English: It's a pleasure to take part in this debate this afternoon, and I'm proudly wearing my Marie Curie badge, the daffodil, in support of their work. Sadly, 50 per cent of the population will receive a diagnosis of cancer at some point in their lifetime, and we all know someone who has had cancer, and tragically, far too many of us know someone who has passed away. Wales has some of the worst cancer survival rates in the western world, which is why we have to ensure that our cancer services are world beating. Our population can't afford a cancer strategy that lacks ambition. As my colleagues have alluded to, the problems in our cancer pathways predate the pandemic, and like many of the issues facing our NHS, many of these problems could be put down to staffing issues, or rather the lack of coherent workforce planning. We all know that early diagnosis is key to long-term cancer survival, yet we have the lowest numbers of consultant radiologists per 100,000 patients of anywhere in the UK. And what is worse is that, according to the Royal College of Radiologists, we are due to lose as much as one third of that workforce over the next three to four years due to retirement. I can't imagine the impact this will have on existing staff as they will be expected to pick up the slack in the system. We know that the national cancer clinical director for Wales has stated that the service will have to run at about 130 per cent of capacity just to catch up to where we were pre pandemic. But, we don't want to return the service to pre-pandemic levels and, to coin a popular phrase at the moment, we want to build back better. In order to achieve that, we have to urgently address historical staffing shortfalls. We have critical shortages across the field, not just in diagnostics. We have gaps right across clinical oncology; nearly one in 10 posts remain unfilled. As a result of shortages, one in five cancer patients in Wales lack specialist cancer nursing support during diagnosis or treatment. This means we are struggling to provide proper care now, let alone allow for new or expanded services. Macmillan Cancer Support suggests that Wales will need to increase its specialist cancer support nursing workforce by a staggering 80 per cent by the end of this decade in order to meet the demand. And Cancer Research UK highlight that these gaps in the NHS workforce are a fundamental barrier to transforming cancer services and improving cancer survival rates. Yet, despite the well-founded concerns raised by the third sector and clinical cancer leads, the Welsh Government has no plan for the specialist cancer workforce. In fact, the workforce strategy for health and social care fails to even mention cancer. One of the biggest health issues facing our nation and this Welsh Government has no plan to tackle it. Unless Ministers grasp the nettle and address these concerns, then cancer will continue to be a death sentence for far too many. Our cancer survival rates will continue to plummet, and Welsh citizens will continue to lose loved ones needlessly. It's time we had an ambitious cancer strategy with the aim of eradicating needless cancer deaths, and a plan to deliver a workforce to meet the future needs of cancer patients; a plan to support patients throughout their cancer journey from diagnosis to cure; and a plan that builds in capacity to meet the challenges of the COVID backlog and for future pandemics. I urge Members to back our motion today.
Welsh: Mae'n bleser cymryd rhan yn y ddadl hon y prynhawn yma, ac rwy'n falch o wisgo fy mathodyn Marie Curie, y cennin Pedr, i gefnogi eu gwaith. Yn anffodus, bydd 50 y cant o'r boblogaeth yn cael diagnosis o ganser ar ryw adeg yn ystod eu hoes, ac rydym i gyd yn adnabod rhywun sydd wedi cael canser, ac yn drasig, mae llawer gormod ohonom yn adnabod rhywun sydd wedi marw. Gan Gymru y mae rhai o'r cyfraddau goroesi canser gwaethaf yn y byd gorllewinol, a dyna pam y mae'n rhaid inni sicrhau bod ein gwasanaethau canser gystal ag unman yn y byd. Ni all ein poblogaeth fforddio strategaeth ganser heb uchelgais. Fel y mae fy nghyd-Aelodau wedi dweud, mae'r problemau yn ein llwybrau canser yn rhagflaenu'r pandemig, ac fel llawer o'r problemau sy'n wynebu ein GIG, mae llawer o'r problemau hyn yn deillio o broblemau staffio, neu'n hytrach, o ddiffyg cydlyniad wrth gynllunio'r gweithlu. Gwyddom i gyd fod diagnosis cynnar yn allweddol i oroesi canser yn hirdymor, ac eto gennym ni y mae'r nifer isaf o radiolegwyr ymgynghorol fesul 100,000 o gleifion yn unrhyw ran o'r DU. A'r hyn sy'n waeth yw ein bod, yn ôl Coleg Brenhinol y Radiolegwyr, yn mynd i golli cymaint â thraean o'r gweithlu hwnnw dros y tair i bedair blynedd nesaf wrth i weithwyr ymddeol. Ni allaf ddychmygu'r effaith y bydd hynny'n ei chael ar staff presennol gan y bydd disgwyl iddynt lenwi'r bwlch. Gwyddom fod cyfarwyddwr clinigol canser cenedlaethol Cymru wedi datgan y bydd yn rhaid i'r gwasanaeth redeg ar oddeutu 130 y cant o'r capasiti i gyrraedd lle'r oeddem cyn y pandemig. Ond nid ydym am i'r gwasanaeth ddychwelyd i lefelau cyn y pandemig, ac i ailadrodd ymadrodd poblogaidd ar hyn o bryd, rydym am ailgodi'n gryfach. Er mwyn cyflawni hynny, rhaid inni fynd i'r afael ar frys â phrinder staff hanesyddol. Mae gennym brinder difrifol ar draws y meysydd, nid mewn diagnosteg yn unig. Mae gennym fylchau ar draws oncoleg glinigol; mae bron i un o bob 10 swydd yn dal heb eu llenwi. O ganlyniad i brinder, nid yw un o bob pum claf canser yng Nghymru yn cael cymorth nyrsio canser arbenigol yn ystod eu diagnosis neu eu triniaeth. Golyga hyn ein bod yn ei chael hi'n anodd darparu gofal priodol yn awr, heb sôn am ganiatáu ar gyfer gwasanaethau newydd neu wasanaethau estynedig. Mae Cymorth Canser Macmillan yn awgrymu y bydd angen i Gymru gynyddu ei gweithlu cymorth nyrsio canser arbenigol 80 y cant erbyn diwedd y degawd hwn er mwyn ateb y galw. Ac mae Cancer Research UK yn tynnu sylw at y ffaith bod y bylchau hyn yng ngweithlu'r GIG yn rhwystr sylfaenol i drawsnewid gwasanaethau canser a gwella cyfraddau goroesi canser. Eto, er gwaethaf y pryderon a leisiwyd yn briodol gan y trydydd sector ac arweinwyr canser clinigol, nid oes gan Lywodraeth Cymru unrhyw gynllun ar gyfer y gweithlu canser arbenigol. Mewn gwirionedd, nid yw strategaeth y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol yn crybwyll canser hyd yn oed. Un o'r problemau iechyd mwyaf sy'n wynebu ein gwlad ac nid oes gan Lywodraeth Cymru gynllun i fynd i'r afael ag ef. Oni bai bod Gweinidogion yn wynebu eu cyfrifoldeb ac yn mynd i'r afael â'r pryderon hyn, bydd canser yn parhau i fod yn ddedfryd marwolaeth i lawer gormod o bobl. Bydd ein cyfraddau goroesi canser yn parhau i ostwng, a bydd dinasyddion Cymru yn parhau i golli anwyliaid yn ddiangen. Mae'n bryd inni gael strategaeth ganser uchelgeisiol gyda'r nod o ddileu marwolaethau diangen o ganser, a chynllun i ddarparu gweithlu ar gyfer diwallu anghenion cleifion canser yn y dyfodol; cynllun i gefnogi cleifion drwy gydol eu taith ganser o ddiagnosis i wellhad; a chynllun sy'n adeiladu capasiti i ymateb i heriau'r ôl-groniad COVID ac ar gyfer pandemigau yn y dyfodol. Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi ein cynnig heddiw.