English: At my attendance at COP22 in Marrakesh last November, I clearly saw how transitioning to a low-carbon economy brings many opportunities around energy efficiency, clean growth, quality jobs and global market advantages. This cannot only be seen within the economy. There are wider benefits such as enhanced places to live and work, with clean air and water and improved health outcomes. These wider benefits are the very essence of what the well-being of future generations Act is looking to achieve in the public sector. You may question why I'm keen about taking action specifically in the public sector on decarbonisation when it only accounts for a small amount of our emissions in Wales, currently 1 per cent. However, to achieve the depth of decarbonisation required, leadership is needed at both the national and local levels. The public sector is uniquely placed to influential emissions far more widely through procurement, the delivery of their services and engagement with their communities. Collectively, the public sector has one of the largest estates in Wales, and, therefore, has an important role in reducing its own emissions and influencing its customers and contractors to take similar action. This means cutting both the direct energy consumption and carbon emissions of the public sector estate and the indirect emissions that come from the provision of services such as education, health and well-being, infrastructure and energy, transport and waste. This is not a new area for the public sector. Our original climate change strategy focused on actions around the sector improving the efficiency of our schools and hospitals. Alongside this, legislation has been implemented through EU, UK and Welsh interventions, and, most recently, our well-being of future generations Act, which highlights the integral part climate change plays in the delivery of our well-being goals. The Welsh Government has been supporting decarbonisation in the public sector for some time. Our Green Growth Wales initiative is investing over £2 million per annum, supporting the identification and delivery of energy efficiency projects within public buildings and renewable energy projects. The service provides technical, commercial and procurement support, supplemented by invest-to-save-type finance in a public sector support package unrivalled in the rest of the UK. The savings derived from reduced costs are used to repay the investment finance and provide a substantial economic boost for our businesses. By the end of the current Government term, we expect to have invested nearly £70 million in public sector energy projects. But the opportunity is much bigger. Within Green Growth Wales's initial work within the public sector, a pipeline of projects with a capital value approaching £500 million was identified. My officials are currently evaluating the current support and seeking views from the public sector on areas for improvement or additional support. Our finance will continue to enable benefits as it is repaid and recycled into new projects. Using our money in this way means we expect to enable around £650 million in cash savings on energy and reduce emissions by 2.5 million tonnes of carbon dioxide over the lifetime of the assets we finance. For example, earlier this year, I was able to announce a finance package of £4.5 million to enable Monmouthshire County Council to build Oak Grove solar farm, which will generate an income of over £0.5 million per annum for the authority and achieve savings of nearly 50,000 tonnes of carbon dioxide over its life. I was also able to support Flintshire County Council's LED street lighting programme with a £3 million loan, enabling annual savings of £400,000 for the authority and a lifetime saving of over 25,000 tonnes of carbon dioxide. We've also made significant strides in the treatment of waste, with the Welsh Government's waste programme delivering municipal recycling rates that are the third highest in the world, resulting in dramatically reduced carbon emissions and the stimulus for significant private sector investment in Wales. In the UK and elsewhere in the world, we can see specific action on the public sector. The Scottish Government have a reporting duty on public bodies where they are expected to report yearly on a number of areas such as governance, export of renewable energy, estimated carbon savings from future projects and procurement objectives. British Columbia has legislated their entire public sector to be carbon neutral by reducing its greenhouse gas emissions to net zero each year. Since 2010, their entire public sector has been measuring GHG emissions, which include energy use from buildings, fleets, equipment and paper. In Wales, whilst activity to date has primarily focused on reducing emissions from public sector assets and waste, there is already activity under way that explores how a public sector organisation's actions can directly and indirectly affect total emissions. These emissions are scoped into direct emissions such as company facilities and vehicles, and two forms of indirect emissions: those specifically from electricity purchased and consumed by the organisation, and those from sources not within the control of the organisation, such as procurement of goods and services and employees' commutes. Last week, I met with Natural Resources Wales, and it was pleasing to learn about the great work they're doing within their Carbon Positive project. The project has shown over 80 per cent of their emissions are indirect, with 60 per cent through the procurement of goods and services alone. This shows the importance of not only looking at public sector emissions from their assets, but also their wider activities. NRW have now installed charging points, procured electric vehicles and are looking to improve the energy efficiency of their building, recognising the economic business case for taking action. To meet our long-term target, the Welsh Government will have to use all available levers to achieve our 80 per cent reduction, whilst delivering real benefits to Wales. It is therefore our ambition to set challenging but achievable decarbonisation targets for the Welsh public sector as a whole, and to ensure senior colleagues in the public sector place carbon reduction and green growth at the forefront of strategy development, programme delivery and decision making. The Welsh public sector must take a leadership role in an area that will have such a significant impact upon our citizens, communities and businesses. We are committed to further developing the low-carbon economy in Wales, and driving decarbonisation in the public sector in Wales will provide an important and consistent signal for investors and businesses. Decarbonisation in the public sector, whilst challenging, is also easier to achieve than in other areas of the economy. Decarbonisation must therefore be deep, achieved relatively quickly and across all public sector activities. Our ambition is, therefore, that the Welsh public sector is carbon neutral by 2030. There are a variety of ways in which the ambition can be achieved and how we can monitor progress to enable the public and businesses to see how our commitment is being delivered, and offer opportunities for learning. Next month, I will be launching a call for evidence around this ambition, which will ask stakeholders to set out evidence on the opportunities and challenges around this headline target, have their say on potential interim targets, and how they feel we should monitor and track progress. The call for evidence will help to inform how we accelerate work within this important area. I welcome your views on our ambition around decarbonising the public sector, how we address particular challenges and realise the significant opportunities and benefits associated with this agenda.
Welsh: Pan oeddwn i yn y COP22 ym Marrakesh fis Tachwedd diwethaf, gwelais yn glir sut mae pontio i economi carbon isel yn dod â llawer o gyfleoedd yn ymwneud ag effeithlonrwydd ynni, twf glân, swyddi o ansawdd uchel a manteision y farchnad fyd-eang. Nid dim ond yn yr economi mae modd gweld hyn. Mae manteision ehangach megis lleoedd gwell i fyw a gweithio ynddynt, gydag aer a dŵr glân a gwell iechyd o ganlyniad. Y manteision ehangach hyn yw gwir hanfod yr hyn y mae Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol yn gobeithio ei gyflawni yn y sector cyhoeddus. Efallai y byddwch yn holi pam rwy'n awyddus i gymryd camau yn benodol yn y sector cyhoeddus ynglŷn â datgarboneiddio pan nad yw ond yn cyfrif am gyfran fechan o'n hallyriadau yng Nghymru, sef 1 y cant ar hyn o bryd. Fodd bynnag, er mwyn datgarboneiddio mor drylwyr ag sy'n ofynnol, mae angen arweiniad ar lefelau cenedlaethol a lleol. Mae'r sector cyhoeddus mewn sefyllfa unigryw i ddylanwadu ar allyriadau yn llawer ehangach drwy gaffael, darparu eu gwasanaethau ac ymgysylltu â'u cymunedau. O'u hystyried gyda'i gilydd, mae gan y sector cyhoeddus un o'r ystadau mwyaf yng Nghymru, ac felly, mae ganddo swyddogaeth bwysig wrth leihau ei allyriadau ei hun a dylanwadu ar ei gwsmeriaid a chontractwyr i gymryd camau tebyg. Mae hyn yn golygu lleihau defnydd ynni ac allyriadau carbon uniongyrchol y sector cyhoeddus a'r allyriadau anuniongyrchol sy'n dod o ddarparu gwasanaethau megis addysg, iechyd a lles, seilwaith ac ynni, trafnidiaeth a gwastraff. Nid yw hwn yn faes newydd i'r sector cyhoeddus. Roedd ein strategaeth newid hinsawdd wreiddiol yn canolbwyntio ar gamau gweithredu yn ymwneud â'r sector yn gwella effeithlonrwydd ein hysgolion a'n hysbytai. Ochr yn ochr â hyn mae'r UE, y DU a Chymru wedi rhoi deddfwriaeth ar waith, ac yn fwyaf diweddar, gwelwyd gweithredu ein Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, sy'n tynnu sylw at swyddogaeth allweddol newid yn yr hinsawdd yn y gwaith o gyflawni ein targedau lles. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn cefnogi datgarboneiddio yn y sector cyhoeddus ers peth amser. Mae ein menter Twf Gwyrdd Cymru yn buddsoddi dros £2 filiwn y flwyddyn, gan gefnogi'r gwaith o nodi a chyflwyno prosiectau effeithlonrwydd ynni mewn adeiladau cyhoeddus a phrosiectau ynni adnewyddadwy. Mae'r gwasanaeth yn darparu cymorth technegol, masnachol a chaffael, a ategir gan gyllid buddsoddi i arbed nad oes tebyg iddo yng ngweddill y DU. Caiff yr arbedion sy'n deillio o leihau costau eu defnyddio i ad-dalu'r cyllid buddsoddi a rhoi hwb economaidd sylweddol i'n busnesau. Erbyn diwedd tymor presennol y Llywodraeth, rydym ni'n disgwyl y byddwn ni wedi buddsoddi bron i £70 miliwn mewn prosiectau ynni yn y sector cyhoeddus. Ond mae'r cyfle yn llawer mwy. Yn rhan o waith cychwynnol Twf Gwyrdd Cymru yn y sector cyhoeddus, nodwyd cyfres o brosiectau gyda gwerth cyfalaf o bron iawn i £500 miliwn. Mae fy swyddogion wrthi'n gwerthuso'r gefnogaeth bresennol ac yn gofyn am farn y sector cyhoeddus ar feysydd i'w gwella neu gymorth ychwanegol. Bydd ein cyllid yn parhau i alluogi buddiannau wrth iddo gael ei ad-dalu a'i ailgylchu i brosiectau newydd. Mae defnyddio ein harian yn y modd hwn yn golygu ein bod yn disgwyl arbed tua £650 miliwn o arian parod ar ynni a lleihau allyriadau gan 2.5 miliwn tunnell o garbon deuocsid yn ystod oes yr asedau yr ydym yn eu hariannu. Er enghraifft, yn gynharach eleni, roeddwn i'n gallu cyhoeddi pecyn cyllid o £4.5 miliwn er mwyn galluogi Cyngor Sir Fynwy i adeiladu fferm solar Oak Grove, a fydd yn cynhyrchu incwm o dros £0.5 miliwn y flwyddyn ar gyfer yr awdurdod a chyflawni arbedion o bron i 50,000 tunnell o garbon deuocsid yn ystod ei oes. Roeddwn i hefyd yn gallu cefnogi rhaglen goleuadau stryd LED Cyngor Sir y Fflint gyda benthyciad o £3 miliwn, gan alluogi arbedion blynyddol o £400,000 ar gyfer yr awdurdod ac arbediad oes o dros 25,000 tunnell o garbon deuocsid. Rydym ni hefyd wedi gwneud camau breision o ran trin gwastraff, gyda rhaglen wastraff Llywodraeth Cymru yn cyflawni cyfraddau ailgylchu trefol sydd y trydydd uchaf yn y byd, gan arwain at leihau allyriadau carbon yn sylweddol a chymell buddsoddiad sylweddol gan y sector preifat yng Nghymru. Yn y DU ac mewn mannau eraill yn y byd, rydym yn gweld gweithredu penodol yn y sector cyhoeddus. Mae gan Lywodraeth yr Alban ddyletswydd i gyflwyno adroddiadau ynglŷn â chyrff cyhoeddus lle mae disgwyl iddyn nhw gyflwyno adroddiadau blynyddol ar nifer o feysydd megis llywodraethu, allforio ynni adnewyddadwy, rhoi amcan o arbedion carbon a fydd yn deillio o brosiectau yn y dyfodol ac amcanion caffael. Mae British Columbia wedi deddfu y bydd ei sector cyhoeddus cyfan yn garbon niwtral drwy leihau ei allyriadau nwyon tŷ gwydr i sero net bob blwyddyn. Ers 2010, mae ei sector cyhoeddus cyfan wedi bod yn mesur allyriadau nwyon tŷ gwydr, sy'n cynnwys y defnydd o ynni o adeiladau, fflydau cerbydau, offer a phapur. Yng Nghymru, er bod gweithgarwch hyd yma wedi canolbwyntio'n bennaf ar leihau allyriadau o asedau a gwastraff y sector cyhoeddus, mae gwaith eisoes ar y gweill sy'n archwilio sut y gall gweithgarwch sefydliad sector cyhoeddus effeithio'n uniongyrchol ac yn anuniongyrchol ar gyfanswm allyriadau. Caiff yr allyriadau hyn eu dosbarthu i allyriadau uniongyrchol megis cyfleusterau a cherbydau cwmni, a dau fath o allyriadau anuniongyrchol: y rhai a ddaw yn benodol o drydan a brynwyd ac a ddefnyddiwyd gan y sefydliad, a'r rhai o ffynonellau nad ydyn nhw o fewn rheolaeth y sefydliad, megis caffael nwyddau a gwasanaethau a gweithwyr yn cymudo. Yr wythnos diwethaf, cyfarfûm â Chyfoeth Naturiol Cymru, ac roedd hi'n braf cael gwybod am y gwaith gwych y maen nhw'n ei wneud yn eu prosiect Carbon Cadarnhaol. Mae'r prosiect wedi dangos bod dros 80 y cant o'u hallyriadau yn anuniongyrchol, a bod 60 y cant yn deillo o gaffael nwyddau a gwasanaethau yn unig. Mae hyn yn dangos pa mor bwysig yw hi i edrych nid yn unig ar faint o allyriadau'r sector cyhoeddus sy'n deillio o'u hasedau, ond hefyd o'u gweithgarwch ehangach. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru bellach wedi gosod mannau gwefru, wedi prynu cerbydau trydan ac yn bwriadu gwella effeithlonrwydd ynni eu hadeilad, gan gydnabod yr achos busnes economaidd dros wneud hynny. Er mwyn cyrraedd ein targed tymor hir, bydd yn rhaid i Lywodraeth Cymru ddefnyddio pob dull sydd ar gael i gyrraedd ein gostyngiad o 80 y cant, gan sicrhau manteision gwirioneddol i Gymru. Ein huchelgais felly yw gosod targedau datgarboneiddio heriol ond cyraeddadwy ar gyfer y sector cyhoeddus yng Nghymru yn ei gyfanrwydd, ac i sicrhau bod uwch gydweithwyr yn y sector cyhoeddus yn rhoi lle blaenllaw i leihau carbon a thwf gwyrdd wrth ddatblygu strategaethau, cyflwyno rhaglenni a gwneud penderfyniadau. Mae'n rhaid i'r sector cyhoeddus yng Nghymru arwain y ffordd mewn maes a fydd yn cael effaith mor sylweddol ar ein dinasyddion, cymunedau a busnesau. Rydym ni wedi ymrwymo i ddatblygu'r economi carbon isel ymhellach yng Nghymru, a bydd arwain y gwaith o ddatgarboneiddio yn y sector cyhoeddus yng Nghymru yn fodd o roi neges bwysig a chyson i fuddsoddwyr a busnesau. Mae Datgarboneiddio yn y sector cyhoeddus, er yn heriol, hefyd yn haws i'w gyflawni nag mewn meysydd eraill o'r economi. Mae'n rhaid i ddatgarboneiddio felly fod yn drylwyr, a chael ei gyflawni yn gymharol gyflym, a hynny ar draws holl weithgareddau'r sector cyhoeddus. Ein huchelgais, felly, yw bod y sector cyhoeddus yng Nghymru yn garbon niwtral erbyn 2030. Mae sawl ffordd o gyflawni'r uchelgais a'r modd y gallwn ni fonitro cynnydd i alluogi'r cyhoedd a busnesau i weld sut yr ydym ni'n cyflawni ein hymrwymiad, a chynnig cyfleoedd ar gyfer dysgu. Y mis nesaf, byddaf yn galw am dystiolaeth yn ymwneud â'r uchelgais hon, a fydd yn gofyn i randdeiliaid nodi'r dystiolaeth ynglŷn â'r cyfleoedd a'r heriau o amgylch y prif darged, dweud eu dweud ar dargedau interim posibl, a sut maen nhw'n teimlo y dylem ni fonitro ac olrhain cynnydd. Bydd yr alwad am dystiolaeth yn helpu i lywio'r ffordd yr ydym ni'n cyflymu'r gwaith yn y maes pwysig hwn. Croesawaf eich barn ynglŷn â'n huchelgais o ran datgarboneiddio'r sector cyhoeddus, sut y byddwn yn mynd i'r afael â heriau arbennig ac yn gwireddu'r cyfleoedd a'r manteision sylweddol sy'n gysylltiedig â'r agenda hon.