English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Today we are going to be supporting this particular motion calling for a further relaxation in the lockdown measures, so that we can support the people of Wales to get more of their personal freedoms back. People across the country, of course, have made enormous sacrifices during the lockdown in order to help to protect the most vulnerable, to enable critical workers to help our country to respond to the pandemic, and to reduce the transmission of the virus - sacrifices like missing a family member's funeral, not seeing loved ones, or even a partner, for many months, and living under what are, frankly, the most oppressive infringements of civil liberties in this country's history. Now, we accept that they've had to be introduced in order to protect people's lives. But people didn't give up these sacrifices to save lives only to suffer further loss of life through the potential unintended long-term consequences of a prolonged lockdown. We know that there are links between poverty and poor life expectancy and chronic disease. And, of course, if we don't lift the restrictions sufficiently quickly, then it is quite possible that we will suffer long-term impacts to our public health as a result. The lack of social interaction and loneliness in recent months are now beginning to take their toll on people's mental health. The national health service's chief executive in Wales, Andrew Goodall, has cited an increase in patients displaying anxiety and emotional distress, and presenting at hospitals later than they should have before requiring the intervention that they need. And that's why we've seen significant falls, of course, in attendance at our emergency departments across the country. Now, while you might expect fewer alcohol-fuelled injuries over the weekends, this sort of drop does seem to suggest that many patients are fearful of presenting themselves at hospital because of a perceived coronavirus risk. Now, of course, we all want the public to be vigilant, but I think an overly cautious relaxation of the lockdown does risk those further losses of life. We recognise there are no risk-free solutions here, but despite the best of intentions, we do believe that the Welsh Government's approach is now lagging behind what appears to be a common approach, or very similar approach, in Scotland, Northern Ireland and indeed in England with the UK Government, and I do think that we need to look at trying to adopt more of a four-nation approach going forward. We've discussed at length in these sessions in recent weeks the cruel 5-mile rule, which we think needs to be dropped immediately. And I think it was a great shame that there was no relaxation of that rule on compassionate grounds in time for Father's Day this year, which of course we marked just over the weekend. Now, we welcomed, obviously, the reopening of non-essential retail on Monday, but, of course, there are limits to what local custom can do to support local businesses, and very often, many businesses in our towns across the country and villages across the country rely on much more than local custom in order to survive. Now, part of the key to reopening our economy is the reopening of our schools. We know that our Welsh Government did make an announcement that all schools would be open for four weeks from 29 June. They, of course, have given a hospital pass to local authorities, asking them to make the decision on whether to extend the term by a single week, and I think that that was a mistake, and I think it does beg the question as to who's running the Welsh education system - is it the unions or is it the education Minister? And it certainly looks, from our perspective at the moment, as though the unions have one-up on the Minister in this respect at the moment. We're very concerned, of course, because independent studies of education have concluded that there is less home-schooling going on in Wales than there is in the other UK nations, and that's probably because of the lack of consistency across the country. So, this latest lack of consistency in terms of how many weeks our children will be educated in the coming weeks is a great deal of concern. So, in summary, then, Deputy Presiding Officer, I just want to say we do support the calls for a four-nation approach. We believe that the UK nations having different approaches has been confusing. Wales is now lagging behind - I think that's very, very clear, particularly given the announcements in Scotland today. We know that this epidemic is going to be here for some time, but we must now make sure that the Welsh Government adopts a 'lives and livelihoods' policy in order that we can protect people's lives in the longer term and enable people to be able to use their common sense, informing them of the risks, as we reopen our economy going forward.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, byddwn yn cefnogi'r cynnig penodol hwn gan alw am lacio'r cyfyngiadau symud ymhellach, fel y gallwn gynorthwyo pobl Cymru i adfer mwy o'u rhyddid personol. Mae pobl ledled y wlad, wrth gwrs, wedi aberthu'n fawr yn ystod y cyfyngiadau er mwyn helpu i ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed, i alluogi gweithwyr allweddol i helpu ein gwlad i ymateb i'r pandemig, ac i leihau trosglwyddiad y feirws - aberth fel colli angladd aelod o'r teulu, methu gweld anwyliaid, neu hyd yn oed bartner, am fisoedd lawer, a byw dan y tramgwydd mwyaf gormesol ar ryddid sifil yn hanes y wlad hon a bod yn onest. Nawr, rydym yn derbyn y bu'n rhaid eu cyflwyno er mwyn diogelu bywydau pobl. Ond ni wnaeth pobl aberthu yn y fath fodd i achub bywydau er mwyn dioddef rhagor o golli bywydau drwy ganlyniadau hirdymor anfwriadol posibl yn sgil ymestyn y cyfyngiadau am gyfnod estynedig. Gwyddom fod cysylltiadau rhwng tlodi a disgwyliad oes gwael a chlefydau cronig. Ac wrth gwrs, os na fyddwn yn codi'r cyfyngiadau'n ddigon cyflym, mae'n bosibl iawn y byddwn yn dioddef effeithiau hirdymor i iechyd y cyhoedd o ganlyniad i hynny. Mae diffyg rhyngweithio cymdeithasol ac unigrwydd yn ystod y misoedd diwethaf bellach yn dechrau effeithio ar iechyd meddwl pobl. Mae Andrew Goodall, Prif Weithredwr y gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru, wedi nodi cynnydd yn nifer y cleifion sy'n dangos arwyddion o orbryder a thrallod emosiynol, ac sy'n dod i ysbytai yn hwyrach nag y dylent cyn gofyn am y cymorth sydd ei hangen arnynt. A dyna pam ein bod wedi gweld gostyngiadau sylweddol, wrth gwrs, yn y nifer sy'n mynychu ein hadrannau achosion brys ledled y wlad. Nawr, er y gallech ddisgwyl llai o anafiadau wedi'u hachosi gan alcohol ar benwythnosau, mae'r math hwn o ostyngiad i'w weld yn awgrymu bod llawer o gleifion yn ofni mynd i'r ysbyty oherwydd y canfyddiad o risg o ddod i gysylltiad â'r coronafeirws. Nawr, mae pawb ohonom eisiau i'r cyhoedd fod yn wyliadwrus wrth gwrs, ond rwy'n credu bod gormod o ofal wrth lacio'r rheolau yn creu perygl o golli mwy o fywydau. Rydym yn cydnabod nad oes atebion di-risg yma, ond er y bwriadau gorau, rydym yn credu bod dull Llywodraeth Cymru o weithredu ar ei hôl hi bellach o gymharu â'r hyn sy'n ymddangos fel dull cyffredin o fynd ati, neu ddull tebyg iawn, yn yr Alban, Gogledd Iwerddon ac yn wir yn Lloegr gyda Llywodraeth y DU, ac rwy'n credu bod angen inni edrych ar geisio mabwysiadu dull ar gyfer y pedair gwlad wrth symud ymlaen. Rydym wedi trafod yn faith yn y sesiynau hyn dros yr wythnosau diwethaf y rheol 5 milltir greulon, y credwn fod angen cael gwared arni ar unwaith. Ac rwy'n credu ei bod yn drueni mawr na chafodd y rheol honno ei llacio ar sail dosturiol mewn pryd ar gyfer Sul y Tadau, a ddathlwyd dros y penwythnos. Nawr, roeddem yn croesawu'r cyhoeddiad am ailagor siopau nwyddau dianghenraid ddydd Llun, ond wrth gwrs, mae terfynau i'r hyn y gall cwsmeriaid lleol ei wneud i gefnogi busnesau lleol, ac yn aml iawn, mae llawer o fusnesau yn ein trefi ar draws y wlad a phentrefi ar draws y wlad yn dibynnu ar lawer mwy na chwsmeriaid lleol i allu goroesi. Nawr, rhan o'r allwedd i ailagor ein heconomi yw ailagor ein hysgolion. Gwyddom fod Llywodraeth Cymru wedi gwneud cyhoeddiad y byddai pob ysgol ar agor am bedair wythnos o 29 Mehefin ymlaen. Wrth gwrs, maent wedi rhoi awdurdodau lleol mewn sefyllfa anodd drwy ofyn iddynt benderfynu a ddylent ymestyn y tymor am un wythnos, a chredaf mai camgymeriad oedd hynny, ac yn fy marn i, mae'n codi cwestiwn ynglŷn â phwy sy'n rheoli'r system addysg yng Nghymru - ai'r undebau ynteu'r Gweinidog addysg? Ac yn sicr, mae'n edrych, o'n safbwynt ni ar hyn o bryd, fel pe bai'r undebau yn drech na'r Gweinidog yn hyn o beth. Rydym yn pryderu'n fawr, wrth gwrs, oherwydd bod astudiaethau annibynnol o addysg wedi dod i'r casgliad bod llai o addysg yn y cartref yn digwydd yng Nghymru nag sy'n digwydd yng ngwledydd eraill y DU, ac mae'n debyg fod hynny'n deillio o'r diffyg cysondeb ar draws y wlad. Felly, mae'r diffyg cysondeb diweddaraf hwn o ran faint o wythnosau y bydd ein plant yn cael eu haddysgu yn ystod yr wythnosau nesaf yn peri llawer iawn o bryder. Felly, i grynhoi, Ddirprwy Lywydd, rwyf am ddweud ein bod yn cefnogi'r galwadau am ddull pedair gwlad o weithredu. Credwn ei bod hi'n ddryslyd cael dulliau gwahanol yng ngwledydd y DU. Mae Cymru bellach ar ei hôl hi - rwy'n credu bod hynny'n glir iawn, yn enwedig o ystyried y cyhoeddiadau yn yr Alban heddiw. Gwyddom fod yr epidemig hwn yn mynd i fod gyda ni am beth amser, ond rhaid inni sicrhau yn awr fod Llywodraeth Cymru yn mabwysiadu polisi 'bywydau a bywoliaeth' fel y gallwn warchod bywydau pobl yn y tymor hwy a galluogi pobl i ddefnyddio eu synnwyr cyffredin, gan eu hysbysu am y peryglon, wrth inni ailagor ein heconomi a symud ymlaen.