English: Thanks to the Minister for today's statement. I'm sure that we'd all acknowledge that there is a major problem facing today's younger generation who are seeking to get onto the housing ladder, and that is that, for many people, houses are simply not affordable. A major issue is that wage increases are not keeping pace with house price increases, which does create a challenging environment if we are trying to improve home ownership rates. Your statement today focused quite a lot on shared ownership schemes. I think, to some extent, it's good to try and be innovative in helping people to raise the finance to get onto the housing ladder, and I appreciate there are different kinds of schemes - two in particular that you talked of today - but, unfortunately, shared ownership is not always a viable solution. A lot of the time, even shared ownership schemes are out of reach for many workers. Many people in jobs paying well above the minimum wage still can't get approved for mortgages in shared ownership schemes. An unfortunate consequence of this is that the same people then often end up spending even more money than the mortgage payments would have been on their monthly rent. There is a potential danger in making it easier for people to get approved for mortgages, because the schemes have to be sustainable for those people; it's not just about the down payment, as I'm sure you'd appreciate. What we don't want is people managing an initial down payment then struggling to keep up their monthly payments, and ultimately defaulting on their mortgages. So, there are a lot of issues relating to shared ownership. There is a fair bit of evidence that shared ownership does not automatically convert easily into full ownership. So, do you recognise that there is a big difficulty in meeting this challenge and achieving your targets? Are low-cost housing schemes providing value for money to the public purse, do you think? And are the eligibility and affordability checks robust enough? Another problem is the changing labour market. If home owners become unemployed they can face difficulties, as they're not automatically eligible for housing benefit. This isn't a devolved area - I understand that - but we do have a workplace now in which very few people are going to have a job for life. People even with good CVs can face periods of, hopefully temporary, unemployment. If they have taken out a mortgage, not everyone has taken out insurance. Some people are not even aware of this issue when they take out a mortgage in the first place. So, I suppose this is another case for financial education to be included in the school curriculum. Flowing from that, Minister, another question is: are you liaising to good effect with the education Minister on this issue of providing school students with this kind of financial education? I was encouraged to hear you mention self-build homes in today's statement. There have been surveys that suggest that many people in the UK, including in Wales, would consider building their own home given the opportunity. There was recently on one of the UK's leading plot-finding websites 'currently wanted' adverts for self-build homes in Wales. We do have a much lower rate of self-building in the UK generally than many other European countries. On the important issue of finance, lenders tend generally to perceive self-build loans as a higher risk, and I don't believe there's currently any Welsh Government grant available to people who want to do self-build. I appreciate that you say you're looking at this now, so this is something you are peering into. Also, I know that the Welsh Government did relax some planning requirements to enable the development of Lammas, which was a rural eco-village in north Pembrokeshire, so there has been some flexibility displayed in this field in the past. I wonder if you have any more information today on any proposals for Welsh Government self-build schemes. Thank you.
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am y datganiad heddiw. Rwy'n siŵr y byddai pob un ohonom ni'n cydnabod bod problem fawr yn wynebu'r genhedlaeth iau heddiw, sy'n ceisio cael troed ar yr ysgol dai, sef, i lawer o bobl, nad yw tai yn fforddiadwy. Un broblem fawr yw nad yw codiadau cyflog yn cadw'n wastad â'r cynnydd mewn prisiau tai, sy'n creu amgylchedd heriol os ydym ni'n ceisio gwella cyfraddau perchentyaeth. Roedd eich datganiad heddiw yn canolbwyntio cryn dipyn ar gynlluniau rhanberchenogaeth. Rwy'n credu, i ryw raddau, ei bod yn dda i geisio bod yn arloesol i helpu pobl i godi cyllid i gael troed ar yr ysgol dai. Rwy'n gwerthfawrogi bod yna wahanol fathau o gynlluniau - dau yn benodol y gwnaethoch chi sôn amdanyn nhw heddiw - ond, yn anffodus, nid yw rhanberchenogaeth bob amser yn ateb ymarferol. Yn aml iawn, mae cynlluniau rhanberchenogaeth, hyd yn oed, allan o gyrraedd llawer o weithwyr. Ni all llawer o bobl sydd mewn swyddi sy'n talu llawer mwy na'r isafswm cyflog gael eu cymeradwyo ar gyfer morgeisi mewn cynlluniau rhanberchenogaeth. Un o ganlyniadau anffodus hyn yw bod yr union bobl hyn yna'n aml yn y pen draw yn gwario hyd yn oed mwy o arian nag y byddai'r taliadau morgais wedi bod ar eu rhent misol. Mae perygl posibl o'i gwneud yn haws i bobl gael eu cymeradwyo ar gyfer morgeisi, oherwydd mae'n rhaid i'r cynlluniau fod yn gynaliadwy ar gyfer y bobl hynny; nid dim ond y blaendal, fel rwy'n siŵr eich bod yn gwerthfawrogi. Yr hyn nad ydym ni ei eisiau yw pobl yn ymdopi â blaendal cychwynnol ond wedyn yn cael trafferthion i gadw at eu taliadau misol, ac yn y pen draw yn diffygdalu ar eu morgeisi. Felly, mae yna lawer o faterion yn ymwneud â rhanberchenogaeth. Ceir cryn dipyn o dystiolaeth nad yw rhanberchenogaeth yn troi'n awtomatig ac yn hawdd i berchenogaeth lawn. Felly, a ydych chi'n cydnabod bod yna anhawster mawr wrth ymateb i'r her hon a chyrraedd eich targedau? A yw cynlluniau tai cost isel yn darparu gwerth am arian i'r pwrs cyhoeddus, yn eich barn chi? A yw'r gwiriadau cymhwysedd a fforddiadwyedd yn ddigon cadarn? Problem arall yw'r farchnad lafur gyfnewidiol. Os bydd perchnogion cartrefi yn colli eu swyddi gallant wynebu anawsterau, gan nad ydynt yn gymwys yn awtomatig am fudd-dal tai. Nid yw hwn yn faes datganoledig - rwy'n deall hynny - ond mae gennym weithle yn awr lle na fydd gan lawer o bobl swydd am oes. Gall pobl â CV da, hyd yn oed, wynebu cyfnodau o ddiweithdra, dros dro, gobeithio. Os ydyn nhw wedi cymryd morgais, nid oes gan bawb yswiriant. Nid yw rhai pobl hyd yn oed yn ymwybodol o'r broblem hon pan fyddan nhw'n cymryd morgais yn y lle cyntaf. Felly, mae'n debyg bod hwn yn achos arall dros gynnwys addysg ariannol yn y cwricwlwm ysgol. Cwestiwn arall sy'n deillio o hynny, Gweinidog, yw: a ydych chi'n cydgysylltu'n effeithiol â'r Gweinidog Addysg ar y mater hwn o ddarparu'r math hwn o addysg ariannol i ddisgyblion ysgol? Roedd yn galonogol eich clywed yn sôn am gartrefi hunanadeiladu yn y datganiad heddiw. Bu arolygon yn awgrymu y byddai llawer o bobl yn y DU, gan gynnwys yng Nghymru, yn ystyried adeiladu eu cartref eu hunain pe byddai cyfle iddynt wneud hynny. Yn ddiweddar, ar un o wefannau blaenllaw y DU ar gyfer dod o hyd i lain, roedd hysbysebion 'ei heisiau ar hyn o bryd' ar gyfer cartrefi hunanadeiladu yng Nghymru. Mae gennym gyfradd is o lawer o hunanadeiladu yn y DU yn gyffredinol nag mewn llawer o wledydd Ewropeaidd eraill. Ar y mater pwysig o gyllid, mae benthycwyr yn tueddu yn gyffredinol i ystyried benthyciadau hunanadeiladu yn rhai risg uwch, ac ni chredaf fod unrhyw grant ar gael gan Lywodraeth Cymru, ar hyn o bryd, i bobl sydd eisiau hunanadeiladu. Rwy'n gwerthfawrogi eich bod yn dweud eich bod yn ystyried hyn ar hyn o bryd, felly mae hyn yn rhywbeth yr ydych chi'n edrych arno. Gwn hefyd fod Llywodraeth Cymru wedi gwanhau rhai gofynion cynllunio er mwyn galluogi datblygiad Lammas, sef eco-bentref gwledig yng Ngogledd Sir Benfro. Felly dangoswyd rhywfaint o hyblygrwydd yn y maes hwn yn y gorffennol. Tybed os oes gennych chi fwy o wybodaeth heddiw am unrhyw gynigion ar gyfer cynlluniau hunanadeiladu Llywodraeth Cymru. Diolch.