English: To be honest with you, what I was going to say I think both Dai and Lynne have covered extremely well. So, my message to you, Minister, is along these lines: when I took part in this committee inquiry, I was absolutely staggered to understand just how big this problem is. Not very long ago, we passed a public health Bill, and we talked about trying to make people slimmer and fitter, and make sure that there were loos everywhere, but we didn't actually talk enough about how we make sure that, no matter what age you are, you feel integrated into a society that's becoming increasingly frantic and frenetic. And I think that, for those who are not part of our inner caucus, it is worth just saying what the difference is between loneliness and isolation. I'd like to give you an example of one particular case I have at the moment. So, you can be lonely if you are an older person and you're in a care home, and you're surrounded by loads of other people, and they're all saying, 'Come on, let's go off to the aromatherapy, and let's go and watch telly, and let's do bingo', but if you've never been a joiner-inner, if you've never been adept at building your social networks, if you've never had that emotional resilience, then why are you suddenly going to develop it at 75 or 80, or 65, or whatever it is, usually when you've lost your significant other? Because that's when the loneliness really bites. Isolation is when you are literally missing the contact around you. You could be a farmer stuck up a track. Or, in fact, you could be like a gentleman that I have in my constituency, and he lives in a very large town - I won't identify it too much, because I don't want to give away his identity. But he lives in a little bungalow that's on the edge of a very busy road. He sees nobody. However, he sees the world: he sees the cars going by, he sees the schoolkids to queueing up for the bus, and he feels a little bit of a connection. Unfortunately, the person who owns his property is going to sell it, and he is going to be moved away. And, you know, the housing association very kindly want to go and pop him into a nice little bungalow, but where he won't see anybody, where, once that door closes, that's it; he's on his own, he is truly, truly isolated. And I will predict that that elderly gentleman, with his enormous widescreen tv - because that's all he has, and I've been to his house - because that's his companion, from nine in the morning when he switches it on until he goes to bed at night, he's just going to become more lonely, he's going to become more isolated, he's going to become more depressed, and he will eventually start having to lean on us, on our social services, on our healthcare as his health plummets. And if I took away nothing from that committee report, it was about how we need to support people in their older age. And I do just want to pick up one point that Lynne made. Although our report, or our inquiry, focused on older people, we cannot forget the young, because the danger of social media is that we forget how to make relationships. We click on Facebook or Twitter, or whatever it is, and wow, we've got 450 friends. Of course, they're not real friends. They don't know who your mum is. They don't know if you've got a dog. They don't know what you like for your tea. But you think they're friends. And we are rearing a generation that is actually making very shallow connections. So, what happens when that young generation becomes our middle-aged generation and then our older generation? Because then they will truly understand what loneliness and isolation is all about, when they look to Facebook and actually find those 400-odd friends really, really don't exist - they're a chimera. So, I think it's really important. And I would beg you to please bring forward your strategy as soon as possible. And in your partial acceptance of recommendation 1, when you said that, in the meantime, you would look to try to grow good projects, we saw plenty of good projects in our committee, from Men's Sheds to Ffrind i Mi to community connectors - the whole plethora. They need support, they need encouragement, they need empowerment, and I would ask you to do that.
Welsh: I fod yn onest gyda chi, rwy'n credu bod Dai a Lynne wedi cynnwys yr hyn roeddwn yn mynd i'w ddweud yn eithriadol o dda. Felly, fy neges i chi, Weinidog, yw rhywbeth tebyg i hyn: pan gymerais ran yn ymchwiliad y pwyllgor hwn, cefais fy syfrdanu wrth ddeall pa mor fawr yw'r broblem hon mewn gwirionedd. Yn gymharol ddiweddar, pasiwyd Bil iechyd y cyhoedd gennym, a buom yn sôn am geisio gwneud pobl yn feinach ac yn fwy heini, a gwneud yn siŵr fod toiledau ym mhobman, ond mewn gwirionedd ni soniwyd digon ynglŷn â sut y gwnawn yn siŵr, beth bynnag yw eich oedran, eich bod yn teimlo'n rhan o gymdeithas sy'n dod yn fwyfwy cythryblus a gorffwyll. Ac i'r rhai nad ydynt yn rhan o'n cawcws mewnol, credaf ei bod yn werth dweud beth yw'r gwahaniaeth rhwng unigrwydd ac unigedd. Hoffwn roi enghraifft i chi o un achos penodol sydd gennyf ar hyn o bryd. Felly, fe allwch fod yn unig os ydych yn berson hŷn ac mewn cartref gofal, ac wedi eich amgylchynu gan lwyth o bobl eraill, ac maent i gyd yn dweud, 'Dewch, beth am fynd i gael aromatherapi, a beth am fynd i wylio'r teledu a gadewch inni chwarae bingo', ond os nad ydych erioed wedi bod yn un i ymuno, os nad ydych erioed wedi bod yn un da am adeiladu eich rhwydweithiau cymdeithasol, os nad yw'r gwytnwch emosiynol hwnnw wedi bod gennych erioed, yna sut rydych chi'n mynd i'w ddatblygu'n 75 neu'n 80, neu 65, neu beth bynnag, fel arfer pan fyddwch wedi colli eich partner mewn bywyd? Oherwydd dyna pryd y mae unigrwydd yn brathu mewn gwirionedd. Mae unigedd yn digwydd pan fyddwch yn llythrennol yn colli'r cyswllt o'ch cwmpas. Efallai mai ffermwr yn sownd ar ben arall i drac ydych chi. Neu, yn wir, gallech fod fel un gŵr bonheddig sydd gennyf yn fy etholaeth, ac mae'n byw mewn tref fawr iawn - nid wyf am dynnu gormod o sylw ati am nad wyf fi eisiau dweud pwy ydyw. Ond mae'n byw mewn byngalo bach ar ymyl ffordd brysur iawn. Nid yw'n gweld neb. Fodd bynnag, mae'n gweld y byd: mae'n gweld y ceir yn mynd heibio, mae'n gweld y plant ysgol yn ciwio am y bws, ac mae'n teimlo ychydig o gysylltiad. Yn anffodus, mae'r person sy'n berchen ar ei eiddo yn mynd i'w werthu, ac mae'n mynd i gael ei symud oddi yno. Ac mae'r gymdeithas dai, wyddoch chi, yn garedig iawn am ei osod mewn byngalo bach neis, ond lle nad yw'n mynd i weld neb, ac unwaith y bydd y drws yn cau, dyna ni; fe fydd ar ei ben ei hun, yn profi unigedd go iawn. Ac rwy'n rhagweld y bydd y gŵr bonheddig oedrannus hwnnw, gyda'i deledu sgrin lydan enfawr - gan mai dyna'r oll sydd ganddo, ac rwyf wedi bod yn ei dŷ - oherwydd dyna yw ei gydymaith, o naw y bore pan fydd yn ei roi ymlaen hyd nes y bydd yn mynd i'w wely yn y nos, yn mynd yn fwyfwy unig, mae'n mynd i brofi mwyfwy o unigedd, mae'n mynd i deimlo'n fwyfwy isel, ac yn y pen draw bydd yn rhaid iddo ddechrau pwyso arnom ni, ar ein gwasanaethau cymdeithasol, ar ein gofal iechyd wrth i'w iechyd waethygu. Ac os dysgais rywbeth o adroddiad y pwyllgor, yr angen i ni gefnogi pobl yn eu henaint oedd hwnnw. A hoffwn nodi un pwynt a wnaeth Lynne. Er bod ein hadroddiad, neu ein hymchwiliad yn canolbwyntio ar bobl hŷn, ni allwn anghofio pobl ifanc, gan mai perygl cyfryngau cymdeithasol yw ein bod yn anghofio sut i feithrin perthynas â phobl. Rydym yn clicio ar Facebook neu Twitter, neu beth bynnag ydyw, a waw, mae gennym 450 o ffrindiau. Wrth gwrs, nid ffrindiau go iawn ydynt. Nid ydynt yn gwybod pwy yw eich mam. Nid ydynt yn gwybod a oes gennych gi. Nid ydynt yn gwybod beth rydych chi'n hoffi ei gael i de. Ond rydych yn credu eu bod yn ffrindiau. Ac rydym yn magu cenhedlaeth sydd mewn gwirionedd yn creu cysylltiadau arwynebol iawn. Felly, beth sy'n digwydd pan fydd y genhedlaeth ifanc yn dod yn genhedlaeth ganol oed ac yna'n genhedlaeth hŷn? Oherwydd bryd hynny byddant yn dod i ddeall go iawn beth yw unigrwydd ac unigedd, pan fyddant yn edrych ar Facebook ac yn sylweddoli nad yw'r oddeutu 400 o ffrindiau yn bodoli o gwbl mewn gwirionedd - rhith ydynt. Felly rwy'n credu ei fod yn wirioneddol bwysig. Ac rwy'n erfyn arnoch i gyflwyno eich strategaeth cyn gynted â phosibl. A thrwy dderbyn argymhelliad 1 yn rhannol, pan ddywedoch y byddech, yn y cyfamser, yn ceisio tyfu prosiectau da, gwelsom ddigonedd o brosiectau da yn ein pwyllgor, o Siediau Dynion i Ffrind i Mi i gysylltwyr cymunedol - yr holl amrywiaeth. Mae angen cymorth arnynt, mae angen anogaeth arnynt, mae angen eu grymuso, a hoffwn ofyn i chi wneud hynny.