English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Today is the United Nations International Day of Persons with Disabilities, a day designed to promote the rights of disabled people and to increase awareness of the challenges they face. However, as a Government, our role is far greater. Working with disabled people's organisations, arms of Government, the third sector and business, we must lead in the identification and removal of the barriers that disable people. Most of these barriers are rooted in negative attitudes, the way we do things, and the built environment. We must all remember that many of these barriers are illegal, resulting in the daily discrimination faced by disabled people. To mark this day, I wish to update Members on the work this Government is doing to help disabled people overcome the barriers that they tell us that they face when seeking and maintaining employment. We are clear on our commitment to create a more prosperous and equal Wales, pursuing equality for all. Our employability plan, published in March 2018, included a commitment to increase the number of disabled people into work. We've taken a cross-Government approach to initiate the step change necessary to remove the barriers that they are facing. Whilst I am very pleased to report that we have seen a rise in the employment rate of disabled people in Wales for the year to June 2019 - an increase from 45.2 per cent to 48.6 per cent - more needs to be done if we are to achieve the UK average employment rate for disabled people. Our cross-Government framework 'Action on Disability: The Right to Independent Living', launched by the Deputy Minister and Chief Whip, Jane Hutt AM, on 18 September, communicated our commitment to identify and challenge discriminatory employment practices; to increase the number of disabled people in work through tailored support for individuals to overcome barriers to gaining and maintaining sustainable employment; and change employer attitudes, reduce the stigma, and better support employers to recruit and retain disabled people. We are refocusing our existing employment provision, by working collectively with partners and contractors to focus resources to drive up engagement and support more disabled people into work. It is estimated that, across Welsh Government and European social fund programmes, this could support approximately an additional 25 per cent increase over the next three years. We've made great strides to develop bespoke employability provision to tackle barriers to employment, by supporting those at the heart of the community through our community employability programmes; supporting those who are furthest from the labour market due to significant health barriers, through our health-led employment schemes; and providing on-the-job training through programmes such as apprenticeships. In May we launched Working Wales, our new employability advice service, which makes it easier for people to access professional advice and support, needs-based assessment and referral to job opportunities. That service, delivered by Careers Wales, has qualified careers advisors and coaches who offer professional and personalised advice and guidance to identify and overcome barriers that individuals, including disabled people, face, progressing towards employment. Our long-term plan for health and social care, 'A Healthier Wales', sets out how we need to support people to lead healthier lifestyles. Finding employment is hugely important to this prevention-based approach, and we are ensuring that our health-led employment programmes can support more disabled people gain and sustain employment. Today marks a year since we launched our 'Inclusive Apprenticeships' disability action plan, and we are making good progress against the actions contained within it. The latest data for 2017/18 shows that 5.6 per cent of apprentices declared themselves as disabled in comparison with only 3.4 per cent in 2013/14. By delivering the actions in the plan to remove barriers to participation, we are confident that we can see this figure increase year on year. We are not just supporting individuals, but also businesses, to create the conditions for disabled people to thrive in work. I can confirm that disabled people's employer champions, who will work with employers across Wales to make workplaces more inclusive and better support the recruitment and retention of disabled people, will be recruited in the new year. We are also reviewing our marketing material and employer resources to dispel myths, influence and change employer attitudes, and raise awareness of wider support available to businesses when employing disabled people. Additionally, we are working in partnership with a range of organisations representing disabled people to assess options for building on the current DWP Disability Confident scheme. I'll be updating Members on this very soon. We are also changing the nature of conversations with businesses. Business Wales, alongside its general business advice, includes advice on equality and diversity policies and practices to advise businesses on the recruitment and retention of disabled employees. This will increase awareness of opportunities for disabled people to start a business, including alternative business models such as co-operatives and social businesses. The Business Wales website will be expanded to bring together relevant information for disabled people seeking to start and grow a business, and encourage the next generation of entrepreneurs through Business Wales, enterprise hubs, Big Ideas Wales and Social Business Wales. And, in order to encourage and promote business behaviours and employment practices that go beyond the legal minimum, we are considering options to broaden and deepen the impact of the economic contract so that it further improves employers' understanding and responsibility for improving recruitment and retention of disabled workers. Certainly, at a minimum, this could include specific reference in our economic contract guidance to policies, processes and programmes that have the potential to support a more diverse workforce. We are aware that maintaining the scope and volume of support for individuals and business may be challenging going forward, as our approach is underpinned by European funds. So, this Government repeats its clear and unambiguous position to any new UK Government: not a penny less, not a power lost if we leave the European Union. We all know it is our societal barriers that disable people with impairments. This understanding comes from the social model of disability that we as an Assembly adopted in 2002, making Wales one of the first countries in the world to do so. Our aim is to visibly and effectively embed this model across all areas of work, including economic development and employer support, to encourage all Welsh organisations to do the same. If we, in Wales, work together, we can end the discrimination that blights so many people's lives. It is both our moral, and, dare I say, economic, duty to do so.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Heddiw yw Diwrnod Rhyngwladol Pobl ag Anableddau y Cenhedloedd Unedig, sef diwrnod a gynlluniwyd i hyrwyddo hawliau pobl anabl a chynyddu ymwybyddiaeth o'r heriau y maent yn eu hwynebu. Fodd bynnag, fel Llywodraeth, mae ein swyddogaeth yn fwy o lawer. Gan weithio gyda sefydliadau pobl anabl, adrannau Llywodraeth, y trydydd sector a byd busnes, rhaid i ni arwain y gwaith o ganfod a chael gwared ar y rhwystrau sy'n analluogi pobl. Mae'r rhan fwyaf o'r rhwystrau hyn wedi'u gwreiddio mewn agweddau negyddol, y ffordd yr ydym yn gwneud pethau, a'r amgylchedd adeiledig. Rhaid inni i gyd gofio bod llawer o'r rhwystrau hyn yn anghyfreithlon, gan arwain at y gwahaniaethu beunyddiol a wynebir gan bobl anabl. I nodi'r diwrnod hwn, hoffwn roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y gwaith y mae'r Llywodraeth hon yn ei wneud i helpu pobl anabl i oresgyn y rhwystrau y maent yn dweud wrthym eu bod yn eu hwynebu wrth geisio a chadw gwaith. Rydym yn glir ynghylch ein hymrwymiad i greu Cymru fwy ffyniannus a chyfartal, gan geisio cydraddoldeb i bawb. Roedd ein cynllun cyflogadwyedd, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2018, yn cynnwys ymrwymiad i gynyddu nifer y bobl anabl sydd mewn gwaith. Rydym ni wedi gweithredu ar draws y Llywodraeth i gychwyn y newid sylweddol sydd ei angen i ddileu'r rhwystrau y maent yn eu hwynebu. Er fy mod yn falch iawn o ddweud ein bod wedi gweld cynnydd yng nghyfradd cyflogaeth pobl anabl yng Nghymru ar gyfer y flwyddyn hyd at fis Mehefin 2019 - cynnydd o 45.2 y cant i 48.6 y cant - mae angen gwneud mwy er mwyn inni gyflawni cyfradd gyflogaeth gyfartalog y DU ar gyfer pobl anabl. Roedd ein fframwaith traws-lywodraethol 'Gweithredu ar Anabledd: Yr Hawl i Fyw'n Annibynnol', a lansiwyd gan y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip, Jane Hutt AC, ar 18 Medi, yn cyfleu ein hymrwymiad i ganfod a herio arferion cyflogaeth gwahaniaethol; cynyddu nifer y bobl anabl sydd mewn gwaith drwy roi cymorth wedi'i deilwra i unigolion oresgyn rhwystrau i gael swyddi cynaliadwy a'u cadw; a newid agweddau cyflogwyr, lleihau'r stigma, a chefnogi cyflogwyr yn well i recriwtio a chadw pobl anabl. Rydym yn ailganolbwyntio ein darpariaeth gyflogaeth bresennol, drwy weithio ar y cyd â phartneriaid a chontractwyr i ganolbwyntio adnoddau er mwyn gwella ymgysylltu a chefnogi mwy o bobl anabl i gael gwaith. Amcangyfrifir, ar draws rhaglenni Llywodraeth Cymru a Chronfa Gymdeithasol Ewrop, y gallai hyn gefnogi cynnydd o tua 25 y cant yn ychwanegol dros y tair blynedd nesaf. Rydym ni wedi gwneud camau breision i ddatblygu darpariaeth gyflogadwyedd bwrpasol i fynd i'r afael â rhwystrau i gyflogaeth, drwy gefnogi'r rheini sydd wrth galon y gymuned drwy ein rhaglenni cyflogadwyedd cymunedol; cefnogi'r rhai sydd bellaf oddi wrth y farchnad lafur oherwydd rhwystrau iechyd sylweddol, drwy ein cynlluniau cyflogaeth lle mae pwyslais mawr ar iechyd; a darparu hyfforddiant yn y gwaith drwy raglenni fel prentisiaethau. Ym mis Mai fe wnaethom ni lansio Cymru'n Gweithio, ein gwasanaeth cyngor cyflogadwyedd newydd, sy'n ei gwneud hi'n haws i bobl gael gafael ar gyngor a chymorth proffesiynol, asesiadau ar sail anghenion a chael eu cyfeirio i gyfleoedd gwaith. Mae gan y gwasanaeth hwnnw, a ddarperir gan Gyrfa Cymru, hyfforddwyr a chynghorwyr gyrfaoedd cymwysedig sy'n cynnig cyngor ac arweiniad proffesiynol a phersonol i ganfod a goresgyn rhwystrau y mae unigolion, gan gynnwys pobl anabl, yn eu hwynebu, wrth symud tuag at gyflogaeth. Mae ein cynllun hirdymor ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol, 'Cymru Iachach', yn nodi sut y mae angen i ni gefnogi pobl i fyw bywydau iachach. Mae dod o hyd i waith yn hynod o bwysig i'r dull ataliol hwn, ac rydym ni'n sicrhau y gall ein rhaglenni cyflogaeth seiliedig ar iechyd gefnogi mwy o bobl anabl i gael a chadw swyddi. Mae heddiw'n nodi blwyddyn ers i ni lansio ein cynllun gweithredu ar anabledd 'Prentisiaethau Cynhwysol', ac rydym yn gwneud cynnydd da o gymharu â'r camau gweithredu sydd ynddo. Mae'r data diweddaraf ar gyfer 2017/18 yn dangos bod 5.6 y cant o brentisiaid wedi datgan eu bod yn anabl o gymharu â dim ond 3.4 y cant yn 2013/14. Drwy gyflawni'r camau gweithredu yn y cynllun i ddileu'r rhwystrau sy'n atal pobl rhag cyfrannu, rydym yn ffyddiog y gallwn ni weld y ffigur hwn yn cynyddu o flwyddyn i flwyddyn. Nid cefnogi unigolion yn unig ydym ni, ond busnesau hefyd, i greu'r amodau i bobl anabl ffynnu mewn gwaith. Gallaf gadarnhau y caiff hyrwyddwyr cyflogwyr pobl anabl, a fydd yn gweithio gyda chyflogwyr ledled Cymru i wneud gweithleoedd yn fwy cynhwysol ac yn rhoi gwell cefnogaeth i recriwtio a chadw pobl anabl, eu recriwtio yn y flwyddyn newydd. Rydym ni hefyd yn adolygu ein deunydd marchnata ac adnoddau cyflogwyr i chwalu camdybiaethau, dylanwadu ar agweddau cyflogwyr a'u newid, a chodi ymwybyddiaeth o'r gefnogaeth ehangach sydd ar gael i fusnesau wrth gyflogi pobl anabl. Hefyd, rydym yn gweithio mewn partneriaeth ag ystod o sefydliadau sy'n cynrychioli pobl anabl i asesu dewisiadau ar gyfer adeiladu ar y cynllun Hyderus o ran Anabledd sydd gan yr Adran Gwaith a Phensiynau ar hyn o bryd. Byddaf yn rhoi'r newyddion diweddaraf i'r Aelodau am hyn yn fuan iawn. Rydym ni hefyd yn newid natur sgyrsiau gyda busnesau. Mae Busnes Cymru, ynghyd â'i gyngor busnes cyffredinol, yn cynnwys cyngor ar bolisïau ac arferion cydraddoldeb ac amrywiaeth i gynghori busnesau ar recriwtio a chadw gweithwyr anabl. Bydd hyn yn cynyddu ymwybyddiaeth o gyfleoedd i bobl anabl ddechrau busnes, gan gynnwys modelau busnes amgen fel mentrau cydweithredol a busnesau cymdeithasol. Caiff gwefan Busnes Cymru ei hehangu i ddod â gwybodaeth berthnasol ynghyd ar gyfer pobl anabl sy'n ceisio dechrau a thyfu busnes, ac annog y genhedlaeth nesaf o entrepreneuriaid drwy Busnes Cymru, canolfannau menter, Syniadau Mawr Cymru a Busnes Cymdeithasol Cymru. Ac, er mwyn annog a hyrwyddo arferion busnes a chyflogaeth sy'n mynd y tu hwnt i'r lleiafswm cyfreithiol, rydym yn ystyried dewisiadau i ehangu a dwysáu effaith y contract economaidd fel ei fod yn cynyddu dealltwriaeth a chyfrifoldeb cyflogwyr ymhellach o ran gwella recriwtio a chadw gweithwyr anabl. Yn sicr, o leiaf, gallai hyn gynnwys cyfeiriad penodol yn ein canllawiau ar gyfer contractau economaidd at bolisïau, prosesau a rhaglenni sydd â'r potensial i gefnogi gweithlu mwy amrywiol. Rydym ni'n ymwybodol y gallai cynnal cwmpas a maint y cymorth i unigolion a busnesau fod yn her wrth symud ymlaen, gan fod ein dull o weithredu yn cael ei danategu gan gronfeydd Ewropeaidd. Felly, mae'r Llywodraeth hon yn ailadrodd ei safbwynt clir a diamwys i unrhyw Lywodraeth newydd yn y DU: dim ceiniog yn llai, dim colli unrhyw bwerau os byddwn yn gadael yr Undeb Ewropeaidd. Rydym ni i gyd yn gwybod mai ein rhwystrau cymdeithasol sy'n analluogi pobl â namau. Daw'r ddealltwriaeth hon o'r model cymdeithasol o anabledd a fabwysiadwyd gennym ni fel Cynulliad yn 2002, gan wneud Cymru yn un o'r gwledydd cyntaf yn y byd i wneud hynny. Ein nod yw ymgorffori'r model hwn yn weladwy ac yn effeithiol ar draws pob maes gwaith, gan gynnwys datblygu economaidd a chymorth cyflogwyr, er mwyn annog pob sefydliad yng Nghymru i wneud yr un peth. Os byddwn ni, yng Nghymru, yn gweithio gyda'n gilydd, gallwn roi terfyn ar y gwahaniaethu sy'n difetha bywydau cynifer o bobl. Mae'n ddyletswydd foesol, ac os caf fentro dweud, economaidd arnom ni i wneud hynny.