English: Yes. Thank you, Deputy Presiding Officer. I would like to thank all Members for their contributions today and for bringing forward this particular debate. As many Members have already said, improving our public transport system is absolutely critical to the economic, social and environmental ambitions of our country. I want to begin by saying that there is a huge amount in what Lee Waters said in opening this debate that I wholeheartedly agree with. Lee rightly outlined the scale, for example, of the challenge ahead of us. Public transport growth has been very significant in recent years, and it's likely to increase substantially in the years to come. As Lee outlined, and as others have outlined in their own areas, it's incredibly difficult for people in many communities, particularly those rural communities, to connect with other communities at a convenient time and with regular, decent, high-quality services. Lee, and others, demonstrated very clearly that enhanced connectivity is essential to supporting both economic and population growth in all parts of Wales. Others, like Julie, shared particular case studies concerning the use and need for better public transport, better integrated public transport. And the metro projects that we're developing in the north-east and in south Wales will be multimodal. They will be integrated, rapid transit networks that have improved bus, rail and active travel services right at their very heart. As Julie, Jenny and others have outlined, it's also important that passengers have confidence in the quality of services and that standards are universally applied to local public transport, right across the whole of Wales. As Adam Price rightly said, the quality of service delivered in the more rural parts of our country should be of no less favourable quality than those provided within the metro or more urbanised parts of the country. Now, at this point, I'd like to say something about accessibility, which is something that I see as being crucially important to transport design. Buses are now required to offer priority seating, lower floors and spaces for wheelchairs. In relation to the publication of lists of wheelchair-accessible taxis by licensing authorities, passengers can now be better informed about the availability of wheelchair-accessible taxi services operating in their areas. And, of course, in addition, from January 2020 all trains operating on our railways will be required to meet accessibility standards set out by the European Union and also the UK Government. Now, whilst these advances have been, no doubt, welcome, there is still much more action that needs to take place to make public transport more inclusive and more accessible. It's something that I want help with from Members in this Chamber as we move our public transport system forward in the next few years. One of the key barriers, Deputy Presiding Officer, to accessibility identified by many disabled people is a lack of consistency in the way that services and facilities are delivered. Central to this issue is the need to transform the understanding of accessibility and inclusive design amongst professionals who plan, design, build and operate transport infrastructure and interchanges, services and streetscapes. The new accessibility objectives that we have developed and the actions underpinning them have been designed by my accessible transport panel, comprising organisations representing disabled people, older people, people with learning disabilities and equality groups. Now, as Members have said, transport plays a pivotal role in improving prosperity, and yesterday we launched the economic action plan, which set out the importance we attach to effective and integrated transport infrastructure in achieving our aim of prosperity for all. One of the important changes of approach in the document relates to the point made by several Members during this debate, namely the need to utilise major projects such as the metro, through which to undertake major, wider housing, land use, skills and economic development planning. I don't see Transport for Wales itself becoming an independent development agency by which to achieve this, but I will be expecting it to work with partners very closely in order to achieve that joined-up planning that Lee and others called for, to exploit increasing land-use values driven by transport investment, and to ensure that we have the development of houses and services in the right locations, linking up with transport investments. Deputy Presiding Officer, a number of Members including Nick Ramsay and Lee Waters spoke about the need to address the failures of bus deregulation in 1986, and we'll do just this through the radical reforms that we'll be consulting on in the spring. Wales's bus network carries more than 100 million passengers a year, and I am determined that this number should not just stay steady, but should increase if we are to tackle road congestion and pollution as outlined by Jenny Rathbone. An effective and efficient rail service is also essential to this process, and I expect the new Wales and borders rail services franchise to deliver this. These are exciting times, I think, for rail in Wales. A huge amount of activity is under way in finding the operator and development partner to operate the Wales and borders rail services from October next year, and to deliver the south Wales metro from 2023. This procurement exercise that we're currently engaged in is indeed the largest single procurement the Welsh Government has ever undertaken. The new rail services will deliver a step change in the quality of rail travel across Wales. Now, the south Wales metro will provide the model that we can roll out across the rest of the country, and we've also already funded development work on the outline concept of a metro for south-west Wales this financial year. I'm very pleased to say that Swansea county council is co-ordinating this work in partnership with other local authorities, and the project is progressing well, with consultants appointed to develop the concept. Both an inception meeting and a regional workshop have been held, and Swansea council will seek to continue the development of the concept into the next financial year, when work will be undertaken to apply a more thorough assessment and testing of the concept through a strategic outline business case. Our metros will deliver much more that just an improved public transport network. They'll provide more frequent services, allowing passengers to turn up and go.
Welsh: Ie. Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r holl Aelodau am eu cyfraniadau heddiw ac am gyflwyno'r ddadl hon. Fel y dywedodd llawer o'r Aelodau eisoes, mae gwella ein system drafnidiaeth gyhoeddus yn gwbl hanfodol i ddyheadau economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol ein gwlad. Hoffwn ddechrau drwy ddweud bod llawer iawn yn yr hyn a ddywedodd Lee Waters wrth agor y ddadl hon rwy'n cytuno'n llwyr ag ef yn eu cylch. Amlinellodd Lee faint yr her sydd o'n blaenau yn gywir, er enghraifft. Mae twf trafnidiaeth gyhoeddus wedi bod yn arwyddocaol iawn dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae'n debygol o gynyddu'n sylweddol yn y blynyddoedd i ddod. Fel yr amlinellodd Lee, ac fel y mae eraill wedi amlinellu yn eu hardaloedd eu hunain, mae'n anhygoel o anodd i bobl mewn llawer o gymunedau, a chymunedau gwledig yn arbennig, gysylltu â chymunedau eraill ar amser cyfleus a thrwy ddefnyddio gwasanaethau rheolaidd, gweddus, o ansawdd uchel. Dangosodd Lee, ac eraill, yn glir fod cysylltedd gwell yn hanfodol ar gyfer cefnogi twf economaidd a thwf yn y boblogaeth ym mhob rhan o Gymru. Rhannodd Aelodau eraill, fel Julie, astudiaethau achos penodol yn ymwneud â'r defnydd a'r angen am well trafnidiaeth gyhoeddus, trafnidiaeth gyhoeddus wedi'i hintegreiddio'n well. A bydd y prosiectau metro rydym yn eu datblygu yn y gogledd-ddwyrain ac yn ne Cymru yn rhai aml-foddol. Byddant yn rhwydweithiau teithio cyflym integredig, gyda gwasanaethau bws, trên a theithio llesol gwell yn ganolog iddynt. Fel yr amlinellodd Julie, Jenny ac eraill, mae hefyd yn bwysig fod gan deithwyr hyder yn ansawdd gwasanaethau a bod safonau'n cael eu gosod yn gyffredinol ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus leol, ar draws Cymru gyfan. Fel y dywedodd Adam Price yn gywir, ni ddylai safon y gwasanaeth a ddarperir yn rhannau mwy gwledig ein gwlad fod o ansawdd is na'r rhai a ddarperir o fewn y metro neu rannau mwy trefol o'r wlad. Nawr, ar y pwynt hwn, hoffwn ddweud rhywbeth am hygyrchedd, sy'n rhywbeth rwy'n ei ystyried yn hanfodol bwysig wrth gynllunio trafnidiaeth. Mae'n ofynnol i fysiau bellach gynnig seddau â blaenoriaeth, lloriau is a mannau ar gyfer cadeiriau olwyn. Mewn perthynas â chyhoeddi rhestrau tacsis sy'n hygyrch i gadeiriau olwyn gan awdurdodau trwyddedu, gall teithwyr gael gwell gwybodaeth bellach ynglŷn ag argaeledd gwasanaethau tacsis sy'n hygyrch i gadeiriau olwyn sy'n gweithredu yn eu hardaloedd. Ac wrth gwrs, o Ionawr 2020 hefyd bydd yn ofynnol i'r holl drenau sy'n gweithredu ar ein rheilffyrdd fodloni safonau hygyrchedd a osodir gan yr Undeb Ewropeaidd a Llywodraeth y DU. Nawr, er bod y gwelliannau hyn i'w croesawu, heb amheuaeth, mae'n dal i fod angen gwneud rhagor er mwyn gwneud trafnidiaeth gyhoeddus yn fwy cynhwysol ac yn fwy hygyrch. Mae'n rhywbeth rwyf eisiau help gan yr Aelodau yn y Siambr hon i'w wneud wrth inni symud ymlaen gyda'n system trafnidiaeth gyhoeddus yn yr ychydig flynyddoedd nesaf. Un o'r rhwystrau allweddol i hygyrchedd a nodwyd gan lawer o bobl anabl, Ddirprwy Lywydd, yw diffyg cysondeb o ran y ffordd y darperir gwasanaethau a chyfleusterau. Yn ganolog i hyn, mae'r angen i drawsnewid y ddealltwriaeth o hygyrchedd a chynllunio cynhwysol ymhlith gweithwyr proffesiynol sy'n cynllunio, dylunio, adeiladu a gweithredu seilwaith trafnidiaeth a chyfnewidfeydd, gwasanaethau a strydluniau. Mae'r amcanion hygyrchedd newydd a ddatblygwyd gennym a'r gweithgarwch sy'n sail iddynt wedi cael eu cynllunio gan fy mhanel trafnidiaeth hygyrch, sy'n cynnwys sefydliadau sy'n cynrychioli pobl anabl, pobl hŷn, pobl ag anableddau dysgu a grwpiau cydraddoldeb. Nawr, fel y dywedodd yr Aelodau, mae trafnidiaeth yn chwarae rôl ganolog wrth wella ffyniant, a ddoe lansiwyd y cynllun gweithredu economaidd, sy'n nodi pa mor bwysig yw seilwaith trafnidiaeth effeithiol ac integredig i ni allu cyrraedd ein nod o ffyniant i bawb. Mae un o'r newidiadau pwysig o ran dull o weithredu yn y ddogfen yn ymwneud â'r pwynt a wnaeth sawl un o'r Aelodau yn ystod y ddadl hon, sef yr angen i ddefnyddio prosiectau mawr megis y metro ar gyfer ymgymryd â chynlluniau mawr ym maes tai, defnydd tir, sgiliau a datblygu economaidd. Nid wyf yn gweld Trafnidiaeth Cymru ei hun yn dod yn asiantaeth ddatblygu annibynnol ar gyfer cyflawni hyn, ond byddaf yn disgwyl iddo weithio'n agos iawn gyda phartneriaid er mwyn cyflawni'r cynllunio cydgysylltiedig hwnnw y galwodd Lee ac eraill amdano, er mwyn manteisio ar y cynnydd mewn gwerthoedd defnydd tir wedi'i ysgogi gan fuddsoddiad mewn trafnidiaeth, ac i sicrhau ein bod yn datblygu tai a gwasanaethau yn y mannau cywir, gan gysylltu â buddsoddiadau trafnidiaeth. Ddirprwy Lywydd, siaradodd nifer o'r Aelodau, gan gynnwys Lee Waters a Nick Ramsay am yr angen i fynd i'r afael â methiannau dadreoleiddio bysiau yn 1986, a byddwn yn gwneud hyn drwy gyfrwng diwygiadau radical y byddwn yn ymgynghori yn eu cylch yn y gwanwyn. Mae rhwydwaith bysiau Cymru yn cludo mwy na 100 miliwn o deithwyr y flwyddyn, ac rwy'n benderfynol y dylai'r nifer hon nid yn unig aros ar y lefel hon, ond y dylai gynyddu os ydym i fynd i'r afael â llygredd a thagfeydd ar y ffyrdd fel y disgrifiodd Jenny Rathbone. Hefyd mae gwasanaeth rheilffyrdd effeithlon ac effeithiol yn hanfodol i'r broses hon, ac rwy'n disgwyl i fasnachfraint newydd gwasanaethau rheilffyrdd Cymru a'r gororau gyflawni hyn. Mae hon yn adeg gyffrous i'r rheilffyrdd yng Nghymru yn fy marn i. Mae llawer iawn o weithgarwch yn mynd rhagddo i ddod o hyd i weithredwr a phartner datblygu i weithredu gwasanaethau rheilffyrdd Cymru a'r gororau o fis Hydref y flwyddyn nesaf, ac i ddarparu metro de Cymru o 2023. Yn wir, yr ymarfer caffael hwn rydym yn ei gyflawni ar hyn o bryd yw'r broses gaffael unigol fwyaf a gyflawnwyd gan Lywodraeth Cymru erioed. Bydd y gwasanaethau trên newydd yn sicrhau newid sylweddol yn ansawdd teithio ar y rheilffyrdd ledled Cymru. Nawr, bydd metro de Cymru yn darparu'r model y gallwn ei gyflwyno ar draws gweddill y wlad, a hefyd rydym eisoes wedi cyllido gwaith datblygu ar y cysyniad amlinellol o fetro ar gyfer de-orllewin Cymru yn y flwyddyn ariannol hon. Rwy'n falch iawn o ddweud bod Cyngor Sir Abertawe yn cydlynu'r gwaith mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol eraill, ac mae'r prosiect yn mynd rhagddo'n dda, gydag ymgynghorwyr wedi eu penodi ar gyfer datblygu'r cysyniad. Cynhaliwyd cyfarfod cychwynnol a gweithdy rhanbarthol, a bydd cyngor Abertawe yn parhau i ddatblygu'r cysyniad yn y flwyddyn ariannol nesaf, pan wneir gwaith i gymhwyso asesiad a phrawf mwy trylwyr o'r cysyniad drwy achos busnes amlinellol strategol. Bydd ein metros yn darparu llawer mwy na rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus gwell. Bydd yn darparu gwasanaethau amlach, gan ganiatáu i deithwyr deithio heb drefnu ymlaen llaw.