English: Diolch, Lywydd. I wanted to pick up on one of the points in the motion that drew attention to the gross value added performance of Wales against the UK average. It seems to me that what we're looking at here is actually a fundamental question of the inequality of the UK as a country - it's uniquely unequal in comparison with other countries, for example, within the European Union. We heard at the Brexit committee earlier this week that the performance of some of the European Union countries, on the basis of their membership of the EU, might have been faster because of the fact that we are, in Wales, a comparatively small part of a larger whole and our economy is so different, in some ways, from the UK in general. But I think it is worth bearing in mind that those comparisons of GVA only take us so far, and they're a very crude tool for comparing the kind of economy that we want in Wales. Actually, London and the south-east are the only two parts of the UK that exceed the average, which is a startling fact if you think about it. They're the only two parts of the UK's economy that are stronger than the average. So, I think that tells us some of the picture, but it doesn't tell us the whole story. I wanted to pick up on the idea in Rhun ap Iorwerth's speech that is really about the idea of Wales exporting ideas, if you like, to other parts of the UK and other parts of the world. And the NHS, for example, is one of those, I suppose, exports that we are all proudest of here and across Wales. There are still things that we can and do export to the world, and some of those are important ideas. I want to touch on a few of those today, and I think all of them play into the idea of the sort of economy that we want to have in Wales. I think that rather than just looking at GVA, we should look at the kind of assets that we've got in Wales and build an economy that reflects our assets. One of those assets, and it's mentioned in the motion, is the idea of the blue economy and the green economy, and I think we must focus on that as one of our key principles in our future economy. We have unique assets that other countries can't compete with, in terms of the tidal reach that we have and the long coast that we have. We have the prospect in the tidal lagoon not just of green energy but of a massive economic opportunity for not just south Wales but the whole of Wales - a classic example of how the blue economy can become a reality. It's already worth about £2.1 billion to the Welsh economy, and that's really before we've done very much in terms of marine renewables in particular. We've made good innovative strides, but there's much more potential there for us. And I hope and expect that we'll see a marine plan from the Welsh Government that commits to focusing on that sector. The second asset I want to talk about is the notion of well-being and the innovation that we have in Wales in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. We are genuinely groundbreaking in that piece of legislation, and that is an idea that we can export to the world. But the challenge for us, I think, now is finding ways for that to be a catalyst for economic development in itself. What is our analysis of how there is an economic opportunity that comes from having long-termism and sustainability absolutely at the heart of our economy and of our society? We've already started to do work to foster the circular economy where we recycle and so forth. There is much more that we can do in that area over time to create a new kind of productivity where we look at assets as things that we have for the long term, not just as disposable items. And the last idea that I think has potential for us to export is the idea of a distributed economy - one where, actually, more of the wealth and more of the economic activity is spread throughout our country. I held a forum in Neath recently for discussing the economy, as I mentioned earlier, and one of the key issues that came up in that was the idea of how we can improve our local supply chains, and how we can work between the public sector and the private sector to boost our local economies. That isn't really an agenda that has developed much in other parts of the UK, and I think there's a real opportunity for us in Wales to do that. So, I think we can't run away from the idea of GVA as an important indicator of the health of the economy - obviously, we want an economy where growth is at the heart of it - but I'd encourage us to debate much broader tests for the success of our economy that reflect well-being and other measures. We need to look at our assets and build an economy that reflects the fantastic assets that we have in Wales.
Welsh: Diolch, Lywydd. Roeddwn eisiau nodi un o'r pwyntiau yn y cynnig a oedd yn tynnu sylw at werth ychwanegol gros perfformiad Cymru yn erbyn cyfartaledd y DU. Mae'n ymddangos i mi mai'r hyn rydym yn edrych arno yn y fan hon mewn gwirionedd yw cwestiwn sylfaenol ynghylch anghydraddoldeb yn y DU fel gwlad - mae'n unigryw o anghyfartal o gymharu â gwledydd eraill yn yr Undeb Ewropeaidd er enghraifft. Clywsom yn y pwyllgor Brexit yn gynharach yr wythnos hon y gallai perfformiad rhai o wledydd yr Undeb Ewropeaidd, ar sail eu haelodaeth o'r UE, fod wedi bod yn gyflymach oherwydd ein bod ni, yng Nghymru, yn rhan gymharol fach o gyfanrwydd mwy o faint ac mae ein heconomi mor wahanol, mewn rhai ffyrdd, i'r DU yn gyffredinol. Ond rwy'n credu ei bod yn werth cadw mewn cof nad yw'r cymariaethau hynny o werth ychwanegol gros ond yn mynd â ni ran o'r ffordd yn unig, ac maent yn offerynnau bras iawn ar gyfer cymharu'r math o economi rydym ei heisiau yng Nghymru. A dweud y gwir, Llundain a de-ddwyrain Lloegr yw'r unig ddwy ran o'r DU sy'n uwch na'r cyfartaledd, sy'n ffaith syfrdanol os meddyliwch am y peth. Dyna'r unig ddwy ran o economi'r DU sy'n gryfach na'r cyfartaledd. Felly, rwy'n meddwl bod hynny'n rhoi rhywfaint o'r darlun i ni, ond nid yw'n dweud y stori gyfan. Roeddwn eisiau mynd ar ôl y syniad yn araith Rhun ap Iorwerth sy'n ymwneud mewn gwirionedd â'r syniad o Gymru yn allforio syniadau, os mynnwch, i rannau eraill o'r DU a rhannau eraill o'r byd. A'r GIG, er enghraifft, yw un o'r allforion hynny yr ydym oll yn fwyaf balch ohono, mae'n debyg, yma ac ar draws Cymru. Mae yna bethau y gallwn ac yr ydym yn eu hallforio i'r byd yn dal i fod, ac mae rhai o'r rheini'n syniadau pwysig. Rwyf am grybwyll ychydig o'r rhain heddiw, ac rwy'n meddwl bod pob un ohonynt yn cyd-fynd â'r syniad am y math o economi yr ydym am ei chael yng Nghymru. Yn hytrach nag edrych ar werth ychwanegol gros yn unig, dylem edrych ar y math o asedau sydd gennym yng Nghymru ac adeiladu economi sy'n adlewyrchu ein hasedau. Un o'r asedau hynny, ac mae'n cael ei grybwyll yn y cynnig, yw'r syniad o economi las a'r economi werdd, ac rwy'n meddwl bod yn rhaid i ni ganolbwyntio ar hynny fel un o'n hegwyddorion allweddol yn ein heconomi yn y dyfodol. Mae gennym asedau unigryw na all gwledydd eraill gystadlu â hwy, o ran y cyrhaeddiad llanw sydd gennym a'r arfordir hir sydd gennym. Mae gennym bosibiliadau gyda'r morlyn llanw, nid yn unig mewn perthynas ag ynni gwyrdd, ond o ran cyfle economaidd enfawr nid yn unig i dde Cymru ond i Gymru gyfan - enghraifft glasurol o sut y gall yr economi las ddod yn realiti. Mae'n werth tua £2.1 biliwn arall i economi Cymru eisoes, a hynny cyn i ni wneud llawer iawn mewn perthynas ag ynni adnewyddadwy morol yn arbennig. Rydym wedi gwneud camau arloesol da, ond mae llawer mwy o botensial yno i ni. Ac rwy'n gobeithio ac yn disgwyl y byddwn yn gweld cynllun morol gan Lywodraeth Cymru sy'n ymrwymo i ganolbwyntio ar y sector hwnnw. Yr ail ased rwyf am siarad amdano yw'r syniad o lesiant a'r arloesedd sydd gennym yng Nghymru yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Rydym yn torri tir newydd go iawn gyda'r ddeddfwriaeth hon, ac mae'n syniad y gallwn ei allforio i'r byd. Ond yr her i ni yn awr, rwy'n meddwl, yw dod o hyd i ffyrdd i hynny fod yn gatalydd ar gyfer datblygiad economaidd ynddo'i hun. Beth yw ein dadansoddiad o'r modd y ceir cyfle economaidd a ddaw o gael agwedd hirdymor a chynaliadwyedd yn gadarn wrth wraidd ein heconomi a'n cymdeithas? Rydym eisoes wedi dechrau gwneud gwaith ar feithrin economi gylchol lle rydym yn ailgylchu ac yn y blaen. Mae llawer mwy y gallwn ei wneud yn y maes hwnnw dros amser i greu math newydd o gynhyrchiant lle rydym yn edrych ar asedau fel pethau sydd gennym ar gyfer y tymor hir, nid fel eitemau tafladwy'n unig. A'r syniad diwethaf y credaf fod iddo botensial i ni ei allforio yw'r syniad o economi ddosbarthedig - un lle y mae mwy o gyfoeth a mwy o weithgaredd economaidd yn cael ei wasgaru ar draws ein gwlad mewn gwirionedd. Cynhaliais fforwm yng Nghastell-nedd yn ddiweddar ar gyfer trafod yr economi, fel y soniais yn gynharach, ac un o'r materion allweddol a gododd yno oedd y syniad ynglŷn â sut y gallwn wella ein cadwyni cyflenwi lleol, a sut y gallwn weithio rhwng y sector cyhoeddus a'r sector preifat i roi hwb i'n heconomïau lleol. Nid yw honno'n agenda sydd wedi datblygu llawer iawn mewn rhannau eraill o'r DU, ac rwy'n meddwl bod cyfle gwirioneddol i ni yng Nghymru wneud hynny. Felly, rwy'n meddwl na allwn droi cefn ar y syniad o werth ychwanegol gros fel dangosydd pwysig o iechyd yr economi - yn amlwg, rydym eisiau economi gyda thwf yn ganolog iddi - ond byddwn yn ein hannog i drafod profion llawer ehangach o lwyddiant ein heconomi sy'n adlewyrchu llesiant a mesurau eraill. Mae angen i ni edrych ar ein hasedau ac adeiladu economi sy'n adlewyrchu'r asedau gwych sydd gennym yng Nghymru.