English: Llywydd, as long as rape and sexual violence remain taboo subjects it's much harder, as has been said today, for victims to report. And, when they do, they must be confident that they will be believed, that action will be taken, that their attackers will be held to account. And that's why this debate is so important. Those that commit these crimes must know that they won't get away with it, they will be prosecuted and they will be convicted. But the Director of Public Prosecutions has commissioned a review into the prosecution and conviction of sexual violence offences, and I've written to the DPP strongly welcoming the review, and I'll share my letter with Members, placing it in the Library. Rape and sexual violence are about power and control, and our communications campaign on coercive control has driven an increase in calls to our Live Fear Free helpline. We've also seen a rise in the number of reports of coercive control across the Welsh police forces since the campaign was launched, and the next phase of the campaign will focus on control and sexual violence. I do thank Jenny Rathbone for speaking up about her experience and for drawing attention to the Q&A session organised by Bethan last week with Sally and David Challen; I hope some of you saw that publicity. As Jenny said, Sally was subjected to coercive control and she spoke up about the need to address this in schools. So, that's why we fund Hafan Cymru to teach about healthy relationships in school, and of course, as has been said, sexuality and relationships will be a cross-cutting area for the new curriculum. Justice and policing aren't devolved to Wales. However, with crime and justice within my portfolio, I do work with the Welsh police forces on all aspects of crime that affect Welsh citizens, and the policing partnership board I chair brings together police and crime commissioners and chief constables from each of the four forces in Wales on a quarterly basis, and I will be raising concerns from this debate at our next meeting. I'm glad the motion includes reference to sexual assault support services, and Rhun, you raised this, as indeed did Delyth. I just want to report on progress on this. The NHS is leading a multi-agency review of sexual assault referral centres provision, in collaboration with the police and crime commissioners, police forces and third sector, helping the police take an integrated approach to developing and monitoring service specifications for the procuring of forensic services until a forensic medical examination service can be established. Of course, counselling, as you've said, is critical for victims. It is available from organisations such as New Pathways and Ynys Saff, and directly through health board mental health services. Of course, Delyth Jewell drew attention to the trauma that victims go through, as did Joyce, and I think the issues that Joyce Watson has raised are very important, in terms of access to mobile phones. I was just going to say that I am aware that the CPS has issued guidance that only reasonable lines of inquiry should be followed, to avoid intrusion into witnesses' personal lives. But we know that that hasn't been the case, and we need to see that implemented. Also, picking up on Joyce's point about children going missing in Wales, certainly the work that the Deputy Minister for Health and Social Services is doing on this issue is crucial, and Cardiff University is likely to be working on a 'Keeping Safe?' research report that was published last year. The report of the Commission on Justice in Wales does highlight the fact that some victims of crime feel let down by the criminal justice system. They often lack confidence in the system. They fear the perpetrators. The commission work on this is very important, and we don't want their experiences, obviously, to become public knowledge that means that crimes are under-reported. Also, the report does refer to our work, the Welsh Government's work, to develop and implement policies to tackle crime, working with both devolved and UK bodies, so, of course, the work we're doing on our Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015 is crucial to that in terms of measuring increasing levels of reporting on abuse and ensuring that we have early interventions, evidence-based intervention, and increasing victim confidence and access to justice. But the commission is right when it says that more needs to be done to support all victims of crime, and it's telling that the commission's unanimous conclusion, set out in the very first paragraph of its landmark report, is that the people of Wales are being let down by their justice system, and over the last 10 years - and Joyce referred to this - there have been significant cuts to funding across the justice system, including in policing and the Crown Prosecution Service, having a severe impact here in Wales. So, justice should be at the heart of Government and aligned with other policies, particularly those that are devolved to Wales. So, once again and finally, I welcome this debate and we will be supporting amendments 4 and 5 as well. The new Cabinet sub-committee on justice, established and chaired by the First Minister, on which I sit, together with the Counsel General and Brexit Minister, will provide strengthened leadership within Welsh Government on justice matters and in discussions with the UK Government. As yet, criminal justice is not devolved. I've highlighted some of the work we're doing in Wales with current powers and responsibilities, but, in line with your motion, I express my sympathy and solidarity with the survivors of rape and sexual assault, and this Government is committed to tackling these appalling crimes and to support victims. Diolch.
Welsh: Lywydd, cyn belled â bod trais ac ymosodiadau rhywiol yn parhau i fod yn bynciau tabŵ, mae'n llawer anos, fel y dywedwyd heddiw, i ddioddefwyr roi gwybod amdanynt. A phan fyddant yn gwneud hynny, rhaid iddynt fod yn hyderus y byddant yn cael eu credu, y bydd camau'n cael eu cymryd, y bydd eu hymosodwyr yn cael eu dwyn i gyfrif. A dyna pam y mae'r ddadl hon mor bwysig. Rhaid i'r rhai sy'n cyflawni'r troseddau hyn wybod na fyddant yn llwyddo i osgoi cosb, cânt eu herlyn a byddant yn cael eu heuogfarnu. Ond mae'r Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus wedi comisiynu adolygiad o erlyniadau ac euogfarnau am droseddau trais rhywiol, ac rwyf wedi ysgrifennu at y Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus yn croesawu'r adolygiad yn fawr, ac fe rannaf fy llythyr gyda'r Aelodau drwy ei osod yn y Llyfrgell. Mae trais ac ymosodiadau rhywiol yn ymwneud â phŵer a rheolaeth, ac mae ein hymgyrch gyfathrebu ar reolaeth drwy orfodaeth wedi sbarduno cynnydd yn nifer y galwadau i'n llinell gymorth Byw Heb Ofn. Rydym hefyd wedi gweld cynnydd yn nifer yr adroddiadau o reolaeth drwy orfodaeth ar draws heddluoedd Cymru ers lansio'r ymgyrch, a bydd cam nesaf yr ymgyrch yn canolbwyntio ar reolaeth a thrais rhywiol. Diolch i Jenny Rathbone am siarad am ei phrofiad ac am dynnu sylw at y sesiwn gwestiynau a drefnwyd gan Bethan yr wythnos diwethaf gyda Sally a David Challen; gobeithio bod rhai ohonoch wedi gweld y cyhoeddusrwydd hwnnw. Fel y dywedodd Jenny, dioddefodd Sally reolaeth drwy orfodaeth, a soniodd am yr angen i fynd i'r afael â hyn mewn ysgolion. Felly, dyna pam rydym yn ariannu Hafan Cymru i addysgu am gydberthynas iach mewn ysgolion, ac wrth gwrs, fel y dywedwyd, bydd rhywioldeb a chydberthynas yn faes trawsbynciol ar gyfer y cwricwlwm newydd. Nid yw cyfiawnder a phlismona wedi'u datganoli i Gymru. Fodd bynnag, gan fod troseddau a chyfiawnder yn fy mhortffolio, rwy'n gweithio gyda heddluoedd Cymru ar bob agwedd ar droseddu sy'n effeithio ar ddinasyddion Cymru, ac mae'r bwrdd partneriaeth ar blismona a gadeirir gennyf yn dod â chomisiynwyr heddlu a throseddu a phrif gwnstabliaid at ei gilydd o bob un o'r pedwar heddlu yng Nghymru bob chwarter, a byddaf yn crybwyll materion sy'n codi o'r ddadl hon yn ein cyfarfod nesaf. Rwy'n falch fod y cynnig yn cynnwys cyfeiriad at wasanaethau cefnogi dioddefwyr ymosodiadau rhywiol, a Rhun, fe sonioch chi am hyn, fel y gwnaeth Delyth. Rwyf am nodi'r cynnydd a wnaed ar hyn. Mae'r GIG yn arwain adolygiad amlasiantaethol ar ddarpariaeth canolfannau atgyfeirio ymosodiadau rhywiol mewn cydweithrediad â chomisiynwyr yr heddlu a throseddu, yr heddluoedd a'r trydydd sector, gan helpu'r heddlu i ddatblygu a monitro manylebau gwasanaethau ar gyfer caffael gwasanaethau fforensig mewn modd integredig hyd nes y gellir sefydlu gwasanaeth archwiliadau meddygol fforensig. Wrth gwrs, fel rydych wedi dweud, mae cwnsela'n hanfodol i ddioddefwyr. Mae ar gael gan sefydliadau megis New Pathways ac Ynys Saff, ac yn uniongyrchol drwy wasanaethau iechyd meddwl y byrddau iechyd. Wrth gwrs, tynnodd Delyth Jewell sylw at y trawma y mae dioddefwyr yn ei ddioddef, fel y gwnaeth Joyce, a chredaf fod y materion y mae Joyce Watson wedi'u codi yn bwysig iawn, o ran mynediad at ffonau symudol. Roeddwn am ddweud fy mod yn ymwybodol fod Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi cyhoeddi canllawiau mai dim ond llinellau ymchwilio rhesymol y dylid eu dilyn, er mwyn osgoi ymyrryd ym mywydau personol tystion. Ond rydym yn gwybod nad yw hynny wedi bod yn wir, ac mae angen inni weld hynny'n cael ei weithredu. Hefyd, gan nodi pwynt Joyce am blant sy'n mynd ar goll yng Nghymru, yn sicr mae'r gwaith y mae'r Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn ei wneud ar y mater hwn yn hollbwysig, ac mae Prifysgol Caerdydd yn debygol o fod yn gweithio ar adroddiad ymchwil 'Cadw'n Ddiogel?' a gyhoeddwyd y llynedd. Mae adroddiad y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru yn tynnu sylw at y ffaith bod rhai dioddefwyr troseddau'n teimlo bod y system cyfiawnder troseddol wedi'u siomi. Yn aml, nid oes ganddynt hyder yn y system. Maent yn ofni'r troseddwyr. Mae gwaith y comisiwn ar hyn yn bwysig iawn, ac yn amlwg, nid ydym am i'w profiadau ddod yn wybodaeth gyhoeddus sy'n golygu na roddir gwybod am droseddau. Hefyd, mae'r adroddiad yn cyfeirio at ein gwaith, gwaith Llywodraeth Cymru, ar ddatblygu a gweithredu polisïau i fynd i'r afael â throseddau, gan weithio gyda chyrff datganoledig a chyrff yn y DU, felly, wrth gwrs, mae'r gwaith rydym yn ei wneud ar ein Deddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn allweddol i hynny o ran mesur lefelau cynyddol o adrodd ar gam-drin a sicrhau ein bod yn cael ymyriadau cynnar, ymyrraeth yn seiliedig ar dystiolaeth, a chynyddu hyder dioddefwyr a mynediad at gyfiawnder. Ond mae'r comisiwn yn iawn pan ddywed fod angen gwneud mwy i gefnogi pawb sy'n dioddef trosedd, ac mae'n dweud mai casgliad unfrydol y comisiwn, a nodir ym mharagraff cyntaf ei adroddiad pwysig, yw bod pobl Cymru yn cael cam gan eu system gyfiawnder, a thros y 10 mlynedd diwethaf - a chyfeiriodd Joyce at hyn - mae toriadau sylweddol wedi bod yn yr arian ar draws y system gyfiawnder, gan gynnwys mewn plismona a Gwasanaeth Erlyn y Goron, sy'n cael effaith ddifrifol yma yng Nghymru. Felly, dylai cyfiawnder fod yn ganolog i'r Llywodraeth a dylai gyd-fynd â pholisïau eraill, yn enwedig y rhai a ddatganolwyd i Gymru. Felly, unwaith eto ac yn olaf, rwy'n croesawu'r ddadl hon a byddwn yn cefnogi gwelliannau 4 a 5 hefyd. Bydd yr is-bwyllgor Cabinet newydd ar gyfiawnder, a sefydlwyd ac a gadeirir gan y Prif Weinidog, is-bwyllgor rwy'n aelod ohono, gyda'r Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Brexit, yn darparu arweinyddiaeth gryfach yn Llywodraeth Cymru ar faterion cyfiawnder ac mewn trafodaethau gyda Llywodraeth y DU. Hyd yn hyn, nid yw cyfiawnder troseddol wedi'i ddatganoli. Rwyf wedi tynnu sylw at rywfaint o'r gwaith rydym yn ei wneud yng Nghymru gyda'n pwerau a'n cyfrifoldebau cyfredol, ond yn unol â'ch cynnig, rwy'n mynegi fy nghydymdeimlad a fy nghefnogaeth i'r rhai sydd wedi goroesi trais ac ymosodiadau rhywiol, ac mae'r Llywodraeth hon yn ymrwymedig i fynd i'r afael â'r troseddau erchyll hyn ac i gefnogi dioddefwyr. Diolch.