English: In a speech at the American University in Washington in June 1963, President John F. Kennedy said: 'our most basic common link is that we all inhabit this small planet. We all breathe the same air.' That was a famous quote by a very famous man and, of course, what a true statement. Later in the same speech, he spoke about human rights and went on to say - his quote is: 'the right to breathe air as nature provided it - the right of future generations to a healthy existence'. That is what this debate is all about this afternoon, Deputy Presiding Officer. It is a sad fact that Wales contains some of the most polluted areas in the United Kingdom, and there is a clear link between air quality, deprivation and health. Studies have shown that there's a danger to public health that follows repeated exposure to air pollution. Air pollution increases the links to mortality by having a detrimental effect on existing lung conditions. It is also a cause of asthma and lung cancer. This risk is particularly acute to children exposed to air pollution. It's linked to diabetes, cognitive functions, birth defects, outcomes, and damage to organs such as the liver and kidneys - very, very important parts of our body. Some of the most polluted areas exist in my south-east Wales region. Across the Aneurin Bevan health board area, some 15 per cent of adults are receiving treatment for breathing problems. Members will be aware that homes at the A472 at Hafodyrynys suffer the highest level of nitrogen dioxide in Wales. Levels recorded in 2015 and 2016 were exceeded only by those recorded in central London. In response, Caerphilly council has decided to take the drastic measure of buying 23 of the worst-affected properties and demolishing them. The Welsh Government has agreed to provide the necessary funding, estimated at £4.5 million. This situation at Hafodyrynys has been allowed to continue for too long. Caerphilly council's policy of doing the minimum and waiting for technology to change by 2025 has been woefully inadequate. Deputy Presiding Officer, this highlights the need for a clean air Act in Wales. The British Lung Foundation and Healthy Air Cymru have called on the Welsh Government to introduce such a Bill. The Welsh Government has been slow in responding to the health risks posed by the poor air quality in Wales. This failure to act resulted in ClientEarth taking legal action. Ministers have failed to set clear targets instead of making a vague statement that denies accountability. A Welsh clean air Act would enshrine in law air quality guidelines produced by the World Health Organization. It would mandate the Welsh Government to produce a statutory air quality strategy with clear targets to improve air quality in Wales. There would be a duty on local authorities to monitor and assess air pollution and to take prompt and effective action accordingly, and it would introduce an obligation on local authorities to inform vulnerable groups when pollution levels breach recommended guidelines. Deputy Presiding Officer, as President Kennedy said more than 50 years ago, the right to breathe clean air is a human right. We all breathe the same air; we all have a right to breathe clean air. I would like to urge all of you to support this motion today. Thank you.
Welsh: Mewn araith yn y Brifysgol Americanaidd yn Washington ym mis Mehefin 1963, dywedodd yr Arlywydd John F. Kennedy: yr hyn sy'n ein cysylltu yn fwyaf sylfaenol yw ein bod i gyd yn byw ar y blaned fach hon. Mae pob un ohonom yn anadlu'r un aer. Roedd hwnnw'n ddyfyniad enwog gan ddyn enwog iawn ac wrth gwrs, mae'n ddatganiad mor wir. Yn ddiweddarach yn yr un araith, siaradodd am hawliau dynol ac aeth ymlaen i ddweud - dyma'r dyfyniad: yr hawl i anadlu fel y darparodd natur - hawl cenedlaethau'r dyfodol i fod yn iach. Am hynny y mae'r ddadl hon y prynhawn yma, Ddirprwy Lywydd. Mae'n ffaith drist fod Cymru'n cynnwys rhai o'r ardaloedd mwyaf llygredig yn y Deyrnas Unedig, ac mae cysylltiad clir rhwng ansawdd aer, amddifadedd ac iechyd. Mae astudiaethau wedi dangos bod perygl i iechyd y cyhoedd yn sgil cysylltiad mynych â llygredd aer. Mae llygredd aer yn cynyddu'r cysylltiadau â marwolaethau drwy gael effaith andwyol ar gyflyrau presennol yr ysgyfaint. Mae hefyd yn achosi asthma a chanser yr ysgyfaint. Mae'r risg hon yn arbennig o ddifrifol i blant sy'n dod i gysylltiad â llygredd aer. Mae'n gysylltiedig â diabetes, gweithredoedd gwybyddol, namau geni, canlyniadau, a niwed i organau fel yr iau a'r arennau - rhannau hynod o bwysig o'n cyrff. Mae rhai o'r ardaloedd mwyaf llygredig yn fy rhanbarth i, sef de-ddwyrain Cymru. Ar draws ardal bwrdd iechyd Aneurin Bevan, mae tua 15 y cant o oedolion yn cael triniaeth ar gyfer problemau anadlu. Bydd yr Aelodau'n ymwybodol mai cartrefi wrth yr A472 yn Hafodyrynys sy'n dioddef y lefel uchaf o nitrogen deuocsid yng Nghymru. Dim ond y rhai a gofnodwyd yng nghanol Llundain oedd yn uwch na'r lefelau a gofnodwyd yn 2015 a 2016. Mewn ymateb, mae cyngor Caerffili wedi penderfynu rhoi camau drastig ar waith i brynu 23 o'r adeiladau yr effeithiwyd arnynt waethaf er mwyn eu dymchwel. Mae Llywodraeth Cymru wedi cytuno i ddarparu'r cyllid angenrheidiol, yr amcangyfrifir y bydd yn £4.5 miliwn. Caniatawyd i'r sefyllfa hon yn Hafodyrynys barhau'n rhy hir. Mae polisi cyngor Caerffili o wneud cyn lleied â phosibl ac aros i dechnoleg newid erbyn 2025 wedi bod yn druenus o annigonol. Ddirprwy Lywydd, mae hyn yn pwysleisio'r angen am Ddeddf aer glân yng Nghymru. Mae Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint ac Awyr Iach Cymru wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno Bil o'r fath. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn araf yn ymateb i'r risgiau iechyd a achosir gan ansawdd aer gwael yng Nghymru. O ganlyniad i'r methiant hwn i weithredu, mae ClientEarth wedi rhoi camau cyfreithiol ar waith. Mae Gweinidogion wedi methu gosod targedau clir yn hytrach na gwneud datganiad amwys sy'n gwadu atebolrwydd. Byddai Deddf aer glân Gymreig yn ymgorffori yn y gyfraith y canllawiau ansawdd aer a gynhyrchwyd gan Sefydliad Iechyd y Byd. Byddai'n mynnu bod Llywodraeth Cymru yn cynhyrchu strategaeth ansawdd aer statudol gyda thargedau clir i wella ansawdd aer yng Nghymru. Byddai dyletswydd ar awdurdodau lleol i fonitro ac asesu llygredd aer ac i roi camau buan ac effeithiol ar waith yn unol â hynny, a byddai'n cyflwyno gorfodaeth ar awdurdodau lleol i hysbysu grwpiau diamddiffyn pan fydd lefelau llygredd yn torri'r canllawiau a argymhellir. Ddirprwy Lywydd, fel y dywedodd yr Arlywydd Kennedy dros 50 mlynedd yn ôl, mae'r hawl i anadlu aer glân yn hawl ddynol. Rydym oll yn anadlu'r un aer; mae gan bob un ohonom hawl i anadlu aer glân. Hoffwn annog pawb ohonoch i gefnogi'r cynnig hwn heddiw. Diolch.