English: I thank the UKIP's spokesperson for her series of comments and questions. I'll just start at the beginning with the unfortunate but necessary. When you say that the - . The Government doesn't accept that there is a crisis, and I think the language really matters. We accept there's a very real challenge, and it's particular in different parts of Wales, and there's a challenge right across the UK and internationally, but it's not something that is about to imminently fall over within the next day. So, I'm really clear about the language. That doesn't mean that staff aren't under pressure; it doesn't mean there aren't services under pressure; it doesn't mean that change is going to be avoided or is going to be easy. But when we look at this - and I'll deal with the point you made earlier about how we're supporting staff - we've actually worked with primary care to make sure that we've got better access to occupational health support for staff within those settings. So, it's a positive move we've already made forward. That's part of what we're trying to do, working alongside the wider primary care profession. I'll deal with your winter pressure comments and questions as well. Part of the challenge about every winter is that we know that we will face, inevitably, more people coming into hospital who are generally going to be older and sicker; as our population ages, that's a profile we'll have. Interestingly, the numbers are smaller in winter, but the need is greater. So, that's why we have our different challenges. I regularly get told by some people that there's no such thing as winter pressure any more, the pressure is year-round, but we know very well the profile of people who need access to healthcare support does change, and it is more acute when it comes to winter. Part of the solution isn't just about trying to increase capacity within secondary care, it is about how we work to avoid people being admitted in the first place, to avoid them going into a hospital. If your experience is that you go into an accident and emergency department and you don't get admitted, if you could have been cared for in your own home and could have been spared that experience, that's eminently preferable. So, it's also then about how we work with different partners, not just to keep people in their own homes, but also to get people back to their own homes as soon as possible. So, it's about admissions avoidance, and also reducing delayed transfers of care. And there should be reason for some optimism, because we have a range of different examples across Wales of where that admissions avoidance works and works well, and it's almost always because GPs and the wider primary care workforce are engaged with social care and housing partners to understand who is at greatest risk of potentially needing admission to hospital, and then what you do to make sure that person is properly supported to make sure either that they don't need to go in or that they can be repatriated to their own home, with appropriate support, if they do need an admission and hospital-based care. Our challenge, as ever, is to learn across the whole system, doing that more consistently and at pace across the system. So, I won't pretend that winter is going to be a breeze. It would be a foolish Minister in any Government of any political shade that said that nothing will go wrong in winter. There are bound to be pressures and challenges, and the biggest challenge won't be for me, it'll be for staff within the service in trying to deliver a high quality of care whilst demand is rising. But, like I said, I think the approach we have here, which we should be really proud of, is the ambition to have more care closer to home and actually properly recognise the whole-system approach, the whole of healthcare, with social care and with partners in housing in particular. Finally, I'll deal with your point about primary care clusters and about money going to primary care to help support some of our ambitions about the money that people can spend themselves. I indicated in the statement, and I've said before in this Chamber, that the £10 million for clusters has been allocated for them to spend. They have to work alongside their local health boards, but it is fundamentally money that they have within their own control. So, that is new money that's getting to the front line, and equally it's being spent on delivering more front-line staff. Lots of clusters have decided to employ clinical pharmacists. GPs recognise that has real benefit. So, there are more staff that are being introduced, but there's a range of different professions that each cluster will choose to employ, and how they choose to deploy their money with their partners. The reason why they exist is to make sure that people can manage and understand their local healthcare populations, to manage that healthcare and to deliver the very best for that population. So, I would not expect to see the money spent in exactly the same way in every single cluster, but it has got to be about each of those primary care clusters having the ability to decide what to do, to decide how the health gain will be met, and actually to be able to get on and spend their money. That's the point that I made when I met NHS vice-chairs this week: we need to see the money getting through to the front line, and I do not want to be in a position where clusters complain to me they had significant plans to make real differences but they were not able to get the money through local health boards. After the first year, I think there were complaints, but I don't expect to see those problems arise within this year at all.
Welsh: Diolch i lefarydd UKIP am ei chyfres o sylwadau a chwestiynau. Dechreuaf yn y dechrau gyda'r anffodus ond yr angenrheidiol. Pan fyddwch yn dweud bod - . Nid yw'r Llywodraeth yn derbyn bod yna argyfwng, ac rwy'n meddwl bod yr iaith yn wirioneddol bwysig. Rydym yn derbyn bod yna her wirioneddol iawn, ac mae'n her arbennig mewn gwahanol rannau o Gymru, ac mae yna her ledled y DU ac yn rhyngwladol, ond nid yw'n rhywbeth sydd ar fin cwympo o fewn y diwrnod nesaf. Felly, rwyf wir yn glir ynghylch yr iaith. Nid yw hynny'n golygu nad yw staff dan bwysau; nid yw'n golygu nad oes gwasanaethau dan bwysau; nid yw'n golygu y gallwn osgoi newid nac y bydd newid yn hawdd. Ond pan fyddwn yn edrych ar hyn - a byddaf yn ymdrin â'r pwynt a wnaethoch yn gynharach ynglŷn â sut yr ydym yn cefnogi staff - y gwir yw ein bod wedi gweithio gyda gofal sylfaenol i wneud yn siŵr bod gwell cymorth iechyd galwedigaethol ar gael i staff o fewn y lleoliadau hynny. Felly, mae'n gam cadarnhaol ymlaen yr ydym eisoes wedi'i gymryd. Mae hynny'n rhan o'r hyn yr ydym yn ceisio ei wneud, gan weithio ochr yn ochr â'r proffesiwn gofal sylfaenol ehangach. Rhof sylw i'ch sylwadau a'ch cwestiynau am bwysau'r gaeaf hefyd. Rhan o'r her bob gaeaf yw ein bod yn gwybod y byddwn yn wynebu, yn anochel, mwy o bobl yn dod i'r ysbyty sydd yn gyffredinol yn mynd i fod yn hŷn ac yn salach; wrth i'n poblogaeth heneiddio, dyna'r proffil a fydd gennym. Yn ddiddorol, mae'r niferoedd yn llai yn y gaeaf, ond mae'r angen yn fwy. Felly, dyna pam mae gennym ein heriau gwahanol. Rwyf yn clywed yn rheolaidd gan rai pobl nad oes y fath beth â phwysau gaeaf mwyach, mae'r pwysau drwy gydol y flwyddyn, ond rydym yn gwybod yn iawn bod proffil y bobl ag angen cymorth gofal iechyd yn newid, ac mae'n fwy acíwt yn y gaeaf. Nid yw dim ond ceisio cynyddu capasiti o fewn gofal eilaidd yn rhan o'r ateb; mae'n fater o sut yr ydym yn gweithio i osgoi pobl yn cael eu derbyn i'r ysbyty yn y lle cyntaf, i osgoi'r sefyllfa lle maent yn mynd i mewn i ysbyty. Os mai eich profiad yw eich bod yn mynd i mewn i adran damweiniau ac achosion brys ac nad ydych yn cael eich derbyn, pe gallech fod wedi cael gofal yn eich cartref eich hun ac y gallech fod wedi osgoi'r profiad hwnnw, mae hynny'n amlwg yn well. Felly, mae hefyd yn fater o'r ffordd yr ydym yn gweithio gyda gwahanol bartneriaid, nid dim ond i gadw pobl yn eu cartrefi eu hunain, ond hefyd i gael pobl yn ôl i'w cartrefi eu hunain cyn gynted â phosibl. Felly, mae'n fater o osgoi derbyniadau, a hefyd lleihau oedi wrth drosglwyddo gofal. A dylai fod rheswm dros rywfaint o obaith, oherwydd mae gennym amrywiaeth o wahanol enghreifftiau ledled Cymru lle mae osgoi derbyniadau yn y modd hwnnw yn gweithio ac yn gweithio'n dda, ac mae bron bob amser oherwydd bod meddygon teulu a'r gweithlu gofal sylfaenol ehangach yn ymgysylltu â phartneriaid gofal cymdeithasol a thai i ddeall pwy sydd yn y perygl mwyaf o orfod mynd i'r ysbyty o bosibl, ac yna beth yr ydych yn ei wneud i sicrhau bod yr unigolyn yn cael ei gefnogi'n briodol i wneud yn siŵr naill ai nad oes angen iddo fynd i mewn neu y gellir ei ddychwelyd i'w gartref ei hun, gyda chymorth priodol, os oes angen ei dderbyn i gael gofal yn yr ysbyty. Ein her, fel erioed, yw dysgu ar draws y system gyfan, gwneud hynny'n fwy cyson ac yn gyflym ar draws y system. Felly, nid wyf yn mynd i esgus y bydd y gaeaf yn hawdd. Gweinidog ffôl mewn unrhyw Lywodraeth o unrhyw liw gwleidyddol a fyddai'n dweud nad aiff unrhyw beth o'i le yn y gaeaf. Yn anochel, bydd pwysau a heriau, ac nid fi fydd yn wynebu'r her fwyaf, ond y staff o fewn y gwasanaeth a fydd yn ceisio darparu gofal o safon uchel wrth i'r galw godi. Ond, fel y dywedais, rwy'n meddwl mai'r ymagwedd sydd gennym yma, y dylem fod yn wirioneddol falch ohoni, yw'r uchelgais i gael mwy o ofal yn nes i'r cartref ac, yn wir, cydnabod yn briodol yr ymagwedd system gyfan, gofal iechyd yn ei gyfanrwydd, gyda gofal cymdeithasol a gyda phartneriaid ym maes tai yn arbennig. Yn olaf, rhof sylw i'ch pwynt am glystyrau gofal sylfaenol ac am arian sy'n mynd i ofal sylfaenol i helpu i gefnogi rhai o'n huchelgeisiau am yr arian y gall pobl ei wario eu hunain. Nodais yn y datganiad, ac rwyf wedi dweud o'r blaen yn y Siambr hon, fod y £10 miliwn ar gyfer clystyrau wedi'i ddyrannu iddynt hwy ei wario. Mae'n rhaid iddynt weithio ochr yn ochr â'u byrddau iechyd lleol, ond yn y bôn, mae'r arian hwn o fewn eu rheolaeth eu hunain. Felly, mae hwnnw'n arian newydd sy'n cyrraedd y rheng flaen, ac yn yr un modd mae'n cael ei wario ar ddarparu mwy o staff rheng flaen. Mae llawer o glystyrau wedi penderfynu cyflogi fferyllwyr clinigol. Mae meddygon teulu yn cydnabod bod budd gwirioneddol i hynny. Felly, mae mwy o staff yn cael eu cyflwyno, ond bydd pob clwstwr yn dewis cyflogi mewn amrywiaeth o wahanol broffesiynau, a hwy fydd yn dewis sut i ddefnyddio eu harian gyda'u partneriaid. Y rheswm pam maent yn bodoli yw i wneud yn siŵr y gall pobl reoli a deall eu poblogaethau gofal iechyd lleol, i reoli'r gofal iechyd hwnnw ac i ddarparu'r gorau un i'r boblogaeth. Felly, ni fyddwn yn disgwyl gweld yr arian yn cael ei wario yn union yr un ffordd ym mhob un clwstwr, ond mae'n rhaid i bob un o'r clystyrau gofal sylfaenol hynny fod â'r gallu i benderfynu beth i'w wneud, i benderfynu beth fydd y budd iechyd, ac yn wir i allu bwrw ymlaen a gwario eu harian. Dyna'r pwynt a wneuthum wrth gyfarfod ag is-gadeiryddion y GIG yr wythnos hon: mae angen inni weld yr arian yn cyrraedd y rheng flaen, ac ni hoffwn fod mewn sefyllfa lle mae clystyrau'n cwyno wrthyf am y cynlluniau sylweddol a oedd ganddynt i wneud gwahaniaethau go iawn ond nad oeddent wedi gallu cael yr arian drwy fyrddau iechyd lleol. Ar ôl y flwyddyn gyntaf, roedd cwynion, rwy'n meddwl, ond nid wyf yn disgwyl gweld y problemau hynny'n codi o fewn y flwyddyn hon o gwbl.