English: I like the wording of the first petition that we're discussing particularly. The point has been made that the language is florid and important. It calls on the Welsh Government to create a common body of knowledge about the history of Wales that every pupil would be taught. And the second petition is related to that, because it asks for the histories of black people and people of colour to be taught in the Welsh curriculum. Now, the idea of creating a common body of knowledge is crucial. The petition is speaking literally here and talking about certain incidents in Welsh history being taught in all parts of the country. But there is also a broader meaning: a common body, a corpus of knowledge, being created. Yes, a collection of sources, of events, but the issues that have formed the corpus of the nation and formed the population - a common body, the identity of the nation, the population's awareness. Because neither petition talks about the need to teach children about the history of others - no, it's learning about the history of the people of Wales, people from all sorts of different backgrounds, which are all part of that common corpus, an identity with diverse layers, where each and every one of them forms a whole. The wording reminds us that history does connect us, yes, but it also connects us with our past. It's history that has made us, for better and for worse. It's history that provides us with our roots. We can learn lessons, it enhances each and every one of us, but only if we hear about and learn about those histories can that happen. Before the summer recess, we in Plaid Cymru staged a debate on this issue, setting out why it is so hugely important for young people to learn about the histories of their nation. And I use the word 'histories', as has already been said in this debate, because there is no strand of history that is more important than the others. Indeed, the children of Wales need to learn the histories of those people who didn't write the history books. As I said in that debate before the summer, unless every child in Wales learns about the important issues within our nation's history, then this can deprive whole generations of their sense of identity - they won't see themselves in the corpus. And that is just as true about the drowning of Capel Celyn, the history of Glyndŵr and the investiture, and Wales's relationship with slavery, and the cultural and industrial histories of areas such as Tiger Bay. Since the summer there have been some developments that are to be welcomed, and I was discussing some of these with Dr Elin Jones recently. She's already been mentioned, and she chaired the taskforce on Welsh history in 2013. And I agree with her that there is reason to welcome the appointment of Professor Charlotte Williams to review the resources available to support teachers to assist them to plan lessons on histories of people of colour and black people's history. This can lead to delivering the recommendation of that report on developing pupils' awareness of the multicultural and multi-ethnic Wales in which we live, and guarantee that the children of Wales will not be deprived of information about their own history. And this is important, Llywydd, for our nation more generally. Unless Welsh histories are taught in our schools, then students won't learn about those subjects at university either, and this can lead to a further decline in the number of Welsh history centres and Celtic study centres within our universities. That would have an inevitable impact on national knowledge and the way the nation portrays itself on the world stage. Given the awful decline of the University of Wales, it's important that we protect the Centre for Advanced Welsh and Celtic Studies, the University of Wales Press and the Gregynog higher education centre. This is all interrelated. If there is no enthusiasm or expertise on Welsh history - those Welsh histories that we're discussing - it will weaken the whole concept of Wales and its academic rigour. We need to secure the future of our nation and our centres of expertise, and to create new centres of excellence and departments for Celtic studies, not just in Wales but across the world. This is what we are discussing today and this is the start of that process to create a common corpus to guarantee the awareness of our young people of their identity. I very much hope that our legislature, the Senedd, will agree on the importance of that. Thank you.
Welsh: Rwy'n hoffi geiriad y ddeiseb gyntaf rŷn ni'n ei thrafod y prynhawn yma'n arbennig. Mae'r pwynt wedi cael ei wneud bod yr iaith yma yn gyfoethog ac yn bwysig. Mae'n galw ar Lywodraeth Cymru i greu corff cyffredin o wybodaeth am hanes Cymru y bydd pob disgybl yn ei ddysgu, ac, wrth gwrs, mae'r ail ddeiseb yn gysylltiedig, gan ei bod yn gofyn i hanesion pobl dduon a phobl o liw gael eu haddysgu yng nghwricwlwm addysg Cymru. Mae'r syniad o greu corff cyffredin yn hollbwysig. Mae'r ddeiseb, wrth gwrs, yn siarad yn llythrennol yma; mae'n sôn am yr angen i rai penawdau pwysig o hanes Cymru gael eu dysgu ym mhob cwr o'r wlad. Ond mae yna hefyd yma ystyr ddwysach: corff cyffredin, corpws, yn cael ei greu. Ie, casgliad o ffynonellau, o ddigwyddiadau, ond pethau sydd wedi llunio a ffurfio corpws y wlad, ffurfio'r bobl - corff cyffredin, ymwybyddiaeth, hunaniaeth y bobl. Oherwydd dydy'r naill ddeiseb na'r llall ddim yn sôn am yr angen i ddysgu plant am hanesion pobl eraill - na, dysgu am y Cymry, pobl sydd wedi byw a threulio bywyd yma, Cymry o ddiwylliannau gwahanol sydd eto yn rhan o'r corff cyffredin, hunaniaeth gyda haenau amryw, lle mae pob un haen yn rhan o'r un. Mae'r geiriad yn ein hatgoffa bod hanes yn ein cysylltu ni gyda'n gilydd, wrth gwrs, ond hefyd gyda'n gorffennol. Hanes sydd wedi ein ffurfio ni, er da ac er drwg. Hanes sydd yn cynnig gwreiddiau i ni. Mae'n dysgu gwersi, mae'n ein cyfoethogi ni bob un, ond dim ond os rydyn ni'n clywed ac yn dysgu am yr hanesion hynny. Cyn y toriad dros yr haf, gwnaethom ni, fel Plaid Cymru, gynnal dadl ar y pwnc hwn, yn gosod mas pam ei bod hi mor bwysig i bobl ifanc ddysgu am hanesion eu cenedl. A dwi'n dweud 'hanesion' yn y lluosog, fel sydd wedi cael ei ddweud yn barod yn y ddadl yma, achos does dim un llinyn o hanes sy'n bwysicach na'r lleill. Yn wir, mae angen i blant Cymru ddysgu mwy am hanesion y bobl wnaeth ddim ysgrifennu'r llyfrau hanes. Fel y dywedais i yn ein dadl cyn yr haf, os nad yw pob plentyn yng Nghymru yn dysgu am benawdau hynod bwysig hanes ein cenedl, gall hyn amddifadu cenedlaethau cyfan o synnwyr o'u hunaniaeth - fyddan nhw ddim yn gweld eu hunain yn y corpws. Ac mae hynny yr un mor wir am foddi Capel Celyn, hanes Glyndŵr a'r arwisgo, a pherthynas y Cymry gyda chaethwasiaeth, a hanes diwydiannol a diwylliannol ardaloedd fel Tiger Bay. Ers yr haf bu datblygiadau sydd i'w croesawu ac sydd wedi cael eu trafod. Roedden ni'n trafod rhai o'r datblygiadau yma gyda Dr Elin Jones, sydd wedi cael ei chrybwyll yn barod, wnaeth gadeirio'r tasglu ar 'Y Cwricwlwm Cymreig, hanes a stori Cymru' yn 2013. Rwy'n cytuno gyda hi bod lle i groesawu penodiad yr Athro Charlotte Williams i arwain adolygiad o'r adnoddau sydd ar gael i gefnogi athrawon i'w helpu nhw wrth iddyn nhw gynllunio gwersi am hanesion pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig. Gall y penodiad hwn arwain at wireddu argymhellion yr adroddiad hwnnw am ddatblygu ymwybyddiaeth disgyblion o'r Cymry aml-ethnig, amlddiwylliannol, a, thrwy hynny, gwarantu na fydd plant Cymru yn cael eu hamddifadu o wybodaeth o'u hanes eu hunain. Ac mae hyn yn bwysig, Llywydd, ar gyfer safiad ein cenedl yn genedlaethol. Os nad ydy hanesion Cymru yn cael eu dysgu yn ein hysgolion, bydd myfyrwyr ddim yn dysgu am y penodau hynny yn y brifysgol ychwaith, a gall hyn arwain at fwy o ddirywiad yn niferoedd y canolfannau hanes Cymru ac astudiaethau Celtaidd yn ein prifysgolion. Bydd hynny yn cael effaith anorfod ar wybodaeth genedlaethol a'r ffordd y mae'r wlad yn ei phortreadu ei hun ar lwyfan y byd. Ar ôl diddymiad galarus Prifysgol Cymru, mae'n hollbwysig gwarchod y ganolfan astudiaethau uwch a Cheltaidd, Gwasg Prifysgol Cymru a chanolfan astudiaethau uwch Gregynog. Mae hyn oll yn gysylltiedig. Os does dim brwdfrydedd nac arbenigedd am hanes Cymru - yr hanesion Cymreig yna i gyd dŷn ni'n trafod - bydd yn gwanhau'r cysyniad o Gymru a'i chryfder academaidd. Mae angen gwarantu parhad ein cenedl a'n canolfannau arbenigol, a chreu canolfannau o ragoriaeth newydd ac adrannau astudiaethau Celtaidd, nid dim ond yng Nghymru ond dros y byd. Dyma beth dŷn ni'n ei drafod heno a dyma ydy dechrau'r broses yna: creu corff cyffredin a gwarantu ymwybyddiaeth ein pobl ifanc o'u hunaniaeth. Rwy'n gobeithio'n wir y bydd ein corff deddfwriaethol yma, y Senedd, yn cytuno â phwysigrwydd hynny. Diolch.