English: Obviously, as Rhianon has outlined, we have a report being announced soon on music in education, so I would want to keep my powder dry on that, but I do know that it has been a productive piece of work and something that the public have been entirely engaged in because this is a really important topic. I don't need to tell AMs here my passion for this, being a viola player myself, my brother a cellist and my sister Niamh currently in the education system playing the cello in the Glamorgan valleys orchestra. I recognise as well what the Cabinet Secretary has done in relation to her role and her interventions, and I think that, while this has been a long time coming, we should give praise where it's due, and I hope that this is something that will emanate in future decisions from the Welsh Government. I will say something negative now, though I don't want to. I've had communication from those in the music service over the last few days telling me that they're despairing of the situation across Wales. In fact, one of the messages I received was that he was fearful that this was a race to the bottom in relation to music services here in Wales. In Wrexham, for example, cuts are taking place as we speak, and they tell me that they're being forced into different models of delivery because of the fact that they are losing their jobs as we are having this debate here today. I'm also being told that some of the national ensembles are not actually taking place this year due to the lack of people auditioning. I really don't want to be negative because, as Rhianon said, we care passionately about the retention of music services, but if we don't support what is there now then we may not have them for the future. So, I think we need to be putting our heads together now and supporting this industry. I would like to see more investment again, and I would like to see a strategy that would ensure that it's at the core of what we do across Wales. I think that, in some areas, we have seen some local authorities doing amazing work, but others see it as an add-on and something that is not necessary for them to promote. For me, I don't think I would be in politics if it wasn't for music teaching me life skills, getting involved in discipline, being able to work as a team, and I hope that that would reflect for younger people in Wales who now want to take up music and that it won't be for just the privileged or for those who can afford it but for everybody here in Wales, so that we can remain a nation of song and a country that can promote ourselves on an international footing, as a country of song and a country of culture.
Welsh: Yn amlwg, fel yr amlinellodd Rhianon, mae gennym adroddiad yn cael ei gyhoeddi cyn bo hir ar gerddoriaeth mewn addysg, felly nid wyf am ddatgelu gormod am hynny, ond gwn ei fod yn ddarn cynhyrchiol o waith ac yn rhywbeth y mae'r cyhoedd wedi cymryd rhan lawn ynddo am fod hwn yn bwnc hynod bwysig. Nid oes angen imi ddweud wrth yr ACau yma ynglŷn â fy angerdd ynglŷn â hyn, gan fy mod yn chwaraewr fiola fy hun, ac mae gennyf frawd yn chwarae'r soddgrwth ac mae fy chwaer, Niamh, ar hyn o bryd yn y system addysg yn chwarae'r soddgrwth yng ngherddorfa cymoedd Morgannwg. Rwy'n cydnabod hefyd yr hyn a wnaeth Ysgrifennydd y Cabinet o ran ei rôl a'i hymyriadau, a chredaf, er bod hyn wedi bod yn hir yn dod, y dylem roi clod lle mae'n ddyledus, a gobeithiaf fod hyn yn rhywbeth a fydd yn deillio o benderfyniadau yn y dyfodol gan Lywodraeth Cymru. Rwy'n mynd i ddweud rhywbeth negyddol yn awr, er nad wyf fi eisiau. Cefais ohebiaeth gan y rheini yn y gwasanaeth cerddoriaeth dros y dyddiau diwethaf yn dweud wrthyf eu bod yn anobeithio ynglŷn â'r sefyllfa ledled Cymru. Yn wir, un o'r negeseuon a gefais oedd ei fod yn ofni mai ras i'r gwaelod yw hyn mewn perthynas â gwasanaethau cerddoriaeth yng Nghymru. Yn Wrecsam, er enghraifft, mae toriadau'n digwydd wrth inni siarad, ac maent yn dweud wrthyf eu bod yn cael eu gorfodi i ddilyn modelau cyflenwi gwahanol oherwydd eu bod yn colli eu swyddi wrth inni gael y ddadl hon yma heddiw. Dywedir wrthyf hefyd nad yw rhai o'r ensembles cenedlaethol yn digwydd eleni oherwydd prinder pobl yn dod i glyweliadau. Nid wyf eisiau bod yn negyddol, oherwydd, fel y dywedodd Rhianon, rydym yn teimlo'n angerddol ynglŷn â chadw'r gwasanaethau cerddoriaeth hyn, ond os nad ydym yn cefnogi'r hyn sydd yno yn awr, efallai na fyddant gennym ar gyfer y dyfodol. Felly, credaf fod angen inni roi ein pennau at ei gilydd yn awr a chefnogi'r diwydiant hwn. Hoffwn weld mwy o fuddsoddi eto, a hoffwn weld strategaeth a fyddai'n sicrhau ei fod yn rhan greiddiol o'r hyn a wnawn ar draws Cymru. Mewn rhai ardaloedd, rwy'n credu ein bod wedi gweld rhai awdurdodau lleol yn gwneud gwaith gwych, ond mae eraill yn ei weld fel rhywbeth atodol a rhywbeth nad oes angen iddynt ei hyrwyddo. I mi, nid wyf yn meddwl y buaswn yn y byd gwleidyddol oni bai bod cerddoriaeth wedi dysgu sgiliau bywyd i mi, cymryd rhan mewn trefn ddisgybledig, gallu gweithio mewn tîm, a gobeithio y byddai hynny'n wir ar gyfer pobl iau yng Nghymru sydd eisiau dilyn llwybrau cerddorol yn awr ac na fydd yn rhywbeth ar gyfer y breintiedig yn unig neu'r rhai sy'n gallu ei fforddio, ond ar gyfer pawb yma yng Nghymru, fel y gallwn ddal i fod yn wlad y gân ac yn wlad sy'n gallu hyrwyddo ein hunain ar sail ryngwladol, fel gwlad y gân a gwlad diwylliant.