techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Cabinet Secretary, UKIP concurs with the Welsh Government's decision to review or end the Communities First programme. This was a Government flagship strategy designed to eradicate deprivation in Wales. Whilst there are some examples of success, there are also glaring examples of mismanagement. For instance, the 3Gs Development Trust programme in Merthyr spent £1.3 million on staff salaries out of a budget of £1.5 million. Would the Cabinet Secretary confirm that the people of Penydarren, Galon Uchaf and Gurnos were let down by this organisation?
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, mae UKIP yn cytuno â phenderfyniad Llywodraeth Cymru i adolygu neu roi diwedd ar y rhaglen Cymunedau yn Gyntaf. Roedd hon yn strategaeth flaengar gan y Llywodraeth a gynlluniwyd i ddileu amddifadedd yng Nghymru. Er bod rhai enghreifftiau o lwyddiant, mae yna hefyd enghreifftiau amlwg o gamreoli. Er enghraifft, gwariodd y rhaglen Ymddiriedolaeth Ddatblygu 3G ym Merthyr Tudful £1.3 miliwn ar gyflogau staff allan o gyllideb o £1.5 miliwn. A fuasai Ysgrifennydd y Cabinet yn cadarnhau bod pobl Penydarren, Galon Uchaf a'r Gurnos wedi cael cam gan y sefydliad hwn?
English: Look, I won't knock Communities First's workforce - they are doing a fantastic job across communities - but this is an extremely difficult nut to crack. Poverty is not moving in the right direction. That's why we have to have an overarching rethink here. Huw Lewis and Dawn Boden, now, are doing a fantastic job in their communities, representing their communities with Communities First workforces. I will make a decision in the new year about what the future looks like, but what we've got to remember about this is it's about the people on the ground.
Welsh: Edrychwch, nid wyf am ladd ar weithlu Cymunedau yn Gyntaf - maent yn gwneud gwaith gwych ar draws cymunedau - ond mae hon yn broblem ddyrys iawn. Nid yw tlodi'n symud i'r cyfeiriad cywir. Dyna pam fod yn rhaid i ni ailfeddwl yn gyffredinol. Nawr, mae Huw Lewis a Dawn Boden yn gwneud gwaith gwych yn eu cymunedau, yn cynrychioli eu cymunedau gyda gweithluoedd Cymunedau yn Gyntaf. Byddaf yn gwneud penderfyniad yn ystod y flwyddyn newydd ynglŷn â sut ddyfodol rydym yn ei ragweld, ond yr hyn y mae'n rhaid i ni ei gofio am hyn yw ei fod yn ymwneud â'r bobl ar lawr gwlad.
English: Thank you, Presiding Officer. What assistance is the Welsh Government offering to owner-occupier families at risk of being evicted from their home by their mortgage company for mortgage arrears?
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei gynnig i deuluoedd perchen-feddianwyr sydd mewn perygl o gael eu troi allan o'u cartref gan eu cwmni morgais oherwydd ôl-ddyledion morgais?
English: We have pathways through local authorities where there are opportunities to speak with anti-homelessness officers in authorities across Wales. We have a very good recognition in a 63 per cent reduction in homelessness figures in Wales.
Welsh: Mae gennym lwybrau drwy awdurdodau lleol lle y mae cyfleoedd i siarad â swyddogion atal digartrefedd mewn awdurdodau ledled Cymru. Mae gennym gydnabyddiaeth dda iawn ar ostyngiad o 63 y cant mewn ffigurau digartrefedd yng Nghymru.
English: Thank you, Cabinet Secretary. Last November, the national sleeping rough count estimated that 240 people across Wales were sleeping rough during one week in November 2015. Granted, it's an estimate, but many people will find themselves on the streets this Christmas, often through no fault of their own. What is the Welsh Government doing to address this problem and help rough sleepers escape their horrendous situation?
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Fis Tachwedd diwethaf, amcangyfrifodd y cyfrif cenedlaethol o gysgu allan fod 240 o bobl ledled Cymru yn cysgu allan yn ystod un wythnos ym mis Tachwedd 2015. Er mai amcangyfrif ydyw, bydd llawer o bobl yn cysgu ar y stryd y Nadolig hwn, a hynny'n aml heb fod unrhyw fai arnynt hwy. Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i fynd i'r afael â'r broblem hon a helpu pobl sy'n cysgu allan i ddianc rhag eu sefyllfa erchyll?
English: I agree with the Member in that nobody should be homeless at any point, particularly at Christmas. It's a terrible place to be considering. But we are investing in homelessness provision through organisations like Llamau. We invest in our communities - in local authorities - but there are still people who present as homeless and we are doing our damnedest to make provision to support these people who find themselves in this position.
Welsh: Rwy'n cytuno â'r Aelod yn yr ystyr na ddylai neb fod yn ddigartref ar unrhyw adeg, yn enwedig adeg y Nadolig. Mae'n sefyllfa ofnadwy i'w hystyried. Ond rydym yn buddsoddi mewn darpariaeth ar gyfer y digartref drwy sefydliadau megis Llamau. Rydym yn buddsoddi yn ein cymunedau - mewn awdurdodau lleol - ond mae yna bobl sy'n ddigartref o hyd ac rydym yn gwneud ein gorau glas i sicrhau darpariaeth i gefnogi'r bobl sydd yn y sefyllfa hon.
English: Thank you. I know that the Cabinet Secretary is as concerned as I am about the welfare of our forces veterans. Has the Cabinet Secretary instructed local authorities to prioritise the housing of homeless veterans? If not, does the Cabinet Secretary intend to do so?
Welsh: Diolch. Gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet yr un mor bryderus â minnau ynghylch lles cyn-filwyr ein lluoedd arfog. A yw Ysgrifennydd y Cabinet wedi rhoi cyfarwyddyd i awdurdodau lleol i roi blaenoriaeth i sicrhau tai i gyn-filwyr digartref? Os nad yw, a yw Ysgrifennydd y Cabinet yn bwriadu gwneud hynny?
English: We introduced last week a new housing pathway for veterans, which was created and designed with veterans in that process. I launched that in Lesley Griffiths's constituency in Wrexham, and it's a very popular one. I was with armed forces personnel only last week, with the general in Wales, and he was very complimentary about the efforts we're making here to support the armed forces, including the armed forces advisory group and the cross-party group that Darren Millar chairs in the Chamber.
Welsh: Yr wythnos diwethaf, cyflwynasom lwybr tai newydd ar gyfer cyn-filwyr wedi'i greu a'i gynllunio gyda chyn-filwyr yn rhan o'r broses. Lansiais y llwybr hwnnw yn etholaeth Lesley Griffiths yn Wrecsam, ac mae'n un poblogaidd iawn. Roeddwn yng nghwmni aelodau'r lluoedd arfog yr wythnos diwethaf, gyda'r cadfridog yng Nghymru, ac roedd yn ganmoliaethus iawn am yr ymdrechion rydym yn eu gwneud yma i gefnogi'r lluoedd arfog, gan gynnwys grŵp cynghori'r lluoedd arfog a'r grŵp trawsbleidiol a gadeirir gan Darren Millar yn y Siambr.
English: Cabinet Secretary, you may know that I've met with quite a few asylum-seeker families recently in Swansea with regard to the awful conditions that many of them are facing with regard to Home Office provision via the company Clearsprings Ready Homes. I was wondering whether you would be able to facilitate a conversation with the Home Office on these terrible conditions, notwithstanding the fact that many private landlords in Wales have contacted me saying that they do lease their homes to the Home Office for Clearsprings to utilise to house asylum seekers. So, while it may not be a direct decision for you to make as housing Minister here, the inevitable consequences are that we have responsibilities in this area, and I would like you to make representations to show the severity of the situation now here in Wales.
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, efallai y byddwch yn gwybod fy mod wedi cyfarfod â chryn dipyn o deuluoedd sy'n ceisio lloches yn ddiweddar yn Abertawe mewn perthynas â'r amodau erchyll y mae llawer ohonynt yn eu hwynebu o ran darpariaeth y Swyddfa Gartref drwy gwmni Clearsprings Ready Homes. Roeddwn yn meddwl tybed a fuasech yn gallu hwyluso sgwrs gyda'r Swyddfa Gartref ynglŷn â'r amodau ofnadwy hyn, er gwaethaf y ffaith fod llawer o landlordiaid preifat yng Nghymru wedi cysylltu â mi yn dweud eu bod yn prydlesu eu cartrefi i'r Swyddfa Gartref i Clearsprings eu defnyddio fel tai ar gyfer ceiswyr lloches. Felly, er nad yw'n benderfyniad uniongyrchol i chi ei wneud fel Gweinidog tai yma, o bosibl, y canlyniad anochel yw bod gennym gyfrifoldebau yn y maes hwn, a hoffwn i chi gyflwyno sylwadau i ddangos difrifoldeb y sefyllfa yng Nghymru erbyn hyn.
English: I'm supportive of the Member's question. I think the Member should write to me in detail on that. I think she's right to raise that, while this is a non-devolved function, we do pick up the consequences of vulnerability. I think that's something I'm very interested in trying to resolve with the Member.
Welsh: Rwy'n gefnogol i gwestiwn yr Aelod. Rwy'n credu y dylai'r Aelod ysgrifennu ataf gyda manylion ynglŷn â hynny. Er bod hon yn swyddogaeth heb ei datganoli, rwy'n credu ei bod yn iawn i grybwyll ein bod yn wynebu canlyniadau pobl sy'n agored i niwed. Rwy'n credu bod hwnnw'n fater rwy'n awyddus iawn i geisio'i ddatrys gyda'r Aelod.
English: Just following on from that, I wonder whether you would be willing, as Cabinet Secretary, to meet with some of the asylum seekers and refugees in the area so that they can tell you directly what those concerns are, because many of them feel that they're not listened to. There are myths, of course, about the fact that they are taking homes from people from Wales. That is not the case entirely - they're not on any list that any other person here in Wales would be on with regard to social housing. They find it very, very difficult to make complaints, and have said to me that they have faced racism from Clearsprings staff when they have been making updates to their homes. So, would you be willing to do that, Cabinet Secretary, so that you can hear for yourself those problems first hand?
Welsh: Yn dilyn hynny, tybed a fuasech yn fodlon, fel Ysgrifennydd y Cabinet, i gyfarfod â rhai o'r ceiswyr lloches a'r ffoaduriaid yn yr ardal fel y gallant ddweud wrthych yn uniongyrchol beth yw'r pryderon hynny, oherwydd mae llawer ohonynt yn teimlo nad oes neb yn gwrando arnynt. Mae yna fythau, wrth gwrs, am y ffaith eu bod yn cymryd cartrefi oddi wrth bobl Cymru. Nid yw hynny'n hollol wir - nid ydynt ar unrhyw restr y buasai unrhyw berson arall yma yng Nghymru arni o ran tai cymdeithasol. Maent yn ei chael yn anodd iawn gwneud cwynion, ac maent wedi dweud wrthyf eu bod wedi dioddef hiliaeth gan staff Clearsprings wrth iddynt ailwampio eu cartrefi. Felly, a fuasech yn barod i wneud hynny, Ysgrifennydd y Cabinet, fel y gallwch glywed am y problemau hynny drosoch eich hunain?
English: Certainly, if I am able to meet with them, I will do. If not, I will certainly provide a member of staff to support your support in meeting them.
Welsh: Yn sicr, os byddaf yn gallu eu cyfarfod, fe wnaf hynny. Os na fyddaf yn gallu, byddaf yn sicr yn anfon aelod o staff i gefnogi eich cymorth yn eu cyfarfod.
English: Thank you very much. On a different matter entirely, I know that you will be aware that we've had some extremely cold weather recently, but, of course, it's been a bit milder - not that I'm a weatherwoman all of a sudden. There was - [Interruption.] Oh, it's the last day of term. On a serious level, there were news reports recently of a man freezing to death in Birmingham, and now my office has learned that one local authority in south-east Wales has not provided any emergency accommodation for rough sleepers in its direct area. Although the severe weather emergency protocol isn't compulsory for local authorities here, your Government's code of practice does state that all councils should have a written cold weather plan that includes their arrangements to help rough sleepers during periods of cold and severe weather. We've looked into, as an office, more of the plans across Wales. Some local authorities have good plans, but others told us there were still discussions ongoing now about what those plans should be. Do you think it's acceptable that some local authorities still haven't had those discussions with partners? What will you be doing to make sure that all of those local authorities have plans in place so that we don't face situations where people are dying on our streets this winter?
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Ar fater hollol wahanol, rwy'n gwybod y byddwch yn ymwybodol ein bod wedi cael tywydd oer iawn yn ddiweddar, ond wrth gwrs, mae wedi bod ychydig yn fwynach - nid fy mod yn ddynes y tywydd yn sydyn iawn. Roedd yna - [Torri ar draws.] O, mae'n ddiwrnod olaf y tymor. Ar lefel ddifrifol, cafwyd adroddiadau newyddion yn ddiweddar am ddyn yn rhewi i farwolaeth yn Birmingham, ac yn awr mae fy swyddfa wedi cael gwybod nad yw un awdurdod lleol yn ne-ddwyrain Cymru wedi darparu unrhyw lety brys ar gyfer pobl sy'n cysgu allan yn ei ardal uniongyrchol. Er nad yw'r protocol argyfwng tywydd garw yn orfodol i awdurdodau lleol yma, mae cod ymarfer eich Llywodraeth yn datgan y dylai pob cyngor fod â chynllun tywydd oer ysgrifenedig sy'n cynnwys eu trefniadau i helpu'r rhai sy'n cysgu allan yn ystod cyfnodau o dywydd oer a garw. Rydym wedi edrych, fel swyddfa, ar fwy o'r cynlluniau ledled Cymru. Mae gan rai awdurdodau lleol gynlluniau da, ond dywedodd rhai eraill wrthym fod trafodaethau'n parhau ynglŷn â'r hyn y dylai'r cynlluniau hynny fod. A ydych yn credu ei bod yn dderbyniol nad yw rhai awdurdodau lleol wedi cael y trafodaethau hynny gyda phartneriaid eto? Beth fyddwch chi'n ei wneud i wneud yn siŵr fod gan yr holl awdurdodau lleol hynny gynlluniau ar waith fel nad ydym yn wynebu sefyllfaoedd lle y mae pobl yn marw ar ein strydoedd y gaeaf hwn?
English: I will look at that in more detail - I'll speak to my Cabinet colleagues as well. I think this is a moral issue - the politics aside of any local authority, actually we're talking about human beings here. Anybody who finds themselves in a homeless position - it would be terrifying, and there for the grace of God go I, sometimes. The fact is we should make sure we look after people humanely. I will look at the detail that the Member presents, and I'll ask Cabinet colleagues to look at that in their own portfolios as well.
Welsh: Fe edrychaf ar hynny'n fanylach - fe siaradaf â'm cyd-Aelodau yn y Cabinet yn ogystal. Rwy'n credu bod hwn yn fater moesol - gan roi gwleidyddiaeth unrhyw awdurdod lleol o'r neilltu, rydym yn sôn am fodau dynol yma mewn gwirionedd. Dylai unrhyw un sy'n mynd yn ddigartref - buasai'n ddychrynllyd, ac weithiau rwy'n meddwl y gallai ddigwydd i unrhyw un ohonom. Y ffaith yw y dylem sicrhau ein bod yn gofalu am bobl yn drugarog. Byddaf yn edrych ar y manylion y mae'r Aelod yn eu cyflwyno, a byddaf yn gofyn i fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet edrych ar hynny yn eu portffolios eu hunain hefyd.
English: Diolch, Lywydd. The Bevan Foundation's July 2016 'Equality and Social Justice Briefing' on poverty said that the latest figures from the Department for Work and Pensions's households below average income survey showed that low household incomes continue to be a significant problem in Wales, with more than one in five people living on a household income below 60 per cent of the median, and children being at the greatest risk of poverty, although the largest group of people on low incomes being adults of working age. And they added that the longer-term and more recent trends in poverty have had little impact on Wales's position compared to other UK nations and regions, with Wales continuing to have one of the highest rates of poverty in the UK for all age groups. Why is that, Cabinet Secretary?
Welsh: Diolch, Lywydd. Roedd brîff cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol Sefydliad Bevan ym mis Gorffennaf 2016 ar dlodi yn dweud bod ffigurau diweddaraf arolwg yr Adran Gwaith a Phensiynau o aelwydydd o dan yr incwm cyfartalog yn dangos bod aelwydydd incwm isel yn parhau i fod yn broblem sylweddol yng Nghymru, gyda mwy nag un o bob pump o bobl yn byw ar incwm aelwydydd sy'n is na 60 y cant o'r canolrif, a'r plant hynny sy'n wynebu'r perygl mwyaf o dlodi, er bod y grŵp mwyaf o bobl ar incwm isel yn oedolion o oedran gweithio. Ac roeddent yn ychwanegu nad yw'r tueddiadau tymor hwy a'r tueddiadau mwy diweddar o ran tlodi wedi cael llawer o effaith ar sefyllfa Cymru o'i chymharu â gwledydd a rhanbarthau eraill y DU, gyda Chymru'n parhau i fod ag un o'r cyfraddau uchaf o dlodi yn y DU ar gyfer pob grŵp oedran. Pam hynny, Ysgrifennydd y Cabinet?
English: That's why we're introducing 100,000 apprenticeships for all ages. That's why we're continuing with Communities for Work. That's why we're continuing with the Lift programme. That's why we want to engage with our communities to build better, stronger communities. I was very clear about my sense of direction yesterday. I would welcome the Member's comments in terms of embracing the opportunities that we have here in Wales, with this very stubborn effect of poverty. We have to work together. Governments can't fix poverty. We have to have a collective about this, about how we do this, and that's why the WFG Act is an important one, where all our public sector partners have a part to play in this.
Welsh: Dyna pam ein bod yn cyflwyno 100,000 o brentisiaethau ar gyfer pob oedran. Dyna pam ein bod yn parhau gyda rhaglen Cymunedau am Waith. Dyna pam ein bod yn parhau â'r rhaglen Esgyn. Dyna pam ein bod yn awyddus i ymgysylltu â'n cymunedau i adeiladu cymunedau gwell a chryfach. Roeddwn yn glir iawn ynglŷn â fy ymdeimlad o gyfeiriad ddoe. Buaswn yn croesawu sylwadau'r Aelod o ran gwneud yn fawr o'r cyfleoedd sydd gennym yma yng Nghymru, gydag effaith ystyfnig iawn tlodi. Mae'n rhaid i ni weithio gyda'n gilydd. Ni all Llywodraethau ddatrys tlodi. Mae'n rhaid i ni gydweithredu ar hyn, ynglŷn â sut rydym yn gwneud hyn, a dyna pam fod Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol yn un bwysig, lle y mae gan ein holl bartneriaid yn y sector cyhoeddus ran i'w chwarae yn hyn.
English: So, you're not going to tell us why that is. May I suggest that you and your colleagues have been running economic development and employability programmes in Wales since 1999, and that is the situation now? Your department, I believe, is responsible for the Lift programme, as part of your tackling poverty action plan, providing training and employment opportunities for people in households where no-one is in work. And I believe you're also responsible for the Communities for Work programme, focusing on the most deprived communities, which clearly fall within your portfolio. And you're also extending both programmes from 2018 to 2020. What due diligence have you carried out? I understand the Welsh Government has been unable or unwilling to release data on the outcome from those programmes, and it's understood that, by contrast, the UK Government Work Programme providers in Wales have been able to achieve five to 10 times better value for money, delivering the average cost of a job at £3,000, whereas it's understood that the jobs under your schemes are running into possibly tens of thousands of pounds.
Welsh: Felly, nid ydych yn mynd i ddweud wrthym pam. A gaf fi awgrymu eich bod chi a'ch cyd-Aelodau wedi bod yn cyflwyno rhaglenni cyflogadwyedd a datblygiad economaidd yng Nghymru ers 1999, a dyna yw'r sefyllfa erbyn hyn? Eich adran chi, rwy'n credu, sy'n gyfrifol am raglen Esgyn, fel rhan o'ch cynllun gweithredu ar gyfer trechu tlodi, gan ddarparu hyfforddiant a chyfleoedd gwaith i bobl ar aelwydydd lle nad oes neb yn gweithio. Ac rwy'n credu eich bod hefyd yn gyfrifol am raglen Cymunedau am Waith, gan ganolbwyntio ar y cymunedau mwyaf difreintiedig, sy'n amlwg yn rhan o'ch portffolio. Ac rydych hefyd yn ymestyn y ddwy raglen o 2018 i 2020. Pa gamau diwydrwydd dyladwy a wnaethoch? Rwy'n deall bod Llywodraeth Cymru wedi methu neu wedi bod yn amharod i ryddhau data'r canlyniadau o'r rhaglenni hynny, a deellir, mewn cyferbyniad i hynny, fod darparwyr Rhaglen Waith Llywodraeth y DU yng Nghymru, wedi gallu cyflawni pump i 10 gwaith y gwerth am arian, gan ddarparu swydd ar gost gyfartalog o £3,000, ond deellir bod y swyddi o dan eich cynlluniau chi'n costio degau o filoedd o bunnoedd o bosibl.
English: Two points. First of all, I'm very grateful to the Member for suggesting a response to my question earlier on. But may I remind him that it was his Government that was in power in the eighties that absolutely devastated Wales, with the highest rate of unemployment ever in the UK? And his mate on the front bench there, in UKIP, was part of the Government at the time as well, so he can't shake his head either. The second point of the issue around Communities for Work and the Lift programme is one that is an important one. I haven't dodged the fact that we won't release figures; I'm more than happy to look at them in the new year and furnish the Assembly with those details. This is about getting people at the hardest end to reach back into the workplace - not an easy cohort of people to deal with, but we have success and we should celebrate success. Stop knocking Wales.
Welsh: Dau bwynt. Yn gyntaf oll, rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am awgrymu ymateb i fy nghwestiwn yn gynharach. Ond a gaf fi ei atgoffa mai ei Lywodraeth ef, a oedd mewn grym yn yr wythdegau, a chwalodd Gymru'n llwyr, gyda'r gyfradd uchaf o ddiweithdra erioed yn y DU? Ac roedd ei ffrind ar y fainc flaen yn y fan acw, yn UKIP, yn rhan o'r Llywodraeth ar y pryd hefyd, felly ni all ef ysgwyd ei ben chwaith. Mae'r ail bwynt sy'n ymwneud â Cymunedau am Waith a rhaglen Esgyn yn un pwysig. Nid wyf wedi osgoi'r ffaith na fyddwn yn rhyddhau ffigurau; rwy'n fwy na pharod i edrych arnynt yn y flwyddyn newydd a rhoi'r manylion hynny i'r Cynulliad. Mae hyn yn ymwneud â chael pobl sydd ar y pen caletaf yn ôl i'r gweithle - nid yw'n garfan hawdd o bobl i ymdrin â hwy, ond rydym yn llwyddo a dylem ddathlu llwyddiant. Rhowch y gorau i ddifrïo Cymru.
English: I'm reliably informed that people have been unable to obtain the proper data despite asking for it, so it would be welcome if you could deliver it. And don't tell me about the 1980s. I know what it's like for your father to come home and tell you that the manufacturing company he works for has shut and that he's become unemployed. That happened in 1978 because of the economic meltdown created under Labour. [Interruption.] Yes it did, and I lived that life, so don't you lecture me. Finally, the situation in Wales on the latest figures is that we have higher economic inactivity rates than England, Scotland or UK levels. We have the second highest percentage of people in work living below the living wage. We have the highest levels of underemployment in the UK, according to the latest figures from the Carnegie UK Trust. We have the highest percentage of employees not on permanent contracts, and the second highest proportion of employees on zero-hours contracts, again after 17 and a half years of Labour Government in Wales. Why is that, Cabinet Secretary?
Welsh: Rwyf wedi cael gwybod o ffynhonnell ddibynadwy nad yw pobl wedi gallu cael gafael ar y data priodol er eu bod wedi gofyn amdano, felly byddai'n dda pe baech yn gallu darparu'r data hwnnw. A pheidiwch â sôn wrthyf fi am yr 1980au. Rwy'n gwybod sut beth yw cael eich tad yn dod adref a dweud wrthych fod y cwmni gweithgynhyrchu y mae'n gweithio iddo wedi cau a'i fod yn ddi-waith. Digwyddodd hynny ym 1978 oherwydd y chwalfa economaidd a grëwyd gan y Blaid Lafur. [Torri ar draws.] Do, fe wnaeth, ac rwyf wedi byw'r bywyd hwnnw, felly peidiwch â rhoi darlith i mi. Yn olaf, y sefyllfa yng Nghymru yn ôl y ffigurau diweddaraf yw bod gennym gyfraddau anweithgarwch economaidd uwch na'r lefelau yn Lloegr, yr Alban a'r DU. Mae gennym y ganran uchaf ond un o bobl mewn gwaith sy'n byw o dan y cyflog byw. Mae gennym y lefelau uchaf o dangyflogaeth yn y DU, yn ôl y ffigurau diweddaraf gan Ymddiriedolaeth Carnegie UK. Mae gennym y ganran uchaf o weithwyr nad ydynt ar gontractau parhaol, a'r gyfran uchaf ond un o gyflogeion ar gontractau dim oriau, eto ar ôl 17 a hanner mlynedd o Lywodraeth Lafur yng Nghymru. Pam hynny, Ysgrifennydd y Cabinet?