English: The co-operation agreement between the Welsh Government and Plaid Cymru promises to make Wales the most LGBTQ+ friendly nation in Europe and support the publication of an LGBTQ+ action plan. Today is therefore a proud day for Plaid Cymru, as for Adam Price as the first LGBTQ+ party leader in the Senedd, with part of that commitment realised with the publication of the action plan, an action plan that shows so clearly our shared ambition with the Welsh Government for Wales to be the most LGBTQ+ friendly nation in Europe. It demonstrates also our shared values of fairness, tolerance and justice, of protecting and bestowing rights, not taking them away, and our shared determination to call out bigotry, hatred, inequality and discrimination in all corners of our nation. But this plan is just the start, because it addresses an urgent need to create a fairer Wales, because this is a Wales where hate crimes against LGBTQ+ people are increasing, and hate crimes against transgender people specifically are skyrocketing. Last year, Estyn found homophobic bullying was the most common kind of bullying in secondary schools. So, we agree with Stonewall Cymru that there is much work to do. In Plaid Cymru, we often refer to our country as a community of communities, and I'm glad to see how this plan demonstrates that it is one for the whole of Wales. The recognition of rurality in the LGBTQ+ experience is a welcome example of this approach, as well as the need for further research to address this. So, could the Deputy Minister tell us how she proposes this will be taken forward? And does she agree that building alliances across communities and organisations, working with the young farmers, for example, will be crucially important to achieve this vision? The intersectional approach of the plan is also very welcome, and, whilst not being a protected characteristic, I'm glad this plan acknowledges the Welsh language needs and identities of the LGBTQ+ community, and I'm particularly glad the the National Eisteddfod's Mas ar y Maes partnership with Stonewall Cymru and others is highlighted and there is an action to develop this further. The Deputy Minister highlighted the cross-governmental approach of this plan, and it's certainly encouraging to see meaningful detail underpinning the vision and transparency about which Welsh Government team and department will be accountable for bringing this vision to life. The actions to tackle discrimination in the workplace are a crucial and practical component of this plan. I would, however, like some more detail on the stated outcome of LGBTQ+ people understanding and being able to use pathways for reporting discrimination in Welsh workplaces. As you may recall, I've previously raised with the Government the BMA's 'Sexual orientation and gender identity in the medical profession' report, which highlights that LGBTQ+ doctors are regularly suffering abuse and discrimination, and the staff often report they feel unable to voice their concerns with management. Both Scotland and England have independent mechanisms in place across their hospitals for staff to voice concerns about this in a safe way, but there's nothing in place across Wales yet, despite a 'freedom to speak up' framework being worked on. I was assured that the cross-governmental approach of the action plan would address these concerns, so could you provide me with assurances this will be the case? I would like to specifically welcome the measurable nature of the actions and outcomes in the plan, for example, around the commitment to devolved powers in relation to gender recognition. We have seen in Scotland, even though they have greater autonomy to act than Wales in this area, the cross-party political consensus in the Scottish Parliament being undemocratically and outrageously frustrated by Westminster. So, while welcoming this action plan, I would ask you, Deputy Minister, to consider how we can really ultimately be the most LGBTQ+ friendly nation in Europe with one hand tied behind our backs by Westminster. In the immediate term, can you advise what strategies we can pursue to ensure these powers are rightly devolved and able to be implemented in relation to gender recognition? And, on the wider question of justice, do you, Deputy Minister, accept that the only sustainable way of creating an inclusive and safe criminal justice system for our LGBTQ+ community that works for Wales is by creating a system here in Wales, even if the Labour Party in Westminster continues to team up with the Tories to block it? The theme for this year's LGBTQ+ history month is 'Behind the Lens'. This action plan undoubtedly sharpens our focus on the work that needs to be done to create the Wales we want to see by truly seeing all those who call Wales their home. That focus must be maintained, and the reality it captures must continuously inform how we achieve the vision of being the most LGBTQ+ friendly nation in Europe.
Welsh: Mae'r cytundeb cydweithio rhwng Llywodraeth Cymru a Phlaid Cymru yn addo gwneud Cymru y genedl fwyaf cyfeillgar i bobl LHDTC+ yn Ewrop a chefnogi cyhoeddiad cynllun gweithredu LHDTC+. Mae heddiw felly yn ddiwrnod o falchder i Blaid Cymru, fel y mae i Adam Price gan mai ef yw'r arweinydd plaid LHDTC+ cyntaf yn y Senedd, gyda rhan o'r ymrwymiad hwnnw wedi ei wireddu wrth gyhoeddi'r cynllun gweithredu, cynllun gweithredu sy'n dangos ein huchelgais gyffredin ni â Llywodraeth Cymru mor eglur sef bod y genedl fwyaf cyfeillgar i bobl LHDTC+ yn Ewrop. Mae hynny'n dangos ein gwerthoedd cyffredin ni hefyd sef tegwch, goddefgarwch a chyfiawnder, a diogelu ac ymestyn hawliau, nid eu dwyn oddi ar bobl, a'n penderfyniad cyffredin i herio rhagfarn, casineb, anghydraddoldeb a gwahaniaethu ym mhob cwr o'n cenedl. Ond megis dechrau yw'r cynllun hwn, oherwydd mae'n mynd i'r afael â'r angen mawr am lunio Cymru decach, oherwydd mae hon yn genedl lle mae troseddau casineb yn erbyn pobl LHDTC+ yn cynyddu, ac mae troseddau casineb yn erbyn pobl drawsryweddol yn benodol yn codi i'r entrychion. Y llynedd, fe wnaeth Estyn ddarganfod mai bwlio homoffobig oedd y math mwyaf cyffredin o fwlio mewn ysgolion uwchradd. Felly, rydyn ni'n cytuno gyda Stonewall Cymru fod llawer o waith i'w wneud. Ym Mhlaid Cymru, rydym ni'n cyfeirio yn aml at ein cenedl ni fel cymuned o gymunedau, ac rwy'n falch o weld sut mae'r cynllun hwn yn dangos ei fod yn un ar gyfer Cymru gyfan. Mae cydnabod cefn gwlad yn y profiad LHDTC+ yn enghraifft o'r ymagwedd hon sydd i'w groesawu, yn ogystal â'r angen am ymchwil pellach i fynd i'r afael â hyn. Felly, a wnaiff y Dirprwy Weinidog ddweud wrthym ni sut mae hi'n bwriadu datblygu hyn? Ac a yw hi'n cytuno y bydd meithrin cynghreiriau ledled ein cymunedau a'n sefydliadau ni, gan gydweithio gyda'r ffermwyr ifanc, er enghraifft, yn hanfodol bwysig ar gyfer cyflawni'r weledigaeth hon? Mae yna groeso mawr i ddull croestoriadol y cynllun hefyd, ac, er nad yw honno'n nodwedd warchodedig, rwy'n falch fod y cynllun hwn yn cydnabod anghenion a hunaniaethau'r gymuned LHDTC+ yn y Gymraeg, ac rwy'n arbennig o falch bod partneriaeth Mas ar y Maes yr Eisteddfod Genedlaethol â Stonewall Cymru ac eraill yn cael ei amlygu a bod yna waith yn digwydd i ddatblygu hyn ymhellach. Tynnodd y Dirprwy Weinidog sylw at ddull trawslywodraethol y cynllun hwn, ac yn sicr, mae hi'n galonogol gweld manylder ystyrlon yn sail i'r weledigaeth a'r tryloywder y bydd tîm ac adran Llywodraeth Cymru yn atebol am wireddu'r weledigaeth hon. Mae'r camau gweithredu i fynd i'r afael â gwahaniaethu yn y gweithle yn hanfodol ac ymarferol o'r cynllun hwn. Fodd bynnag, hoffwn gael rhywfaint mwy o fanylion am ganlyniad datganedig dealltwriaeth pobl LHDTC+ ac yn gallu defnyddio llwybrau ar gyfer adrodd am wahaniaethu mewn gweithleoedd yng Nghymru. Fel rydych chi'n cofio, rwyf i wedi codi adroddiad y BMA ar gyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth rhywedd yn y proffesiwn meddygol gyda'r Llywodraeth o'r blaen, sy'n amlygu bod meddygon LHDTC+ yn dioddef gwawdio a gwahaniaethu yn rheolaidd, ac mae'r staff yn dweud eu bod nhw'n aml yn teimlo nad ydyn nhw'n gallu lleisio eu pryderon gyda rheolwyr. Mae gan yr Alban a Lloegr ddulliau annibynnol ar waith ar draws eu hysbytai er mwyn i staff leisio eu pryderon yn hyn o beth mewn ffordd ddiogel, ond nid oes unrhyw beth fel hyn ar waith yng Nghymru eto, er bod gwaith yn cael ei wneud ar fframwaith. Fe dderbyniais sicrwydd y byddai dull trawslywodraethol y cynllun gweithredu yn mynd i'r afael â'r pryderon hyn, felly a wnewch chi roi sicrwydd i mi mai hynny fydd yr achos? Fe hoffwn i roi croeso penodol i natur fesuradwy'r gweithredoedd a'r canlyniadau yn y cynllun, er enghraifft, ynghylch yr ymrwymiad i bwerau datganoledig o ran cydnabod rhywedd. Rydym ni wedi gweld yn yr Alban, er bod ganddyn nhw fwy o ymreolaeth i weithredu na Chymru yn y cyswllt hwn, mae'r consensws gwleidyddol trawsbleidiol yn Senedd yr Alban wedi cael ei rwystro mewn ffordd annemocrataidd a gwarthus gan San Steffan. Felly, wrth groesawu'r cynllun gweithredu hwn, rwyf i am ofyn i chi, Dirprwy Weinidog, ystyried sut allwn ni fod mewn gwirionedd y genedl fwyaf cyfeillgar i LHDTC+ yn Ewrop gydag un llaw wedi ei chlymu y tu ôl i'n cefnau gan San Steffan. Yn y tymor cyfagos, a wnewch chi roi gwybod i ni pa strategaethau y gallwn ni eu dilyn nhw i sicrhau bod y pwerau hyn wedi cael eu datganoli mewn ffordd briodol ac y gellir eu gweithredu o ran cydnabod rhywedd? Ac, ar gwestiwn cyfiawnder yn fwy eang, a ydych chi, Dirprwy Weinidog, yn derbyn mai'r unig ffordd gynaliadwy o lunio system cyfiawnder troseddol gynhwysol a diogel i'n cymuned LHDTC+ sy'n gweithio dros Gymru yw trwy greu system yma yng Nghymru, hyd yn oed os yw'r Blaid Lafur yn San Steffan yn parhau i ymuno â'r Torïaid i rwystro hynny? Thema mis hanes LHDTC+ eleni yw 'Tu ôl i'r Lens'. Yn ddiamau, mae'r cynllun gweithredu hwn yn hoelio ein sylw ar y gwaith sydd ei angen i greu'r Gymru yr ydym ni'n awyddus i'w gweld drwy ystyried yn wirioneddol bob un sy'n galw Cymru yn gartref. Mae'n rhaid parhau â'r canolbwynt hwnnw, ac mae'n rhaid i'r sefyllfa wirioneddol hon gael ei harwain yn barhaus gan ein dull ni o gyflawni'r weledigaeth o fod yn genedl fwyaf cyfeillgar i LHDTC+ yn Ewrop.