English: I'm very pleased to follow my colleague on the Finance Committee, and I agree with a lot of what Mike Hedges has said, apart from perhaps his final comments on STV. I think this is an important debate, because we are trying to tease out in the debate further information from an important statement that the Cabinet Secretary made some weeks ago on the future of local government. Plaid Cymru obviously generally welcomes the approach that this new Government is taking. But can I say to the Conservatives that they're barking up the wrong tree if they think there's some sort of deal? They're very fond of back-room deals, perhaps because they've never gone into a back room and agreed a single penny for their own priorities once in 17 years in the Assembly. There is no back-room deal - nothing at all. We put forward in the Assembly elections a comprehensive alternative to the Williams proposals, and I'm very pleased that this Government has, no doubt for its own reasons, come to a similar conclusion - not exactly the same, but a similar conclusion. And the purpose of today's debate is to tease out some more detail around that, particularly as to how the different regional authorities could work: are they combined authorities, or do they just have some sort of collaborative agenda? The Minister has talked very clearly that there could be mandatory collaboration. Well, to me, that moves us along the path towards combined authorities, so we need to understand a little more of the detail around that. But, clearly, whatever local authorities are going to do in Wales, they need to be funded adequately to achieve their aims. I think all of us who either took interest or started our professional political lives in local government are extremely concerned, really, that local government over the period of devolution has not strengthened. In fact, it's been weakened, and I think that is a general weakness that we all should be concerned about. The weakening of local government didn't start with devolution; it dates back to the 1980s and the assertive determination of the Conservative Government then to cut back on local government, to take away the powers and to make local government less effective - less of a challenge, indeed, to the Conservative central Government. But it's worked out, post devolution, as a regime that really holds local government back, and, particularly financially, doesn't allow local government to make some key investments and to be the economic drivers in its area that the motion talks about. In the last few years of austerity in particular, we've seen extreme pressures on local government. The Welsh Assembly Government as was, and the current Government, have done whatever they can, I think, to defend local government to a certain extent, and this year's local government settlement and this year's budget, following the agreement with Plaid Cymru, is one of the more appropriate and successful ones for local government. Certainly, local government in west Wales is thankful for a far better settlement than we've seen in the recent past. But, the reductions over the last few years have fallen disproportionately on several services that really do maintain the well-being of our local populations - libraries, cultural services and transport services have seen, particularly in west Wales, enormous cuts of between 20 per cent and 50 per cent, varying from service to service. All local authorities have certainly reacted to cuts by commercialising and outsourcing, sometimes without, it has to be said, much support of the local populations. We understand why all parties in local government have sometimes been forced to look at and examine how that might happen. But I hope that, with the clarity on the future of local government in Wales, and with the ideas that come forward in the Cabinet Secretary's new proposals and the budget this year, we can use this period of relative calm to try and re-establish what local government is about - it's appropriateness and the best level of service provision, and strengthening, sometimes, town and community councils, I think, which have some general powers that could be used very creatively for their local populations. I think, in particular, as well as the review of the formula that the motion talks about, I'm interested to know, as we move forward with our own powers for our own budgetary procedures here - the finance Bill, at the end of the day, and all the tax-varying powers here - whether that can be reflected in what we give local government. We empowered health boards to have three-year budgetary and financial planning in legislation we passed in the last Assembly. Can we now empower local government to also go on to three-year financial planning? Can we give local government wider powers to do things that are actually now easier to do in England, which is curious, than they are in Wales - for example, setting up your own local energy company? The Robin Hood Energy company, set up by the city of Nottingham and councils around there, was really empowered by the Localism Act 2011, as I understand it. We need to examine how devolution in Wales could also deliver that kind of devolution to our local authorities. I'd be very interested to look at some experiments around Bethesda, I think, with Ynni Ogwen and so forth - where local energy provision can be scaled up with local government help. So, this debate is certainly intended to throw light on the current situation and to tease out some more detail from what the Government proposes, but let's be clear: devolution in Wales has to work hand in hand with local government in order to get the wider support for our own Assembly as well.
Welsh: Rwy'n falch iawn o ddilyn fy nghyd-Aelod o'r Pwyllgor Cyllid, ac rwy'n cytuno â llawer o'r hyn y mae Mike Hedges wedi'i ddweud, ar wahân efallai i'w sylwadau terfynol ar y bleidlais sengl drosglwyddadwy. Rwy'n credu bod hon yn ddadl bwysig, gan ein bod yn ceisio denu gwybodaeth bellach yn y ddadl o ddatganiad pwysig a wnaeth Ysgrifennydd y Cabinet rai wythnosau'n ôl ar ddyfodol llywodraeth leol. Yn amlwg, mae Plaid Cymru yn croesawu dull y Llywodraeth newydd hon o fynd ati ar y cyfan. Ond a gaf fi ddweud wrth y Ceidwadwyr eu bod yn gwastraffu eu hamser os ydynt yn meddwl bod yna ryw fath o fargen? Maent yn hoff iawn o fargeinion ystafelloedd cefn, efallai am nad ydynt erioed wedi mynd i mewn i ystafell gefn a chytuno ar un geiniog tuag at eu blaenoriaethau eu hunain un waith mewn 17 mlynedd yn y Cynulliad. Nid oes bargen ystafell gefn - dim byd o gwbl. Fe gyflwynwyd ateb amgen cynhwysfawr gennym yn lle argymhellion Williams, ac rwy'n falch iawn fod y Llywodraeth hon, am ei rhesymau ei hun yn ddiau, wedi dod i gasgliad tebyg - nid yn union yr un fath, ond casgliad tebyg. A phwrpas y ddadl heddiw yw denu ychydig mwy o fanylion ynglŷn â hynny, yn enwedig o ran sut y gallai'r gwahanol awdurdodau rhanbarthol weithio: ai awdurdodau wedi'u cyfuno ydynt, neu a oes ganddynt ryw fath o agenda gydweithredol? Mae'r Gweinidog wedi dweud yn glir iawn y gallai fod cydweithredu gorfodol. Wel, i mi, mae hynny'n ein symud ar hyd y llwybr tuag at awdurdodau cyfunol, felly mae angen i ni ddeall ychydig mwy o'r manylion sydd ynghlwm wrth hynny. Ond yn amlwg, beth bynnag y mae awdurdodau lleol yn mynd i'w wneud yng Nghymru, mae angen iddynt gael eu hariannu'n ddigonol i gyflawni eu hamcanion. Rwy'n meddwl bod pob un ohonom a oedd â diddordeb mewn llywodraeth leol neu a ddechreuodd ein bywydau gwleidyddol proffesiynol mewn llywodraeth leol yn hynod o bryderus, mewn gwirionedd, nad yw llywodraeth leol dros gyfnod datganoli wedi cryfhau. Yn wir, mae wedi gwanhau, a chredaf fod hwnnw'n wendid cyffredinol y dylem i gyd bryderu yn ei gylch. Ni ddechreuodd y gwanhau mewn llywodraeth leol gyda datganoli; mae'n dyddio'n ôl i'r 1980au a phenderfyniad pendant y Llywodraeth Geidwadol ar y pryd i dorri'n ôl ar lywodraeth leol, i gael gwared ar y pwerau a gwneud llywodraeth leol yn llai effeithiol - yn llai o her, yn wir, i'r Llywodraeth Geidwadol ganolog. Ond mae wedi gweithio, ar ôl datganoli, fel trefn sy'n dal llywodraeth leol yn ôl, ac yn arbennig yn ariannol, trefn nad yw'n caniatáu i lywodraeth leol wneud buddsoddiadau allweddol a bod yn ysgogiadau economaidd yn eu hardal fel y mae'r cynnig yn sôn. Yn yr ychydig flynyddoedd diwethaf o galedi yn arbennig, rydym wedi gweld pwysau eithafol ar lywodraeth leol. Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru fel yr oedd, a'r Llywodraeth bresennol, wedi gwneud popeth a all, rwy'n credu, i amddiffyn llywodraeth leol i ryw raddau, ac mae'r setliad llywodraeth leol eleni a'r gyllideb eleni, yn dilyn y cytundeb gyda Phlaid Cymru, yn un o'r rhai mwy priodol a llwyddiannus i lywodraeth leol. Yn sicr, mae llywodraeth leol yng ngorllewin Cymru yn ddiolchgar am setliad llawer gwell nag a welsom yn y gorffennol agos. Ond mae'r gostyngiadau yn ystod yr ychydig flynyddoedd diwethaf wedi disgyn yn anghymesur ar nifer o wasanaethau sydd o ddifrif yn cynnal lles ein poblogaethau lleol - mae llyfrgelloedd, gwasanaethau diwylliannol a gwasanaethau trafnidiaeth, yn arbennig yng ngorllewin Cymru, wedi gweld toriadau enfawr o rhwng 20 y cant a 50 y cant, yn amrywio o wasanaeth i wasanaeth. Mae pob awdurdod lleol yn sicr wedi ymateb i doriadau drwy fasnachu a threfnu contractau allanol, weithiau heb lawer o gefnogaeth, mae'n rhaid dweud, gan y poblogaethau lleol. Rydym yn deall pam y mae pob plaid mewn llywodraeth leol wedi cael ei gorfodi weithiau i archwilio ac edrych i weld sut y gallai hynny ddigwydd. Ond rwy'n gobeithio, gyda'r eglurder ynglŷn â dyfodol llywodraeth leol yng Nghymru, a'r syniadau a gyflwynir yng nghynigion newydd Ysgrifennydd y Cabinet a'r gyllideb eleni, y gallwn ddefnyddio'r cyfnod hwn o dawelwch cymharol i geisio ailsefydlu'r hyn yw llywodraeth leol yn y bôn - ei phriodoldeb a'r lefel orau o ddarparu gwasanaethau, a chryfhau cynghorau tref a chymuned weithiau, rwy'n meddwl, sydd â rhai pwerau cyffredinol gwych y gellid eu defnyddio'n greadigol iawn ar ran eu poblogaethau lleol. Yn ogystal â'r adolygiad o'r fformiwla y mae'r cynnig yn sôn amdano, rwy'n credu bod gennyf ddiddordeb mewn gwybod, yn benodol, wrth i ni symud ymlaen gyda'n pwerau ein hunain ar gyfer ein gweithdrefnau cyllidebol ein hunain yma - y Bil cyllid, yn y pen draw, a'r holl bwerau amrywio trethi yma - pa un a ellir adlewyrchu hynny yn yr hyn rydym yn ei roi i lywodraeth leol. Rydym wedi grymuso byrddau iechyd i gael cynlluniau ariannol a chyllidebol tair blynedd mewn deddfwriaeth a basiwyd gennym yn y Cynulliad diwethaf. A allwn yn awr rymuso llywodraeth leol hefyd i symud at gynlluniau ariannol tair blynedd? A allwn roi pwerau ehangach i lywodraeth leol wneud pethau sydd mewn gwirionedd yn haws i'w gwneud yn Lloegr nag yng Nghymru bellach, sy'n rhyfedd - er enghraifft, sefydlu eich cwmni ynni lleol eich hun? Cafodd cwmni Robin Hood Energy, a sefydlwyd gan ddinas Nottingham a chynghorau yn yr ardal honno, ei rymuso mewn gwirionedd gan Ddeddf Lleoliaeth 2011, yn ôl yr hyn a ddeallaf. Mae angen i ni edrych ar sut y gallai datganoli yng Nghymru ddarparu'r math hwnnw o ddatganoli yn ein hawdurdodau lleol hefyd. Byddai gennyf ddiddorddeb mawr mewn edrych ar arbrofion o gwmpas Bethesda, rwy'n credu, gydag Ynni Ogwen ac yn y blaen - lle y gellir chwyddo'r ddarpariaeth ynni leol gyda chymorth llywodraeth leol. Felly, bwriad y ddadl hon yn sicr yw taflu goleuni ar y sefyllfa bresennol ac i ddenu ychydig mwy o fanylion ynglŷn â'r hyn y mae'r Llywodraeth yn ei argymell, ond gadewch i ni fod yn glir: rhaid i ddatganoli yng Nghymru weithio law yn llaw â llywodraeth leol er mwyn cael y gefnogaeth ehangach i'n Cynulliad yn ogystal.