English: Diolch yn fawr iawn. As part of an integrated public transport system, rail services have an important role in transforming the socioeconomic prospects of our communities, and it is vital that they are of a high quality and are effective, affordable and accessible to all. Services must be designed to meet the needs of passengers in the twenty-first century. We want to ensure that the right choices are made for the future so that our railways deliver the best possible service for the public. Members will be aware that, whilst powers to set Network Rail's priorities and funding in relation to the Wales route are currently reserved to the UK Government, agreement in principle was reached with the UK Government in November 2014 to transfer the powers to award the next Wales and borders franchise to Welsh Ministers. For the last 18 months, we have been in detailed discussions about the terms of a final agreement for the transfer. Once that agreement has been reached, the necessary parliamentary processes can then be enacted in order to conclude the transfer of functions, as agreed with the UK Government, by early 2017. The next Wales and borders franchise, which is planned to commence in October 2018, represents a step change that will enable us to put rail services at the heart of our transport system. Cross-border services are a significant area of focus and, in particular, which of those services should be operated under our next franchise. I am hoping to reach a satisfactory agreement with the Secretary of State for Transport on this matter in the near future. In preparation for the transfer, in January this year, we opened the first in a series of public consultations aimed at informing our approach to the future of the Wales and borders franchise. The first consultation rightly focused on establishing the quality standards that the public wish to see for the next franchise as part of our ongoing public engagement towards the development of rail services in Wales. We received 190 responses from a wide range of stakeholders across areas served by the franchise. Respondents to the consultation stressed the need for enhancing the experience for passengers and provided us with their views on a wide range of areas including reduced overall journey times, increased passenger numbers, reduced costs, capacity improvements, enhanced accessibility, better connectivity and improved punctuality, reliability and quality. On trains, they placed focus on facilities that enable people to work and communicate more effectively, greater levels of comfort, improved provision for disabled passengers, consistent availability of catering services, reliable ventilation and air conditioning and adequate space to store luggage and bicycles. At stations, people said they want improvements to the availability of sheltered seating facilities, enhanced ticket purchasing facilities, better CCTV, expanded secure bicycle storage, improved cleanliness and developments in catering and retailing outlets. Today, I am publishing a report summarising the responses on our website and to stakeholders. The procurement of the next franchise will start shortly and will be guided by what the public has said. The procurement is being designed so that we can deliver transformational metro systems as part of a wider transport modernisation programme. The first step is to procure an operator and development partner that will deliver the outcomes we want to see from the next franchise and metro systems. The process will include a programme of engagement activities with stakeholders and, after we have a clear set of proposals for a new contract early next year, there will be a further formal public consultation. Subject to a successful process, we will award that contract at the end of 2017. For south Wales, where plans have developed as part of the city deal, we have secured an agreement and funding from the UK Government to take forward the south Wales metro. Working with the operator and development partner, we will award infrastructure delivery contracts for the south Wales metro in spring 2018. We will want to see bidders for the next franchise proposing innovative solutions to deliver improvements that are achievable within the infrastructure constraints and represent value for money for both tax and fare payers. Construction will take place from 2019 with services operating as soon as possible. This will depend on the solution being delivered. The plans for the south Wales metro include significant match funding from EU structural funds. We have maintained discussions with the rail industry since the referendum and there remains substantial interest in delivering the next franchise and south Wales metro. However, it is clear that it will be difficult to deliver the same scale of transformation without a guarantee from the UK Government that funding will be available. I am also keen to press ahead to progress the metro programme for north Wales as part of the wider transport modernisation programme in the region. Last week, I held a successful north Wales summit with key stakeholders from both sides of the border to discuss how economic opportunities across the region can be maximised. The opportunities for modernising our transport network across the region played a key role in that discussion. Electrification of the north Wales main line provides a backbone for the modernisation programme. Metro north will provide a focus that is centred in north-east Wales around Shotton and Deeside, but I want to ensure that this is part of the wider regional transport modernisation programme, maximising the opportunities of cross-border connectivity, spreading to the north and east into England, west to Holyhead and Ireland and south to mid Wales and the west midlands. We have already started work on a number of studies to help us deliver an outline business case for metro north and we are working with key stakeholders to modernise the transport offer across the region. Whilst infrastructure is a keystone to modernising the network, co-operation and co-ordination between the bodies that deliver transport functions across the region is vital in order to ensure the planning, funding and delivery of enhancements, and progress in areas such as integrated ticketing and collaboration on information provision, take place at pace and is effective, and we will be working closely with partners to take forward this programme. It is my belief that we can help to drive an arc of prosperity centred in Wales that maximises the opportunities from Holyhead to Wrexham and on to Liverpool, Manchester, Leeds and beyond.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Fel rhan o system drafnidiaeth gyhoeddus integredig, mae gan wasanaethau rheilffordd ran bwysig i'w chwarae er mwyn gweddnewid rhagolygon economaidd-gymdeithasol ein cymunedau, ac mae'n hanfodol eu bod o safon uchel a'u bod yn effeithiol, yn fforddiadwy ac yn hygyrch i bawb. Rhaid i wasanaethau gael eu cynllunio i fodloni anghenion teithwyr yn yr unfed ganrif ar hugain. Rydym am sicrhau bod y dewisiadau cywir yn cael eu gwneud ar gyfer y dyfodol fel bod ein rheilffyrdd yn darparu'r gwasanaeth gorau posibl i'r cyhoedd. Bydd yr Aelodau'n gwybod, er bod y pwerau i osod blaenoriaethau a chyllid Network Rail o ran llwybr Cymru wedi eu cadw ar hyn o bryd gan Lywodraeth y DU, y cafwyd cytundeb mewn egwyddor â Llywodraeth y DU ym mis Tachwedd 2014 i drosglwyddo'r pwerau i ddyfarnu masnachfraint nesaf Cymru a'r gororau i Weinidogion Cymru. Dros y 18 mis diwethaf, rydym wedi bod yn cynnal trafodaethau manwl ynghylch telerau cytundeb terfynol y trosglwyddo hwnnw. Unwaith y bydd hynny wedi ei gytuno, gellir gweithredu'r prosesau seneddol angenrheidiol er mwyn cwblhau'r gwaith o drosglwyddo swyddogaethau, fel y cytunwyd â Llywodraeth y DU, erbyn dechrau 2017. Mae masnachfraint nesaf Cymru a'r gororau, y bwriedir iddi ddechrau ym mis Hydref 2018, yn dynodi newid sylweddol a fydd yn ein galluogi i wneud gwasanaethau rheilffyrdd yn rhan ganolog o'n system drafnidiaeth. Rhoddir sylw mawr i wasanaethau trawsffiniol ac, yn arbennig, pa rai o'r gwasanaethau hynny y dylid eu gweithredu o dan ein masnachfraint nesaf. Rwyf yn gobeithio dod i gytundeb boddhaol â'r Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth ar y mater hwn yn y dyfodol agos. Er mwyn paratoi ar gyfer y trosglwyddo, ym mis Ionawr eleni, agorwyd y cyntaf mewn cyfres o ymgynghoriadau cyhoeddus er mwyn llywio ein dull o weithredu o ran dyfodol masnachfraint Cymru a'r gororau. Roedd yr ymgynghoriad cyntaf yn canolbwyntio'n briodol ar sefydlu'r safonau ansawdd y mae'r cyhoedd yn dymuno eu gweld ar gyfer y fasnachfraint nesaf yn rhan o'n gwaith ymgysylltu parhaus â'r cyhoedd er mwyn datblygu gwasanaethau rheilffyrdd yng Nghymru. Cawsom 190 o ymatebion gan amrywiaeth eang o randdeiliaid ledled yr ardal y mae'r fasnachfraint yn ei gwasanaethu. Pwysleisiodd y rhai a ymatebodd i'r ymgynghoriad yr angen i wella'r profiad i deithwyr gan roi eu barn am ystod eang o feysydd gan gynnwys lleihau amseroedd teithio'n gyffredinol, cynyddu nifer y teithwyr, costau is, gwelliannau o ran capasiti, gwella hygyrchedd, gwella cysylltedd a gwella prydlondeb, dibynadwyedd ac ansawdd. O ran y trenau, rhoddwyd pwyslais ar gyfleusterau sy'n galluogi pobl i weithio a chyfathrebu'n fwy effeithiol, sicrhau mwy o gysur, gwella'r ddarpariaeth i deithwyr anabl, gwasanaethau arlwyo sydd ar gael yn gyson, awyru ac aerdymheru dibynadwy a digon o le i storio bagiau a beiciau. Mewn gorsafoedd, dywedodd pobl eu bod am weld gwelliannau i nifer y mannau eistedd dan gysgod sydd ar gael, gwell cyfleusterau prynu tocynnau, teledu cylch cyfyng gwell, mwy o adnoddau storio beiciau'n ddiogel, gwella glendid a datblygiadau mewn mannau arlwyo a manwerthu. Heddiw, rwyf yn cyhoeddi adroddiad yn crynhoi'r ymatebion ar ein gwefan ac i randdeiliaid. Bydd gwaith caffael y fasnachfraint nesaf yn dechrau cyn hir a bydd yn cael ei lywio gan yr hyn y mae'r cyhoedd wedi'i ddweud. Mae'r broses gaffael yn cael ei chynllunio fel y gallwn ddarparu systemau metro trawsnewidiol fel rhan o raglen ehangach i foderneiddio trafnidiaeth. Y cam cyntaf yw caffael gweithredwr a phartner datblygu a fydd yn cyflawni'r canlyniadau yr ydym am eu gweld yn deillio o'r fasnachfraint nesaf a'r systemau metro. Bydd y broses yn cynnwys rhaglen o weithgareddau ymgysylltu â rhanddeiliaid, a phan fo gennym set glir o gynigion ar gyfer contract newydd yn gynnar y flwyddyn nesaf, cynhelir ymgynghoriad cyhoeddus ffurfiol arall. Yn amodol ar broses lwyddiannus, byddwn yn dyfarnu'r contract hwnnw ar ddiwedd 2017. Ar gyfer de Cymru, lle y mae cynlluniau wedi'u datblygu fel rhan o'r fargen ddinesig, rydym wedi sicrhau cytundeb a chyllid gan Lywodraeth y DU i symud ymlaen â metro de Cymru. Gan weithio gyda'r gweithredwr a'r partner datblygu, byddwn yn dyfarnu contractau cyflenwi seilwaith ar gyfer metro de Cymru yn ystod gwanwyn 2018. Byddwn am weld y rhai sy'n cynnig ar gyfer y fasnachfraint nesaf yn cynnig atebion arloesol i ddarparu gwelliannau y gellir eu cyflawni o fewn cyfyngiadau'r seilwaith ac sy'n cynnig gwerth am arian i'r trethdalwyr ac i'r rhai sy'n talu i ddefnyddio'r gwasanaeth. Bydd y gwaith adeiladu yn digwydd o 2019 ymlaen a'r gwasanaethau'n gweithredu cyn gynted ag y bo modd. Bydd hyn yn dibynnu ar y cynnig sy'n cael ei ddarparu. Mae'r cynlluniau ar gyfer metro de Cymru'n cynnwys arian cyfatebol sylweddol o gronfeydd strwythurol yr UE. Rydym wedi parhau i gynnal trafodaethau â'r diwydiant rheilffyrdd ers y refferendwm, ac mae diddordeb sylweddol o hyd mewn cyflenwi'r fasnachfraint nesaf a metro de Cymru. Fodd bynnag, mae'n amlwg y bydd yn anodd sicrhau trawsnewidiad ar yr un raddfa heb sicrwydd gan Lywodraeth y DU y bydd arian ar gael. Rwyf hefyd yn awyddus i fwrw ymlaen i ddatblygu'r rhaglen metro ar gyfer gogledd Cymru yn rhan o'r rhaglen ehangach i foderneiddio trafnidiaeth yn y rhanbarth. Yr wythnos diwethaf, cynhaliais uwchgynhadledd lwyddiannus yng ngogledd Cymru gyda rhanddeiliaid allweddol o'r ddwy ochr i'r ffin i drafod sut y gellir manteisio i'r eithaf ar gyfleoedd economaidd ledled y rhanbarth. Mae'r cyfleoedd i foderneiddio ein rhwydwaith trafnidiaeth ledled y rhanbarth yn rhan allweddol o'r drafodaeth honno. Mae trydaneiddio prif linell gogledd Cymru yn asgwrn cefn i'r rhaglen foderneiddio. Bydd canolbwynt metro'r gogledd yng ngogledd-ddwyrain Cymru o gwmpas Shotton a Glannau Dyfrdwy, ond rwyf am sicrhau bod hyn yn rhan o raglen ehangach i foderneiddio trafnidiaeth ranbarthol, gan wneud y mwyaf o gyfleoedd cysylltedd trawsffiniol, a lledaenu i'r gogledd ac i'r dwyrain i Loegr, i'r gorllewin i Gaergybi ac Iwerddon ac i'r de i ganolbarth Cymru a gorllewin canolbarth Lloegr. Rydym eisoes wedi dechrau gweithio ar nifer o astudiaethau i'n helpu i gyflwyno achos busnes amlinellol ar gyfer metro'r gogledd ac rydym yn gweithio gyda rhanddeiliaid allweddol i foderneiddio'r ddarpariaeth cludiant ym mhob rhan o'r rhanbarth. Mae'r seilwaith yn allweddol er mwyn moderneiddio'r rhwydwaith, ond mae'n rhaid wrth gydweithredu a chydlynu rhwng y cyrff sy'n cyflawni swyddogaethau trafnidiaeth ym mhob rhan o'r rhanbarth er mwyn sicrhau bod y gwaith cynllunio, ariannu a chyflwyno gwelliannau, a chynnydd mewn meysydd fel tocynnau integredig a chydweithio ar ddarparu gwybodaeth, yn digwydd yn gyflym a'i fod yn effeithiol, a byddwn yn gweithio'n agos gyda phartneriaid i fwrw ymlaen â'r rhaglen hon. Credaf y gallwn helpu i sbarduno ystod o ffyniant â'i ganolbwynt yng Nghymru sy'n gwneud y mwyaf o'r cyfleoedd o Gaergybi i Wrecsam ac ymlaen i Lerpwl, Manceinion, Leeds a thu hwnt.