techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: ALN - of course, ALN. You will be aware that the principle behind the ALN Bill is that all teaching professions should have an understanding and an ability to respond to low-impact, high-incidence rates of additional learning needs, and that has to be incorporated into the initial teacher training of our teachers. There will be the need, alongside the introduction of the legislation, for continual professional development programmes to support that. Because what we do know is that many people feel that there is scant regard paid to additional learning needs in existing ITE and that will be part of the accreditation programme: to look to see how individual courses are truly addressing that if they're to be accredited by the new body.
Welsh: ADY - wrth gwrs, ADY. Byddwch chi'n ymwybodol mai'r egwyddor y tu ôl i'r Bil ADY yw y dylai fod gan bob proffesiwn addysgu y ddealltwriaeth a'r gallu i ymateb i gyfraddau anghenion dysgu ychwanegol effaith isel, y ceir llawer o achosion ohonynt, a bod yn rhaid cynnwys hynny yn yr hyfforddiant cychwynnol athrawon ein hathrawon. Bydd angen, ochr yn ochr â chyflwyno'r ddeddfwriaeth, rhaglenni datblygiad proffesiynol parhaus i gefnogi hynny. Oherwydd yr hyn yr ydym yn ei wybod yw bod llawer o bobl yn teimlo nad oes prin ddim ystyriaeth i anghenion dysgu ychwanegol mewn addysg gychwynnol i athrawon ar hyn o bryd a bydd hynny'n rhan o'r rhaglen achredu: edrych i weld sut y mae cyrsiau unigol yn rhoi sylw gwirioneddol i hynny os ydynt am gael eu hachredu gan y corff newydd.
English: Thank you. And, finally, Michelle Brown.
Welsh: Diolch. Ac, yn olaf, Michelle Brown.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Thank you for your statement, Cabinet Secretary. It's encouraging to hear in your statement that you believe it's important to look at alternative routes into teaching. Many gifted and talented people from many different walks of life who could inspire children and support their fellow teachers using their different work experience are discouraged from entering the profession by the requirement for formal qualification via a postgraduate certificate in education. I personally know of a number of people who would love to go into teaching, but they can't afford to go through the PGCE - they've got bills, they've got mortgages to pay. I'm not saying that teachers shouldn't be qualified, but there has to be an alternative route into teaching and into qualification. So, what alternative routes have you been looking at?
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Diolch am eich datganiad, Ysgrifennydd y Cabinet. Mae'n galonogol clywed yn eich datganiad eich bod yn credu ei bod yn bwysig edrych ar lwybrau eraill i addysgu. Mae llawer o bobl ddawnus a thalentog o lawer o wahanol yrfaoedd a allai ysbrydoli plant a chefnogi eu cyd-athrawon gan ddefnyddio eu profiad gwaith gwahanol yn cael eu hannog i beidio â mynd i mewn i'r proffesiwn gan y gofyniad am gymhwyster ffurfiol drwy dystysgrif addysg i raddedigion. Rwyf i'n gwybod yn bersonol am nifer o bobl a fyddai wrth eu bodd yn mynd i addysgu, ond na allant fforddio'r broses TAR - mae ganddynt filiau, mae ganddynt forgeisi i'w talu. Nid wyf yn dweud na ddylai fod angen cymhwyster ar athrawon, ond mae'n rhaid cael llwybr arall i addysgu ac i gael cymhwyster. Felly, pa lwybrau amgen ydych chi wedi bod yn edrych arnynt?
English: Could I thank Michelle for her question? I think it's absolutely clear that we do need to have people entering the profession with the right level of skills and qualifications. This is part of the previous Government's drive to drive up standards and I'm committed to doing that. We do have a range of graduate programmes that currently exist. We have been piloting a Teach First approach in Wales. As I said earlier, those are currently being evaluated. With regard to barriers for people returning to university to acquire the qualifications that they need to go on to be teachers, then I'm hoping that, with the publication of the Diamond review, we might have something to say about a broader range of student support measures and, of course, I'll be making a statement to the Chamber to that effect next week.
Welsh: A gaf i ddiolch i Michelle am ei chwestiwn? Rwy'n credu ei bod yn hollol glir bod angen i'r bobl sy'n ymuno â'r proffesiwn feddu ar y sgiliau a'r cymwysterau cywir. Mae hyn yn rhan o ymgyrch y Llywodraeth flaenorol i godi safonau ac rwy'n ymroddedig i wneud hynny. Mae gennym ni ystod o raglenni i raddedigion sy'n bodoli ar hyn o bryd. Rydym ni wedi bod yn treialu dull Teach First yng Nghymru. Fel y dywedais i'n gynharach, mae'r dulliau hynny yn cael eu gwerthuso ar hyn o bryd. O ran rhwystrau i bobl sy'n dychwelyd i'r brifysgol i ennill y cymwysterau sydd eu hangen arnynt i fynd yn athrawon, rwy'n gobeithio, gyda chyhoeddi adolygiad Diamond, efallai y bydd gennym rywbeth i'w ddweud am ystod ehangach o fesurau cymorth i fyfyrwyr ac, wrth gwrs, byddaf yn rhoi datganiad i'r Siambr i'r perwyl hwnnw yr wythnos nesaf.
English: We move on to the next item on our agenda, which is a statement by the Cabinet Secretary for Health, Well-being and Sport. It's the update on plans to recruit and train additional GPs and other primary care professionals. Vaughan Gething.
Welsh: Symudwn ymlaen at yr eitem nesaf ar ein hagenda, sef datganiad gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Lles a Chwaraeon. Dyma'r wybodaeth ddiweddaraf am gynlluniau i recriwtio a hyfforddi meddygon teulu a gweithwyr gofal sylfaenol proffesiynol eraill ychwanegol. Vaughan Gething.
English: I'll be as quick as I can on this. We hear, albeit anecdotally, that one of the deterrents to recruitment and training in Wales is this rather unfortunate myth that you have to be able to speak Welsh to work in the Welsh NHS. But it's a Government priority - and it's one that I agree with - that key individuals within professional primary care need to be able to speak Welsh in order to offer a service to those that they serve. Can you tell me how recruitment and training for those, regardless of where in the world they come from, will ensure sufficient Welsh language speaking skills amongst key individuals so that they can at least communicate with young children, individuals with learning difficulties and those with dementia? I appreciate that you might have wider ambitions for the skills base as a whole, but for those three individual groups of people, what focus are you putting on those within your training?
Welsh: Byddaf mor gyflym ag y gallaf ar hyn. Rydym yn clywed, er yn anecdotaidd, mai un o'r rhwystrau i recriwtio a hyfforddiant yng Nghymru yw'r camargraff braidd yn anffodus hwn bod yn rhaid ichi allu siarad Cymraeg i weithio yn y GIG yng Nghymru. Ond un o flaenoriaethau'r Llywodraeth - ac un yr wyf yn cytuno â hi - yw bod angen i unigolion allweddol o fewn gofal sylfaenol proffesiynol allu siarad Cymraeg er mwyn cynnig gwasanaeth i'r bobl hynny y maent yn eu gwasanaethu. A allwch chi ddweud wrthyf sut y bydd recriwtio a hyfforddi'r rhain, ni waeth o ble yn y byd y maent yn dod, yn sicrhau digon o sgiliau siarad Cymraeg ymhlith unigolion allweddol fel y gallant o leiaf gyfathrebu â phlant ifanc, unigolion ag anawsterau dysgu a phobl â dementia? Rwy'n sylweddoli y gallai fod gennych uchelgeisiau ehangach ar gyfer y sylfaen sgiliau yn ei chyfanrwydd, ond ar gyfer y tri grŵp unigol hynny o bobl, pa bwyslais ydych chi'n ei roi ar y rheini o fewn eich hyfforddiant?
English: Well, it neatly reinforces the fact that we face workforce challenges in a variety of different areas within healthcare professions. And there's been no attempt to hide from that. In fact, we want to positively be proactive and go out and say, 'Who do we need within the primary care team?' That's why I talk about other professionals. It's why I'm really pleased to hear that we're not just having this conversation with the currency of doctors being the only currency that matters within the health service. And, in the way that we then plan our workforce and what we need within the workforce, we need to take account of that full range of professionals. I expect, though, that you'll see that, in some of these, the challenges that we face are not localised; they're part of a national picture. And, this is also why primary care clusters actually being able to understand how they manage the healthcare needs of their local population is really important. The money they've been given to spend as they choose is actually about understanding how they will, with their particular knowledge of the people they serve, actually address some of the different challenges and gaps they face. But, in every single sphere of workforce planning, at health board level and at national level, there will be some challenges that will be more difficult than others, and I'd be more than happy to have a more detailed conversation with him about where we are on this particular field of specialist nurses, because I do recognise that he does have a particular interest.
Welsh: Wel, mae'n atgyfnerthu'r daclus y ffaith ein bod yn wynebu heriau gweithlu mewn amrywiaeth o wahanol feysydd o fewn proffesiynau gofal iechyd. Ac ni fu unrhyw ymgais i guddio oddi wrth hynny. Yn wir, hoffem fod yn rhagweithiol a chadarnhaol a mynd allan a dweud, 'Pwy ydym ni eu hangen o fewn y tîm gofal sylfaenol?' Dyna pam yr wyf yn sôn am weithwyr proffesiynol eraill. Dyna pam yr wyf yn falch iawn o glywed nad ydym ddim ond yn cael y sgwrs hon lle mai meddygon yw'r unig rai sy'n bwysig o fewn y gwasanaeth iechyd. Ac, yn y ffordd yr ydym yna'n cynllunio ein gweithlu a'r hyn sydd ei angen arnom o fewn y gweithlu, mae angen inni ystyried yr ystod lawn honno o weithwyr proffesiynol. Rwy'n disgwyl, fodd bynnag, y gwelwch, mewn rhai o'r rhain, nad yw'r heriau sy'n ein hwynebu yn rhai lleol; maent yn rhan o ddarlun cenedlaethol. A dyma hefyd pam mae'n bwysig iawn bod clystyrau gofal sylfaenol yn gallu deall mewn gwirionedd sut y maent yn rheoli anghenion gofal iechyd eu poblogaeth leol. Mae'r arian y maent wedi'i gael i'w wario yn ôl eu dewis, a dweud y gwir, yn fater o ddeall sut y byddant, gyda'u gwybodaeth benodol am y bobl y maent yn eu gwasanaethu, mewn gwirionedd yn ymdrin â rhai o'r gwahanol heriau a bylchau sy'n eu hwynebu. Ond, ym mhob un maes o gynllunio'r gweithlu, ar lefel bwrdd iechyd ac ar lefel genedlaethol, bydd rhai heriau'n anoddach nag eraill, a byddwn yn fwy na bodlon cael sgwrs fanylach ag ef am ble yr ydym o ran y maes penodol hwn, sef nyrsys arbenigol, oherwydd rwyf yn cydnabod bod ganddo ddiddordeb penodol.
English: We move on to the next item, which is the statement by the Minister for Social Services and Public Health on active travel. I call on the Minister to make the statement. Rebecca Evans.
Welsh: Rŷm ni'n symud i'r eitem nesaf, sef y datganiad gan Weinidog Iechyd y Cyhoedd a Gwasanaeth Cymdeithasol ar deithio llesol. Rydw i'n galw ar y Gweinidog i wneud y datganiad. Rebecca Evans.
English: I thank the Minister for her statement. The active travel plan is a good initiative in terms of its objectives. There could be long-term savings in the NHS budget if people in Wales are basically fit, as Dai Lloyd asserted, and, ideally, physical activity should be nurtured from an early age. On these principles I think we agree. The problem lies, as ever, in how well the aims of the active travel plan can actually be delivered. Sometimes, the developments of modern living will tend to militate against this effective delivery. For instance, we can encourage schoolchildren to walk to school on a given day as part of this plan, but when we have school reorganisations that lead to the closure of local schools, we are left with the prospect of many children having to use vehicular transport to travel to school. To walk more than three miles to school would surely be too far and too time-consuming on a regular basis. So, you'd be unlikely to be encouraging regular walking to school in that instance. The same problem applies to workers whose workplace is many miles away, and, unfortunately, the tendency of modern life has been for people to travel further and further to their place of work. Of course, your plan also covers cycling, which may be more viable in the long term. It will be difficult, nevertheless, to overcome these rather fundamental obstacles, but it will be interesting to see what progress can be made with the active travel plan, and I will endeavour to monitor it closely. Thank you.
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad. Mae'r cynllun teithio llesol yn fenter dda o ran ei hamcanion. Gellid cael arbedion hirdymor yng nghyllideb y GIG os yw pobl yng Nghymru yn y bôn yn heini, fel yr haerodd Dai Lloyd, ac, yn ddelfrydol, dylid meithrin gweithgarwch corfforol o oedran cynnar. Credaf ein bod yn cytuno ar yr egwyddorion hyn. Y broblem, fel erioed, yw pa mor dda y gellir cyflawni amcanion y cynllun teithio llesol mewn gwirionedd. Weithiau, bydd datblygiadau bywyd modern yn tueddu i weithio yn erbyn cyflawni hyn yn effeithiol. Er enghraifft, gallwn annog plant ysgol i gerdded i'r ysgol ar ddiwrnod penodol fel rhan o'r cynllun hwn. Ond pan geir ad-drefnu sy'n arwain at gau ysgolion lleol, mae posibilrwydd y byddai'n rhaid i lawer o blant ddefnyddio ceir i deithio i'r ysgol. Byddai cerdded mwy na thair milltir i'r ysgol yn sicr o fod yn rhy bell ac yn cymryd gormod o amser yn rheolaidd. Felly, ni fyddech chi'n debygol o fod yn annog plant i gerdded yn rheolaidd i'r ysgol yn yr achos honno. Mae'r un broblem yn bodoli yn achos gweithwyr y mae eu gweithle yn llawer o filltiroedd i ffwrdd, ac, yn anffodus, y duedd gyda bywyd modern yw bod pobl yn teithio ymhellach ac ymhellach i'w gweithle. Wrth gwrs, mae eich cynllun hefyd yn cynnwys beicio, a all fod yn fwy hyfyw yn y tymor hir. Er hynny, bydd yn anodd goresgyn y rhwystrau eithaf sylfaenol hyn, ond bydd yn ddiddorol gweld pa gynnydd y gellir ei wneud o ran y cynllun teithio llesol, a byddaf yn ymdrechu i'w fonitro'n ofalus. Diolch.
English: Thank you for those points. I'm very keen to ensure that we give local authorities the kind of support that they need, and the guidance that they need. So, it is disappointing to hear the example where perhaps the design guidance has not been followed to give an optimum cycle path, especially when having a new cycle path is a great thing, so let's try and make it the best possible quality and standard that we can. The target audience, you're absolutely right, as I said in my statement, is not only the current users and the current people who make active travel journeys, but also potential active travel journeys as well. I've said the low figures of active travel present us with a real challenge, but also a real opportunity. So I really want to see local authorities engaging well beyond the usual suspects to people who perhaps would not normally consider this. In my answer to the last question I talked about reaching out to some of the groups who have been more difficult to engage in this agenda in the past. I just wanted to assure you that I have written to all local authorities in Wales outlining to them the seriousness and the importance the Welsh Government attaches to active travel and the successful implementation of this Act, so I'll be working very closely with them, and if there is support that they feel that they need, I would hope that they would be able to raise that with me.
Welsh: Diolch i chi am y pwyntiau hynny. Rwy'n awyddus iawn i sicrhau ein bod yn rhoi i'r awdurdodau lleol y math o gymorth sydd ei angen arnynt, a'r canllawiau sydd eu hangen arnynt. Felly, mae'n siomedig clywed am yr enghraifft lle nad yw'r canllawiau dylunio o bosib wedi'u dilyn er mwyn darparu'r llwybr beicio gorau posibl, yn enwedig gan fod cael llwybr beicio newydd yn beth gwych. Felly gadewch i ni geisio sicrhau ei fod o'r ansawdd a'r safon gorau posib. Ynglŷn â'r gynulleidfa darged, rydych chi'n hollol gywir, fel y dywedais i yn fy natganiad, nid yn unig y dylai gynnwys y defnyddwyr presennol a'r bobl sy'n teithio'n llesol ar hyn o bryd, ond hefyd y bobl a allai fod yn teithio'n llesol. Rwyf wedi dweud bod y ffigurau isel o ran teithio llesol yn cyflwyno her go iawn i ni, ond maent hefyd yn cyflwyno cyfle go iawn. Felly rwyf wir yn dymuno gweld awdurdodau lleol yn ymgysylltu â phobl newydd, pobl efallai na fyddent fel arfer yn ystyried hyn. Yn fy ateb i'r cwestiwn diwethaf soniais am ymgysylltu â rhai o'r grwpiau y mae wedi bod yn anoddach eu cael i gymryd rhan yn yr agenda hon yn y gorffennol. Roeddwn i eisiau eich sicrhau fy mod wedi ysgrifennu at bob awdurdod lleol yng Nghymru yn amlinellu iddyn nhw ddifrifoldeb a phwysigrwydd teithio llesol a gweithrediad llwyddiannus y Ddeddf hon yn ôl Llywodraeth Cymru. Felly, byddaf yn gweithio'n agos iawn gyda nhw, ac os ydynt yn teimlo bod angen cefnogaeth arnynt, byddwn yn gobeithio y byddent yn gallu rhoi gwybod i mi am hynny.
English: Minister, I walked into work this morning and I'll also walk home. I walked across the barrage from Penarth. I sometimes take the other route across Pont y Werin bridge. That's a slightly longer walk. Neither of these routes would have been available to me five or six years ago. The only way I could have walked into the Assembly then was down Penarth Road, a much longer route and a very much less pleasant one. I think what you've got to encourage is the development of key infrastructure like that connection in the barrage, like that pedestrian bridge I just mentioned, and linking perhaps new paths - not necessarily always along the main roads, though sometimes that is appropriate. We must use infrastructure for key targets - that is, people who can walk to work. You can have satellite car parks, incidentally, and allow people to walk a mile or so from them, freeing up our urban areas, reducing the number of cars and improving air quality. Also, surely it is around schools that we need to be developing our infrastructure and aiming there, because if schoolchildren just get into the habit of walking and cycling, then there's fitness for life, potentially, for them.
Welsh: Weinidog, cerddais i'r gwaith y bore yma a byddaf hefyd yn cerdded adref. Cerddais ar draws y morglawdd o Benarth. Weithiau byddaf yn dilyn y llwybr arall ar draws Pont y Werin. Mae'r daith honno ychydig yn hwy. Ni fyddai'r un o'r llwybrau hyn wedi bod ar gael i mi bum neu chwe blynedd yn ôl. Yr unig ffordd y gallwn i fod wedi cerdded i mewn i'r Cynulliad bryd hynny oedd i lawr Heol Penarth, llwybr llawer hirach ac yn un llawer llai dymunol. Rwy'n credu mai'r hyn sydd angen i chi ei annog yw datblygu seilwaith allweddol fel y cysylltiad hwnnw yn y morglawdd, y bont gerdded rwyf newydd sôn amdani, a chysylltu efallai llwybrau newydd - nid o reidrwydd ar hyd y prif ffyrdd bob amser, ond weithiau mae hynny'n briodol. Mae'n rhaid i ni ddefnyddio seilwaith ar gyfer targedau allweddol - hynny yw, pobl sy'n gallu cerdded i'r gwaith. Gallwch gael meysydd parcio nad ydynt yn ganolog, gyda llaw, sy'n golygu bod pobl yn cerdded tua milltir oddi yno, gan ryddhau ein hardaloedd trefol, lleihau nifer y ceir a gwella ansawdd yr aer. Hefyd, yn sicr mae angen inni fod yn canolbwyntio ac yn datblygu ein seilwaith o gwmpas ysgolion, oherwydd os bydd plant ysgol yn dod i'r arfer o gerdded a beicio, wedyn mae hynny o bosib yn sicrhau eu bod am gadw'n ffit am oes.
English: I thank you very much for those points. Just to reiterate again the key importance that we see to infrastructure being seen in the round when we're talking about building transport links and the transport citizens of the future. They absolutely have to include walking and cycling. I'm interested in what you say about the satellite car parking facilities. I think that's fantastic, because as one of the previous speakers said, some people do have to drive several miles to work, but there's an opportunity at the end of your journey, for maybe 10 or 15 minutes, to take that last part of your journey and clear you mind before a hard day ahead of you at work, and so on. I'm really keen to listen to any innovative ideas, wherever they come from, within this Chamber or from the organisations who are supporting our work. I do have to say a big thank you to the voluntary organisations and others who have been working so closely and offering us such great support and expertise over the recent months and years.
Welsh: Diolch yn fawr iawn i chi am y pwyntiau hynny. Dim ond i bwysleisio unwaith eto y pwysigrwydd allweddol yr ydym yn ei weld o ran rhoi ystyriaeth i seilwaith pan ydym yn sôn am adeiladu cysylltiadau trafnidiaeth a'r dinasyddion a fydd yn eu defnyddio yn y dyfodol. Yn sicr mae'n rhaid iddynt gynnwys cerdded a beicio. Mae gennyf ddiddordeb yn yr hyn yr ydych chi'n ei ddweud am y cyfleusterau parcio nad ydynt yn ganolog. Rwy'n credu bod hynny'n wych, oherwydd fel y dywedodd un o'r siaradwyr blaenorol, mae'n rhaid i rai pobl yrru milltiroedd lawer i'r gwaith, ond daw cyfle ar ddiwedd y daith, am ryw 10 neu 15 munud, i glirio'ch pen cyn wynebu diwrnod caled yn y gwaith, ac yn y blaen. Rwy'n awyddus iawn i wrando ar unrhyw syniadau arloesol, o ble bynnag y maen nhw'n dod, o fewn y Siambr hon neu gan y cyrff sy'n cefnogi ein gwaith. Mae'n rhaid i mi ddweud diolch yn fawr iawn i'r sefydliadau gwirfoddol ac i eraill sydd wedi bod yn gweithio mor agos ac yn cynnig cymorth ac arbenigedd mor wych dros y misoedd a'r blynyddoedd diwethaf.
English: We move on to the next item on the agenda, item 7 - the legislative consent motion on the Cultural Property (Armed Conflicts) Bill. I call on the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure to move the motion - Ken Skates.
Welsh: Symudwn ymlaen at yr eitem nesaf ar yr agenda, eitem 7 - cynnig cydsyniad deddfwriaethol y Bil Eiddo Diwylliannol (Gwrthdaro Arfog). Galwaf ar Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a'r Seilwaith i gynnig y cynnig - Ken Skates.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I move the motion. I'm pleased to be able to bring forward this legislative consent motion on the UK Government's Cultural Property (Armed Conflicts) Bill. I'd like to record my thanks to the Culture, Welsh Language and Communications Committee for its scrutiny of the memorandum and also note that they are content with it. I commend the motion to the Chamber.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Cynigiaf y cynnig. Rwy'n falch o allu cyflwyno'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn o ran Bil Eiddo Diwylliannol (Gwrthdaro Arfog) Llywodraeth y DU. Hoffwn ddiolch i'r Pwyllgor Diwylliant, Y Gymraeg a Chyfathrebu am ei waith craffu ar y memorandwm a hefyd am nodi ei fod yn fodlon ag ef. Cymeradwyaf y cynnig i'r Siambr.
English: Thank you very much. There are no speakers in this debate, so you don't have to respond to that. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. That's good. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Nid oes unrhyw siaradwyr yn y ddadl hon, felly nid oes rhaid i chi ymateb i hynny. Y cynnig yw derbyn y cynnig. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Na. Mae hynny'n dda. Caiff y cynnig ei dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.
English: The first item on our agenda this afternoon is questions to the Cabinet Secretary for Finance and Local Government, and the first question is from David Melding.
Welsh: Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni y prynhawn yma yw cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, a'r cwestiwn cyntaf gan David Melding.
English: A political structure, including a directly elected mayor, is an option available to all principal councils in Wales, either as a result of the council deciding to pursue it, or in response to a public petition. In both cases, a local referendum is required.
Welsh: Mae strwythur gwleidyddol, gan gynnwys maer a etholir yn uniongyrchol, yn opsiwn sydd ar gael i bob un o brif gynghorau Cymru, naill ai o ganlyniad i'r cyngor yn penderfynu mynd ar drywydd hynny, neu mewn ymateb i ddeiseb gyhoeddus. Yn y ddau achos, mae angen refferendwm lleol.