English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and can I thank everybody in the Chamber who has contributed to this debate? Most of the debate has been very good spirited and I think it's important that we take things forward in support of our armed forces community and the veterans that we have in Wales on a cross-party basis wherever possible. I'm pleased that the Minister put on record his support for much of what we are proposing today in our motion, notwithstanding that he will still be supporting the Government amendment, and that that will not be withdrawn. I want to pay tribute to the Government, to be fair, for the excellent programme of activities around the centenary of the first world war that have been organised, and for the way in which there has been dignity in the commemorative events, and for the fact that they're not just happening here in Wales, but where there is an important place, like Mametz, we're also represented there and holding events overseas. I think that the impact that that particular service had on those who saw it on the television or were indeed present, as Andrew R.T. Davies, Neil Hamilton and others have indicated - it had a big emotional impact on those who were there, particularly hearing some of those individual stories that have been brought to the debate as well. I also want to thank the Welsh Government for continuing to support Armed Forces Day, both in north and south Wales, when it occurs, and, indeed, the investment that you continue to give into the Veterans' NHS Wales service. There is a capacity problem, though, in that service, and I'm pleased that the Minister has reflected on that and said he will look at whether there's an opportunity to provide some more investment. It is clearly unacceptable that people are still waiting too long, sometimes, for an assessment. As the Minister wil know, and others in this Chamber will know, particularly when mental health issues are presenting, it's often important to strike while the iron's hot and, when somebody wants to engage with a service, to give them some rapid access. I am a little bit concerned at the advice that's been given to the Minister around security in relation to the census. I'm a big supporter as well of the Royal British Legion's campaign 'Count them in', because it is important that we know where our veteran community is in order that we can focus our services on them. I can sort of understand it for serving personnel, in terms of security concerns, but certainlty for veterans, those who have not been in active service for many years, I think there must be some way of getting around the concerns in order to get things right. I want to pay tribute to the Royal British Legion, to SSAFA and to the many other organisations that support veterans in communities across Wales. Mark Isherwood did make an excellent opening speech, setting the scene. He went into graphic detail about the futility of those battles on the Somme, and in particular at Mametz Wood, where many people lost their lives. There was a parade in Ruthin over the weekend, where 4,000 poppies were paraded down the streets to commemorate the lives of those Welsh soldiers who were lost over the course of that battle. When you think about the lives that were lost in the battle of the Somme on the first day - 30,000 people, which is the population of the town of Colwyn Bay, the biggest population centre on the north Wales coast, gone in just a 24-hour period - it is pretty horrific. That's why we've got to do what we can, not just to remember those events, but to reflect on them in order that we can avoid similar horrific events taking place in the future. I'm very proud that CAIS and their Change Step programme is located and has its headquarters in my constituency, in Colwyn Bay. Of course, it's a Wales-wide service that that organisation provides, but it's in a precarious state. It has funding that will see it through to March of next year, but beyond that, there's no security. I do implore you, Minister, to look at whether there's an opportunity to fund that service, to make it sustainable into the future, because there is absolutely no doubt, when you speak to people who've engaged with that particular programme, the Change Step programme, that it has made a radical difference to their lives - very often grabbing them when they're on that spiral of decline, having had problems with PTSD, and it's pulled them back up onto their feet and set them right. And, of course, it extends support to the family network that you mentioned as well, Cabinet Secretary - a very important part of the jigsaw, which is often overlooked and ignored. Suzy Davies reminded us, of course, that we shouldn't just focus on this centenary event, but we also need some permanent commemorative activities and things that we can engage with all of the time and all year round. We have an idea for a national military museum at different locations across Wales that people can engage with. I think that that is an excellent idea that the Welsh Government ought to pick up. On our proposal for an armed forces commissioner, again, I'm pleased that you haven't shut the door completely on that, Minister, and that you're looking at the evidence from Scotland, but remember, the Scottish commissioner is purely for veterans, not for the whole of the armed forces family. What we're proposing here is slightly different from what's available and on the table in Scotland. In terms of affordability and the way that they can drive improvement in services, it's important that you don't completely overlook it and that you do look to a commissioner who can hold those armed forces champions in our local authorities and in the NHS to account for delivery on the objectives that we all have, indeed. Hannah Blythyn, of course, made reference to some of the activities and the work of Flintshire War Memorials in her own constituency, and I think it's important to reflect on all of those. Steffan Lewis - very briefly, you made reference to Chilcot and, of course, this debate comes hot on the heels of the publication of that report and, quite rightly, you reflected on the very difficult decisions that Governments often take, sometimes with hindsight that may have been different when people look back on history. But it is important that we reflect on the peacekeeping missions now that many of our troops are engaged in around with the world, and that we do all we can to support those who are in active service and who've had active service in the past across the country. So, I commend the motion to you. I do hope that you'll be able to support it unamended.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, ac a gaf fi ddiolch i bawb yn y Siambr sydd wedi cyfrannu at y ddadl hon? Mae'r rhan fwyaf o'r ddadl wedi bod mewn ysbryd da iawn ac rwy'n meddwl ei bod yn bwysig i ni symud pethau yn eu blaenau i gefnogi cymuned ein lluoedd arfog a chyn-filwyr sydd gennym yng Nghymru ar sail drawsbleidiol lle bynnag y bo'n bosibl. Rwy'n falch fod y Gweinidog wedi cofnodi ei gefnogaeth i lawer o'r hyn rydym yn ei gynnig heddiw yn ein cynnig, er y bydd yn dal i gefnogi gwelliant y Llywodraeth, ac na fydd hwnnw'n cael ei dynnu'n ôl. Hoffwn roi teyrnged i'r Llywodraeth, i fod yn deg, am y rhaglen ardderchog o weithgareddau a drefnwyd mewn perthynas â chanmlwyddiant y Rhyfel Byd Cyntaf, ac am y ffordd y bu urddas yn y digwyddiadau coffaol, a'r ffaith nad ydynt ond yn digwydd yma yng Nghymru, ond lle y ceir lle pwysig, fel Mametz, rydym hefyd wedi cael ein cynrychioli yno ac wedi cynnal digwyddiadau tramor. Credaf fod yr effaith a gafodd y gwasanaeth arbennig hwnnw ar y rhai a'i gwelodd ar y teledu neu a oedd yn bresennol, yn wir, fel y nododd Andrew R.T. Davies, Neil Hamilton ac eraill - cafodd effaith emosiynol fawr ar y rhai a oedd yno, yn enwedig clywed rhai o'r straeon hynny a gyflwynwyd yn ystod y ddadl hefyd. Rwyf hefyd am ddiolch i Lywodraeth Cymru am barhau i gefnogi Diwrnod y Lluoedd Arfog, yng ngogledd a de Cymru, pan fydd yn digwydd, ac yn wir, am y buddsoddiad rydych yn parhau i'w roi i wasanaeth GIG Cymru i Gyn-filwyr. Ceir problem gapasiti, fodd bynnag, yn y gwasanaeth hwnnw, ac rwy'n falch fod y Gweinidog wedi myfyrio ar hynny ac wedi dweud y bydd yn edrych i weld a oes cyfle i ddarparu rhagor o fuddsoddiad. Mae'n amlwg yn annerbyniol fod pobl yn dal i aros yn rhy hir am asesiad weithiau. Fel y bydd y Gweinidog yn gwybod, ac fel y bydd eraill yn y Siambr hon yn gwybod, yn enwedig yng nghyd-destun materion iechyd meddwl, mae'n aml yn bwysig taro tra bo'r haearn yn boeth a phan fydd rhywun yn awyddus i ymgysylltu â gwasanaeth, i gynnig mynediad cyflym iddynt. Rwyf ychydig yn bryderus ynglŷn â'r cyngor a roddwyd i'r Gweinidog ynglŷn â diogelwch mewn perthynas â'r cyfrifiad. Rwy'n gefnogwr mawr yn ogystal o ymgyrch y Lleng Brydeinig Frenhinol 'Count them in', oherwydd mae'n bwysig ein bod yn gwybod lle mae cymuned ein cyn-filwyr er mwyn i ni allu canolbwyntio ein gwasanaethau arnynt. Gallaf ryw lun o ddeall hynny mewn perthynas ag aelodau presennol o'r lluoedd arfog, o ran pryderon am ddiogelwch, ond yn bendant i gyn-filwyr, rhai nad ydynt wedi bod gwasanaethu'n weithredol ers blynyddoedd lawer, rwy'n meddwl bod rhaid bod rhyw ffordd o oresgyn y pryderon er mwyn cael pethau'n iawn. Hoffwn roi teyrnged i'r Lleng Brydeinig Frenhinol, i Gymdeithas y Milwyr, Morwyr, Awyrenwyr a'u Teuluoedd (SSAFA) ac i'r nifer o sefydliadau eraill sy'n cefnogi cyn-filwyr mewn cymunedau ledled Cymru. Rhoddodd Mark Isherwood araith agoriadol ardderchog, gan osod yr olygfa. Nododd fanylion graffig am oferedd y brwydrau hynny ar y Somme, ac yn arbennig yng Nghoed Mametz, lle y collodd llawer o bobl eu bywydau. Roedd gorymdaith yn Rhuthun dros y penwythnos, lle cariwyd 4,000 o babïau mewn gorymdaith ar hyd y strydoedd i goffáu bywydau'r milwyr Cymreig a gollwyd yn ystod y frwydr honno. Pan feddyliwch am y bywydau a gollwyd ym mrwydr y Somme ar y diwrnod cyntaf - 30,000 o bobl, sef poblogaeth tref Bae Colwyn, y ganolfan boblogaeth fwyaf ar arfordir gogledd Cymru, wedi mynd mewn cyfnod o 24 awr yn unig - mae'n go erchyll. Dyna pam y mae'n rhaid i ni wneud yr hyn a allwn, nid yn unig i gofio'r digwyddiadau hynny, ond i fyfyrio yn eu cylch er mwyn i ni allu osgoi digwyddiadau erchyll tebyg rhag digwydd yn y dyfodol. Rwy'n falch iawn fod CAIS a'u rhaglen Newid Cam a'i bencadlys wedi ei leoli yn fy etholaeth i, ym Mae Colwyn. Wrth gwrs, mae'n sefydliad sy'n darparu gwasanaeth ar gyfer Cymru gyfan, ond mae mewn cyflwr ansicr. Mae wedi cael arian i ddal i fynd tan fis Mawrth y flwyddyn nesaf, ond y tu hwnt i hynny, nid oes unrhyw sicrwydd. Rwy'n erfyn arnoch, Weinidog, i edrych i weld a oes cyfle i ariannu'r gwasanaeth hwnnw, i'w wneud yn gynaliadwy yn y dyfodol, oherwydd nid oes unrhyw amheuaeth, pan fyddwch yn siarad â phobl sydd wedi cymryd rhan yn y rhaglen benodol honno, rhaglen Newid Cam, mae wedi gwneud gwahaniaeth enfawr i'w bywydau - gan eu bachu yn aml iawn pan fyddant ar droell o ddirywiad, ar ôl cael problemau gydag anhwylder straen wedi trawma, ac mae wedi eu codi'n ôl ar eu traed a'u pwyntio i'r cyfeiriad iawn. Ac wrth gwrs, mae'n estyn cefnogaeth i'r rhwydwaith teuluol a grybwyllwyd gennych hefyd, Ysgrifennydd y Cabinet - rhan bwysig iawn o'r jig-so, sy'n aml yn cael ei esgeuluso a'i anwybyddu. Atgoffodd Suzy Davies ni, wrth gwrs, na ddylem ganolbwyntio'n unig ar y digwyddiad canmlwyddiant, a bod arnom angen gweithgareddau coffa parhaol hefyd a phethau y gallwn eu gwneud bob amser ac ar hyd y flwyddyn. Mae gennym syniad am amgueddfa filwrol genedlaethol mewn gwahanol leoliadau ar draws Cymru y gall pobl ymweld â hi. Credaf fod hwnnw'n syniad ardderchog y dylai Llywodraeth Cymru ei ddatblygu. Ar ein cynnig ar gomisiynydd y lluoedd arfog, unwaith eto, rwy'n falch nad ydych wedi cau'r drws yn gyfan gwbl ar hynny, Weinidog, a'ch bod yn edrych ar y dystiolaeth o'r Alban, ond cofiwch, mae comisiynydd yr Alban ar gyfer cyn-filwyr yn unig, nid ar gyfer teulu cyfan y lluoedd arfog. Mae'r hyn rydym yn ei gynnig yma ychydig yn wahanol i'r hyn sydd ar gael ac yn cael ei gynnig yn yr Alban. O ran fforddiadwyedd a'r ffordd y gallant ysgogi gwasanaethau i wella, mae'n bwysig nad ydych yn ei ddiystyru'n llwyr a'ch bod yn ystyried comisiynydd sy'n gallu dwyn yr hyrwyddwyr lluoedd arfog yn ein hawdurdodau lleol ac yn y GIG i gyfrif am gyflawni'r amcanion sydd gan bawb ohonom, yn wir. Cyfeiriodd Hannah Blythyn, wrth gwrs, at rai o weithgareddau a gwaith Cofebion Rhyfel Sir y Fflint yn ei hetholaeth ei hun, ac rwy'n meddwl ei bod yn bwysig myfyrio ar bob un o'r rheini. Steffan Lewis - yn fyr iawn, fe gyfeirioch chi at Chilcot ac wrth gwrs, daw'r ddadl hon yn fuan iawn ar ôl cyhoeddi'r adroddiad hwnnw ac yn gwbl gywir, fe ystyrioch chi'r penderfyniadau anodd iawn y mae Llywodraethau yn aml yn eu gwneud, a allai fod wedi bod yn wahanol, weithiau, wrth i bobl edrych yn ôl ar hanes. Ond mae'n bwysig ein bod yn ystyried yr ymgyrchoedd cadw'r heddwch y mae llawer o'n milwyr yn rhan ohonynt o amgylch y byd, a'n bod yn gwneud popeth a allwn i gefnogi'r rhai sy'n gwasanaethu'n weithredol ac sydd wedi gwasanaethu'n weithredol yn y gorffennol ar draws y wlad. Felly, cymeradwyaf y cynnig i chi. Rwy'n gobeithio y byddwch yn gallu ei gefnogi heb ei ddiwygio.