English: Thank you, Presiding Officer. It's a pleasure to stand and respond to the First Minister in moving the debate. I formally move amendment 1 in the name of Paul Davies on the order paper today. It was only six days ago that we ourselves moved a motion about the programme for government, and obviously we spent some considerable time looking at that. The Government could only put up one backbencher to support their programme for government during that debate, so I hope they do a better job this afternoon, to be honest with you. There are some pertinent questions I do think need to be put to the First Minister during this debate that might well then start to inspire confidence. Some of those questions were explored at length in our debate last week, straight after a bovine TB debate moved by backbenchers in this Chamber. It is worth noting that, in the programme for government, there is no indication as to exactly how the Government will progress its strategy on bovine TB. I appreciate the Cabinet Secretary will be bringing a statement forward, but as I understand it, the programme for government is there for members of the public, Members of this institution, vested-interest charities and anyone with an interest in the way Government delivers services to be able to benchmark its progress, or not, as the case may be. I don't dispute what the First Minister said, that obviously the people of Wales endorsed his party to be the largest party returned here after the May election, and that's why it's important that the programme for government can be a document where we can measure the commitments that you have made and, in particular, understand how you are going to deliver those commitments. My colleague David Melding has touched on the housing numbers that you do have within the programme for government, and exactly how those commitments will be delivered, given the 20,000 affordable houses that you've touched on in this. What is that doing, then, to move to the 12,000 or 12,500 units that need to be built on an annualised basis to create a sustainable house-building programme to actually meet the demand and need of the people of Wales? Again, if you look in the programme for government, there is no way of being able to make out how the Government is going to take that particular policy issue forward. So, I hope that the First Minister, in his response to us today, will give us some confidence, because that's what our amendment is talking about: it's talking about giving us confidence to understand exactly how the programme for government will be taken forward. We don't, as I say, dispute the right of the largest party to form that Government; we don't dispute the right of that party to put the programme for government forward, but I have yet to find one single third party organisation that has actually commented in a favourable way on this programme for government in the particular sector that you will be actually working in. Only today, for example, Nick Ramsay from Monmouthshire was making the point in the business statement about the critical care centre in Cwmbran. I can well remember when this particular project was first mentioned when I came into the Assembly, back in 2007, but it has been on the starting blocks far longer than that, and there is still doubt about exactly how that particular part of the health infrastructure will be delivered for south-east Wales. Excuse the pun, but it's a critical part of the health infrastructure for south-east Wales. So, again, given that it is so topical and it should sit within the programme for government as to how that will be delivered for south-east Wales, perhaps the First Minister will use his time in responding to the debate today to actually give us some certainty that that project will come through and actually, by 2021, that project might well be either well on its way to being finished, or actually finished. Can you give us a date? Five years? It is important to remember, on the education targets that are contained within the programme for government, that students going into year 7 today, or this term, at the start of the academic year, will be sitting their O-Levels, GCSEs, call them what you will, in 2021. So, their entire education in secondary education will be governed by the Government that sits on these benches, and it is really important that we can have the confidence that the aspirations of the Cabinet Secretary for Education - and, indeed, the entire Government - to make those improvements in education will actually be delivered in this fifth Assembly, because some Members have been here before in the fourth and third Assemblies. And it's not that anyone on the opposition benches wants to wish you ill on education, because, actually, we want to wish you well on education, but we do want those delivered, because children only get one turn around the block, and it is their life chances that are taken away from them if we don't deliver, or, should I say, if your Government doesn't deliver on education. So, the amendment is merely seeking to give that confidence to the people of Wales and to us as politicians who will scrutinise you. It doesn't take away the legitimacy that you do have to put the programme for government. But to table a 15-page document for five years' worth of work is quite a damning indictment of a lack of ideas. Only last week, First Minister, you chaired your own committee - the external advisory committee for advising you on European matters - and I do point to page 14 of your own document where it does say, 'We will work to ensure that membership of our democratic bodies better reflect the whole of society and improve equal representation on elected bodies and public sector boards.' There was no black or ethnic minority candidate on that committee. There was only 28 per cent female representation, and there were precious few geographical representatives from north wales and other parts of Wales sitting on that committee. So, on that very basic point - on that very basic point - that you could have implemented, you couldn't deliver that. How are you going to be able to deliver some of the more knotty issues that have existed in health, existed in education and existed in the economy? That's why we need to be given the confidence that this programme for government will be different from previous programmes for government, and will deliver for the people of Wales.
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Mae'n bleser sefyll ac ymateb i Brif Weinidog Cymru wrth gynnig y ddadl. Cynigiaf yn ffurfiol welliant 1 yn enw Paul Davies ar bapur y drefn heddiw. Dim ond chwe diwrnod yn ôl yr oeddem ni ein hunain yn cynnig y cynnig ynglŷn â'r rhaglen lywodraethu, ac yn amlwg rydym wedi treulio cryn dipyn o amser yn edrych ar hynny. Ni allai'r Llywodraeth ond rhoi un o blith y meinciau cefn i gefnogi eu rhaglen lywodraethu yn ystod y ddadl honno, felly rwy'n gobeithio y byddant yn gwneud eu gwaith yn well y prynhawn yma, a bod yn onest gyda chi. Mae rhai cwestiynau perthnasol rwy'n meddwl y mae angen eu cyflwyno i'r Prif Weinidog yn ystod y ddadl hon, a allai wedyn ddechrau meithrin rhywfaint o hyder efallai. Cafodd rhai o'r cwestiynau hynny eu harchwilio yn helaeth yn ein dadl yr wythnos diwethaf, yn syth ar ôl dadl TB buchol a gynigiwyd gan feincwyr cefn yn y Siambr hon. Mae'n werth nodi, yn y rhaglen lywodraethu, nad oes unrhyw arwydd o sut yn union y bydd y Llywodraeth yn datblygu ei strategaeth ar TB buchol. Rwy'n sylweddoli y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn cyflwyno datganiad, ond yn ôl yr hyn a ddeallaf, mae'r rhaglen lywodraethu ar gyfer aelodau'r cyhoedd, Aelodau'r sefydliad hwn, elusennau â buddiant breintiedig ac unrhyw un sydd â diddordeb yn y ffordd y mae Llywodraeth yn darparu gwasanaethau i allu meincnodi ei chynnydd, neu ddiffyg cynnydd, yn ôl y digwydd. Nid wyf yn anghytuno â'r hyn a ddywedodd y Prif Weinidog, mae'n amlwg bod pobl Cymru wedi cymeradwyo ei blaid i fod y blaid fwyaf a ddychwelwyd yma ar ôl etholiad mis Mai, a dyna pam ei bod yn bwysig bod y rhaglen lywodraethu yn ddogfen sy'n ein galluogi i fesur yr ymrwymiadau yr ydych wedi'u gwneud ac, yn arbennig, i ddeall sut yr ydych yn mynd i gyflawni'r ymrwymiadau hynny. Mae fy nghydweithiwr, David Melding wedi sôn am nifer y tai sydd wedi'i nodi gennych yn y rhaglen lywodraethu, a sut yn union y bydd yr ymrwymiadau hynny yn cael eu cyflwyno, o gofio'r 20,000 o dai fforddiadwy yr ydych wedi'u crybwyll yn hyn. Beth y mae hynny'n ei wneud, felly, er mwyn sicrhau'r 12,000 neu 12,500 o unedau y mae angen eu hadeiladu ar sail flynyddol er mwyn creu rhaglen adeiladu tai gynaliadwy i ateb galw ac angen pobl Cymru? Unwaith eto, os ydych yn edrych yn y rhaglen lywodraethu, nid oes unrhyw ffordd o ddeall sut y mae'r Llywodraeth yn mynd i ddatblygu'r mater polisi penodol hwnnw. Felly, rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog, yn ei ymateb i ni heddiw, yn rhoi rhywfaint o hyder i ni, oherwydd dyna beth mae ein gwelliant yn sôn amdano: mae'n sôn am roi hyder i ni i ddeall yn union sut y bydd y rhaglen lywodraethu yn cael ei datblygu. Nid ydym, fel y dywedais, yn anghytuno â hawl y blaid fwyaf i ffurfio'r Llywodraeth; nid ydym yn anghytuno â hawl y blaid i gyflwyno'r rhaglen lywodraethu, ond rwyf eto i ganfod un sefydliad trydydd parti sydd wedi gwneud sylwadau mewn ffordd ffafriol ar y rhaglen lywodraethu hon yn y sector penodol y byddwch yn gweithio ynddo mewn gwirionedd. Dim ond heddiw, er enghraifft, roedd Nick Ramsay o Sir Fynwy yn gwneud y pwynt yn y datganiad busnes am y ganolfan gofal critigol yng Nghwmbrân. Gallaf gofio'n iawn pan soniwyd am y prosiect penodol hwn am y tro cyntaf pan ddes i i'r Cynulliad, yn ôl yn 2007, ond mae wedi bod yn yr arfaeth ers llawer hwy na hynny, ac mae amheuaeth am sut yn union y bydd y rhan benodol honno o'r seilwaith iechyd yn cael ei chyflwyno ar gyfer y de-ddwyrain. Esgusodwch y gair mwys, ond mae'n rhan gritigol o'r seilwaith iechyd ar gyfer y de-ddwyrain. Felly, unwaith eto, o ystyried ei bod mor amserol ac y dylai eistedd o fewn y rhaglen lywodraethu o ran sut y caiff hynny ei gyflawni ar gyfer y de-ddwyrain, efallai y bydd y Prif Weinidog yn defnyddio ei amser wrth ymateb i'r ddadl heddiw i roi rhywfaint o sicrwydd i ni mewn gwirionedd y bydd y prosiect yn dwyn ffrwyth ac mewn gwirionedd, erbyn 2021, y gallai'r prosiect fod naill ai ar fin cael ei orffen, neu wedi'i orffen. A allwch roi dyddiad inni? Pum mlynedd? Mae'n bwysig cofio, ar y targedau addysg sydd wedi'u cynnwys yn y rhaglen lywodraethu, bod myfyrwyr sy'n mynd i mewn i flwyddyn 7 heddiw, neu y tymor hwn, ar ddechrau'r flwyddyn academaidd, yn sefyll eu Lefel O, TGAU, pa bynnag enw yr ydych yn dymuno rhoi arnynt, yn 2021. Felly, bydd eu haddysg uwchradd gyfan yn cael ei llywodraethu gan y Llywodraeth sy'n eistedd ar y meinciau hyn, ac mae'n bwysig iawn ein bod ni'n gallu bod yn hyderus y bydd dyheadau Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg - ac, yn wir, y Llywodraeth i gyd - i wneud y gwelliannau hynny mewn addysg yn cael eu darparu mewn gwirionedd yn y pumed Cynulliad, gan fod rhai Aelodau wedi bod yma o'r blaen yn y pedwerydd a'r trydydd Cynulliad. Ac nid yw'n fater bod unrhyw un ar feinciau'r gwrthbleidiau eisiau dymuno'n wael i chi ar addysg, oherwydd, mewn gwirionedd, rydym yn dymuno'n dda i chi ar addysg, ond rydym yn awyddus i'r pethau hynny gael eu darparu, gan mai un cyfle y mae plant yn ei gael, a'u cyfleoedd hwy mewn bywyd sy'n cael eu tynnu oddi arnynt os na fyddwn yn cyflawni, neu, dylwn ddweud, os nad yw eich Llywodraeth chi yn cyflawni ar addysg. Felly, y cyfan y mae'r gwelliant yn ceisio'i wneud yw rhoi'r hyder i bobl Cymru ac i ni fel gwleidyddion a fydd yn craffu arnoch chi. Nid yw'n cymryd ymaith y cyfreithlondeb sydd gennych i gyflwyno'r rhaglen lywodraethu. Ond mae cyflwyno dogfen 15-tudalen am werth pum mlynedd o waith yn gyhuddiad eithaf damniol o ddiffyg syniadau. Dim ond yr wythnos diwethaf, Brif Weinidog, roeddech yn cadeirio eich pwyllgor eich hunain - pwyllgor ymgynghorol allanol ar gyfer eich cynghori ar faterion Ewrop - ac rwy'n tynnu sylw at dudalen 14 eich dogfen eich hun, lle mae'n dweud, 'Byddwn yn gweithio i sicrhau bod aelodaeth ein cyrff democrataidd yn adlewyrchu'r gymdeithas gyfan yn well a gwella cynrychiolaeth gyfartal ar gyrff etholedig a byrddau yn y sector cyhoeddus.' Nid oedd unrhyw ymgeisydd du neu o leiafrifoedd ethnig ar y pwyllgor hwnnw. Nid oedd ond 28 y cant o'r gynrychiolaeth yn fenywod, ac nid oedd fawr ddim cynrychiolwyr daearyddol o'r gogledd a rhannau eraill o Gymru yn eistedd ar y pwyllgor hwnnw. Felly, ar y pwynt sylfaenol iawn hwnnw - ar y pwynt sylfaenol iawn hwnnw - y gallech fod wedi ei roi ar waith, ni allech gyflawni hynny. Sut ydych chi'n mynd i fod yn gallu cyflawni rhai o'r materion mwy dyrys sydd wedi bodoli ym maes iechyd, wedi bodoli mewn addysg ac wedi bodoli yn yr economi? Dyna pam y mae angen cael yr hyder y bydd y rhaglen lywodraethu hon yn wahanol i raglenni llywodraethu blaenorol, ac y bydd yn cyflawni ar gyfer pobl Cymru.