English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I want to thank Members for their contributions in today's debate. Last December, the Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs gave a statement setting out her priorities for the future of energy in Wales. She explained how this Government was committed to the ambitions set out in our energy policy document, 'Energy Wales'. She also outlined her three priorities for this Assembly term: to increase the efficiency of energy use in Wales, to reduce our reliance on energy generated from fossil fuels, and to actively manage the transition to a low-carbon economy. These priorities have not changed. Energy efficiency is key to our approach to decarbonisation and will feature strongly in our plan to deliver our carbon targets. The transition to a low-carbon economy brings with it opportunities around clean growth, quality jobs and global market advantages. It also has wider benefits for enhanced places to live and work, with clean air and water and improved health outcomes. The Environment (Wales) Act 2016 puts in place legislation to enable Wales's resources to be managed in a more proactive, sustainable and joined-up way. It recognises the vital role natural resources and their benefits provide to Wales's well-being and prosperity. It places a duty on Welsh Ministers to ensure our net emissions are at least 80 per cent lower by 2050 than the baseline set in legislation. The Act sets the statutory framework for achieving this long-term goal through interim targets and carbon budgets between now and 2050. These interim targets and budgets will allow us to focus action, review progress and ensure we're on track to meet our objectives. In response to a Plaid Cymru debate last December, the Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs explained how our aim for at least an 80 per cent target reduction by 2050 is in line with wider UK and EU obligations. She also explained how Wales, along with the UK, is part of a leading group of countries taking legislative action to tackle climate change. In practical terms, the Welsh Government is playing its part. The National Procurement Service is buying 100 per cent of renewable energy for its public sector partners, with approximately 50 per cent coming from Welsh sources, and has a goal to increase this to 100 per cent. In terms of the support we provide, we'll be continuing to develop our skills base here in Wales through practical and financial support. We've supported energy efficiency projects through our environmental protection scheme, which has helped carbon intensive businesses reduce their energy consumption patterns. One of those businesses is Celsa Manufacturing UK, the UK's largest manufacturer of steel reinforcement products. We need a mix of different technologies and sizes, from community scale to major projects. We have opportunities to host significant projects, as Simon Thomas referred to, such as the proposed Swansea bay tidal lagoon. We should seek to use Wales's natural resources to decarbonise our electricity supply at lowest cost, whilst also stimulating significant investment in Welsh businesses and communities. Onshore wind and solar photovoltaics are already the lowest cost large-scale form of renewable energy, and are on course to be commercially viable without subsidy within just a few years. By investing in these technologies, we can limit the impact on energy bills from new generation. In fact, almost 70 per cent of Wales's renewable energy comes from wind, and over 10 per cent from solar photovoltaics. We recently awarded Monmouthshire County Council £4.5 million funding through our green growth fund for the Oak Grove solar farm in Crick. This project could generate enough electricity to power around 1,400 homes, save over 2,000 tonnes per year of carbon dioxide and generate income of over £0.5 million for the local authority. The UK Government's feed-in tariff provides a real incentive for individuals, communities and businesses to benefit from renewable energy sources. However, the reduction in tariffs does mean that new projects now only stack up on the very best sites. We are therefore looking at how we can use our public sector buying power to de-risk investment and stimulate new projects. We're supporting the development of three large onshore windfarms on the Welsh Government estate at Pen y Cymoedd, Brechfa Forest West and Clocaenog forest, and one of the key objectives of these developments is that there will be no net loss of woodland as a result of development, which is achieved by compensating planning. As Simon Thomas and Huw Irranca-Davies have stated today in this debate, our planning regimes for these projects provide opportunities to protect both our unique landscape here in Wales, as well as promote opportunities for renewable energy generation. The cost of clearance is likely to mean that mature woodland would not be economic for solar photovoltaics. In fact, as Rhianon Passmore has said today, no mature woodland has been cleared for solar farm development, certainly in terms of the Welsh Government woodland estate, and the independent planning process would determine such a scenario. In terms of the Planning (Wales) Act 2015 and the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, this is acknowledged and we support amendment 5. It does set the framework for the statutory planning consultation process, which allows members of the public the opportunity to present their views on any proposed renewable energy project. In terms of energy usage in our homes and other properties, we're strengthening our building regulations through our proposed part L review this year, as well as our energy efficiency policies. We're already implementing a large-scale retrofitting programme of residential homes through our Warm Homes, Arbed and Nest programmes. In her energy statement, the Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs set out our commitment to encouraging the deployment of low-carbon technologies to help in our transition to a low-carbon economy. As far as amendments are concerned, we will be accepting amendments 3, 4, 5, 6 and 7, but are unable to accept amendment 2, because we are engaging with stakeholders over the summer to inform the process of developing targets to meet these important objectives and, clearly, engaging with Members on those developments. But the final point that Neil Hamilton made - and perhaps he'll expand on it, or David Rowlands in response to this debate - about the scientific evidence as regards climate change. Let's make this very clear: climate change is happening and greenhouse gas emissions from man are extremely likely to be the dominant cause. The Intergovernmental Panel on Climate Change is the leading international body for the assessment of climate change, and this is one of the most peer-reviewed processes in science. Human influence on the climate system is clear, and recent anthropogenic emissions of greenhouse gasses are the highest in history, and I'm glad that we've had the opportunity to make that clear as well. [Interruption.] Yes, we can listen from the sidelines to him more in a minute, I'm sure, but let's also recognise, as David Melding said, the importance of international action. Wales and other state and regional Governments have made a commitment to ambitious mitigation in the memorandum of understanding on subnational global climate leadership, which covers 33 countries and six continents, and collectively represents more than $27.5 trillion in gross domestic product, equivalent to 37 per cent of the global economy. We are proud in Wales that we're actively working with international partners through networks like the Climate Group to raise the profile of the important role we can play and that can be played by state and regional Governments that are taking collective action around climate change, and I'm glad that, once again, we can outline our priorities, increase the efficiency of energy use in Wales, reduce our reliance on energy generated from fossil fuels and actively manage the transition to a low-carbon economy.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau yn y ddadl heddiw. Fis Rhagfyr diwethaf, rhoddodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig ddatganiad yn nodi ei blaenoriaethau ar gyfer dyfodol ynni yng Nghymru. Eglurodd sut roedd y Llywodraeth hon wedi ymrwymo i uchelgeisiau a nodir yn ein dogfen bolisi ynni, 'Ynni Cymru'. Amlinellodd hefyd ei thair blaenoriaeth ar gyfer tymor y Cynulliad hwn: cynyddu defnydd effeithlon o ynni yng Nghymru, lleihau ein dibyniaeth ar ynni a gynhyrchir o danwydd ffosil, a mynd ati i reoli'r newid i economi carbon isel. Nid yw'r blaenoriaethau wedi newid. Mae defnydd effeithlon o ynni yn allweddol i'n dull o ddatgarboneiddio a bydd yn nodwedd gref yn ein cynllun i gyflawni ein targedau carbon. Mae'r trawsnewid i economi carbon isel yn creu cyfleoedd yn ymwneud â thwf glân, swyddi o ansawdd a manteision yn y farchnad fyd-eang. Mae hefyd yn creu manteision ehangach ar gyfer lleoedd gwell i fyw a gweithio, gydag aer a dŵr glân a gwell canlyniadau iechyd. Mae Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 yn rhoi deddfwriaeth ar waith i alluogi adnoddau Cymru i gael eu rheoli mewn ffordd fwy rhagweithiol, cynaliadwy a chydgysylltiedig. Mae'n cydnabod rôl hanfodol adnoddau naturiol a'u manteision i les a ffyniant Cymru. Mae'n gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i sicrhau bod ein hallyriadau net o leiaf 80 y cant yn is erbyn 2050 na'r llinell sylfaen a osodwyd yn y ddeddfwriaeth. Mae'r Ddeddf yn gosod y fframwaith statudol ar gyfer cyflawni'r nod hirdymor hwn drwy dargedau interim a chyllidebau carbon rhwng nawr a 2050. Bydd y targedau a'r cyllidebau interim hyn yn ein galluogi i ganolbwyntio camau gweithredu, adolygu cynnydd a sicrhau ein bod ar y trywydd iawn i gyflawni ein hamcanion. Mewn ymateb i ddadl Plaid Cymru fis Rhagfyr diwethaf, esboniodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig sut y mae ein nod i gyrraedd targed o 80 y cant o ostyngiad erbyn 2050 yn unol â rhwymedigaethau ehangach y DU a'r UE. Eglurodd hefyd sut y mae Cymru, ynghyd â'r DU, yn rhan o grŵp arweiniol o wledydd sy'n rhoi camau deddfwriaethol ar waith i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd. Yn ymarferol, mae Llywodraeth Cymru yn chwarae ei rhan. Mae 100 y cant o'r ynni a brynir gan y Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol yn ynni adnewyddadwy ar gyfer ei bartneriaid sector cyhoeddus, gyda thua 50 y cant yn dod o ffynonellau Cymreig, a'i nod yw cynyddu hyn i 100 y cant. O ran y gefnogaeth a rown, byddwn yn parhau i ddatblygu ein sylfaen sgiliau yma yng Nghymru drwy gefnogaeth ymarferol ac ariannol. Rydym wedi cefnogi prosiectau effeithlonrwydd ynni drwy ein cynllun diogelu'r amgylchedd, sydd wedi helpu busnesau carbon drud-ar-garbon i leihau eu patrymau defnyddio ynni. Un o'r busnesau hynny yw Celsa Manufacturing UK, gwneuthurwr cynnyrch dur atgyfnerthu mwyaf y DU. Mae angen cymysgedd o wahanol dechnolegau a maint, o'r raddfa gymunedol i brosiectau mawr. Mae gennym gyfleoedd i gyflawni prosiectau sylweddol, fel y nododd Simon Thomas, megis morlyn llanw arfaethedig bae Abertawe. Dylem geisio defnyddio adnoddau naturiol Cymru i ddatgarboneiddio ein cyflenwad trydan am y gost isaf, gan ysgogi buddsoddiad sylweddol ym musnesau a chymunedau Cymru ar yr un pryd. Eisoes, ynni gwynt ar y tir a systemau solar ffotofoltäig solar yw'r ffurf isaf ei chost ar ynni adnewyddadwy ar raddfa fawr, ac mae ar y trywydd iawn i fod yn hyfyw'n fasnachol heb gymhorthdal o fewn ychydig flynyddoedd yn unig. Drwy fuddsoddi yn y technolegau hyn, gallwn gyfyngu ar yr effaith ar filiau ynni o gynhyrchiant newydd. Yn wir, daw bron 70 y cant o ynni adnewyddadwy Cymru o wynt, a daw dros 10 y cant o systemau solar ffotofoltäig. Yn ddiweddar, dyfarnwyd cyllid o £4.5 miliwn gennym i Gyngor Sir Fynwy drwy ein cronfa twf gwyrdd ar gyfer fferm solar Oak Grove yn y Crug. Gallai'r prosiect gynhyrchu digon o drydan i bweru tua 1,400 o gartrefi, arbed dros 2,000 tunnell y flwyddyn o garbon deuocsid a chynhyrchu incwm o dros £0.5 miliwn i'r awdurdod lleol. Mae tariff cyflenwi trydan Llywodraeth y DU yn rhoi cymhelliant go iawn i unigolion, cymunedau a busnesau elwa o ffynonellau ynni adnewyddadwy. Fodd bynnag, mae'r gostyngiad yn y tariffau'n golygu bod prosiectau newydd bellach yn pentyrru ar y safleoedd gorau'n unig. Felly, rydym yn edrych i weld sut y gallwn ddefnyddio ein grym prynu sector cyhoeddus i leihau risgiau buddsoddi ac ysgogi prosiectau newydd. Rydym yn cefnogi datblygiad tair fferm wynt ar y tir ar ystad Llywodraeth Cymru ym Mhen y Cymoedd, Gorllewin Coedwig Brechfa a choedwig Clocaenog, ac un o amcanion allweddol y datblygiadau hyn yw na fydd unrhyw golled net i goetiroedd o ganlyniad i ddatblygiad, a chyflawnir hyn drwy gynlluniau digolledu. Fel y mae Simon Thomas a Huw Irranca-Davies wedi datgan heddiw yn y ddadl hon, mae ein cyfundrefnau cynllunio ar gyfer y prosiectau hyn yn darparu cyfleoedd i ddiogelu ein tirwedd unigryw yma yng Nghymru yn ogystal â hyrwyddo cyfleoedd ar gyfer cynhyrchu ynni adnewyddadwy. Mae'r gost o glirio yn debygol o olygu na fyddai coetiroedd aeddfed yn economaidd ar gyfer systemau solar ffotofoltäig. Yn wir, fel y mae Rhianon Passmore wedi dweud heddiw, nid oes unrhyw goetiroedd aeddfed wedi cael eu clirio ar gyfer datblygu ffermydd solar, yn sicr mewn perthynas ag ystad goetiroedd Llywodraeth Cymru, a byddai'r broses gynllunio annibynnol yn pennu senario o'r fath. O ran Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, caiff hyn ei gydnabod ac rydym yn cefnogi gwelliant 5. Mae'n gosod y fframwaith ar gyfer y broses o ymgynghori ar gynlluniau statudol, sy'n rhoi cyfle i aelodau o'r cyhoedd gyflwyno eu barn ar unrhyw brosiect ynni adnewyddadwy arfaethedig. O ran y defnydd o ynni yn ein cartrefi ac mewn adeiladau eraill, rydym yn cryfhau ein rheoliadau adeiladu drwy ein hadolygiad arfaethedig o ran L eleni, yn ogystal â'n polisïau effeithlonrwydd ynni. Rydym eisoes yn gweithredu rhaglen ôl-osod ar raddfa fawr mewn cartrefi preswyl drwy ein rhaglenni Cartrefi Cynnes, Arbed a Nyth. Yn ei datganiad ynni, nododd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig ein hymrwymiad i annog y defnydd o dechnolegau carbon isel er mwyn ein helpu i newid i economi carbon isel. O ran y gwelliannau, byddwn yn derbyn gwelliannau 3, 4, 5, 6 a 7, ond ni allwn dderbyn gwelliant 2, oherwydd ein bod yn ymgysylltu â rhanddeiliaid dros yr haf i lywio'r broses o ddatblygu targedau i gyflawni'r amcanion pwysig hyn ac yn amlwg, byddwn yn ymgysylltu â'r Aelodau ynglŷn â'r datblygiadau hynny. Ond y pwynt olaf a wnaeth Neil Hamilton - ac efallai y gwnaiff ymhelaethu arno, neu David Rowlands wrth ymateb i'r ddadl hon - am y dystiolaeth wyddonol ar newid yn yr hinsawdd. Gadewch i ni wneud hyn yn glir iawn: mae newid yn yr hinsawdd yn digwydd ac mae'n hynod o debygol mai allyriadau nwyon tŷ gwydr wedi'u hachosi gan bobl yw'r prif achos. Y Panel Rhynglywodraethol ar Newid yn yr Hinsawdd yw'r corff rhyngwladol arweiniol ar gyfer asesu newid yn yr hinsawdd, a dyma un o'r prosesau a welodd fwyaf o adolygu gan gymheiriaid yn y byd gwyddonol. Mae dylanwad dynol ar y system hinsawdd yn glir, ac mae allyriadau anthropogenig diweddar o nwyon tŷ gwydr ar y lefel uchaf erioed, ac rwy'n falch ein bod wedi cael cyfle i wneud hynny'n glir hefyd. [Torri ar draws.] Ie, gallwn wrando mwy arno o'r cyrion mewn munud, rwy'n siŵr, ond fel y dywedodd David Melding, gadewch i ni hefyd gydnabod pwysigrwydd gweithredu rhyngwladol. Mae Cymru a Llywodraethau gwladwriaethol a rhanbarthol eraill wedi gwneud ymrwymiad i fesurau lliniaru uchelgeisiol yn y memorandwm dealltwriaeth ar arweinyddiaeth hinsawdd fyd-eang is-genedlaethol, sy'n cynnwys 33 o wledydd a chwe chyfandir, ac sydd gyda'i gilydd yn cynrychioli mwy na $27.5 triliwn mewn cynnyrch domestig gros, sy'n cyfateb i 37 y cant o'r economi fyd-eang. Rydym yn falch yng Nghymru ein bod yn gweithio gyda phartneriaid rhyngwladol drwy rwydweithiau fel y Grŵp Hinsawdd i godi proffil y rôl bwysig y gallwn ei chwarae ac y gellir ei chwarae gan Lywodraethau gwladwriaethol a rhanbarthol sy'n gweithredu ar y cyd ar newid yn yr hinsawdd, ac rwy'n falch ein bod, unwaith eto, yn gallu amlinellu ein blaenoriaethau, cynyddu defnydd effeithlon o ynni yng Nghymru, lleihau ein dibyniaeth ar ynni a gynhyrchir o danwydd ffosil a mynd ati i reoli'r newid i economi carbon isel.