techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Llywydd, Cwmni Egino has been established to redevelop the former Trawsfynydd power station site. As stipulated in the company's remit letter, the requirements of the well-being of future generations Act will be integral to its assessment of all potential projects.
Welsh: Llywydd, mae Cwmni Egino wedi cael ei sefydlu i ailddatblygu cyn-safle gorsaf bŵer Trawsfynydd. Fel y nodir yn llythyr cylch gwaith y cwmni, bydd gofynion Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn rhan annatod o'i asesiad o bob prosiect posibl.
English: Thank you for that response, First Minister. Now, if the first people to leave the African continent 80,000 years ago had mined for uranium and developed nuclear energy, then we would be continuing to deal with the waste today, because thorium-230, which is found in the tailings of uranium works, has a half life of 80,000 years. Plutonium-239, possibly the most dangerous element to humanity, has a half life of 24,000 years. Mankind will have developed into a new species and we will be continuing to pay for the maintenance work in making nuclear waste produced today safe. If we're producing this waste, isn't it our responsibility to deal with it, rather than leaving 140 tonnes of radioactive waste, the largest store in the world, to stand in Sellafield in Cumbria? And would you be happy to have a nuclear power station and waste centre here in Cardiff?
Welsh: Diolch am yr ateb hynny, Brif Weinidog. Pe bai'r bobl gyntaf ddaru adael cyfandir Affrica 80,000 o flynyddoedd yn ôl wedi cloddio am wraniwm a datblygu ynni niwclear, yna mi fyddem ni'n parhau i ddelio efo'r gwastraff heddiw, oherwydd mae gan thoriwm-230, sydd i'w ganfod yn tailings y gweithfeydd wraniwm, hanner bywyd o 80,000 o flynyddoedd. Mae gan plwtoniwm-239, o bosib yr elfen fwyaf peryglus i ddynoliaeth, hanner bywyd o 24,000 o flynyddoedd. Bydd dynoliaeth wedi esblygu i fod yn species arall, a byddwn ni'n parhau i dalu am y gwaith cynnal a chadw i ddiogelu gwastraff niwclear sy'n cael ei gynhyrchu heddiw. Os mai ni sy'n cynhyrchu'r gwastraff yma, onid ein cyfrifoldeb ni ydy delio efo'r gwastraff, yn hytrach na gadael 140 tunnell o wastraff ymbelydrol, y storfa fwyaf yn y byd, i sefyll heb fodd i'w waredu, yn Sellafield Cumbria? Ac a fyddech chi'n hapus i gael atomfa a chanolfan wastraff yma yng Nghaerdydd?
English: Llywydd, the points that the Member raised are important. Of course, any possibilities for the future for the nuclear power industry will have to deal with the problems that arise with nuclear waste. But that isn't going to be a new problem for Trawsfynydd, is it? We've had a nuclear industry in Trawsfynydd for many years, so that problem has arisen previously - we're not creating a new problem through the possibilities that Cwmni Egino is discussing now in relation to that site. And there is more than one possibility that arises in the context of Trawsfynydd as well. I'm eager to see the plan to create the only medical isotope facility in the UK being established in Trawsfynydd. So, I'm not sure whether the Member is just against everything we're trying to do in Trawsfynydd in principle, or whether he is suggesting, as I see things, that the important thing is to think about the possibilities and about the people who live locally and to be careful as we move ahead with our ideas, but to work on the practical things that arise when you try to recreate possibilities on a site that has been used for nuclear power over many years already.
Welsh: Llywydd, mae'r pwyntiau y mae'r Aelod yn eu codi yn bwysig. Wrth gwrs, bydd yn rhaid i unrhyw bosibiliadau am y dyfodol i'r diwydiant niwclear ddelio â'r problemau sy'n codi gyda gwastraff niwclear. Ond dydy honno ddim yn mynd i fod yn broblem newydd i Drawsfynydd, onid yw hi? Rŷn ni wedi cael diwydiant niwclear yn Nhrawsfynydd am flynyddoedd, so mae'r broblem honno wedi codi yn barod - dŷn ni ddim yn creu problem newydd drwy'r posibiliadau y mae Cwmni Egino yn eu trafod nawr am y safle. Ac mae mwy nag un posibiliad yn codi yng nghyd-destun Trawsfynydd hefyd. Dwi'n awyddus i weld y cynllun i greu cyfleuster isotopau meddygol - yr unig un yn y Deyrnas Unedig - yn cael ei sefydlu yn Nhrawsfynydd. So, dwi ddim yn siŵr a yw'r Aelod jest yn erbyn popeth rŷn ni'n trio'i wneud yn Nhrawsfynydd mewn egwyddor, neu a yw e'n awgrymu, fel dwi'n gweld pethau, mai'r peth pwysig yw meddwl am y posibiliadau, am bobl sy'n byw yn yr ardal, i fod yn ofalus pan fyddwn ni'n symud ymlaen â'n syniadau, ond i weithio ar y pethau ymarferol sy'n codi pan fyddwch chi'n trio ail-greu posibiliadau ar safle sydd wedi cael ei defnyddio ar gyfer pŵer niwclear dros y blynyddoedd yn barod.
English: On a much lighter note of optimism, I would like to agree with the core aims of Cwmni Egino, to help exploit the economic benefits of small modular reactors and associated technologies at Trawsfynydd. Now, you may be aware, First Minister, that I have been sceptical about the progress on this. It was announced on 30 September 2020, and yet, practical milestone targets were not immediately set. And then we had to wait a further 18 months before a long-term chief executive, Alan Raymant, was appointed. However, I'm sure, First Minister, that you will join with me in applauding his aim of making Trawsfynydd the first small modular reactor site in the UK. As the chief executive has said himself, this is boosted by having both the UK and Welsh Governments backing nuclear in north-west Wales. Costs and funding are key, and have been the Achilles's heel of previous projects in Wales. The UK Government has introduced the Nuclear Energy (Financing) Act 2022 and Great British Nuclear, which can help with finance, but can you outline, First Minister, what financial incentives the Welsh Government and Cwmni Egino are considering making available to help ensure that an SMR certainly gets off the ground in Trawsfynydd? Diolch.
Welsh: Ar nodyn llawer ysgafnach o optimistiaeth, hoffwn gytuno â nodau craidd Cwmni Egino, sef helpu i fanteisio ar fuddion economaidd adweithyddion modiwlaidd bach a thechnolegau cysylltiedig yn Nhrawsfynydd. Nawr, efallai eich bod yn ymwybodol, Prif Weinidog, fy mod wedi bod yn amheus ynghylch cynnydd hyn. Fe'i cyhoeddwyd ar 30 Medi 2020, ac eto, ni osodwyd targedau cerrig milltir ymarferol ar unwaith. Ac yna bu'n rhaid i ni aros 18 mis arall cyn i brif weithredwr hirdymor, Alan Raymant, gael ei benodi. Fodd bynnag, rwy'n siŵr, Prif Weinidog, y byddwch chi'n ymuno â mi i gymeradwyo ei nod o sicrhau mai Trawsfynydd yw'r safle adweithydd modiwlaidd bach cyntaf yn y DU. Fel y mae'r prif weithredwr wedi dweud ei hun, mae hyn yn cael hwb drwy gael Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru i gefnogi niwclear yng ngogledd-orllewin Cymru. Mae costau a chyllid yn allweddol, ac maen nhw wedi bod yn rhan o brosiectau blaenorol yng Nghymru. Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno Deddf Ynni Niwclear (Ariannu) 2022 a Great British Nuclear, a all helpu gyda chyllid, ond a wnewch chi amlinellu, Prif Weinidog, pa gymhellion ariannol y mae Llywodraeth Cymru a Chwmni Egino yn ystyried eu darparu i helpu i sicrhau y bydd gwaith yn dechrau ar adweithydd modiwlaidd bach yn Nhrawsfynydd? Diolch.
English: First Minister, nuclear is a small part of our energy-generation prospect in Wales. With our natural resources, we can offer great potential to generate renewable energy from wind, wave and tide. With that in mind, First Minister, would you agree with me how very disappointing it was to see only four projects from Wales finding success in the latest UK Government Contracts for Difference funding round, and, of those four, only one successful tidal stream project?
Welsh: Prif Weinidog, mae niwclear yn rhan fach o'n rhagolygon o ran cynhyrchu ynni yng Nghymru. Gyda'n hadnoddau naturiol, gallwn gynnig potensial mawr i gynhyrchu ynni adnewyddadwy o wynt, tonnau a llanw. Gyda hynny mewn golwg, Prif Weinidog, a fyddech yn cytuno â mi mor siomedig oedd gweld dim ond pedwar prosiect o Gymru yn llwyddo yng nghylch ariannu diweddaraf Contractau ar gyfer Gwahaniaeth Llywodraeth y DU, ac, o'r pedwar, dim ond un prosiect ffrwd llanw llwyddiannus?
English: Well, Llywydd, I very much agree with all parts of Joyce Watson's supplementary question. I entirely agree myself that the major contributor to Wales's energy future should be renewable energy and making use of all the fantastic natural resources that Wales has at our disposal. And it was disappointing, earlier this month, when the UK Government announced the outcome of its Contracts for Difference round 4, that Wales had only four projects confirmed in that bidding round. Twenty-four for Scotland, far, far more for England, and only four here in Wales. And as Joyce Watson says, of the four that were approved, only one was in marine technology, the other three were in established technologies. We welcomed the fact that the UK Government was going to provide some additional funding in this space, but £20 million was never going to be enough to do the things that we need to see here in Wales. I'm glad, of course, that one tidal stream project was successful, up at Morlais, but we know that there were other projects in that innovative space that would create the renewable energy of the future. We will work with the Department for Business, Energy and Industrial Strategy, following the announcement, to see why those other projects were not funded in the way we would want to have seen and to urge the UK Government to invest more in this space, because we will get far more back for that investment and far more quickly than some of the failed projects that they've invested in with no return in the past.
Welsh: Wel, Llywydd, rwy'n cytuno'n llwyr â phob rhan o gwestiwn atodol Joyce Watson. Rwy'n cytuno'n llwyr fy hun mai ynni adnewyddadwy ddylai fod y prif gyfrannwr at ddyfodol ynni Cymru, ynghyd â defnyddio'r holl adnoddau naturiol gwych sydd ar gael i ni yng Nghymru. Ac yr oedd yn siomedig clywed, yn gynharach y mis hwn, pan gyhoeddodd Llywodraeth y DU ganlyniad rownd 4 ei Chontractau ar gyfer Gwahaniaeth, mai dim ond pedwar prosiect a gadarnhawyd yng Nghymru yn y cylch ceisiadau hwnnw. Pedwar ar hugain i'r Alban, llawer mwy i Loegr, a dim ond pedwar yma yng Nghymru. Ac fel y dywed Joyce Watson, o'r pedwar a gymeradwywyd, dim ond un oedd yn ymwneud â thechnoleg forol, yr oedd y tri arall mewn technolegau sefydledig. Roeddem yn croesawu'r ffaith bod Llywodraeth y DU yn mynd i ddarparu rhywfaint o arian ychwanegol yn y maes hwn, ond nid oedd £20 miliwn byth yn mynd i fod yn ddigon i wneud y pethau y mae angen i ni eu gweld yma yng Nghymru. Rwyf yn falch, wrth gwrs, fod un prosiect ffrwd llanw wedi bod yn llwyddiannus, i fyny ym Morlais, ond gwyddom fod prosiectau eraill yn y maes arloesol hwnnw a fyddai'n creu ynni adnewyddadwy'r dyfodol. Byddwn yn gweithio gyda'r Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol, yn dilyn y cyhoeddiad, i weld pam na chafodd y prosiectau eraill hynny eu hariannu yn y ffordd y byddem ni eisiau ei gweld ac annog Llywodraeth y DU i fuddsoddi mwy yn y maes hwn, oherwydd byddwn yn cael llawer mwy yn ôl yn sgil y buddsoddiad hwnnw ac yn llawer cyflymach na rhai o'r prosiectau aflwyddiannus y maen nhw wedi buddsoddi ynddyn nhw heb unrhyw elw yn y gorffennol.
English: Thank you, Presiding Officer. Could I comment on the First Minister's tie? Looking very loud today, with a knot at the top of it, which isn't usual for the First Minister, in fairness. Perhaps it's the end-of-term feeling that he has. [ Laughter.] I'd just like to ask the First Minister, if I may, on NHS waiting times. If we were standing here this time last year, the two-year-wait figure for people in the Welsh NHS would have been 7,600. Today that two-year figure stands at nearly 70,000 people waiting. We need to give people hope that they can progress off a waiting list and through the NHS back into some sort of normality in their lives. People aren't on waiting lists because they choose to be there, they're waiting for medical procedures, First Minister. So, can you give that hope as we go into the summer recess that these numbers will start to come down and we won't be standing here this time next year talking in similar terms?
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. A gaf i wneud sylw ar dei'r Prif Weinidog? Mae'n edrych yn llachar iawn heddiw, gyda chwlwm ar y top, anarferol i'r Prif Weinidog, a bod yn deg. Efallai mai rhyw deimlad diwedd tymor sydd ganddo. [ Chwerthin.] Hoffwn ofyn i'r Prif Weinidog, os caf i, am amseroedd aros y GIG. Pe baem yn sefyll yma yr adeg hon y llynedd, y ffigur aros dwy flynedd ar gyfer pobl yn y GIG yng Nghymru fyddai 7,600. Heddiw, mae'r ffigur dwy flynedd hwnnw bron yn 70,000 o bobl yn aros. Mae angen i ni roi gobaith i bobl y gallan nhw symud ymlaen oddi ar restr aros a thrwy'r GIG yn ôl i ryw fath o normalrwydd yn eu bywydau. Nid yw pobl ar restrau aros oherwydd eu bod yn dewis bod yno, maen nhw'n aros am driniaethau meddygol, Prif Weinidog. Felly, a allwch chi roi'r gobaith hwnnw wrth i ni fynd tuag at doriad yr haf y bydd y niferoedd hyn yn dechrau gostwng ac na fyddwn yn sefyll yma yr adeg hon y flwyddyn nesaf yn siarad mewn termau tebyg?
English: Thank you for the explanation on the tie, First Minister. It's always good to have a bit of good news in this Chamber. But there is another way, because as we've seen in England with two-year waits, those figures peaked at 23,000 waiting two years or more out of a population of 57 million; they now stand at 12,000, or just over 12,000. I accept the pressures on the NHS and staff in particular after what has been a very challenging two to two and a half years, and the continued incidences of COVID and the effect that has on the workforce, but, clearly, if one part of the United Kingdom with a very large population can pull those two-year waits down, yet regrettably here in Wales, where we have a population of 3 million, we're seeing just under 70,000 people waiting, why hasn't the Welsh Government adopted the surgical hub model that the Royal College of Surgeons have talked about, which clearly has worked in England, where there are 91 centres? More are required, I accept that, but the figures don't lie, First Minister. Their numbers are coming down, ours are going up. As I said, we need to offer people hope. So, can you give us a map out of the despair that many people feel at the moment of being stuck on this waiting list that just seems to go in one direction?
Welsh: Diolch i chi am yr esboniad ynghylch y tei, Prif Weinidog. Mae bob amser yn dda cael ychydig o newyddion da yn y Siambr hon. Ond mae ffordd arall, oherwydd fel yr ydym ni wedi gweld yn Lloegr gydag arosiadau dwy flynedd, uchafbwynt y ffigurau hynny oedd 23,000 yn aros dwy flynedd neu fwy allan o boblogaeth o 57 miliwn; maen nhw bellach yn 12,000, neu ychydig dros 12,000. Rwy'n derbyn bod pwysau ar y GIG ac ar staff yn arbennig ar ôl yr hyn a fu'n ddwy i ddwy flynedd a hanner heriol iawn, a'r achosion parhaus o COVID a'r effaith a gaiff hynny ar y gweithlu, ond, yn amlwg, os gall un rhan o'r Deyrnas Unedig sydd â phoblogaeth fawr iawn ostwng yr arosiadau dwy flynedd hynny, ac eto, yn anffodus yma yng Nghymru, lle mae gennym boblogaeth o 3 miliwn, rydym yn gweld ychydig o dan 70,000 o bobl yn aros, pam nad yw Llywodraeth Cymru wedi mabwysiadu'r model canolfan lawfeddygol y mae Coleg Brenhinol y Llawfeddygon wedi sôn amdano, sy'n amlwg wedi gweithio yn Lloegr, lle mae 91 o ganolfannau? Mae angen mwy, rwy'n derbyn hynny, ond nid yw'r ffigurau'n dweud celwydd, Prif Weinidog. Mae eu niferoedd nhw yn gostwng, mae ein niferoedd ni yn codi. Fel y dywedais i, mae angen i ni gynnig gobaith i bobl. Felly, a allwch chi roi map i ddangos i ni y ffordd allan o'r anobaith y mae llawer o bobl yn ei deimlo ar hyn o bryd o fod yn sownd ar y rhestr aros hon sydd, i bob golwg, yn mynd i un cyfeiriad?
English: Llywydd, it was the leader of the opposition who opened his first question by referring to waiting times in England, not me; he was the person who introduced that in his original question. And I'll tell him this: if you want to ask people outside this Chamber whether they would prefer to be living under a Labour Government here in Wales or the shambles of his party in England, he'll get the answer, and it won't take people long to give it to him either. I don't need the membership application form - [ Interruption.] - I don't need the membership application form in order to find out what people in your party think of one another, because I can read it in any newspaper any single day. Ferrets in a sack are unlikely to come up with a plan for the NHS anywhere in the United Kingdom. The planned programme, the programme for planned operations in the Welsh NHS, has been published. It has a year-by-year set of - [ Interruption.] Llywydd, I'm not going to indulge him on that.
Welsh: Llywydd, arweinydd yr wrthblaid a ddechreuodd ei gwestiwn cyntaf drwy gyfeirio at amseroedd aros yn Lloegr, nid fi; ef oedd y person a gyflwynodd hynny yn ei gwestiwn gwreiddiol. A dywedaf hyn wrtho: os ydych chi eisiau gofyn i bobl y tu allan i'r Siambr hon a fyddai'n well ganddyn nhw fyw o dan Lywodraeth Lafur yma yng Nghymru neu yng nghanol llanastr ei blaid yn Lloegr, fe gaiff yr ateb, ac ni fydd yn cymryd llawer o amser i bobl ei roi iddo ychwaith. Nid oes angen y ffurflen gais aelodaeth arnaf - [ Torri ar draws.] - Nid oes angen y ffurflen gais aelodaeth arnaf er mwyn canfod beth mae pobl yn eich plaid yn ei feddwl o'i gilydd, oherwydd gallaf ei ddarllen mewn unrhyw bapur newydd unrhyw ddiwrnod. Mae'n annhebygol y bydd ffuredau mewn sach yn llunio cynllun ar gyfer y GIG yn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Mae'r rhaglen gynllunio, y rhaglen ar gyfer llawdriniaethau wedi'u cynllunio yn y GIG yng Nghymru, wedi'i chyhoeddi. Mae ganddi gyfres fesul blwyddyn o - [ Torri ar draws.] Llywydd, nid wyf yn mynd i ildio iddo ar hynna.
English: I think the First Minister can respond to the question now before we move on.
Welsh: Rwy'n credu y gall y Prif Weinidog ymateb i'r cwestiwn yn awr cyn i ni symud ymlaen.
English: Let me just tell the Member again: if he hasn't had the chance to read it because he's been too busy reading manifestos of people seeking to lead his party, we can supply him with a copy. It sets out a year-by-year sequence of ways in which waiting times in Wales will be addressed to the same timetable as his party has set for England. That's our ambition and we wish we could do more and we could do it faster.
Welsh: Gadewch i mi ddweud wrth yr Aelod eto: os nad yw wedi cael cyfle i'w ddarllen oherwydd ei fod wedi bod yn rhy brysur yn darllen maniffestos pobl sy'n ceisio arwain ei blaid, gallwn roi copi iddo. Mae'n nodi cyfres o ffyrdd fesul blwyddyn i fynd i'r afael ag amseroedd aros yng Nghymru yn dilyn yr un amserlen ag y mae ei blaid wedi'i phennu ar gyfer Lloegr. Dyna yw ein huchelgais a dymunwn y gallem wneud mwy a hynny'n gyflymach.
English: Thank you very much, Llywydd. The first census results have been published; they're headline figures so far. The population is reducing in many areas - Ceredigion seeing the greatest decrease at almost 6 per cent. There is a suggestion that the population is also growing older, which emphasises the need to keep hold of our young people, and that means making them want to stay here in Wales. Now, does the First Minister agree that the Welsh Government's plan for young people needs to look at far more than simply jobs, it needs to include all aspects of the needs of young people - housing, environment, resources, vibrant communities - and that's how you encourage young people to decide to live and prosper here in Wales?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Llywydd. Mae canlyniadau cyntaf y cyfrifiad wedi cael eu cyhoeddi; ffigurau pennawd hyd yma. Mae'r boblogaeth yn lleihau mewn sawl ardal - Ceredigion yn gweld y cwymp mwyaf o bron i 6 y cant. Mae yna awgrym o boblogaeth yn heneiddio hefyd, sy'n pwysleisio'r angen i ddal gafael ar ein pobl ifanc ni, ac mae hynny'n golygu gwneud iddyn nhw fod eisiau aros yma yng Nghymru. Rŵan, ydy'r Prif Weinidog yn cytuno bod angen i gynllun Llywodraeth Cymru ar gyfer pobl ifanc edrych ar lawer mwy na chynnig swyddi yn unig, i gynnwys pob agwedd ar anghenion pobl ifanc - tai, amgylchedd, adnoddau, cymunedau llawn bywyd - ac mai dyna sut mae eu hannog nhw i benderfynu byw a ffynnu yma yng Nghymru?
English: Thank you for that question, of course, and I have seen the census results that have been published. There is a lot more information to draw out of those figures over the coming months. One of the reasons why I and Adam Price stood together in a press conference last week to set out the plan that we have on homes for people in rural areas was to try and create possibilities for the future for young people who want to live in the communities where they were born, and to stay there and to work there and to raise their children and, of course, to have somewhere to live. And through everything that we're doing, we do want to create opportunities where people who want to remain in local communities can do so successfully. The figures show that it's important for us to do more than that in order to attract people to Wales to be part of our future here, and that will be an important thing for us in the future as well.
Welsh: Diolch am y cwestiwn, wrth gwrs, a dwi wedi gweld canlyniadau'r sensws sydd wedi dod mas ar hyn o bryd. Mae lot mwy o wybodaeth i'w dynnu mas o'r ffigurau dros y misoedd sydd i ddod. Un o'r rhesymau pam roeddwn i ac Adam Price wedi sefyll gyda'n gilydd yng nghynhadledd y wasg yr wythnos diwethaf i setio mas y cynllun sydd gyda ni ar gartrefi i bobl yng nghefn gwlad oedd i drial creu posibiliadau am y dyfodol i bobl ifanc sydd eisiau byw yn y cymunedau lle roedden nhw wedi cael eu geni, ac i aros yno i weithio, i godi eu plant ac, wrth gwrs, i gael rhywle i fyw. A thrwy bopeth rŷn ni yn gwneud, wrth gwrs rŷn ni eisiau creu cyfleon lle mae pobl sydd eisiau aros yn y cymunedau lleol yn gallu gwneud hwnna, a gallu gwneud hwnna'n llwyddiannus. Mae'r ffigurau'n dangos ei fod yn bwysig inni wneud mwy na hynny i dynnu pobl i mewn i Gymru sy'n fodlon bod yn rhan o'n dyfodol ni yma, a bydd hwnna'n rhywbeth pwysig i ni yn y dyfodol hefyd.