English: Diolch Llywydd. I would usually like to open a debate like this by setting out why it's timely, but, in many ways, this isn't a timely debate. Improving the M4 has been a matter of debate since before the beginning of devolution. It was first proposed in 1981 by the Welsh Office, yet here we are 27 years later and we are still discussing it. Let me be clear: rejecting the proposed black route on the grounds of cost and the environment was the right decision. To spend the equivalent of 10 per cent of the Welsh Government's annual budget on one stretch of road that would have destroyed the Gwent levels was not an acceptable course of action. What's more, studies have shown that upgrading roads alone simply leads to more cars using these roads. Our Parliament was the first in the world to declare a climate emergency. I'm very proud of that, and this is one of the, yes, difficult, but absolutely necessary steps that had to spring from that declaration. But we knew all this before Welsh Government decided to spend £114 million and five years of effort on the inquiry and project development. That's £114 million more that could have been spent on a deliverable scheme such as the blue route, which Plaid Cymru supported. So, here we are back to square 1. Many of us were surprised that Welsh Government didn't have a plan B ready to go, so we're having to begin from scratch with the establishment of yet another commission to consider which of the alternatives to the black route should be pursued. The problems for Newport will not go away on their own. People living in Newport, one of my members of staff included, are desperate for a solution to congestion and pollution that too often spills onto their streets when accidents at the Brynglas tunnels mean that traffic is redirected. It can't be allowed to just get worse. So, we have called today's debate to outline some alternatives that could be considered to help the people of Newport whose concerns, of course, have to be central in these considerations. But we will also look at alternative means of easing congestion on our roads and upgrading our infrastructure to make us a green, sustainable nation fit for the twenty-first century. After all, we now have £1 billion-worth of borrowing powers at our disposal on top of Welsh Government's capital investment budget. In terms of road improvements, the blue route should certainly be considered alongside other options, including upgrading current roads and intelligent signing that would direct vehicles either onto the new road or the current M4 to keep traffic and trade flowing. What's more, we should consider learning from the Scottish example of paying grants to companies that decide to transport freight via train. Furthermore, Government should look at a programme of freight consolidation, where goods are transferred from smaller vehicles to larger HGVs in order to reduce the amount of vehicles on the road, but this can only be part of the solution. So, in terms of public transport improvements, options should include exploring express coaches to hotspots, improving public transport from areas like Monmouth and Newport to Cardiff to decrease the pressure on the M4, and bringing forward upgrades to the Ebbw Vale line. One train per hour in lots of areas just is not good enough. And Welsh Government could even look at setting local rail fares. Finally, we could consider providing a free bus service on selected routes for a designated period. It took just four months to set up the free weekend travel on all TrawsCymru services, which raised passenger numbers. Free or half-price travel could have that very same effect. Let's be bold here. The people of Newport and all commuters who are sick to the back teeth of sitting in queues on the motorway need and deserve a resolution to the daily problem that they face. We need a twenty-first century solution that combines modern public transport infrastructure with a sea change shift away from car use. I hope that these ideas can form the basis of our discussion today. Plaid Cymru will be discussing them internally - we are already discussing them internally - and intend to publish our detailed recommendations in due course. I look forward to hearing ideas from other Members across the Chamber.
Welsh: Diolch i'r Llywydd. Fel arfer buaswn yn hoffi agor dadl fel hon drwy egluro pam ei bod yn amserol, ond mewn sawl ffordd, nid yw hon yn ddadl amserol. Mae gwella'r M4 wedi bod yn destun dadl ers cyn dechrau datganoli. Fe'i cynigiwyd gyntaf yn 1981 gan y Swyddfa Gymreig, ac eto dyma ni 27 mlynedd yn ddiweddarach ac rydym yn dal i'w drafod. Gadewch imi fod yn glir: gwrthod y llwybr du arfaethedig ar sail cost a'r amgylchedd oedd y penderfyniad cywir. Nid oedd gwario swm sy'n cyfateb i 10 y cant o gyllideb flynyddol Llywodraeth Cymru ar un darn o ffordd a fyddai wedi dinistrio gwastadeddau Gwent yn ffordd dderbyniol o weithredu. Yn fwy na hynny, mae astudiaethau wedi dangos bod uwchraddio ffyrdd ynddo'i hun yn arwain at fwy o geir yn defnyddio'r ffyrdd hyn. Ein Senedd ni oedd y gyntaf yn y byd i ddatgan argyfwng hinsawdd. Rwy'n falch iawn o hynny, ac mae hwn yn un o'r camau, anodd ie, ond hollol angenrheidiol yr oedd yn rhaid iddo ddeillio o'r datganiad hwnnw. Ond roeddem yn gwybod hyn i gyd cyn i Lywodraeth Cymru benderfynu gwario £114 miliwn a threulio pum mlynedd o ymdrech ar yr ymchwiliad a datblygu'r prosiect. Dyna £114 miliwn yn fwy y gellid bod wedi'i wario ar gynllun cyflawnadwy fel y llwybr glas, a gefnogwyd gan Blaid Cymru. Felly, dyma ni'n ôl i'r dechrau. Roedd llawer ohonom yn synnu nad oedd gan Lywodraeth Cymru gynllun B yn barod i fynd, felly rydym yn gorfod dechrau o'r dechrau gyda sefydlu comisiwn arall i ystyried pa rai o'r dewisiadau eraill yn lle'r llwybr du y dylid eu dilyn. Ni fydd y problemau i Gasnewydd yn diflannu ar eu pen eu hunain. Mae'r bobl sy'n byw yng Nghasnewydd, yn cynnwys aelod o fy staff, yn daer am ateb i dagfeydd a llygredd sy'n rhy aml yn gorlifo i'w strydoedd pan fydd damweiniau yn nhwnelau Bryn-glas yn golygu bod traffig yn cael ei ailgyfeirio. Ni allwch adael iddo waethygu. Felly, rydym wedi galw'r ddadl heddiw er mwyn amlinellu dewisiadau eraill y gellid eu hystyried i helpu pobl Casnewydd gan fod yn rhaid i'w pryderon hwy fod yn ganolog yn yr ystyriaethau hyn wrth gwrs. Ond byddwn hefyd yn edrych ar ffyrdd eraill o leddfu tagfeydd ar ein ffyrdd ac uwchraddio ein seilwaith er mwyn ein gwneud yn wlad werdd, gynaliadwy sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain. Wedi'r cyfan, mae gennym werth £1 biliwn o bwerau benthyca ar gael inni bellach yn ogystal â chyllideb buddsoddi cyfalaf Llywodraeth Cymru. O ran gwelliannau i ffyrdd, yn sicr dylid ystyried y llwybr glas ochr yn ochr â dewisiadau eraill, gan gynnwys uwchraddio ffyrdd presennol ac arwyddion electronig a fyddai'n cyfeirio cerbydau naill ai at y ffordd newydd neu'r M4 presennol i gadw traffig a masnach yn llifo. Yn fwy na hynny, dylem ystyried dysgu o esiampl yr Alban o dalu grantiau i gwmnïau sy'n penderfynu cludo nwyddau ar drenau. At hynny, dylai'r Llywodraeth edrych ar raglen o gydgrynhoi nwyddau, lle caiff nwyddau eu trosglwyddo o gerbydau llai i gerbydau nwyddau trwm mwy o faint er mwyn lleihau nifer y cerbydau ar y ffordd, ond rhan o'r ateb yn unig y gall hyn fod. Felly, o ran gwelliannau i drafnidiaeth gyhoeddus, dylai'r opsiynau gynnwys archwilio'r posibilrwydd o ddarparu bysiau cyflym i fannau cyfyng, gwella trafnidiaeth gyhoeddus o ardaloedd fel Trefynwy a Chasnewydd i Gaerdydd er mwyn lleihau'r pwysau ar y M4, a chyflwyno gwelliannau i reilffordd Glynebwy. Mewn llawer o ardaloedd, nid yw un trên yr awr yn ddigon da. A gallai Llywodraeth Cymru hyd yn oed ystyried pennu prisiau tocynnau trên lleol. Yn olaf, gallem ystyried darparu gwasanaeth bws am ddim ar lwybrau dethol am gyfnod penodedig. Dim ond pedwar mis a gymerodd i sefydlu teithiau am ddim ar y penwythnos ar holl wasanaethau TrawsCymru, cam a gynyddodd niferoedd y teithwyr. Gallai teithio am ddim neu am hanner pris gael yr un effaith yn union. Gadewch i ni fod yn fentrus yma. Mae pobl Casnewydd a'r holl gymudwyr sydd wedi cael llond bol ar eistedd mewn ciwiau ar y draffordd angen ateb i'r broblem feunyddiol sy'n eu hwynebu, ac maent yn haeddu hynny. Mae angen ateb ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain sy'n cyfuno seilwaith trafnidiaeth gyhoeddus fodern â newid sylfaenol oddi wrth ddefnyddio ceir. Rwy'n gobeithio y gall y syniadau hyn fod yn sail i'n trafodaeth ni heddiw. Bydd Plaid Cymru yn eu trafod yn fewnol - rydym eisoes yn eu trafod yn fewnol - a bwriadwn gyhoeddi ein hargymhellion manwl maes o law. Edrychaf ymlaen at glywed syniadau gan Aelodau eraill ar draws y Siambr.