English: Diolch yn fawr, Lywydd. I'm very pleased to bring a Plaid Cymru debate to the Assembly today, which I genuinely hope everyone in the Assembly will support, because the purpose of the debate is to endorse, from Wales, the international agreement on climate change reached in Paris last year just before Christmas. We do that in advance of the international assumption of the agreement on 4 November and the fact that the agreement will be discussed in the Conference of the Parties in Marrakesh later on this month. I understand the Cabinet Secretary is attending that. I want to empower her and I want her to take a strong message from Wales that we're part of the international fight to tackle climate change and we want to play our role, and that we want to do more than play our role - we want to lead in as many aspects as we can as a nation. I want Wales to become a 'zero hero', as they say, a hero for zero carbon, working on a trajectory that takes us away from using carbon for our energy and using alternative sources. I do that with a very personal interest as well because, very recently, I visited Pen y Cymoedd in my friend's constituency, Vikki Howells's constituency, and my own home valley of Aberdare and Cwm Cynon. Pen y Cymoedd is the large, renewable energy windfarm that's just been constructed across the Heads of the Valleys, stretching from Ogmore almost, over towards Merthyr Tydfil. Seventy-odd turbines have been erected above Tower colliery. You pass Tower colliery in order to get to Pen y Cymoedd. My great uncle worked in Tower colliery. In fact, in the 1950s, he was the leader of the gang that broke through from Aberdare to the Rhondda. They didn't talk too much about that; there wasn't a great Valleys rivalry in those days. But, he broke through from Tower colliery and led the gang that broke through to unite the pits underneath that mountain. And that mountain is closed for coal now, but it's open for wind, it's open for renewables, it's open for a new future. And this debate is really about embracing the future. We're not looking back to the past. In the same valley is the opencast at Bryn Pica where my father worked. I don't want to go back to that past, I want to go back to an energy future in the Valleys and the rest of Wales that really is safe and sustainable, gives high-quality jobs for our young people, and is healthy - and is healthy. When those seventy-odd turbines at Pen y Cymoedd are redundant, or may need to be repowered, or even come down because we've moved on, they will leave nothing but peat behind them. They won't leave coal slags to bury villages, and they won't leave pollution to destroy our rivers. So, this is why we must embrace a real revolution of zero carbon and a real energy revolution in Wales. And that's why Paris is so important. When you get a situation where China - China, we're told, is the great carbon polluter and is not doing anything about renewables, but China's overtaken the European Union on renewables, I have to tell you - is complaining that Trump will be pulling out of the Paris agreement, the world has changed. The world has changed and we must change with that and, more than that, we must lead that change here in Wales. So we have set forward this debate today, hoping that the whole Assembly will join with us to send that message. It's also an opportunity to review what the Government has set out for itself and what the Government is likely to achieve in the near future, because there are very good and positive ambitious targets that this Government has set out, both in terms of policy and in terms of legislation. So, for a start, we have a 3 per cent reduction in our own basket of domestic greenhouse gas reductions to do year on year from 2011. We're trying to aim for a 40 per cent reduction in gross greenhouse gas emissions by 2020 against the 1990 baseline, a commitment that the Ministers have confirmed to me is still a commitment for this Government, although it's not in the programme for government. And we passed the Environment (Wales) Act 2016 in the previous Assembly, which set out a new approach to tackling and measuring climate change, including the long-term goal, by 2050, of reaching 80 per cent lower than the baseline of greenhouse gas emissions, and that's really where you start to get into zero-carbon territory and really where we start to see some real changes in Wales. So, we want to understand what the Government is likely to do under the Environment (Wales) Act and also under the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, which, of course, has seven well-being goals and several of them - three of them, in fact - all relate specifically to climate change. So, the context is, if anyone doubts that we should endorse an international agreement because we're not an international nation state parliament, I accept that, but our legislation has already moved us almost there, so why should we not now state internationally that we want to join with other nations in doing that? There is, however, a weakness, and it would be remiss not to use a debate like this to highlight some of the weaknesses within the Government's own framework. There is a move under the environment Act for carbon budgets and interim targets, but they won't be published until 2018, so we are losing already some of the initial impetus and movement forward that we should be having. The Welsh Labour Government has produced a programme for government, but it produced a programme for government and a draft budget before publishing its future generations Act aims, so really that is the cart before the horse - that's talking about what you're spending before you've decided what you should be spending the money on, and that is the wrong way around, and it's a lost opportunity in this budget cycle that I hope the Government will correct in the next budget cycle. And, unfortunately, the UK Energy and Climate Change Committee that's examining - [Interruption.] Just in a second, if I may; I'll just finish this point. The UK committee on climate change examining the Government's programme for carbon reduction says that we are not going to meet our 2050 target unless we have more rigorous and more intense action. I'll give way to Mark Reckless.
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Rwy'n falch iawn o gyflwyno dadl Plaid Cymru i'r Cynulliad heddiw, ac rwy'n gobeithio'n fawr y bydd pawb yn y Cynulliad yn ei chefnogi, gan mai diben y ddadl yw dangos cefnogaeth o Gymru i'r cytundeb rhyngwladol ar newid yn yr hinsawdd a gafwyd ym Mharis ychydig cyn y Nadolig y llynedd. Rydym yn gwneud hynny cyn i'r cytundeb gael ei roi ar waith yn rhyngwladol ar 4 Tachwedd, a'r ffaith y bydd y cytundeb yn cael ei drafod yng Nghynhadledd y Partïon ym Marrakesh yn nes ymlaen y mis hwn. Yn ôl yr hyn rwy'n ei ddeall, bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn mynychu'r gynhadledd honno. Rwyf am ei grymuso ac rwyf am iddi fynd â neges gref o Gymru ein bod yn rhan o'r frwydr ryngwladol i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd a'n bod yn dymuno chwarae ein rhan, a'n bod yn dymuno gwneud mwy na chwarae ein rhan - rydym yn dymuno arwain mewn cynifer o ffyrdd ag y gallwn fel cenedl. Rwyf am i Gymru fod yn 'arwr sero', fel y dywedant, yn arwr di-garbon, a gweithio ar lwybr sy'n ein harwain i gyfeiriad gwahanol i ddefnyddio carbon ar gyfer ein hynni, a defnyddio ffynonellau amgen. Gwnaf hynny â diddordeb personol iawn hefyd, gan i mi ymweld yn ddiweddar iawn â Phen y Cymoedd yn etholaeth fy nghyfaill, etholaeth Vikki Howells, a'r cwm lle y cefais fy magu, sef Aberdâr a Chwm Cynon. Pen y Cymoedd yw'r fferm wynt ynni adnewyddadwy fawr, sydd newydd gael ei hadeiladu ar draws Blaenau'r Cymoedd, ac sy'n ymestyn o Ogwr bron â bod, draw tuag at Ferthyr Tudful. Mae oddeutu saith deg o dyrbinau wedi cael eu codi uwchben Glofa'r Tŵr. Rydych yn pasio Glofa'r Tŵr er mwyn cyrraedd Pen y Cymoedd. Roedd fy hen ewythr yn gweithio yng Nglofa'r Tŵr. Yn wir, yn y 1950au, ef oedd arweinydd y criw a dorrodd drwodd o Aberdâr i'r Rhondda. Nid oeddent yn siarad gormod am hynny; nid oedd cymaint o gystadleuaeth rhwng y Cymoedd yn y dyddiau hynny. Ond fe dorrodd drwodd o Lofa'r Tŵr ac arwain y criw a dorrodd drwodd i uno'r pyllau o dan y mynydd hwnnw. Ac mae'r mynydd hwnnw bellach ar gau ar gyfer glo, ond mae'n agored ar gyfer gwynt, mae'n agored ar gyfer ynni adnewyddadwy, mae'n agored ar gyfer dyfodol newydd. Ac mewn gwirionedd, mae'r ddadl hon yn ymwneud â chroesawu'r dyfodol. Nid ydym yn edrych yn ôl i'r gorffennol. Yn yr un dyffryn, mae pwll glo brig ym Mryn Pica lle y bu fy nhad yn gweithio. Nid wyf yn dymuno dychwelyd i'r gorffennol hwnnw, rwy'n dymuno dychwelyd i ddyfodol ynni yn y Cymoedd a gweddill Cymru sy'n wirioneddol ddiogel a chynaliadwy, sy'n darparu swyddi o ansawdd uchel ar gyfer ein pobl ifanc, ac sy'n iach - ac sy'n iach. Pan fydd yr oddeutu saith deg o dyrbinau hynny ym Mhen y Cymoedd yn ddiangen, neu pan fydd angen eu hailbweru, efallai, neu hyd yn oed yn cael eu tynnu i lawr am ein bod wedi symud ymlaen, ni fyddant yn gadael unrhyw beth ond mawn ar eu holau. Ni fyddant yn gadael tomenni glo i gladdu pentrefi, ac ni fyddant yn gadael llygredd i ddinistrio ein hafonydd. Felly, dyma pam y mae'n rhaid i ni groesawu chwyldro di-garbon go iawn a chwyldro ynni go iawn yng Nghymru. A dyna pam fod Paris mor bwysig. Pan fydd gennych sefyllfa lle y mae Tsieina - dywedir wrthym mai Tsieina yw'r llygrwr carbon mwyaf ac nad yw'n gwneud dim ynglŷn ag ynni adnewyddadwy, ond mae'n rhaid i mi ddweud wrthych fod Tsieina wedi goddiweddyd yr Undeb Ewropeaidd mewn perthynas ag ynni adnewyddadwy - yn cwyno y bydd Trump yn tynnu allan o gytundeb Paris, mae'r byd wedi newid. Mae'r byd wedi newid ac mae'n rhaid i ni newid gyda hynny, ac yn fwy na hynny, mae'n rhaid i ni arwain y newid hwnnw yma yng Nghymru. Felly rydym wedi cyflwyno'r ddadl hon heddiw, gan obeithio y bydd y Cynulliad cyfan yn ymuno gyda ni i anfon y neges honno. Mae hefyd yn gyfle i adolygu'r hyn y mae'r Llywodraeth wedi ei nodi ar gyfer ei hun a'r hyn y mae'r Llywodraeth yn debygol o'i gyflawni yn y dyfodol agos, gan fod y Llywodraeth hon wedi nodi targedau cadarnhaol ac uchelgeisiol da iawn, o ran polisi ac o ran deddfwriaeth. Felly, i ddechrau, mae gennym ostyngiad o 3 y cant yn ein basged ein hunain o ostyngiadau nwyon tŷ gwydr domestig i'w cyflawni o flwyddyn i flwyddyn o 2011 ymlaen. Rydym yn ceisio anelu at ostyngiad o 40 y cant mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr gros erbyn 2020 yn erbyn llinell sylfaen 1990, ymrwymiad y mae Gweinidogion wedi cadarnhau wrthyf ei fod yn parhau'n ymrwymiad i'r Llywodraeth hon, er nad yw yn y rhaglen lywodraethu. A phasiwyd Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 gennym yn y Cynulliad blaenorol, a oedd yn nodi dull newydd o fesur a mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd, gan gynnwys y nod hirdymor, erbyn 2050, o gyrraedd 80 y cant yn is na'r llinell sylfaen o allyriadau nwyon tŷ gwydr, a dyna ble rydych yn dechrau nesu at fod yn ddi-garbon o ddifrif, a lle y byddwn yn dechrau gweld newidiadau go iawn yng Nghymru. Felly, rydym eisiau gwybod beth y mae'r Llywodraeth yn debygol o'i wneud o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) ac o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, sydd, wrth gwrs, yn cynnwys saith nod lles gyda nifer ohonynt - tri ohonynt, mewn gwirionedd - yn ymwneud yn benodol â newid yn yr hinsawdd. Felly, y cyd-destun yw, os oes unrhyw un yn amau na ddylem gymeradwyo cytundeb rhyngwladol gan nad ydym yn senedd aelod-wladwriaethol ryngwladol, rwy'n derbyn hynny, ond mae ein deddfwriaeth eisoes wedi golygu ein bod bron â bod yno, felly pam na ddylem ddatgan yn rhyngwladol yn awr ein bod yn dymuno ymuno â chenhedloedd eraill i wneud hynny? Fodd bynnag, mae yno wendid, a byddai'n esgeulus peidio â defnyddio dadl fel hon i dynnu sylw at rai o'r gwendidau yn fframwaith y Llywodraeth ei hun. Ceir cynnig o dan y Ddeddf amgylchedd am gyllidebau carbon a thargedau interim, ond ni fyddant yn cael eu cyhoeddi tan 2018, felly rydym eisoes yn colli peth o'r ysgogiad cychwynnol a'r symud ymlaen y dylem fod yn ei weld. Mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi cynhyrchu rhaglen lywodraethu, ond cynhyrchodd raglen lywodraethu a chyllideb ddrafft cyn iddi gyhoeddi ei nodau ar gyfer Deddf cenedlaethau'r dyfodol, felly mewn gwirionedd dyna roi'r drol o flaen y ceffyl - siarad am yr hyn rydych yn ei wario cyn i chi benderfynu ar beth y dylech fod yn gwario'r arian hwnnw, a dyna'r ffordd anghywir o wneud pethau. Mae'n gyfle a gollwyd yn y cylch cyllideb hwn a gobeithiaf y bydd y Llywodraeth yn ei gywiro yn y cylch cyllideb nesaf. Ac yn anffodus, mae Pwyllgor Ynni a Newid yn yr Hinsawdd y DU sy'n archwilio - [Torri ar draws.] Mewn eiliad, os caf; rwyf am orffen y pwynt hwn. Mae Pwyllgor Ynni a Newid yn yr Hinsawdd y DU sy'n archwilio rhaglen y Llywodraeth ar gyfer lleihau allyriadau carbon yn dweud nad ydym yn mynd i gyrraedd ein targed ar gyfer 2050 oni bai ein bod yn rhoi camau mwy cadarn a mwy dwys ar waith. Ildiaf i Mark Reckless.