English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Can I thank all the Members who've contributed today, with a wide range of different and many thoughtful contributions to this wide-ranging debate and discussion? We talked quite a bit today about supporting both our people and our places and the importance of supporting and enabling that sense of pride in place in our communities, and that actually investing in communities is not just about the economic benefits but those broader benefits bringing communities together and increasing cohesive communities. This Welsh Government wants our communities and towns to have a fantastic future as well as a great past with the many historic towns we can boast of in Wales. And we have recognised, and people have recognised in this debate today, that the role and purpose of our towns are changing and we need to rise to that challenge to reimagine and reinvent our communities and town centres. That's why this Government is providing significant regeneration support to over 50 towns and communities across Wales, which is unlocking £800 million of investment between 2014 and 2022. Whether it's old chapels or neglected town halls, decaying cinemas or now defunct bingo halls, whether it's struggling high streets or derelict properties, our investment is helping to breathe new life into them. That may be as offices or enterprise hubs, community or care hubs or events-based and leisure facilities, improved retail offers and even new homes. And we've heard from Huw Irranca-Davies about what's happening with Maesteg town hall as well. So, we're helping communities to repurpose their town centres and buildings for the challenges of the twenty-first century. The original motion somewhat implies that seaside and market towns aren't currently benefiting from this investment when many of them are indeed. In north Wales, Colwyn Bay is getting over £3 million of regeneration investment to transform town-centre buildings and bring vacant commercial floor space back into use. It's something I've seen for myself first-hand and the difference that that is making to footfall within the town as well. And just along the coast - huge investment in Rhyl. It includes redeveloping vast swathes of rundown property in the heart of town and repurposing the promenade, with much more in the pipeline, and I'm not just saying that because the Deputy Presiding Officer is in the chair. [ Interruption. ] [ Laughter. ] Worth a try. In Barry we are supporting the development of the Goods Shed building, bringing along with it 120 jobs, work and community space and a food and leisure offer. We're also providing nearly £1 million to improve commercial and retail space and to convert space within commercial properties into residential use and a £1 million loan fund under supporting town-centre social housing projects. Turning briefly to market towns and a few examples: in Haverfordwest, we have given in principle support for a £3 million plus project to renovate and convert the Ocky White department store into a food emporium, and in addition a £2.75 million loan, providing 23 residential units, a youth enterprise and commercial trading area and refurbishing a multistorey car park to increase town-centre footfall. In mid Wales, six market towns are benefiting from £2.14 million to improve town-centre properties and bring vacant properties back into use. And Lampeter and Newtown have also secured funding for projects, with a combined value of £5 million. And in Lampeter, the redeveloped Canolfan Dulais will provide community services alongside a care-focused enterprise centre and will support town-centre footfall and employment. Seaside towns can also access our coastal communities fund, which has provided £16 million to coastal areas since 2011. We've talked about different funds today and I think one of the things that we have - . I wouldn't say we have enough money, but I think we have enough funds and, in fact, we have probably too many. And I'm more interested in actually how we can consolidate ones rather than creating new ones and maximising the impact that they have in towns and communities the length and breadth of the country. We're providing lots of support, but years of austerity and an impact on our finances mean that we unfortunately cannot intervene everywhere. So, we want to help empower communities to take the lead. The recent Carnegie UK Trust report 'Turnaround Towns UK' highlights Cardigan's shift from a failing market town to an example of best practice in using both its physical and historical assets. Cardigan has benefited from our support but demonstrates too the importance of empowered local leaders who know their towns and are key in driving change. They're also embracing digital technology to help drive this all forward. The Government is committing support and engaging with our communities, as demonstrated by our Valleys taskforce, which has worked with communities to develop plans and ideas that help tackle the challenges faced by the communities but also celebrate and build on their strength. I'm keen as we move forward to look at how we actually better empower communities to be part of this, and involve town and community councils and other community organisations. We're working to develop new approaches to support our communities through Brexit and beyond, building on experiences such as the LEADER approach and drawing on the rural development programme. Communities will have a say in how future regional investment is targeted within their local areas. The UK Government's tax and welfare regime and years of austerity have had a huge impact on poverty rates in Wales. This Government has taken a cross-Government approach to tackling poverty and our economic action plan and programmes such as Flying Start, Communities for Work and the pupil development grant and Families First are vital in narrowing the gap between our most deprived and thriving areas. This Government is strongly committed to supporting and to backing our towns and communities to not just survive but to thrive. We are certainly not complacent and we can always build on what we are already doing. I intend to say more on this in the coming weeks in this Chamber on how we support our communities to move forward to have a fantastic future as well as a great past.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddiolch i'r holl Aelodau sydd wedi cyfrannu heddiw, gydag ystod eang o gyfraniadau meddylgar a niferus i'r ddadl a'r drafodaeth bellgyrhaeddol hon? Siaradasom gryn dipyn heddiw am gefnogi ein pobl a'n lleoedd a phwysigrwydd cefnogi a galluogi'r ymdeimlad hwnnw o falchder yn ein cymunedau, a bod buddsoddi mewn cymunedau yn ymwneud â mwy na'r manteision economaidd yn unig, ond y manteision ehangach o ddod â chymunedau at ei gilydd a chynyddu cymunedau cydlynus. Mae Llywodraeth Cymru am i'n cymunedau a'n trefi gael dyfodol gwych yn ogystal â gorffennol gwych gyda'r llu o drefi hanesyddol y gallwn ymffrostio ynddynt yng Nghymru. Ac rydym wedi cydnabod, ac mae pobl wedi cydnabod yn y ddadl hon heddiw, fod rôl a phwrpas ein trefi'n newid a bod angen i ni ymateb i'r her honno er mwyn ail-greu ac ailddyfeisio ein cymunedau a'n canol trefi. Dyna pam y mae'r Llywodraeth hon yn darparu cefnogaeth adfywio sylweddol i dros 50 o drefi a chymunedau ledled Cymru, gan ryddhau £800 miliwn o fuddsoddiad rhwng 2014 a 2022. Boed yn hen gapeli neu'n neuaddau tref sydd wedi'u hesgeuluso, sinemâu sy'n dadfeilio neu neuaddau bingo sydd bellach yn segur, boed yn stryd fawr sy'n wynebu anawsterau neu'n eiddo adfeiliedig, mae ein buddsoddiad yn helpu i roi bywyd newydd iddynt. Gallai hynny fod ar ffurf swyddfeydd neu ganolfannau menter, canolfannau cymunedol neu ofal neu gyfleusterau hamdden neu ddigwyddiadau, gwell cynigion manwerthu a hyd yn oed cartrefi newydd. Ac rydym wedi clywed gan Huw Irranca-Davies am yr hyn sy'n digwydd gyda neuadd y dref Maesteg hefyd. Felly, rydym yn helpu cymunedau i ail-greu canol eu trefi a'u hadeiladau ar gyfer heriau'r unfed ganrif ar hugain. Mae'r cynnig gwreiddiol yn awgrymu braidd nad yw trefi glan môr a threfi marchnad yn elwa ar y buddsoddiad hwn ar hyn o bryd er bod llawer ohonynt yn sicr yn gwneud hynny. Yng ngogledd Cymru, mae Bae Colwyn yn cael dros £3 miliwn o fuddsoddiad adfywio i weddnewid adeiladau canol y dref a sicrhau bod gofod llawr masnachol gwag yn cael ei ddefnyddio unwaith eto. Mae'n rhywbeth rwyf wedi'i weld drosof fy hun a'r gwahaniaeth y mae hynny'n ei wneud i'r nifer sy'n dod i'r dref hefyd. Ac ychydig ar hyd yr arfordir - buddsoddiad enfawr yn y Rhyl. Mae'n cynnwys ailddatblygu eiddo helaeth sydd wedi dirywio ynghanol y dref ac addasu'r promenâd, gyda llawer mwy ar y gweill, ac nid dweud hynny am fod y Dirprwy Lywydd yn y gadair rwyf fi. [ Torri ar draws. ] [ Chwerthin. ] Gwerth rhoi cynnig arni. Yn y Barri, rydym yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu adeilad y Goods Shed, gan greu 120 o swyddi, swyddfeydd a gofod cymunedol a chynnig bwyd a hamdden yn sgil hynny. Rydym hefyd yn darparu bron i £1 filiwn er mwyn gwella gofod masnachol a manwerthu ac i drawsnewid gofod mewn eiddo masnachol at ddefnydd preswyl a chronfa fenthyg o £1 filiwn dan brosiectau cefnogi tai cymdeithasol ynghanol y dref. Gan droi'n fyr at drefi marchnad ac ychydig o enghreifftiau: yn Hwlffordd, rydym wedi rhoi cefnogaeth mewn egwyddor i brosiect £3 miliwn a mwy i adnewyddu a thrawsnewid siop adrannol Ocky White yn emporiwm bwyd, a benthyciad o £2.75 miliwn ychwanegol, sy'n darparu 23 o unedau preswyl, ardal fenter ieuenctid a masnachu ac adnewyddu maes parcio aml-lawr i gynyddu nifer yr ymwelwyr â chanol y dref. Yng nghanolbarth Cymru, mae chwe thref farchnad yn elwa o £2.14 miliwn i wella eiddo ynghanol y trefi a sicrhau bod eiddo gwag yn cael ei ddefnyddio unwaith eto. Ac mae Llanbedr Pont Steffan a'r Drenewydd hefyd wedi sicrhau cyllid ar gyfer prosiectau, gyda gwerth cyfunol o £5 miliwn. Ac yn Llanbedr Pont Steffan, bydd Canolfan Dulais a ailddatblygwyd yn darparu gwasanaethau cymunedol ynghyd â chanolfan fenter sy'n canolbwyntio ar ofal ac a fydd yn hybu nifer yr ymwelwyr â chanol y dref a chyflogaeth. Gall trefi glan môr hefyd fanteisio ar ein cronfa cymunedau arfordirol, sydd wedi darparu £16 miliwn i ardaloedd arfordirol ers 2011. Rydym wedi sôn am wahanol gronfeydd heddiw ac rwy'n meddwl mai un o'r pethau rydym wedi - . Ni fuaswn yn dweud bod gennym ddigon o arian, ond credaf fod gennym ddigon o gronfeydd ac mewn gwirionedd, mae'n debyg fod gennym ormod. Ac mae gennyf fwy o ddiddordeb mewn gweld sut y gallwn atgyfnerthu rhai ohonynt yn hytrach na chreu rhai newydd a gwneud y gorau o'u heffaith mewn trefi a chymunedau ar hyd a lled y wlad. Rydym yn darparu llawer o gymorth, ond mae blynyddoedd o gyni ac effaith ar ein cyllid yn golygu na allwn ymyrryd ym mhobman yn anffodus. Felly, rydym am helpu i rymuso cymunedau i gymryd yr awenau. Mae adroddiad diweddar Ymddiriedolaeth Carnegie UK, 'Turnaround Towns UK', yn tynnu sylw at drawsnewid Aberteifi o fod yn dref farchnad a oedd yn methu i fod yn enghraifft o ymarfer gorau drwy ddefnyddio ei hasedau ffisegol a hanesyddol. Mae Aberteifi wedi elwa ar ein cymorth ond mae hefyd yn dangos pwysigrwydd grymuso arweinwyr lleol sy'n adnabod eu trefi ac sy'n allweddol i ysgogi newid. Maent hefyd yn gwneud yn fawr o dechnoleg ddigidol i helpu i yrru hyn i gyd ymlaen. Mae'r Llywodraeth yn cefnogi ac yn ymgysylltu â'n cymunedau, fel y dangoswyd gan dasglu'r Cymoedd, sydd wedi gweithio gyda chymunedau i ddatblygu cynlluniau a syniadau sy'n helpu i fynd i'r afael â'r heriau a wynebir gan gymunedau, ond sydd hefyd yn dathlu ac yn adeiladu ar eu cryfder. Rwy'n awyddus i symud ymlaen i edrych ar sut y gwnawn rymuso cymunedau yn well i fod yn rhan o hyn, a chynnwys cynghorau tref a chymuned a sefydliadau cymunedol eraill. Rydym yn gweithio i ddatblygu dulliau newydd o gefnogi ein cymunedau drwy Brexit a thu hwnt, gan adeiladu ar brofiadau megis dull LEADER a phwyso ar y rhaglen datblygu gwledig. Bydd gan gymunedau lais yn y ffordd y caiff buddsoddiad rhanbarthol ei dargedu yn eu hardaloedd lleol yn y dyfodol. Mae cyfundrefn drethi a lles a blynyddoedd o gyni Llywodraeth y DU wedi cael effaith enfawr ar gyfraddau tlodi yng Nghymru. Mae'r Llywodraeth hon wedi gweithredu ar draws y Llywodraeth i drechu tlodi ac ar ein cynllun gweithredu economaidd a'n rhaglenni megis Dechrau'n Deg, Cymunedau am Waith ac mae'r grant datblygu disgyblion a Teuluoedd yn Gyntaf yn hanfodol i leihau'r bwlch rhwng ein hardaloedd difreintiedig a mwy ffyniannus. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo'n gadarn i gynorthwyo a chefnogi ein trefi a'n cymunedau nid yn unig i oroesi ond i ffynnu. Yn sicr, nid ydym yn hunanfodlon a gallwn bob amser adeiladu ar yr hyn rydym yn ei wneud eisoes. Rwy'n bwriadu dweud mwy yn yr wythnosau nesaf yn y Siambr ynglŷn â sut rydym yn cefnogi ein cymunedau i symud ymlaen i gael dyfodol gwych yn ogystal â gorffennol gwych.