English: 'Our motion makes a very simple ask - one that I am amazed but not surprised that Ministers are running from: that we have an investigation to learn the lessons from the floods,to protect more homes and businesseslook ataffordable insuranceandtimely pay-outs, an investigation into what measures are required from Government to fund flood protections and upstream catchment management measures and to resource emergency responses.' Those are not my words - they are the words of the Labour MP for Plymouth. He was speaking in a debate in March of this year into flooding in England. In that debate, the MP pointed out that they could have been nakedly political, attacking the Government for their failures, or, and I quote, 'Labour chose to rise above that partisan debate, which is why every single Member of the House should feel able to support our motion. How is learning the lessons from an incident - in a review of what actions took place, what actions did not work as well as was hoped and of where improvements could be made - not a sensible and proportionate step to take after a national emergency such as the recent floods?' All MPs in the Valleys voted to back an inquiry into flooding in England, yet in Wales, where Labour have the power to instigate one, the position has been to oppose an inquiry. They voted it down at the local authority and Labour Ministers in this Government have opposed it too. In June of this year, during an interview with ITV Wales, one Labour MP described an independent inquiry into flooding in the Rhondda as 'just about the daftest idea I have heard'. Perhaps he had forgotten that he'd voted for an inquiry into flooding in England just three months earlier. It's not surprising that people do not have confidence in a process where authorities investigate themselves. They've seen enough buck passing, and different organisations absolving themselves of responsibility. People in the Rhondda can remember being told time and time again during the 1990s by the Labour council that Nant-y-Gwyddon landfill site was safe. Residents complained for years that that tip was causing illnesses, and Plaid Cymru supported those residents in their campaign. An inquiry subsequently recommended the closure of that tip, and we would not have had that result without that combination of people power and political pressure. Those who oppose an independent inquiry argue that it would take too long and it would be too expensive. It needn't be either of those things. You cannot put a price on safeguarding people and their homes. You also cannot put a price on giving people the peace of mind that has been absent for so many since February of this year. The woman from Treorchy who has been repeatedly flooded and now cannot sleep when it rains at night - there are so many stories like this, and an inquiry would get to the root causes, and it would be our best shot of coming up with lasting solutions. I implore all Members of this Senedd, but especially those of you who've not been minded to support an inquiry to date, that it is not too late to do the right thing. It is not too late to put those people who've been affected by the floods first. A vote in favour of this motion today will strengthen the case for an inquiry that will identify what went wrong and why. That is how a vote in favour of this motion will be interpreted in the Rhondda. An inquiry can work out how much finance is needed, it can identify where we need to invest in flood defences and flood prevention measures in future. We know that extreme weather is predicted to be more frequent because of the climate crisis, and we need to be prepared. The only way to ensure that we are prepared is to fully understand what happened this year, and what needs to happen to put things right. I implore the Government and local representatives to work with us to support a flood inquiry today, not for my benefit, not for the benefit of Plaid Cymru, but for the many people in our communities who have been flooded this year. They should not have to go through that trauma again. Diolch.
Welsh: Mae ein cynnig yn gofyn am rywbeth syml iawn - rhywbeth rwy'n rhyfeddu ond nid yn synnu bod Gweinidogion yn rhedeg rhagddo: ein bod yn cael ymchwiliad i ddysgu'r gwersi o'r llifogydd, i ddiogelu mwy o gartrefi a busnesau edrych ar yswiriant fforddiadwy a thaliadau amserol, ymchwiliad i ba fesurau sydd eu hangen gan y Llywodraeth i ariannu amddiffyniadau llifogydd a mesurau rheoli dalgylchoedd i fyny'r afon a darparu adnoddau ar gyfer ymatebion brys. Nid fy ngeiriau i yw'r rheini - geiriau'r AS Llafur dros Plymouth ydynt. Roedd yn siarad mewn dadl ym mis Mawrth eleni am lifogydd yn Lloegr. Yn y ddadl honno, nododd yr AS y gallent fod wedi bod yn gwbl wleidyddol, ac ymosod ar y Llywodraeth am eu methiannau, neu, ac rwy'n dyfynnu, Dewisodd Llafur godi uwchlaw'r ddadl bleidiol honno, a dyna pam y dylai pob Aelod o'r Tŷ deimlo y gall gefnogi ein cynnig. Sut nad yw dysgu'r gwersi o ddigwyddiad - mewn adolygiad o ba gamau a ddigwyddodd, pa gamau na weithiodd cystal ag y gobeithiwyd a ble y gellid gwneud gwelliannau - yn gam synhwyrol a chymesur i'w gymryd ar ôl argyfwng cenedlaethol fel y llifogydd diweddar? Pleidleisiodd pob AS yn y Cymoedd i gefnogi ymchwiliad i lifogydd yn Lloegr, ac eto, yng Nghymru, lle mae gan Lafur bŵer i ddechrau un, y safbwynt oedd gwrthwynebu ymchwiliad. Gwnaethant bleidleisio yn ei erbyn yn yr awdurdod lleol ac mae Gweinidogion Llafur yn y Llywodraeth hon wedi'i wrthwynebu hefyd. Ym mis Mehefin eleni, yn ystod cyfweliad gydag ITV Wales, disgrifiodd un AS Llafur ymchwiliad annibynnol i lifogydd yn y Rhondda fel y syniad mwyaf hurt a glywais. Efallai ei fod wedi anghofio ei fod wedi pleidleisio dros ymchwiliad i lifogydd yn Lloegr gwta dri mis ynghynt. Nid yw'n syndod nad oes gan bobl hyder mewn proses lle mae awdurdodau'n archwilio eu hunain. Maent wedi gweld digon o drosglwyddo cyfrifoldeb, a gwahanol sefydliadau'n gwrthod ysgwyddo cyfrifoldeb. Gall pobl yn y Rhondda gofio cael gwybod dro ar ôl tro yn ystod y 1990au gan y cyngor Llafur fod safle tirlenwi Nant-y-Gwyddon yn ddiogel. Cwynodd trigolion am flynyddoedd fod y domen honno'n achosi afiechydon, a chefnogodd Plaid Cymru y trigolion hynny yn eu hymgyrch. Argymhellodd ymchwiliad wedyn y dylid cau'r domen honno, ac ni fyddem wedi cael y fath ganlyniad heb y cyfuniad hwnnw o bŵer pobl a phwysau gwleidyddol. Mae'r rhai sy'n gwrthwynebu ymchwiliad annibynnol yn dadlau y byddai'n cymryd gormod o amser ac y byddai'n rhy ddrud. Nid oes angen iddo fod yr un o'r pethau hynny. Ni allwch roi pris ar ddiogelu pobl a'u cartrefi. Ni allwch ychwaith roi pris ar roi tawelwch meddwl i bobl, tawelwch meddwl sydd wedi bod yn absennol i gynifer o bobl ers mis Chwefror eleni. Y fenyw o Dreorci sydd wedi dioddef llifogydd dro ar ôl tro ac na all gysgu bellach pan fydd yn bwrw glaw yn y nos - ceir cynifer o straeon fel hyn, a byddai ymchwiliad yn cyrraedd yr achosion sylfaenol, a dyna fyddai ein gobaith gorau o gael atebion parhaol. Rwy'n erfyn ar holl Aelodau'r Senedd hon, ond yn enwedig y rheini ohonoch nad oeddech yn bwriadu cefnogi ymchwiliad hyd yma, nad yw'n rhy hwyr i wneud y peth iawn. Nid yw'n rhy hwyr i roi'r bobl y mae'r llifogydd wedi effeithio arnynt yn gyntaf. Bydd pleidlais o blaid y cynnig hwn heddiw yn cryfhau'r achos dros ymchwiliad a fydd yn nodi'r hyn a aeth o'i le a pham. Dyna sut y caiff pleidlais o blaid y cynnig hwn ei dehongli yn y Rhondda. Gall ymchwiliad nodi faint o gyllid sydd ei angen, gall nodi lle mae angen inni fuddsoddi mewn amddiffynfeydd rhag llifogydd a mesurau atal llifogydd yn y dyfodol. Gwyddom y rhagwelir y bydd tywydd eithafol yn digwydd yn amlach oherwydd yr argyfwng hinsawdd, ac mae angen inni fod yn barod. Yr unig ffordd o sicrhau ein bod yn barod yw deall yn llawn yr hyn a ddigwyddodd eleni, a beth sydd angen digwydd i unioni pethau. Rwy'n erfyn ar y Llywodraeth a chynrychiolwyr lleol i weithio gyda ni i gefnogi ymchwiliad i lifogydd heddiw, nid er fy mudd i, nid er budd Plaid Cymru, ond i'r nifer o bobl yn ein cymunedau sydd wedi dioddef llifogydd eleni. Ni ddylai fod rhaid iddynt fynd drwy'r trawma hwnnw eto. Diolch.