English: Imagine being a youngster waking up on one of the last school days in December, a time when excitement and fun runs through the school like electric. It means concerts, games and an exchange of cards, but then you realise you won't be going in that day. You won't be going in because it's Christmas jumper day, and you don't have a Christmas jumper; your family can't afford one. A research project undertaken by the Association of School and College Leaders in the north-west uncovered this pattern of absenteeism amongst disadvantaged pupils on 14 December last year. In truth, it is just the latest example of the stigma that comes with poverty, and a further example of how, unthinkingly, we are piling unseen costs, costs that cannot be met by all, on the average school year. I hope that the ASCL research can be added to the very many examples we see in Welsh schools today, from dressing-up days to school trips and events, which risk undermining so much of the good work being done in other areas of education policy. Today's debate, of course, is about a much wider set of considerations, but these are the simple, heartbreaking and ultimately damaging daily realities behind the figures we are talking about. There is nothing inevitable about poverty, and I want to thank the other Members who've brought forward this timely and important debate today. I fully support the motion and strongly believe it is time for a step change in our approach to poverty in Wales. Though it has now signalled a change of direction, I believe the Welsh Government was right to adopt the target of ending child poverty by 2020, and I regret the decision to axe it. This is an agenda that demands ambition. But, as the Bevan Foundation has said, with so many of the important policy drivers being non-devolved, this target was only something that could be achieved by working with a UK Government that also fully committed to that ambition. Sadly, since 2010, that has ceased to be the case. The result is that, for a decade now, child poverty figures in Wales have stagnated, and they have now in fact started to rise - an unparalleled failure of our economic model in the UK, the unjustifiable price of austerity, a trap for future generations. The most brutal truth of the Conservative record in Government is that avoidable deaths associated with poverty, as highlighted by Leanne Wood, have risen through the age of austerity. It is to Welsh Government's credit that, through this period, with shrinking budgets available, worklessness has reduced, the employment gap with England closed, and the attainment of poorer pupils is being prioritised. But, as the recent publication of the youth opportunity index showed, there is a persistent postcode penalty in Wales that remains the same today as it did at the beginning of devolution. The research from the Learning and Work Institute showed that education and work opportunities remain thinnest on the ground in deprived areas, with my own local authority of Torfaen being ranked lowest on that list. So, there are plenty of elements of devolved policy that do need reassessing to add urgency to our anti-poverty agenda. I hope today will be the moment for Welsh Government to say 'yes' to revisiting an approach on child poverty in particular, and on poverty more generally. The First Minister will know, because he was finance Minister at the time, that the Children, Young People and Education Committee was critical about the lack of clarity in last year's budget on how and where the Government is focusing its resources relating to poverty. We recommended more clarity on ministerial ownership relating to poverty, a refreshed child poverty strategy to reflect the policy changes since 2015, and the publication of future budget information to show exactly how that new strategy is delivered and outcomes improved. I realise there's a desire in Government to move away from a strategy factory mentality, and I do recognise the attraction of making poverty everyone's business in Government, rather than shoving it all into one department with a small budget. But the truth is that, so far, without the fundamental shift in the way the rest of the Government has worked to improve this agenda, a lack of clear strategy and ownership is just allowing drift to become the norm. The concerns of the Bevan Foundation, Oxfam, the Joseph Rowntree Foundation and the children's commissioner come from a deep understanding of this agenda, and it's time we acted on what they're telling us. Fifty-five thousand children living in poverty are not eligible for a free school meal, a policy area that's been devolved to us here. And even those who are eligible face multiple and unnecessary barriers. There is more action the Welsh Government could take to end holiday hunger - a consistent finding from recent reports. I could go on, but what this all comes back to is the need for a clear poverty strategy driven by three things: clear targets, transparent budgets and strong ministerial leadership. We know why child poverty has risen in Wales - that is a decade of Tory austerity - but that does not give us a free pass to do nothing. Indeed, it must challenge us to do even more, and I hope that work can start today.
Welsh: Dychmygwch fod yn ifanc yn deffro ar un o'r diwrnodau ysgol olaf ym mis Rhagfyr, adeg pan fydd cyffro a hwyl yn rhedeg drwy'r ysgol fel trydan. Mae'n golygu cyngherddau, gemau a chyfnewid cardiau, ond wedyn rydych chi'n sylweddoli na fyddwch chi'n mynd i mewn y diwrnod hwnnw. Ni fyddwch yn mynd i mewn oherwydd mae'n ddiwrnod siwmper Nadolig, ac nid oes gennych siwmper Nadolig; ni all eich teulu fforddio un. Datgelodd prosiect ymchwil a gynhaliwyd gan y Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau yng ngogledd-orllewin Lloegr y patrwm hwn o absenoliaeth ymhlith disgyblion difreintiedig ar 14 Rhagfyr y llynedd. Y gwir amdani yw mai dim ond yr enghraifft ddiweddaraf o'r stigma sy'n dod yn sgil tlodi yw hon, ac enghraifft arall o'r modd yr ydym, yn ddifeddwl, yn pentyrru costau anweledig, costau na all pawb eu talu, ar y flwyddyn ysgol gyfartalog. Gobeithio y gellir ychwanegu ymchwil y Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau at yr enghreifftiau niferus iawn a welwn yn ysgolion Cymru heddiw, o ddiwrnodau gwisgo i fyny i dripiau a digwyddiadau ysgol, sydd mewn perygl o danseilio cymaint o'r gwaith da sy'n cael ei wneud mewn meysydd polisi addysg eraill. Mae'r ddadl heddiw, wrth gwrs, yn ymwneud â set lawer ehangach o ystyriaethau, ond dyma'r gwirioneddau dyddiol syml, torcalonnus a niweidiol yn y pen draw sy'n sail i'r ffigurau y soniwn amdanynt. Nid oes dim yn anochel ynglŷn â thlodi, a hoffwn ddiolch i'r Aelodau eraill sydd wedi cyflwyno'r ddadl amserol a phwysig hon heddiw. Rwy'n llwyr gefnogi'r cynnig ac yn credu'n gryf ei bod yn bryd cael newid sylweddol yn ein hagwedd at dlodi yng Nghymru. Er ei bod wedi dynodi ei bod yn newid cyfeiriad bellach, credaf fod Llywodraeth Cymru yn iawn i fabwysiadu'r targed ar gyfer dileu tlodi plant erbyn 2020, ac rwy'n gresynu at y penderfyniad i'w ddileu. Mae hon yn agenda sy'n mynnu uchelgais. Ond fel y dywedodd Sefydliad Bevan, gyda chynifer o'r sbardunau polisi pwysig heb eu datganoli, nid oedd y targed hwn ond yn rhywbeth y gellid ei gyflawni drwy weithio gyda Llywodraeth y DU a oedd hefyd yn llwyr ymrwymedig i'r uchelgais hwnnw. Yn anffodus, nid yw hynny'n wir ers 2010. Canlyniad hyn yw bod ffigurau tlodi plant yng Nghymru wedi aros yn eu hunfan ers degawd bellach, a'u bod erbyn hyn wedi dechrau codi mewn gwirionedd - methiant digyffelyb ein model economaidd yn y DU, pris anghyfiawn cyni, magl i genedlaethau'r dyfodol. Y gwirionedd mwyaf creulon o hanes y Ceidwadwyr mewn grym yw bod nifer y marwolaethau y gellir eu hosgoi sy'n gysylltiedig â thlodi, fel yr amlygwyd gan Leanne Wood, wedi codi drwy'r cyfnod o gyni. Er bod cyllidebau'n crebachu, mae'n glod i Lywodraeth Cymru drwy gydol y cyfnod hwn fod diweithdra wedi gostwng, fod y bwlch cyflogaeth â Lloegr wedi cau, a bod cyrhaeddiad disgyblion tlotach yn cael ei flaenoriaethu. Ond fel y dangosodd cyhoeddi'r mynegai cyfle ieuenctid yn ddiweddar, mae yna gosb cod post gyson yng Nghymru sydd yr un fath heddiw â'r hyn a oedd ar ddechrau datganoli. Dangosodd ymchwil gan y Sefydliad Dysgu a Gwaith fod cyfleoedd addysg a gwaith yn parhau i fod ar eu teneuaf mewn ardaloedd difreintiedig, gyda fy awdurdod lleol fy hun, sef Torfaen, yn isaf ar y rhestr honno. Felly, mae digon o elfennau o bolisi datganoledig yn galw am eu hailasesu i ychwanegu brys at ein hagenda wrthdlodi. Gobeithiaf heddiw y bydd Llywodraeth Cymru yn cytuno i ailedrych ar ddull o fynd i'r afael â thlodi plant yn benodol, a thlodi yn fwy cyffredinol. Bydd y Prif Weinidog yn gwybod, gan ei fod yn Weinidog cyllid ar y pryd, fod y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn feirniadol ynghylch y diffyg eglurder yng nghyllideb y llynedd o ran sut a ble y mae'r Llywodraeth yn canolbwyntio ei hadnoddau mewn perthynas â thlodi. Argymellasom fwy o eglurder ynghylch perchnogaeth weinidogol ar dlodi, strategaeth tlodi plant newydd i adlewyrchu'r newidiadau polisi ers 2015, a chyhoeddi gwybodaeth am gyllidebau yn y dyfodol i ddangos sut yn union y cyflawnir y strategaeth newydd honno a sut y caiff canlyniadau eu gwella. Sylweddolaf fod awydd yn y Llywodraeth i symud oddi wrth feddylfryd ffatri strategaethau, ac rwy'n cydnabod yr atyniad o wneud tlodi'n fusnes i bawb yn y Llywodraeth, yn hytrach na gwthio'r cyfan i un adran gyda chyllideb fach. Ond y gwir yw, hyd yn hyn, heb y newid sylfaenol yn y ffordd y mae gweddill y Llywodraeth wedi gweithio i wella'r agenda hon, mae diffyg strategaeth glir a pherchnogaeth yn golygu bod methiant yn dod yn norm. Mae pryderon Sefydliad Bevan, Oxfam, Sefydliad Joseph Rowntree a'r comisiynydd plant yn deillio o ddealltwriaeth ddofn o'r agenda hon, ac mae'n bryd inni weithredu ar yr hyn y maent yn ei ddweud wrthym. Ceir 55,000 o blant sy'n byw mewn tlodi nad ydynt yn gymwys i gael pryd ysgol am ddim, maes polisi sydd wedi'i ddatganoli i ni yma. Ac mae hyd yn oed y rhai sy'n gymwys yn wynebu rhwystrau lluosog a diangen. Mae mwy o gamau y gallai Llywodraeth Cymru eu cymryd i roi diwedd ar newyn gwyliau - canfyddiad cyson mewn adroddiadau diweddar. Gallwn barhau, ond yr hyn y daw hyn oll yn ôl ato yw'r angen am strategaeth glir ar dlodi wedi'i gyrru gan dri pheth: targedau clir, cyllidebau tryloyw ac arweinyddiaeth weinidogol gref. Fe wyddom pam y mae tlodi plant wedi cynyddu yng Nghymru - degawd o gyni'r Torïaid sy'n gyfrifol am hynny - ond nid yw hynny'n rhoi rhwydd hynt inni wneud dim byd. Yn wir, rhaid i hynny ein herio i wneud mwy byth, a gobeithio y gall y gwaith hwnnw ddechrau heddiw.