English: May I thank the Minister for this statement? I think it is important that we now have a marine plan for Wales, although, as one who has been pushing for some time for some kind of Welsh plan that corresponded to the 'Harnessing our Ocean Wealth' Irish plan, which has been published for some years now, I do note, of course, that Welsh Government had to produce this plan, and that was as a result of Westminster legislation. But, of course, it's a good thing that there is some kind of an outline of this Government's intention as regards the seas. I will refer to something I've alluded to many times in the Assembly, namely the continuous need to get a better understanding of the seas around us, and the role that the oceanography department in Bangor University, in my constituency, has in that work of understanding how to map the seas. I'm pleased that there was an affirmative response to the debate to the debate that I tabled some time ago, about the need for the Government to come to an agreement on the use of the Prince Madog as a research vessel. I'm very pleased about the way in which the Minister responded to that concern that was expressed to her by myself that possibly there was an uncertain future facing that vessel, and I'm looking forward to seeing a strengthening of the agreements as regards the use of the Prince Madog. But, if I could talk specifically about the plans in relation to marine energy, of course, there are exciting schemes around the coastline of Anglesey as regards tidal energy - the Morlais scheme, the Minesto scheme. And also there are schemes that have been mentioned for many years and are now coming back on to the agenda to produce more wind energy. But I have to say that I am concerned about the lack of collaboration, so it appears, between what needs to happen and what could happen in the seas and what needs to happen, and what doesn't need to happen too in some areas, on land. We have had an outline through the draft plan, the national framework plan, as regards the intention of the Government on terrestrial wind energy. It's a great concern to me to see these 15 areas, corresponding to 20 per cent of the surface of Wales, being identified as priority areas for the production of solar and wind energy. The idea of having such a huge area of Ynys Môn identified as an area ready for turbines of 250 ft high, which is higher than any land on Ynys Môn, makes me feel that not enough thought has gone into this, and the Campaign for the Protection of Rural Wales says that what we have in the NDF is not fit for purpose. But another thing that struck me with the NDF, of course, is that there's no reference to what could be done in the sea. You can't plan for the future of marine energy without thinking of the land, and vice versa. So, I'd like to hear from the Minister about what intention she has to assimilate both elements, and why the Government decided to split their plans for the future of our renewable energy into land and sea, when, surely, we should be thinking in just one unified way. There are plans - if you tally them up, it corresponds to about 10 times the energy needs of Wales, if you tally them up between both plans. I like being ambitious and planning for the production of more electricity than we need, and we could, of course, export it. But something makes me think that the Government has failed to think about the kind of scale that we might need for energy production. And I would like an explanation of why there aren't any real targets as regards how much energy needs to be produced from the sea and how much we can actually achieve from the sea so that we don't have to then push for the more unpopular schemes that create more of an impact on the environment and so on on the land. And, finally, I don't think you answered Llyr's question on the resources that the Government is willing to invest, in financial terms and in human resources, in order to be able to succeed in delivering these plans.
Welsh: Gaf i ddiolch i'r Gweinidog am y datganiad yma? Dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig bod gennym ni rŵan gynllun morol i Gymru, er, fel un fu'n gwthio ers tro am gael math o gynllun Cymreig a oedd yn cyfateb i'r cynllun Gwyddelig 'Harnessing our Ocean Wealth', sydd allan ers rhai blynyddoedd bellach, dwi yn nodi, wrth gwrs, mai gorfod paratoi y cynllun yma mae Llywodraeth Cymru, a hynny o ganlyniad i ddeddfwriaeth yn San Steffan. Ond, wrth gwrs, mae'n dda rŵan fod yna ryw fath o amlinelliad o fwriad y Llywodraeth mewn perthynas â'r moroedd o'n cwmpas ni. Mi wna i gyfeirio at rywbeth dwi wedi'i grybwyll droeon yma yn y Cynulliad, sef yr angen parhaus i ddod i ddeall y môr o'n cwmpas ni yn well, a'r rôl sydd gan yr adran eigioneg ym Mhrifysgol Bangor, yn fy etholaeth i, i'w chware yn y gwaith yna o fapio ac ati y môr o'n cwmpas ni. Dwi'n falch o'r ymateb cadarnhaol sydd wedi bod i'r ddadl gwnes i ei chyflwyno peth amser yn ôl bellach, am yr angen i'r Llywodraeth allu dod i gytundeb newydd ynglŷn â defnydd y Prince Madog, yn arbennig fel llong ymchwil. Dwi'n ddiolchgar am y ffordd y gwnaeth y Gweinidog ymateb i'r pryder hwnnw gafodd ei roi o'i blaen hi gen i fod yna o bosib dyfodol ansicr i'r llong. Dwi yn edrych ymlaen i weld cryfhau ar y cytundebau sydd bellach yn eu lle ar gyfer defnydd y Prince Madog. Ond, os caf i sôn yn benodol am y cynlluniau mewn perthynas ag ynni môr, mae yna, wrth gwrs, gynlluniau cyffrous o gwmpas arfordir Ynys Môn ar gyfer tynnu ynni o lu y llanw - cynllun Morlais, cynllun Minesto. Mae yna hefyd gynlluniau sydd wedi bod yn cael eu crybwyll ers rhai blynyddoedd a sydd bellach yn dod yn ôl ar yr agenda ar gyfer cynhyrchu mwy o ynni gwynt. Ond mae'n rhaid i mi ddweud fod yna bryder gen i ynglŷn â'r diffyg cydweithio sydd yna, mae'n ymddangos, rhwng yr hyn sydd angen digwydd a gall ddigwydd yn y môr a'r hyn sydd angen digwydd, ac angen peidio â digwydd hefyd mewn rhai llefydd, ar y tir. Rydym ni wedi cael amlinelliad drwy'r cynllun drafft, y cynllun fframwaith cenedlaethol, ar gyfer bwriad y Llywodraeth ar gyfer cynhyrchu ynni adnewyddol ar y tir. Mae yn bryder mawr i fi gweld y 15 ardal yma, yn cyfateb i 20 y cant o arwynebedd Cymru, yn cael ei adnabod fel ardaloedd blaenoriaeth ar gyfer cynhyrchu ynni solar, ynni gwynt. Mae'r syniad o gael rhan mor fawr o Ynys Môn yn cael ei hadnabod fel ardal sydd yn barod ar gyfer tyrbinau 250 metr o uchder, sydd yn uwch nag unrhyw dir yn Ynys Môn, yn rhywbeth sy'n gwneud i fi feddwl nad oes yna ddigon o feddwl wedi bod am hyn, ac mae Ymgyrch Diogelu Cymru Wledig yn dweud nad ydy'r hyn sydd gennym ni yn yr NDF yn ffit ar gyfer pwrpas. Ond wedyn peth arall wnaeth fy nharo i efo'r NDF, wrth gwrs, ydy nad oes yna gyfeiriad at yr hyn a all gael ei wneud yn y môr. Allwch chi ddim cynllunio ar gyfer dyfodol ynni adnewyddol ar y tir heb ystyried y môr, na chwaith yn y môr heb ystyried y tir. Felly, mi hoffwn i glywed gan y Gweinidog beth ydy'r bwriad sydd yna i ddod â'r ddwy elfen at ei gilydd, a pam mae'r Llywodraeth wedi penderfynu rhannu ei chynlluniau ar gyfer ein dyfodol ynni adnewyddol ni i'r môr a'r tir, pan, siawns, ddylem ni fod yn meddwl mewn un ffordd unedig. Mae yna gynlluniau, os ydych chi'n eu hychwanegu nhw, i gynhyrchu o bosib 10 gwaith gofynion ynni Cymru drwy beth sydd gennym ni yn y ddau gynllun yma. Rŵan, dwi'n licio bod yn uchelgeisiol a chynllunio ar gyfer cynhyrchu mwy o drydan nag ydyn ni ei angen - mae trydan ag ynni yn rhywbeth y gallwn ni ei allforio. Ond mae rhywbeth yn gwneud i mi feddwl bod y Llywodraeth wedi methu â meddwl am y math o sgêl gallwn ni fod ei angen o ran cynhyrchu ynni. Mi hoffwn i eglurhad o pam nad oes yna dargedau yna go iawn ar gyfer faint o ynni rydyn ni ei angen cynhyrchu o'r môr, a faint gallwn ni ei gyflawni o'r môr fel nad oes angen wedyn gwthio am y cynlluniau mwy amhoblogaidd sy'n creu mwy o impact ar yr amgylchedd ac ati ar y tir. Ac, yn olaf, dwi ddim yn meddwl eich bod chi wedi ateb y cwestiwn gan Llyr Gruffydd, felly mi ofynnaf i o eto, ynglŷn â'r adnoddau mae'r Llywodraeth yn barod i'w rhoi i mewn, yn ariannol ac o ran swyddogion a gweision sifil ac ati, i wneud yn siŵr bod modd delifro beth sydd yn y cynlluniau yma gennych chi.