English: As with many others here today, Llywydd, I am hugely concerned at the vote to leave the European Union and its consequences. I do believe we are very much in uncharted waters now, and I feel very concerned for collective security and peace in Europe and beyond; our access, of course, to the single market, which is so important; inward investment and, indeed, general investment here in Wales and across the UK in our economy; and also, of course, in terms of loss of European funding. One project that very much springs to mind is the metro, which I'm hugely supportive of, as I know many others here are also. I think it's a big idea, in terms of our economy in south-east Wales, and in terms of connectivity on economic and social fronts. Now, it's uncertain as to whether we will have the funds to take that project forward as intended and as quickly as intended, and I hope any uncertainty will be resolved as quickly as possible. Also, as others have mentioned, Llywydd, I'm very, very concerned about community cohesion. It's not just a matter of the direct attacks and, indeed, intimidation that people have experienced in the wake of the EU referendum result, but also the concern that has been generated in our communities. I think all of us can play a role here, at all levels of Government and civic society, in making it clear that we will stand up for people in our communities no matter what their background and no matter what their nationality or ethnicity. We all have a responsibility in these difficult times on that front. The next matter I'd like to mention, which others have also covered, Llywydd, is poverty, alienation and exclusion. I think it's absolutely clear, when we look at the voting and the pattern of voting, that many people in our communities had that sense of hopelessness and not faring well in economic terms and in terms of their quality of life at the moment. In most circumstances, it's understandable that they, when given an opportunity, as they see it, to deliver a strong message to kick, as it were, what they see as the establishment, the political elite - however they term it - they will take that opportunity, sometimes almost regardless of the actual issues at stake. I think there was a strong element of that in this particular vote and we need to recognise that sentiment, not just for that particular vote but in general. We need to greatly increase our efforts to tackle poverty, to create more inclusiveness in our communities and to build our economy for the benefit of all. Finally, Llywydd, I'd like to turn to internationalism and Wales, because I remember, being one of the original Members of the Assembly - there aren't that many of us left now - that in the run-up to the establishment of the Assembly, and in its early months and years, a lot of people were very concerned about parochialism - that the Assembly would be inward looking and that Wales would become more inward looking and less outward facing. I'm pleased to say that I don't think that was the experience at all. I think the Assembly and Wales have been very much outward facing, and Ministers, Assembly Members, civic society and organisations in Wales have been part of that. There have been various channels and processes that have facilitated that. We've become members of lots of international groupings, but an awful lot of it revolves around our membership of the European Union, whether it's Welsh Ministers attending Council of Ministers meetings and, indeed, speaking for Wales there, or whether it's the Committee of the Regions or visits by Assembly Members and others to Brussels and elsewhere in Europe. There are many facets to that engagement, but an awful lot of it, of necessity, revolves around our membership of the European Union. We are part of Europe, we will continue to be part of Europe and we do need to look, I believe, at how we channel that engagement with Europe and European Union countries in the wake of this vote. There are many other aspects, of course, that I'm hugely enthusiastic about in terms of our internationalism, like the programme for Africa, which I think has been a great success on so many fronts for Wales and the Welsh Government. But, certainly, European Union membership is at the heart of much of that international engagement. So, in conclusion, Llywydd, I very much think that all of us here really - almost all of us anyway - would want to see a Wales open to the world and the world open to Wales. And, in the wake of this referendum result, it's more important than ever that we work towards that internationalism, and that here in Wales we make sure that we are tolerant, we are inclusive, we are welcoming of difference. That's the sort of Wales I want to see.
Welsh: Fel llawer o rai eraill yma heddiw, Lywydd, mae'r bleidlais i adael yr Undeb Ewropeaidd a'i chanlyniadau yn destun pryder mawr i mi. Rwy'n credu ein bod ni wir ar dir newydd yn awr, ac rwy'n teimlo'n bryderus iawn o ran diogelwch a heddwch ar y cyd yn Ewrop a thu hwnt; ein mynediad, wrth gwrs, at y farchnad sengl, sydd mor bwysig; mewnfuddsoddiad ac, yn wir, buddsoddi cyffredinol yma yng Nghymru ac ar draws y DU yn ein heconomi; a hefyd, wrth gwrs, o ran colli cyllid Ewropeaidd. Un prosiect sy'n dod yn amlwg i'r meddwl yw'r metro, prosiect yr wyf yn hynod gefnogol ohono, fel y gwn y mae llawer o rai eraill yma hefyd. Rwy'n credu ei fod yn syniad mawr, o ran ein heconomi yn y de-ddwyrain, ac o ran cysylltedd ar ffryntiau economaidd a chymdeithasol. Nawr, mae'n ansicr a fydd gennym yr arian i fynd â'r prosiect yn ei flaen fel y bwriadwyd ac mor gyflym ag y bwriadwyd, ac rwy'n gobeithio y bydd unrhyw ansicrwydd yn cael ei ddatrys cyn gynted ag y bo modd. Hefyd, fel y mae eraill wedi crybwyll, Lywydd, rwy'n bryderus iawn, iawn am gydlyniant cymunedol. Nid dim ond mater yr ymosodiadau uniongyrchol ac, yn wir, y bygwth y mae pobl wedi'i brofi yn sgil canlyniad refferendwm yr UE, ond hefyd y pryder sydd wedi'i gynhyrchu yn ein cymunedau. Rwy'n credu y gall pob un ohonom chwarae rhan yma, ar bob lefel o'r Llywodraeth a'r gymdeithas ddinesig, wrth ei gwneud yn glir y byddwn yn cefnogi pobl yn ein cymunedau ni waeth beth yw eu cefndir ac ni waeth beth yw eu cenedligrwydd neu eu hethnigrwydd. Mae gennym ni i gyd gyfrifoldeb yn hynny o beth yn y cyfnod anodd hwn. Y mater nesaf yr hoffwn sôn amdano, y mae eraill hefyd wedi'i grybwyll, Lywydd, yw tlodi, dieithrio ac allgáu. Rwy'n credu ei fod yn gwbl glir, pan edrychwn ar y pleidleisio a phatrwm y pleidleisio, fod llawer o bobl yn ein cymunedau â'r ymdeimlad hwnnw o anobaith ac nad ydynt yn gwneud yn dda yn economaidd ac o ran ansawdd eu bywyd ar hyn o bryd. Yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, mae'n ddealladwy, pan roddir cyfle iddynt, i gyflwyno neges gref i roi cic, fel petai, i'r hyn y maent yn ei weld fel y sefydliad, yr elît gwleidyddol - sut bynnag y maent yn ei ddisgrifio - byddant yn cymryd y cyfle hwnnw, weithiau bron heb ystyried y materion gwirioneddol sydd yn y fantol. Rwy'n credu bod elfen gref o hynny yn y bleidlais benodol hon ac mae angen i ni gydnabod y teimlad hwnnw, nid yn unig ar gyfer y bleidlais benodol honno ond yn gyffredinol. Mae angen i ni wneud mwy o ymdrech o lawer i fynd i'r afael â thlodi, i greu mwy o gynwysoldeb yn ein cymunedau ac i adeiladu ein heconomi er budd pawb. Yn olaf, Lywydd, hoffwn droi at ryngwladoldeb a Chymru, gan fy mod yn cofio, fel un o Aelodau gwreiddiol y Cynulliad - nid oes llawer ohonom ar ôl erbyn hyn - yn y cyfnod yn arwain at sefydlu'r Cynulliad, ac yn ei fisoedd a blynyddoedd cynnar, roedd llawer o bobl yn bryderus iawn ynghylch plwyfoldeb - y byddai'r Cynulliad yn fewnblyg ac y byddai Cymru yn dod yn fwy mewnblyg ac yn edrych llai tuag allan. Rwy'n falch o ddweud nad wyf yn credu mai dyna'r profiad o gwbl. Rwy'n meddwl bod y Cynulliad a Chymru wedi bod yn edrych tuag allan yn fawr iawn, ac mae Gweinidogion, Aelodau'r Cynulliad, cymdeithas ddinesig a sefydliadau yng Nghymru wedi bod yn rhan o hynny. Bu amryw o sianeli a phrosesau sydd wedi hwyluso hynny. Rydym wedi dod yn aelodau o lawer o grwpiau rhyngwladol, ond mae llawer iawn ohono yn troi o amgylch ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, boed yn Weinidogion Cymru yn mynychu cyfarfodydd Cyngor y Gweinidogion ac, yn wir, yn siarad dros Gymru yno, neu'r Pwyllgor Rhanbarthau neu ymweliadau gan Aelodau'r Cynulliad ac eraill i Frwsel a mannau eraill yn Ewrop. Mae sawl agwedd i'r ymgysylltu hwnnw, ond mae llawer iawn ohono, o reidrwydd, yn troi o gwmpas ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd. Rydym yn rhan o Ewrop, byddwn yn parhau i fod yn rhan o Ewrop ac mae angen inni edrych, rwy'n credu, ar sut yr ydym sianelu'r ymgysylltu hynny â gwledydd Ewrop a'r Undeb Ewropeaidd yn sgil y bleidlais hon. Mae nifer o agweddau eraill, wrth gwrs, yr wyf yn frwdfrydig iawn yn eu cylch o ran ein rhyngwladoldeb, fel y rhaglen ar gyfer Affrica, y credaf sydd wedi bod yn llwyddiant mawr i Gymru a Llywodraeth Cymru ar sawl lefel. Ond, yn sicr, mae aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd wrth wraidd llawer o'r ymgysylltu rhyngwladol hwnnw. Felly, i gloi, Lywydd, yr wyf wir yn credu y byddai pob un ohonom yma - bron pob un ohonom beth bynnag - am weld Cymru yn agored i'r byd a'r byd ar agor i Gymru. Ac, yn sgil canlyniad y refferendwm, mae'n bwysicach nag erioed ein bod yn gweithio tuag at y rhyngwladoldeb hwnnw, ac yma yng Nghymru ein bod yn gwneud yn siŵr ein bod yn oddefgar, ein bod yn gynhwysol, ein bod yn croesawu gwahaniaeth. Dyna'r math o Gymru yr wyf i am ei weld.