English: First of all, can I thank the committee for this report? It is an exhaustive piece of work, both in the scope and its recommendations. Indeed, it's so comprehensive I shall have to confine my comments to what I see as the key elements. But I have to presage my contribution by saying that I feel the Welsh Government over the last five years has gone a long way to addressing many of the issues raised in the recommendations. I would agree with recommendations 1 to 3, adding that the general forecast is that, when the COVID restrictions have eased completely, there will be a huge boost to the economy, both of pent-up work initiatives and cash saved during the crisis. Independent businesses and SMEs must be supported to make the best of this upsurge. Recommendation 4 concerns funding the commercial bank of Wales and Business Wales. I believe that these two institutions have been one of the great successes of the Senedd term, particularly in the COVID crisis period, and I would like to thank both on behalf of all the businesses in Wales for the extraordinary way in which they have managed the financial interventions afforded by both the Welsh and UK Governments. I'm sure the Welsh Government recognises this and will make any necessary funds available. Both organisations will be crucial to our economic recovery. Recommendations 7, 8 and 9 deal with upskilling the workforce. I agree that it is vital that further education, higher education and universities must engage fully with any Government initiatives in the sixth Senedd, and also with the business community in general. The initiatives with regard to vocational studies must be carried forward at pace. A good start is undoubtedly being made but must not be allowed to stagnate. Recommendation 11 deals with the sectors hardest hit by COVID - hospitality, including tourism, hair and beauty and the arts and culture sectors. I urge the Government to concentrate early interventions on these sectors as they are the most likely to deliver a positive effect on the economy in the short term. With regard to the tourist sector, any future campaigns must re-emphasise Wales's total commitment to welcoming visitors, which may have been damaged by the lockdowns. Recommendations 36 to 38 deal with disability. I believe this is an area where there must be considerable improvement. Disabled people have so much more to contribute to society and business in general than they're able to do at present. Please let this be a targeted area for the Welsh Government in the sixth Senedd. I concur with the recommendations dealing with youth employment. We cannot allow the COVID crisis to create a lost generation of our youth. I urge the Welsh Government to give real consideration to these recommendations. Although transport is dealt with later in this report, it is without doubt another crucial element to Wales's economic recovery. It must be accepted that much has already been implemented by the Welsh Government in this area, including the hugely important acquisition of the core Valleys lines and the introduction of much-enhanced rolling stock. There are many other initiatives and upgrades in the pipeline, so can I urge the Government to continue with their significant investments? I am absolutely convinced it will deliver huge benefits in the future. To sum up, Dirprwy Lywydd, though we welcome external investment in Wales, we must grow an indigenous business base, headquartered in Wales and wholly committed to Wales. Only in this way shall we build a long-term resilience into the Welsh economy. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Yn gyntaf oll, a gaf fi ddiolch i'r pwyllgor am yr adroddiad hwn? Mae'n waith cynhwysfawr, o ran ei gwmpas a'i argymhellion. Yn wir, mae mor gynhwysfawr bydd yn rhaid i mi gyfyngu fy sylwadau i'r hyn a welaf fel yr elfennau allweddol. Ond mae'n rhaid i mi ddweud cyn dechrau fy nghyfraniad fy mod yn teimlo bod Llywodraeth Cymru dros y pum mlynedd diwethaf wedi gwneud llawer i fynd i'r afael â nifer o'r materion a godwyd yn yr argymhellion. Byddwn yn cytuno ag argymhellion 1 i 3, gan ychwanegu mai'r rhagolwg cyffredinol, pan fydd cyfyngiadau COVID wedi'u llacio'n llwyr, yw y ceir hwb enfawr i'r economi, o fentrau gwaith a gafodd eu hatal dros dro ac arian a arbedwyd yn ystod yr argyfwng. Rhaid cefnogi busnesau annibynnol a busnesau bach a chanolig i wneud y gorau o'r cynnydd hwn. Mae argymhelliad 4 yn ymwneud ag ariannu banc masnachol Cymru a Busnes Cymru. Credaf fod y ddau sefydliad wedi bod yn un o'r llwyddiannau mawr yn ystod y tymor seneddol hwn, yn enwedig dros gyfnod yr argyfwng COVID, a hoffwn ddiolch i'r ddau sefydliad ar ran yr holl fusnesau yng Nghymru am y ffordd ryfeddol y maent wedi rheoli'r ymyriadau ariannol gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU. Rwy'n siŵr bod Llywodraeth Cymru yn cydnabod hyn ac y bydd yn sicrhau bod unrhyw arian angenrheidiol ar gael. Bydd y ddau sefydliad yn hanfodol i'n hadferiad economaidd. Mae argymhellion 7, 8 a 9 yn ymdrin ag uwchsgilio'r gweithlu. Rwy'n cytuno ei bod yn hanfodol i addysg bellach, addysg uwch a phrifysgolion ymwneud yn llawn ag unrhyw gynlluniau gan y Llywodraeth yn y chweched Senedd, a hefyd â'r gymuned fusnes yn gyffredinol. Rhaid cyflawni cynlluniau sy'n ymwneud ag astudiaethau galwedigaethol yn gyflym. Mae'n sicr bod dechrau da yn cael ei wneud ond ni ddylid caniatáu iddo aros yn ei unfan. Mae argymhelliad 11 yn ymdrin â'r sectorau sydd wedi eu taro galetaf gan COVID - lletygarwch, gan gynnwys twristiaeth, y sector gwallt a harddwch a'r sector celfyddydau a diwylliant. Rwy'n annog y Llywodraeth i ganolbwyntio ymyriadau cynnar ar y sectorau hyn gan mai hwy sydd fwyaf tebygol o gael effaith gadarnhaol ar yr economi yn y tymor byr. O ran y sector twristiaeth, rhaid i unrhyw ymgyrchoedd yn y dyfodol ailbwysleisio ymrwymiad llwyr Cymru i groesawu ymwelwyr, rhywbeth a allai fod wedi'i niweidio gan y cyfyngiadau symud. Mae argymhellion 36 i 38 yn ymdrin ag anabledd. Credaf fod hwn yn faes lle mae'n rhaid cael gwelliant sylweddol. Mae gan bobl anabl gymaint mwy i'w gyfrannu i gymdeithas a busnes yn gyffredinol nag y gallant ei wneud ar hyn o bryd. Gadewch i hwn fod yn faes wedi'i dargedu i Lywodraeth Cymru yn y chweched Senedd. Rwy'n cytuno â'r argymhellion sy'n ymwneud â chyflogaeth ieuenctid. Ni allwn ganiatáu i'r argyfwng COVID greu cenhedlaeth goll o'n pobl ifanc. Rwy'n annog Llywodraeth Cymru i roi ystyriaeth go iawn i'r argymhellion hyn. Er yr ymdrinnir â thrafnidiaeth yn nes ymlaen yn yr adroddiad hwn, mae'n sicr yn elfen hollbwysig arall yn adferiad economaidd Cymru. Rhaid derbyn bod llawer eisoes wedi'i wneud gan Lywodraeth Cymru yn y maes hwn, gan gynnwys caffael rheilffyrdd craidd y Cymoedd, sy'n hynod bwysig, a chyflwyno cerbydau llawer gwell. Mae llawer o fentrau eraill a gwaith uwchraddio arall yn yr arfaeth, felly a gaf fi annog y Llywodraeth i barhau â'u buddsoddiadau sylweddol? Rwy'n gwbl argyhoeddedig y bydd yn sicrhau manteision enfawr yn y dyfodol. I grynhoi, Ddirprwy Lywydd, er ein bod yn croesawu mewnfuddsoddiad i Gymru, rhaid inni dyfu sylfaen fusnes gynhenid, gyda phencadlysoedd yng Nghymru ac wedi'u hymrwymo'n llwyr i Gymru. Dyna'r unig ffordd y gallwn adeiladu cydnerthedd hirdymor yn economi Cymru. Diolch, Ddirprwy Lywydd.