English: Diolch, Llywydd. I'm grateful for the opportunity to provide an update on the flooding experienced across Wales over the past weekend as a result of storm Callum. I would like to start by sending my sympathies to all those who have been flooded over this weekend and in particular to the family of Corey Sharpling, who lost his life as a result of a landslide. I'd like to place on record this Government's gratitude to the emergency services, local authorities, Natural Resources Wales and Dŵr Cymru Welsh Water, who worked tirelessly around the clock this weekend to support those who have been flooded, close roads and evacuate properties, and who are now working with communities to support their recovery. I recognise how devastating and distressing flooding can be to those communities affected. This morning, I saw at first hand some of the impacts when I visited Llandysul, where I met with residents and the teams who responded over the weekend and who continue to work on the recovery. Storm Callum brought large amounts of rainfall in Wales, with up to 160mm being recorded in a 24-hour period - more than the monthly average for this time of the year. During the peak period of this event, NRW had issued 40 flood warnings. This had a massive impact on our rivers, with some recording their highest levels on record, and, in many places, drainage systems were overwhelmed. Unfortunately, this has led to flooding of properties, roads, railways and agricultural land around the country. Local authorities and NRW are continuing to work to assess the full extent of the damage and impacts. However, we are aware of flooding to properties in the local authorities of Carmarthenshire, Ceredigion, Neath Port Talbot, Powys, Bridgend, Caerphilly, Rhondda Cynon Taf, Swansea and the Isle of Anglesey. Our current estimates are that 218 properties across Wales suffered internal flooding, of which 195 were homes, the majority of these being across the southern half of the country. Local authorities and NRW are continuing to pull together information about flooded properties and, over the coming few days, this figure is likely to change. In addition, Dŵr Cymru have also reported at least 29 properties flooded internally. Storm Callum had a significant impact on the rail services across the entire Wales and borders network, with flooding and high winds resulting in the cancellation of a number of services, as well as impacting on general performance. Flood damage was particularly severe on the Heart of Wales line, where the wash-out of a significant section of track near Llandeilo means that the line will remain partially closed for a number of days yet. In addition to the impact on rail infrastructure, a significant number of trains were also damaged during storm Callum through hitting trees and branches, as well as having to run through flood waters. A number of roads and bridges around the country were impacted over the weekend, with some remaining closed. The road closures as a result of flooding were not due to failing infrastructure, but the sheer volume of run-off onto the network or from rivers breaking out of their banks. Most trunk roads reopened on Sunday and all are now fully open. Power utilities reported that over 38,000 customers were affected by the severe weather. However, all customers were restored within 24 hours. There were a number of reported cases of animals being caught up in the flash floods over the weekend. Various agencies in Wales, including emergency, third sector and enforcement, responded to reports of animals in danger. Whilst they were able to help in many cases, unfortunately the conditions and risk to human life meant it was not always possible to intervene. Whilst we have seen flooding to many areas across the country, we have also received reports of assets working effectively to reduce the risk in many places. Two examples are reports from Ystradgynlais and Usk, where defences did their job and prevented flooding to the towns. This helps to show how our sustained investment in flood risk management, awareness raising and warning systems has had a positive impact. We now need to understand the full extent of impacts associated with storm Callum to inform discussions with local authorities and to see what we can do to support those communities affected. Following a major flood event, local authorities have a statutory requirement to investigate its cause and impacts, and provide recommendations going forward. This may include input from NRW, and Welsh Water where required, as well as what lessons can be learnt for the future. I know that some local authorities are considering a hardship scheme and are already discussing with finance officials whether Welsh Government can assist with emergency financial assistance. This Government would like to give that our full consideration. I recognise the importance of adapting to our changing and challenging climate, which is why flood risk management remains one of my priorities. We are committed to continuing investment in flood and coastal risk management and over the lifetime of this Government will invest over £350 million across Wales. Our investment is not focused solely on building and maintaining defences, but also about community resilience and prevention, through better information, raising awareness of flooding and preparing flood plans to reduce the impacts on lives and property. We cannot prevent all flooding occurring, so rebuilding resilience and learning from these events is vital. As I started by saying, we cannot do this alone, and I would like to conclude by reiterating my thanks to all those involved in the response to these flooding events and who continue to work hard to assist in the recovery.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y llifogydd a welwyd ledled Cymru dros y penwythnos o ganlyniad i storm Callum. Hoffwn ddechrau drwy gydymdeimlo â phawb sydd wedi dioddef llifogydd dros y penwythnos ac yn arbennig i deulu Corey Sharpling, a gollodd ei fywyd o ganlyniad i dirlithriad. Hoffwn ddweud ar goedd bod y Llywodraeth hon yn diolch i'r gwasanaethau brys, yr awdurdodau lleol, Cyfoeth Naturiol Cymru a Dŵr Cymru, a fu'n gweithio'n ddiflino ddydd a nos dros y penwythnos i helpu'r rhai sydd wedi dioddef llifogydd, yn cau ffyrdd a gwagio eiddo, ac maen nhw bellach yn gweithio gyda chymunedau i'w cynorthwyo i adfer y sefyllfa. Rwy'n cydnabod pa mor ddinistriol a gofidus y gall llifogydd fod i'r cymunedau hynny yr effeithiwyd arnyn nhw. Bore yma, gwelais drosof fy hunan rai o'r effeithiau pan ymwelais â Llandysul, lle cyfarfûm â thrigolion a thimau a ymatebodd dros y penwythnos ac sy'n parhau i weithio i adfer y sefyllfa. Daeth storm Callum â llawer iawn o law i Gymru, gyda hyd at 160mm yn cael ei gofnodi mewn cyfnod o 24 awr - mwy na'r cyfartaledd misol ar gyfer yr adeg hon o'r flwyddyn. Yn ystod cyfnod brig y digwyddiad hwn, cyhoeddodd Cyfoeth Naturiol Cymru 40 o rybuddion llifogydd. Cafodd hyn effaith enfawr ar ein hafonydd, gyda rhai ohonyn nhw'n cofnodi'r lefelau uchaf sydd wedi'u cofnodi erioed, ac, mewn llawer o leoedd, roedd systemau draenio wedi eu gorlwytho. Yn anffodus, mae hyn wedi arwain at lifogydd mewn eiddo, ar ffyrdd, rheilffyrdd a thir amaethyddol ledled y wlad. Mae'r awdurdodau lleol a Chyfoeth Naturiol Cymru yn parhau i weithio i asesu graddfa lawn y difrod a'r effeithiau. Fodd bynnag, rydym yn ymwybodol o lifogydd mewn eiddo yn awdurdodau lleol Sir Gâr, Ceredigion, Castell-nedd Port Talbot, Powys, Pen-y-bont ar Ogwr, Caerffili, Rhondda Cynon Taf, Abertawe ac Ynys Môn. Mae ein hamcangyfrifon presennol yn nodi bod 218 eiddo ledled Cymru wedi dioddef llifogydd mewnol, 195 yn gartrefi, y rhan fwyaf o'r rhain yn hanner deheuol y wlad. Mae awdurdodau lleol a Chyfoeth Naturiol Cymru yn parhau i gasglu gwybodaeth am lifogydd mewn eiddo a, dros y dyddiau nesaf, mae'r ffigur hwn yn debygol o newid. Yn ogystal â hyn, mae Dŵr Cymru hefyd wedi dweud bod o leiaf 29 eiddo wedi dioddef llifogydd mewnol. Cafodd storm Callum effaith sylweddol ar wasanaethau rheilffyrdd ar holl rwydwaith Cymru a'r gororau, gyda llifogydd a gwyntoedd cryfion yn arwain at ganslo nifer o wasanaethau, ac yn effeithio hefyd ar berfformiad cyffredinol. Roedd difrod yn sgil llifogydd yn arbennig o ddifrifol ar reilffordd Calon Cymru, lle mae llifogydd ar ran sylweddol o'r trac ger Llandeilo yn golygu y bydd y llinell yn parhau i fod ynghau yn rhannol am sawl diwrnod eto. Yn ychwanegol at yr effaith ar y seilwaith rheilffyrdd, difrodwyd nifer sylweddol o drenau hefyd yn ystod storm Callum drwy iddyn nhw daro coed a changhennau, yn ogystal â gorfod mynd trwy ddyfroedd llifogydd. Effeithiwyd ar nifer o ffyrdd a phontydd drwy'r wlad dros y penwythnos, ac mae rhai yn dal i fod ynghau. Ni chaewyd y ffyrdd a oedd ynghau yn sgil y llifogydd oherwydd i'r seilwaith fethu, ond oherwydd bod cymaint o ddŵr yn llifo drostynt neu o afonydd yn torri eu glannau. Ailagorwyd y rhan fwyaf o'r cefnffyrdd ddydd Sul ac mae pob un ar agor yn llwyr erbyn hyn. Adroddodd y cwmnïau pŵer bod dros 38,000 o gwsmeriaid wedi'u heffeithio gan y tywydd garw. Fodd bynnag, roedd pŵer pob cwsmer wedi'i adfer o fewn 24 awr. Cafwyd nifer o achosion o anifeiliaid yn cael eu dal yn y llifogydd dros y penwythnos. Ymatebodd amryw o asiantaethau yng Nghymru, gan gynnwys y gwasanaethau brys, y trydydd sector a swyddogion gorfodi i adroddiadau o anifeiliaid mewn perygl. Er eu bod wedi gallu helpu mewn llawer o achosion, yn anffodus roedd yr amodau a'r risg i fywyd pobl yn golygu nad oedd bob amser yn bosibl ymyrryd. Er ein bod ni wedi gweld llifogydd mewn llawer o ardaloedd ledled y wlad, rydym ni hefyd wedi cael adroddiadau o asedau yn gweithio'n effeithiol i leihau'r perygl mewn sawl lle. Dwy enghraifft yw'r adroddiadau o Ystradgynlais a Brynbuga, lle gwnaeth yr amddiffynfeydd eu gwaith ac atal llifogydd yn y trefi hynny. Mae hyn yn helpu i ddangos sut mae ein buddsoddiad parhaus mewn rheoli perygl llifogydd, codi ymwybyddiaeth a systemau rhybuddio wedi cael effaith gadarnhaol. Mae angen inni yn awr ddeall graddau llawn yr effeithiau sy'n gysylltiedig â storm Callum i lywio trafodaethau ag awdurdodau lleol ac i weld beth y gallwn ni ei wneud i gefnogi'r cymunedau hynny yr effeithiwyd arnynt. Yn dilyn achos o lifogydd mawr, mae gofyniad statudol ar awdurdodau lleol i ymchwilio i'w achos a'i effeithiau, a chynnig argymhellion ar gyfer y dyfodol. Gallai hyn gynnwys sylwadau gan Cyfoeth Naturiol Cymru, a Dŵr Cymru pan fo angen, yn ogystal â pha wersi y gellir eu dysgu ar gyfer y dyfodol. Gwn fod rhai awdurdodau lleol yn ystyried cynllun caledi a'u bod eisoes yn trafod gyda swyddogion cyllid a all Llywodraeth Cymru gynorthwyo â chymorth ariannol brys. Hoffai'r Llywodraeth hon roi ystyriaeth lawn i hynny. Rwy'n cydnabod pwysigrwydd addasu i'n hinsawdd newidiol a heriol, a dyna pam mae rheoli perygl llifogydd yn parhau i fod yn un o'm blaenoriaethau. Rydym ni wedi ymrwymo i barhau i fuddsoddi mewn camau i reoli risg sy'n deillio o lifogydd ac erydu arfordirol a dros oes y Llywodraeth hon byddwn yn buddsoddi dros £350 miliwn ledled Cymru. Nid yw ein buddsoddiad yn canolbwyntio ar adeiladu a chynnal amddiffynfeydd yn unig, ond hefyd ar gydnerthedd cymunedol a gwaith atal, drwy well gwybodaeth, codi ymwybyddiaeth o lifogydd a pharatoi cynlluniau llifogydd i leihau'r effeithiau ar fywydau ac eiddo. Ni allwn ni atal pob achos o lifogydd, felly mae ailadeiladu cydnerthedd a dysgu o'r digwyddiadau hyn yn hollbwysig. Fel y dywedais ar y dechrau, ni allwn ni wneud hyn ar ein pennau ein hunain, a hoffwn gloi drwy ddiolch eto i bawb a fu'n rhan o'r ymateb i'r achosion hyn o lifogydd ac sy'n dal i weithio'n galed i helpu â'r gwaith adfer.