English: The draft budget is being set in some of the most challenging of times in recent memory for Welsh Government, and I welcome the way in which Welsh Government has continued to provide support throughout the cost-of-living crisis to those most in need, in spite of too often being handcuffed by Westminster. To be consistent, I'm going to make a plea for highway resilience funding to be put back in place for councils to be able to maintain our network. We cannot continue to fund new designated routes or roads when we need to maintain our existing network of roads, pavements and bridges that are deteriorating rapidly. They're also used for active travel, for walking, cycling, buses, as well as motor vehicles. We must be honest about the reality the Senedd is facing, the reality our local authorities are facing, and the reality our residents are facing. Twelve years of austerity has withered the fabric of this country, making Wales and the UK poorer, impacting on public services, health, transport, housing, welfare, local authority budgets, arts and culture. All were led like lambs to the slaughter, all to be sacrificed on the altar of austerity. This, we were told by Westminster, was a price worth paying in order to restore economic credibility. The Tory Government waxed lyrical about how their scorched earth policy to the building blocks of our society would succeed in bringing down the debt, except it catastrophically failed, even by their own measures. Debt as a percentage of gross domestic product is now at its highest rate for more than 60 years. The results of the last 12 years are impossible to escape: the worst fall in living standards since records began; real-term wage cuts for workers, the NHS on the brink, and a demoralised public sector workforce; a housing market completely out of control; and more food banks than branches of McDonalds. It is truly worthy of eternal shame and one only sustained by divide-and-rule tactics, designed to put worker against worker, industry against industry, and person against person. But, in the face of that, we must take hope from the rising unity of workers and unions across this country, forced into strike action to defend their pay and working conditions. The UK Government completely and utterly squandered its years of low interest rates. Instead of cutting, they could and should have invested in those building blocks - in a nationalised public transport network, in new social housing, in properly funded public services, and in a green new deal. It is economically illiterate to do otherwise. Many forms of public spending end up returning far more economic value than they initially cost. Metaphorically speaking, the UK Government had the chance to fix the roof while the sun was shining. Instead, they simply ripped up even more tiles. We have to be honest here in Wales about too often being unable to have made those investments ourselves. Comparatively speaking, we essentially have no substantial ability to borrow to invest because of Westminster-imposed borrowing restrictions. From refusing to provide Wales with a penny of HS2 funding to threatening to overrule the Welsh Government on trade union legislation, in this Chamber we have first-hand experience of the way in which Wales is shortchanged by a UK Government who seem to have no problem whatsoever with undermining the union. Unlike the UK Government, who made a choice not to borrow to invest, the Welsh Government is all too often restricted from even having that choice. The fact is that without prudential borrowing powers Wales will continue to fall behind, and we will continue to be hamstrung in our own ability to invest in the future of our nation. So, it's no good us simply hoping for a change of Government in Westminster; we must embrace every opportunity we have here in Wales to lead, but we need the tools to be able to lead properly, and that is why prudential borrowing is so important. In that regard, I hope that, moving forward, we can use the budget-setting process as a platform on which to build a cross-party Senedd campaign for Welsh prudential borrowing powers, alongside an updated Welsh Government case for those powers. And I want Wales to maximise its ability to craft our own unique future, led by a Government with the financial power to make transformational change that improves living standards for all, and let's build a greener, fairer Wales that is fit for the challenges of our future. Diolch.
Welsh: Mae'r gyllideb ddrafft yn cael ei llunio mewn cyfnod sydd gyda'r mwyaf heriol mewn cof diweddar i Lywodraeth Cymru, ac rwy'n croesawu'r ffordd mae Llywodraeth Cymru wedi parhau i ddarparu cymorth drwy gydol yr argyfwng costau byw i'r rhai sydd fwyaf anghenus, er gwaethaf bod yn hualau San Steffan yn rhy aml. I fod yn gyson, rydw i'n mynd i wneud apêl am adsefydlu cyllid cydnerthedd priffyrdd i gynghorau allu cynnal ein rhwydwaith. Ni allwn ni barhau i ariannu llwybrau neu ffyrdd dynodedig newydd pan fydd angen i ni gynnal ein rhwydwaith presennol o ffyrdd, palmentydd a phontydd sy'n dirywio'n gyflym. Maen nhw hefyd yn cael eu defnyddio ar gyfer teithio llesol, ar gyfer cerdded, beicio, bysiau, yn ogystal â cherbydau modur. Mae'n rhaid i ni fod yn onest am y realiti mae'r Senedd yn ei wynebu, y realiti mae ein hawdurdodau lleol yn ei wynebu, a'r realiti y mae ein trigolion yn ei wynebu. Mae 22 mlynedd o gyni wedi gwanhau gwead y wlad hon, gan wneud Cymru a'r DU yn dlotach, gan effeithio ar wasanaethau cyhoeddus, iechyd, trafnidiaeth, tai, lles, cyllidebau awdurdodau lleol, y celfyddydau a diwylliant. Arweiniwyd pob un fel ŵyn i'r lladdfa, pob un i'w aberthu ar allor cyni. Roedd hyn, dywedwyd wrthym ni gan San Steffan, yn bris gwerth ei dalu er mwyn adfer hygrededd economaidd. Roedd y Llywodraeth Dorïaidd yn telynegu am sut y byddai eu polisi gwastrodi i sylfeini ein cymdeithas yn llwyddo i ddod â'r ddyled i lawr, heblaw iddo fethu'n drychinebus, hyd yn oed wrth eu mesurau eu hunain. Mae dyled fel canran o gynnyrch mewnwladol crynswth bellach ar ei gyfradd uchaf ers dros 60 mlynedd. Mae'n amhosib dianc o ganlyniadau'r 12 mlynedd diwethaf: y cwymp gwaethaf mewn safonau byw ers i gofnodion ddechrau; toriadau cyflog real i weithwyr, y GIG ar ymyl y dibyn, a gweithlu sector cyhoeddus digalon; marchnad dai allan o reolaeth yn llwyr; a mwy o fanciau bwyd na changhennau o McDonalds. Mae'n wirioneddol deilwng o gywilydd tragwyddol ac yn cael ei gynnal un yn unig gan dactegau rhannu a rheoli, a gynlluniwyd i roi gweithiwr yn erbyn gweithiwr, diwydiant yn erbyn diwydiant, a pherson yn erbyn person. Ond, yn wyneb hynny, mae'n rhaid i ni weld gobaith o undod cynyddol gweithwyr ac undebau ledled y wlad hon, wedi eu gorfodi i streicio i amddiffyn eu tâl a'u hamodau gwaith. Fe wnaeth Llywodraeth y DU wastraffu ei blynyddoedd o gyfraddau llog isel yn gyfan gwbl ac yn llwyr. Yn hytrach na thorri, gallent a dylent fod wedi buddsoddi yn y sylfeini hynny - mewn rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus wedi'i wladoli, mewn tai cymdeithasol newydd, mewn gwasanaethau cyhoeddus sydd wedi'u hariannu'n iawn, ac mewn bargen newydd werdd. Mae'n anllythrennog economaidd i wneud fel arall. Mae sawl math o wariant cyhoeddus yn dychwelyd llawer mwy o werth economaidd yn y pen draw nag y maen nhw'n ei gostio i ddechrau. A siarad yn drosiadol, fe gafodd Llywodraeth y DU gyfle i drwsio'r to tra bod yr haul yn tywynnu. Yn hytrach, yn syml, fe wnaethon nhw rwygo hyd yn oed mwy o deils. Mae'n rhaid i ni fod yn onest yma yng Nghymru am fethu yn rhy aml â bod wedi gwneud y buddsoddiadau hynny ein hunain. A siarad yn gymharol, yn y bôn, nid oes gennym ni unrhyw allu sylweddol i fenthyg i fuddsoddi oherwydd cyfyngiadau benthyca a osodwyd yn San Steffan. O wrthod rhoi ceiniog o gyllid HS2 i Gymru a bygwth diystyru Llywodraeth Cymru ar ddeddfwriaeth undebau llafur, yn y Siambr hon cawn brofiad uniongyrchol o'r modd y caiff Cymru fargen wael gan Lywodraeth y DU yr ymddengys nad oes ganddi broblem o gwbl gyda thanseilio'r undeb. Yn wahanol i Lywodraeth y DU, a wnaeth ddewis i beidio â benthyg i fuddsoddi, gwarafunir y dewis hwnnw i Lywodraeth Cymru hyd yn oed. Y ffaith yw, heb bwerau benthyg darbodus, bydd Cymru'n parhau i lusgo ar ei hôl hi, ac fe fyddwn ni'n parhau i fod yn fethedig yn ein gallu ein hunain i fuddsoddi yn nyfodol ein cenedl. Felly, waeth inni heb â gobeithio am newid Llywodraeth yn San Steffan yn unig; rhaid i ni gofleidio pob cyfle sydd gennym ni yma yng Nghymru i arwain, ond mae angen yr offer arnom ni i allu arwain yn iawn, a dyna pam mae benthyca darbodus mor bwysig. Yn hynny o beth, rwy'n gobeithio, yn y dyfodol, y gallwn ni ddefnyddio'r broses o osod cyllidebau fel modd o adeiladu ymgyrch drawsbleidiol yn y Senedd ar gyfer pwerau benthyca darbodus Cymreig, ochr yn ochr ag achos wedi'i ddiweddaru gan Lywodraeth Cymru ar gyfer y pwerau hynny. Ac rwyf am i Gymru wneud y mwyaf o'i gallu i saernïo ein dyfodol unigryw ein hunain, dan arweiniad Llywodraeth sydd â'r pŵer ariannol i wneud newid trawsnewidiol sy'n gwella safonau byw i bawb, a gadewch i ni adeiladu Cymru werddach a thecach sy'n addas ar gyfer heriau ein dyfodol. Diolch.