English: Thank you, Llywydd, and thank you to Adam Price for his opening remarks in this regard. In our meeting on 10 May, the Culture, Welsh Language and Communications Committee considered the draft official languages scheme, as previously mentioned, and we heard oral evidence from Adam Price, the Assembly Commissioner with responsibility for official languages, and from Assembly officials. However, before scrutinising the draft scheme, the committee agreed that it would be helpful to hold a limited public consultation to seek the views of organisations that may have an interest in this area. We received written responses from the Welsh Language Commissioner, Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, the Law Society of Wales, 'mentrau iaith', and National Assembly for Wales trade unions. After hearing evidence from Adam Price, I wrote to him to summarise the committee's views on the draft scheme. My letter is available on the Plenary agenda as a supporting paper, as is Adam's response. Members were broadly content with the draft scheme, and acknowledged the generally excellent support they received to help them carry out their work in both of the Assembly's official languages. Many of the issues raised in our consultation were addressed during questioning. However, my letter did ask for assurances on a number of points before the Assembly was asked to formally adopt the scheme. These areas included the accessibility of the Assembly's website for visually impaired people, and that the Welsh version of the interface was not intelligible in Welsh, as it was phonetically in English. I am pleased to note that there is work under way to address this issue, although I'd be grateful if Adam Price could confirm that the Assembly website will use the new synthetic voices as soon as possible. We also asked whether the Microsoft Translator software could be used to help develop the language skills of users. Again, I am pleased to note that further training is available if needed. The scheme is somewhat lacking in quantitative targets. Adam Price explained to us that the Assembly Commission is not convinced that quantitative targets are necessarily the best way of becoming a truly bilingual organisation. Adam Price's response set out further information on some of the more qualitative and regular ways in which the success of the scheme will be monitored. Nevertheless, it would be good to see targets for workplace training in the scheme, according to cymdeithas yr iaith. Would the Commission perhaps be willing to reconsider this, and to give us those kinds of targets? I believe that we need to consider further whether qualitative and quantitative targets could be set as an incentive for improvement, so that we as an Assembly can scrutinise what's happening with regard to the languages scheme, and so that the public can also scrutinise what's happening in the languages scheme. The committee also asked for more information about the new approach to recruitment set out in the draft scheme. The committee was broadly in favour of the new fluency framework, which will mean that in future all new staff will need to demonstrate at least basic linguistic courtesy. This is defined as the ability to recognise, pronounce and use familiar phrases and names and to understand basic text, such as simple e-mails. However, there is little information in the draft scheme about how this would work in practice. I note from Adam's response that a working group is to be established to ensure that the proposed system is fit for this purpose. While I don't think it's a reason to reject the scheme today, I must admit that I find it a little odd that the Assembly is being asked to approve a scheme where one of the key innovations proposed may turn out not to be fit for purpose ultimately. Perhaps Adam Price and the Commission may wish to reflect on that. Also, Adam Price, in his evidence, confirmed that the new recruitment approach would only apply voluntarily to existing staff, and being able to speak Welsh would not be a key part of decisions about staff promotion or advancement. However, in his written response to the committee, Adam has said that staff applying for vacant or new posts would need to, and I quote, demonstrate the language skills level associated with that post.' That is, of course, a rather different approach, and I'd be grateful if Adam could clarify the reason for the difference between the approach outlined in his oral evidence and that in the written response. The committee also expressed concerns that the requirement for all new staff to demonstrate basic linguistic courtesy may have an impact on the recruitment of staff from under-represented groups, particularly BME staff. Adam Price provided the committee with an equality impact assessment that had been prepared to help mitigate some of those concerns.
Welsh: Diolch, Llywydd, a diolch i Adam Price am ei araith yn hynny o beth. Yn ein cyfarfod ar 10 Mai, trafododd y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu y cynllun ieithoedd swyddogol drafft, fel yr amlinellwyd yn flaenorol, a chawsom dystiolaeth lafar gan Adam Price, Comisiynydd y Cynulliad ar yr iaith Gymraeg, a chan swyddogion y Cynulliad hefyd. Fodd bynnag, cyn craffu ar y cynllun drafft, cytunodd y pwyllgor y byddai'n ddefnyddiol cynnal ymgynghoriad cyhoeddus cyfyngedig i geisio barn sefydliadau a allai fod o ddiddordeb yn y maes hwn. A chawsom ni ymatebion gan Gomisiynydd y Gymraeg, Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, Cymdeithas Cyfreithwyr Cymru, y mentrau iaith, ac undebau llafur Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Ar ôl cael tystiolaeth gan Adam, ysgrifennais ato i grynhoi barn y pwyllgor am y cynllun drafft. Mae fy llythyr i'w gael ar agenda'r Cyfarfod Llawn fel papur ategol, yn ogystal â'r ymateb a gefais gan Adam. Roedd Aelodau yn fodlon, ar y cyfan, â'r cynllun drafft, ac yn cydnabod y gefnogaeth gyffredinol ardderchog a oedd ar gael iddynt, i'w helpu i wneud eu gwaith yn nwy iaith swyddogol y Cynulliad. Yn ystod y cyfarfod, trafodwyd nifer o'r materion a godwyd yn yr ymgynghoriad. Fodd bynnag, yn fy llythyr, gofynnais am sicrwydd ynghylch nifer o bwyntiau cyn gofyn i'r Cynulliad fabwysiadu'r cynllun yn ffurfiol. Roedd y materion hyn yn cynnwys hygyrchedd gwefan y Cynulliad ar gyfer pobl â nam ar eu golwg, a'r ffaith nad oedd y fersiwn Gymraeg o'r rhyngrwyd yn ddealladwy, gan ei bod yn defnyddio ffoneteg y Saesneg. Ond rwyf yn falch o nodi bod gwaith ar y gweill i fynd i'r afael â'r mater hwn, er y byddwn yn ddiolchgar pe gallai Adam Price gadarnhau y bydd gwefan y Cynulliad yn defnyddio'r lleisiau synthetig newydd cyn gynted ag y bo modd. Holwyd hefyd a allai meddalwedd Microsoft Translator helpu i ddatblygu sgiliau iaith defnyddwyr. Unwaith eto, rwyf yn falch o nodi bod hyfforddiant ychwanegol ar gael os oes angen. Mae'r cynllun braidd yn brin o dargedau meintiol. Esboniodd Adam Price nad oedd Comisiwn y Cynulliad yn argyhoeddedig mai targedau meintiol yw'r ffordd orau o reidrwydd o greu sefydliad gwirioneddol ddwyieithog. Roedd ymateb Adam Price yn cynnwys rhagor o wybodaeth am rai o'r ffyrdd mwyaf ansoddol a rheolaidd a gaiff eu defnyddio o fonitro llwyddiant y cynllun. Ond byddai'n dda gweld targedau o ran hyfforddiant i'r gweithle yn y cynllun, yn ôl cymdeithas yr iaith. A fyddai'r Comisiwn efallai yn fodlon ailystyried hwn, a rhoi'r fath dargedau yn eu lle? Credaf fod angen ystyried ymhellach a ellid pennu targedau mesuradwy, a allai fod yn gymhelliant i wella, er mwyn i ni fel Cynulliad sgrwtineiddio'r hyn sydd yn digwydd o ran y cynllun iaith, ac er mwyn i'r cyhoedd sgrwtineiddio'r hyn sydd yn digwydd yn y cynllun iaith. Gofynnodd y pwyllgor hefyd am ragor o wybodaeth am y dull newydd o recriwtio a amlinellir yn y cynllun drafft. Roedd y pwyllgor yn gyffredinol o blaid y fframwaith rhuglder newydd, a fydd yn golygu y bydd angen i bob aelod newydd o staff yn y dyfodol ddangos cwrteisi ieithyddol sylfaenol o leiaf. Caiff hyn ei ddiffinio fel y gallu i adnabod, ynganu a defnyddio ymadroddion ac enwau cyfarwydd, ac i ddeall testunau sylfaenol, fel negeseuon e-bost syml. Fodd bynnag, nid oes llawer o wybodaeth yn y cynllun drafft ynghylch sut y byddai hyn yn gweithio yn ymarferol. Sylwais fod Adam yn ei ymateb yn dweud y caiff gweithgor ei sefydlu i sicrhau y bydd y system arfaethedig yn addas i'r diben hwn. Er nad wyf yn credu ei fod yn rheswm i wrthod y cynllun yma heddiw, rhaid i mi ddweud fy mod yn ei chael hi braidd yn od fod cynnig gerbron y Cynulliad i gymeradwyo cynllun sy'n cynnwys un elfen allweddol na fydd efallai yn addas i'r diben yn y pen draw. Efallai yr hoffai Adam Price a'r Comisiwn gnoi cil ar hynny. Hefyd, yn ei dystiolaeth lafar, cadarnhaodd Adam Price y byddai'r dull newydd o recriwtio yn cael ei gymhwyso'n wirfoddol i staff presennol, ac na fyddai'r gallu i siarad Cymraeg yn rhan allweddol o benderfyniadau'n ymwneud â dyrchafu neu hyrwyddo staff. Fodd bynnag, yn ei ymateb a ysgrifennodd i'r pwyllgor, mae Adam yn dweud y byddai angen i staff sy'n gwneud cais am swyddi gwag neu swyddi newydd, ac rwy'n dyfynnu, ddangos lefel sgiliau iaith sy'n gysylltiedig â'r swydd honno.' Mae hynny, wrth gwrs, ychydig yn wahanol, a byddwn yn ddiolchgar pe gallai Adam egluro'r rheswm dros y gwahaniaeth rhwng yr hyn a ddywedodd yn ei dystiolaeth lafar â'r hyn a ddywedodd yn ei ymateb ysgrifenedig. Roedd y pwyllgor hefyd yn pryderu am y gofyniad i unrhyw staff newydd ddangos cwrteisi ieithyddol sylfaenol, gan y gallai hynny effeithio ar y gallu i recriwtio staff o grwpiau heb gynrychiolaeth ddigonol, yn enwedig staff BME. Roedd Adam Price wedi paratoi asesiad o'r effaith ar gydraddoldeb i liniaru rhai o'r pryderon hynny.