English: Thank you, John. Well, great leadership and great leadership development impacts upon all of our children, but I would argue that it impacts disproportionately on those children from a poorer background. Undoubtedly, leadership in different settings requires sometimes a tailor-made specific programme for support. So, it's not for me to dictate all the time to the academy, but I do envisage a situation where we will be looking at supporting leaders, leadership, in a range of educational settings. And, if our national mission is to raise standards and close the attainment gap, which it is, then paying attention to what it means to be a leader in a school in a really economically challenged area with significant social issues that impact upon the life of that school and the well-being of the children and the ability of those children to access the curriculum, that is going to need a certain skill set to make the most of it. So, I would like to see that reflected. Alternatively, we're seeing new forms of education all the time. What does it take to be the leader of a through school, for instance, where we've had, traditionally, a separation between primary and secondary? We're seeing a growth in the number of through schools. What does it take to be a leader in those circumstances? What does it take to be the leader of a cluster of primary schools? If you find yourself the head teacher of two, three, four primary schools in your local area, which is now happening in an attempt to keep rural schools open, what does it take to be a leader in those circumstances? What does it take to be a leader in a school where you've got very small class sizes and you're trying to teach a number of children across a wide age group, plus you've got a teaching responsibility on top of your leadership responsibility? So, there are many, many different characteristics of leadership. So, if it's generic, there are specific things that we can do to support leaders who find themselves working in very specific circumstances. I was remiss not to talk about business managers. This is one of the ways in which we can take the burden off headteachers whose passion is for teaching and learning and not necessarily working out how you can fix the boiler or fix the leaking roof or where you can get the cheapest paper and toilet roll from. That's not what we want headteachers to be spending their time on. They tell me far too often they're spending far too much of their time doing that kind of thing and not focusing on teaching and learning and pedagogy. We're already investing in business manager pilots. We'll wait to see the results of those pilots, but, again, it's about supporting leadership in a variety of policy programmes so that people want to be a leader in a Welsh school, and I really hope that people will want to be a great leader in our schools in some of our more challenging communities. Because it's not just financial resource that can make a difference for those children, it's about deploying our very best human resource too.
Welsh: Diolch ichi, John. Wel, mae arweinyddiaeth dda a datblygiad arweinyddiaeth dda yn effeithio ar ein holl blant, ond byddwn yn dadlau ei bod yn effeithio yn anghymesur ar y plant hynny o gefndiroedd tlotach. Yn sicr, mae arweinyddiaeth mewn gwahanol leoliadau yn gofyn am raglen benodol weithiau sydd wedi'i llunio'n arbennig i estyn cymorth. Felly, nid fy lle i yw rhoi gorchmynion trwy'r amser i'r academi, ond rwyf yn rhagweld sefyllfa lle pan fyddwn yn edrych ar gefnogaeth i arweinwyr, arweinyddiaeth, mewn ystod o leoliadau addysgol. Os mai'r genhadaeth genedlaethol yw codi safonau a chau bwlch cyrhaeddiad, a dyna ydyw, yna talu sylw i'r hyn a olygir i fod yn arweinydd mewn ysgol mewn ardal economaidd wirioneddol heriol gyda phroblemau cymdeithasol sylweddol sy'n effeithio ar fywyd yr ysgol honno a lles y plant a gallu'r plant hynny i allu derbyn y cwricwlwm, bydd hynny'n gofyn am sgiliau penodol i wneud y gorau ohoni. Felly, byddwn yn hoffi gweld hynny'n cael ei adlewyrchu. Fel arall, rydym yn gweld mathau newydd o addysg bob amser. Beth mae'n ei gymryd i fod yn arweinydd ysgol pob oedran, er enghraifft, lle rydym wedi cael, yn draddodiadol, wahanu rhwng cynradd ac uwchradd? Rydym yn gweld twf yn nifer yr ysgolion pob oedran. Beth mae'n ei gymryd i fod yn arweinydd yn yr amgylchiadau hynny? Beth mae'n ei gymryd i fod yn arweinydd clwstwr o ysgolion cynradd? Os cewch eich hun yn bennaeth dwy, tair, pedair ysgol gynradd yn eich ardal leol, sy'n digwydd nawr mewn ymgais i gadw ysgolion gwledig ar agor, beth sydd ei angen i fod yn arweinydd yn yr amgylchiadau hynny? Beth mae'n ei gymryd i fod yn arweinydd mewn ysgol lle mae gennych ddosbarthiadau bach iawn ac rydych chi'n ceisio dysgu nifer o blant ar draws grŵp oedran eang, ac yn ogystal â hynny mae gennych gyfrifoldeb dysgu ar ben eich cyfrifoldeb arweinyddiaeth? Felly, mae yna nifer fawr iawn o wahanol nodweddion i arweinyddiaeth. Felly, os yw'n gyffredin, mae yna bethau penodol y gallwn eu gwneud i gefnogi arweinwyr sy'n canfod eu hunain yn gweithio dan amgylchiadau penodol iawn. Roeddwn ar fai am beidio â sôn am reolwyr busnes. Dyma un o'r ffyrdd y gallwn gymryd y baich oddi ar benaethiaid sydd â'u bryd ar addysg a dysgu ac nid o reidrwydd ar weithio allan sut y gallwch drwsio'r boeler neu drwsio'r to sy'n gollwng neu ymhle mae'r papur a'r papur toiled rhataf ar werth. Nid ydym yn awyddus i benaethiaid dreulio eu hamser yn gwneud hyn. Maen nhw'n dweud wrthyf yn llawer rhy aml eu bod yn treulio llawer gormod o amser yn gwneud y math hwnnw o beth ac nid yn canolbwyntio ar addysg a dysgu ac addysgeg. Rydym eisoes yn buddsoddi mewn cynlluniau peilot rheolwr busnes. Byddwn yn aros i weld canlyniadau'r cynlluniau peilot hynny. Ond, unwaith eto, mae'n ymwneud â chefnogi arweinyddiaeth mewn amrywiaeth o raglenni polisi fel bod pobl yn awyddus i fod yn arweinydd mewn ysgol yng Nghymru, ac rwyf wir yn gobeithio y bydd pobl yn dymuno bod yn arweinydd rhagorol yn rhai o'n hysgolion mewn cymunedau mwy heriol. Oherwydd nid yr adnoddau ariannol yn unig a all wneud gwahaniaeth i'r plant hynny, mae'n ymwneud â defnyddio'r adnoddau dynol gorau hefyd.