English: Thank you, Llywydd. I'm grateful for the opportunity to sum up in this important debate. I welcome the contribution that everyone has made. Every contribution has been well intended and has been supportive of the concept, because it is a concept that flows so easily off the tongue when we talk about living wages. The reality is somewhat different, because where I do disagree is I don't think we really have come a very long way. In fact, I think we've been going backwards. Living wage is one aspect. I much prefer the concept of Wales not a living wage nation but a fair work nation, because wages are one aspect of those components that provide the ability to have a decent standard of living. The fundamental principle that if someone works a full week's work they should be able to have a decent quality of living, a decent standard, to be able to go on holiday, to be able to go enjoy some of the social and cultural things in their lives - that clearly isn't the case at the moment. I know, when Mark Isherwood spoke, he was being very well intended. I know he believes it from his heart. But, let's face it, the reality is that the Conservative Party have never believed in the concept of a real living wage. The cruellest con trick of all was to call the minimum wage a living wage when in fact it wasn't a living wage, so we then had to start engaging in that debate of demystifying it and saying, 'What we're talking about now is a real living wage, that is, a wage that enables you to live properly.' When you look at the history, when you look at all the examples of what's happened recently, the spates of legislation that have discriminated and put restrictions on trade unions, where we know that the biggest cause of the restriction of the distribution of wealth amongst working people has been the diminution of collective bargaining - you can see that data all over Europe. The less collective bargaining there is, the greater the poverty, the greater the inequality that actually exists. Let's look also at what the Tory agenda has been on every aspect of legislation where we've talked about quality of wages and quality of work. They opposed the Agricultural Sector (Wales) Act 2014 to protect farm workers. They opposed the Trade Union (Wales) Act 2017. They opposed the implementation at UK level of section 1 of the Equality Act 2010. They opposed the European Union social chapter. They opposed the inclusion of the European charter of fundamental rights. They have opposed, at UK level, a crackdown on the enforcement of the minimum wage. We have in Wales 19,000 people - estimated - who are not even being paid the minimum wage. Where are the 19,000 prosecutions to actually enforce that? And they've also brought in and then opposed themselves their own policy of bringing workers onto boards of directors of large companies so workers can have a say. What I'd much prefer is a move forward to the International Labour Organization definition of what is decent work, and this is their definition: 'Decent work sums up the aspirations of people in their working lives. It involves opportunities for work that is productive and delivers a fair income, security in the workplace and social protection for families, better prospects for personal development and social integration, freedom for people to express their concerns, organize and participate in the decisions that affect their lives and equality of opportunity and treatment for all women and men.' I believe we have to actually go much further than the sort of voluntary approach that's being adopted. Of course I welcome the work of the fair work commission, I welcome the work of the Living Wage Foundation and the positive results that have been achieved from that, but I'm very, very pleased that we now have a First Minister who is committed to actually legislating in this area, because I believe that is the only way forward - legislating for a social partnership Act, an Act that will actually provide a mechanism to ensure that our £6 billion of procurement only goes to those companies that are prepared to commit themselves to ethical standards, and that those companies that get that procurement then take the legal responsibility for the supply chain, all the way down, so you don't have the sub-contract system where everyone takes a cut of the profit and, at the end of the day, it's the workers who get less and less. And I'm glad also that we have a First Minister who is now committed to the implementation of section 1 of the Equality Act. This is something that the Tories have refused to do at UK level. It has been implemented in Scotland and there is no reason at all why we should not now commit to the implementation of that, using procurement for socioeconomic objectives. And I'm very pleased that we now have a First Minister who is also committed to that. So, whilst I welcome this resolution, I welcome it as far as it goes, what I say is that it does not go far enough. We now have to move into the new will; that is, creating a specific right to decent and fair work, if you work within Wales. I want to see Wales become a fair work nation, not just a living wage nation or even a real living wage nation. There are so many factors to that. Of course there are restrictions, that's why we do need a Labour Government in Westminster and we need the sort of agenda now being promoted by John McDonnell to re-establish employment rights, but fundamental employment rights as at the core of business. Do we work for business purely to make profits, or do we actually work so that we can have a decent standard of living? The balance has gone wrong within our society and we have to restore that balance at UK level, but there is also much we can do at Wales level, and I very much look forward to a developing legislative agenda to actually do what we can within Wales to ensure that Wales becomes a fair work nation. Thank you.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i grynhoi yn y ddadl bwysig hon. Rwy'n croesawu cyfraniad pawb. Roedd pob cyfraniad yn deillio o fwriad da ac yn cefnogi'r syniad, oherwydd mae'n gysyniad sy'n llifo mor rhwydd oddi ar y tafod wrth sôn am gyflogau byw. Mae'r realiti yn wahanol braidd, oherwydd lle rwy'n anghytuno yw nad wyf yn credu mewn gwirionedd ein bod wedi dod yn bell iawn. Credaf yn wir ein bod wedi bod yn mynd tuag at yn ôl. Un agwedd yw'r cyflog byw. Mae'n llawer gwell gennyf y cysyniad o Gymru fel cenedl gwaith teg yn hytrach na chenedl cyflog byw, am mai un agwedd ar yr elfennau sy'n rhoi'r gallu i gael safon byw gweddus yw cyflogau. Yr egwyddor sylfaenol y dylai rhywun sy'n gweithio wythnos lawn o waith allu byw bywyd o ansawdd gweddus, safon weddus, gallu mynd ar wyliau, gallu mwynhau rhai o'r pethau cymdeithasol a diwylliannol yn eu bywydau - yn amlwg nid yw hynny'n wir ar hyn o bryd. Pan siaradodd Mark Isherwood, gwn fod ei fwriad yn dda. Gwn ei fod yn ei gredu o'i galon. Ond a dweud y gwir, y realiti yw nad yw'r Blaid Geidwadol erioed wedi credu yn y cysyniad o gyflog byw go iawn. Y tric creulonaf oll oedd galw'r isafswm cyflog yn gyflog byw pan nad oedd yn gyflog byw mewn gwirionedd, felly roedd yn rhaid inni ddechrau cymryd rhan yn y drafodaeth honno i'w egluro a dweud, 'Yr hyn yr ydym yn sôn amdano yn awr yw cyflog byw go iawn, hynny yw, cyflog sy'n eich galluogi i fyw'n iawn.' Pan edrychwch ar yr hanes, pan edrychwch ar yr holl enghreifftiau o'r hyn sydd wedi digwydd yn ddiweddar, y llif o ddeddfwriaeth sydd wedi gwahaniaethu ac wedi cyfyngu ar undebau llafur, lle gwyddom mai prif achos y cyfyngu ar ddosbarthu cyfoeth ymhlith pobl sy'n gweithio oedd y gostyngiad mewn cydfargeinio - gallwch weld y data hwnnw ledled Ewrop. Po leiaf o gydfargeinio a geir, y mwyaf o dlodi sy'n bodoli, a'r mwyaf o anghydraddoldeb mewn gwirionedd. Gadewch i ni edrych hefyd ar beth yw agenda'r Torïaid wedi bod ar bob agwedd ar ddeddfwriaeth lle rydym wedi sôn am ansawdd cyflogau ac ansawdd gwaith. Roeddent yn gwrthwynebu Deddf Sector Amaethyddol (Cymru) 2014 i amddiffyn gweithwyr fferm. Roeddent yn gwrthwynebu Deddf Undebau Llafur (Cymru) 2017. Roeddent yn gwrthwynebu gweithredu adran 1 o Ddeddf Cydraddoldeb 2010 ar lefel y DU. Roeddent yn gwrthwynebu pennod gymdeithasol yr Undeb Ewropeaidd. Roeddent yn gwrthwynebu cynnwys y siarter Ewropeaidd o hawliau sylfaenol. Ar lefel y DU, maent wedi gwrthwynebu ymgyrch dros orfodi'r isafswm cyflog. Yng Nghymru mae gennym 19,000 bobl - amcangyfrifedig - nad ydynt yn cael yr isafswm cyflog hyd yn oed. Ble mae'r 19,000 o erlyniadau i orfodi hynny mewn gwirionedd? Ac maent hefyd wedi cyflwyno, ac yna wedi gwrthwynebu, eu polisi eu hunain o ddod â gweithwyr ar fyrddau cyfarwyddwyr cwmnïau mawr er mwyn i weithwyr gael lleisio barn. Byddai'n well o lawer gennyf weld symud tuag at ddiffiniad y Sefydliad Llafur Rhyngwladol o beth yw gwaith gweddus, a dyma'r diffiniad: Mae gwaith gweddus yn crynhoi dyheadau pobl yn eu bywydau gwaith. Mae'n cynnwys cyfleoedd ar gyfer gwaith sy'n gynhyrchiol ac yn sicrhau incwm teg, diogelwch yn y gweithle ac amddiffyniad cymdeithasol i deuluoedd, gwell rhagolygon ar gyfer datblygiad personol ac integreiddio cymdeithasol, rhyddid i bobl fynegi eu pryderon, i drefnu a chymryd rhan yn y penderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau a chyfle cyfartal a thriniaeth gyfartal i'r holl fenywod a dynion. Credaf fod yn rhaid inni fynd ymhellach o lawer na'r math o ymagwedd wirfoddol sy'n cael ei mabwysiadu. Rwy'n croesawu gwaith y Comisiwn Gwaith Teg wrth gwrs, rwy'n croesawu gwaith y Living Wage Foundation a'r canlyniadau cadarnhaol a gyflawnwyd yn sgil hynny, ond rwy'n eithriadol o falch fod gennym Brif Weinidog sydd wedi ymrwymo i ddeddfu yn y maes hwn mewn gwirionedd, oherwydd credaf mai dyna yw'r unig ffordd ymlaen - deddfu ar gyfer Deddf partneriaeth gymdeithasol, Deddf a fydd yn darparu mecanwaith ar gyfer sicrhau mai i gwmnïau sy'n barod i ymrwymo i safonau moesegol yn unig y bydd ein £6 biliwn o arian caffael yn mynd, a bod y cwmnïau sy'n cael yr arian caffael hwnnw'n ysgwyddo cyfrifoldeb cyfreithiol am y gadwyn gyflenwi, yr holl ffordd i lawr, fel nad oes gennych system is-gontractio lle mae pawb yn cymryd toriad o'r elw ac yn y pen draw, y gweithwyr sy'n cael llai a llai. Ac rwy'n falch hefyd fod gennym Brif Weinidog sydd wedi ymrwymo yn awr i weithredu adran 1 o'r Ddeddf Cydraddoldeb. Mae hyn yn rhywbeth y mae'r Torīaid wedi gwrthod ei wneud ar lefel y DU. Mae wedi'i roi ar waith yn yr Alban ac nid oes unrhyw rheswm o gwbl pam na ddylem ymrwymo bellach i'w weithredu, gan ddefnyddio caffael ar gyfer amcanion economaidd-gymdeithasol. Ac rwy'n falch iawn fod gennym Brif Weinidog yn awr sy'n ymrwymedig i hynny hefyd. Felly, er fy mod yn croesawu'r penderfyniad hwn, rwy'n ei groesawu cyn belled ag y mae'n mynd, a'r hyn a ddywedaf yw nad yw'n mynd yn ddigon pell. Rhaid inni symud yn awr i'r ewyllys newydd; hynny yw, creu hawl penodol i waith gweddus a theg, os ydych yn gweithio yng Nghymru. Rwyf am weld Cymru'n dod yn genedl gwaith teg, nid cenedl cyflog byw yn unig na hyd yn oed cenedl cyflog byw go iawn. Mae cymaint o ffactorau'n perthyn i hynny. Wrth gwrs ceir cyfyngiadau, a dyna pam fod angen Llywodraeth Lafur yn San Steffan ac rydym angen y math o agenda sy'n cael ei hyrwyddo gan John McDonnell yn awr ar ail-sefydlu hawliau cyflogaeth, ond hawliau cyflogaeth sylfaenol fel rhan greiddiol o fusnes. A ydym yn gweithio i fusnesau wneud elw yn unig, neu a ydym yn gweithio mewn gwirionedd er mwyn inni allu cael safon byw sy'n weddus? Mae'r cydbwysedd wedi'i golli yn ein cymdeithas a rhaid inni adfer y cydbwysedd hwnnw ar lefel y DU, ond mae llawer y gallwn ei wneud ar lefel Cymru hefyd, ac edrychaf ymlaen yn fawr iawn at ddatblygu agenda ddeddfwriaethol i wneud yr hyn a allwn yng Nghymru i sicrhau bod Cymru'n dod yn genedl gwaith teg. Diolch.