English: Diolch yn fawr. I'd like to thank all Members for their interest and their contributions to the debate today. Like Mike, who has his own local government experience, I would like to join him in really recognising the level of expertise that we do have in the Senedd. I do make a point, I hope, of making the most of that level of expertise that we have on all benches and I'm keen to continue those constructive discussions that we have on all matters relating to local government. While this is a good settlement building significantly on improved allocations in recent years, I do recognise that this is still not a settlement that can reverse the years of constraint as a result of overall austerity in public finances. Local governments will still need to make some difficult decisions in setting their budgets and it is important, of course, that they engage meaningfully with their local communities as they start to consider their priorities for the forthcoming year. The core funding we provide to local government is distributed, of course, through a well-established formula and it is created and developed in collaboration with local government and agreed annually with local government through the finance sub-group of the partnership council for Wales. And the formula is free of any political agenda and is driven by data and it does have collective buy-in from local government. The formula is constructed and governed in such a way that it can't be manipulated unfairly by any one authority or group of authorities or by politicians, whether they're locally elected councillors or Welsh Government Ministers. There of course have always been calls for a fundamental review of the formula and, indeed, I recall that we debated this point in detail in one of the opposition debates just last month, but these calls have been isolated and not collective, because, of course, any formula produces relative winners and losers. But all authorities, as we've heard, will see an increase in funding on a like-for-like basis next year of at least 8.4 per cent. And I do want to reassure all areas of Wales that there's no deliberate bias or unfairness in the formula and to suggest so is unfair to those who engage so positively in the work that they do to deliver it. Of course, the formula is kept under review and it's right that the core revenue funding is distributed according to relative need. The largest drivers of service expenditure are population levels, deprivation levels and sparsity, and the formula uses indicators of need as opposed to direct measures of service use to ensure that funding allocations can't be directly influenced or manipulated. It is the case that around 72 per cent of the funding distributed through the local government settlement formula relies on data that is updated annually. As a result of the pandemic and the staggered roll-out of universal credit, a number of the indicators are currently frozen and undergoing investigation by the distribution sub-group. But, once these issues are resolved, over 80 per cent of the funding distributed through the local government settlement formula will rely on data that is updated annually. And, of course, we very much look forward to the results of the census, which will be published over a series of weeks and months in the near future. And, of course, there will be other data that is available to update the formula. And this is one of the reasons why, of course, we've provided those clear funding allocations for year 1 of the spending review, but, years 2 and 3, we gave that all-Wales figure so that we could allocate funding on the most up-to-date kind of data. I will just refer to a meeting that I had with the finance sub-group on 9 February, where we did discuss the issue of the suitability of the local government settlement funding formula and the timeliness of the data that feeds in to the formula. Local authority leaders noted the need for any funding formula to balance the need for stability in funding and responsiveness to changing relative needs. But we will discuss - . At our next meeting of the finance sub-group, in July, we'll be looking at components of the local government funding formula and whether there should be work to review some of those components in particular. So, I think that that is a welcome step. Any change to the formula, of course, would result in winners and losers, and these could be substantial, and that's why I've said previously that, if there is that kind of collective appetite from local government to have that fundamental review, then of course we would act on it together. I will mention, though, that we have agreed to - or we have committed to - making council tax fairer in Wales. Of course, this is something that we're doing in partnership with our co-operation agreement partners in Plaid Cymru, although I'm not aware of a commitment in that agreement to take powers away from local authorities - I'm not sure that's something that any of us would have signed up to - but we are absolutely committed to working to make council tax fairer. As part of that work, we will be considering how the funding formula needs to respond to this and to other changing circumstances when providing authorities with stability and certainty. So, the formula will form part of our thinking, particularly when we get the updated indications as to what the change might be for local authorities in Wales as a result of any council tax reform. And when we start thinking about whether transitional arrangements are needed, for example, all of these things will inevitably have a link across to the funding formula. And then just finally, to respond to the point relating to the situation in Ukraine, we are a nation of sanctuary, we are very much ready and willing to welcome people from Ukraine. And we had an absolutely incredible meeting, I thought, with the leader of the WLGA, the leaders of all local authorities in Wales, the third sector and the police, and my colleague Jane Hutt, the Minister for Social Justice, was also at the meeting -
Welsh: Diolch yn fawr. Hoffwn ddiolch i'r holl Aelodau am eu diddordeb a'u cyfraniadau i'r ddadl heddiw. Fel Mike, sydd â'i brofiad ei hun o lywodraeth leol, hoffwn ymuno ag ef i gydnabod yn iawn lefel yr arbenigedd sydd gennym yn y Senedd. Rwyf yn gwneud pwynt, gobeithio, o wneud y mwyaf o'r lefel honno o arbenigedd sydd gennym ar bob mainc ac rwy'n awyddus i barhau â'r trafodaethau adeiladol hynny sydd gennym ar bob mater sy'n ymwneud â llywodraeth leol. Er bod hwn yn setliad da sy'n adeiladu'n sylweddol ar ddyraniadau gwell yn ystod y blynyddoedd diwethaf, rwy'n cydnabod nad yw hwn yn setliad o hyd a all wrthdroi'r blynyddoedd o gyfyngiadau o ganlyniad i gyni cyffredinol mewn cyllid cyhoeddus. Bydd angen i lywodraethau lleol wneud rhai penderfyniadau anodd o hyd wrth bennu eu cyllidebau ac mae'n bwysig, wrth gwrs, eu bod yn ymgysylltu'n ystyrlon â'u cymunedau lleol wrth iddyn nhw ddechrau ystyried eu blaenoriaethau ar gyfer y flwyddyn i ddod. Mae'r cyllid craidd a ddarparwn i lywodraeth leol yn cael ei ddosbarthu, wrth gwrs, drwy fformiwla sefydledig a chaiff ei chreu a'i datblygu mewn cydweithrediad â llywodraeth leol a chytunir arni'n flynyddol gyda llywodraeth leol drwy is-grŵp cyllid cyngor partneriaeth Cymru. Ac mae'r fformiwla'n rhydd o unrhyw agenda wleidyddol ac mae'n cael ei llywio gan ddata ac mae ganddi gefnogaeth ar y cyd gan lywodraeth leol. Caiff y fformiwla ei llunio a'i llywodraethu yn y fath fodd fel na all unrhyw un awdurdod neu grŵp o awdurdodau neu wleidyddion ei defnyddio yn annheg, boed yn gynghorwyr a etholwyd yn lleol neu'n Weinidogion Llywodraeth Cymru. Wrth gwrs, bu galwadau erioed am adolygiad sylfaenol o'r fformiwla ac, yn wir, rwy'n cofio i ni drafod y pwynt hwn yn fanwl yn un o ddadleuon y gwrthbleidiau fis diwethaf, ond mae'r galwadau hyn yn rhai unigol ac nid ar y cyd, oherwydd, wrth gwrs, mae unrhyw fformiwla'n cynhyrchu enillwyr a chollwyr cymharol. Ond bydd pob awdurdod, fel y clywsom ni, yn gweld cynnydd o 8.4 y cant o leiaf yn y cyllid ar sail tebyg am debyg y flwyddyn nesaf. A hoffwn sicrhau pob rhan o Gymru nad oes unrhyw duedd nac annhegwch bwriadol yn y fformiwla ac mae awgrymu hynny'n annheg i'r rhai sy'n ymwneud mor gadarnhaol â'r gwaith a wnânt i'w gyflawni. Wrth gwrs, mae'r fformiwla'n cael ei hadolygu'n barhaus ac mae'n iawn bod y cyllid refeniw craidd yn cael ei ddosbarthu yn ôl angen cymharol. Y ffactorau sy'n sbarduno gwariant ar wasanaethau fwyaf yw lefelau poblogaeth, lefelau amddifadedd a theneurwydd poblogaeth, ac mae'r fformiwla'n defnyddio dangosyddion angen yn hytrach na mesurau uniongyrchol o ddefnyddio gwasanaethau i sicrhau na ellir dylanwadu'n uniongyrchol ar ddyraniadau cyllid na'u trin. Mae'n wir bod tua 72 y cant o'r cyllid a ddosberthir drwy fformiwla'r setliad llywodraeth leol yn dibynnu ar ddata sy'n cael ei ddiweddaru'n flynyddol. O ganlyniad i'r pandemig a chyflwyno credyd cynhwysol yn raddol, mae nifer o'r dangosyddion wedi'u rhewi ar hyn o bryd ac yn cael eu harchwilio gan yr is-grŵp dosbarthu. Ond, pan caiff y materion hyn eu datrys, bydd dros 80 y cant o'r cyllid a ddosberthir drwy fformiwla'r setliad llywodraeth leol yn dibynnu ar ddata sy'n cael ei ddiweddaru'n flynyddol. Ac, wrth gwrs, edrychwn ymlaen yn fawr at ganlyniadau'r cyfrifiad, a gyhoeddir dros gyfres o wythnosau a misoedd yn y dyfodol agos. Ac, wrth gwrs, bydd data arall ar gael i ddiweddaru'r fformiwla. A dyma un o'r rhesymau pam, wrth gwrs, ein bod wedi darparu'r dyraniadau cyllid clir hynny ar gyfer blwyddyn 1 yr adolygiad o wariant, ond, blynyddoedd 2 a 3, rhoesom y ffigur Cymru gyfan hwnnw fel y gallem ddyrannu cyllid ar y data mwyaf diweddar. Fe wnaf gyfeirio at gyfarfod a gefais gyda'r is-grŵp cyllid ar 9 Chwefror, lle y gwnaethom drafod mater addasrwydd fformiwla ariannu setliad llywodraeth leol a phrydlondeb y data sy'n bwydo i mewn i'r fformiwla. Nododd arweinwyr awdurdodau lleol yr angen i unrhyw fformiwla ariannu gydbwyso'r angen am sefydlogrwydd o ran cyllid ac ymatebolrwydd i anghenion cymharol sy'n newid. Ond byddwn yn trafod - . Yn ein cyfarfod nesaf o'r is-grŵp cyllid, ym mis Gorffennaf, byddwn yn edrych ar elfennau o fformiwla ariannu llywodraeth leol ac a ddylai gwaith gael ei wneud i adolygu rhai o'r elfennau hynny'n benodol. Felly, rwy'n credu bod hynny'n gam i'w groesawu. Byddai unrhyw newid i'r fformiwla, wrth gwrs, yn arwain at enillwyr a chollwyr, a gallai'r rhain fod yn sylweddol, a dyna pam yr wyf wedi dweud o'r blaen, os oes y math hwnnw o awydd ar y cyd gan lywodraeth leol i gael yr adolygiad sylfaenol hwnnw, yna wrth gwrs byddem yn gweithredu arno gyda'n gilydd. Fe wnaf sôn, serch hynny, ein bod wedi cytuno - neu ein bod wedi ymrwymo - i wneud y dreth gyngor yn decach yng Nghymru. Wrth gwrs, mae hyn yn rhywbeth yr ydym ni'n ei wneud mewn partneriaeth â'n partneriaid cytundeb cydweithredu ym Mhlaid Cymru, er nad wyf yn ymwybodol o ymrwymiad yn y cytundeb hwnnw i dynnu pwerau oddi ar awdurdodau lleol - nid wyf yn siŵr a yw hynny'n rhywbeth y byddai unrhyw un ohonom wedi ymrwymo iddo - ond rydym wedi ymrwymo'n llwyr i weithio i wneud y dreth gyngor yn decach. Fel rhan o'r gwaith hwnnw, byddwn yn ystyried sut y mae angen i'r fformiwla ariannu ymateb i hyn ac i amgylchiadau eraill sy'n newid wrth roi sefydlogrwydd a sicrwydd i awdurdodau. Felly, bydd y fformiwla'n rhan o'n syniadau, yn enwedig pan gawn yr arwyddion diweddaraf ynghylch beth allai'r newid fod i awdurdodau lleol yng Nghymru o ganlyniad i unrhyw ddiwygio'r dreth gyngor. A phan ddechreuwn feddwl a oes angen trefniadau pontio, er enghraifft, mae'n anochel y bydd gan yr holl bethau hyn gysylltiad â'r fformiwla ariannu. Ac yna'n olaf, i ymateb i'r pwynt sy'n ymwneud â'r sefyllfa yn Wcráin, rydym yn genedl noddfa, rydym yn barod iawn i groesawu pobl o Wcráin ac eisiau gwneud hynny. A chawsom gyfarfod cwbl anhygoel, yn fy marn i, gydag arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, arweinwyr pob awdurdod lleol yng Nghymru, y trydydd sector a'r heddlu, ac roedd fy nghyd-Weinidog Jane Hutt, y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol, hefyd yn y cyfarfod -