English: Diolch, Lywydd. This coming Saturday, 11 February, marks the three hundredth anniversary of the birth of that greatest of Welsh hymn writers, William Williams of Pantycelyn. And it's apt that his anniversary will fall on the very same day that Wales will be playing England in the cauldron of the Millennium Stadium, because, during that six nations game, there is no doubt whatsoever that the Welsh fans will be singing what is probably his most famous work, 'Guide Me, O thou Great Jehovah', with great gusto. William Williams was more than Wales's most famous hymn writer. He was also one of the greatest religious and literary figures that this country has ever produced. Along with Daniel Rowland and Howell Harris, Williams was one of the leading figures in the dawn of the Welsh Methodist revival, which dominated Welsh religious thinking and attitudes for much of the eighteenth century. Born in 1717, Williams is often simply known as 'Pantycelyn', the name of the family farm on which he lived most of his adult life. His family were non-conformists, and he was educated locally, and then at a non-conformist academy near Talgarth. He intended to become a doctor, but, having heard Howell Harris preach in the churchyard in Talgarth in 1737, he underwent an immediate conversion experience and fell in love with his new-found saviour, Jesus Christ. He became fired with religious conviction. Despite this non-conformist upbringing, Williams felt that he was being called to the priesthood of the established Anglican Church, and, in 1740, he was appointed curate to Theophilus Evans, a minister in charge of several rural Welsh parishes. But Williams was refused ordination as a priest because of his Methodist leanings. He was a great preacher, and a great organiser of the Welsh Calvinistic Methodist tradition. So, when Welsh rugby fans sing out 'Bread of Heaven' this coming Saturday, they will be paying tribute to a remarkable and fascinating man.
Welsh: Diolch, Lywydd. Y dydd Sadwrn hwn, 11 Chwefror, fydd tri-chanmlwyddiant genedigaeth y mwyaf o'r emynwyr Cymraeg, William Williams Pantycelyn. Ac mae'n addas fod ei ben-blwydd ar yr un diwrnod ag y bydd Cymru yn chwarae Lloegr yng nghrochan Stadiwm y Mileniwm, oherwydd, yn ystod y gêm chwe gwlad honno, nid oes amheuaeth o gwbl y bydd y cefnogwyr Cymreig yn canu ei waith enwocaf, mae'n debyg, 'Arglwydd, arwain trwy'r anialwch', gydag afiaith. Roedd William Williams yn fwy nag emynydd enwocaf Cymru. Roedd hefyd yn un o'r ffigurau crefyddol a llenyddol mwyaf a gynhyrchodd y wlad hon erioed. Gyda Daniel Rowland a Howell Harris, Williams oedd un o'r ffigurau blaenllaw yng ngwawr diwygiad Methodistaidd Cymru, a ddaeth i ddominyddu meddwl ac agweddau crefyddol Cymru am lawer o'r ddeunawfed ganrif. Ganed Williams yn 1717, ac yn aml fe'i gelwir yn syml yn 'Pantycelyn', enw fferm y teulu y bu'n byw arni am y rhan fwyaf o'i fywyd fel oedolyn. Roedd ei deulu yn anghydffurfwyr, a chafodd ei addysg yn lleol, ac yna mewn academi anghydffurfiol ger Talgarth. Ei fwriad oedd bod yn feddyg, ond ar ôl clywed Howell Harris yn pregethu ym mynwent Talgarth ym 1737, cafodd droedigaeth sydyn a syrthio mewn cariad â'i waredwr newydd, Iesu Grist. Fe'i taniwyd ag argyhoeddiad crefyddol. Er gwaethaf ei fagwraeth anghydffurfiol, teimlai Williams ei fod yn cael ei alw i offeiriadaeth yr Eglwys Anglicanaidd sefydledig, ac yn 1740, fe'i penodwyd yn gurad i Theophilus Evans, gweinidog a oedd yn gyfrifol am nifer o blwyfi gwledig yng Nghymru. Ond gwrthodwyd ordeinio Williams yn offeiriad oherwydd ei dueddiadau Methodistaidd. Roedd yn bregethwr mawr, ac yn drefnydd mawr y traddodiad Methodistiaid Calfinaidd Cymreig. Felly, pan fydd cefnogwyr rygbi Cymru yn canu 'Cwm Rhondda' y dydd Sadwrn hwn, byddant yn talu teyrnged i ddyn hynod a diddorol.