English: Whilst a county councillor, I was proud to serve on a council that signed up to the armed forces covenant that's already been talked about today. As the then armed forces champion at Monmouthshire County Council, I worked with the fantastic armed forces liaison officer Lisa Rawlings, who has done and is doing an incredible job, ensuring all councils across my region are now gold standard and are doing all they can to support veterans and armed forces children, ensuring vital services and concessions such as veteran discounts and free swimming lessons, and also that we use our covenant fund to support great local projects, as well as doing everything possible to support veterans to lead as normal a life as possible, and as well as providing the mental health support that they need. But as a Senedd, we must and can do a lot more across portfolio responsibilities. Throughout my time in the role as champion for Monmouthshire County Council, working with people like Lisa Rawlings, I saw just how crucial her work was in this area, and I hope that we do everything we can to make her role and others across Wales permanent. It's absolutely essential going forward, as we can't be in a position where we rely on these people for essential work, yet they don't know if they're going to be employed the following year. So, I was delighted when the Deputy Minister today said that there was going to be continued funding for those roles, which are vital in Wales. The liaison officers have been pivotal in creating the successful initiatives that we now see across Wales. The veterans hub in Caerphilly, run by Kelly Farr and Lisa Rawlings, is having evidenced positive outcomes and is truly a one-stop shop for veterans; similarly in Newport, Monmouth and in other areas of Wales. They are examples of best practice. In my region of Gwent, all five local authorities, as I've said, have achieved gold now on the defence employer recognition scheme, and all five are offering the guaranteed interview scheme for the armed forces community. Great strides have been made. It is not just for veterans that we see much-needed support now being given, thanks to SSCE, Supporting Service Children in Education in Wales, who work hard to co-ordinate research and compile evidence on the experiences of service children in education and to ensure their needs are well understood. We see this service benefiting children of service personnel and armed forces families. However, the lack of data that we have still on service children in Wales is actually very worrying, and the absolute need to compound this evidence is so that we can support them, the families and the children, in the best way that we can, with their unique needs. So, it's vital, and I hope that our new commission will look to address this and ensure there is up-to-date data on the pupil level annual school census going forward. I'm sure the Minister will agree. Rightly now we're seeing veterans included in the initial shaping of all policies going forward, and at all levels of Government, which is actually how it should be, but there is still more that we can do. I was buoyed by the recent appointment, as we all were, it seems today, of the first ever Veterans' Commissioner for Wales, Colonel James Phillips, a man who recently left the army after serving 33 years, including in Iraq, Afghanistan, Northern Ireland and the Balkans. The veterans' commissioner, with his experience in the armed forces, will bring knowledge, experience and understanding to the specific issues that veterans face, and I'm sure will represent them to fullest, alongside the Conservative Government being the first to appoint a specific veterans' Minister with a seat at the Cabinet table, which is an extremely positive step. There is still more we can do for veterans, whether it be better mental health support, support for their children, or stopping historic prosecutions. But we must not and cannot afford to rest up in our campaign to better support the conditions for our veterans. I will proudly be attending services in my region over the next two weeks to pay my respects to those who have made the greatest sacrifice, and I'll be taking time to also think of those who are serving right now in Ukraine. I just want to say, Minister, that the decision made by the police in my area to no longer police the traditional remembrance parades has been extremely disappointing, as it means that local people will now no longer be able to commemorate in the way that they used to in our local towns. That's something that perhaps you could look at. I'd urge everyone to take a minute this week to reflect on the huge sacrifices made by our armed forces and to support the poppy appeal wherever they can. We will remember them.
Welsh: Pan oeddwn yn gynghorydd sir, roeddwn yn falch o gael gwasanaethu ar gyngor a ymunodd â chyfamod y lluoedd arfog sydd eisoes wedi cael ei drafod heddiw. Fel hyrwyddwr y lluoedd arfog ar y pryd yng Nghyngor Sir Fynwy, bûm yn gweithio gyda Lisa Rawlings, swyddog cyswllt gwych y lluoedd arfog, sydd wedi gwneud ac sy'n dal i wneud gwaith anhygoel, gan sicrhau bod pob cyngor ar draws fy rhanbarth bellach yn cyrraedd y safon aur ac yn gwneud popeth o fewn eu gallu i gefnogi cyn-filwyr a phlant y lluoedd arfog, gan sicrhau gwasanaethau hanfodol a chonsesiynau fel gostyngiadau cyn-filwyr a gwersi nofio am ddim, a hefyd ein bod yn defnyddio ein cronfa gyfamod i gefnogi prosiectau lleol gwych, yn ogystal â gwneud popeth posibl i gefnogi cyn-filwyr i fyw bywyd mor normal â phosibl, ac yn ogystal â darparu'r cymorth iechyd meddwl sydd ei angen arnynt. Ond fel Senedd, mae'n rhaid i ni ac fe allwn ni wneud llawer mwy ar draws cyfrifoldebau portffolio. Trwy gydol fy nghyfnod yn y swydd fel hyrwyddwr ar gyfer Cyngor Sir Fynwy, gan gydweithio â phobl fel Lisa Rawlings, gwelais pa mor hanfodol oedd ei gwaith yn yr ardal hon, a gobeithio ein bod yn gwneud popeth o fewn ein gallu i wneud ei swydd hi ac eraill ar draws Cymru'n barhaol. Mae'n gwbl hanfodol wrth symud ymlaen, gan na allwn ni fod mewn sefyllfa lle rydym ni'n dibynnu ar y bobl yma am waith hanfodol, ac eto dydyn nhw ddim yn gwybod a ydyn nhw'n mynd i gael eu cyflogi y flwyddyn ganlynol. Felly, roeddwn i wrth fy modd pan ddywedodd y Dirprwy Weinidog heddiw y byddai arian yn parhau ar gyfer y swyddi hynny, sy'n hanfodol yng Nghymru. Mae'r swyddogion cyswllt wedi bod yn ganolog yn creu'r mentrau llwyddiannus rydym ni nawr yn eu gweld ledled Cymru. Mae'r ganolfan gyn-filwyr yng Nghaerffili, sy'n cael ei redeg gan Kelly Farr a Lisa Rawlings, yn dystiolaeth o ganlyniadau cadarnhaol, ac mae'n wir yn cynnig gwasanaeth cynhwysfawr i cyn-filwyr; yn yr un modd yng Nghasnewydd, Mynwy ac mewn ardaloedd eraill yng Nghymru. Maen nhw'n enghreifftiau o arfer gorau. Yn fy ardal i yng Ngwent, mae'r pum awdurdod lleol, fel y dywedais i, wedi ennill y safon aur nawr ar y cynllun cydnabod cyflogwyr y weinyddiaeth amddiffyn, ac mae'r pump yn cynnig y cynllun cyfweliad gwarantedig ar gyfer cymuned y lluoedd arfog. Mae camau breision wedi'u cymryd. Nid ar gyfer cyn-filwyr yn unig y gwelwn gefnogaeth y mae ei dirfawr angen bellach yn cael ei roi, diolch i SSCE, Cefnogi Plant mewn Addysg yng Nghymru, sy'n gweithio'n galed i gydlynu ymchwil a llunio tystiolaeth ar brofiadau plant gweithwyr y lluoedd arfog mewn addysg a sicrhau bod dealltwriaeth dda o'u hanghenion. Gwelwn y gwasanaeth hwn o fudd i blant personél y lluoedd arfog a theuluoedd y lluoedd arfog. Fodd bynnag, mae'r diffyg data sydd gennym o hyd ynghylch plant gweithwyr y lluoedd arfog yng Nghymru yn destun pryder mawr mewn gwirionedd, ac mae angen mawr i ddwysáu'r dystiolaeth hon fel y gallwn ni eu cefnogi nhw, y teuluoedd a'r plant, yn y ffordd orau y gallwn ni, gyda'u hanghenion unigryw. Felly, mae'n hanfodol, a gobeithio y bydd ein comisiwn newydd yn ceisio mynd i'r afael â hyn a sicrhau bod data cyfredol ynghylch niferoedd disgyblion ar y cyfrifiad ysgol blynyddol yn y dyfodol. Rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn cytuno. Ar hyn o bryd rydym yn gweld cyn-filwyr yn cael eu cynnwys wrth lunio pob polisi cychwynnol ar gyfer y dyfodol, ac ar bob haen o Lywodraeth, sef mewn gwirionedd sut y dylai fod, ond mae mwy y gallwn ei wneud o hyd. Cefais fy nghalonogi gan benodiad diweddar, fel yr oeddem ni i gyd, mae'n ymddangos heddiw, Comisiynydd Cyn-filwyr cyntaf erioed Cymru, Cyrnol James Phillips, dyn a adawodd y fyddin yn ddiweddar ar ôl gwasanaethu am 33 mlynedd, gan gynnwys yn Irac, Affganistan, Gogledd Iwerddon a'r Balcanau. Bydd comisiynydd y cyn-filwyr, gyda'i brofiad yn y lluoedd arfog, yn dod â gwybodaeth, profiad a dealltwriaeth i'r materion penodol y mae cyn-filwyr yn eu hwynebu, ac rwy'n siŵr y bydd yn eu cynrychioli i'r eithaf, ochr yn ochr â'r Llywodraeth Geidwadol i fod y cyntaf i benodi Gweinidog cyn-filwyr penodol gyda sedd wrth fwrdd y Cabinet, sy'n gam hynod gadarnhaol. Mae mwy y gallwn ei wneud o hyd ar gyfer cyn-filwyr, boed yn well cymorth iechyd meddwl, cefnogaeth i'w plant, neu atal erlyniadau hanesyddol. Ond ni ddylem ni, ac ni allwn ni fforddio, gorffwys ar ein rhwyfau yn ein hymgyrch i gefnogi'r amodau i'n cyn-filwyr yn well. Byddaf yn falch o fynd i wasanaethau yn fy rhanbarth dros y pythefnos nesaf i dalu fy ngwrogaeth at y rhai sydd wedi gwneud yr aberth eithaf, a byddaf yn cymryd amser i feddwl hefyd am y rhai sy'n gwasanaethu ar hyn o bryd yn Wcráin. Fe hoffwn i ddweud, Gweinidog, bod y penderfyniad a wnaed gan yr heddlu yn fy ardal i beidio â phlismona'r gorymdeithiau cofio traddodiadol wedi bod yn hynod siomedig, gan ei fod yn golygu na fydd pobl leol bellach yn gallu coffáu yn y ffordd yr oedden nhw'n arfer ei wneud yn ein trefi lleol. Mae hynny'n rhywbeth y gallech chi edrych arno efallai. Byddwn yn annog pawb i gymryd munud yr wythnos hon i fyfyrio ar yr aberthau enfawr a wnaed gan ein lluoedd arfog ac i gefnogi apêl y pabi lle bynnag y gallant. Ni a'u cofiwn.