English: Thank you, Cabinet Secretary, for your statement - a bit of a scatter-gun statement, I think. You covered about 15 or 16 different policy areas within the welfare of animals subject area. I want to pick up on the £500,000 contribution, as well, to rural charities, because many of us have supported rural charities over the years, through contributions or involvement in various activities. But for the Welsh Government - . And I made this point previously. For the Welsh Government to endorse, through its contribution, the fact that farmers are really dependent on charity now says a lot, I think, about where we are, or where the farming sector is, or where it finds itself under your watch at the moment, and I think that's quite an issue of regret for me, that you feel that you have to do that. It says a lot about where the sector is, these days, because what farmers want, of course, isn't charity but action: action to ensure the availability of fodder to Welsh farms over the coming months, so that they can protect the welfare of their animals through having sufficient food available. We remember how the Irish Government announced, back in April of this year, that they were going to support the importation of fodder to Ireland, much of that coming from Wales or through Wales, making it much more difficult, therefore, I'd imagine, for Welsh farmers to source the fodder they need, and making that fodder more expensive as well. I would much rather see greater action from Welsh Government than contributions to charity, as important as the role of those charities is. And, of course, in your response to the dry weather situation, you've leant on the basic payment to try and address some of those pressures - that very basic payment, of course, that you will be getting rid of, if you get your way in relation to future proposals for farm support here in Wales. So, what happens when the basic payment is gone? Clearly, farmers will be committed, through the public goods and economic resilience aspects, to fulfil certain obligations, but where will they have that security and that stability that they look for, so that they can keep their farms afloat and, of course, protect the welfare of their animals? The RSPCA inspectorate to receive statutory status is something I would very much support, but, of course, the Wooler report was published, as you say, four years ago, so I'm just wondering how much longer we need to wait. Maybe you could tell us in response when you hope to take decisive action on this. Likewise with dangerous dogs, we've been talking about this for years and years and years. I remember six, seven years ago when I joined with you in paying testament to the people that you name in your statement, and I remember events calling for action on this front six, seven years ago, as I say, and still we're waiting, and you do get quite impassioned in this section of your statement: 'These are our citizens, our animals, our health impacts and our life-changing traumas.' So you're writing a letter. 'I'm corresponding with the UK Government'. You say in the preceding sentence that aspects of this are devolved, so why aren't we getting on and doing something? I'd like to hear a bit of urgency, because I don't want to be here again in another seven years talking about this. On stunning animals before slaughter, clearly there'll be an opportunity tomorrow to expand on some of this in a debate in this Assembly, but I would like to ask whether the explicit labelling of food where an animal has not been stunned is one way of maybe at least ensuring that the consumer can make an informed choice. The codes of practice for the welfare of horses and the one for dogs that were published yesterday, we welcome those. Of course we were promised them before the summer. Maybe you could explain why the delay. Lucy's law: likewise, I would urge the Government to get a move on. Maybe you could confirm whether it is your intention to make sure that there is legislation on that in this Assembly at the very least. And just finally, Deputy Presiding Officer, two issues that aren't actually in the statement. On 17 June you said that you'd investigate the need for new codes of practice on primates and other exotic pets. There's no mention of that in the statement. I was wondering if you could give us an update and whether you could tell us whether it is really a new code of practice that we need when maybe some of us would be in favour of an outright ban. So maybe you could tell us where we are at in that respect. Finally, there's no reference at all in this statement to vets, veterinary surgeons, and of course given concerns around the sufficiency of the workforce post Brexit, for large animals and small animals, I'd like some reassurances that - I know you're on the case, but we need to know that there is a sufficient workforce here so that we don't fall back post Brexit in not being able to implement a lot of the aspirations that are in this statement.
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, am eich datganiad - datganiad braidd yn wasgaredig, rwy'n credu. Cyfeiriasoch at tua 15 neu 16 maes polisi gwahanol o fewn maes pwnc lles anifeiliaid. Rwy'n awyddus i sôn am y cyfraniad £500,000, hefyd, i elusennau gwledig, oherwydd mae llawer ohonom wedi cefnogi elusennau gwledig dros y blynyddoedd, drwy gyfraniadau neu gymryd rhan mewn gweithgareddau amrywiol. Ond mae i Lywodraeth Cymru - . A gwneuthum y pwynt hwn o'r blaen. Mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn cymeradwyo, drwy ei chyfraniad, fod ffermwyr yn dibynnu ar elusen mewn gwirionedd erbyn hyn yn dweud llawer, yn fy marn i, ynglŷn â lle'r ydym ni, neu lle mae'r sector ffermio, neu lle mae'n canfod ei hun o dan eich goruchwyliaeth chi ar hyn o bryd, a chredaf ei fod yn fater o ofid i mi, eich bod yn teimlo bod yn rhaid i chi wneud hynny. Mae'n dweud llawer am sefyllfa'r sector y dyddiau hyn, oherwydd yr hyn y mae'r ffermwyr ei eisiau, wrth gwrs, yw nid elusen ond gweithredu: gweithredu i sicrhau porthiant i ffermydd Cymru dros y misoedd nesaf, fel y gallant amddiffyn lles eu hanifeiliaid drwy gael digon o fwyd iddynt. Rydym yn cofio sut y cyhoeddodd Llywodraeth Iwerddon, yn ôl ym mis Ebrill eleni, ei bod yn mynd i gefnogi mewnforio porthiant i Iwerddon, llawer o hynny yn dod o Gymru neu drwy Gymru, gan ei gwneud yn llawer mwy anodd, felly, gallaf ddychmygu, i ffermwyr Cymru gael y porthiant sydd ei angen arnynt, a gwneud y porthiant yn ddrutach hefyd. Byddai'n llawer gwell gennyf weld mwy o weithredu gan Lywodraeth Cymru na chyfraniadau i elusen, er mor bwysig yw rôl yr elusennau hynny. Ac, wrth gwrs, yn eich ymateb i'r sefyllfa tywydd sych, rydych wedi pwyso ar y taliad sylfaenol i geisio mynd i'r afael â rhywfaint o'r pwysau hwnnw - y taliad sylfaenol hwnnw, wrth gwrs, y byddwch yn cael gwared arno, os ydych yn cael eich ffordd o ran cynigion yn y dyfodol ar gyfer cymorth ffermio. Felly, beth sy'n digwydd pan fydd y taliad sylfaenol wedi mynd? Yn amlwg, bydd ffermwyr yn ymrwymedig, drwy'r agweddau nwyddau cyhoeddus a chadernid economaidd, i gyflawni rhwymedigaethau penodol, ond ble fydd y sicrwydd a'r sefydlogrwydd y maent yn chwilio amdano, fel y gallant gadw eu ffermydd i fynd ac, wrth gwrs, amddiffyn lles eu hanifeiliaid? Mae i Arolygiaeth yr RSPCA dderbyn statws statudol yn rhywbeth yr wyf yn gefnogol iawn iddo, ond, wrth gwrs, cyhoeddwyd adroddiad Wooler, fel y dywedwch, bedair blynedd yn ôl, felly tybed am faint yn rhagor y mae angen inni aros. Efallai y gallech ddweud wrthym mewn ymateb pryd yr ydych yn gobeithio cymryd camau pendant ar hyn. Yn yr un modd gyda chŵn peryglus, rydym wedi bod yn siarad am hyn am flynyddoedd lawer. Cofiaf chwech neu saith mlynedd yn ôl pan ymunais â chi i gydnabod y bobl yr ydych yn eu henwi yn eich datganiad, a gallaf gofio digwyddiadau yn galw am weithredu yn y cyswllt hwn chwe, saith mlynedd yn ôl, fel y dywedais. Ac rydyn ni'n dal i aros, ac rydych chi'n eithaf angerddol yn adran hon o'ch datganiad: 'Ein dinasyddion ni, ein hanifeiliaid ni, yr effeithiau ar ein hiechyd ni a thrawma sy'n newid ein bywydau ni yw'r rhain.' Felly, rydych yn ysgrifennu llythyr. 'Rwy'n gohebu â Llywodraeth y DU'. Rydych yn dweud yn y frawddeg flaenorol bod agweddau ar hyn wedi'u datganoli, felly pam nad ydym yn bwrw ymlaen ac yn gwneud rhywbeth? Hoffwn glywed bod ychydig o frys, oherwydd nid wyf eisiau bod yma unwaith eto mewn saith mlynedd arall yn sôn am hyn. Ynghylch stynio anifeiliaid cyn eu lladd, yn amlwg bydd cyfle yfory i ymhelaethu ar rywfaint o hyn mewn dadl yn y Cynulliad hwn. Ond hoffwn ofyn a fyddai labelu manwl ar fwyd lle na chafodd yr anifail ei stynio yn amlwg yn un ffordd o sicrhau o leiaf y gall y defnyddiwr wneud dewis sy'n seiliedig ar wybodaeth. Y codau ymarfer er lles ceffylau a'r un ar gyfer cŵn a gyhoeddwyd ddoe, rydym yn croesawu'r rheini. Wrth gwrs fe'u haddawyd inni cyn yr haf. Efallai y gallech egluro pam yr oedi. Cyfraith Lucy: yn yr un modd, byddwn yn annog y Llywodraeth i fwrw ymlaen â hyn. Efallai y gallech gadarnhau a yw'n fwriad gennych i wneud yn siŵr bod deddfwriaeth ar hynny yn y Cynulliad hwn o leiaf. Ac yn olaf, Dirprwy Lywydd, dau fater nad ydynt mewn gwirionedd yn y datganiad. Ar 17 Mehefin, dywedasoch y byddech yn ymchwilio i'r angen am godau ymarfer newydd ar brimatiaid ac anifeiliaid anwes egsotig eraill. Nid oes unrhyw sôn am hynny yn y datganiad. Tybed a allwch chi roi diweddariad inni ac a allwch chi ddweud wrthym ai cod ymarfer newydd sydd ei angen mewn gwirionedd, wrth ystyried efallai y byddai rhai ohonom o blaid gwaharddiad llwyr. Felly efallai y gallech ddweud wrthym beth yw'r sefyllfa yn hynny o beth. Yn olaf, nid oes cyfeiriad o gwbl yn y datganiad hwn at filfeddygon, ac wrth gwrs o gofio'r pryderon ynghylch digonolrwydd y gweithlu ar ôl Brexit, ar gyfer anifeiliaid mawr ac anifeiliaid bach, hoffwn gael rhywfaint o sicrwydd - gwn eich bod yn gweithio ar hyn, ond mae angen inni wybod bod gweithlu digonol yma fel nad ydym yn syrthio'n ôl ar ôl Brexit ac yn methu â gweithredu llawer o'r dyheadau sydd yn y datganiad hwn.