English: Autism is a range of conditions, as we know, that doesn't get discussed or debated sufficiently - one of the reasons why there remains a lack of understanding about its impact, so it's always good to have an opportunity like this to discuss this condition. There's still a stigma attached to it and we've all got a responsibility to address that. The lack of understanding can, as we know, result in fear of a diagnosis of autism or perhaps people not offering support because they perhaps don't know what support might be required. It was interesting what Jenny Rathbone just had to say about that test for autism where potential sufferers are shown the faces and look at the mouths, I think you said, more than the eyes. Fascinating research is being done into that area. General ignorance about autism is strange when you consider how prevalent autism is amongst the UK population. As we've heard, people with autism require additional help, not solely because of their condition, but because of the failings in the way that society responds to people with that condition. What a tragedy, and an avoidable one, and one that we can do a lot to addresses. According to the National Autistic Society, 70 per cent of autistic children have been suspended from school at one point or another, around half of those have been suspended persistently on three or more occasions, and only 16 per cent of autistic adults are in full-time paid employment, and a similar proportion are in some other kind of paid work. Should autism itself necessarily be a barrier to work? Well of course it shouldn't. We've really got to move beyond some of the old-fashioned ideas about autism. More than one in three adults with autism experience severe mental health challenges, but, again, this isn't necessarily directly related to autism, but the support, or lack of support, we as a society offer to those people. At this point I would like to mention the invaluable work of groups such as Mencap Cymru in my area, in Chepstow, an organisation that's been running for 40 years and has had great success in dealing with young people with a range of difficulties, of learning difficulties, and also a number of people with severe autism. There are many other groups out there that are working equally hard in all of our constituencies and they really are making a real difference on the ground, where it matters. There's a lot more that we can do to support people with autism, so let's look at some of the things that we can do. As Helen Mary Jones and others rightly said, I, like many people across Wales, remain disappointed and frustrated that we missed an opportunity to embed the rights of autistic people through a bespoke autism Act. I know the Welsh Government had its reasons for saying there was another route to take instead of an Act, but I am one of those who believe that an Act would help to embed those rights in the statute book. And I hope Members will, perhaps, have an opportunity in future to revive plans for a dedicated autism Bill for Wales. But there are other things that we can do to support people with autism, as Paul Davies said. We need progress on the Government's action plan for people with ASD. We need to have the introduction of some clearer outcome measures and more effective monitoring. In closing, Dirprwy Lywydd, in the run-up to 2021, I do hope that all parties here would commit to protecting funding for this vital service. I think if we all come together on this issue, we really can make the progress we need to see.
Welsh: Fel y gwyddom, mae awtistiaeth yn ystod o gyflyrau na chânt eu trafod yn ddigonol - un o'r rhesymau dros y diffyg dealltwriaeth sy'n parhau ynglŷn â'i effaith, felly mae bob amser yn braf cael cyfle fel hyn i drafod y cyflwr. Mae stigma ynghlwm wrtho o hyd ac mae cyfrifoldeb ar bawb ohonom i fynd i'r afael â hynny. Gall y diffyg dealltwriaeth, fel y gwyddom, arwain at ofn diagnosis o awtistiaeth neu efallai nad yw pobl yn cynnig cymorth oherwydd nad ydynt yn gwybod pa gymorth y gallai fod ei angen o bosibl. Roedd yn ddiddorol clywed yr hyn a oedd gan Jenny Rathbone i'w ddweud yn awr am y prawf ar gyfer awtistiaeth lle mae dioddefwyr posibl yn gweld wynebau ac yn edrych ar y cegau, rwy'n credu mai dyna a ddywedoch chi, yn fwy na'r llygaid. Mae ymchwil ddiddorol dros ben yn cael ei wneud yn y maes hwnnw. Mae'r anwybodaeth gyffredinol ynglŷn ag awtistiaeth yn rhyfedd pan ystyriwch pa mor gyffredin yw awtistiaeth ym mhoblogaeth y DU. Fel y clywsom, mae angen cymorth ychwanegol ar bobl ag awtistiaeth, nid oherwydd eu cyflwr yn unig, ond oherwydd y diffygion yn y ffordd y mae cymdeithas yn ymateb i bobl â'r cyflwr hwnnw. Am drasiedi, ac un y gellir ei hosgoi, ac un y gallwn wneud llawer i fynd i'r afael â hi. Yn ôl y Gymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol, mae 70 y cant o blant awtistig wedi'u gwahardd o'r ysgol ar un adeg neu'i gilydd, mae tua hanner y rheini wedi cael eu hatal droeon, ar dri achlysur neu fwy, a dim ond 16 y cant o oedolion awtistig sydd mewn gwaith cyflogedig amser llawn, ac mae cyfran debyg mewn rhyw fath arall o waith cyflogedig. A ddylai awtistiaeth ei hun fod yn rhwystr i waith o reidrwydd? Wel wrth gwrs na ddylai. Mae'n rhaid i ni symud y tu hwnt i rai o'r syniadau hen ffasiwn am awtistiaeth. Mae mwy nag un o bob tri oedolyn ag awtistiaeth yn profi heriau iechyd meddwl difrifol, ond unwaith eto, nid yw hyn o reidrwydd yn ymwneud yn uniongyrchol ag awtistiaeth, ond yn hytrach mae'n ymwneud â'r cymorth, neu'r diffyg cymorth, yr ydym ni fel cymdeithas yn ei gynnig i'r bobl hynny. Ar y pwynt hwn hoffwn sôn am waith amhrisiadwy grwpiau fel Mencap Cymru yn fy ardal, yng Nghas-gwent, sefydliad a fu'n gweithredu ers 40 o flynyddoedd ac sydd wedi cael llwyddiant mawr yn ymdrin â phobl ifanc ag ystod o anawsterau, yn cynnwys anawsterau dysgu, a nifer o bobl ag awtistiaeth ddifrifol hefyd. Ceir llawer o grwpiau eraill sy'n gweithio yr un mor galed ym mhob un o'n hetholaethau ac maent yn gwneud gwir wahaniaeth ar lawr gwlad, lle mae'n bwysig. Mae llawer mwy y gallwn ei wneud i gefnogi pobl ag awtistiaeth, felly gadewch i ni edrych ar rai o'r pethau y gallwn eu gwneud. Fel y dywedodd Helen Mary Jones ac eraill, ac fel llawer o bobl ledled Cymru, rwy'n parhau'n siomedig ac yn rhwystredig ein bod wedi colli cyfle i ymgorffori hawliau pobl awtistig drwy Ddeddf awtistiaeth bwrpasol. Rwy'n gwybod bod gan Lywodraeth Cymru ei rhesymau dros ddweud bod llwybr arall i'w gymryd yn lle Deddf, ond rwy'n un o'r rhai sy'n credu y byddai Deddf yn helpu i wreiddio'r hawliau hynny yn y llyfr statud. Ac rwy'n gobeithio y bydd cyfle i Aelodau yn y dyfodol efallai i adfywio cynlluniau ar gyfer Bil awtistiaeth pwrpasol i Gymru. Ond mae pethau eraill y gallwn eu gwneud i gefnogi pobl ag awtistiaeth, fel y dywedodd Paul Davies. Mae angen inni weld cynnydd ar gynllun gweithredu'r Llywodraeth ar gyfer pobl ag anhwylderau'r sbectrwm awtistig. Mae angen inni weld mesurau canlyniadau cliriach yn cael eu cyflwyno, a monitro mwy effeithiol. Wrth gloi, Ddirprwy Lywydd, yn y cyfnod cyn 2021, rwy'n gobeithio y byddai pob plaid yma yn ymrwymo i ddiogelu cyllid ar gyfer y gwasanaeth hanfodol hwn. Os daw pob un ohonom at ein gilydd ar y mater hwn, rwy'n credu y gallwn wneud y cynnydd y mae angen i ni ei weld.