English: I would like to - not for the first time - raise the issue of community-focused schools, which I continue to believe is very important to the performance of our education system in Wales. I think one issue that Estyn has raised in its report, and consistently raises, is variability in the education system in Wales. That variability applies to community-focused schools. Some schools are very good in engaging with families and the wider community, others not so good. I do believe that it really matters. Many people, I think, are rightly annoyed to see schools shut off from the community in the evenings, at weekends and school holidays. It's a waste of resource at a time of great strain on public finances, and it's not doing that job of engaging with families and the community that should be consistently taking place right across Wales. It does come home to me, Llywydd, many times in my own constituency - and I'm sure it's the case all across Wales - that very often there is, in some families and some communities, not a sufficient valuing of education and not a sufficient commitment to education that we would all like to see. So, that reflects itself in school attendance. I often hear people saying that, for example, their children have achieved 95 per cent attendance as if that's something or a rate to be proud of, when of course that means missing far too much school. Indeed, there are many worse attendance rates than that. It manifests itself, I believe, in a lack of support sometimes for children doing their homework, revising properly for exams, and it lowers ambitions in terms of higher education. So, one thing I frequently hear - too frequently - is that you can go to university and you may still end up without a job, or without a job that is any more rewarding than the job you might have got had you not gone to university. So, I think we cannot generalise, but there are some families and people in some of our communities where these sorts of attitudes are too prevalent. One way of cutting across them is to genuinely and consistently engage with those families and those communities, even given that some families had a bad experience of education themselves and may view schools as very middle-class institutions, largely full of middle-class professionals that they do not particularly feel confident in engaging with, or perhaps even want to engage with. So, there are real barriers - difficult barriers - that have to be broken down. But, Llywydd, the only way that that will happen, with consistency, will be if there's a strong drive, I would say, and leadership from the Welsh Government, working with local authorities, school governing bodies, educational professionals and others to achieve the consistency that we need to see. I do believe that it's necessary to establish a mechanism, whatever it might be, to ensure that consistency and a lack of variability right across Wales. I often hear from governors and school heads that the caretaker might want some extra money to open up the school - it's never much money, but that's seen as an issue - and that there are security issues on site if the school is open to the community. Again, that's not an issue that cannot be overcome with the right sort of will and commitment. Indeed, I think many schools find that opening up the site actually is an aid to security, because there are people around more often when the school is closed to ensure that people cannot do things without being seen, and acts are witnessed. It's not just about twenty-first century schools, Llywydd, either. It's about the existing school stock. So, if we are going to have the consistency that we need right across Wales, it has to be a mechanism that achieves progress in the existing school stock, not only the twenty-first century schools. So, I would be very grateful if the Cabinet Secretary could say something in her contribution to this debate that would give me some comfort that we may see that consistency achieved and a mechanism in place as quickly as possible.
Welsh: Hoffwn - nid am y tro cyntaf - godi mater yr ysgolion bro, yr wyf yn dal i gredu eu bod yn bwysig iawn i berfformiad ein system addysg yng Nghymru. Rwy'n credu mai un mater y mae Estyn wedi'i godi yn ei adroddiad, ac mae'n ei godi'n gyson, yw amrywioldeb yn y system addysg yng Nghymru. Mae'r amrywioldeb hwnnw yn berthnasol i ysgolion bro. Mae rhai ysgolion yn dda iawn am ymgysylltu â theuluoedd a'r gymuned ehangach, nid yw eraill cystal. Rwy'n credu bod hyn yn wirioneddol bwysig. Mae llawer o bobl, rwy'n credu, yn ddig, ac yn briodol felly, o weld bod ysgolion wedi'u cau i'r gymuned gyda'r nos, ar benwythnosau ac yn ystod gwyliau'r ysgol. Mae'n wastraff adnoddau ar adeg o straen mawr ar gyllid cyhoeddus, ac nid yw'n gwneud y gwaith hwnnw o ymgysylltu â theuluoedd a'r gymuned a ddylai fod yn digwydd yn gyson ledled Cymru. Mae hyn wedi ei godi gyda mi, Lywydd, sawl gwaith yn fy etholaeth fy hun - ac rwy'n siŵr bod hyn yn wir ledled Cymru - nad oes yn aml, mewn rhai teuluoedd a rhai cymunedau, digon o werthfawrogiad o addysg a dim digon o ymrwymiad i addysg, y byddem ni i gyd yn hoffi ei weld. Felly, mae hynny'n adlewyrchu ei hun mewn presenoldeb yn yr ysgol. Rwy'n aml yn clywed pobl yn dweud, er enghraifft, bod eu plant wedi llwyddo i gael presenoldeb o 95 y cant, fel bod hynny'n rhywbeth neu'n gyfradd i fod yn falch ohoni, er bod hynny, wrth gwrs, yn golygu colli llawer gormod o ysgol. Yn wir, ceir cyfraddau presenoldeb llawer gwaeth na hynny. Mae'n amlygu ei hun, rwy'n credu, mewn diffyg cefnogaeth weithiau i blant wneud eu gwaith cartref, adolygu'n briodol ar gyfer arholiadau, ac mae'n gostwng uchelgais o ran addysg uwch. Felly, un peth yr wyf yn aml yn ei glywed - yn rhy aml - yw y gallwch fynd i'r brifysgol ac efallai y byddwch yn y pen draw yn dal i fod heb swydd, neu heb swydd sy'n rhoi mwy o foddhad o gwbl na swydd y byddech chi efallai wedi ei chael pe na byddech wedi mynd i'r brifysgol. Felly, nid wyf yn credu y gallwn ni gyffredinoli, ond mae rhai teuluoedd a phobl mewn rhai o'n cymunedau lle y mae'r mathau hyn o agweddau yn rhy gyffredin. Un ffordd o'u cyrraedd yw ymgysylltu o ddifrif ac yn gyson â'r teuluoedd hynny a'r cymunedau hynny, hyd yn oed o gofio bod rhai teuluoedd wedi cael profiad gwael o addysg eu hunain ac efallai eu bod yn gweld ysgolion fel sefydliadau dosbarth canol iawn, yn llawn i raddau helaeth o bobl broffesiynol dosbarth canol nad ydynt yn teimlo'n arbennig o hyderus yn ymgysylltu â nhw, neu efallai nad ydynt yn dymuno ymgysylltu â nhw, hyd yn oed. Felly, ceir rhwystrau gwirioneddol - rhwystrau anodd - y mae'n rhaid eu chwalu. Ond, Lywydd, yr unig ffordd y bydd hynny'n digwydd, gyda chysondeb, yw os bydd ymgyrch gref, byddwn i'n dweud, ac arweinyddiaeth gan Lywodraeth Cymru, gan weithio gydag awdurdodau lleol, cyrff llywodraethu ysgolion, gweithwyr addysg proffesiynol ac eraill i gyflawni'r cysondeb y mae angen inni ei weld. Rwy'n credu ei bod yn angenrheidiol sefydlu mecanwaith, beth bynnag y bo, i sicrhau bod cysondeb a diffyg amrywioldeb ledled Cymru gyfan. Rwy'n aml yn clywed gan lywodraethwyr a phenaethiaid ysgolion ei bod yn bosibl y byddai'r gofalwr eisiau rhywfaint o arian ychwanegol i agor yr ysgol - nid yw byth yn llawer o arian, ond gwelir hynny fel problem - ac mae yna faterion diogelwch o ran y safle os yw'r ysgol yn agored i'r gymuned. Unwaith eto, nid yw hwnnw'n fater na ellir ei oresgyn gyda'r math iawn o ewyllys ac ymrwymiad. Yn wir, rwy'n credu bod llawer o ysgolion yn gweld bod agor y safle, mewn gwirionedd, yn cynorthwyo diogelwch, oherwydd bod pobl o gwmpas yn amlach pan fo'r ysgol ar gau i sicrhau nad yw pobl yn gallu gwneud pethau heb gael eu gweld, a bod tystion i weithredoedd. Nid yw hyn ychwaith yn ymwneud ag ysgolion yr unfed ganrif ar hugain yn unig, Lywydd. Mae'n ymwneud â'r stoc presennol o ysgolion. Felly, os ydym ni'n mynd i gael y cysondeb sydd ei angen arnom ledled Cymru, mae'n rhaid iddo fod yn ddull sy'n sicrhau cynnydd yn y stoc presennol o ysgolion, nid yn unig yn yr ysgolion unfed ganrif ar hugain. Felly, byddwn yn ddiolchgar iawn pe gallai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud rhywbeth yn ei chyfraniad i'r ddadl hon a fyddai'n rhoi rhywfaint o gysur i mi y byddwn o bosibl yn gweld y cysondeb hwnnw'n cael ei gyflawni a bod dull ar waith cyn gynted ag y bo modd.