English: Diolch, Llywydd. I welcome this debate on the Equality and Human Rights Commission's Wales impact report 2020-21. The Welsh Government has benefited for many years from a positive and productive working relationship with the EHRC's team in Wales, and this has continued through the period covered by this report, and it's reflected across many of the issues it highlights. I'd like to thank Martyn Jones for his leadership as interim chair of the Wales committee during the period covered by the impact report, and extend a warm welcome to Eryl Besse on her recent appointment as EHRC Wales commissioner. We fully share the core aim identified in the impact report, to ensure that, and I quote, 'strong equality and human rights laws protect people, and data shows what is happening to people in practice.' During the pandemic and since, we have been taking action in many areas that demonstrates our commitment in that respect. In partnership with EHRC's Wales team, we've progressed the review of the public sector equality duty Welsh regulations. This work was paused because of COVID, but is now being taken forward as part of our response to the strengthening and advancing equality and human rights research report. The socioeconomic duty came into force in Wales on 31 March 2021, requiring relevant public bodies to place consideration of inequalities of outcomes arising from socioeconomic disadvantage at the heart of their decisions. The duty has been welcomed, and there are already examples of public bodies integrating the duty into planning and reporting frameworks. We've worked closely with the Equality and Human Rights Commission and partners to take this forward, recognising the recommendation of the commission in its 'Is Wales Fairer?' 2018 report. And as I've said, it's already informing policy development in our public services. The Welsh Government is going further. It has recognised that fair work is critical to achieving a stronger, modernised, more inclusive economy. It can assist in addressing inequality, reducing poverty, and promoting well-being. And work is continuing as we introduce the Social Partnership and Public Procurement (Wales) Bill with the statement made by the Deputy Minister for Social Partnership today, introducing new social partnership and socially responsible public procurement duties. Our 'Advancing Gender Equality in Wales' plan provides the framework through which we'll address the changing landscape for women in Wales, and our programme for government prioritises implementation of key aspects of this plan. The pandemic has revealed society's dependence on work that is disproportionately done by women, as unpaid carers and as employees within care, social work and hospitality. The pandemic has also highlighted the brilliance of women's contribution to the scientific and clinical response. As we move out of this crisis and into another on cost of living, it's crucial we place far stronger value on this work, which is central to our economy and our communities. To support this, a gender equality sub-group has been convened, which brings together stakeholders working on gender equality issues across Wales. Two priorities identified by the group are women's health and how unpaid care disproportionately falls to women. Our programme for government commits to strengthening and expanding the violence against women, domestic abuse and sexual violence strategy to include a focus on violence against women in the street and workplace, as well as the home, in order to make Wales the safest place in Europe to be a women. And you will know, of course, that the 2022-26 VAWDASV national strategy was published on 24 May. To ensure that all our work on equalities is underpinned by evidence - which is a key call from the impact report - we have established an equality evidence unit, a race disparity evidence unit, and a disability disparity evidence unit. They have a shared mission to improve the availability, quality and accessibility of evidence about individuals with protected and associated characteristics so that we fully understand the level and types of inequalities across Wales. This will enable decision makers to develop better informed policies and to assess and measure their impact, alongside, of course, helping to inform the public sector equality duties and the socioeconomic duty. The EHRC impact report recognises the influence they exerted on the consultation leading to the new Wales transport strategy, 'Llwybr Newydd', launched for public consultation on 17 November, explaining how we plan to open our transport system to a different world. The strategy sets out a long-term vision for an accessible and sustainable transport system aiming to ensure that equality is integrated into transport planning at the highest level, rather than seeing it as a separate issue. Colleagues, we have just announced this afternoon an 'Anti-racist Wales Action Plan', and also EHRC has played an important role in addressing these issues. The plan, of course, as we've discussed this afternoon, calls for zero tolerance of racism in all its forms, and identifying vision and values for an anti-racist Wales containing goals, actions, timelines and tangible outcomes, which will move us from the rhetoric on racial equality and ensure we deliver meaningful action. We're also fully committed as a Welsh Government to supporting all disabled people in Wales. 'Locked out: liberating disabled people's lives and rights in Wales beyond COVID-19' was published in July 2021, highlighting the inequalities that many disabled people face in Wales. In response, the disability rights taskforce has been established, bringing together people with lived experience. Welsh Government policy leads and representative organisations have identified the issues and barriers that affect the lives of many disabled people. Our new Curriculum for Wales will play a crucial role in relation to equality; it's essential to reflect the true diversity of our population so that learners understand how this diversity has shaped modern Wales. We discussed this again this afternoon with a statement by the Minister for Education and Welsh Language, but it's also important that the curriculum as well provides important opportunities around relationships and sexuality education. Finally, Llywydd, the Welsh Government's response to our research into strengthening and advancing equality and human rights has now been published. I welcome the human rights tracker, one of the first in the world that's been produced by the Equality and Human Rights Commission. We, in our research, set out the main areas that we want to take forward, including exploring options for the incorporation of UN conventions into Welsh law, such as a Welsh human rights Bill, in line with our programme for government. But also, we are publishing a large body of evidence as part of our preparations for this year's UN review of how the UK as a whole is fulfilling its international human rights obligations - the universal periodic review. This will be the first time we've taken this step, as well as contributing to the UK state report prepared by the UK Government. Doing so is a further demonstration of our commitment to raising the profile of equality and human rights in Wales. The EHRC's impact report provides us with an important overview of the commission's work in Wales, and clearly demonstrates the need for continued vigilance and practical action to safeguard equality and human rights in support of us all, particularly those who are at risk of being marginalised, victimised or suffering discrimination. I commend the motion.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n croesawu'r ddadl hon ar adroddiad effaith Cymru y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ar gyfer 2020-21. Mae Llywodraeth Cymru wedi elwa ers blynyddoedd lawer o berthynas waith gadarnhaol a chynhyrchiol gyda thîm y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yng Nghymru, ac mae hyn wedi parhau drwy'r cyfnod y mae'r adroddiad hwn yn ymdrin ag ef, ac mae wedi'i adlewyrchu ar draws llawer o'r materion mae'n tynnu sylw atynt. Hoffwn ddiolch i Martyn Jones am ei arweinyddiaeth fel cadeirydd dros dro pwyllgor Cymru yn ystod y cyfnod mae'r adroddiad effaith yn ymdrin ag ef, ac estyn croeso cynnes i Eryl Besse ar ei phenodiad diweddar fel comisiynydd Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Cymru. Rydym ni'n rhannu'r nod craidd a nodwyd yn yr adroddiad effaith yn llawn, er mwyn sicrhau, ac rwy'n dyfynnu, 'Mae cyfreithiau cydraddoldeb a hawliau dynol cryf yn amddiffyn pobl, ac mae data'n dangos beth sy'n digwydd i bobl yn ymarferol.' Yn ystod y pandemig ac ers hynny, rydym ni wedi bod yn gweithredu mewn sawl maes sy'n dangos ein hymrwymiad yn hynny o beth. Mewn partneriaeth â thîm Cymru'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, rydym ni wedi bwrw ymlaen â'r adolygiad o reoliadau Cymru ar ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus. Cafodd y gwaith hwn ei ohirio oherwydd COVID, ond mae bellach yn cael ei ddatblygu fel rhan o'n hymateb i'r adroddiad ymchwil cryfhau a hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol. Daeth y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol i rym yng Nghymru ar 31 Mawrth 2021, gan ei gwneud yn ofynnol i gyrff cyhoeddus perthnasol ystyried anghydraddoldebau canlyniadau sy'n deillio o anfantais economaidd-gymdeithasol wrth wraidd eu penderfyniadau. Mae'r ddyletswydd wedi'i chroesawu, ac mae enghreifftiau eisoes o gyrff cyhoeddus yn integreiddio'r ddyletswydd i fframweithiau cynllunio ac adrodd. Rydym ni wedi gweithio'n agos gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol a phartneriaid i fwrw ymlaen â hyn, gan gydnabod argymhelliad y comisiwn yn ei adroddiad o 2018 'A yw Cymru'n Decach?'. Ac fel rwyf wedi'i ddweud, mae eisoes yn llywio'r gwaith o ddatblygu polisi yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Mae Llywodraeth Cymru yn mynd ymhellach. Mae wedi cydnabod bod gwaith teg yn hanfodol i sicrhau economi gryfach, wedi'i moderneiddio a mwy cynhwysol. Gall helpu i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb, lleihau tlodi, a hyrwyddo lles. Ac mae gwaith yn parhau wrth i ni gyflwyno'r Bil Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) gyda'r datganiad a wnaed gan y Dirprwy Weinidog Partneriaeth Gymdeithasol heddiw, gan gyflwyno partneriaethau cymdeithasol newydd a dyletswyddau caffael cyhoeddus sy'n gyfrifol yn gymdeithasol. Mae ein cynllun 'Hyrwyddo Cydraddoldeb Rhywiol yng Nghymru' yn darparu'r fframwaith ar gyfer mynd i'r afael â'r newid yn y dirwedd i fenywod yng Nghymru, ac mae ein rhaglen lywodraethu yn rhoi blaenoriaeth i weithredu agweddau allweddol ar y cynllun hwn. Mae'r pandemig wedi datgelu dibyniaeth cymdeithas ar waith sy'n cael ei wneud yn anghymesur gan fenywod, fel gofalwyr di-dâl ac fel gweithwyr ym maes gofal, gwaith cymdeithasol a lletygarwch. Mae'r pandemig hefyd wedi tynnu sylw at ba mor wych yw cyfraniad menywod i'r ymateb gwyddonol a chlinigol. Wrth i ni symud allan o'r argyfwng hwn ac i un arall ar gostau byw, mae'n hanfodol ein bod ni'n rhoi gwerth llawer cryfach ar y gwaith hwn, sy'n ganolog i'n heconomi a'n cymunedau. I gefnogi hyn, mae is-grŵp cydraddoldeb rhywiol wedi'i gynnull, sy'n dwyn ynghyd rhanddeiliaid sy'n gweithio ar faterion cydraddoldeb rhywiol ledled Cymru. Dwy flaenoriaeth a nodwyd gan y grŵp yw iechyd menywod a sut mae gofal di-dâl yn syrthio'n anghymesur i fenywod. Mae ein rhaglen lywodraethu yn ymrwymo i gryfhau ac ehangu'r strategaeth trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol i gynnwys pwyslais ar drais yn erbyn menywod yn y stryd ac yn y gweithle, yn ogystal â'r cartref, er mwyn sicrhau mai Cymru yw'r lle mwyaf diogel yn Ewrop i fod yn fenywod. Ac fe fyddwch chi'n gwybod, wrth gwrs, fod strategaeth genedlaethol VAWDASV 2022-26 wedi'i chyhoeddi ar 24 Mai. Er mwyn sicrhau bod ein holl waith ar gydraddoldeb yn seiliedig ar dystiolaeth - sy'n alwad allweddol o'r adroddiad effaith - rydym ni wedi sefydlu uned dystiolaeth cydraddoldeb, uned dystiolaeth gwahaniaeth hiliol, ac uned dystiolaeth gwahaniaethau rhwng anabledd. Mae ganddyn nhw genhadaeth gyffredin i wella argaeledd, ansawdd a hygyrchedd tystiolaeth am unigolion â nodweddion gwarchodedig a nodweddion cysylltiedig fel ein bod yn deall yn llawn y lefel a'r mathau o anghydraddoldebau ledled Cymru. Bydd hyn yn galluogi'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau i ddatblygu polisïau mwy gwybodus ac asesu a mesur eu heffaith, ochr yn ochr â helpu, wrth gwrs, i lywio dyletswyddau cydraddoldeb y sector cyhoeddus a'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol. Mae adroddiad effaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn cydnabod y dylanwad maen nhw wedi'i gael ar yr ymgynghoriad a arweiniodd at strategaeth drafnidiaeth newydd Cymru, 'Llwybr Newydd', a lansiwyd ar gyfer ymgynghoriad cyhoeddus ar 17 Tachwedd, gan esbonio sut yr ydym ni'n bwriadu agor ein system drafnidiaeth i fyd gwahanol. Mae'r strategaeth yn nodi gweledigaeth hirdymor ar gyfer system drafnidiaeth hygyrch a chynaliadwy gyda'r nod o sicrhau bod cydraddoldeb yn cael ei integreiddio i gynllunio trafnidiaeth ar y lefel uchaf, yn hytrach na'i ystyried yn fater ar wahân. Cyd-Aelodau, rydym ni newydd gyhoeddi 'Cynllun Gweithredu Cymru Gwrth-hiliol' y prynhawn yma, ac mae'r Comisiwn cydraddoldeb a hawliau dynol hefyd wedi chwarae rhan bwysig yn y gwaith o fynd i'r afael â'r materion hyn. Mae'r cynllun, wrth gwrs, fel rydym ni wedi'i drafod y prynhawn yma, yn galw am ddim goddefgarwch o hiliaeth o bob math, a nodi gweledigaeth a gwerthoedd ar gyfer Cymru gwrth-hiliol sy'n cynnwys nodau, camau gweithredu, amserlenni a chanlyniadau diriaethol, a fydd yn ein symud o'r rhethreg ar gydraddoldeb hiliol ac yn sicrhau ein bod yn gweithredu'n ystyrlon. Rydym ni hefyd wedi ymrwymo'n llwyr fel Llywodraeth Cymru i gefnogi holl bobl anabl Cymru. Cyhoeddwyd 'Drws ar Glo: datgloi bywydau a hawliau pobl anabl yng Nghymru y tu hwnt i COVID-19' ym mis Gorffennaf 2021, gan dynnu sylw at yr anghydraddoldebau mae llawer o bobl anabl yn eu hwynebu yng Nghymru. Mewn ymateb, mae'r tasglu hawliau anabledd wedi'i sefydlu, gan ddod â phobl sydd â phrofiad o lygad y ffynnon at ei gilydd. Mae arweinwyr polisi Llywodraeth Cymru a sefydliadau cynrychioliadol wedi nodi'r materion a'r rhwystrau sy'n effeithio ar fywydau llawer o bobl anabl. Bydd ein Cwricwlwm newydd i Gymru yn chwarae rhan hanfodol mewn perthynas â chydraddoldeb; mae'n hanfodol adlewyrchu gwir amrywiaeth ein poblogaeth fel bod dysgwyr yn deall sut mae'r amrywiaeth hon wedi llunio'r Gymru fodern. Fe wnaethom drafod hyn eto y prynhawn yma gyda datganiad gan y Gweinidog Addysg a'r Gymraeg, ond mae hefyd yn bwysig bod y cwricwlwm yn darparu cyfleoedd pwysig o ran perthnasoedd ac addysg rhywioldeb. Yn olaf, Llywydd, mae ymateb Llywodraeth Cymru i'n hymchwil i gryfhau a hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol bellach wedi'i gyhoeddi. Rwy'n croesawu'r traciwr hawliau dynol, un o'r cyntaf yn y byd sydd wedi'i gynhyrchu gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. Rydym ni, yn ein hymchwil, yn nodi'r prif feysydd rydym ni eisiau eu datblygu, gan gynnwys archwilio opsiynau ar gyfer ymgorffori confensiynau'r Cenhedloedd Unedig yng nghyfraith Cymru, megis Bil hawliau dynol i Gymru, yn unol â'n rhaglen lywodraethu. Ond hefyd, rydym ni'n cyhoeddi corff mawr o dystiolaeth fel rhan o'n paratoadau ar gyfer adolygiad y Cenhedloedd Unedig eleni o sut mae'r DU gyfan yn cyflawni ei rhwymedigaethau hawliau dynol rhyngwladol - yr adolygiad cyfnodol cyffredinol. Dyma fydd y tro cyntaf i ni gymryd y cam hwn, yn ogystal â chyfrannu at adroddiad gwladol y DU a baratowyd gan Lywodraeth y DU. Mae gwneud hynny'n arwydd pellach o'n hymrwymiad i godi proffil cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Mae adroddiad effaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn rhoi trosolwg pwysig i ni o waith y comisiwn yng Nghymru, ac mae'n dangos yn glir yr angen am wyliadwriaeth barhaus a chamau ymarferol i ddiogelu cydraddoldeb a hawliau dynol i gefnogi pob un ohonom ni, yn enwedig y rheini sydd mewn perygl o gael eu hymyleiddio, eu herlid neu ddioddef gwahaniaethu. Rydw i'n cymeradwyo'r cynnig.