English: Yes. I think that's a very important point - that these are the minimum figures; these are 'at least'. Because I think we all know that there's a huge issue about self-identification as a carer, and that is one of the things that the Welsh Government is trying to do - to try to get more people to identify themselves as carers, and then maybe we'd be able to give more help. Obviously, there's the key issue that you raise also of young carers. The critical importance of this agenda was recently raised on 16 May, in the debate about young adult carers in this Senedd. Because I know this is something that has been debated here, and has been debated here for many years. It is obviously vital that we remember that caring can take place at any age, not just as an adult. So, one bit of progress - we are already responding to the calls from young carers for a national young carers ID card. And officials are meeting with local authorities, with a very constructive discussion, actually, just yesterday, to discuss how we would make this national card a reality. I met a group of young carers last week, and they reiterated how important the support groups are that Jayne Bryant referred to, where they can talk with people in a similar situation to themselves, and share some of the issues that they are coping with. Securing recognition of all carers, I think, is absolutely critical - as Bethan said. We want individuals to access the right kinds of care and support in a way that meets their requirements and at the right time. And so it's therefore really important that we do help people recognise when they become carers, because, as Jayne Bryant has already said, our social services and well-being Act, which came into force in 2016, gives all carers an equal right to support, the same as the person they care for. Later this year we'll be launching a new information campaign, initially focusing on the rights of older people, and then following with a strong emphasis on the rights of carers and of young carers. So, that's something we'll be doing later this year. But, of course, legislation won't do things by itself. In November 2017, we published our three national priorities for carers. These were developed in co-production with many stakeholders, including carers organisations and the wider third sector, and those three priorities are: supporting life alongside caring, which is so important, and particularly important for all those people who are caring, that they do have a life of their own where they can do things that they want to do, and is really very key in recognising that, in order to cope, you do need the other things in life as well; the second priority is identifying and recognising carers; and the third is providing information, advice and assistance to carers. Our three national priorities for carers are not just for adults or parents of children with care and support needs, or older carers, but also for young carers. I recently met with members of the carers ministerial advisory group, created in 2018, which includes leading representatives of carers organisations in the third sector. I set out my thinking about how we can take our strategic policy and national priorities for carers forward into 2020-21 and beyond. So, following consideration of the National Assembly Health, Social Care and Sport Committee's inquiry report into the social services and well-being Act and its impact on carers, after we've had an opportunity to consider that, I'm planning a new strategic action plan, and I want this plan to clearly set out the key drivers and actions we will need, how we can all work together as Welsh Government, statutory authorities, health boards, commissioners, Social Care Wales, carers organisations and others to deliver a real impact in carers' lives. I certainly take on board what Jayne Bryant said about the importance of the carers allowance and when it stops, and the influence the Welsh Government can try to bring on the Westminster Government. It's also vital that carers have a break from their caring role to recharge, and the importance and benefits of respite are certainly recognised in one of our three national priorities - supporting life alongside caring. Respite provision of whatever form, not just the traditional overnight stay in a care home for the person with care needs, is important for individuals and carers, and young carers must also be able to access such services. As part of the remit of the carers -
Welsh: Ie. Rwy'n credu bod hwnnw'n bwynt pwysig iawn - mai'r ffigurau isaf yw'r rhain; dyma'r 'o leiaf'. Oherwydd rwy'n credu ein bod i gyd yn gwybod bod problem enfawr o ran tuedd gofalwyr i beidio â gweld eu hunain fel gofalwyr, a dyna un o'r pethau y mae Llywodraeth Cymru'n ceisio ei wneud - ceisio cael mwy o bobl i weld eu hunain fel gofalwyr, ac yna efallai y gallem roi mwy o gymorth. Yn amlwg, mae gennych y mater allweddol a godwch hefyd ynglŷn â gofalwyr ifanc. Nodwyd pwysigrwydd hanfodol yr agenda hon yn ddiweddar ar 16 Mai, yn y ddadl ynghylch oedolion ifanc sy'n ofalwyr yn y Senedd hon. Oherwydd rwy'n gwybod bod hyn yn rhywbeth a drafodwyd yma, ac mae wedi cael ei drafod yma ers blynyddoedd lawer. Mae'n amlwg yn hanfodol ein bod yn cofio y gall gofalu ddigwydd ar unrhyw oedran, nid fel oedolyn yn unig. Felly, ychydig bach o gynnydd - rydym eisoes yn ymateb i'r galwadau gan ofalwyr ifanc am gerdyn adnabod cenedlaethol i ofalwyr ifanc. Ac mae swyddogion yn cyfarfod ag awdurdodau lleol, gyda thrafodaeth adeiladol iawn mewn gwirionedd, ddoe diwethaf, i drafod sut y byddem yn gweithredu'r cerdyn cenedlaethol hwn. Cyfarfûm â grŵp o ofalwyr ifanc yr wythnos diwethaf, ac roeddent yn ailadrodd pa mor bwysig yw'r grwpiau cymorth y cyfeiriodd Jayne Bryant atynt, lle gallant siarad â phobl mewn sefyllfa debyg iddynt hwy eu hunain, a rhannu rhai o'r materion y maent yn ymdopi â hwy. Mae sicrhau cydnabyddiaeth i bob gofalwr yn gwbl hanfodol yn fy marn i - fel y dywedodd Bethan. Rydym am i unigolion allu cael y mathau cywir o ofal a chymorth mewn ffordd sy'n bodloni eu gofynion ac ar yr adeg iawn. Ac felly mae'n bwysig iawn ein bod yn helpu pobl i sylweddoli pan fyddant yn dod yn ofalwyr, oherwydd, fel y mae Jayne Bryant eisoes wedi dweud, mae ein Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant, a ddaeth i rym yn 2016, yn rhoi hawl gyfartal i bob gofalwr gael cymorth, yr un fath â'r person y maent yn gofalu amdanynt. Yn ddiweddarach eleni, byddwn yn lansio ymgyrch wybodaeth newydd, a fydd yn canolbwyntio'n gyntaf ar hawliau pobl hŷn, ac yna'n dilyn gyda phwyslais cryf ar hawliau gofalwyr a gofalwyr ifanc. Felly, mae hynny'n rhywbeth y byddwn yn ei wneud yn ddiweddarach eleni. Ond wrth gwrs, ni fydd deddfwriaeth yn gwneud pethau ar ei phen ei hun. Ym mis Tachwedd 2017, cyhoeddwyd ein tair blaenoriaeth genedlaethol ar gyfer gofalwyr. Cafodd y rhain eu datblygu mewn cyd-gynhyrchiad â llawer o randdeiliaid, gan gynnwys sefydliadau gofalwyr a'r trydydd sector yn ehangach, a'r tair blaenoriaeth yw: cefnogi bywyd ochr yn ochr â gofalu, sydd mor bwysig, ac mae'n arbennig o bwysig i'r holl bobl sy'n gofalu gael eu bywydau eu hunain lle gallant wneud pethau y maent am eu gwneud, ac mae'n allweddol iawn i gydnabod bod angen y pethau eraill mewn bywyd arnoch hefyd er mwyn gallu ymdopi; yr ail flaenoriaeth yw adnabod a chydnabod gofalwyr; a'r trydydd yw darparu gwybodaeth, cyngor a chymorth i ofalwyr. Mae ein tair blaenoriaeth genedlaethol i ofalwyr ar gyfer oedolion neu rieni plant sydd ag anghenion gofal a chymorth, neu ofalwyr hŷn, ac ar gyfer gofalwyr ifanc hefyd. Cyfarfûm yn ddiweddar ag aelodau o grŵp cynghori'r Gweinidog ar ofalwyr, a grëwyd yn 2018, ac sy'n cynnwys cynrychiolwyr blaenllaw o sefydliadau gofalwyr yn y trydydd sector. Rwyf wedi amlinellu fy syniadau ynglŷn â sut y gallwn fwrw ymlaen â'n polisi strategol a'n blaenoriaethau cenedlaethol ar gyfer gofalwyr hyd at 2020-21 a thu hwnt. Felly, ar ôl ystyried adroddiad ymchwiliad Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon y Cynulliad Cenedlaethol i'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant a'i heffaith ar ofalwyr, ar ôl i ni gael cyfle i ystyried hynny, rwy'n cynllunio cynllun gweithredu strategol newydd, ac rwyf am i'r cynllun hwn nodi'n glir yr ysgogiadau a'r camau gweithredu allweddol y bydd eu hangen arnom, sut y gall pawb ohonom weithio gyda'n gilydd fel Llywodraeth Cymru, awdurdodau statudol, byrddau iechyd, comisiynwyr, Gofal Cymdeithasol Cymru, sefydliadau gofalwyr ac eraill i sicrhau effaith wirioneddol ym mywydau gofalwyr. Rwy'n sicr yn derbyn yr hyn a ddywedodd Jayne Bryant am bwysigrwydd y lwfans gofalwyr a phryd y daw i ben, a'r modd y gall Llywodraeth Cymru geisio dylanwadu ar Lywodraeth San Steffan. Mae hefyd yn hanfodol fod gofalwyr yn cael seibiant o'u rôl gofalu i gael eu cefn atynt, ac mae pwysigrwydd a manteision seibiant yn sicr yn cael eu cydnabod yn un o'n tair blaenoriaeth genedlaethol - cefnogi bywyd ochr yn ochr â gofalu. Mae darparu seibiant ar ba ffurf bynnag, nid yn unig yr arhosiad dros nos draddodiadol mewn cartref gofal i'r person sydd ag anghenion gofal, yn bwysig i unigolion a gofalwyr, a rhaid i ofalwyr ifanc allu manteisio ar wasanaethau o'r fath hefyd. Fel rhan o gylch gwaith y gofalwyr -