English: Minister, after you published the Welsh Government's violence against women, domestic abuse and sexual violence strategy 2022-26 on 24 May, Welsh Women's Aid stated that they 'support the Government's ambition but need to witness substance in the actions and accountability in the delivery of this strategy that match it, alongside a sustainably funded sector that that's equipped to deliver it.' What update can you provide in response to their statement that we now await clarity and detail in the blueprint about how true collaboration and accountability across the sectors and society will work? In other words, what specific actions will you take to establish and monitor this via the blueprint governance structure? How do you respond to their statement that this strategy 'must be the foundation on which a sustainable funding model is fully realised', where the evidence they've received 'spoke to the wide-reaching detriments of short term, insecure funding for staff and survivors alike'? How do you respond to their statement that they're 'disappointed to see a lack of commitment and energy given to seeking a Welsh solution for migrant survivors who have no recourse to public funds'? How do you respond to their insistence that 'the want outlined within the strategy to better understand the issues and barriers facing some minoritised groupstranslates into meaningful action, funding, and person-centered, trauma-informed support within the delivery'? And, although they welcome Welsh Government's commitment to centering survivors' voices, how do you respond to their statement that 'To ensure that these voices are not siloed, or expertise undervalued, is vital'? Your strategy refers to the UK Domestic Abuse Act 2021 and to the creation of the office of the domestic abuse commissioner, and states that whilst the commissioner does not have a jurisdiction over devolved matters, Welsh public authorities will work collaboratively with the commissioner to further the shared agenda to drive improvement. How will you both ensure and monitor this? Questioning the First Minister earlier today, I referred to the Welsh Government's defeat of my amendments to the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Bill in 2014, calling for the national strategy to include provision of at least one perpetrator programme, noting that Choose to Change Cymru was then the only current Respect-accredited programme in Wales. Although the then Minister did not accept the need to include reference to perpetrator programmes, he committed the Welsh Government then to gather further evidence on taking forward pre-custodial perpetrator programmes. After I asked the First Minister earlier what action his Government has taken regarding this, seven years after the Act came into effect, he referred to the third of the six objectives in the renewed five-year national strategy. The strategy does state that the third priority the sub-groups created by the Minister-led national partnership board will initially address is tackling perpetration, and that you intend to build on the work already done in this area by increasing your collective focus on these individuals. Please therefore specify what work has already been done in this area in the six years since the previous First Minister told me these are issues that are being taken forward by the ministerial advisory group, and, of course, by the strategy. Your strategy states that you will take this approach within the criminal justice system, through policing, prison and probation. So, what related action has the Welsh Government previously taken within the criminal justice system, and how will you engage, for example, with North Wales Police's domestic abuse perpetrator programme, ADAPT? Further, how will your actions meet the need for pre-custodial perpetrator programmes across Wales? During the passage of the Act, the three opposition parties worked together to secure concessions from the Welsh Government, including to involve stakeholders from the violence against women sector in developing healthy relationships education within the curriculum, to be followed by all schools. We had each visited schools with Hafan Cymru's Spectrum project to educate pupils and train teachers about healthy relationships. Now that healthy relationships education is rolling out in schools, how will you ensure that the interactive approach taken by the Spectrum project is prioritised over a 'teacher tells' approach that won't reach those that need it most? Finally, in your statement you acknowledge that men can be victims of domestic abuse and sexual violence, but add that even where this is true, the majority of perpetrators are male. And of course, that's true. But, ONS figures state that a third of victims of domestic abuse are men and, critically, boys. Will the Welsh Government therefore ensure that these victims and survivors can access tailored specialist support in a safe space in their own areas, and if yes, how?
Welsh: Gweinidog, ar ôl i chi gyhoeddi strategaeth trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol Llywodraeth Cymru 2022-26 ar 24 Mai, dywedodd Cymorth i Fenywod Cymru eu bod yn 'cefnogi uchelgais y Llywodraeth ond mae angen tystio i sylwedd yn y camau gweithredu a'r atebolrwydd wrth gyflawni'r strategaeth hon sy'n cyd-fynd â hi, ochr yn ochr â sector a ariennir yn gynaliadwy sydd â'r gallu i'w chyflawni.' Pa ddiweddariad allwch chi ei roi mewn ymateb i'w datganiad ein bod ni bellach yn aros am eglurder a manylion yn y glasbrint ynghylch sut y bydd gwir gydweithredu ac atebolrwydd ar draws y sectorau a chymdeithas yn gweithio? Mewn geiriau eraill, beth fyddwch chi yn ei wneud yn benodol i sefydlu a monitro hyn drwy'r strwythur llywodraethu glasbrint? Sut ydych chi'n ymateb i'w datganiad bod yn rhaid i'r strategaeth hon 'fod yn sylfaen ar gyfer gwireddu model ariannu cynaliadwy yn llawn', lle mae'r dystiolaeth y maen nhw wedi'i chael 'yn tystio i'r anfanteision pellgyrhaeddol o gyllid tymor byr, ansicr i staff a goroeswyr fel ei gilydd'? Sut ydych chi'n ymateb i'w datganiad eu bod yn 'siomedig o weld diffyg ymrwymiad ac egni yn cael ei roi i geisio ateb yng Nghymru i oroeswyr mudol nad oes ganddyn nhw fodd o gael arian cyhoeddus'? Sut ydych chi'n ymateb i'w taerineb bod 'yr awydd a amlinellir yn y strategaeth i ddeall yn well y materion a'r rhwystrau sy'n wynebu rhai grwpiau bachyn trosi'n gamau gweithredu ystyrlon, cyllid, a chymorth sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn, sy'n seiliedig ar drawma o fewn y ddarpariaeth'? Ac, er eu bod yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ganoli lleisiau goroeswyr, sut ydych chi'n ymateb i'w datganiad bod 'sicrhau na chaiff y lleisiau hyn eu hynysu, neu fod arbenigedd yn cael ei danbrisio, yn hanfodol'? Mae eich strategaeth yn cyfeirio at Ddeddf Cam-drin Domestig y DU 2021 ac at greu swydd y comisiynydd cam-drin domestig, ac yn datgan, er nad oes gan y comisiynydd awdurdodaeth dros faterion datganoledig, y bydd awdurdodau cyhoeddus Cymru yn cydweithio â'r comisiynydd i hyrwyddo'r agenda ar y cyd i sbarduno gwelliant. Sut fyddwch chi'n sicrhau ac yn monitro hyn? Wrth holi'r Prif Weinidog yn gynharach heddiw, cyfeiriais at y ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi trechu fy ngwelliannau i'r Bil Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) yn 2014, gan alw ar i'r strategaeth genedlaethol gynnwys darparu o leiaf un rhaglen i gyflawnwyr troseddau, gan nodi mai Dewis i Newid Cymru oedd yr unig raglen gyfredol a achredwyd gan Respect yng Nghymru bryd hynny. Er nad oedd y Gweinidog ar y pryd yn derbyn yr angen i gynnwys cyfeiriad at raglenni cyflawnwyr troseddau, ymrwymodd Lywodraeth Cymru wedyn i gasglu rhagor o dystiolaeth ar ddatblygu rhaglenni ar gyfer cyflawnwyr troseddau cyn eu carcharu Ar ôl imi ofyn i'r Prif Weinidog yn gynharach beth mae ei Lywodraeth wedi ei wneud ynglŷn â hyn, saith mlynedd ar ôl i'r Ddeddf ddod i rym, cyfeiriodd at y trydydd o'r chwe amcan yn y strategaeth genedlaethol pum mlynedd newydd. Mae'r strategaeth yn nodi mai'r drydedd flaenoriaeth y bydd yr is-grwpiau a grëwyd gan y bwrdd partneriaeth cenedlaethol dan arweiniad y Gweinidog yn mynd i'r afael â hi i ddechrau yw mynd i'r afael â chyflawni, a'ch bod yn bwriadu adeiladu ar y gwaith sydd eisoes wedi'i wneud yn y maes hwn drwy roi ragor o bwyslais ar y cyd ar yr unigolion hyn. Felly, a wnewch chi fanylu os gwelwch yn dda ynghylch faint o waith sydd eisoes wedi'i wneud yn y maes hwn yn y chwe blynedd ers i'r Prif Weinidog blaenorol ddweud wrthyf fod y rhain yn faterion sy'n cael eu datblygu gan grŵp cynghori'r Gweinidog, ac, wrth gwrs, gan y strategaeth. Mae eich strategaeth yn datgan y byddwch yn mabwysiadu'r dull hwn o weithredu o fewn y system cyfiawnder troseddol, drwy blismona, carchardai a'r gwasanaeth prawf. Felly, pa gamau cysylltiedig y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cymryd o'r blaen o fewn y system cyfiawnder troseddol, a sut y byddwch yn ymgysylltu, er enghraifft, â rhaglen cyflawnwyr troseddau cam-drin domestig Heddlu Gogledd Cymru, ADAPT? At hynny, sut y bydd eich gweithredoedd yn diwallu'r angen am raglenni ledled Cymru ar gyfer cyflawnwyr troseddau cyn eu carcharu? Yn ystod hynt y Ddeddf, gweithiodd y tair gwrthblaid gyda'i gilydd i sicrhau consesiynau gan Lywodraeth Cymru, gan gynnwys cynnwys rhanddeiliaid o'r sector trais yn erbyn menywod wrth ddatblygu addysg perthnasoedd iach o fewn y cwricwlwm, i'w dilyn gan bob ysgol. Roedd pob un ohonom ni wedi ymweld ag ysgolion gyda phrosiect Sbectrwm Hafan Cymru i addysgu disgyblion a hyfforddi athrawon am berthnasoedd iach. Gan fod addysg perthnasoedd iach bellach yn cael ei chyflwyno mewn ysgolion, sut fyddwch chi'n sicrhau bod y dull rhyngweithiol a ddefnyddir gan y prosiect Sbectrwm yn cael ei flaenoriaethu dros ddull 'athrawon yn dweud' na fydd yn cyrraedd y rhai sydd ei angen fwyaf? Yn olaf, yn eich datganiad rydych yn cydnabod y gall dynion ddioddef cam-drin domestig a thrais rhywiol, ond rydych chi'n ychwanegu, hyd yn oed pan fo hyn yn wir, fod y rhan fwyaf sy'n cyflawni troseddau o'r fath yn ddynion. Ac wrth gwrs, mae hynny'n wir. Ond mae ffigyrau y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn dweud bod traean o ddioddefwyr cam-drin domestig yn ddynion ac, yn hollbwysig, yn fechgyn. A wnaiff Llywodraeth Cymru felly sicrhau y gall y dioddefwyr a'r goroeswyr hyn gael gafael ar gymorth arbenigol wedi'i deilwra mewn man diogel yn eu hardaloedd eu hunain, ac os felly, sut?