English: Thank you, Deputy Presiding Officer. This debate is about how we can deliver vital improvements to people's quality of life and to their well-being. I want to highlight the links between multiple local environment issues that combine to make places depressing and unhealthy. These issues can also have an impact on community cohesion, investment prospects and access to services. In the past, we've addressed poor waste management, litter, fly-tipping, graffiti, dog fouling, poor air quality, noise, local flooding, along with the need for green space and urban trees, and the need to better recycling as single issues. However, the connections between them all are obvious, and people in communities across Wales suffer from their combined effects. In some areas, such as the management of waste and recycling, we are making excellent progress. Wales leads the UK and is fourth in Europe in terms of recycling performance. This achievement follows effective engagement with the public and, for most people in Wales, recycling is now second nature. However, we need everyone to recycle, which means finding out how to influence the people who currently don't. I've asked my officials to look more closely into the behavioural change aspects of tackling this and other local environmental problems. I've heard the various calls to ban certain food or drinks containers, apply levies, or bring in a deposit-return system for drinks containers. I intend to look at this in the round as we review and update our waste strategy, 'Towards Zero Waste', as I do not want to apply piecemeal solutions. I've asked for a study on the potential for new legislation to extend producer responsibility in Wales, to make the producer of products and packaging more financially liable for the end-of-life management of the waste, including litter. On takeaway paper cups, we're exploring with the drinks industry what more can be done to recycle cups in Wales, including the provision of recycling bins and the potential for the cups to be redesigned. We all recognise the benefits of clean streets, quiet green spaces, urban trees and clean air. However, in some communities, such conditions are a far cry from people's current experience. We know from our debate last June the scale of harm that can come from air pollution. We must tackle poor air quality from all possible angles, from national and local action plans and transport measures to urban design and tree planting. My officials are engaging with transport and health colleagues on the multiple benefits of active travel, in particular its contribution to reduction in air pollution and carbon emissions. Electric car developments and improved public transport are also important measures. Our recent consultation on local air quality and noise management sought answers to important questions on how we can tackle these issues more effectively through such things as improved reporting arrangements, more integrated action and more collaborative and effective use of resources. I will issue a statement to Assembly Members on the outcome of the consultation before the end of March, explaining how we will be changing the local air quality and noise management system in Wales in light of the responses received. Then there are the things that are in people's line of sight every day: dog fouling, littering, fly-tipping and the poor handling of waste, which destroy people's pride in, and care for, the communities where they live. Some residents exist in a kind of paralysis, unable to see any point in trying to improve the place where they live, and often suffering adverse effects on their health. It is also clear these problems can lead to more antisocial behaviour and crime. I'm particularly keen to see the crime of fly-tipping tackled more efficiently across local authority boundaries, and we're currently consulting on the introduction of fixed penalty notices for small-scale fly-tipping. People who live in a poor-quality environment are more likely to suffer from anxiety and depression through staying in the relative safety of their homes to avoid dirty streets and anti-social behaviour. They're also more likely to get insufficient exercise and suffer from health problems such as diabetes, heart attacks and strokes. Children suffer, too, from a lack of clean, safe places to play outside. This is where access to green spaces and active travel routes are so important, and, of course, those too have to be kept free from litter and fly-tipping or people simply will not use them. Green spaces and trees are also important for tackling local flooding, poor air quality and noise. This is a good example of how the best and most cost-effective solutions to local environment issues are those that address more than one problem. My department's single revenue grant to local authorities is specifically designed to encourage the delivery of such multiple benefits. The effect of a poor environment quality on a local economy is clear. Infrastructure suffers and the general poor condition of a place deters investment. There are also costs associated with constant clean-up activities by local authorities, which are a drain on scarce funds. So, the need for prevention must be a driving force behind the action we take. It is increasingly clear that neither national nor local government can be effective without the involvement of individuals and communities. We can of course look to strengthen legislative and regulatory measures and I'm always prepared to examine strong cases for doing so. However, as local authorities often remind us, legislation costs money to administer and enforce. Effective early prevention is always preferable to chasing people for fines they're not always able to afford. Our new Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 is legislation of a different kind, however, encouraging us to focus on prevention, to involve people in well-integrated measures and to collaborate across organisations as we work for long-term sustainable solutions. Collaboration across all sectors will be essential to effective prevention, involving the third sector, landowners and local businesses, who have a vested interest in improving local environment conditions. Problems occur in both rural areas and urban areas and, in every place, the people who live and work there are vital to developing effective local solutions. I believe people are probably more strongly influenced by the opinion of their fellow citizens than they are by Government. We need to help caring citizens find a voice and a platform from which to influence in practical ways the behaviour of others in their areas. A lady in north Wales who's been an active anti-litter campaigner for many years recently wrote to me asking for points to be added to the driving licences of people who allow litter to be thrown from their cars. In my reply to her, I explained that we don't have the powers in Wales to make that happen, although I will raise her idea with DEFRA and the UK Department for Transport. In her letter to me, this lady spoke very passionately about her litter-picking work with children and about the need for stronger measures to prevent the problem. Her words struck home with me very strongly. She said, 'Can't we work together and make it happen?' We all know people like this lady in every community - willing and determined. If we can help them to join forces with Government, national and local, to tackle the problems blighting their lives, with the right help and encouragement, they can be an even stronger force for good in their communities. Of course, litter isn't all down to the behaviour of an anti-social group of people. It can also be a result of the careless handling of waste and recycling by residents or by those who collect and transport it. So, care and thoughtfulness are needed on the part of everyone. So, Deputy Presiding Officer, I'm very keen to hear the constructive thoughts of all Members in the Chamber on any measures that will help build pride of place and empower people and organisations to bring about real improvements in 2017. Thank you.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'r ddadl hon yn ymwneud â sut y gallwn sicrhau gwelliannau hanfodol i ansawdd bywyd pobl ac i'w lles. Rwyf eisiau tynnu sylw at y cysylltiadau rhwng llawer o faterion amgylcheddol lleol sy'n cyfuno i wneud lleoedd yn ddigalon ac yn afiach. Gall y materion hyn gael effaith hefyd ar gydlynu cymunedol, rhagolygon buddsoddi a'r gallu ar gyfer buddsoddiant a'r gallu i gael gafael ar wasanaethau. Yn y gorffennol, rydym wedi mynd i'r afael â dulliau gwael o reoli gwastraff, sbwriel, tipio anghyfreithlon, graffiti, baw cŵn, ansawdd gwael yr aer, sŵn, llifogydd lleol, ynghyd â'r angen am fannau gwyrdd a choed trefol, a'r angen i ailgylchu'n well fel materion unigol. Fodd bynnag, mae'r cysylltiadau rhyngddyn nhw i gyd yn amlwg, ac mae pobl mewn cymunedau ledled Cymru yn dioddef eu heffeithiau cyfunol. Mewn rhai meysydd, megis rheoli gwastraff ac ailgylchu, rydym yn gwneud cynnydd rhagorol. Cymru sydd yn arwain y DU ac mae'n bedwerydd yn Ewrop o ran perfformiad ailgylchu. Mae'r cyflawniad hwn o ganlyniad i ymgysylltu'n effeithiol â'r cyhoedd ac, i'r rhan fwyaf o bobl yng Nghymru, mae ailgylchu yn gwbl naturiol erbyn hyn. Er hynny, mae angen i bawb ailgylchu, sy'n golygu darganfod sut i ddylanwadu ar y bobl nad ydyn nhw'n gwneud hynny ar hyn o bryd. Rwyf wedi gofyn i'm swyddogion ystyried yn fanylach yr agweddau ar newid ymddygiad wrth ymdrin â hyn a phroblemau amgylcheddol lleol eraill. Rwyf wedi clywed y gwahanol alwadau i wahardd rhai cynwysyddion bwyd neu ddiodydd penodol, gweithredu ardollau, neu gyflwyno system cael arian yn ôl wrth ddychwelyd cynhwysyddion diodydd. Rwy'n bwriadu edrych ar hyn yn gyffredinol wrth i ni adolygu a diweddaru ein strategaeth wastraff, 'Tuag at Ddyfodol Diwastraff', gan nad wyf yn dymuno defnyddio atebion tameidiog. Rwyf wedi gofyn am astudiaeth ar y potensial ar gyfer deddfwriaeth newydd i i ymestyn cyfrifoldeb cynhyrchwyr yng Nghymru, i wneud cynhyrchwyr cynhyrchion a deunydd pecynnu yn fwy atebol yn ariannol am y gwaith rheoli gwastraff diwedd oes, gan gynnwys sbwriel. O ran cwpanau papur cludfwyd, rydym yn archwilio gyda'r diwydiant diodydd beth arall y gellir ei wneud i ailgylchu cwpanau yng Nghymru, gan gynnwys darparu biniau ailgylchu a'r potensial i'r cwpanau gael eu hailgynllunio. Rydym i gyd yn cydnabod y manteision o gael strydoedd glân, mannau gwyrdd tawel, coed trefol ac aer glân. Fodd bynnag, mewn rhai cymunedau, mae amodau o'r fath yn wahanol iawn i brofiad cyfredol pobl. Gwyddom o'n dadl fis Mehefin diwethaf cymaint o niwed a all ddod o lygredd aer. Mae'n rhaid i ni fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael o bob safbwynt bosibl, gan gynnwys cynlluniau gweithredu cenedlaethol a lleol, mesurau trafnidiaeth, cynllunio trefol a phlannu coed. Mae fy swyddogion yn ymgysylltu â chydweithwyr trafnidiaeth ac iechyd ar fanteision lluosog teithio llesol, yn arbennig ei gyfraniad at ostyngiad mewn llygredd aer ac allyriadau carbon. Mae datblygiadau ceir trydan a gwell trafnidiaeth gyhoeddus hefyd yn fesurau pwysig. Roedd ein hymgynghoriad diweddar ar ansawdd aer a rheoli sŵn lleol yn gofyn am atebion i gwestiynau pwysig ynglŷn â sut y gallwn fynd i'r afael â'r materion hyn yn fwy effeithiol drwy bethau fel gwell trefniadau adrodd, gweithredu mwy integredig a defnyddio adnoddau mewn modd mwy cydweithredol ac effeithiol. Byddaf yn cyhoeddi datganiad i Aelodau'r Cynulliad ar ganlyniad yr ymgynghoriad cyn diwedd mis Mawrth, gan esbonio sut y byddwn yn newid y system reoli ansawdd aer a sŵn lleol yng Nghymru yn sgil yr ymatebion a dderbyniwyd. Yna ceir y pethau hynny y mae pobl yn eu gweld bob dydd: baw cŵn, sbwriel, tipio anghyfreithlon a dulliau gwael o drin gwastraff, sy'n dinistrio'r balchder sydd gan bobl yn y cymunedau lle maen nhw'n byw, a'r meddwl sydd ganddyn nhw ohonynt. Mae rhai trigolion yn bodoli mewn rhyw fath o barlys, yn methu â gweld unrhyw bwynt mewn ceisio gwella'r man lle maen nhw'n byw, ac yn aml yn dioddef effeithiau andwyol ar eu hiechyd. Mae hefyd yn amlwg y gall y problemau hyn arwain at ymddygiad mwy gwrthgymdeithasol a throsedd. Rwy'n arbennig o awyddus i weld y drosedd tipio anghyfreithlon yn cael ei thrin yn fwy effeithlon ar draws ffiniau awdurdodau lleol, ac ar hyn o bryd rydym yn ymgynghori ar gyflwyno hysbysiadau cosb benodedig ar gyfer tipio anghyfreithlon ar raddfa fach. Mae pobl sy'n byw mewn amgylchedd o ansawdd gwael yn fwy tebygol o ddioddef gorbryder ac iselder drwy aros yn niogelwch cymharol eu cartrefi i osgoi strydoedd budr ac ymddygiad gwrthgymdeithasol. Maen nhw hefyd yn fwy tebygol o beidio â chael digon o ymarfer corff ac o ddioddef problemau iechyd fel diabetes, trawiad ar y galon a strôc. Mae plant yn dioddef, hefyd, oherwydd ddiffyg lleoedd glân, diogel i chwarae y tu allan. Dyma lle y mae mynediad at fannau gwyrdd a llwybrau teithio llesol mor bwysig, ac, wrth gwrs, mae'n rhaid i'r rheiny hefyd gael eu cadw yn rhydd o sbwriel a thipio anghyfreithlon neu, yn syml, ni fydd pobl yn eu defnyddio. Mae mannau gwyrdd a choed hefyd yn bwysig ar gyfer mynd i'r afael â llifogydd lleol, aer o ansawdd gwael a sŵn. Mae hyn yn enghraifft dda o'r ffaith mai'r atebion gorau a mwyaf cost-effeithiol i faterion amgylchedd lleol yw'r rhai sy'n mynd i'r afael â mwy nag un broblem. Mae grant refeniw unigol fy adran i, i awdurdodau lleol, wedi'i gynllunio'n benodol i annog cyflawni buddion lluosog o'r fath. Mae effaith amgylchedd o ansawdd gwael ar economi leol yn glir. Mae isadeiledd yn dioddef ac mae cyflwr gwael cyffredinol lle yn atal buddsoddi. Ceir costau hefyd sy'n gysylltiedig â gweithgareddau glanhau cyson gan awdurdodau lleol, sy'n defnyddio cronfeydd arian prin. Felly, mae'n rhaid i'r angen i atal sbarduno'r camau a gymerwn. Mae'n dod yn fwyfwy amlwg na all llywodraeth genedlaethol na lleol fod yn effeithiol heb gyfranogiad unigolion a chymunedau. Gallwn, wrth gwrs, geisio cryfhau mesurau deddfwriaethol a rheoleiddio ac rwyf bob amser yn barod i archwilio achosion cryf dros wneud hynny. Fodd bynnag, fel y mae awdurdodau lleol yn aml yn ein hatgoffa, mae deddfwriaeth yn costio arian i'w gweinyddu a'i gorfodi. Mae atal cynnar effeithiol bob amser yn well na cheisio casglu dirwyon gan bobl nad ydyn nhw bob amser yn gallu eu fforddio. Mae ein Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 newydd yn ddeddfwriaeth o fath gwahanol, er hyn, sy'n ein hannog i ganolbwyntio ar atal, i gynnwys pobl mewn mesurau sydd wedi'u hintegreiddio'n dda a chydweithredu ar draws sefydliadau wrth i ni weithio i gyrraedd atebion cynaliadwy hirdymor. Bydd cydweithredu ar draws pob sector yn hanfodol i atal effeithiol, gan gynnwys y trydydd sector, tirfeddianwyr a busnesau lleol, sydd â budd personol mewn gwella amodau amgylchedd lleol. Mae problemau yn codi mewn ardaloedd gwledig ac ardaloedd trefol ac, ym mhob lle, mae'r bobl sy'n byw ac yn gweithio yno yn hanfodol i ddatblygu atebion lleol effeithiol. Rwy'n credu bod pobl yn cael eu dylanwadu'n gryfach, yn ôl pob tebyg, gan farn eu cyd-ddinasyddion nag y cânt gan y Llywodraeth. Mae angen i ni helpu dinasyddion gofalgar i ddod o hyd i lais a llwyfan i ddylanwadu mewn ffyrdd ymarferol ar ymddygiad pobl eraill yn eu hardaloedd. Yn ddiweddar, ysgrifennodd gwraig yn y gogledd ataf, sydd wedi bod yn ymgyrchydd gweithredol yn erbyn sbwriel am flynyddoedd lawer, i ofyn i bwyntiau gael eu hychwanegu at drwyddedau gyrru pobl sy'n caniatáu sbwriel i gael ei daflu allan o'u ceir. Yn fy ymateb iddi hi, eglurais nad oes gennym yng Nghymru y pwerau i wneud i hynny ddigwydd, er y byddaf yn codi ei syniad gyda DEFRA ac Adran Drafnidiaeth y DU. Yn ei llythyr ataf i, roedd y wraig hon yn siarad yn angerddol iawn am ei gwaith casglu sbwriel gyda phlant ac am yr angen am fesurau cryfach i atal y broblem. Gwnaeth ei geiriau argraff gref iawn arnaf. Meddai, 'Onid oes modd i ni weithio gyda'n gilydd a gwneud iddo ddigwydd?' Rydym i gyd yn adnabod pobl fel y wraig hon ym mhob cymuned - yn barod i wneud rhywbeth ac yn benderfynol. Os gallwn ni eu helpu i gydweithio â'r Llywodraeth, yn genedlaethol ac yn lleol, i fynd i'r afael â'r problemau sy'n amharu ar eu bywydau, gyda'r cymorth a'r anogaeth iawn, gallan nhw fod yn rym cryfach fyth er lles ein cymunedau. Wrth gwrs, nid yw pob sbwriel o ganlyniad i ymddygiad grŵp gwrthgymdeithasol o bobl. Gall hefyd fod o ganlyniad i drin gwastraff ac ailgylchu yn ddiofal gan drigolion neu gan y rhai hynny sy'n ei gasglu a'i gludo. Felly, mae angen i bawb fod yn ofalus ac yn ystyriol. Felly, Ddirprwy Lywydd, rwy'n awyddus iawn i glywed syniadau adeiladol pob Aelod yn y Siambr ar unrhyw fesurau a fydd yn helpu i feithrin balchder mewn lle a grymuso pobl a sefydliadau i sicrhau gwelliannau gwirioneddol yn 2017. Diolch.