English: My thanks to John Griffiths for yielding a portion of his time. This is an important debate to have, and I agree wholeheartedly that knowledge provides that route out of poverty. Members know this already about me, but I was on free school meals and the education maintenance allowance growing up and, before I came into politics, I was a bartender. I'm not sure if John remembers - I hope he does - but one of the first times I met him was when I was doing GCSEs and I had work experience in Welsh Government, and John was the Minister that I had that work experience with. It was at the same time that the 5p plastic bag charge came in. Maybe I'm embarrassing Members a bit in terms of my age, there. But, I think that was vitally important - as well the free school meals and EMA - to why I'm here today now. It's something I passionately believe in. There are two points I want to focus on very quickly here. Education is a route out of poverty, but too many aren't able to fully traverse that route, with barriers to education via the cost of the school day. Free school meals, of course, go a long way to addressing that, and the EMA is another way. I've made points in the past to the Minister and various other Members, and continue to make the point, that the payment should increase to £45. It's currently at £30, and it's been £30 since 2004; it was £30 when I was in receipt of it. So, I think it's vital now that we look at how we can facilitate an increase. And of course, travelling to school and the cost of travel is proving another barrier. We have got kids in some of the most deprived communities in Wales walking over an hour to get to school. And of course, with free school meals - again, very important - it's all well and good, but if the kids can't get to school to have those free school meals, it still presents a barrier. Until we solve the cost of the school day, then the system won't allow working-class kids, like I was and like John was, to flourish and reach their potential. And finally, very quickly, Dirprwy Lywydd - I know I'm testing your patience - I think we need to also have a bit of a culture change in education. What I mean by that is that we need to move away from the obsession with going to university. Apprenticeships should be on an equal footing. I know a number of people who have gone on to do apprenticeships who are extremely successful now, even though, and they would admit this themselves, they weren't necessarily academically gifted. University isn't the only route out of poverty.
Welsh: Diolch i John Griffiths am ildio cyfran o'i amser. Mae hon yn ddadl bwysig i'w chael, a chytunaf yn llwyr fod gwybodaeth yn darparu llwybr allan o dlodi. Mae'r Aelodau'n gwybod hyn amdanaf eisoes, ond roeddwn yn cael prydau ysgol am ddim a'r lwfans cynhaliaeth addysg pan oeddwn yn tyfu i fyny a chyn imi ddod i fyd gwleidyddiaeth, roeddwn yn gweithio mewn bar. Nid wyf yn siŵr a yw John yn cofio - gobeithio ei fod - ond un o'r troeon cyntaf imi ei gyfarfod oedd pan oeddwn yn gwneud TGAU a chefais brofiad gwaith yn Llywodraeth Cymru, a John oedd y Gweinidog y cefais y profiad gwaith hwnnw gydag ef. Roedd hynny ar yr adeg y cyflwynwyd y tâl o 5c am fagiau plastig. Efallai fy mod yn creu ychydig bach o embaras i'r Aelodau o ran fy oedran. Ond credaf fod hynny'n hollbwysig - yn ogystal â'r prydau ysgol am ddim a'r lwfans cynhaliaeth addysg - i egluro pam fy mod yma heddiw. Mae'n rhywbeth rwy'n credu'n angerddol ynddo. Rwyf am ganolbwyntio ar ddau bwynt yn gyflym iawn yma. Mae addysg yn llwybr allan o dlodi, ond nid yw pawb yn gallu teithio ar hyd y llwybr hwnnw'n llawn, gyda rhwystrau i addysg yn sgil cost y diwrnod ysgol. Mae prydau ysgol am ddim, wrth gwrs, yn gwneud llawer i fynd i'r afael â hynny, ac mae'r lwfans cynhaliaeth addysg yn ffordd arall. Rwyf wedi gwneud pwyntiau yn y gorffennol i'r Gweinidog ac i wahanol Aelodau eraill, ac yn parhau i wneud y pwynt, y dylai'r taliad gynyddu i £45. Mae'n £30 ar hyn o bryd, ac mae wedi bod yn £30 ers 2004; roedd yn £30 pan oeddwn i'n ei dderbyn. Felly, rwy'n credu ei bod yn hanfodol yn awr ein bod yn edrych ar sut y gallwn hwyluso cynnydd. Ac wrth gwrs, mae teithio i'r ysgol a chost teithio yn rhwystr arall. Mae gennym blant yn rhai o'r cymunedau mwyaf difreintiedig yng Nghymru yn cerdded am dros awr i gyrraedd yr ysgol. Ac wrth gwrs, gyda phrydau ysgol am ddim - unwaith eto, yn bwysig iawn - mae'n iawn, ond os na all y plant gyrraedd yr ysgol i gael y prydau ysgol am ddim, mae'n dal i greu rhwystr. Hyd nes y gallwn ddatrys cost y diwrnod ysgol, ni fydd y system yn caniatáu i blant dosbarth gweithiol, fel oedd John a minnau, ffynnu a chyrraedd eu potensial. Ac yn olaf, yn gyflym iawn, Ddirprwy Lywydd - gwn fy mod yn profi eich amynedd - credaf fod angen inni hefyd gael ychydig o newid diwylliant mewn addysg. Yr hyn a olygaf wrth hynny yw bod angen inni symud oddi wrth yr obsesiwn â mynd i'r brifysgol. Dylai prentisiaethau fod yn gydradd â hynny. Rwy'n adnabod nifer o bobl a aeth ymlaen i wneud prentisiaethau sy'n hynod lwyddiannus yn awr, er nad oeddent o reidrwydd yn glyfar iawn yn academaidd, a byddent yn cyfaddef hynny eu hunain. Nid y Brifysgol yw'r unig lwybr allan o dlodi.