English: Thank you, Llywydd. Everyone is, of course, horrified by the tragic fire at Grenfell Tower in west London last week. On behalf of the Welsh Government, and, I'm sure, those of the whole Assembly, I should like to convey my deepest sympathies to those who have been affected by it. Everyone wants to understand what happened and how to prevent it from happening again. This is just as true in Wales as it is elsewhere, and I am determined to ensure we learn the lessons and act upon them. We will approach this thoroughly and comprehensively. However, some of those lessons are already reasonably clear. Buildings like Grenfell Tower are constructed so that a fire in a single flat can be contained and therefore extinguished before it spreads. This is a critical safety feature for residents of high-rise buildings. Its catastrophic failure at Grenfell Tower accounted for the tragic outcome. While we must await the findings of the fire investigation, it appears that the direct cause of that failure may have been the use of combustible cladding on the outside of the building. Once the fire spread to the cladding, there was little the London fire brigade could do to contain it. We have therefore completed a first round of urgent discussions with all residential social landlords in Wales. Between them, they own 36 blocks of flats of seven or more storeys. Social landlords have told us none appear to be fitted with the type of cladding used at Grenfell Tower. Seven blocks in Wales have been retrofitted with sprinklers, and, of course, where any new or converted high-rise residential blocks are developed here, under the changes introduced as part of the Domestic Fire Safety Measure (Wales) 2011, they would be required to include sprinklers. The requirements were introduced for flats and houses on 1 January 2016. Installing sprinklers in new housing and as part of refurbishment programmes, which some Welsh councils and housing associations have already done, will go a long way to minimising the risk of death and injury from fire. I hope this gives some immediate assurance to residents of those premises. That, though, is not the end of the matter, and there is certainly no cause for complacency. A fire or any other disaster on this scale does not have just one cause. There was probably a whole chain of failures that led to the events of last week. These may have included the design and refurbishment of the building, the immediate cause of the fire, the raising of the alarm and the accessibility of the premises for firefighters. All of that needs to be analysed and understood if we are to prevent similar tragedies in future, whether in high-rise social housing or other premises indeed. We are therefore setting up an expert group, including representatives from the social housing and fire sectors, which will be chaired by my chief fire and rescue adviser. It will examine all of the lessons coming out from the Grenfell Tower tragedy and their application to Wales. It will also consider how prepared we are to deal with such an incident if that occurs. Our civil contingency capability has been amply demonstrated, most recently in the Champions League final. But responding to a disaster on the scale of Grenfell Tower would be a different matter altogether. So, again, we need to make certain our capability to do that, and that lessons from the emerging events in London are learnt. At the same time, I and my officials are in regular contact with counterparts in England and Scotland to ensure that we pool intelligence and share learning. This process is at a very early stage and it will be some time before the full truth about what happened in Grenfell Tower is known. However, I and my colleagues are completely committed to acting on the findings, while doing all that we can do in the meantime to keep the people of Wales safe from fire. Llywydd, I will make a further statement to the Assembly as work progresses.
Welsh: Diolch i chi, Llywydd. Mae pawb, wrth gwrs, wedi dychryn o achos y tân trychinebus yn Nhŵr Grenfell yng ngorllewin Llundain yr wythnos diwethaf. Ar ran Llywodraeth Cymru ac, rwy'n siŵr, bawb yn y Cynulliad, hoffwn i estyn fy nghydymdeimlad dwysaf â'r rhai a gafodd eu heffeithio ganddo. Mae pawb yn awyddus i ddeall yr hyn a ddigwyddodd a sut i'w atal rhag digwydd eto. Mae hyn yr un mor wir yng Nghymru ag unrhyw le arall, ac rwy'n benderfynol o sicrhau ein bod yn dysgu'r gwersi ac yn gweithredu arnyn nhw. Byddwn yn mynd i'r afael â hyn yn drylwyr ac yn gynhwysfawr. Fodd bynnag, mae rhai o'r gwersi hynny eisoes yn weddol glir. Adeiladwyd adeiladau fel Tŵr Grenfell fel bod modd cadw tân mewn un fflat unigol ac felly ei ddiffodd cyn iddo ymledu. Mae hyn yn nodwedd ddiogelwch hanfodol ar gyfer trigolion sy'n byw mewn adeiladau uchel. Methiant trychinebus hyn yn Nhŵr Grenfell oedd i gyfrif am y canlyniad trychinebus. Er bod yn rhaid i ni aros am ganfyddiadau'r ymchwiliad tân, mae'n ymddangos mai achos uniongyrchol y methiant hwnnw o bosib oedd y cladin hylosg a ddefnyddiwyd y tu allan i'r adeilad. Unwaith i'r tân ledaenu i'r cladin, nid oedd llawer y gallai brigâd dân Llundain ei wneud i'w reoli. Rydym ni felly wedi cwblhau rownd gyntaf o drafodaethau brys gyda phob landlord cymdeithasol preswyl yng Nghymru. Rhyngddyn nhw, maen nhw'n berchen ar 36 bloc o fflatiau saith llawr neu uwch. Mae landlordiaid cymdeithasol wedi dweud wrthym ni nad yw'n ymddangos bod unrhyw un ohonynt yn cynnwys y math o gladin a ddefnyddiwyd yn Nhŵr Grenfell. Mae systemau chwistrellu wedi eu hôl-osod mewn saith bloc yng Nghymru ac, wrth gwrs, pan gaiff unrhyw flociau preswyl aml-lawr uchel newydd neu rai wedi'u haddasu eu datblygu yma, o dan y newidiadau a gyflwynwyd fel rhan o'r Mesur Diogelwch Tân Domestig (Cymru) 2011, byddai angen iddyn nhw gynnwys systemau chwistrellu. Cafodd y gofynion eu cyflwyno ar gyfer fflatiau a thai ar 1 Ionawr 2016. Bydd gosod systemau chwistrellu mewn tai newydd ac yn rhan o raglenni adnewyddu, fel y gwnaed eisoes gan rai cynghorau a chymdeithasau tai yng Nghymru, yn gwneud llawer i leihau'r risg o farwolaeth ac anafiadau o ganlyniad i dân. Rwy'n gobeithio bod hyn yn rhoi rhywfaint o sicrwydd uniongyrchol i drigolion yr adeiladau hynny. Nid hynny, fodd bynnag, yw diwedd y mater, ac yn sicr nid oes rheswm i fod yn hunanfodlon. Nid un achos yn unig sydd i dân neu unrhyw drychineb arall ar y raddfa hon. Mae'n debyg y bu cadwyn gyfan o fethiannau a arweiniodd at ddigwyddiadau yr wythnos diwethaf. Gall y rhain fod wedi cynnwys sut cafodd yr adeilad ei ddylunio a'i adnewyddu, achos uniongyrchol y tân, sut y rhoddwyd gwybod am y tân a hygyrchedd y safle i ddiffoddwyr tân. Mae angen dadansoddi a deall hynny i gyd os ydym ym mynd i atal trychinebau tebyg yn y dyfodol, boed hynny mewn tyrrau uchel o fflatiau cymdeithasol neu yn wir mewn adeiladau eraill. Rydym felly yn sefydlu grŵp arbenigol, a fydd yn cynnwys cynrychiolwyr o'r sector tai cymdeithasol a'r sector tân dan gadeiryddiaeth fy mhrif gynghorydd tân ac achub. Bydd yn archwilio pob un o'r gwersi sy'n deillio o drychineb Tŵr Grenfell ac yn eu cymhwyso i Gymru. Bydd hefyd yn ystyried pa mor barod yr ydym ni i fynd i'r afael â digwyddiad o'r fath os yw'n digwydd. Rydym wedi dangos yn glir fod gennym ni'r gallu i weithredu cynlluniau wrth gefn, yn fwyaf diweddar yn rownd derfynol Cynghrair y Pencampwyr. Ond byddai ymateb i drychineb ar raddfa Tŵr Grenfell yn fater hollol wahanol. Felly, unwaith eto, mae angen i ni wneud yn siŵr y gallwn wneud hynny, a bod gwersi'n cael eu dysgu o'r digwyddiadau yn Llundain. Ar yr un pryd, rwyf i a'm swyddogion yn trafod yn rheolaidd â swyddogion cyfatebol yn Lloegr a'r Alban i sicrhau ein bod yn cyfuno gwybodaeth ac yn rhannu'r hyn yr ydym ni'n ei ddysgu. Nid yw'r broses hon ond megis dechrau, a bydd yn cymryd peth amser cyn y daw'r gwir llawn am yr hyn a ddigwyddodd yn Nhŵr Grenfell yn hysbys. Fodd bynnag, mae fy nghydweithwyr a minnau yn gwbl ymrwymedig i weithredu ar y canfyddiadau, gan wneud popeth y gallwn ni yn y cyfamser i gadw pobl Cymru yn ddiogel rhag tân. Llywydd, byddaf yn gwneud datganiad pellach i'r Cynulliad wrth i'r gwaith fynd rhagddo.