English: Diolch, Dirprwy Lywydd. May I congratulate David Rees, Leanne Wood and Vikki Howells for bringing forward this debate? As their motion recognises, there is significant potential in the network of historic industrial infrastructure across Wales, in particular the old railway tunnels across the south Wales Valleys, that can serve the communities that surround them once again, providing important economic and social infrastructure. But as the motion also notes, bringing them back into use does pose very real, practical and financial challenges. There are successful examples we can point to where the legacy of our industrial past has been harnessed to bring benefits today. The Ffestiniog railway and the Pontcysyllte aqueduct are examples of outstanding heritage assets that attract tourists and generate local employment, as well as telling the story of the past. We've recently announced funding through the Valleys Regional Park for £7 million for gateways to the Valleys Regional Park that will add to that too. Of course, these were not regenerated into the jewels they are today overnight, but as we look at other opportunities to bring the legacies of our industrial heritage back to life, we need to remember that Blaenau Ffestiniog wasn't built in a day. Members have spoken persuasively this afternoon about the potential that the network of old railway tunnels across south Wales have as transport corridors, as Mick Antoniw has just mentioned. Other former railway lines have had a new lease of life as walking and cycling routes. The Taff trail, for example, between Brecon and Cardiff, and the Ystwyth trail, which connects Aberystwyth with Tregaron, are excellent examples. I don't need any persuading to support the principles of the motion. Indeed, I was involved some 10 years ago in the scoping exercise that looked at the potential that these tunnels have for changing the dynamics of travelling between the Valleys. The fairly direct and flat routes that visionary engineers bored through our mountains, to carry trains in the industrial age, can help re-engineer the way we think about travel in the modern era. Even an electric bike over the Merthyr mountain may be asking a lot of most people, but a quick, direct route under it is an altogether more realistic ask - but only if the tunnels are linked up to a network of paths that connect destinations that people want to travel to. After all, active travel is about replacing car journeys with cycling and walking for everyday trips. To meet the challenge of the climate emergency, we need to replace car trips with zero or low-emission alternatives as quickly as possible. Our priority, therefore, must be to put investment where it can have the quickest and most significant payback. Often, a mundane contraflow down a one-way street or a wider pavement may change an environment to make walking and cycling a visible option. In other cases, a harder engineering intervention like a segregated cycle path on a main road, to separate bicycles and cars, is what's needed. Having recently ridden down Cardiff's Senghenydd Road, I can testify to the dramatic impact that the segregated cycle lane being constructed there can make. I'm sure that once that route is completed, we'll see a very big increase in cycling in that part of the city. So, we need the right infrastructure in the right places. Alongside it, we need training and promotion to bring about a culture change. As we look at the suite of interventions needed to bring this about, I'm in no doubt that the network of old tunnels has its part to play. But with limited resource, we have to prioritise. Today's motion asks the Welsh Government to take into our ownership this network of tunnels, and then to seek funding opportunities. I have to say to Members that I cannot support this approach. In my view, it is the wrong way around. Taking on the massive liabilities of these old tunnels would involve a very big investment of money and capacity at a time when our focus needs to be on getting early wins for the active travel Act. In themselves, the tunnels will not bring about modal shift, which must be our focus as we look to meet our very ambitious carbon reduction targets. They can play a part, but only in an integrated approach. The active travel Act, which was passed by this Chamber six years ago this week, sets out an approach to creating a network of routes -
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi longyfarch David Rees, Leanne Wood a Vikki Howells am gyflwyno'r ddadl hon? Fel y mae eu cynnig yn cydnabod, mae cryn botensial yn y rhwydwaith o seilwaith diwydiannol hanesyddol ledled Cymru, yn enwedig yr hen dwneli rheilffordd ar draws Cymoedd de Cymru, a all wasanaethu'r cymunedau o'u cwmpas unwaith eto, gan ddarparu seilwaith economaidd a chymdeithasol pwysig. Ond fel y mae'r cynnig hefyd yn ei nodi, mae eu defnyddio eto yn creu heriau ymarferol ac ariannol real iawn. Ceir enghreifftiau llwyddiannus y gallwn eu nodi lle mae gwaddol ein gorffennol diwydiannol wedi'i harneisio er mwyn sicrhau manteision i ni heddiw. Mae rheilffordd Ffestiniog a thraphont ddŵr Pontcysyllte yn enghreifftiau o asedau treftadaeth eithriadol sy'n denu twristiaid ac yn creu gwaith yn lleol, yn ogystal ag adrodd hanes y gorffennol. Yn ddiweddar, rydym wedi cyhoeddi £7 miliwn o gyllid ar gyfer pyrth i Barc Rhanbarthol y Cymoedd a fydd yn ychwanegu at hynny hefyd. Wrth gwrs, ni chafodd y rhain eu hail-greu'n drysorau fel y maent heddiw dros nos, ond wrth inni edrych ar gyfleoedd eraill i ddod â gwaddol ein treftadaeth ddiwydiannol yn ôl yn fyw, mae angen i ni gofio na chafodd Blaenau Ffestiniog ei adeiladu mewn diwrnod. Mae'r Aelodau wedi siarad yn llawn perswâd y prynhawn yma am y potensial sydd gan y rhwydwaith o hen dwneli rheilffordd ar draws de Cymru fel coridorau trafnidiaeth, fel y mae Mick Antoniw newydd ei grybwyll. Mae hen reilffyrdd eraill wedi cael bywyd newydd fel llwybrau cerdded a beicio. Mae llwybr Taf, er enghraifft, rhwng Aberhonddu a Chaerdydd, a llwybr Ystwyth, sy'n cysylltu Aberystwyth â Thregaron, yn enghreifftiau rhagorol. Nid oes angen i unrhyw un fy mherswadio i gefnogi egwyddorion y cynnig. Yn wir, tua 10 mlynedd yn ôl, bûm yn rhan o'r ymarfer cwmpasu a oedd yn edrych ar botensial y twneli hyn i newid deinameg teithio rhwng y Cymoedd. Gall y llwybrau eithaf uniongyrchol a gwastad a dyllwyd drwy ein mynyddoedd gan beirianwyr â gweledigaeth i gario trenau yn yr oes ddiwydiannol helpu i ail-beiriannu'r ffordd y meddyliwn am deithio yn yr oes fodern. Efallai fod beic trydan dros fynydd Merthyr yn gofyn gormod gan y rhan fwyaf o bobl, ond mae llwybr cyflym, uniongyrchol oddi tano yn gais llawer mwy realistig - ond dim ond os yw'r twneli wedi'u cysylltu â rhwydwaith o lwybrau sy'n cysylltu cyrchfannau y mae pobl eisiau teithio iddynt. Wedi'r cyfan, mae teithio llesol yn ymwneud â beicio a cherdded yn cymryd lle ceir ar gyfer teithiau bob dydd. Er mwyn ymateb i her yr argyfwng yn yr hinsawdd, mae angen i ddewisiadau carbon isel neu ddi-garbon gymryd lle teithiau car cyn gynted â phosibl. Mae'n rhaid i ni roi blaenoriaeth, felly, i fuddsoddi lle y gellir cael yr adenillion cyflymaf a mwyaf sylweddol. Yn aml, gallai gwrthlif dinod i lawr stryd unffordd neu balmant lletach newid amgylchedd i wneud cerdded a beicio yn opsiwn gweladwy. Mewn achosion eraill, yr hyn sydd ei angen yw ymyrraeth beirianyddol galetach fel llwybr beicio ar wahân ar brif ffordd i wahanu beiciau a cheir. Ar ôl beicio i lawr Ffordd Senghennydd yng Nghaerdydd yn ddiweddar, gallaf dystio i effaith ddramatig y lôn feicio ar wahân sy'n cael ei hadeiladu yno. Pan fydd y llwybr hwnnw wedi'i gwblhau, rwy'n siŵr y gwelwn gynnydd mawr iawn mewn beicio yn y rhan honno o'r ddinas. Felly, mae angen y seilwaith cywir arnom yn y mannau cywir. Law yn llaw â hynny, rydym angen hyfforddiant a hyrwyddo er mwyn newid diwylliant. Wrth i ni edrych ar y gyfres o ymyriadau sydd eu hangen i gyflawni hyn, rwy'n sicr bod gan y rhwydwaith o hen dwneli ran i'w chwarae. Ond gydag adnoddau cyfyngedig, mae'n rhaid i ni flaenoriaethu. Mae'r cynnig heddiw yn gofyn i Lywodraeth Cymru gael perchnogaeth ar y rhwydwaith hwn o dwneli, a chwilio wedyn am gyfleoedd ariannu. Mae'n rhaid i mi ddweud wrth yr Aelodau na allaf gefnogi'r dull hwn o weithredu. Yn fy marn i, dyna'r ffordd anghywir o fynd o'i chwmpas hi. Byddai ysgwyddo rhwymedigaethau enfawr yr hen dwneli hyn yn galw am fuddsoddiad mawr iawn o ran arian a chapasiti ar adeg pan fo angen i ni ganolbwyntio ar sicrhau llwyddiannau cynnar i'r Ddeddf teithio llesol. Ynddynt eu hunain, ni fydd y twneli'n arwain at newid moddol, ac mae'n rhaid i ni ganolbwyntio ar hynny wrth i ni geisio cyrraedd ein targedau uchelgeisiol iawn ar gyfer lleihau carbon. Gallant chwarae rhan, ond mewn dull integredig yn unig. Mae'r Ddeddf teithio llesol, a basiwyd gan y Siambr hon chwe blynedd yn ôl i'r wythnos hon, yn nodi dull o greu rhwydwaith o lwybrau -