English: As a Flintshire county councillor representing a rural ward, I know all too well just how important public transport is for communities like mine. Rural bus routes are rarely money makers, but they are a lifeline for many. Whilst highly populated areas tend to have better bus services because that is where they are most lucrative, it is rural communities that do not have access to amenities locally and need the transport. Over recent years, we have seen bus companies across the UK collapse or cut routes that they deem no longer commercially viable. One bus operator in Flintshire made 14 changes to their services in one year, so many that the council struggled to keep bus timetables updated, and residents lost confidence with the service, which is why they need to be more regulated. Another pulled out of a core network route, and demanded a subsidy 10 times what had been paid previously. It ended up being unaffordable and terminated. Being a core route, it impacted greatly on many residents. It was difficult for us to understand why it was not commercially viable, as it was busy, and the fact that no other operator put in a bid for services highlighted that there is a lack of operators to create a market. This would be a good opportunity for local authorities to be able to step in with their own service. Residents have been rightly upset, angry and frustrated when services were cut. They sent in petitions to the council, demanded we attend community meetings, which were very traumatic, but with limited funds and powers we were limited in where we could help. In one instance, we put together a new timetable around the hours best suited to residents to ensure a full bus, but no operator bid for the service. With no buses available, we hired a taxi minibus and a taxi to ensure the residents would not be isolated. Although welcome, it caused issues for a disabled resident, who needed step-on, step-off access, and sometimes there were not enough seats for everyone. We soon discovered minibuses were an issue. Level access transport is so important for people with prams, walking aids, bikes, shopping trolleys, even just worn-out knees and hips. Eventually, an operator stepped in to run a council procured bus, thanks to a Welsh Government grant, which was most welcome. At the consultation events we attended, most of the people were 60 plus. The majority did not use the internet, and wanted a scheduled service, not demand responsive; they didn't like change. They were worried about social isolation, not being able to get to medical appointments or able to go shopping. They wanted reliability and stability, which are really important. Some people were in tears, and it was heartbreaking, saying they will have to move to the town. Providing a bus service helps people stay physically and mentally fit and independent in their own homes longer. It was at this point that I submitted a petition not only to the Minister for economy and transport, but also to the Minister for Health and Social Services. It called for the Welsh Government to regulate commercial bus service operators and give powers and funding to local authorities to run services that best suit the need of local people as they know them best. I was pleased to hear that the Government was looking at this. Bus routes should be run for people, not for profit. Commercial routes could be grouped to include an element of social value, with contracts fixed for a time to give stability. That is why I'll be supporting today's amendment, which recognises the harm that privatisation has caused to public transport services in this country. We also need to note that public bus transport is hugely complicated and tied up with school transport, which subsidises the rest of the day. In Flintshire, there are 450 transport contracts, and 350 of those are school contracts that are integrated with public transport to make them viable. Twenty-five per cent of the population in Wales are totally dependent on public transport as the only means of transport. We need a far better system, which connects them and all public transport users to the wider communities, with reliability, stability and integrated ticketing to build confidence. Thank you.
Welsh: Fel cynghorydd sir yn Sir y Fflint sy'n cynrychioli ward wledig, gwn yn rhy dda pa mor bwysig yw trafnidiaeth gyhoeddus i gymunedau fel fy un i. Anaml iawn y mae llwybrau bysiau gwledig yn gwneud arian, ond maent yn achubiaeth i lawer o bobl. Er bod ardaloedd poblog iawn yn tueddu i gael gwell gwasanaethau bws am mai dyna lle maent yn fwyaf proffidiol, cymunedau gwledig sydd heb fynediad at amwynderau yn lleol ac sydd angen y drafnidiaeth. Dros y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi gweld cwmnïau bysiau ledled y DU yn mynd i'r wal neu'n torri llwybrau nad ydynt bellach yn fasnachol hyfyw. Gwnaeth un gweithredwr bysiau yn Sir y Fflint 14 newid i'w wasanaethau mewn blwyddyn, cymaint fel bod y cyngor yn ei chael hi'n anodd diweddaru amserlenni bysiau, a chollodd preswylwyr hyder yn y gwasanaeth, a dyna pam y mae angen mwy o reoleiddio arnynt. Tynnodd un arall allan o lwybr rhwydwaith craidd, a mynnodd gymhorthdal 10 gwaith yr hyn a delid yn flaenorol. Yn y pen draw, roedd yn anfforddiadwy a chafodd ei ddirwyn i ben. Gan ei fod yn llwybr craidd, roedd yn effeithio'n fawr ar lawer o drigolion. Roedd yn anodd inni ddeall pam nad oedd yn fasnachol hyfyw, gan ei fod yn brysur, ac roedd y ffaith na wnaeth unrhyw weithredwr arall gais am wasanaethau yn dangos bod prinder gweithredwyr i greu marchnad. Byddai'n gyfle da i awdurdodau lleol allu camu i mewn gyda'u gwasanaeth eu hunain. Mae trigolion wedi bod yn ofidus, yn ddig ac yn rhwystredig pan dorrwyd gwasanaethau, ac yn briodol felly. Fe wnaethant anfon deisebau at y cyngor, a mynnu ein bod yn mynychu cyfarfodydd cymunedol, a oedd yn drawmatig iawn, ond gyda chyllid a phwerau cyfyngedig roeddem yn gyfyngedig o ran ble y gallem helpu. Mewn un achos, fe wnaethom lunio amserlen newydd o amgylch yr oriau a oedd yn gweddu orau i drigolion er mwyn sicrhau bod bws yn llawn, ond ni ddaeth cais gan weithredwr am y gwasanaeth. Heb fysiau ar gael, fe wnaethom logi bws mini tacsi a thacsi i sicrhau na fyddai trigolion yn cael eu hynysu. Er bod croeso iddynt, achosodd broblemau i aelod anabl o'r gymuned a oedd angen mynediad gwastad, ac weithiau nid oedd digon o seddi i bawb. Buan y gwelsom fod bysiau mini yn broblem. Mae trafnidiaeth â mynediad gwastad mor bwysig i bobl â phramiau, cymhorthion cerdded, beiciau, troliau siopa, pengliniau a chluniau blinedig hyd yn oed. Yn y pen draw, camodd gweithredwr i mewn i redeg bws a oedd wedi'i gaffael gan y cyngor, diolch i grant gan Lywodraeth Cymru, a oedd i'w groesawu'n fawr. Yn y digwyddiadau ymgynghori a fynychwyd gennym, roedd y rhan fwyaf o'r bobl yn 60 oed a throsodd. Nid oedd y rhan fwyaf ohonynt yn defnyddio'r rhyngrwyd, ac roeddent am gael gwasanaeth wedi'i drefnu, nid un a oedd yn ymateb i'r galw; nid oeddent yn hoffi newid. Roeddent yn poeni am ynysigrwydd cymdeithasol, methu cyrraedd apwyntiadau meddygol neu fynd i siopa. Roeddent eisiau dibynadwyedd a sefydlogrwydd, sy'n bwysig iawn. Roedd yn dorcalonnus gweld rhai pobl yn eu dagrau, yn dweud y bydd yn rhaid iddynt symud i'r dref. Mae darparu gwasanaeth bws yn helpu pobl i gadw'n iach yn gorfforol ac yn feddyliol ac yn annibynnol yn eu cartrefi eu hunain am fwy o amser. Dyma pryd y cyflwynais ddeiseb nid yn unig i Weinidog yr economi a thrafnidiaeth, ond hefyd i'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol. Galwai ar Lywodraeth Cymru i reoleiddio gweithredwyr gwasanaethau bysiau masnachol a rhoi pwerau a chyllid i awdurdodau lleol redeg y gwasanaethau sy'n gweddu orau i angen pobl leol gan mai hwy sy'n eu hadnabod orau. Roeddwn yn falch o glywed bod y Llywodraeth yn edrych ar hyn. Dylid rhedeg llwybrau bysiau er mwyn pobl, nid er mwyn gwneud elw. Gellid grwpio llwybrau masnachol i gynnwys elfen o werth cymdeithasol, gyda chontractau sefydlog am gyfnod i roi sefydlogrwydd. Dyna pam y byddaf yn cefnogi'r gwelliant heddiw, sy'n cydnabod y niwed y mae preifateiddio wedi'i achosi i wasanaethau trafnidiaeth gyhoeddus yn y wlad hon. Mae angen inni nodi hefyd fod trafnidiaeth bysiau cyhoeddus yn gymhleth iawn ac yn gysylltiedig â chludiant i'r ysgol, sy'n rhoi cymhorthdal gogyfer â gweddill y diwrnod. Yn Sir y Fflint, ceir 450 o gontractau trafnidiaeth, ac mae 350 o'r rheini'n gontractau ysgol sydd wedi'u hintegreiddio â thrafnidiaeth gyhoeddus i'w gwneud yn hyfyw. Mae 25 y cant o'r boblogaeth yng Nghymru yn gwbl ddibynnol ar drafnidiaeth gyhoeddus fel yr unig ddull o deithio. Mae arnom angen system lawer gwell, sy'n eu cysylltu hwy a holl ddefnyddwyr trafnidiaeth gyhoeddus â'r cymunedau ehangach, gyda dibynadwyedd, sefydlogrwydd a thocynnau integredig i feithrin hyder. Diolch.