English: May I take this opportunity to extend my sincerest sympathies to those who have lost loved ones as a result of the terrible cruelty that we have suffered during the last 12 months, and those still suffering today? Our thoughts are with them all. As you said in your statement, First Minister, it will be some time before the impact of the pandemic can be fully understood, and I do fear that the scars on our society will last well into the future. In hopelessness there is hope, and even in the darkest hours there is light, and our key workers have been a source of light and have supported us all through these dark days. I would like to thank them all from the bottom of my heart, to all the workers in the health service; the care workers; unpaid carers; teachers, who have maintained education remotely; the police force, who have put themselves at risk to ensure that the regulations are maintained for the benefit of all of us; our transport workers; those working in shops and supermarkets; our food producers, who have safeguarded our food supply chains; and to the undertakers, who do very difficult work at the best of times but who have had to do that under circumstances that have been so much more difficult. I would also like to thank everyone in Wales who has played their part in keeping everyone safe by making those sacrifices in following the unprecedented rules and regulations placed on all aspects of our lives. May I particularly give thanks to our young people, who have sacrificed more than anyone? However, as Sir Mansel Aylward said recently, there are lessons to be learned from the past 12 months. We believe that we need an independent Welsh inquiry, as there will be lessons that are unique to Wales that need to be learned, and they perhaps wouldn't be given due focus in a UK-wide umbrella inquiry. But how can we recognise and learn lessons even now? I refer to the report of the Welsh NHS Confederation, along with other partners, which looked at the innovation that has happened during this period in responding to the appalling challenges that we have faced over the past 12 months, but through doing that, they've found new strengths: Wales at its best coming together, working across sectors; local government working with the health service on the ground in terms of the test and trace system and the vaccination regime; the use of new technology and digitisation working at a rate that nobody could have anticipated; the ability to put aside bureaucracy and to empower workers in our services to make decisions swiftly. How can we harness this experience, First Minister, in the new period facing us, which, of course, will pose ongoing challenges? Are there more general lessons too in the fact that we have benefited from ploughing our own furrow as a nation during the past 12 months? And finally, as the British Academy report published today has outlined, the pandemic has highlighted and exacerbated the inequalities that already existed within our society. That's true of income and wealth, geography, gender and race. Is the pandemic a moment for us to decide to tackle these long-term and grave problems that have cast a shadow over our nation and our society for too long? Isn't this the greatest commitment that we can make in memory of the sacrifices and loss suffered by so many during this difficult year?
Welsh: A gaf i gymryd y cyfle yma i estyn cydymdeimladau dwys, yn y lle cyntaf, i bawb sydd wedi colli anwyliaid yn ystod creulondeb enbyd y 12 mis diwethaf a'r rhai sydd yn dal i ddioddef heddiw? Mae ein meddyliau ni i gyd gyda nhw i gyd. Fel y dywedoch chi yn eich datganiad, Brif Weinidog, fe fydd yn gryn amser nes i effaith y pandemig gael ei ddirnad yn llwyr gennym ni, ac rwy'n ofni y bydd y creithiau ar ein cymdeithas ni am yn hir iawn i'r dyfodol. Ym mhob anobaith, mae yna obaith, a hyd yn oed yn yr oriau tywyllaf mae goleuni, ac mae ein gweithwyr allweddol wedi bod yn ffynhonnell goleuni ac wedi cynnal ni i gyd drwy'r dyddiau du hyn. Fe hoffwn i ddiolch hefyd o waelod calon iddyn nhw i gyd, i'r holl weithwyr yn y gwasanaeth iechyd; ein gweithwyr gofal; ein gofalwyr di-dal; ein hathrawon sydd wedi cynnal addysg hyd yn oed o bell; yr heddlu, sydd wedi rhoi eu hunain mewn perygl i sicrhau bod y rheoliadau yn cael eu cynnal er lles pawb ohonom ni; ein gweithwyr trafnidiaeth; y gweithwyr yn y siopau a'r archfarchnadoedd; ein cynhyrchwyr bwyd, sydd wedi diogelu ein cadwyni cyflenwi bwyd; ac i'r ymgymerwyr angladdau, sydd yn gwneud gwaith anodd ar y gorau, ond sydd wedi gorfod gwneud hynny o dan amodau gymaint yn anoddach. Diolch hefyd i bawb yng Nghymru sydd wedi chwarae rhan i gadw pawb yn ddiogel, drwy wneud yr holl aberth wrth ddilyn y rheoliadau a'r canllawiau di-gynsail sydd wedi eu gosod ar bob agwedd o fywyd. A gaf i ddiolch yn arbennig i'n pobl ifanc sydd wedi gorfod aberthu mwy na neb? Mae yna wersi, fel y dywedodd Sir Mansel Aylward yn ddiweddar, o'r 12 mis diwethaf. Rŷm ni'n credu bod angen ymchwiliad Cymreig annibynol gan fod yna wersi sydd yn unigryw i Gymru y mae angen eu dysgu a fydd ddim yn cael ffocws, efallai, mewn ymchwiliad ymbarél Brydeinig. Ond sut ŷm ni'n gallu dysgu ac adnabod gwersi hyd yn oed nawr? Rwy'n cyfeirio at adroddiad Conffederasiwn GIG Cymru a phartneriaid eraill a oedd yn edrych ar yr arloesi sydd wedi digwydd yn ystod y cyfnod, wynebu'r heriau ofnadwy sydd wedi bod o'n blaenau ni yn ystod y 12 mis diwethaf, ond drwy hynny, canfod cryfder: Cymru ar ei gorau yn dod at ei gilydd i weithio ar draws sectorau; llywodraeth leol yn gweithio gyda'r gwasanaeth iechyd ar lawr gwlad o ran y system profi ac olrhain a'r cynllun brechu; y defnydd o dechnoleg newydd a digidoli'n gweithio ar raddfa fyddai neb wedi medru dychmygu; y gallu i roi o'r neilltu biwrocratiaeth ac ymrymuso gweithwyr yn y gwasanaethau i wneud penderfyniadau'n gyflym. Sut allwn ni harneisio'r profiad yma, Brif Weinidog, yn y cyfnod newydd sydd o'n blaenau ni, sydd, wrth gwrs, yn cynnig heriau o hyd? A oes yna wersi mwy cyffredinol hefyd yn y ffaith yma ein bod ni wedi elwa o dorri ein cwys ein hunain fel gwlad yn ystod y 12 mis diwethaf? Yn olaf, fel y mae adroddiad yr Academi Brydeinig a gyhoeddwyd heddiw wedi adleisio, mae'r pandemig wedi amlygu a gwaethygu, a dweud y gwir, yr anghyfartaledd oedd yno eisoes yn ein cymdeithas ni. Mae hynny'n wir o ran incwm a chyfoeth, o ran daearyddiaeth ac o ran rywedd a hil. Ydy'r pandemig yn foment i ni benderfynu mynd i'r afael o ddifrif â'r problemau hirdymor a dybryd sydd wedi bod yn gysgod ar ein cymdeithas a'n cenedl yn rhy hir? Onid dyma'r ymrwymiad mwyaf y gallwn ei wneud er cof am aberthau a cholledion lu'r flwyddyn anodd hon?