English: But I would like to start with the comments that I raised with the First Minister in the First Minister's question session that we had this afternoon. The one overriding narrative that has dominated the last 12 months has been the NHS waiting times, and the scale of that challenge has got deeper and darker as each week and each month has passed, with 700,000 people on a waiting list today here in Wales - one in five of the population - and 68,000 of those 700,000 people waiting two years of more. That is a massive challenge that this programme for government statement today, or debate today, does not do justice to in the way the First Minister's addressed it, I don't believe. You can point to other parts of the UK that have faced the same COVID challenges that we have here in Wales, and who have actually turned the corner in their numbers. As I highlighted in First Minister's questions today, in England it went as high as 23,000, the two-year wait, but it's now down to 12,000. So, we do need a more coherent plan forward from the Welsh Government on this key issue. We do need to have confidence that the First Minister and his Government have the recruitment plans in place to rejuvenate and revitalise our NHS workforce. As I've raised with him before, such as doctors and doctor recruitment, for example, with training places required by the British Medical Association's own estimation of 200 places a year, and the First Minister acknowledging that that, potentially, could be a true figure, when in fact the Welsh Government are funding anything from 150 to 160 places for doctor training. So, this report doesn't offer us a road map in the way the Government are tackling the serious fault lines that exist within our NHS. And only last week, I pointed out to the First Minister the Labour commitment on childcare and children in care being housed in bed and breakfasts and unregulated environments, where the BBC report highlighted that 50 children were exposed to risk and 270 children were in an unregulated accommodation setting, despite the Labour Government having this as a key requirement to phase this out as far back as 2015. It's nearly seven years ago that commitment was in place. I understand it's the Government's commitment today to do it, but that situation is still in place. And then when we look at the cladding issues on housing, whether that be in Cardiff, Swansea, north Wales, across the whole of Wales, residents have felt left adrift by the inaction of the Welsh Government in addressing this key issue. I don't doubt the Minister's own personal commitment to this, but when you look at other parts of the United Kingdom facing up to the developers and actually using the legislative tools that they have to bring the developers to the table, so they contribute to what is their fault - not the residents', not the leaseholders' fault - and putting the remedial measures in place, this debate this afternoon does not talk to those real concerns that people are living with day in, day out, every day of the week, and that is a lack of progress directly at the door of the Welsh Government. I fully endorse and support the actions that the Welsh Government has taken when it comes to the war in Ukraine, and the supersponsor status that the Welsh Government brought forward in April is something to be commended. However, as I pointed out to the First Minister only two weeks ago, with the First Minister suspending the current applications into the scheme, where there are still some 3,000, as I understand it from the Welsh Government's own figures, refugees waiting to come to Wales, there is a degree of pace needed to be introduced into the scheme so that it can be reopened, reactivated, and where we can house and shelter and offer that comfort blanket of security, we should be doing that. As I said, I commend the Welsh Government for what they have done on this particular agenda item, but it is critical that we get that scheme back up and running and that the energy of Government is directed to doing that. I could talk a lot more, but I appreciate I only have five minutes to do that, which in itself doesn't do justice to a complete programme for government debate. On the legislative statement, I did point out last week to the First Minister that, as Welsh Conservatives, we'd like to have seen an autism Bill and we'd like to have seen a British Sign Language Bill - two things that would have empowered people through the legislative process in our communities to receive real guarantees and security, having redress to the law when they feel that the actions of the provider have not been met. Sadly, we don't see that in the legislative statement, and so clearly we could not support or endorse the progress that this motion talks about the legislative statement having. Therefore, I formally move the amendments in the name of Darren Millar on the order paper today, and I hope that they'll be supported across the Plenary.
Welsh: Ond hoffwn i ddechrau gyda'r sylwadau y codais i gyda'r Prif Weinidog yn sesiwn gwestiynau'r Prif Weinidog y cawsom ni'r prynhawn yma. Y naratif pwysicaf sydd wedi dominyddu'r 12 mis diwethaf yw amseroedd aros y GIG, ac mae maint yr her honno wedi mynd yn fwy ac yn dywyllach wrth i bob wythnos a phob mis fynd heibio, gyda 700,000 o bobl ar restr aros heddiw yma yng Nghymru - un o bob pump o'r boblogaeth - a 68,000 o'r 700,000 o'r bobl hynny'n aros dwy flynedd neu'n fwy. Mae honno'n her enfawr nad yw datganiad y rhaglen lywodraethu hon heddiw, na'r ddadl heddiw, yn gwneud cyfiawnder â hi yn y ffordd y mae'r Prif Weinidog wedi cyfeirio ati, nid wyf i'n credu. Gallwch chi gyfeirio at rannau eraill o'r DU sydd wedi wynebu'r un heriau COVID ag sydd gennym ni yma yng Nghymru, ac sydd wedi troi'r gornel yn eu niferoedd. Fel y dywedais i yng nghwestiynau'r Prif Weinidog heddiw, yn Lloegr aeth hi mor uchel â 23,000, yr aros am ddwy flynedd, ond mae wedi gostwng i 12,000 erbyn hyn. Felly, mae angen cynllun mwy cydlynol ymlaen arnom ni gan Lywodraeth Cymru ar y mater allweddol hwn. Mae angen i ni fod yn hyderus bod gan y Prif Weinidog a'i Lywodraeth y cynlluniau recriwtio ar waith i adfywio gweithlu'r GIG. Fel yr wyf i wedi codi gydag ef o'r blaen, fel meddygon a recriwtio meddygon, er enghraifft, gyda lleoedd hyfforddi sy'n ofynnol gan amcangyfrif Cymdeithas Feddygol Prydain ei hun o 200 lle y flwyddyn, a'r Prif Weinidog yn cydnabod y gallai hynny, o bosibl, fod yn ffigur gwirioneddol, pan fydd Llywodraeth Cymru mewn gwirionedd yn ariannu unrhyw beth o 150 i 160 lle ar gyfer hyfforddi meddygon. Felly, nid yw'r adroddiad hwn yn cynnig map ffordd i ni yn y ffordd y mae'r Llywodraeth yn ymdrin â'r diffygion difrifol sy'n bodoli yn ein GIG. A dim ond yr wythnos diwethaf, tynnais i sylw'r Prif Weinidog at ymrwymiad Llafur ar ofal plant a phlant mewn gofal yn cael eu cartrefu mewn gwely a brecwast ac amgylcheddau heb eu rheoleiddio, lle'r oedd adroddiad y BBC yn tynnu sylw at y ffaith bod 50 o blant yn agored i risg a bod 270 o blant mewn lleoliad llety heb ei reoleiddio, er bod hwn wedi bod yn ofyniad allweddol i Lywodraeth Lafur, i gael gwared arno'n raddol mor bell yn ôl â 2015. Mae bron i saith mlynedd yn ôl ers bod yr ymrwymiad hwnnw wedi'i sefydlu. Rwy'n deall mai ymrwymiad y Llywodraeth heddiw yw gwneud hynny, ond mae'r sefyllfa honno'n dal yn bodoli. Ac yna pan edrychwn i ar y materion cladin ar dai, p'un ai yng Nghaerdydd, Abertawe, yn y gogledd, ledled Cymru gyfan, mae trigolion wedi teimlo eu bod wedi'u gadael ar ôl gan ddiffyg gweithredu Llywodraeth Cymru wrth ymdrin â'r mater allweddol hwn. Nid wyf yn amau ymrwymiad personol y Gweinidog ei hun i hyn, ond pan edrychwch chi ar rannau eraill o'r Deyrnas Unedig sy'n wynebu'r datblygwyr ac mewn gwirionedd yn defnyddio'r dulliau deddfwriaethol sydd ganddyn nhw i ddod â'r datblygwyr at y bwrdd, fel eu bod yn cyfrannu at yr hyn sy'n fai arnyn nhw - nid bai'r trigolion, nid bai'r lesddeiliaid - a rhoi'r mesurau adferol ar waith, nid yw'r ddadl hon y prynhawn yma'n sôn am y pryderon gwirioneddol hynny y mae pobl yn byw gyda nhw o ddydd i ddydd, bob diwrnod o'r wythnos, ac mae hynny'n ddiffyg cynnydd yn gorwedd yn uniongyrchol wrth ddrws Llywodraeth Cymru. Rwy'n llwyr ategu ac yn cefnogi'r camau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cymryd o ran y rhyfel yn Wcráin, ac mae'r statws uwch-noddwr a gafodd ei gyflwyno gan Lywodraeth Cymru ym mis Ebrill yn rhywbeth i'w ganmol. Fodd bynnag, fel y dywedais i wrth y Prif Weinidog bythefnos yn ôl, gyda'r Prif Weinidog yn atal y ceisiadau presennol i'r cynllun, lle mae tua 3,000 o hyd, yn ôl yr hyn a ddeallaf i, o ffigurau Llywodraeth Cymru ei hun, ffoaduriaid sy'n aros i ddod i Gymru, mae angen rhywfaint o gyflymder i'w gyflwyno i'r cynllun fel y mae modd ei ailagor, ailgychwyn, a lle gallwn ni gartrefu a chysgodi a chynnig y blanced gysur honno o ddiogelwch, dylem ni fod yn gwneud hynny. Fel y dywedais i, rwy'n cymeradwyo Llywodraeth Cymru am yr hyn y maen nhw wedi'i wneud ar yr eitem benodol hon ar yr agenda, ond mae'n hanfodol ein bod ni'n rhoi'r cynllun hwnnw ar waith a bod egni'r Llywodraeth yn cael ei gyfeirio at wneud hynny. Gallwn siarad llawer mwy, ond rwy'n gwerthfawrogi mai dim ond pum munud sydd gennyf i wneud hynny, nad yw ynddo'i hun yn gwneud cyfiawnder â dadl ar raglen lywodraethu gyfan. O ran y datganiad deddfwriaethol, dywedais i wrth y Prif Weinidog yr wythnos diwethaf yr hoffem ni, fel Ceidwadwyr Cymreig, fod wedi gweld Bil awtistiaeth a hoffem ni fod wedi gweld Bil Iaith Arwyddion Prydain - dau beth a fyddai wedi grymuso pobl drwy'r broses ddeddfwriaethol yn ein cymunedau ni i gael gwarantau a sicrwydd gwirioneddol, ac iawndal cyfreithiol pan fyddan nhw'n teimlo nad yw gweithredoedd y darparwr wedi'u cyflawni. Yn anffodus, nid ydym ni'n gweld hynny yn y datganiad deddfwriaethol, ac felly mae'n amlwg na allem ni gefnogi na chymeradwyo'r cynnydd y mae'r cynnig hwn yn sôn bod gan y datganiad deddfwriaethol. Felly, cynigiaf y gwelliannau'n ffurfiol yn enw Darren Millar ar y papur trefn heddiw, a gobeithiaf y byddan nhw'n cael eu cefnogi ar draws y Cyfarfod Llawn.