English: May I thank everyone who's contributed to the debate so far? I think it's a valuable debate, and I'm sure Mike must feel it's Christmas come early. He has a debate on PR and the funding of local government; you'd only need a debate on Swansea City AFC, and you'd be living the dream. [ Laughter.] But, on a more serious note, I want to echo the thanks that we've all paid to council workers and councillors for going the extra mile over recent years, and they will continue to do so, of course, as we try and restore services. The Welsh Government, of course, is looking at how council funding is collected by looking at council tax, so I do think that it's just as valid for us to be asking how that money is distributed too. Year on year, concerns are expressed, some lose out, some feel that they are underfunded, and you look at the global figures in the funding league, but the per capita figure, of course, tells another story altogether in terms of how striking some of those differences are. But I am pragmatic enough and practical enough to understand that any formula would produce winners and losers. No formula would please everybody. But I also understand the argument that it doesn't matter how you cut the cake, the cake isn't large enough and it never will be, in all likelihood. But what we need to do is to ensure that it's cut as fairly as possible, whatever its size, and that's the point of this debate. There is a strong feeling among the council leaders and councillors I've spoken to that the formula is dated and we do need to look at it again. Perhaps people could argue that the formula is good, but that's not to say that it can't be better. And it's not just looking at the formula in isolation either; we need to look at the bigger picture of council funding, because a point that's raised with me by councillors is that there are new responsibilities conferred on councils that are supposed to be cost neutral, but aren't really cost neutral. There are additional costs falling on our councils, and those should be taken into account. And what of the Luke Sibieta report on school funding, commissioned by the Government in 2020? That shows substantial differences in expenditure per learner across schools in Wales, and that partly reflects the different funding formulas used. Those formulas can be very complex, including a number of different factors, creating complexity. And the suggestion in the report there is that you need more consistency across different areas, something that would also enhance transparency and reduce funding disparities across schools. So, it would be timely, I think, to look more broadly at these issues, and, as we heard at the beginning of this debate, to use more contemporary data. We're about to see the latest census data. Why not consider coming to a point where there is a review every 10 years, let's say? That, every time we have new census data, there should be a process of review so that we can be confident that it's not dated and that it is still fit for purpose. There's also a debate to be had on the role of a funding floor. I know that can be contentious, but that would be the opportunity to have a real debate about that. And one could argue that that would need to be put in place whilst the review is being conducted in order to reduce the burden on some of the councils that don't receive as much as they were perhaps hoping. In terms of the Government's amendment, well, everyone does recognise that the increase of 9.4 per cent in the settlement is better than expected, but the point that it's not the size of the cake, but how that cake is shared, is today's debate. And whilst we also know that it looks good for year 1 in the funding cycle, years 2 and 3 are going to be exceptionally challenging. And when the purse strings are pulled tight, then that's when the most fierce debate on the formula will take pace. So, we need to get ahead of that and seek to ensure that what we have is fit for purpose. So, to conclude, the Conservatives are right - and, again, I don't say that too often. But this is a funding formula that is dated. It is not fit for purpose. It was created in an ad-hoc manner decades ago with no intention that it should last this long. We could also say that about the Barnett formula too, and I'm sure that will be the debate you bring forward next week.
Welsh: A gaf i ddiolch i bawb sydd wedi cyfrannu i'r ddadl hyd yma. Dwi'n meddwl ei bod hi yn ddadl werthfawr, a dwi'n siŵr bod Mike yn teimlo bod Nadolig wedi dod yn gynnar. Mae e'n cael dadl ar gynrychiolaeth gyfrannol, dadl ar ariannu awdurdodau lleol; dim ond dadl ar glwb pêl-droed Abertawe sydd ei heisiau nawr, ac mi fyddwch chi'n byw'r freuddwyd. [ Chwerthin.] Ond, ar nodyn mwy difrifol, dwi eisiau ategu'r diolch mae pawb wedi ei roi i weithwyr cyngor a chynghorwyr eu hunain, wrth gwrs, am fynd y filltir ychwanegol dros y blynyddoedd diwethaf yma, ac a fydd yn parhau i wneud, wrth gwrs, fel rŷn ni'n gwybod, wrth inni geisio adfer gwasanaethau yn y cyfnod nesaf yma. Mae Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, yn edrych ar sut mae pres cynghorau yn cael ei gasglu drwy fod yn edrych ar y dreth gyngor, felly dwi yn meddwl ei bod hi yr un mor ddilys inni fod yn gofyn i edrych ar sut mae pres cynghorau yn cael ei rannu. Flwyddyn ar ôl blwyddyn, mae consern yn cael ei godi; mae rhai yn colli allan, rhai yn teimlo eu bod nhw'n cael eu tan-ariannu, ac rŷch chi'n edrych ar y ffigurau global a'r gynghrair ariannu, ac mae'r ffigwr y pen, wrth gwrs, yn dangos stori arall eto, onid yw hi, ynglŷn â pa mor drawiadol yw rhai o'r gwahaniaethau. Ond dwi'n ddigon pragmataidd, dwi'n ddigon ymarferol, i ddeall y byddai unrhyw fformiwla yn cynhyrchu enillwyr a chollwyr. Fydd yna ddim un fformiwla yn plesio pawb. Ond dwi hefyd yn deall y ddadl, wrth gwrs, dim ots sut rŷch chi'n torri'r gacen, dyw'r gacen ddim yn ddigon mawr; fydd hi byth yn ddigon mawr, mae'n debyg. Ond gwneud yn siŵr ei bod hi'n cael ei thorri mor deg â sy'n bosib, dim ots beth yw ei maint hi, yw pwynt y ddadl yma, yntefe? Ac mae e yn deimlad cryf ymhlith y cynghorwyr a'r arweinyddion dwi wedi siarad â nhw fod y fformiwla wedi dyddio, a bod angen edrych eto. Ac efallai all pobl ddadlau bod y fformiwla yn dda, ond dyw hynny ddim i ddweud na all y fformiwla fod yn well. Ac nid dim ond edrych ar y fformiwla chwaith ar ei phen ei hun, in isolation, os caf i ddweud; mae angen edrych ar y darlun ehangach o ariannu cynghorau, oherwydd y pwynt sy'n cael ei godi gyda fi gan gynghorwyr yw bod yna gyfrifoldebau newydd wedi cael eu cyfeirio at gynghorwyr sydd i fod i fod yn cost neutral, ond sydd ddim yn cost neutral mewn gwirionedd. Mae yna gostau ychwanegol yn disgyn arnyn nhw, a byddai hynny yn beth da i'w ystyried. A beth am adroddiad Luke Sibieta ar wariant ysgolion, hefyd, a gomisiynwyd gan y Llywodraeth yn 2020? Mae hwnnw'n dangos bod gwahaniaethau sylweddol mewn gwariant fesul dysgwr ar draws ysgolion yng Nghymru, a hynny'n rhannol yn adlewyrchu'r gwahanol fformiwlâu ariannu sy'n cael eu defnyddio, fformiwlâu sy'n gallu bod yn gymhleth iawn, yn cynnwys nifer helaeth o ffactorau gwahanol, sy'n creu cymhlethdod, wrth gwrs. Ac mae'r awgrym yn yr adroddiad yna fod angen rhywbeth mwy cyson ar draws y gwahanol ardaloedd, rhywbeth fyddai hefyd yn cynyddu tryloywder ac yn lleihau gwahaniaethau ariannu ar draws yr ysgolion. Felly, mi fyddai hi'n amserol, dwi'n meddwl, i edrych yn ehangach, ac, fel glywon ni ar gychwyn y ddadl yma, i ddefnyddio data mwy cyfoes. Rŷn ni ar fin gweld data'r cyfrifiad diweddaraf. Beth am ystyried efallai dod i bwynt lle mae yna ryw adolygiad yn digwydd bob 10 mlynedd? Bob tro mae yna ddata cyfrifiad newydd yn dod, bod yna broses yn cael ei rhedeg fel ein bod ni'n gallu bod yn hyderus dyw e ddim wedi dyddio a'i fod e'n dal i fod yn addas i bwrpas. Mae yna ddadl hefyd ynglŷn â lle llawr ariannu, bod yna gyllid gwaelodol. Dwi'n gwybod efallai fod hynny'n gallu bod yn ddadleuol, ond dyma neu dyna fyddai'r cyfle i wyntyllu hynny go iawn. Ac efallai fyddai modd dadlau bod angen rhoi hynny'n ei le tra bod adolygiad yn cael ei gyflawni er mwyn ceisio lleihau'r siom neu'r baich a fydd ar rai o'r cynghorau sydd ddim yn cael cymaint ag a fydden nhw yn ei obeithio. O ran gwelliant y Llywodraeth, wrth gwrs, mae pawb yn cydnabod bod y cynnydd o 9.4 y cant yn y setliad cyfan yn well na'r disgwyl, ond eto y pwynt ynglŷn â nid maint y gacen efallai yw'r drafodaeth heddiw, ond sut mae'r gacen yn cael ei rhannu. Ac rŷn ni hefyd yn gwybod, wrth gwrs, tra ei fod e'n edrych yn dda ym mlwyddyn 1 yn y cylchdro ariannol, mae blwyddyn 2 a 3 yn mynd i fod yn heriol iawn. Ac, wrth gwrs, pan fo'r esgid honno yn gwasgu, yna dyna pryd fydd y dadlau mwyaf ffyrnig ynglŷn â'r fformiwla yn digwydd. Felly, mae angen inni fod ar y blaen i hynny yn ceisio gwneud yn siŵr bod beth sydd gyda ni yn addas. Felly, i gloi, mae'r Ceidwadwyr yn iawn - ac, eto, dŷn ni ddim yn dweud hynny'n aml. Mae hwn yn fformiwla ariannu sydd wedi dyddio. Dyw e ddim yn addas i bwrpas. Mi grëwyd e ar fympwy ddegawdau yn ôl gyda dim bwriad iddo fe bara mor hir â hyn. Ond ŷch chi'n gwybod beth? Gallwn ni ddweud hwnna am fformiwla Barnett hefyd, a dwi'n siŵr mai dyna fydd y ddad byddwch chi'n dod ger ein bron yr wythnos nesaf.