English: So, the Welsh Government is working to build bridges and promote understanding, increasing diversity in public life, tackling hate crime, extremist behaviour and intimidation, supporting victims of violence and abuse, safeguarding human rights, and supporting the most vulnerable people in our communities, such as refugees and asylum seekers. A nation of sanctuary is what we want to be, and that welcome is part of the kindness agenda. I know the welcoming spirit of the Welsh people is alive and well in our communities across Wales, and that was reflected in the Carnegie Trust report, but I'll say a few more words about that as well. It's very, very helpful that you have engaged with them, and I wish to follow this up. But we do see so many acts of kindness to others, from our neighbours running around people in need, strangers showing empathy and kindness to each other and to those around them. We have to cherish those, learn from those examples, and aspire to such a renewed sense of community. I think we all feel that in our constituencies. I think that coming together was reflected over the weekend of 21-23 June in memory of Jo Cox MP, murdered in an act of hatred, but her legacy has been the Great Get Together. We marked it here in the Senedd and throughout Wales. I think we have to work together as a Government and with partners across all sectors - and you've mentioned the third sector, but public and private sector as well - to encourage cohesion, and that is a word about community and us working together to take root, because we have that proud history of welcoming diverse communities stretching back hundreds of years, but we need to safeguard that strength. Our community cohesion programme is being expanded by an additional £1.5 million over the next two years, and that's been welcomed, and it's supporting small teams in each region of Wales, engaging more with local communities and public services. The police are very engaged in this as well, and wanting to be part of that development in response, particularly when tensions arise. So, we regularly celebrate diversity in Wales - International Women's Day, Refugee Week, Black History Month - and those are also occasions providing us with opportunities to value and spread our diversity and embrace diversity. I just want to mention a Windrush Day event I celebrated in Pillgwenlly in Newport last Sunday, an act of celebration and reflection including stories of the struggles the Windrush elders and their descendants have experienced over the past 70 years in Wales. Well, those stories haven't been heard. We've now had Windrush Day events across the whole of Wales, and it is so important that we learn from those elders and their descendants. Of course we have to ensure that we are tackling hate crime, and that's where I must say, when I was formerly the Minister actually presenting and promoting the first hate crime strategy in Wales, I couldn't believe that we were in that situation - this was 10 years ago - when we're saying we have to have a hate crime strategy in Wales and we have to put money into it to have a national hate crime report. We have to support victim support - that's the hate crime centre - and raise awareness of hate crime. We are addressing this. It's come to the fore. We're wanting to address it on so many levels - in our schools, in our communities. But we must never be defined in Wales by those who hate. We are united in our determination to promote peace, and of course that's the Jo Cox message: hope not hate. I certainly gave that message on Barry Island when we had an event with three choirs, with the public, only a couple of weeks ago. So, we need to make sure that we do work at every level. I think public policy is important and that's where the Welsh Government must take responsibility. We've got to ensure that respect, tolerance and kindness are defining characteristics of our schools, our communities and Welsh culture as a whole. We've got to tackle bullying online or in person. It has such an impact on a child's life, as well as into adulthood, and we must break the cycle and make sure that we can create those opportunities for young people. And I must say, I'm glad you mentioned online bullying, because that is such a destructive force now, it leaves people very vulnerable, with no safe or personal places to go, and social media can be very damaging when it's abused, but it can be so important, as you say, in informing and educating people. We are recognising the critical importance of keeping safe online, but teaching people the skills they need to live both safely and successfully in the twenty-first century. I think this is where we have to recognise the important role of the third sector, recognising that those community and grass-roots organisations need our support. We've committed to working with the third sector to allow the sector to flourish. So much of the kindness is seen through volunteering, through caring - an activity undertaken not for personal gain. I think statistics show that about one in six people are caring for someone else, not just their own immediate family members. It's an expression of citizenship, an essential component of our democracy. But also, volunteering can help tackle the sense of isolation that people can feel, acting as a social building block when a group comes together for a common cause. And, of course, we are developing a strategy to tackle the experience of loneliness and isolation. I think it is important, therefore, that we look at those ways in which we can support the community, the grass roots and the third sector in this way. As I said, I'm very pleased you raised the work of the Carnegie Trust, and Darren Millar as well today. I liked his point, 'Shall we learn how to disagree well?' That, of course, is a real challenge, because we want lively, robust debate, but we also need to have respect and tolerance. I'm particularly interested in the Carnegie Trust's findings in Wales, and I'd like to meet them now, as Minister, particularly looking at their report on kindness in public policy, because that's where I can see that there's some evidence of where we need to address these issues. But finally, creating creating kinder communities across Wales is something where upholding the well-being of future generations Act, as you've said, Jack, is absolutely critical. We've got that Act with the seven well-being goals, and Jack has always recognised that, and indeed, it's now being recognised, not just mentioned - I think it has probably been mentioned several times this afternoon in debates. But organisations are taking on board, again, the seven well-being goals and the five ways of working and it's actually driving a new way of working in Wales. All politicians have a responsibility to line up to the values and principles that Jack Sargeant has raised today and on many occasions. But I think, finally, I'd say that Jack's challenge is what he said to the powerful in our society. We have a responsibility, all of us, to speak up. Some of us have the power. We all have powers in our own ways, but those who have responsibility, as leaders, have got to take that power forward. So, let's take this debate, again, as another example of how Jack has enabled us to look at new ways of working and ways that we believe in, and I really do thank him for this timely and interesting debate, and I hope we can take these ideas away and put them into practice.
Welsh: Felly, mae Llywodraeth Cymru yn gweithio i adeiladu pontydd a hyrwyddo dealltwriaeth, cynyddu amrywiaeth mewn bywyd cyhoeddus, mynd i'r afael â throseddau casineb, ymddygiad eithafol a brawychu, cefnogi dioddefwyr trais a chamdriniaeth, diogelu hawliau dynol, a chefnogi'r bobl fwyaf ddiamddiffyn yn ein cymunedau, fel ffoaduriaid a cheiswyr lloches. Cenedl noddfa yw'r hyn rydym am fod, ac mae'r croeso hwnnw'n rhan o'r agenda garedigrwydd. Gwn fod ysbryd croesawgar y Cymry'n fyw ac yn iach yn ein cymunedau ledled Cymru, ac adlewyrchwyd hynny yn adroddiad Ymddiriedolaeth Carnegie, ond hoffwn ddweud ychydig mwy o eiriau am hynny hefyd. Mae'n ddefnyddiol iawn eich bod wedi ymgysylltu â hwy, a hoffwn fynd ar drywydd hyn. Ond gwelwn gymaint o weithredoedd caredig tuag at eraill, gan ein cymdogion yn rhedeg o gwmpas pobl mewn angen, dieithriaid yn dangos empathi a charedigrwydd tuag at ei gilydd ac at y rhai o'u hamgylch. Rhaid inni goleddu'r rheini, dysgu o'r enghreifftiau hynny, ac anelu tuag at ymdeimlad newydd o gymuned. Credaf ein bod i gyd yn teimlo hynny yn ein hetholaethau. Credaf fod dod ynghyd wedi'i adlewyrchu dros benwythnos 21-23 Mehefin er cof am Jo Cox AS, a lofruddiwyd mewn gweithred o gasineb, ond ei gwaddol hi yw'r Great Get Together. Gwnaethom ei nodi yma yn y Senedd a ledled Cymru. Credaf fod yn rhaid inni weithio gyda'n gilydd fel Llywodraeth a chyda phartneriaid ar draws pob sector - ac rydych wedi sôn am y trydydd sector, ond y sector cyhoeddus a'r sector preifat hefyd - i annog cydlyniad, a dyna air am gymuned a ninnau'n gweithio gyda'n gilydd i fwrw gwreiddiau, oherwydd mae gennym hanes balch o groesawu cymunedau amrywiol sy'n ymestyn yn ôl dros gannoedd o flynyddoedd, ond mae angen inni ddiogelu'r cryfder hwnnw. Mae ein rhaglen cydlyniant cymunedol yn cael £1.5 miliwn ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf, ac mae hynny wedi cael ei groesawu, ac mae'n cefnogi timau bach ym mhob ardal o Gymru, gan ymgysylltu mwy â chymunedau lleol a gwasanaethau cyhoeddus. Mae'r heddlu'n ymwneud llawer â hyn hefyd, ac yn dymuno bod yn rhan o'r datblygiad mewn ymateb i hynny, yn enwedig pan fydd tensiynau'n codi. Felly, rydym yn dathlu amrywiaeth yng Nghymru yn rheolaidd - Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, Wythnos y Ffoaduriaid, Mis Hanes Pobl Dduon - ac mae'r rheini hefyd yn achlysuron sy'n rhoi cyfleoedd inni werthfawrogi a lledaenu ein hamrywiaeth a chroesawu amrywiaeth. Hoffwn sôn am ddigwyddiad Diwrnod Windrush a ddathlais ym Mhilgwenlli yng Nghasnewydd ddydd Sul diwethaf, sef gweithred o ddathlu a myfyrio yn cynnwys straeon am y trafferthion y mae hynafgwyr Windrush a'u disgynyddion wedi'u profi dros y 70 mlynedd diwethaf yng Nghymru. Wel, nid yw'r straeon hynny wedi cael eu clywed. Rydym wedi cael digwyddiadau Diwrnod Windrush ar draws Cymru gyfan bellach, ac mae hi mor bwysig ein bod yn dysgu gan yr hynafgwyr hynny a'u disgynyddion. Wrth gwrs, rhaid inni sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â throseddau casineb, a dyna lle mae'n rhaid imi ddweud, pan oeddwn yn Weinidog o'r blaen yn cyflwyno ac yn hyrwyddo'r strategaeth troseddau casineb gyntaf yng Nghymru, nid oeddwn yn gallu credu ein bod yn y sefyllfa honno - roedd hyn 10 mlynedd yn ôl - pan oeddem yn dweud bod yn rhaid i ni gael strategaeth troseddau casineb yng Nghymru a bod yn rhaid inni roi arian tuag ati i gael adroddiad cenedlaethol ar droseddau casineb. Rhaid inni gefnogi cymorth i ddioddefwyr - dyna'r ganolfan troseddau casineb - a chodi ymwybyddiaeth o droseddau casineb. Rydym yn rhoi sylw i hyn. Mae wedi dod i'r amlwg. Rydym yn awyddus i fynd i'r afael ag ef ar gynifer o lefelau - yn ein hysgolion, yn ein cymunedau. Ond ni ddylem byth gael ein diffinio yng Nghymru gan y rhai sy'n casáu. Rydym yn unfryd yn ein penderfyniad i hyrwyddo heddwch, ac wrth gwrs dyna neges Jo Cox: gobaith nid casineb. Yn sicr, rhoddais y neges honno ar Ynys y Barri pan gawsom ddigwyddiad gyda thri chôr, gyda'r cyhoedd, wythnos neu ddwy yn ôl. Felly, mae angen inni wneud yn siŵr ein bod yn gweithio ar bob lefel. Rwy'n credu bod polisi cyhoeddus yn bwysig a dyna lle mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru gymryd cyfrifoldeb. Mae'n rhaid i ni sicrhau bod parch, goddefgarwch a charedigrwydd yn nodweddion sy'n diffinio ein hysgolion, ein cymunedau a diwylliant Cymru yn gyffredinol. Mae'n rhaid i ni fynd i'r afael â bwlio ar-lein neu fwlio personol. Mae'n cael cymaint o effaith ar fywyd plentyn, yn ogystal â phan fyddwn yn oedolion, a rhaid inni dorri'r cylch a gwneud yn siŵr y gallwn greu'r cyfleoedd hynny ar gyfer pobl ifanc. Ac mae'n rhaid imi ddweud, rwy'n falch eich bod wedi sôn am fwlio ar-lein, gan fod hwnnw'n rym mor ddinistriol yn awr, mae'n gadael pobl yn agored iawn i niwed, heb unrhyw leoedd diogel neu bersonol i fynd, a gall cyfryngau cymdeithasol fod yn niweidiol iawn pan gaiff ei gam-drin, ond gall fod mor bwysig, fel y dywedwch, i hysbysu ac addysgu pobl. Rydym yn cydnabod pwysigrwydd allweddol cadw'n ddiogel ar-lein, a dysgu'r sgiliau sydd eu hangen ar bobl i fyw'n ddiogel ac yn llwyddiannus yn yr unfed ganrif ar hugain. Credaf mai dyma lle mae'n rhaid inni gydnabod rôl bwysig y trydydd sector, gan gydnabod bod angen ein cefnogaeth ar y sefydliadau cymunedol a llawr gwlad hynny. Rydym wedi ymrwymo i weithio gyda'r trydydd sector i ganiatáu i'r sector ffynnu. Mae cymaint o'r caredigrwydd i'w weld drwy wirfoddoli, drwy ofalu - gweithgaredd a gyflawnir nid er budd personol. Rwy'n meddwl bod ystadegau'n dangos bod tua un o bob chwech o bobl yn gofalu am rywun arall, nid dim ond eu teuluoedd agos eu hunain. Mae'n fynegiant o ddinasyddiaeth, yn elfen hanfodol o'n democratiaeth. Ond hefyd, gall gwirfoddoli helpu i fynd i'r afael â'r ymdeimlad o arwahanrwydd y gall pobl ei deimlo, gan weithredu fel bloc adeiladu cymdeithasol pan fydd grŵp yn dod at ei gilydd dros achos cyffredin. Ac wrth gwrs, rydym yn datblygu strategaeth i fynd i'r afael â'r profiad o unigrwydd ac arwahanrwydd. Credaf ei bod yn bwysig, felly, ein bod yn edrych ar y ffyrdd y gallwn gefnogi'r gymuned, trwch y bobl a'r trydydd sector fel hyn. Fel y dywedais, rwy'n falch iawn eich bod wedi codi gwaith Ymddiriedolaeth Carnegie, a Darren Millar hefyd heddiw. Roeddwn yn hoffi ei bwynt, 'A gawn ni ddysgu sut i anghytuno'n dda?' Mae honno, wrth gwrs, yn her wirioneddol, oherwydd mae arnom eisiau dadl fywiog, rymus, ond mae angen inni hefyd gael parch a goddefgarwch. Mae gennyf ddiddordeb arbennig yng nghanfyddiadau Ymddiriedolaeth Carnegie yng Nghymru, a hoffwn eu cyfarfod yn awr, fel Gweinidog, gan edrych yn benodol ar eu hadroddiad ar garedigrwydd mewn polisi cyhoeddus, oherwydd dyna lle y gallaf weld bod yna dystiolaeth o lle mae angen inni fynd i'r afael â'r materion hyn. Ond yn olaf, mae creu cymunedau caredicach ledled Cymru yn rhywbeth lle mae cynnal Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol, fel y dywedoch chi, Jack, yn gwbl allweddol. Mae gennym y Ddeddf honno gyda'r saith nod llesiant, ac mae Jack bob amser wedi cydnabod hynny, ac yn wir, mae'n cael ei gydnabod yn awr, nid ei grybwyll yn unig - mae wedi cael ei grybwyll sawl gwaith y prynhawn yma yn ôl pob tebyg mewn dadleuon. Ond unwaith eto mae sefydliadau'n derbyn y saith nod llesiant a'r pum ffordd o weithio ac mae'n ysgogi ffordd newydd o weithio yng Nghymru. Mae gan bob gwleidydd gyfrifoldeb i gyd-fynd â'r gwerthoedd a'r egwyddorion y mae Jack Sargeant wedi'u nodi heddiw ac ar sawl achlysur. Ond rwy'n credu, yn olaf, y buaswn i'n dweud mai her Jack yw'r hyn a ddywedodd wrth y pwerus yn ein cymdeithas. Mae gennym gyfrifoldeb i godi llais, bob un ohonom. Mae gan rai ohonom bŵer. Mae gennym i gyd bwerau yn ein ffyrdd ein hunain, ond rhaid i'r rheini sydd â chyfrifoldeb, fel arweinwyr, fwrw ymlaen â'r pŵer hwnnw. Felly, gadewch inni gymryd y ddadl hon, unwaith eto, fel enghraifft arall o'r ffordd y mae Jack wedi ein galluogi i edrych ar ffyrdd newydd o weithio, ffyrdd yr ydym yn credu ynddynt, ac rwy'n diolch yn fawr iawn iddo am y ddadl amserol a diddorol hon, ac rwy'n gobeithio y gallwn ddatblygu'r syniadau hyn a'u rhoi ar waith yn ymarferol.