English: This is an issue of very real concern in many communities, and one that I know has been frequently discussed within the Senedd. The petitioners point out that this is a particularly chronic problem in some places due to the level of inequality between local incomes, especially amongst those looking to buy a first home, and the financial means of people seeking to purchase second homes, holiday homes or to make property investments. Whilst this is a long-term trend, the petitioners contend that several factors have recently exacerbated the issue. These include the growth of Airbnb and similar services, as well as more recent changes caused by the COVID-19 pandemic. The shift to more widespread homeworking seems likely to have lasting effects, including, as we heard in the previous debate, a long-term shift in the numbers of people working remotely. The petitioners point to examples of villages such as Abersoch in Gwynedd, where so many properties are now holiday homes or second homes that it is having knock-on impacts on the sustainability of schools and other public services. They also express concern about the impact that these changes will have on the Welsh language, the character and sustainability of communities, particularly outside of the holiday season. I want to stress that the petitioners accept that this is not a simple issue to address; they have told the Petitions Committee that they understand that there are no quick or straightforward fixes to these concerns. In their detailed correspondence to the committee, they have acknowledged that the end of this Senedd term is fast approaching and that many of their demands would require consultation and scrutiny before they could be enacted. The Minister for Housing and Local Government has made similar points in her own responses to the petition. However, the petitioners stress that there is a sense of urgency required in starting to address these issues. They have outlined action they believe to be necessary in the short and long term. In the longer term, they are calling for legislative reform - a property Act for Wales - that would provide for community control over the housing market via local authorities. In the meantime, they call for meaningful discussions with local authorities with the aim of preparing for this and to share good practice. The petitioners cite the Simple Lettings scheme in Carmarthenshire as one of those. The Minister has also referred to examples, such as some councils making full use of the power to levy council tax premiums on second homes, for example, Pembrokeshire County Council, which has used proceeds to support community land trusts. However, due to their view of the urgency of the situation, the petitioners argue that further immediate action is required. They welcome the increase in the rate of land transaction tax for second homes, but question why it is only 1 per cent. They call for reform to the rules for registering second homes as commercial properties, such as by increasing the number of days in which they must be let, to enable more councils to levy a council tax premium without losing revenue. And finally, they call for the Government to issue urgent advice to local authorities around the local development plan process to emphasise their rights to designate protections in certain communities or to use local ownership clauses. I'd like to note several recent statements and other work by the Welsh Government on this issue that seek to acknowledge that there is a problem that exists. The Petitions Committee has considered a written statement issued by the Minister that sets a direction of travel, as well as a recent report by Dr Simon Brooks of Swansea University, which scrutinises existing policy on second homes. I have also referred previously to changes to land transaction tax and council tax premiums. The main contention made by the petitioners is that, as welcome as these steps are, they do not go far enough. They are calling for the Government to do more to indicate its desire to tackle this problem, and to help to ensure that people can afford a home within their own community. To conclude, I think we would all acknowledge that the issues raised by this petition will not be solved through one simple solution. However, I believe that the petitioners have proposed some practical steps to consider, and I hope that this debate can be a step forward towards further consideration of what else can be done. Diolch yn fawr.
Welsh: Mae hwn yn fater o bryder gwirioneddol mewn llawer o gymunedau, ac yn un y gwn ei fod wedi cael ei drafod yn aml yn y Senedd. Mae'r deisebwyr yn tynnu sylw at y ffaith bod hon yn broblem arbennig o gronig mewn rhai mannau oherwydd lefel yr anghydraddoldeb rhwng incwm lleol, yn enwedig ymhlith y rhai sy'n dymuno prynu cartref cyntaf, a gallu ariannol pobl sy'n ceisio prynu ail gartrefi, cartrefi gwyliau neu fuddsoddi mewn eiddo. Er bod hon yn duedd hirdymor, mae'r deisebwyr yn honni bod sawl ffactor wedi gwaethygu'r broblem yn ddiweddar. Mae'r rhain yn cynnwys twf Airbnb a gwasanaethau tebyg, yn ogystal â newidiadau mwy diweddar a achoswyd gan bandemig COVID-19. Mae'n ymddangos bod y newid i weithio gartref ar raddfa fwy eang yn debygol o gael effeithiau parhaol, gan gynnwys, fel y clywsom yn y ddadl flaenorol, newid hirdymor yn nifer y bobl sy'n gweithio o bell. Mae'r deisebwyr yn cyfeirio at enghreifftiau o bentrefi fel Abersoch yng Ngwynedd, lle mae cymaint o eiddo bellach yn gartrefi gwyliau neu'n ail gartrefi fel ei fod yn cael sgil-effeithiau ar gynaliadwyedd ysgolion a gwasanaethau cyhoeddus eraill. Maent hefyd yn mynegi pryder am yr effaith y bydd y newidiadau hyn yn ei chael ar y Gymraeg, a chymeriad a chynaliadwyedd cymunedau, yn enwedig oddi allan i'r tymor gwyliau. Hoffwn bwysleisio bod y deisebwyr yn derbyn nad yw hwn yn fater syml i fynd i'r afael ag ef; maent wedi dweud wrth y Pwyllgor Deisebau eu bod yn deall nad oes atebion cyflym na syml i'r pryderon hyn. Yn eu gohebiaeth fanwl â'r pwyllgor, maent wedi cydnabod bod diwedd tymor y Senedd hon yn prysur agosáu ac y byddai angen ymgynghori a chraffu ar lawer o'u gofynion cyn y gellid eu gweithredu. Mae'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol wedi gwneud pwyntiau tebyg yn ei hymatebion ei hun i'r ddeiseb. Fodd bynnag, mae'r deisebwyr yn pwysleisio bod angen ymdeimlad o frys i ddechrau mynd i'r afael â'r problemau hyn. Maent wedi amlinellu'r camau y credant eu bod yn angenrheidiol yn y tymor byr ac yn hirdymor. Yn hirdymor, maent yn galw am ddiwygio deddfwriaethol - Deddf eiddo i Gymru - a fyddai'n darparu rheolaeth gymunedol ar y farchnad dai drwy gyfrwng yr awdurdodau lleol. Yn y cyfamser, maent yn galw am drafodaethau ystyrlon gydag awdurdodau lleol gyda'r nod o baratoi ar gyfer hyn ac i rannu arferion da. Mae'r deisebwyr yn cyfeirio at gynllun Simple Lettings yn Sir Gaerfyrddin fel un o'r rheini. Mae'r Gweinidog hefyd wedi cyfeirio at enghreifftiau, megis y ffordd y mae rhai cynghorau'n gwneud defnydd llawn o'r pŵer i godi premiymau'r dreth gyngor ar ail gartrefi, er enghraifft, Cyngor Sir Penfro, sydd wedi defnyddio'r enillion i gefnogi ymddiriedolaethau tir cymunedol. Fodd bynnag, oherwydd eu barn am frys y sefyllfa, mae'r deisebwyr yn dadlau bod angen cymryd camau pellach ar unwaith. Maent yn croesawu'r cynnydd yng nghyfradd y dreth trafodiadau tir ar gyfer ail gartrefi, ond yn cwestiynu pam nad yw'n fwy nag 1 y cant. Maent yn galw am ddiwygio'r rheolau ar gyfer cofrestru ail gartrefi fel eiddo masnachol, megis drwy gynyddu nifer y diwrnodau y mae'n rhaid eu gosod, er mwyn galluogi mwy o gynghorau i godi premiwm y dreth gyngor heb golli refeniw. Ac yn olaf, maent yn galw ar y Llywodraeth i roi cyngor brys i awdurdodau lleol ynghylch proses y cynllun datblygu lleol er mwyn pwysleisio eu hawliau i bennu amddiffyniadau mewn rhai cymunedau neu i ddefnyddio cymalau perchnogaeth leol. Hoffwn nodi nifer o ddatganiadau diweddar a gwaith arall gan Lywodraeth Cymru ar y mater hwn sy'n ceisio cydnabod bod problem yn bodoli. Mae'r Pwyllgor Deisebau wedi ystyried datganiad ysgrifenedig a gyhoeddwyd gan y Gweinidog sy'n pennu cyfeiriad teithio, yn ogystal ag adroddiad diweddar gan Dr Simon Brooks o Brifysgol Abertawe, sy'n craffu ar bolisi presennol ar ail gartrefi. Rwyf hefyd wedi cyfeirio o'r blaen at newidiadau i'r dreth trafodiadau tir a phremiymau'r dreth gyngor. Y brif ddadl a wneir gan y deisebwyr yw nad yw'r camau hyn yn mynd yn ddigon pell er gwaethaf y croeso sydd iddynt. Maent yn galw ar y Llywodraeth i wneud mwy i ddangos ei hawydd i fynd i'r afael â'r broblem hon, ac i helpu i sicrhau bod pobl yn gallu fforddio cartref yn eu cymuned eu hunain. I gloi, credaf y byddem i gyd yn cydnabod na fydd modd datrys y problemau sy'n cael sylw yn y ddeiseb hon drwy un ateb syml. Fodd bynnag, credaf fod y deisebwyr wedi argymell camau ymarferol i'w hystyried, ac rwy'n gobeithio y gall y ddadl hon fod yn gam ymlaen tuag at ystyriaeth bellach o beth arall y gellir ei wneud. Diolch yn fawr.