English: Diolch, Llywydd. I'm very pleased to be able to contribute to today's debate as Chair of the Equality, Local Government and Communities Committee, and I'd like to thank all those who gave evidence to us to help inform our work. I note that the tight timescale for undertaking our scrutiny caused difficulties for some stakeholders, so we're even more grateful for their input. Much reference has been made to the fact that this Bill has been in preparation for many years. It is substantial in content and encompasses a wide range of provisions relating to local government functions. Clearly, since the Bill was introduced, circumstances have changed very considerably, but it remains a significant piece of legislation, and its scrutiny should not be lost. Having considered the evidence presented by stakeholders, we recommended the general principles of the Bill be agreed by the Assembly. However, we believe that the Bill can be strengthened in some areas, and our report contains 32 recommendations in total, outlining the improvements we would like to see during the amending Stages. It is disappointing that only seven of our recommendations were accepted in full by the Minister, although I realise that several others were accepted in principle. Our recommendations were based on evidence from expert stakeholders, so I would encourage the Minister to reconsider her response to some of these. On the provisions relating to extending the franchise to include 16 and 17-year-olds, we believe that effective awareness raising will be required to ensure that new groups of voters are aware of their rights and make use of their vote. We therefore recommend that the Bill should include specific provision to roll out an adequate level of education on politics and democracy across all our schools in Wales. We think this should be accompanied by clear lesson plans to empower teachers to deliver these lessons. Welsh Government has cited the extension of the franchise to include 16 and 17-year-olds as one of the main reasons for proceeding with this Bill at this time. It is, therefore, imperative that young people develop their understanding and awareness of their right to vote, otherwise these provisions will be rendered less effective than we would all like. Despite the reservations expressed at the approach in the Bill of allowing individual councils to choose their own voting systems, we recognise the potential benefits of proportional electoral systems, such as STV, particularly as a means of increasing diversity among candidates. We'd like to see Welsh Government work with councils to explore reforms to voting arrangements, including the positive impact STV could have on increasing diversity. There are a number of other provisions in the Bill aimed at increasing diversity, notably enabling job sharing and new responsibilities around councillor conduct. Whilst we welcome these, we believe the Bill could go further, as reflected in our recommendations. In conclusion, although we have recommended that the general principles be approved by the Assembly, we believe there is scope to strengthen the Bill in the ways I have outlined today and outlined in greater detail in our report. Diolch, Llywydd.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch iawn o gael cyfrannu at y ddadl heddiw fel Cadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, a hoffwn ddiolch i bawb a roddodd dystiolaeth i ni i helpu i lywio ein gwaith. Sylwaf fod yr amserlen dynn ar gyfer cyflawni ein gwaith craffu wedi achosi anawsterau i rai rhanddeiliaid, felly rydym yn fwy diolchgar byth am eu cyfraniad. Cyfeiriwyd llawer at y ffaith y buwyd wrthi'n paratoi'r Bil hwn ers blynyddoedd lawer. Mae'n sylweddol o ran ei gynnwys ac yn cwmpasu ystod eang o ddarpariaethau sy'n ymwneud â swyddogaethau llywodraeth leol. Yn amlwg, ers cyflwyno'r Bil, mae'r amgylchiadau wedi newid yn sylweddol iawn, ond mae'n dal yn ddarn arwyddocaol o ddeddfwriaeth, ac ni ddylid peidio â chraffu arno. Ar ôl ystyried y dystiolaeth a gyflwynwyd gan randdeiliaid, gwnaethom argymell y dylai'r Cynulliad gytuno ar egwyddorion cyffredinol y Bil. Fodd bynnag, credwn y gellir cryfhau'r Bil mewn rhai meysydd, ac mae ein hadroddiad yn cynnwys cyfanswm o 32 o argymhellion, sy'n amlinellu'r gwelliannau yr hoffem eu gweld yn ystod y cyfnodau diwygio. Mae'n siomedig mai dim ond saith o'n hargymhellion a dderbyniwyd yn llawn gan y Gweinidog, er fy mod yn sylweddoli bod nifer o rai eraill wedi'u derbyn mewn egwyddor. Roedd ein hargymhellion yn seiliedig ar dystiolaeth gan randdeiliaid arbenigol, felly byddwn yn annog y Gweinidog i ailystyried ei hymateb i rai o'r rhain. O ran y darpariaethau sy'n ymwneud ag ymestyn yr etholfraint i gynnwys pobl ifanc 16 ac 17 oed, credwn y bydd angen codi ymwybyddiaeth yn effeithiol er mwyn sicrhau bod grwpiau newydd o bleidleiswyr yn ymwybodol o'u hawliau ac yn gwneud defnydd o'u pleidlais. Felly, rydym yn argymell y dylai'r Bil gynnwys darpariaeth benodol i gyflwyno lefel ddigonol o addysg ar wleidyddiaeth a democratiaeth yn ein holl ysgolion yng Nghymru. Rydym yn credu y dylai hyn gael ei ategu gan gynlluniau gwersi clir i rymuso athrawon i ddarparu'r gwersi hyn. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyfeirio at ymestyn yr etholfraint i gynnwys pobl ifanc 16 ac 17 oed fel un o'r prif resymau dros fwrw ymlaen â'r Bil hwn ar hyn o bryd. Felly, mae'n hanfodol bod pobl ifanc yn datblygu eu dealltwriaeth a'u hymwybyddiaeth o'u hawl i bleidleisio, neu fel arall bydd y darpariaethau hyn yn llai effeithiol nag y byddem ni i gyd yn ei hoffi. Er gwaethaf yr amheuon a fynegwyd ynglŷn â'r dull yn y Bil o ganiatáu i gynghorau unigol ddewis eu systemau pleidleisio eu hunain, rydym yn cydnabod manteision posibl systemau etholiadol cyfrannol, megis Pleidlais Sengl Drosglwyddadwy, yn enwedig fel ffordd o gynyddu amrywiaeth ymhlith ymgeiswyr. Hoffem weld Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda chynghorau i archwilio diwygiadau i drefniadau pleidleisio, gan gynnwys yr effaith gadarnhaol y gallai Pleidlais Sengl Drosglwyddadwy ei chael ar gynyddu amrywiaeth. Mae nifer o ddarpariaethau eraill yn y Bil sydd â'r nod o gynyddu amrywiaeth, yn arbennig galluogi rhannu swyddi a chyfrifoldebau newydd yn ymwneud ag ymddygiad cynghorwyr. Er ein bod yn croesawu'r rhain, credwn y gallai'r Bil fynd ymhellach, fel yr adlewyrchir yn ein hargymhellion. I gloi, er ein bod wedi argymell i'r Cynulliad gymeradwyo'r egwyddorion cyffredinol, rydym yn credu bod lle i gryfhau'r Bil yn y ffyrdd a amlinellais heddiw ac a amlinellir yn fanylach yn ein hadroddiad. Diolch, Llywydd.