English: I had the privilege of being a member of the committee whilst the inquiry into physical activity of children and young people was conducted. I would like to thank the Chair, fellow members of the committee, the clerks and all those who gave evidence over the course of the inquiry. As a former PE teacher myself, this subject and the importance of it is very close to my heart - totally understanding, after many years of study, how growth and development, both physical and emotional, is enhanced by physical activity, and its importance and relation to this growth. As Dai quite rightly points out in the foreword of the report, obesity is one of the world's most serious global public health challenges for the twenty-first century, and Wales has one of the highest levels of obesity in western Europe. I welcome the committee's 20 recommendations and am pleased that the Welsh Government have accepted most of them. It is really disappointing that the Welsh Government has rejected two of the more important ones, recommendations 6 and 8. Children spend much of their waking week in school, and yet less than half of them participate in sport or physical activity three or more times per week. As a result, less than half of the children meet the recommended guidelines for physical activity. More worryingly, just one in six 11 to 16-year-olds engage in moderate to vigorous intensity physical activity for at least one hour per day. We cannot leave it to local education authorities to deliver improvement. The Welsh Government must show leadership. Recently, I was dismayed to learn of the intention to shorten the school day at Nottage Primary School in my region. The proposed changes to the school day in order to align with the nearby comprehensive will eliminate a morning break and cut the pupils' lunchtime by 20 minutes, and this move will dramatically reduce the opportunities for physical activity for pupils at this school. Play is essential for the health and well-being of our young people, and we should be increasing opportunities, not reducing them, and I urge the Welsh Government to reconsider its position on recommendations 6 and 8. Finally, while I welcome the committee's nineteenth recommendation and the Welsh Government's acceptance in principle, I would ask that the Welsh Government go further. New social housing developments must include green spaces as close to the dwelling as possible. Every home should have an individual garden for children to play in, and, where that is not possible, a shared garden. We have to be bold if we are to ensure that our children and young people are as healthy as possible. Diolch yn fawr.
Welsh: Cefais y fraint o fod yn aelod o'r pwyllgor wrth i'r ymchwiliad i weithgarwch corfforol plant a phobl ifanc gael ei gynnal. Hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd, cyd-aelodau'r pwyllgor, y clercod a phawb a roddodd dystiolaeth dros gyfnod yr ymchwiliad. Fel cyn-athrawes addysg gorfforol fy hun, mae'r pwnc hwn a'i bwysigrwydd yn agos iawn at fy nghalon - rwy'n deall yn llwyr, ar ôl blynyddoedd lawer o astudio sut y mae twf a datblygiad corfforol ac emosiynol yn cael eu gwella drwy weithgarwch corfforol, a'i bwysigrwydd i'r twf hwn a'i berthynas ag ef. Fel y mae Dai yn ei ddweud yn gwbl gywir yn y rhagair i'r adroddiad, gordewdra yw un o'r heriau mwyaf difrifol yn fyd-eang ym maes iechyd cyhoeddus ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain, ac mae gan Gymru un o'r lefelau uchaf o ordewdra yng ngorllewin Ewrop. Rwy'n croesawu 20 argymhelliad y pwyllgor ac rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn y rhan fwyaf ohonynt. Mae'n wirioneddol siomedig fod Llywodraeth Cymru wedi gwrthod dau o'r rhai pwysicach, sef argymhellion 6 ac 8. Mae plant yn treulio llawer o'u hwythnos yn yr ysgol, ac eto mae llai na'u hanner yn cymryd rhan mewn chwaraeon neu weithgarwch corfforol dair gwaith neu fwy yr wythnos. O ganlyniad, mae llai na hanner y plant yn bodloni'r canllawiau a argymhellir ar gyfer gweithgarwch corfforol. Yr hyn sy'n peri mwy o bryder yw mai dim ond un o bob 6 o blant 11 i 16 oed sy'n cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol cymharol egnïol i egnïol iawn am o leiaf awr y dydd. Ni allwn ei adael i awdurdodau addysg lleol sicrhau gwelliant. Rhaid i Lywodraeth Cymru ddangos arweiniad. Yn ddiweddar, cefais siom o glywed am y bwriad i fyrhau'r diwrnod ysgol yn Ysgol Gynradd Notais yn fy rhanbarth. Bydd y newidiadau arfaethedig i'r diwrnod ysgol er mwyn cyd-fynd â'r ysgol gyfun gyfagos yn dileu egwyl y bore ac yn torri 20 munud oddi ar amser cinio'r disgyblion, a bydd y newid hwn yn lleihau'n ddramatig y cyfleoedd ar gyfer gweithgarwch corfforol i ddisgyblion yn yr ysgol hon. Mae chwarae'n hanfodol i iechyd a lles ein pobl ifanc, a dylem fod yn cynyddu cyfleoedd, nid eu lleihau, ac rwy'n annog Llywodraeth Cymru i ailystyried ei safbwynt ar argymhellion 6 ac 8. Yn olaf, er fy mod yn croesawu argymhelliad 19 y pwyllgor a'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi ei dderbyn mewn egwyddor, hoffwn ofyn i Lywodraeth Cymru fynd ymhellach. Rhaid i ddatblygiadau tai cymdeithasol newydd gynnwys mannau gwyrdd mor agos i'r annedd â phosibl. Dylai pob cartref gael gardd unigol i blant chwarae ynddi, a lle nad yw hynny'n bosibl, gardd a rennir. Rhaid inni fod yn feiddgar os ydym am sicrhau bod ein plant a'n pobl ifanc mor iach ag sy'n bosibl. Diolch yn fawr.