English: The great fault-line in Welsh politics today is between those who see Cardiff as our pre-eminent capital city and those who see London as that. I know where I stand. Wales has a great history. We were one of the first countries in Europe to have a civil law system under Hywel Dda as far back as the tenth century. Owain Glyndŵr, the great visionary of the fourteenth and fifteenth century, saw Wales as a country with its place in the world, with a Parliament that he set up well before Parliaments were the norm. During the American revolution, there were more signatories to the declaration of independence from Wales than from any other country. The Rebecca riots down west: on this very day in 1839, the tollgate was destroyed at Efailwen. We had the Merthyr rising and the Chartists in Newport - all Welsh people thirsting for sovereignty. I'm a sovereignist and I want to live in a sovereign Wales, where we are sovereign as individuals, as communities and as a nation. Sovereignty means bringing governance closer to the people, making Government an engine for the desires and aspirations of the people. Good Government, a good democracy, is a way to channel the ideas and energy of us all. It's not some aloof body that merely dictates to people. Everyone here owns a house, but does anyone here let their next door neighbour manage their budget, keep their salaries, put the money in a bank account that you can't access, not allow you to speak to your neighbours, and to speak to your neighbours on your behalf? Of course this doesn't happen on an individual level, so why do we allow it to happen on a national level? Wales can stand on its own two feet, but, more than that, we have a duty and responsibility to govern our own country. There are 100 sovereign nations in the world smaller than Wales. Five out of 10 of the wealthiest per capita countries in the world have a population less than Wales. All of the wealthiest per capita countries in the world top 10 have populations under 6 million, and seven countries in the European Union have a smaller population than us in Wales. In Wales, because our economy is bad, our young, talented and economically active people have to leave. They are replaced by older, economically inactive people because Wales is a cheaper, more beautiful place to retire. The best thing that we can do about this is to become wealthy. A sovereign Welsh Parliament here in Cardiff will enable Wales to become wealthy. Sovereignty is a process that has already begun. We must push on and assume more powers, challenging Westminster. A sovereign Wales could have fair taxation, with a land value tax. We could legislate on radical, fair distribution of land. We could generate income on people coming into Wales with a tourist tax. A truly sovereign Parliament could empower people to create businesses and make sure that business is easy and quick to do in Wales. A minimum income could be seriously considered. We could take care of need and not punish people for being poor. We are such an entrepreneurial people. The first £1 million deal on the planet was done in Cardiff, just a stone's throw from this Assembly, in the old Coal Exchange. In the past, when our children needed education, we were the first to set up schools - Griffith Jones and his famous circulating schools, which by 1761 had made Wales the most literate country in the world. Workers also established institutes across our nation, with theatres and libraries, and ways of helping each other. And who can forget the success in modern times of Tower colliery - people coming together, working together, taking a chance, and being successful. Tower colliery was doomed to closure until workers took it over as a co-operative, and it made profit for years. No-one is going to change Wales for us; we have to get together and do it ourselves.
Welsh: Mae ymraniad mawr yng ngwleidyddiaeth Cymru heddiw rhwng y rhai sy'n gweld Caerdydd fel ein prifddinas ddihafal a'r rhai sy'n gweld Llundain felly. Gwn lle rwy'n sefyll. Mae gan Gymru hanes gwych. Ni oedd un o'r gwledydd cyntaf yn Ewrop i gael system cyfraith sifil o dan Hywel Dda mor bell yn ôl â'r ddegfed ganrif. Roedd Owain Glyndŵr, y gweledydd mawr yn y bedwaredd ganrif ar ddeg a'r bymthegfed ganrif, yn gweld Cymru fel gwlad â lle iddi yn y byd, gyda Senedd a sefydlodd ymhell cyn i Seneddau ddod yn norm. Yn ystod y chwyldro Americanaidd, roedd mwy o lofnodwyr y datganiad annibyniaeth yn hanu o Gymru nag o unrhyw wlad arall. Terfysgoedd Beca yn y gorllewin: ar y diwrnod hwn yn 1839, dinistriwyd y tollborth yn Efailwen. Cawsom wrthryfel Merthyr a'r Siartwyr yng Nghasnewydd - Cymry bob un yn awchu am sofraniaeth. Rwy'n credu mewn sofraniaeth, ac rwyf am fyw mewn Cymru sofran, lle rydym yn sofran fel unigolion, fel cymunedau ac fel cenedl. Mae sofraniaeth yn golygu dod â llywodraethu yn agosach at y bobl, gwneud Llywodraeth yn beiriant ar gyfer dymuniadau a dyheadau pobl. Mae Llywodraeth dda, democratiaeth dda, yn ffordd o sianelu syniadau ac egni pob un ohonom. Nid corff oeraidd sydd ond yn dweud wrth bobl beth i'w wneud ydyw. Mae pawb yma yn berchen ar dŷ, ond a oes unrhyw un yma yn gadael i'w cymydog drws nesaf reoli eu cyllideb, cadw eu cyflogau, rhoi'r arian mewn cyfrif banc na allwch gael mynediad ato, gwrthod gadael i chi siarad â'ch cymdogion, a siarad â'ch cymdogion ar eich rhan? Wrth gwrs nid yw hyn yn digwydd ar lefel unigol, felly pam rydym yn caniatáu iddo ddigwydd ar lefel genedlaethol? Gall Cymru sefyll ar ei thraed ei hun, ond yn fwy na hynny, mae gennym ddyletswydd a chyfrifoldeb i lywodraethu ein gwlad ein hunain. Ceir 100 o genhedloedd sofran yn y byd sy'n llai na Chymru. Mae gan bump allan o 10 o'r gwledydd cyfoethocaf y pen yn y byd boblogaeth lai na Chymru. Mae gan bob un o'r gwledydd cyfoethocaf y pen yn 10 uchaf y byd boblogaeth o dan 6 miliwn, ac mae gan saith gwlad yn yr Undeb Ewropeaidd boblogaeth lai na ni yng Nghymru. Yng Nghymru, oherwydd bod ein heconomi'n wael, rhaid i'n pobl ifanc dalentog ac economaidd weithgar adael. Yn eu lle daw pobl hŷn, economaidd anweithgar oherwydd bod Cymru'n lle rhatach a harddach ar gyfer ymddeol. Y peth gorau y gallwn ei wneud ynglŷn â hyn yw dod yn gyfoethog. Bydd Senedd Cymru sofran yma yng Nghaerdydd yn galluogi Cymru i ddod yn gyfoethog. Mae sofraniaeth yn broses sydd eisoes wedi dechrau. Rhaid inni ddal ati ac ysgwyddo rhagor o bwerau, a herio San Steffan. Gallai Cymru sofran gael trethi teg, gyda threth gwerth tir. Gallem ddeddfu ar ddosbarthiad tir radical a theg. Gallem gynhyrchu incwm ar bobl sy'n dod i mewn i Gymru gyda threth dwristiaeth. Gallai Senedd wirioneddol sofran rymuso pobl i greu busnesau a gwneud yn siŵr fod modd gwneud busnes yn hawdd a chyflym yng Nghymru. Gellid ystyried isafswm incwm o ddifrif. Gallem ofalu am angen a pheidio â chosbi pobl am fod yn dlawd. Rydym yn bobl mor entrepreneuraidd. Cafwyd y cytundeb £1 miliwn cyntaf ar y blaned yng Nghaerdydd, dafliad carreg o'r Cynulliad hwn, yn yr hen Gyfnewidfa Lo. Yn y gorffennol, pan oedd ein plant angen addysg, ni oedd y cyntaf i sefydlu ysgolion - Griffith Jones a'i ysgolion cylchynol enwog, a sicrhaodd mai Cymru oedd y wlad fwyaf llythrennog yn y byd erbyn 1761. Hefyd, sefydlodd gweithwyr sefydliadau ledled ein cenedl, gyda theatrau a llyfrgelloedd, a ffyrdd o helpu ei gilydd. A phwy all anghofio llwyddiant glofa'r Tŵr yn y cyfnod modern - pobl yn dod at ei gilydd, yn gweithio gyda'i gilydd, yn bachu ar eu cyfle ac yn llwyddo. Roedd glofa'r Tŵr wedi'i dynghedu i gau hyd nes i'r gweithwyr gymryd meddiant arno fel cwmni cydweithredol, a gwnaeth elw am flynyddoedd. Nid oes unrhyw un yn mynd i newid Cymru ar ein rhan; rhaid inni ddod at ei gilydd a'i wneud ein hunain.