English: Diolch, Llywydd. Next month marks the seventieth anniversary of the NHS. Nye Bevan's radical vision, based on the model of the Tredegar Medical Aid Society, transformed health services for millions of people. Today, the NHS and the social care sector are critical to the well-being of our nation. Yet everyone in this Chamber knows that the context for these services has changed markedly. More people are living longer. This, of course, is one of society's greatest achievements, and a cause for celebration, but it brings with it additional demand for public services at a time when more than eight years of austerity significantly restricts our capacity to respond. We also see the way that modern society puts pressures on families and, in particular, children. These are some of the important reasons why the boundaries between health and social care make less sense as time moves on. The vision of a seamless, more accessible, and better quality health and social care service is one that is shared across the Senedd. It is the reason why all parties here agreed to the establishment of a parliamentary review of health and social care back in 2016. And the terms of reference for that review, and the membership of the panel, benefited from cross-party support. And that expert, independent panel, ably led by Dr Ruth Hussey, published its final report in January this year. We have discussed that report here, in some detail. The panel very clearly articulated the urgent need to bolster the response to the significant pressure on our services now, which is only set to grow over the coming years. The panel's final report was well received by the many stakeholders in health and social care, including here in the Senedd and, indeed, in the Health, Well-being and Sport Committee. Yesterday, I published 'A Healthier Wales: our Plan for Health and Social Care'. That plan responds to the final report of the parliamentary review, taking forward its key recommendations. The plan sets out a long-term future vision of a whole-system approach to health and social care, focused on health and well-being and on preventing illness. The plan is different, not just in its bold ambition to truly integrate health and social care, but because it has been designed in partnership with those who will be driving and delivering the change that it articulates. These stakeholders have shared our frustration with the pace of change thus far, despite a near-universal acknowledgment that urgent change is needed. An important theme running through the plan is stronger national leadership and direction to make the whole system align with our national priorities, with regular progress updates available to hold those responsible for delivery to account. To achieve this future vision, we will develop new models of seamless local health and social care, which will scale from local to regional to national. A national transformation programme will help to deliver change at a greater pace. And there will be a transformation board to oversee and be accountable nationally for the commitments in the plan. It will advise on and commit targeted funding support to health and social care providers particularly focused on selected new models of seamless local health and social care. And the new models must be identified as delivering significant and enhanced value and be strongly aligned to national priorities. We will strengthen national leadership and direction, including the development of a national executive for the NHS. The national executive will support and challenge health boards and NHS trusts and ensure the development of capacity and capability across our system. We will ensure that the whole system is fit for the future by focusing on quality and value and harnessing digital opportunities and supporting our workforce. All of this work, and our future system, will be underpinned by a strong shared philosophy and continuous engagement. But we haven't just taken the panel's recommendations at face value. I recognise that the key to any effective public policy is to understand the barriers that have frustrated change in the past and to put in place what needs to be done differently to overcome them. We have therefore taken great care in this plan to give strong national direction in realigning our policy levers so that they fully support the vision - in particular, financial strategy, planning, performance management, and inspection and regulation. These structures help to shape decision making on a day-to-day basis in our delivery organisations. Finally, this plan has been developed through a major engagement exercise with our key strategic delivery partners. I have met with local government and health board leaders in each of the regional partnership board areas of Wales, together with the Minister for Children, Older People and Social Care. We've also discussed the plan with local government cabinet members for social care and the Welsh Local Government Association council. And we will maintain this engagement now that the plan is published, with a further round of regional footprint meetings planned for the weeks running up to our summer recess. At executive level, the WLGA, the NHS Confederation, the Association of Directors of Social Services and the Wales Council for Voluntary Action have led or been involved in working groups that have helped to shape the plan. The most senior staff from these organisations were members of an external reference group that was chaired by the Welsh Government director general for health and social services. We've also received feedback from citizen panels during April, which has helped to shape the vision and the design principles in the plan. All of this builds on the high level of public and professional engagement already undertaken by the parliamentary review team. A significant and previously unseen level of engagement with people, professionals and indeed political parties has characterised the work of the parliamentary review right up to the publication now of 'A Healthier Wales'. I hope this is now a plan that the whole nation can get behind. It is a plan with a clear set of actions for the first three years. The work starts now and will move quickly to build momentum. The plan contains all the components needed to take health and social care forward, but it will count for nothing without effective execution. As I have said regularly to our external partners, the radical thing to do now is to implement this plan.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae'r mis nesaf yn nodi saith deg mlynedd o'r GIG. Mae gweledigaeth radical Aneurin Bevan, yn seiliedig ar fodel Cymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar, wedi trawsnewid gwasanaethau iechyd ar gyfer miliynau o bobl. Heddiw, mae'r GIG a'r sector gofal cymdeithasol yn hollbwysig i les ein cenedl. Ac eto, mae pawb yn y Siambr hon yn gwybod bod cyd-destun y gwasanaethau hyn wedi newid yn sylweddol. Mae mwy o bobl yn byw'n hirach. Mae hyn, wrth gwrs, yn un o gyflawniadau mwyaf cymdeithas, ac yn achos dathlu, ond mae'n achosi galw ychwanegol am wasanaethau cyhoeddus ar adeg pan fo dros wyth mlynedd o galedi'n cyfyngu'n sylweddol ar ein gallu i ymateb. Rydym ni hefyd yn gweld sut y mae cymdeithas fodern yn rhoi pwysau ar deuluoedd ac, yn benodol, ar blant. Dyma rai o'r rhesymau pwysig pam mae'r ffiniau rhwng iechyd a gofal cymdeithasol yn gwneud llai o synnwyr gyda threigl amser. Mae'r weledigaeth o wasanaeth iechyd a gofal cymdeithasol di-dor, mwy hygyrch, o ansawdd gwell yn un y mae'r Senedd i gyd yn ei rhannu. Dyna'r rheswm pam y cytunodd pob plaid yma i sefydlu adolygiad seneddol o iechyd a gofal cymdeithasol yn ôl yn 2016. Ac roedd cefnogaeth drawsbleidiol i gylch gorchwyl yr adolygiad hwnnw, ac i aelodaeth y panel. Ac fe gyhoeddodd y panel arbenigol, annibynnol hwnnw, dan arweiniad medrus Dr Ruth Hussey, eu hadroddiad terfynol ym mis Ionawr eleni. Rydym ni wedi trafod yr adroddiad hwnnw yn y fan yma, yn eithaf manwl. Dywedodd y panel yn glir iawn fod angen dirfawr i gryfhau'r ymateb i'r pwysau sylweddol sydd ar ein gwasanaethau yn awr, ac sy'n siŵr o gynyddu dros y blynyddoedd nesaf. Cafodd adroddiad terfynol y panel ei groesawu gan lawer o randdeiliaid ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, gan gynnwys yma yn y Senedd ac, yn wir, yn y Pwyllgor Iechyd, Lles a Chwaraeon. Ddoe, cyhoeddais 'Cymru Iachach: ein Cynllun Iechyd a Gofal Cymdeithasol'. Mae'r cynllun hwnnw'n ymateb i adroddiad terfynol yr arolwg seneddol, ac yn bwrw ymlaen â'i argymhellion allweddol. Mae'r cynllun yn nodi gweledigaeth hirdymor ar gyfer y dyfodol o fynd ati fel system gyfan i ymdrin ag iechyd a gofal cymdeithasol, gan ganolbwyntio ar iechyd a lles ac ar atal salwch. Mae'r cynllun yn wahanol, nid yn unig yn ei uchelgais eofn i wir gyfuno iechyd a gofal cymdeithasol, ond am ei fod wedi'i gynllunio mewn partneriaeth â'r rheini a fydd yn arwain ac yn cyflawni'r newid y mae'n ei ddisgrifio. Mae'r rhanddeiliaid hyn wedi rhannu ein rhwystredigaeth â chyflymder y newid hyd yn hyn, er bod pawb bron yn cydnabod bod angen newid ar frys. Un thema bwysig drwy'r cynllun i gyd yw arweiniad a chyfeiriad cenedlaethol cryfach i wneud i'r system gyfan gyd-fynd â'n blaenoriaethau cenedlaethol, a rhoi diweddariadau cynnydd rheolaidd i ddwyn i gyfrif y rhai sy'n gyfrifol am gyflawni. Er mwyn cyflawni'r weledigaeth hon ar gyfer y dyfodol, byddwn yn datblygu modelau newydd o iechyd a gofal cymdeithasol lleol di-dor, yn amrywio o'r lleol i'r ranbarthol a'r cenedlaethol. Bydd rhaglen trawsnewid genedlaethol yn helpu i gyflawni newid yn gyflymach. A bydd bwrdd trawsnewid i oruchwylio a bod yn atebol yn genedlaethol am yr ymrwymiadau yn y cynllun. Bydd yn darparu ac yn cynghori ynglŷn â chymorth cyllid wedi'i dargedu ar gyfer darparwyr iechyd a gofal cymdeithasol gan ganolbwyntio'n benodol ar fodelau newydd dethol o iechyd a gofal cymdeithasol lleol di-dor. A bydd yn rhaid gweld bod y modelau newydd yn cyflawni gwerth sylweddol a gwell ac yn gydnaws iawn â blaenoriaethau cenedlaethol. Byddwn yn atgyfnerthu arweinyddiaeth a chyfeiriad cenedlaethol, gan gynnwys datblygu gweithrediaeth genedlaethol ar gyfer y GIG. Bydd y weithrediaeth genedlaethol yn cefnogi ac yn herio byrddau iechyd ac ymddiriedolaethau'r GIG ac yn sicrhau bod capasiti a gallu'n cael eu datblygu drwy ein holl system. Byddwn yn sicrhau bod yr holl system yn addas ar gyfer y dyfodol drwy ganolbwyntio ar ansawdd a gwerth a manteisio ar gyfleoedd digidol a chefnogi ein gweithlu. Bydd y gwaith hwn i gyd, a'n system ar gyfer y dyfodol, yn seiliedig ar athroniaeth gref, gytûn, ac ymgysylltu parhaus. Ond nid ydym ni wedi derbyn argymhellion y panel heb graffu'n ddyfnach arnynt. Rwy'n cydnabod mai'r hyn sy'n allweddol i unrhyw bolisi cyhoeddus effeithiol yw deall y rhwystrau sydd wedi llesteirio newid yn y gorffennol a sefydlu'r hyn sydd angen ei wneud yn wahanol i'w goresgyn. Felly rydym ni wedi bod yn ofalus iawn yn y cynllun hwn i roi cyfeiriad cenedlaethol cryf i ail-alinio'r agweddau hynny sy'n siapio ein polisïau fel eu bod yn cefnogi'r weledigaeth yn llawn - yn arbennig, strategaeth ariannol, cynllunio, rheoli perfformiad, ac arolygu a rheoleiddio. Mae'r strwythurau hyn yn helpu i lywio penderfyniadau o ddydd i ddydd yn ein sefydliadau sy'n darparu gwasanaethau. Yn olaf, datblygwyd y cynllun hwn drwy ymarfer ymgysylltu mawr â'n partneriaid cyflawni strategol allweddol. Rwyf wedi cyfarfod ag arweinwyr llywodraeth leol a byrddau iechyd ym mhob un o ardaloedd y byrddau partneriaeth rhanbarthol yng Nghymru, ynghyd â'r Gweinidog Plant, Pobl Hŷn a Gofal Cymdeithasol. Rydym ni hefyd wedi trafod y cynllun gydag aelodau cabinet llywodraeth leol ar gyfer gofal cymdeithasol a chyngor Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. A byddwn yn cynnal yr ymgysylltiad hwn nawr bod y cynllun wedi'i gyhoeddi, ac mae rownd arall o gyfarfodydd ôl troed rhanbarthol ar y gweill ar gyfer yr wythnosau cyn ein toriad haf. Ar lefel weithredol, mae CLlLC, Cydffederasiwn y GIG, Cymdeithas y Cyfarwyddwyr Gwasanaethau Cymdeithasol a Chyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru wedi arwain neu wedi cymryd rhan mewn gweithgorau sydd wedi helpu i lunio'r cynllun. Roedd y staff mwyaf blaenllaw o'r sefydliadau hyn yn aelodau o grŵp cyfeirio allanol, a gadeiriwyd gan gyfarwyddwr cyffredinol Llywodraeth Cymru ar gyfer iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Rydym ni hefyd wedi cael adborth gan baneli dinasyddion yn ystod mis Ebrill, sydd wedi helpu i lunio'r weledigaeth a'r egwyddorion dylunio yn y cynllun. Mae hyn oll yn adeiladu ar yr ymgysylltu cyhoeddus a phroffesiynol sylweddol y mae'r tîm adolygu seneddol wedi ei wneud eisoes. Mae ymgysylltu sylweddol ar raddfa nas gwelwyd o'r blaen gyda phobl, gweithwyr proffesiynol ac yn wir, gyda phleidiau gwleidyddol wedi nodweddu gwaith yr arolwg seneddol hyd at gyhoeddi 'Cymru Iachach' nawr. Rwy'n gobeithio erbyn hyn fod hwn nawr yn gynllun y gall y genedl gyfan ei gefnogi. Mae'n gynllun sydd â chyfres glir o gamau gweithredu ar gyfer y tair blynedd gyntaf. Mae'r gwaith yn dechrau nawr a bydd yn symud yn gyflym i adeiladu momentwm. Mae'r cynllun yn cynnwys yr holl elfennau sydd eu hangen i ddatblygu iechyd a gofal cymdeithasol, ond ni fydd yn werth dim heb weithredu effeithiol. Fel yr wyf wedi'i ddweud yn rheolaidd wrth ein partneriaid allanol, y peth radical i'w wneud nawr yw rhoi'r cynllun hwn ar waith.