English: First of all, I'd like to very much welcome this report from the chief medical officer, and I'd like to thank Dr Frank Atherton and Professor Chris Jones for the work that they've put into it. I think this report very much demonstrates that a one-size-all-fits approach does not work for the Welsh health service. As Rhun ap Iorwerth has talked about the social gradient, I'd just like to make a quick comment that we'll be supporting today's amendment. It is interesting to note the harm that badly applied or thought through interventions can cause. As the report puts it, health interventions that do not reach those at the greatest risk are likely to increase the inequality of health outcomes. So, Cabinet Secretary, in the past your department has been reluctant to put key performance indicators into place to effectively manage or measure the outcomes of policy. With this statement, you must see the danger an ineffective policy can directly have on health. Will you therefore commit to producing key points of measurement to ensure the effectiveness of the policies that have been introduced? The report also goes on to highlight that to provide NHS services without regard to the social gradient has the potential to increase the inequality. So, on this basis, would you also, Cabinet Secretary, give consideration to providing more power to community pharmacies to undertake some of the more minor roles to enable GPs and other healthcare professionals to focus on more detailed work and those more in need? I recently visited the excellent Eastside Dental practice in Swansea, which is one of only two practices in Wales trialling the new prototype of providing a more holistic approach to dealing with their patients. This arrangement allows much more work to be done with dealing with prevention rather than just trying to fix the problems as they've arisen in terms of dentistry. The report talks of working with partnerships to reduce social inequality. So, Cabinet Secretary, I wonder whether you would have a good hard look at this prototype that's been trialled in Swansea and see whether this might be a model that we can roll out throughout Wales, because preventing people from having bad teeth in the first place not only helps with their mouth hygiene and health but actually helps with their overall health as well. This is yet another example of where co-production can really work. Recommendation 5 in the report, I feel, addresses the crux of the matter. Cabinet Secretary, could you please outline what discussions you're having with your Cabinet colleague to ensure that the revised planning framework requires organisations to plan for equitable health outcomes for their populations and focuses on reducing demand? I think that that would be really key to being able to move forward on the health inequality aspect that's covered in this report. There are two other points that I do want to quickly make. It was really brought home in this report the effect that an adverse childhood experience can have on the life outcomes of another person. I think that, for those who would wish to read this report, I would recommend that you have a good long look at figure 7 on the long-term effects of adverse childhood experiences. People who've had four or more adverse childhood experiences might, for example, be 14 times more likely to have been a victim of violence in the last 12 months, and 16 times more likely to have taken crack cocaine or heroin. And if we were to prevent ACEs - adverse childhood experiences - for these young people, then we can really reduce some of the appalling outcomes that we do see within the health service. So, if we were to look at the heroin and crack cocaine use, for example, we could reduce that by 66 per cent. This is a really, really telling table. Cabinet Secretary, one of the areas that have been highlighted recently is the sexual abuse and harassment that young girls and young women face in school. They put up with levels of sexual abuse from young men who haven't quite understood what the game is all about, and how you respect each other - levels of abuse that we would not expect to put up with in our workplace, but young people do have to put up with it. May I draw your attention to the select committee report from Westminster that looked at all British schoolchildren and girls? Over two thirds of girls have put up with sexual abuse in school. And may I ask you to talk to your colleague, the Cabinet Secretary for Education, about how we might prioritise sexual health within our curriculum, so that we can teach our young people how to be more respectful and better able to handle the abuse within relationships? Because, when we look at this list of adverse childhood experiences, a whole load of them do come back to those formative years and the relationships between men and women. And prudent healthcare is the other matter I would like to have raised, but I will perhaps write to you on that one.
Welsh: Yn gyntaf oll, hoffwn yn fawr iawn groesawu'r adroddiad hwn gan y prif swyddog meddygol, a hoffwn ddiolch i Dr Frank Atherton a'r Athro Chris Jones am y gwaith y maent wedi ei roi i mewn iddo. Rwy'n credu bod yr adroddiad hwn yn dangos yn amlwg nad yw dull un maint i bawb yn gweithio i'r gwasanaeth iechyd yng Nghymru. Gan fod Rhun ap Iorwerth newydd siarad am y graddiant cymdeithasol, hoffwn i wneud sylw cyflym y byddwn yn cefnogi gwelliant heddiw. Mae'n ddiddorol nodi'r niwed y gall ymyriadau sydd wedi eu defnyddio neu eu hystyried yn wael eu hachosi. Fel y dywed yr adroddiad, mae ymyriadau iechyd nad ydynt yn cyrraedd y rhai sydd fwyaf mewn perygl yn debygol o gynyddu anghydraddoldeb canlyniadau iechyd. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, yn y gorffennol mae eich adran wedi bod yn amharod i roi dangosyddion perfformiad allweddol ar waith i reoli neu fesur canlyniadau polisi yn effeithiol. Gyda'r datganiad hwn, mae'n rhaid eich bod yn gweld y perygl y gall polisi aneffeithiol ei gael yn uniongyrchol ar iechyd. A wnewch chi, felly, ymrwymo i gynhyrchu pwyntiau mesur allweddol i sicrhau effeithiolrwydd y polisïau sydd wedi'u cyflwyno? Mae'r adroddiad hefyd yn mynd ymlaen i dynnu sylw at y ffaith fod gan ddarparu gwasanaethau GIG heb ystyried y graddiant cymdeithasol y potensial i gynyddu'r anghydraddoldeb. Felly, ar y sail hon, a fyddech chi hefyd, Ysgrifennydd y Cabinet, yn ystyried rhoi mwy o bŵer i fferyllfeydd cymunedol i ymgymryd â rhai o'r mân swyddogaethau er mwyn galluogi meddygon teulu a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill i ganolbwyntio ar waith mwy manwl a'r rheini sydd â'r angen mwyaf? Yn ddiweddar, ymwelais â'r practis rhagorol, Eastside Dental, yn Abertawe, sy'n un o ddim ond dwy feddygfa yng Nghymru sy'n treialu'r prototeip newydd o ddarparu dull mwy cyfannol o ymdrin â'u cleifion. Mae'r trefniant hwn yn caniatáu i lawer mwy o waith gael ei wneud i ymdrin ag atal yn hytrach na dim ond ceisio datrys y problemau fel y maent wedi codi o ran deintyddiaeth. Mae'r adroddiad yn sôn am weithio gyda phartneriaethau i leihau anghydraddoldeb cymdeithasol. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, tybed a fyddech yn barod i edrych yn fanwl ar y prototeip hwn sydd wedi cei dreialu yn Abertawe a gweld a allai hwn fod yn fodel y gallwn ni ei gyflwyno ledled Cymru. Mae atal pobl rhag cael dannedd drwg yn y lle cyntaf nid yn unig yn helpu gyda hylendid ac iechyd y geg, ond mewn gwirionedd mae'n helpu gyda'u hiechyd cyffredinol hefyd. Dyma enghraifft arall o sut y gall cyd-gynhyrchu weithio o ddifrif. Mae gwelliant 5 yn yr adroddiad, rwy'n teimlo, yn mynd i'r afael â chraidd y mater. Ysgrifennydd y Cabinet, a fyddech cystal ag amlinellu pa drafodaethau yr ydych yn eu cael gyda'ch cydweithiwr yn y Cabinet i sicrhau bod y fframwaith cynllunio diwygiedig yn mynnu bod sefydliadau'n cynllunio ar gyfer canlyniadau iechyd teg ar gyfer eu poblogaethau ac yn canolbwyntio ar leihau'r galw? Rwy'n credu y byddai hynny'n hollol allweddol i allu symud ymlaen o ran yr agwedd ar anghydraddoldeb iechyd a gynhwysir yn yr adroddiad hwn. Mae dau bwynt arall yr wyf yn dymuno eu gwneud yn gyflym. Cafodd ei wneud yn glir yn yr adroddiad hwn yr effaith y gall profiad andwyol plentyndod ei chael ar ganlyniadau bywyd person arall. Credaf, ar gyfer y rhai a fyddai'n dymuno darllen yr adroddiad hwn, y byddwn yn argymell eich bod yn cael golwg fanwl ar ffigur 7 ac ar effeithiau tymor hir profiadau niweidiol plentyndod. Efallai y bydd pobl sydd wedi cael pedwar neu fwy o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod, er enghraifft, 14 gwaith yn fwy tebygol o fod wedi bod yn dioddef trais yn y 12 mis diwethaf, ac 16 gwaith yn fwy tebygol o fod wedi cymryd crac cocên neu heroin. A phe byddem yn atal ACEs - profiadau niweidiol yn ystod plentyndod - i'r bobl ifanc hyn, yna gallwn leihau rhai o'r canlyniadau ofnadwy yr ydym yn eu gweld yn y gwasanaeth iechyd. Felly, pe baem yn edrych ar y defnydd o heroin a chrac cocên, er enghraifft, gallem leihau hynny 66 y cant. Mae hwn yn dabl trawiadol iawn, iawn. Ysgrifennydd y Cabinet, un o'r meysydd sydd wedi cael eu hamlygu yn ddiweddar yw'r cam-drin rhywiol a'r aflonyddu y mae merched ifanc a menywod ifanc yn eu hwynebu yn yr ysgol. Maent yn dioddef lefelau o gam-drin rhywiol gan ddynion ifanc nad ydynt wedi deall yn hollol beth y mae'r gêm yn ei olygu, a sut yr ydych yn parchu eich gilydd - lefelau o gam-drin na fyddem yn disgwyl eu dioddef yn ein gweithle, ond mae pobl ifanc yn gorfod ei ddioddef. A gaf i dynnu eich sylw at adroddiad y pwyllgor dethol o San Steffan a edrychodd ar bob plentyn ysgol a merch ym Mhrydain? Mae dros ddwy ran o dair o ferched wedi dioddef cam-drin rhywiol yn yr ysgol. Ac a gaf i ofyn ichi siarad â'ch cydweithiwr, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, am sut y gallem flaenoriaethu iechyd rhywiol o fewn ein cwricwlwm, fel y gallwn addysgu ein pobl ifanc sut i fod yn fwy parchus a gallu ymdrin yn well â'r cam-drin sy'n digwydd o fewn perthynas? Oherwydd, pan fyddwn yn edrych ar y rhestr hon o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod, mae llawer iawn ohonynt yn mynd yn ôl i'r blynyddoedd cynnar hynny a'r berthynas rhwng dynion a menywod. Ac mae gofal iechyd doeth yn fater arall yr hoffwn i fod wedi ei godi, ond byddaf efallai yn ysgrifennu atoch ar y mater hwnnw.