techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, First Minister, for your statement this afternoon, and I do put on record my thanks to the Government lawyers and the Senedd lawyers who do assist us in our scrutiny of legislation and bringing that legislation forward. We can disagree on the policy positions, but, ultimately, a great deal of legal brain power goes into these pieces of legislation. The reason legislation is so important is it empowers people to have rights, and that is the fundamental narrative of any democracy - that, in law, we as elected lawmakers can put that on that statute book and give people rights. I do regret the fact that the statement today doesn't have anything in relation to an autism Act, which this side of the Chamber have, obviously, championed on many occasions through debates in the Senedd here. And I also regret that there's no British Sign Language Bill to be brought forward by the First Minister or the Government today. That's another form of empowerment that I would seek support for from the First Minister, if and when Government time allows, or, indeed, to get behind my colleague Peter Fox's legislative proposal on the food Bill, given that, obviously, the legislative statement includes a reference to the agricultural Bill that the Government is seeking to bring forward in September.
Welsh: Diolch, Prif Weinidog, am eich datganiad chi'r prynhawn yma, ac rwy'n mynegi fy niolch ar goedd i gyfreithwyr y Llywodraeth a chyfreithwyr y Senedd sy'n ein cynorthwyo ni i graffu ar ddeddfwriaeth a chyflwyno'r ddeddfwriaeth honno. Rydym ni'n gallu anghytuno ar safbwyntiau polisi, ond, yn y pen draw, mae llawer iawn o bŵer ymenyddol cyfreithiol yn gynwysedig yn y darnau hyn o ddeddfwriaeth. Y rheswm pam mae deddfwriaeth mor bwysig yw ei bod hi'n rhoi grym i bobl o ran eu hawliau nhw, a dyna yw naratif sylfaenol unrhyw ddemocratiaeth - y gallwn ni, yn ôl y gyfraith, yn ddeddfwyr etholedig, roi hynny ar y llyfr statud a rhoi'r hawliau i bobl. Tristwch i mi yw nad oes dim yn y datganiad heddiw o ran Deddf awtistiaeth, y mae'r ochr hon i'r Siambr, yn amlwg, wedi bod yn ei hyrwyddo droeon mewn dadleuon yma yn y Senedd. Ac mae hi'n ofid i mi hefyd nad oes Bil Iaith Arwyddion Prydain yn cael ei gyflwyno gan y Prif Weinidog na'r Llywodraeth heddiw. Dyna ddull arall o rymuso pobl y byddwn ni'n hoffi cefnogaeth gan y Prif Weinidog iddo, pryd bynnag fydd amser y Llywodraeth yn caniatáu hynny, neu, yn wir, i gefnogi cynnig deddfwriaethol fy nghyd-Aelod Peter Fox ar y Bil bwyd, o gofio bod y datganiad deddfwriaethol, yn amlwg, yn cynnwys cyfeiriad at y Bil amaethyddol y mae'r Llywodraeth yn ceisio ei gyflwyno ym mis Medi.
English: Twenty-six.
Welsh: Dau ddeg a chwech.
English: For 2026; I beg your pardon.
Welsh: Ar gyfer 2026; rwy'n ymddiheuro.
English: Not 2006. [ Laughter.]
Welsh: Nid 2006. [ Chwerthin. ]
English: That would be retrospective. We're not in favour of retrospective legislation, as you know. [ Laughter.] For 2026, and it will establish a boundary commission for Wales, which will be able to review those boundaries in the next Senedd term and fix them then for elections beyond the next one. When the proposals come forward, there will be a solution to make sure that we can pursue our ambitions for gender parity here in the Senedd, and other forms of equality, without running the risk of the whole enterprise being derailed because of competence matters. Can I just end by continuing to offer to the leader of the opposition an active part in the discussions that will form the Bill? Now that we have concluded the work of the committee and the work of political parties, there will be a lot of detailed work that will need to go into the Bill, which we will bring forward within the 12 to 18-month framework that we've agreed with Plaid Cymru. As that detailed work goes on, I think it would be strengthened by continuing to have a cross-party interest in that, because it will be about the workings of this place beyond the next Senedd term. And people in all parts of the Chamber will have an interest in making sure that that can be achieved in the most effective way possible, and to the extent that the Welsh Conservative Party is able to take part in those discussions, I wish to make sure that that offer is extended to you.
Welsh: Fe fyddai hynny'n ôl-weithredol. Nid ydym ni'n hoff o ddeddfwriaeth ôl-weithredol, fel gwyddoch chi. [ Chwerthin.] Ar gyfer 2026, ac fe fydd yn sefydlu comisiwn ffiniau i Gymru, a fydd yn gallu adolygu'r ffiniau hynny yn nhymor y Senedd nesaf a'u sefydlu nhw wedyn ar gyfer etholiadau wedi'r un nesaf. Pan gyflwynir y cynigion, fe fydd yna ddatrysiad i sicrhau y gallwn ni fynd ar drywydd ein huchelgeisiau ni ar gyfer cydraddoldeb rhwng y rhywiau yma yn y Senedd, a mathau eraill o gydraddoldeb, heb wynebu'r risg y bydd y fenter gyfan yn mynd i'r gwellt oherwydd materion cymhwysedd. A gaf i orffen drwy barhau i gynnig i arweinydd yr wrthblaid ran weithredol yn y trafodaethau a fydd yn ffurfio'r Bil? Gan ein bod ni wedi cwblhau gwaith y pwyllgor a gwaith y pleidiau gwleidyddol erbyn hyn, fe fydd angen llawer o waith manwl i fynd i mewn i'r Bil, y byddwn ni'n ei gyflwyno o fewn y fframwaith 12 i 18 mis yr ydym ni wedi cytuno arno gyda Phlaid Cymru. Wrth i'r gwaith manwl hwnnw fynd rhagddo, rwyf i o'r farn y byddai'n cael ei atgyfnerthu drwy barhau i fod â diddordeb trawsbleidiol ynddo, oherwydd fe fydd yn ymwneud â gwaith y lle hwn y tu hwnt i dymor y Senedd nesaf. Ac fe fydd gan bobl ym mhob cwr o'r Siambr ddiddordeb mewn sicrhau y gellir cyflawni hynny yn y ffordd fwyaf effeithiol bosibl, ac i'r graddau y gall Plaid Geidwadol Cymru fod â rhan yn y trafodaethau hynny, fe hoffwn i sicrhau bod y cynnig hwnnw'n cael ei ymestyn i chi.
English: Bringing forward the 20 mph regulations has been very warmly welcomed by my constituents when it was announced last week. I obviously also welcome your announcement of the clean air Bill and the bus Bill in the autumn of next year, and I wondered if you can say little bit more about the measures you hope to take to make sure all parts of society will play their part in reducing air pollution. It would be useful to have a little bit more detail on that. I obviously welcome the agriculture Bill and your emphasis on sustainable food production. In the context of the insecurity of current food supplies because of Brexit and the war in Ukraine, it's obviously a really important issue. And lastly, I wondered if you could say a little bit more about the infrastructure consenting Bill. It's probably not something that everybody is going to ask you about, but in the context of households struggling to pay their energy bills, and the rise and rise of gas prices, obviously the speed with which we can make the transition from fossil fuels to renewable allergy is essential to the future wealth and well-being of our country. So, I would be very keen to understand how this infrastructure consenting Bill is going to shorten the timescale for getting renewable energy proposals, once they've managed to pass scrutiny, up and running. I have to say that I need to -
Welsh: Mae cyflwyno'r rheoliadau 20 mya wedi cael croeso cynnes iawn gan fy etholwyr i pan gyhoeddwyd hynny wythnos diwethaf. Yn amlwg, rwy'n croesawu eich cyhoeddiad chi hefyd am y Bil aer glân a'r Bil bysiau yn hydref y flwyddyn nesaf, ac roeddwn i'n meddwl tybed a wnewch chi ddweud ychydig mwy am y mesurau yr ydych chi'n gobeithio eu cymryd i sicrhau y bydd pob rhan o gymdeithas yn gwneud eu rhan i leihau llygredd aer. Fe fyddai cael ychydig mwy o fanylion am hynny'n dderbyniol iawn. Rwy'n amlwg yn croesawu'r Bil amaethyddiaeth a'ch pwyslais chi ar gynhyrchu bwyd mewn modd cynaliadwy. Yng nghyd-destun ansicrwydd y cyflenwadau bwyd presennol oherwydd Brexit a'r rhyfel yn Wcráin, mae hwnnw'n amlwg yn fater pwysig iawn. Ac yn olaf, roeddwn i'n meddwl tybed a fyddech chi'n dweud ychydig mwy am y Bil cydsyniad seilwaith. Mae hi'n debyg nad yw hwnnw'n rhywbeth y bydd llawer yn eich holi chi amdano, ond yng nghyd-destun aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd talu eu biliau ynni, a'r cynnydd mewn prisiau nwy, yn amlwg mae'r cyflymder y gallwn ni drosglwyddo o danwydd ffosil i ynni adnewyddadwy yn hanfodol i gyfoeth a llesiant ein cenedl i'r dyfodol. Felly, rwy'n awyddus iawn i ddeall sut y bydd y Bil cydsyniad seilwaith hwn yn lleihau'r amserlen ar gyfer cael cynigion ynni adnewyddadwy, pan fyddan nhw wedi llwyddo i basio gwaith craffu, a'i roi ar waith. Mae'n rhaid i mi ddweud bod angen i mi -
English: Thank you, Jenny. You need to conclude now.
Welsh: Diolch yn fawr, Jenny. Mae angen i chi orffen nawr.
English: Okay. I just wanted to declare the interest I have as my partner works for Bute Energy and I've also got investments in Awel Aman Tawe.
Welsh: Iawn. Roeddwn i'n dymuno datgan buddiant oherwydd mae fy mhartner i'n gweithio i Bute Energy ac mae gen i fuddsoddiadau yn Awel Aman Tawe hefyd.
English: Thank you, First Minister, for your statement. I didn't realise we were short on time on this one, but I'll try to be brief. I think, as Adam Price pointed out, there is a Bill that is missing - that's the environmental governance Bill, which I think would be a very key aspect of the legislative programme. A Wales-specific environmental governance arrangement is going to be really important moving forward. And the other Bill - and I thank my colleague Andrew Davies for raising it - is my own backbench Bill, and I thank you for your acknowledgement of backbench-led legislation. It is important that those of us on the backbenches who bring legislation forward, or proposals forward, do get the chance to work them up, and I'm very pleased I've had the support to do that. I was slightly disappointed that your colleague the Minister for rural affairs suggested in the Chamber she won't be supporting the Bill, and that's disheartening when you're trying to bring something forward and there is a closed mind to it, because I think it is quite fundamental. We have an agricultural Bill looking at farming support and a public procurement Bill promoting social, responsible procurement, but what's missing is a framework to join all of this up, as well as the Government's various strategies. Together we need to ensure that public bodies are more proactive in monitoring the health and accessibility of the food system in Wales, as well as having greater scrutiny and accountability built into the system.
Welsh: Diolch, Prif Weinidog, am eich datganiad. Nid oeddwn i wedi sylweddoli ein bod ni'n brin o amser ar hyn, ond fe geisiaf i fod yn fyr. Rwy'n credu, fel y nododd Adam Price, fod Bil ar goll - dyna Fil llywodraethu amgylcheddol, a fyddai, yn fy marn i, yn agwedd allweddol iawn ar y rhaglen ddeddfwriaethol. Bydd trefniant llywodraethu amgylcheddol sy'n benodol i Gymru yn bwysig iawn wrth symud ymlaen. A'r Bil arall - ac rwy'n diolch i fy nghyd-Aelod Andrew Davies am ei godi - yw fy Mil meinciau cefn fy hun, ac rwy'n diolch i chi am eich cydnabyddiaeth o ddeddfwriaeth sydd wedi'i harwain gan y meinciau cefn. Mae'n bwysig bod y rheini ohonom ni ar y meinciau cefn sy'n cyflwyno deddfwriaeth, neu gynigion ymlaen, yn cael y cyfle i'w datblygu, ac rwy'n falch iawn fy mod i wedi cael y gefnogaeth i wneud hynny. Roeddwn i braidd yn siomedig bod eich cyd-Weinidog, y Gweinidog materion gwledig, wedi awgrymu yn y Siambr na fydd yn cefnogi'r Bil, ac mae hynny'n siomedig pan fyddwch chi'n ceisio cyflwyno rhywbeth ac mae meddwl caeedig yn ei wynebu, oherwydd rwy'n credu ei fod yn eithaf sylfaenol. Mae gennym ni Fil amaethyddiaeth sy'n ystyried cymorth ffermio a Bil caffael cyhoeddus sy'n hyrwyddo caffael cymdeithasol a chyfrifol, ond yr hyn sydd ar goll yw fframwaith i ymuno'r cwbl, yn ogystal â strategaethau amrywiol y Llywodraeth. Gyda'n gilydd mae angen i ni sicrhau bod cyrff cyhoeddus yn fwy rhagweithiol wrth fonitro iechyd a hygyrchedd y system fwyd yng Nghymru, yn ogystal â sicrhau bod mwy o graffu ac atebolrwydd yn rhan annatod o'r system.
English: Yes, sorry. So, First Minister, can I please urge that you consider how you can work together with me to bring about the changes we all need to see, and the many stakeholders across Wales that I've engaged with have asked for? Thank you.
Welsh: Iawn, mae'n ddrwg gennyf i. Felly, Prif Weinidog, a gaf i eich annog i ystyried sut y gallwch chi gydweithio â mi i gyflwyno'r newidiadau y mae angen i bob un ohonom ni eu gweld, y mae rhanddeiliaid niferus ledled Cymru yr wyf i wedi ymgysylltu â nhw wedi gofyn amdanyn nhw? Diolch.
English: Llywydd, I can give the Chamber an assurance that there will be an environmental governance Bill brought in front of the Senedd during this term. We have temporary arrangements in place, and the account I have is that they are working satisfactorily as an interim measure, but we're committed to a Bill on environmental governance. It won't be in the second year of the programme, but it will be in front of you during this term. On backbench legislation, I wonder if I could just say gently to Members that backbench legislation can be influential in more than one way, and it isn't always by making sure that the Bill ends up on the statute book. By bringing a Bill in front of the Senedd, Members create a debate, they create an influence, they shape other aspects of Government policy. So, I don't think the measure of success has to be that a Bill makes its way through the whole of the legislative programme. There are many other ways in which Members bring forward pieces of legislation that are influential and make a difference.
Welsh: Llywydd, a gaf i roi sicrwydd i'r Siambr y bydd Bil llywodraethu amgylcheddol yn cael ei gyflwyno gerbron y Senedd yn ystod y tymor hwn. Mae gennym ni drefniadau dros dro ar waith, a'r wybodaeth sydd gennyf i yw eu bod yn gweithio'n foddhaol fel mesur dros dro, ond rydym ni wedi ymrwymo i Fil ar lywodraethu amgylcheddol. Ni fydd yn ail flwyddyn y rhaglen, ond bydd o'ch blaen chi yn ystod y tymor hwn. O ran deddfwriaeth y meinciau cefn, tybed a gaf i ddweud yn dawel fach wrth yr Aelodau y gall deddfwriaeth y meinciau cefn fod yn ddylanwadol mewn mwy nag un ffordd, ac nid bob amser drwy sicrhau bod y Bil yn mynd ar y llyfr statud. Drwy ddod â Bil gerbron y Senedd, mae Aelodau'n creu dadl, maen nhw'n creu dylanwad, maen nhw'n llunio agweddau eraill ar bolisi'r Llywodraeth. Felly, nid wyf i'n credu mai mesur llwyddiant yw bod Bil yn gwneud ei ffordd drwy'r rhaglen ddeddfwriaethol gyfan. Mae Aelodau'n cyflwyno darnau o ddeddfwriaeth mewn llawer o ffyrdd eraill sy'n ddylanwadol ac sy'n gwneud gwahaniaeth.
English: Rhys ab Owen. Rhys ab Owen? Can someone unmute him? Thank you.
Welsh: Rhys ab Owen. Rhys ab Owen? A all rhywun ei ddad-dawelu? Diolch.
English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Adam Price is correct. Within the past five years, there were 44 UK Bills within the devolved settlement, as compared to 21 Welsh Bills. And many of those UK Bills have been passed without the consent of this Senedd, and many of them give power to UK Ministers to change the devolved settlement. So, how can we reform the LCM process, in order to give this Senedd a greater role?
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae Adam Price yn gywir. O fewn y pum mlynedd diwethaf, roedd 44 o Filiau'r Deyrnas Unedig o fewn y setliad datganoledig, o'i gymharu â 21 o Filiau Cymreig. Ac mae nifer o'r Biliau yna, Biliau'r Deyrnas Unedig, wedi eu pasio heb gydsyniad y Senedd yma, a nifer ohonyn nhw hefyd yn rhoi'r pŵer i Weinidogion Prydeinig newid y setliad datganoledig. Felly, sut y mae modd diwygio'r broses LCM er mwyn bod yn fwy cynhwysol o'r Senedd yma?
English: I'm very concerned, Prif Weinidog, that we are sleepwalking into a very different Senedd - a Welsh Parliament by name but with much weaker powers. Your answer last week to Adam Price that if we elect a Labour Government, that's the way to protect devolution in Westminster - what happens if we don't have a Labour Government? The answer cannot be in Westminster, it has to be here in Wales. What protects Welsh legislation from being repealed again and again, like we see in the indication about the Trade Union (Wales) Act 2017?
Welsh: Rwy'n bryderus iawn, Prif Weinidog, ein bod ni'n cerdded yn ein cwsg i mewn i Senedd wahanol iawn - Senedd Cymru yn ôl ei henw ond gyda phwerau llawer gwannach. Eich ateb yr wythnos diwethaf i Adam Price, os gwnawn ni ethol Llywodraeth Lafur, dyna'r ffordd i ddiogelu datganoli yn San Steffan - beth sy'n digwydd os nad oes gennym ni Lywodraeth Lafur? Ni all yr ateb fod yn San Steffan, rhaid iddo fod yma yng Nghymru. Beth sy'n diogelu deddfwriaeth Cymru rhag cael ei diddymu dro ar ôl tro, fel y gwelwn ni yn yr arwydd ynghylch Deddf yr Undebau Llafur (Cymru) 2017?
English: First Minister, I've challenged you and the Counsel General before to give us a programme full of made-in-Wales legislation. I think this current Senedd of 60 Members will have its hands full in the year ahead, I have to say - there is plenty to get our teeth into here. There isn't everything for everybody, but there is a lot in here. And you'll be pleased to know I will not be talking about the one that's causing our own committee excitement, the consolidation Bill on the historic environment, although that's going to keep us busy, nor am I going to talk about the Senedd reform Bill, welcome as it is and welcoming your comments about everybody being involved in now shaping this going forward, everybody in this Senedd - it's actually about the clean air Bill. Could I ask you to commend the campaigning of people, now over many years, to bring forward a clean air Bill here in Wales, and the work of the cross-party group - many Members of the Senedd here are members of that group, but all the campaigners on it? And will he commit, along with Lee Waters, his Minister, who's been very available to this group, to work with the cross party group in the Senedd to help shape this, including the ambitious targets that the First Minister has described as necessary to be in that clean air Bill?
Welsh: Prif Weinidog, rwyf i wedi eich herio chi a'r Cwnsler Cyffredinol o'r blaen i roi rhaglen i ni sy'n llawn deddfwriaeth wedi'i gwneud yng Nghymru. Rwy'n credu y bydd gan y Senedd bresennol hon o 60 o Aelodau eu dwylo'n llawn yn y flwyddyn i ddod, rhaid i mi ddweud - mae digon yma i gael ein dannedd ynddo. Nid oes rhywbeth at ddant pawb, ond mae llawer yma. A byddwch chi'n falch o wybod na fyddaf i'n sôn am yr un sy'n achosi cyffro yn ein pwyllgor ein hunain, y Bil cydgrynhoi ar yr amgylchedd hanesyddol, er bod hynny'n mynd i'n cadw ni'n brysur, ac nid wyf i eisiau siarad am Fil diwygio'r Senedd, er bod croeso iddo ac mae croeso i'ch sylwadau chi am bawb sy'n ymwneud â llunio hyn nawr wrth fwrw ymlaen, pawb yn y Senedd hon - mae'n ymwneud â'r Bil aer glân mewn gwirionedd. A gaf i ofyn i chi ganmol ymgyrchu pobl, nawr dros flynyddoedd lawer, i gyflwyno Bil aer glân yma yng Nghymru, a gwaith y grŵp trawsbleidiol - mae llawer o Aelodau'r Senedd yma yn aelodau o'r grŵp hwnnw, ond yr holl ymgyrchwyr arno? Ac a wnaiff ef ymrwymo, ynghyd â Lee Waters, ei Weinidog, sydd wedi bod ar gael bob tro i'r grŵp hwn, i weithio gyda'r grŵp trawsbleidiol yn y Senedd i helpu i lunio hyn, gan gynnwys y targedau uchelgeisiol y mae'r Prif Weinidog wedi'u disgrifio fel rhai sy'n angenrheidiol i'r Bil aer glân hwnnw?
English: Well, I thank Huw Irranca-Davies, Llywydd, and given that he has mentioned the Historic Environment (Wales) Bill, and the only person so far, maybe I should just say something about the significance of that Bill. It is the first consolidation Bill of its sort to come in front of the Senedd. It will do a really important piece of work in making legislation here in Wales accessible to the people who have to use it, whether that is members of the public, but certainly those people who work in this field. And it might not break new ground in the way that some other pieces of legislation will, but it will certainly make the current law more effective in Wales. I certainly agree with what the Member said about those people who've campaigned on the issue of clean air and the work of the cross-party group, and as that Bill is introduced in front of the Senedd, of course we look forward to go on working with Members across the Senedd, but those beyond who have an interest in it. I'm on record previously, Dirprwy Lywydd - . I've said I can't think of a single Bill that has not been improved as a result of the process of scrutiny that Bills undergo here on the floor of the Senedd, and I'm sure that that will be true of the clean air Bill, as much as it would be of any other piece of legislation.
Welsh: Wel, diolch i Huw Irranca-Davies, Llywydd, ac o gofio ei fod wedi sôn am Fil yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru), a'r unig berson hyd yn hyn, efallai y dylwn i ddweud rhywbeth am arwyddocâd y Bil hwnnw. Dyma'r Bil cydgrynhoi cyntaf o'i fath i ddod o flaen y Senedd. Bydd yn gwneud darn pwysig iawn o waith i wneud deddfwriaeth yma yng Nghymru yn hygyrch i'r bobl sy'n gorfod ei defnyddio, boed hynny'n aelodau o'r cyhoedd, ond yn sicr y bobl hynny sy'n gweithio yn y maes hwn. Ac efallai na fydd yn torri tir newydd yn y ffordd y bydd rhai darnau eraill o ddeddfwriaeth, ond bydd yn sicr yn gwneud y gyfraith bresennol yn fwy effeithiol yng Nghymru. Yn sicr rwy'n cytuno â'r hyn y gwnaeth yr Aelod ei ddweud am y bobl hynny sydd wedi ymgyrchu ar fater aer glân a gwaith y grŵp trawsbleidiol, ac wrth i'r Bil hwnnw gael ei gyflwyno o flaen y Senedd, wrth gwrs edrychwn ni ymlaen at barhau i weithio gydag Aelodau ar draws y Senedd, ond y rheini y tu hwnt i hynny sydd â diddordeb ynddo. Rwyf i eisoes wedi fy nghofnodi, Dirprwy Lywydd - . Rwyf i wedi dweud na allaf i feddwl am un Bil nad yw wedi'i wella o ganlyniad i'r broses graffu y mae Biliau'n mynd drwyddi yma ar lawr y Senedd, ac rwy'n siŵr y bydd hynny'n wir am y Bil aer glân, cymaint ag y byddai o ran unrhyw ddarn arall o ddeddfwriaeth.