English: Thank you, Presiding Officer. I knew that that phrase, 'a down payment on independence', would upset the Tories; they're very easily upset these days. But what I meant by that, what was on my mind, was another phrase that Raymond Williams coined where he talked about real independence. Not independence as a theory, but real independence for him were the policies that would transform people's lives. And although you and I, First Minister, disagree on the constitutional future of Wales, both of us would agree that the purpose of politics is to change people's lives. And as one who was, for a period of time, in receipt of free school meals as a secondary school pupil, I can tell you that this is the proudest moment in all my time in politics, to see not only that policy contained within the co-operation agreement, but it being reflected here today in the programme for government. That is something that we can take pride in and, of course, the co-operation: it's two parties coming together in a spirit of co-operation, to achieve what? In order to achieve change and, indeed, to transform the lives of the people of Wales today and, of course, from our party's perspective, to sow that seed in people's minds, 'Well, if we can do this within the limitations of our powers and our budgets, well just imagine what we could do as a nation if we held all of those powers in our own hands in the future.' That's what was on my mind when I talked about a down payment on independence. I welcome the spirit of co-operation in which you've presented this statement today. We don't agree with everything in the programme for government, because it is the Government's programme, of course. Although around a quarter of the commitments are in the new version, that is, the delivery objectives - because there is a difference, is there not, between the co-operation agreement and what's reflected in the programme for government; that is, you are focusing in this document on what the Government will deliver - three quarters of them are things that are outwith the co-operation agreement: some of them we as a party agree with, and we will support, others we will continue to oppose as a constructive opposition.
Welsh: Diolch, Llywydd. Roeddwn i'n gwybod y byddai'r ymadrodd yna, 'blaendal ar annibyniaeth', yn corddi'r Torïaid; mae'n rhywbeth hawdd iawn i'w wneud y dyddiau hyn. Ond beth roeddwn i'n golygu wrth hwnna, beth oedd yn fy meddwl i, a dweud y gwir, oedd ymadrodd arall yr oedd Raymond Williams wedi'i fathu lle'r oedd e'n sôn am annibyniaeth real. Nid annibyniaeth haniaethol, ond annibyniaeth real iddo fe oedd y polisïau a oedd yn mynd i drawsnewid bywydau pobl. Ac er fy mod i a chithau, Prif Weinidog, yn anghytuno ynglŷn â dyfodol cyfansoddiadol Cymru, byddai'r ddau ohonom ni'n cytuno mai pwrpas gwleidyddiaeth, wrth gwrs, yw newid bywydau pobl. Ac fel un a oedd, am gyfnod yn yr ysgol uwchradd, yn derbyn prydau ysgol am ddim, fe allaf i ddweud wrthych chi mai dyma yw'r foment fwyaf prowd yn fy nghyfnod i mewn gwleidyddiaeth, i weld nid yn unig y polisi hwnnw yn y cytundeb cydweithio, ond nawr, heddiw yma, yn cael ei adlewyrchu yn y rhaglen lywodraethu. Mae hynny'n rhywbeth y gallwn ni ymfalchïo ynddo fe ac, wrth gwrs, cydweithio: dwy blaid yn dod at ei gilydd gydag ysbryd cydweithredol, er mwyn beth? Er mwyn newid a thrawsnewid bywydau pobl Cymru heddiw ac, wrth gwrs, o ran ein plaid ni, hau'r hedyn ym meddyliau pobl, 'Wel, os gallwn ni wneud hyn o fewn y cyfyngiadau o ran pwerau a'r cyfyngiadau cyllidol sydd arnom ni ar hyn o bryd, dychmygwch beth allwn ni ei wneud fel cenedl os ydy'r pwerau yna i gyd yn ein dwylo ni yn y dyfodol.' Dyna oedd yn fy meddwl i wrth sôn am flaendal ar annibyniaeth. Rwy'n croesawu'r ysbryd cydweithredol rŷch chi wedi cyflwyno'r datganiad yma heddiw ynddo. Dŷn ni ddim yn cytuno gyda phopeth sydd yn y rhaglen lywodraethu, achos rhaglen y Llywodraeth ydy hon. Er bod yna ryw chwarter o'r ymrwymiadau yn y fersiwn newydd, hynny yw, yr amcanion delifro - achos mae yna wahaniaeth, onid oes, rhwng y cytundeb cydweithio a'r hyn sydd, hyd yn oed o adlewyrchu hynny, yn y rhaglen; hynny yw, ffocysu ar yr hyn y bydd y Llywodraeth yn delifro ydych chi yn y ddogfen yma - mae tri chwarter ohonyn nhw yn bethau y tu fas i'r cytundeb cydweithio: rhai ohonyn nhw rydyn ni'n cytuno â nhw fel plaid, a byddwn ni'n eu cefnogi, a rhai eraill, byddwn ni'n dal i wrthwynebu, wrth gwrs, fel gwrthblaid adeiladol.