English: This investigation by the Public Accounts and Public Administration Committee is, in my opinion, timely. Care homes play a major role in the provision of care to mainly older people, but not exclusively older people. It involves a large number of providers. Some are providers with more than one site, others have only one home, and there are some major providers, but each one of them is providing care to individuals. Each of these is important. No-one has an ambition to end up in a care home, but many of us in this room today will end up in a care home, and even more of us will have a family member, either now or in the future, who will be in a care home. So, we've all got a personal interest in getting this right. The committee report was intended to highlight and examine the challenges faced in the complex area of care home commissioning for older people, with the aim of making the system more equitable for all. I think that 'equitable' is a word that we need to use more often, because everything should be equitable. The committee heard evidence about the accessibility and quality of care home provision in Wales, the variation and complexity associated with funding care, home placements, the difficulty faced in attracting and retaining staff to the industry, and the proposed policy reforms relevant to this field. The committee recommended that the Welsh Government consider the voice of service users as part of their policy reform in this area. The committee would welcome further information from the Welsh Government on how they have consulted with service users and their families as part of the work of the expert group on social care. I support the call that the Welsh Government task and finish group developing the new national framework for social care should consult service users as part of its work, and I would say as a major part of its work. The Welsh Government needs to provide an update about how this will be achieved as part of its consultation in spring 2023. Too often, service users and their families have things done to them, have things done for them, have things people think will be good for them. Too often, this is based on 'professionals know best', rather than the individuals and their families. And it's not just in care; the same thing happens in health. The committee recommended that the Welsh Government consider, as part of the development of a national care service, what more can be done to review the salaries and terms and conditions of care workers, to ensure parity with NHS staff and to be competitive with other industries such as the hospitality industry. Without parity of pay and conditions, the sector will continue to face problems recruiting and retaining staff. Health and care require many of the same skills. Health pays better, and it's seen as more important by politicians and the public. Care is really the poor relation of the health and care service, and that's something I know the Minister cares a lot about, so this is not me having a go at the Minister on this, because we've got a Minister who actually understands the importance of the care system and is committed to the care system. But, care home staff leave to work in the health service, creating a vacancy problem in care homes. And why wouldn't they? It's not always about pay, but why would people not leave for a better paid job? And, especially in the times we're in now when people are under financial pressure, moving into a better paid job has a lot to be said for it. It might mean that you put the heating on half an hour earlier, it might mean that you end up with three meals a day not two, or two meals a day not one. So, it is really important that pay is there. I know that the Deputy Minister has talked about this and I know the Deputy Minister's commitment to it is as great as mine, but it is something that we desperately need to ensure, that care is not the poor relation. The Deputy Minister has already accepted the need to increase pay, what is needed now is action on increasing pay for those working in care homes. The Welsh Government needs to mandate a more proactive approach to sharing information across the care home sector, particularly information on service users' experience and satisfaction, linked with the seven well-being goals for Wales. The mandatory requirement to share information should be implemented on a national level to ensure that providers, service users and the Welsh Government have access to consistent and relevant information. Data also needs to be shared, and perhaps more importantly, between health, social care and care homes. Far too often, everybody has their own system, everybody says they're not allowed to share, and we get two answers on that: it either costs a lot or GDPR does not allow it. The Welsh Government should work with providers to proactively seek consent from service users and their families for the sharing of information; when people provide information, getting them to approve sharing with health and social care serving the care home. This would allow data to be shared, just like the way we all allow data to be shared by organisations that we deal with. We tick that box, 'Can we share data?' We need to have that box in there when people are in health and care areas. I share the committee's concern about the charging of top-up fees and support the recommendation that the Welsh Government should issue binding restrictions to limit the areas where such fees are charged, which should be kept to a minimum and published. Mark Isherwood mentioned earlier charging for things such as using the care home garden; that is unfair and wrong. And, finally, I am very pleased that the auditor general has investigated the care home sector and that the committee has produced this report, and I know the Minister is listening to us.
Welsh: Mae'r ymchwiliad hwn gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus yn amserol yn fy marn i. Mae cartrefi gofal yn chwarae rhan bwysig yn y ddarpariaeth gofal i bobl hŷn yn bennaf, ond nid pobl hŷn yn unig. Mae'n cynnwys nifer fawr o ddarparwyr. Mae rhai yn ddarparwyr gyda mwy nag un safle, eraill ond ag un cartref, a cheir rhai darparwyr mawr, ond mae pob un ohonynt yn darparu gofal i unigolion. Mae pob un o'r rhain yn bwysig. Nid yw'n uchelgais gan neb i fynd i gartref gofal, ond bydd llawer ohonom yn yr ystafell hon heddiw yn mynd i gartref gofal yn y pen draw, a bydd mwy fyth ohonom ag aelod o'r teulu mewn cartref gofal naill ai nawr neu yn y dyfodol. Felly, mae gan bob un ohonom ddiddordeb personol mewn cael hyn yn iawn. Bwriad adroddiad y pwyllgor oedd archwilio a thynnu sylw at yr heriau a wynebir ym maes cymhleth comisiynu cartrefi gofal i bobl hŷn, gyda'r nod o wneud y system yn decach i bawb. Rwy'n credu bod 'teg' yn air y mae angen inni ei ddefnyddio'n amlach, oherwydd dylai popeth fod yn deg. Clywodd y pwyllgor dystiolaeth am hygyrchedd ac ansawdd y ddarpariaeth cartrefi gofal yng Nghymru, yr amrywiaeth a'r cymhlethdod sy'n gysylltiedig â chyllido gofal, lleoedd mewn cartrefi, yr anhawster a wynebir i ddenu a chadw staff i'r diwydiant, a'r diwygiadau polisi arfaethedig sy'n berthnasol i'r maes hwn. Argymhelliad y pwyllgor oedd y dylai Llywodraeth Cymru ystyried llais defnyddwyr gwasanaethau fel rhan o'u gwaith diwygio polisi yn y maes. Byddai'r pwyllgor yn croesawu rhagor o wybodaeth gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â sut y maent wedi ymgynghori gyda defnyddwyr gwasanaethau a'u teuluoedd fel rhan o waith y grŵp arbenigol ar ofal cymdeithasol. Rwy'n cefnogi'r alwad y dylai'r grŵp gorchwyl a gorffen Llywodraeth Cymru sy'n datblygu'r fframwaith cenedlaethol newydd ar gyfer gofal cymdeithasol ymgynghori â defnyddwyr gwasanaethau fel rhan o'i waith, ac fel rhan fawr o'i waith, byddwn i'n dweud. Mae angen i Lywodraeth Cymru roi diweddariad ar sut y caiff hyn ei gyflawni fel rhan o'i hymgynghoriad yng ngwanwyn 2023. Yn rhy aml, caiff pethau eu gwneud i ddefnyddwyr gwasanaethau a'u teuluoedd, caiff pethau eu gwneud ar eu cyfer, pethau y mae pobl yn meddwl a fydd yn dda iddynt. Yn rhy aml, mae hyn yn seiliedig ar y gred mai 'gweithwyr proffesiynol sy'n gwybod orau', yn hytrach na'r unigolion a'u teuluoedd. Ac nid ym maes gofal yn unig; mae'r un peth yn digwydd ym maes iechyd. Yn rhan o'r gwaith o ddatblygu gwasanaeth gofal cenedlaethol, argymhellodd y pwyllgor y dylai Llywodraeth Cymru ystyried beth arall y gellir ei wneud i adolygu cyflogau a thelerau ac amodau gweithwyr gofal, i sicrhau eu bod yn gydradd â staff y GIG ac i fod yn gystadleuol â diwydiannau eraill fel y diwydiant lletygarwch. Heb gyflogau ac amodau cydradd, bydd y sector yn parhau i wynebu problemau recriwtio a chadw staff. Mae iechyd a gofal yn galw am lawer o'r un sgiliau. Mae iechyd yn talu'n well, ac mae'n cael ei ystyried yn bwysicach gan wleidyddion a'r cyhoedd. Gofal yw perthynas tlawd y gwasanaeth iechyd a gofal mewn gwirionedd, ac mae hynny'n rhywbeth y gwn fod y Gweinidog yn poeni llawer amdano, felly nid ymgais ar fy rhan i ladd ar y Gweinidog yw hyn, oherwydd mae gennym Weinidog sy'n deall pwysigrwydd y system ofal mewn gwirionedd ac sydd wedi ymrwymo i'r system ofal. Ond mae staff cartrefi gofal yn gadael i weithio yn y gwasanaeth iechyd, gan greu problem prinder staff mewn cartrefi gofal. A pham na fyddent yn gwneud hynny? Nid yw'n ymwneud â thâl bob amser, ond pam na fyddai pobl yn gadael am swydd sy'n talu'n well? Ac yn enwedig yn y cyfnod yr ydym ynddo yn awr pan fo pobl o dan bwysau ariannol, mae llawer i'w ddweud dros symud i swydd sy'n talu'n well. Gallai olygu eich bod yn rhoi'r gwres ymlaen hanner awr ynghynt, gallai olygu eich bod yn cael tri phryd y dydd nid dau, neu ddau bryd bwyd y dydd nid un. Felly, mae'n bwysig iawn fod y cyflog yno. Gwn fod y Dirprwy Weinidog wedi siarad am hyn ac rwy'n gwybod bod ymrwymiad y Dirprwy Weinidog iddo mor fawr â fy un i, ond mae'n rhywbeth y mae gwir angen inni ei sicrhau, nad gofal yw'r perthynas tlawd. Mae'r Dirprwy Weinidog eisoes wedi derbyn yr angen i godi cyflogau, yr hyn sydd ei angen yn awr yw gweithredu ar godi cyflogau i'r rhai sy'n gweithio mewn cartrefi gofal. Mae angen i Lywodraeth Cymru fandadu dull mwy rhagweithiol o rannu gwybodaeth ar draws y sector cartrefi gofal, yn enwedig gwybodaeth am brofiad a boddhad defnyddwyr gwasanaethau, yn gysylltiedig â'r saith nod llesiant i Gymru. Dylai'r gofyniad gorfodol i rannu gwybodaeth gael ei weithredu ar lefel genedlaethol i sicrhau bod darparwyr, defnyddwyr gwasanaethau a Llywodraeth Cymru yn cael mynediad at wybodaeth gyson a pherthnasol. Mae angen rhannu data hefyd, ac yn bwysicach efallai, rhwng iechyd, gofal cymdeithasol a chartrefi gofal. Yn rhy aml o lawer, mae gan bawb eu system eu hunain, mae pawb yn dweud nad ydynt yn cael rhannu, ac rydym yn cael dau ateb ar hynny: mae naill ai'n costio llawer neu nid yw GDPR yn ei ganiatáu. Dylai Llywodraeth Cymru weithio gyda darparwyr i ofyn yn rhagweithiol am ganiatâd defnyddwyr gwasanaethau a'u teuluoedd i rannu gwybodaeth; pan fydd pobl yn darparu gwybodaeth, eu cael i gymeradwyo rhannu gydag iechyd a gofal cymdeithasol sy'n gwasanaethu'r cartref gofal. Byddai hyn yn caniatáu rhannu data, yn union fel y ffordd y mae pawb ohonom yn caniatáu i ddata gael ei rannu gan sefydliadau yr ydym yn ymwneud â hwy. Rydym yn ticio'r bocs, 'A gawn ni rannu data?' Mae angen inni gael y bocs yno pan fo pobl mewn mannau iechyd a gofal. Rwy'n rhannu pryder y pwyllgor ynghylch codi ffioedd ychwanegol ac yn cefnogi'r argymhelliad y dylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi cyfyngiadau rhwymol er mwyn cyfyngu ar y meysydd lle codir ffioedd o'r fath, a dylid eu cadw mor isel â phosibl a'u cyhoeddi. Soniodd Mark Isherwood yn gynharach am godi tâl am bethau fel defnyddio gardd y cartref gofal; mae hynny'n annheg ac yn anghywir. Ac yn olaf, rwy'n falch iawn fod yr archwilydd cyffredinol wedi archwilio'r sector cartrefi gofal a bod y pwyllgor wedi cynhyrchu'r adroddiad hwn, ac rwy'n gwybod bod y Gweinidog yn gwrando arnom.