English: Many communities in Wales and beyond have had similar experiences to those of Newport over the last few decades. The changing nature of work and the decline of heavy industry has seen a fall in traditional jobs, and these changes have questioned how we will prosper again. So, I welcome the opportunity to use this debate to highlight how this challenge is being met in Newport and how a brighter future is being forged. One of the key themes behind the reinvigoration of Newport is partnership. Partnership is absolutely central. Collaboration between Welsh Government, local government, the private sector, the third sector, universities and many others is driving this regeneration forward. And there is also recognition of the importance of the partnership between the citizens of Newport and their council. It's a different kind of partnership to the one that drives major developments, but it is absolutely crucial to the city's success. Dirprwy Lywydd, I will talk about both types of partnership today. One of the first things I must mention is a flagship development I've raised in this Chamber and outside many times before. Newport's Friars Walk retail and leisure scheme is the cornerstone of Newport's regeneration and has been key to attracting further inward investment into the city. It's been central to Newport council's plans to encourage a greater vitality of business and, indeed, use of new residential space in the city. With the council working closely with the developers, this £100 million scheme has brought jobs, retail and leisure back into the very heart of the city. But the plans went much wider than Friars Walk. The council made an ambitious and strong bid for funding from the Welsh Government's Vibrant and Viable Places framework. This bid was successful, and £15 million in grants and a £1.2 million loan were awarded for various regeneration plans. Across a range of projects, this has seen 35 properties invested in through grants or loans, it has seen skills, jobs and training delivered, and it has had a significant effect. In fact, Newport delivered the first major housing scheme to be completed under Vibrant and Viable Places, with a major project on its Cardiff Road. A mix of properties have been delivered in partnership with housing associations, both those for sale at market rate and affordable homes for those in need, together with properties for rent. The economic impact has been watched carefully. Between Friars Walk and the schemes funded by Vibrant and Viable Places, the council calculates that over 1,200 jobs have been created, and, out of 600 people in need of employment support in the central area of the city, 340 have been helped into work through work-based skills training, funded with Vibrant and Viable Places money. There have been construction traineeships created, and 37 local construction suppliers have successfully secured contracts, helping to keep local jobs local and boost the Welsh economy. Small businesses are being helped through a business development fund. Over £96 million additional private investment has been attracted by the schemes, which is an important mark of success, I believe. Public money has unlocked this extra investment and it's brought additional growth. And, of course, small businesses, as we all know, I believe, are the very lifeblood of our local and national economies. Dirprwy Lywydd, the success of these schemes should be celebrated, but it is only part of the picture of the positive developments happening across Newport. For example, the Glan Llyn housing and business development in my constituency - in fact, on part of the old Llanwern steel-making site - will provide 4,000 homes and 6,000 jobs over the next 20 years. We have a very important project, which will see Coleg Gwent and the University of South Wales working together in partnership with the council and private sector to develop a major knowledge quarter in the city centre, at the riverside. This will be anchored around the existing university city centre campus and would involve the relocation of Coleg Gwent's Newport campus from Nash in the city to that riverfront site. It would put further education and higher education in the faces of local people with its central location and, I believe, greatly strengthen progression routes from FE into higher education. And also, of course, we have the construction of a major convention centre due to start next year, the result of partnership between Welsh Government and the Celtic Manor. This will be Wales's premier convention centre, and it's estimated this will bring an economic benefit of £70 million a year into the region. And already we are seeing further growth in hotels locally, and there will be an undoubted benefit for a host of local small businesses. The date for work to start on this was announced at last week's Newport city summit. This was the fourth such summit that Newport has held. It's an event that brings together key partners from the public, private and third sector to share ideas and information on the major projects and developments that are happening in the city and the wider region. This year, it was very successful once again, with a strong sense of progress and further opportunity. In fact, the optimism in Newport is very heartening. It shows that, with the right leadership, investment and partnership working, the challenges that we face over the years ahead to provide good jobs, liveable space and a thriving economy can be met. And, Dirprwy Lywydd, our local paper, the 'South Wales Argus' has been, and is, a champion of Newport. They are running a campaign called 'We're backing Newport' to highlight and promote the city. This is about talking up the real achievements we have and showing what a good place Newport is to live, work and do business. Dirprwy Lywydd, as well as celebrating the big projects, we must also recognise our independent and small businesses. They are the very heart and backbone of our distinctive local economy and as much a part of our future as the big, major schemes, and they are crucial to our economic success. Again, they are very much recognised in the ongoing campaigns of the 'South Wales Argus' and by the city council and key partners. Of course, the purpose of regeneration is to help people and to make our city a great place to live. The citizens of Newport must be central to it. The council has recognised this too, with a different sort of partnership - one that promotes Newport as a city of democracy. It's very fitting that Newport should be promoted in that way, given our Chartist history, which I was very pleased to highlight in one the first 90-second statements here in this Chamber. It's a very proud history that Newport City Council is now building upon with the City of Democracy. Of course, Dirprwy Lywydd, as we all know, any city or town depends crucially on its people - it's only as good as its population. I believe we're very fortunate in Newport to have a resourceful local population, which has shown itself adaptable to the needs of a changing economy over a period of many years. Newport people contribute to their city very proudly and want to make it a success. When we look at the sporting field, Dirprwy Lywydd, we see that pride manifested in very strong support for Newport Gwent Dragons and Newport County AFC, the latter, of course, now properly restored to the football league and I hope remaining in the football league for many years to come. So, in conclusion, Dirprwy Lywydd, I will continue, and I know that colleagues will continue, to support the efforts of all those working towards a brighter future for Newport, my home town and, now, of course, home city. We must build on the strong progress that we've made in recent times. I strongly believe that Newport's advantages, including geographical location and its transport and communication links, will help ensure that the city's most exciting times lie ahead.
Welsh: Mae llawer o gymunedau yng Nghymru a thu hwnt wedi cael profiadau tebyg i rai Casnewydd dros y degawdau diwethaf. Mae natur gyfnewidiol gwaith a dirywiad diwydiant trwm wedi arwain at ostyngiad yn nifer y swyddi traddodiadol, ac mae'r newidiadau hyn wedi cwestiynu sut y byddwn yn ffynnu eto. Felly, croesawaf y cyfle i ddefnyddio'r ddadl hon i dynnu sylw at sut y mae'r her hon yn cael ei goresgyn yng Nghasnewydd a sut y mae dyfodol mwy disglair yn cael ei greu. Un o'r themâu allweddol sy'n sail i ailfywiogi Casnewydd yw partneriaeth. Mae partneriaeth yn gwbl ganolog. Mae cydweithio rhwng Llywodraeth Cymru, llywodraeth leol, y sector preifat, y trydydd sector, prifysgolion a llawer o rai eraill yn gyrru'r adfywiad hwn yn ei flaen. A cheir cydnabyddiaeth hefyd o bwysigrwydd y bartneriaeth rhwng dinasyddion Casnewydd a'u cyngor. Mae'n fath gwahanol o bartneriaeth i'r un sy'n gyrru datblygiadau mawr, ond mae'n gwbl hanfodol i lwyddiant y ddinas. Ddirprwy Lywydd, byddaf yn siarad am y ddau fath o bartneriaeth heddiw. Un o'r pethau cyntaf y mae'n rhaid i mi sôn amdano yw datblygiad blaenllaw y soniais amdano yn y Siambr hon a'r tu allan sawl gwaith o'r blaen. Cynllun manwerthu a hamdden Friars Walk Casnewydd yw conglfaen y gwaith o adfywio Casnewydd ac mae wedi bod yn allweddol i ddenu mwy o fewnfuddsoddiad i'r ddinas. Mae wedi bod yn ganolog i gynlluniau Cyngor Casnewydd i annog mwy o fywiogrwydd busnes ac yn wir, y defnydd o ofod preswyl newydd yn y ddinas. Gyda'r cyngor yn gweithio'n agos gyda'r datblygwyr, mae'r cynllun £100 miliwn hwn wedi dod â swyddi, siopau a hamdden yn ôl i mewn i galon y ddinas. Ond aeth y cynlluniau yn llawer ehangach na Friars Walk. Cyflwynodd y cyngor gais uchelgeisiol a chryf am gyllid o fframwaith Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid Llywodraeth Cymru. Roedd y cais yn llwyddiannus, a dyfarnwyd £15 miliwn mewn grantiau a benthyciad o £1.2 miliwn ar gyfer cynlluniau adfywio amrywiol. Ar draws ystod o brosiectau, mae hyn wedi sicrhau buddsoddiad mewn 35 eiddo drwy grantiau neu fenthyciadau, mae wedi arwain at ddarparu sgiliau, swyddi a hyfforddiant, ac mae wedi cael effaith sylweddol. Yn wir, cyflwynodd Casnewydd y cynllun tai mawr cyntaf i'w gwblhau dan Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid, gyda phrosiect mawr ar Heol Caerdydd. Mae cymysgedd o eiddo wedi cael eu darparu mewn partneriaeth â chymdeithasau tai, rhai i'w gwerthu ar gyfradd y farchnad a thai fforddiadwy i rai mewn angen, ynghyd ag eiddo rhent. Mae'r effaith economaidd wedi cael ei gwylio'n ofalus. Rhwng Friars Walk a'r cynlluniau a ariennir gan Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid, mae'r cyngor yn cyfrifo bod dros 1,200 o swyddi wedi eu creu, ac o 600 o bobl sydd angen cymorth cyflogaeth yn ardal ganolog y ddinas, mae 340 wedi cael eu helpu i gael gwaith drwy hyfforddiant sgiliau yn y gweithle, a ariennir gydag arian Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid. Crëwyd hyfforddeiaethau adeiladu, ac mae 37 o gyflenwyr adeiladu lleol wedi llwyddo i sicrhau contractau, gan helpu i gadw swyddi lleol yn lleol a rhoi hwb i economi Cymru. Mae busnesau bach yn cael eu helpu drwy gronfa datblygu busnes. Mae dros £96 miliwn o fuddsoddiad preifat ychwanegol wedi cael ei ddenu gan y cynlluniau, sy'n arwydd pwysig o lwyddiant, rwy'n credu. Mae arian cyhoeddus wedi datgloi'r buddsoddiad ychwanegol hwn ac mae wedi dod â thwf ychwanegol. Ac wrth gwrs, busnesau bach, fel rydym i gyd yn gwybod, rwy'n credu, yw asgwrn cefn ein heconomïau lleol a chenedlaethol. Ddirprwy Lywydd, dylid dathlu llwyddiant y cynlluniau hyn, ond nid yw ond yn rhan o'r darlun o'r datblygiadau cadarnhaol sy'n digwydd ar draws Casnewydd. Er enghraifft, bydd datblygiad tai a busnesau Glan Llyn yn fy etholaeth i - ar ran o hen safle cynhyrchu dur Llanwern mewn gwirionedd - yn darparu 4,000 o gartrefi a 6,000 o swyddi dros yr 20 mlynedd nesaf. Mae gennym brosiect pwysig iawn, a fydd yn golygu bod Coleg Gwent a Phrifysgol De Cymru yn cydweithio mewn partneriaeth â'r cyngor a'r sector preifat i ddatblygu ardal wybodaeth fawr yng nghanol y ddinas, ar lan yr afon. Bydd hon yn cael ei hangori o amgylch campws presennol y brifysgol yng nghanol y ddinas a byddai'n golygu adleoli campws Casnewydd Coleg Gwent o Nash yn y ddinas i'r safle ar lan yr afon. Byddai'n sicrhau bod addysg bellach ac addysg uwch yn amlwg iawn i'r bobl leol gyda'i leoliad canolog ac yn fy marn i, byddai'n cryfhau'n fawr y llwybrau dilyniant o addysg bellach i addysg uwch. Hefyd, wrth gwrs, mae gennym y gwaith adeiladu ar ganolfan gynadledda fawr i fod i ddechrau y flwyddyn nesaf, o ganlyniad i bartneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru a'r Celtic Manor. Hon fydd prif ganolfan gynadledda Cymru, ac amcangyfrifir y bydd yn dod â budd economaidd o £70 miliwn y flwyddyn i mewn i'r rhanbarth. Ac eisoes rydym yn gweld twf pellach mewn gwestai yn lleol, ac fe fydd yna fantais ddiamheuol i lu o fusnesau bach lleol. Cyhoeddwyd y dyddiad ar gyfer dechrau gwaith ar hyn yn uwchgynhadledd dinas Casnewydd yr wythnos diwethaf. Hon oedd y bedwaredd uwchgynhadledd o'r fath y mae Casnewydd wedi'i chynnal. Mae'n ddigwyddiad sy'n dwyn partneriaid allweddol o'r sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector at ei gilydd i rannu syniadau a gwybodaeth am y prif brosiectau a'r datblygiadau sy'n digwydd yn y ddinas a'r rhanbarth ehangach. Eleni, roedd yn llwyddiannus iawn unwaith eto, gydag ymdeimlad cryf o gynnydd a chyfle pellach. Mewn gwirionedd, mae'r optimistiaeth yng Nghasnewydd yn galonogol iawn. Gyda'r arweinyddiaeth gywir, buddsoddi a gweithio mewn partneriaeth, mae'n dangos bod modd goresgyn yr heriau sy'n ein hwynebu dros y blynyddoedd nesaf i ddarparu swyddi da, mannau y gellir byw ynddynt ac economi ffyniannus. A Ddirprwy Lywydd, mae ein papur lleol, y 'South Wales Argus' yn hyrwyddo Casnewydd fel y gwnaeth erioed. Maent yn cynnal ymgyrch cefnogi Casnewydd i dynnu sylw at y ddinas a'i hyrwyddo. Mae hyn yn ymwneud â siarad am ein cyflawniadau gwirioneddol a dangos lle mor dda yw Casnewydd i fyw, gweithio a gwneud busnes. Ddirprwy Lywydd, yn ogystal â dathlu'r prosiectau mawr, mae'n rhaid i ni hefyd gydnabod ein busnesau annibynnol a bach. Maent yn asgwrn cefn ac yn gwbl ganolog i'n heconomi leol unigryw ac yn gymaint rhan o'n dyfodol â'r cynlluniau mawr pwysig, ac maent yn hanfodol i'n llwyddiant economaidd. Unwaith eto, maent yn cael eu cydnabod yn amlwg yn ymgyrchoedd parhaus y 'South Wales Argus' a chan gyngor y ddinas a phartneriaid allweddol. Wrth gwrs, diben adfywio yw helpu pobl ac i wneud ein dinas yn lle gwych i fyw. Rhaid i ddinasyddion Casnewydd fod yn ganolog iddo. Mae'r cyngor wedi cydnabod hyn hefyd, gyda math gwahanol o bartneriaeth - un sy'n hyrwyddo Casnewydd fel dinas democratiaeth. Mae'n addas iawn y dylid hyrwyddo Casnewydd yn y ffordd honno, o ystyried ein hanes Siartaidd, ac roeddwn yn falch iawn o dynnu sylw at hynny yn un o'r datganiadau 90 eiliad cyntaf yma yn y Siambr hon. Mae Cyngor Dinas Casnewydd yn adeiladu ar hanes balch iawn yn awr gyda Dinas Democratiaeth. Wrth gwrs, Ddirprwy Lywydd, fel y gwyddom oll, mae unrhyw ddinas neu dref yn dibynnu'n allweddol ar ei phobl - nid yw ond cystal â'i phoblogaeth. Rwy'n credu ein bod yn ffodus iawn yng Nghasnewydd i gael poblogaeth leol ddyfeisgar, sydd wedi dangos ei gallu i addasu i anghenion economi sy'n newid dros gyfnod o nifer o flynyddoedd. Mae pobl Casnewydd yn cyfrannu at eu dinas yn falch iawn ac yn awyddus i'w gwneud yn llwyddiant. Pan edrychwn ar y cae chwaraeon, Ddirprwy Lywydd, gwelwn y balchder hwnnw'n cael ei amlygu ar ffurf cefnogaeth gref iawn i Ddreigiau Casnewydd Gwent a Chlwb Pêl-droed Casnewydd, yr olaf, wrth gwrs, bellach wedi eu hadfer yn briodol i'r gynghrair bêl-droed ac yn mynd i aros yn y gynghrair bêl-droed am lawer o flynyddoedd i ddod, rwy'n gobeithio. Felly, i gloi, Ddirprwy Lywydd, rwy'n parhau, ac rwy'n gwybod y bydd y cyd-Aelodau'n parhau i gefnogi ymdrechion pawb sy'n gweithio tuag at ddyfodol mwy disglair i Gasnewydd, fy nhref enedigol ac erbyn hyn, wrth gwrs, fy ninas enedigol. Mae'n rhaid i ni adeiladu ar y cynnydd cryf rydym wedi'i wneud yn ddiweddar. Credaf yn gryf y bydd manteision Casnewydd, gan gynnwys ei lleoliad daearyddol a'i chysylltiadau trafnidiaeth a chyfathrebu, yn helpu i sicrhau bod amseroedd mwyaf cyffrous y ddinas o'n blaenau.