English: Thank you very much, and thank you for the opportunity to discuss this important issue. The fact that the petition has attracted so much support does demonstrate that there are very strong feelings about this issue. And I have to admit that this is an issue that I am concerned about, but there are practical problems that we need to look at. The fact is that people have a right to name their homes, for better or for worse. Anyone can put a plaque on their home without informing the local authority, if that home has a street number. But I do think that naming a house against the will of the local populace can feel like actually cutting that tie between ourselves and our community. I did respond to this petition through this committee, which highlighted the fact that we had already taken action in terms of cities, towns and villages, that we'd asked the Welsh Language Commissioner to provide advice to individuals and organisations on the standardised forms of place names in Wales. And I think that those standards have done a good job. The fact that we are seeing these names now does mean that we have seen a shift in this area. I do feel that our statutory guidance does require particular public authorities to consider a list of historic place names in their naming functions. That is a statutory issue and that is already in place, and a local authority has to recognise the importance of historical place names in naming streets and house numbers. And if a local authority has an application for a historical place name to be changed, then that council should encourage the applicant to reconsider. And that's where I see Dai's point: can we go further? Can we say that - rather than asking nicely that individuals change their minds, can we go further and can we legislate and tighten the guidance that is in place? So, I must admit to having a great deal of sympathy with that view, and I would be more than happy to speak to committee members and Dai, to see exactly what we can do to tighten things up, so that we don't see more of this happening. One example that we've seen cited - . I think it's worth saying that there's nothing preventing the owner of a property with a historical name giving an additional name to that property - a business name, for example. So, there's one example that's angered a lot of people: Happy Donkey Hill. That's the new name, but the farm is still called Faerdre Fach, and the name hasn't officially changed, but there is a new plaque on the wall for the business. So, we do just have to be aware that there are practical problems in this area, but I'm quite happy to work to see if it's possible for us to tighten up in this area. But I think it's worth saying that the evidence we've seen shows that, in some counties, they're receiving more applications to put Welsh names on houses than vice versa. For example, in Ceredigion, where, fair play, they really have made an effort in this area, they've received only one application to change the name of a house from Welsh to English, although they have had 10 requests to change from English to Welsh. Therefore, something is working in Ceredigion, and perhaps it's worth us looking to see whether there are things that other people could learn from there. But I also think that local action - community pressure - can help us in this area. If you look at what happened, for example, at Plas Glynllifon: they tried to change the name there to Wynnborn Mansion, but the community rose up and stopped that from happening. Therefore, it is possible for the community to stop these things from happening. However, thank you very much to Janet. I don't think that this is just something to do with houses. I want to see where we can go further, for example, lakes - that is something that we have to look at next. And also, we have helped, for example, by providing funding to develop an app that shows the names of mountains in north-east Wales. So, there are things we can do, but I'm happy to see whether it's possible for us to do something on a statutory basis as well. But, I have to say, I'm not sure if it's possible, but I'm more than happy to see if we can move further in this area.
Welsh: Diolch yn fawr, a diolch am y cyfle i drafod y pwnc pwysig yma. Mae'r ffaith bod y ddeiseb wedi denu cymaint o lofnodion yn dangos bod yna deimladau cryf iawn ynglŷn â hyn. Ac mae'n rhaid imi gyfaddef bod hwn yn fater dwi yn poeni amdano, ond mae yna broblemau ymarferol mae'n rhaid inni edrych arnyn nhw. Y ffaith yw bod hawl gan bobl i enwi eu tai, er da neu ddrwg. Gall unrhyw un jest rhoi plac ar flaen eu cartref heb hysbysu'r awdurdod lleol, os yw'r cartref hwnnw yn cael ei adnabod wrth enw stryd. Ond dwi yn meddwl bod rhoi enw ar dŷ yn erbyn ewyllys pobl leol yn gallu teimlo fel torri llinyn rhyngom ni a'n cymuned ni. Fe wnes i roi ymateb i'r ddeiseb yma i'r pwyllgor. Roedd hwnna yn tanlinellu'r ffaith ein bod ni eisoes wedi gweithredu o ran dinasoedd, trefi a phentrefi, ein bod ni wedi gofyn i Gomisiynydd y Gymraeg i roi cyngor i unigolion a sefydliadau am ffurfiau safonol enwau lleoedd yng Nghymru. A dwi'n meddwl bod y safonau Cymraeg yna wedi gwneud jobyn eithaf da. Mae'r ffaith ein bod ni'n gweld yr enwau yma yn golygu ein bod ni wedi gweld newid yma. Dwi'n meddwl bod ein canllawiau statudol ni yn gofyn i awdurdodau cyhoeddus penodol i ystyried rhestr o enwau lleol hanesyddol yn eu swyddogaethau enwi. Felly, mae hwnna yn bwynt sydd yn statudol ar hyn o bryd, ac mae'n rhaid i awdurdod lleol gydnabod pwysigrwydd enwau hanesyddol yn eu polisïau ar gyfer enwau strydoedd a rhifo tai. Ac os yw'r awdurdod lleol yn cael cais newydd i newid enw hanesyddol, dylai'r cyngor yna annog yr ymgeisydd i ailystyried a chadw'r enw hanesyddol. A dyma ble dwi'n gweld pwynt Dai: ydyn ni'n gallu mynd ymhellach? Ydyn ni'n gallu dweud - yn lle ein bod chi'n gofyn yn neis, ydy e'n bosibl inni fynd ymhellach a deddfu a thynhau y canllawiau statudol yna? Felly, mae'n rhaid imi gyfaddef bod gen i lot o gydymdeimlad yn hyn o beth, a byddwn i'n eithaf hapus i siarad gydag, efallai, aelodau'r pwyllgor a Dai, i weld beth yn union y gallwn ni ei wneud i dynhau pethau fel ein bod ni ddim yn gweld mwy o hyn yn digwydd. Un enghraifft rŷn ni wedi ei gweld - . Dwi'n meddwl ei bod hi'n werth dweud, does dim byd yn atal perchennog eiddo ag enw hanesyddol rhag rhoi enw ychwanegol iddo - enw busnes, er enghraifft. So, un enghraifft sy'n gwylltio lot o bobl yw Happy Donkey Hill. Hwnna yw'r enw newydd arno, ond Faerdre Fach yw enw'r fferm o hyd, a dyw'r enw ddim wedi newid yn swyddogol, ond mae yna blac newydd ar y wal ar gyfer y busnes. Felly, mae'n rhaid i ni jest fod yn ymwybodol bod yna broblemau yn y fan hyn, ond dwi yn ddigon bodlon i weithio i weld a yw hi'n bosibl i ni dynhau yn y maes yma. Ond dwi yn meddwl ei bod hi'n werth dweud bod y dystiolaeth rŷn ni wedi ei gweld yn dangos, mewn rhai siroedd, fod mwy o geisiadau yn eu cyrraedd nhw i roi enwau Cymraeg ar dai na'r gwrthwyneb. Er enghraifft, yng Ngheredigion, lle, chwarae teg, maen nhw rili wedi gwneud ymdrech yn y maes yma, dim ond un cais roedden nhw wedi ei gael i newid enw tŷ o'r Gymraeg i'r Saesneg, er eu bod nhw wedi cael 10 cais i newid o'r Saesneg i Gymraeg. Felly, mae rhywbeth yn gweithio yng Ngheredigion, ac efallai ei bod hi'n werth i ni edrych a oes yna bethau y mae pobl eraill yn gallu eu dysgu yn fanna. Ond dwi hefyd yn meddwl bod gweithredu lleol - pwysau cymuned - yn gallu'n helpu ni yn y maes yma. Os ŷch chi'n edrych ar beth sydd wedi digwydd, er enghraifft, ym Mhlas Glynllifon: roedden nhw wedi trio newid yr enw yn fanna i Wynnborn Mansion, ond fe wnaeth y gymuned godi a stopio hynny rhag digwydd. Felly, mae hi'n bosibl i'r gymuned stopio'r pethau yma rhag digwydd. Ond, diolch yn fawr i Janet. Dwi ddim yn meddwl bod hwn jest yn rhywbeth sydd yn ymwneud â thai. Dwi'n awyddus i weld ble rŷn ni'n gallu mynd ymhellach, er enghraifft, llynnoedd - mae hwnna'n rhywbeth y mae'n rhaid i ni edrych arno nesaf. A hefyd, rŷn ni wedi helpu, er enghraifft, i roi arian i ddatblygu ap sydd yn dangos enwau mynyddoedd yn y gogledd-ddwyrain yng Nghymru. Felly, mae yna bethau rŷn ni'n gallu eu gwneud, ond dwi yn hapus i weld a yw hi'n bosibl i ni wneud rhywbeth yn statudol hefyd. Ond, mae'n rhaid i fi ddweud, dwi ddim yn siŵr a yw hi'n bosibl, ond dwi'n fwy na hapus i weld a allwn ni symud ymhellach yn y maes yma.