhwygol iawn i'n cymunedau. Mae'n amser erbyn hyn i roi'r gorau i'r rhethreg ddi-fudd, cynhennus, a gweithio tuag at adfer cydlyniant cymunedol a gwneud yr hyn yr ydym wedi cael ein hethol i'w wneud, a hynny yw cyflawni ar gyfer pobl Cymru. Beth fydd yn dilyn yn awr yw trafodaethau hir, o bosibl yn para blynyddoedd, dan y broses erthygl 50, a ddylai, fel y bydd Aelodau wedi fy nghlywed yn dweud yn gynharach, ddechrau, yn fy marn i, heb ormod o oedi, gyda'r UE, wrth gwrs, er mwyn taro cytundeb ar y trefniadau ar gyfer tynnu'n ôl ac ailddiffinio ein perthynas â'r Undeb Ewropeaidd. Nawr, nid oes gan unrhyw un syniad clir o sut y mae 'allan' yn edrych. Dyna'r mater y mae'n rhaid ymaflyd ag ef ar hyn o bryd a bydd honno'n broses gymhleth. Byddwn yn gweithio'n ddiflino yn ystod y cyfnod hwn er mwyn sicrhau nad ydym yn cael ein hesgeuluso ac i frwydro am y fargen orau bosibl i Gymru. Mae angen i ni wybod, yn gyntaf oll, beth yw gweledigaeth Llywodraeth y DU o'r byd y tu allan i'r UE. Mae angen i ni wybod hynny cyn gynted ag y bo modd er mwyn dod â sefydlogrwydd yn ôl i'r marchnadoedd ac i roi darlun clir o'r hyn sydd gan ein gwlad i'w gynnig i fuddsoddwyr posibl. Rwyf wedi bod yn glir bod y cwmnïau yr wyf wedi siarad â nhw bob amser yn awyddus i ddod i Gymru er mwyn cael mynediad i'r farchnad sengl, ac mae hynny'n rhywbeth y mae'n rhaid inni sicrhau nad yw'n cael ei golli fel mantais gystadleuol. Fel y dywedais ddoe, mae'n hanfodol bod telerau terfynol y cytuniad i adael yr UE yn dod i bob un o'r pedair senedd genedlaethol. Mae hynny'n gyson â datganiad y Prif Weinidog bod hon yn wlad sy'n cynnwys pedair cenedl a'i ymrwymiad i sicrhau y byddwn yn rhan lawn o'r broses drafod gyda Brwsel. Nid yw hynny wedi tanseilio canlyniad yr wythnos diwethaf; mae'n syml yn ychwanegu at yr angen i sicrhau bod unrhyw gytundeb yn cael ei gymeradwyo gan hon, sef senedd etholedig pobl Cymru. Ddoe penderfynasom ffurfio tîm arbenigol o weision sifil wedi'u sefydlu yn ein swyddfa bresennol ym Mrwsel, yn annibynnol ar Lywodraeth y DU, i archwilio lle y gall ein blaenoriaethau gael eu datblygu yn uniongyrchol gyda'r UE. Bydd hyn yn rhedeg ochr yn ochr, ond ni fwriedir iddo ddisodli, ein cyfranogiad a addawyd yn null negodi Llywodraeth y DU. Mae angen i ni roi sicrwydd i fewnfuddsoddwyr, y rhai sydd wedi dangos ffydd yng Nghymru, ein bod yn dal ar agor ar gyfer busnes a bod gennym lawer i'w gynnig o hyd. Rydym yn benderfynol fel Llywodraeth i barhau i ymgysylltu yn rhyngwladol, i edrych tuag allan a bod o blaid busnes yn ein hymagwedd, a dyna'r hyn fydd yn cynnal hyder busnes. Bydd hefyd yn helpu, wrth gwrs, mewnfuddsoddwyr i gymryd y penderfyniadau cywir yn yr hyn sydd bellach yn amgylchedd ansicr. Rydym wedi gweithio'n galed ar ddatrys yr argyfwng dur. Mae hynny'n anffodus yn parhau, a byddwn yn parhau i weithio gyda Tata a chefnogi gweithwyr dur wrth i ni geisio wynebu'r heriau enfawr a ddaeth gyda chanlyniad y refferendwm. Lywydd, rwyf eisoes wedi amlinellu fy mlaenoriaethau uniongyrchol i amddiffyn buddiannau Cymru yn yr amgylchiadau gwahanol hyn. Yn gyntaf, mae'n rhaid i ni amddiffyn ein swyddi. Gwneud popeth y gallwn er mwyn cynnal hyder a sefydlogrwydd economaidd yw'r brif dasg. Rydym wedi adeiladu perthynas ragweithiol ardderchog gyda busnesau Cymru a mewnfuddsoddwyr, a bydd angen i'r rhain ddwysau yn dilyn pleidlais ddoe. Yn ail, mae'n rhaid i ni chwarae rhan lawn mewn trafodaethau ynglŷn ag amseru a thelerau tynnu'n ôl y DU o'r UE. Mae ein cyfranogiad yn hanfodol, nid yn unig ar gyfer materion datganoledig uniongyrchol, ond ar gyfer yr ystod gyfan o faterion sy'n effeithio ar fuddiannau cenedlaethol hanfodol i Gymru. Mae'r Prif Weinidog eisoes wedi dweud y dylai Cymru chwarae rhan lawn yn y trafodaethau ar delerau tynnu'n ôl y DU a'n perthynas yn y dyfodol ag Ewrop, a byddaf yn sicrhau bod Llywodraeth y DU yn cadw at ei gair. Yn drydydd, fel yr wyf wedi dweud sawl gwaith eisoes y prynhawn yma, mae'n hanfodol bod y DU yn trafod cadw mynediad at y 500 miliwn o gwsmeriaid yn y farchnad sengl. Yn bedwerydd, dylem drafod cyfranogiad parhaus ar delerau cyfredol yn rhaglenni pwysig yr UE fel y polisi amaethyddol cyffredin a chronfeydd strwythurol hyd at ddiwedd 2020, os byddwn yn dal i fod yno yn 2020. Byddai hynny'n hwyluso dilyniant i ddinasyddion, cymunedau, busnesau a buddsoddwyr tra bod trefniadau yn cael eu gwneud ar gyfer y tymor hwy. Yn bumed, mae Cymru, fel y gwyddom, yn fuddiolwr net gan yr UE, o rai cannoedd o filiynau o bunnoedd. Erbyn hyn, mae achos llethol am adolygiad mawr ac ar unwaith o fformiwla Barnett, gan gymryd i ystyriaeth yr anghenion sy'n codi o dynnu'n ôl o'r UE, a galwaf heddiw am i'r addewid a wnaed na fydd Cymru yn colli ceiniog i gael ei warantu, a hefyd mai pobl Cymru fydd yn penderfynu sut y caiff yr arian hwnnw ei wario. Yn olaf, mae tynnu'n ôl o'r UE yn newid cyfansoddiadol enfawr ar gyfer y DU. Mae goblygiadau yr un mor bellgyrhaeddol ar gyfer y setliad datganoli. Mae hynny'n golygu bod yn rhaid i'r berthynas rhwng gweinyddiaethau datganoledig a Llywodraeth y DU gael eu rhoi ar sail gwbl wahanol bellach. Fel arall, mae perygl mai'r pris i'w dalu am adael yr UE fydd diwedd y DU, ac mae hynny'n rhywbeth a fydd yn achos pryder i lawer iawn o bobl. Fel y dywedais yr wythnos diwethaf, bydd Llywodraeth Cymru yn brwydro dros bobl Cymru ym mhob un o'r meysydd allweddol hynny, ond hefyd yn ymdrechu i uno'r rhaniadau a amlygwyd drwy'r bleidlais hon, gan fynd â Chymru ymlaen gyda'n gilydd, sef yr hyn yr wyf yn ei gredu y mae'r genedl ei eisiau a'i angen nawr. Mae teimladau wedi eu cynhyrfu gan y ddadl hon, mi wn, ond mae'n amser nawr am bwyll, nid adweithio'n ddifeddwl. Bydd llawer yn poeni am y chwerwder a dreiddiodd i'r ymgyrch. Ni fydd hyn yn ein helpu gyda'r heriau sylweddol hyn sydd bellach yn wynebu pob un ohonom. Mae angen hefyd inni ganfod ffordd o siarad â'n gilydd unwaith eto. Efallai y byddwn wedi pleidleisio mewn gwahanol ffyrdd, ond rydym yn dal yn gymdogion, yn ffrindiau ac yn deuluoedd. Rydym yn dal i wynebu'r heriau heddiw yr oeddem yn eu hwynebu ddoe o ran y GIG, yr economi ac addysg, ac mae'n rhaid i ni oresgyn yr heriau hynny a chyflawni dros bobl Cymru. Mae llawer o waith i'w wneud, ond yn anad dim, fy nod fydd y fargen orau i bobl Cymru.