English: The question before us this afternoon is what is to be done. We've brought this debate forward because the current Government's response seems to be, essentially, 'Nothing is to be done', and that was reflected in their amendment, which tells us that everything is fine. Universities are independent, Government tells us, so let them get on with it. The read-across from that is, potentially, 'Let them sink or swim', and we don't think on these benches that that is good enough, and neither do the students, the families of students, and the workers at universities who speak to us think that it's good enough. The motion before us today proposes practical ways forward to address some of the governance concerns and the concerns about long-term stability and viability of this really important sector. I want to refer briefly, Llywydd, today to two particular examples, current examples, that illustrate the veracity of our concerns. No-one will be surprised to see me pressing again about the really serious governance concerns at Swansea. We've raised it here many times and I'm not the only one. We've had these extraordinary suspensions of really senior staff, disciplinary processes no closer to being clear or transparent or resolved than they were almost nine months ago; we now see that there are serious issues with financial reporting. There is no transparency. Students don't know what's going on and the staff don't know what's going on. The Minister, when we've raised this before, has asked us to take her word for it that HEFCW is on the case. Well, nine months down the line, if I believed it nine months ago, I don't believe it now, and I remain far from convinced. The general point is that something like this could potentially happen in any of our higher education institutions, because, while it is vital that they are independent and that their academic freedom is protected and we don't want them to be totally answerable to Government - nobody would want that - the governance arrangements in all these institutions are archaic, they are opaque. It is very unclear what the powers of the court of the university are when senior management of the university, as they have at Swansea, can persist in cancelling the meetings of the court. There is nobody to hold them to account. Our current governance arrangements, Llywydd, are based on the assumption from the middle of the last century that essentially everybody working in this sector are good chaps and they can be trusted and relied on to conduct themselves honourably. Well, I wish that it were so, but the shenanigans going on at Swansea clearly show that there are some chaps in charge who are very far from good. We need robust, transparent governance arrangements for our universities that are fit for the twenty-first century and, as Suzy Davies has said, for the very large institutions that we're talking about now, employing hundreds and thousands of people, dealing with thousands and thousands of students. We need those robust arrangements to ensure that the voices of students and staff are clearly heard in those processes and we need more consistency across institutions. This, to me, is crucial if the Government is serious in resisting the English-style marketisation of the sector, which it says that it is. So, I want to refer briefly to one very current example of financial instability and the dangers that that presents, and I want to highlight here the difficulties facing University of Wales Trinity Saint David. I want to focus briefly to begin with on the example of Lampeter university, as it was, a much-loved institution. Not many of us realise it's the fourth oldest higher education institution in Wales, Scotland and England; I was trying to see whether it was across these islands, but I couldn't get the date for Dublin. It's vital to its community. It plays a huge part, even reduced as it is, and I've been contacted by many constituents who are really, really concerned. We've seen a drop of student numbers and numbers of staff over the years, and there are some people contacting me who are questioning Trinity Saint David as an institution's long-term commitment to the Lampeter campus. Constituents are also really worried about the potential impact of these difficulties on the further education services provided by Coleg Sir Gâr. This is an example of how these institutions have grown, and they are groups of institutions and they must have governance arrangements that work in that context. We face risks to our further education sector across Carmarthenshire because of financial problems in other parts of the University of Wales Trinity Saint David sector, because the college is part of that group. This is an example of how the fragility of the universities financially can have potential impacts beyond their own borders. My constituents expect the Welsh Government to hold the university to account for these problems and to be there to support it. I have to say, with regret, that I entirely concur with Bethan Sayed that the Government's amendment is nothing but self-congratulatory nonsense. If the Minister really believes that there are no serious problems in our higher education sector, she is clearly not living in the same country that I live in. She asks us to believe that everything is fine. Staff at the universities know that it is not, students know that it is not, the communities where those universities are based know that it is not. I urge the Senedd to reject all the amendments except amendment 4 and to support the motion as it stands, to ensure a fresh start and a secure future for these vital institutions.
Welsh: Y cwestiwn sydd ger ein bron y prynhawn yma yw beth y gellir ei wneud. Rydym wedi cyflwyno'r ddadl hon oherwydd mai ymateb y Llywodraeth bresennol yn ôl pob golwg yw 'Nid oes dim i'w wneud', ac adlewyrchwyd hynny yn eu gwelliant, sy'n dweud wrthym fod popeth yn iawn. Mae prifysgolion yn annibynnol, medd y Llywodraeth wrthym, felly gadewch iddynt fwrw iddi. Yr hyn a ddeallwn o hynny, o bosibl, yw 'Gadewch iddynt suddo neu nofio', ac nid ydym ni ar y meinciau hyn yn meddwl bod hynny'n ddigon da, ac nid yw'r myfyrwyr, teuluoedd myfyrwyr, na'r gweithwyr mewn prifysgolion sy'n siarad â ni yn credu ei fod yn ddigon da. Mae'r cynnig sydd ger ein bron heddiw yn argymell ffyrdd ymarferol o fynd i'r afael â rhai o'r pryderon ynghylch llywodraethu a'r pryderon ynglŷn â sefydlogrwydd a hyfywedd hirdymor y sector pwysig hwn. Hoffwn gyfeirio'n fyr heddiw, Lywydd, at ddwy enghraifft benodol, enghreifftiau cyfredol, sy'n dangos pa mor wir yw ein pryderon. Ni fydd neb yn synnu fy ngweld yn pwyso eto ynglŷn â'r pryderon gwirioneddol ddifrifol ynghylch llywodraethu yn Abertawe. Rydym wedi ei godi yma droeon ac nid fi yw'r unig un. Rydym wedi gweld staff uchel iawn yn cael eu hatal o'u swyddi mewn modd eithriadol, prosesau disgyblu nad ydynt gam yn nes at fod yn glir nac yn dryloyw nac wedi'u datrys nag yr oeddent bron naw mis yn ôl; gwelwn yn awr fod yna broblemau difrifol yn codi gydag adroddiadau ariannol. Ni cheir tryloywder. Nid yw myfyrwyr yn gwybod beth sy'n digwydd ac nid yw'r staff yn gwybod beth sy'n digwydd. Wedi inni godi hyn o'r blaen, gofynnodd y Gweinidog inni dderbyn ei gair fod CCAUC yn mynd i'r afael â'r mater. Wel, naw mis yn ddiweddarach, os oeddwn yn credu hynny naw mis yn ôl, nid wyf yn ei gredu yn awr, ac rwy'n dal i fod ymhell o gael fy argyhoeddi. Y pwynt cyffredinol yw y gallai rhywbeth fel hyn ddigwydd yn unrhyw un o'n sefydliadau addysg uwch, oherwydd, er ei bod yn hanfodol iddynt fod yn annibynnol a bod eu rhyddid academaidd yn cael ei ddiogelu ac nad ydym am iddynt fod yn gwbl atebol i Lywodraeth - ni fyddai neb am weld hynny - mae'r trefniadau llywodraethu ym mhob un o'r sefydliadau hyn yn hynafol, maent yn anhryloyw. Mae'n aneglur iawn beth yw pwerau llys y brifysgol pan all uwch reolwyr y brifysgol, fel y gwnaethant yn Abertawe, barhau i ganslo cyfarfodydd y llys. Nid oes neb a all eu dwyn i gyfrif. Mae ein trefniadau llywodraethu presennol, Lywydd, yn seiliedig ar y dybiaeth o ganol y ganrif ddiwethaf fod pawb sy'n gweithio yn y sector hwn yn hen fois da yn y bôn ac y gellir ymddiried ynddynt a dibynnu arnynt i ymddwyn yn anrhydeddus. Wel, byddai'n dda gennyf pe bai hi felly, ond mae'r castiau sy'n digwydd yn Abertawe yn dangos yn glir fod rhai o'r bobl sydd mewn grym ymhell iawn o fod yn hen fois da. Mae arnom angen trefniadau llywodraethu cadarn a thryloyw ar gyfer ein prifysgolion sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain ac fel y dywedodd Suzy Davies, ar gyfer y sefydliadau mawr iawn y soniwn amdanynt yn awr sy'n cyflogi cannoedd a miloedd o bobl, yn ymdrin â miloedd ar filoedd o fyfyrwyr. Mae angen y trefniadau cadarn hynny arnom i sicrhau bod lleisiau myfyrwyr a staff yn cael eu clywed yn glir yn y prosesau hynny ac mae angen mwy o gysondeb ar draws sefydliadau. Mae hyn, i mi, yn hollbwysig os yw'r Llywodraeth o ddifrif ynglŷn â gwrthsefyll y dull Seisnig o farchnadeiddio'r sector, fel y dywed ei bod. Felly, hoffwn gyfeirio'n fyr at un enghraifft gyfredol iawn o ansefydlogrwydd ariannol a'r peryglon y mae hynny'n eu creu, ac rwyf am dynnu sylw yma at yr anawsterau sy'n wynebu Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant. Rwyf am ganolbwyntio'n fyr i ddechrau ar enghraifft prifysgol Llanbedr Pont Steffan, fel yr oedd, sefydliad sy'n annwyl iawn i lawer o bobl. Nid oes llawer ohonom yn sylweddoli mai dyma'r pedwerydd sefydliad addysg uwch hynaf yng Nghymru, Lloegr a'r Alban; roeddwn yn ceisio gweld a oedd hynny'n wir ar draws yr ynysoedd hyn, ond nid oeddwn yn gallu cael y dyddiad ar gyfer Dulyn. Mae'n hanfodol i'w chymuned. Mae'n chwarae rhan enfawr, er ei bod wedi lleihau, ac mae llawer o fy etholwyr wedi cysylltu â mi yn poeni'n wirioneddol. Rydym wedi gweld gostyngiad yn nifer y myfyrwyr a nifer y staff dros y blynyddoedd, ac mae rhai pobl yn cysylltu â mi sy'n cwestiynu ymrwymiad hirdymor y Drindod Dewi Sant fel sefydliad i gampws Llanbedr Pont Steffan. Mae etholwyr yn poeni'n fawr hefyd am effaith bosibl yr anawsterau hyn ar y gwasanaethau addysg bellach a ddarperir gan Goleg Sir Gâr. Dyma enghraifft o'r ffordd y mae'r sefydliadau hyn wedi tyfu, a grwpiau o sefydliadau ydynt a rhaid iddynt gael trefniadau llywodraethu sy'n gweithio yn y cyd-destun hwnnw. Rydym yn wynebu risgiau i'n sector addysg bellach ar draws Sir Gaerfyrddin oherwydd problemau ariannol mewn rhannau eraill o sector Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant, oherwydd bod y coleg yn rhan o'r grŵp hwnnw. Dyma enghraifft o sut y gall gwendid y prifysgolion yn ariannol gael effeithiau posibl y tu hwnt i'w ffiniau eu hunain. Mae fy etholwyr yn disgwyl i Lywodraeth Cymru ddwyn y brifysgol i gyfrif am y problemau hyn a bod yno i'w chefnogi. Rhaid imi ddweud, yn anffodus, fy mod yn cyd-fynd yn llwyr â Bethan Sayed nad yw gwelliant y Llywodraeth yn ddim ond nonsens hunanglodforus. Os yw'r Gweinidog yn credu o ddifrif nad oes problemau difrifol yn ein sector addysg uwch, mae'n amlwg nad yw'n byw yn yr un wlad ag rwy'n byw ynddi. Mae'n gofyn i ni gredu bod popeth yn iawn. Mae'r staff yn y prifysgolion yn gwybod nad ydyw, mae'r myfyrwyr yn gwybod nad ydyw, mae'r cymunedau lle mae'r prifysgolion hynny wedi'u lleoli yn gwybod nad yw popeth yn iawn. Pwysaf ar y Senedd i wrthod pob un o'r gwelliannau ac eithrio gwelliant 4 a chefnogi'r cynnig fel y mae, i sicrhau dechrau newydd a dyfodol diogel i'r sefydliadau hollbwysig hyn.