English: I think, this afternoon, we've seen that, like most Members across the Chamber - Leanne Wood, Lynne Neagle, Mark Isherwood - have highlighted, we all receive many representations from families who have children or siblings living with ASD. They often come into our offices angry, stressed, anxious, exhausted, and sometimes holding back tears, as they explain the hardships they've experienced in trying to get a simple request of support for their children or loved one. Last October, during the previous debate, I stressed that it was critical that the Welsh Government and all other public bodies supported these families, who, on a daily basis, face many challenges, and not to allow barriers to exist to that support. These families tackle these challenges to the best of their abilities for their loved ones, and our job is to provide mechanisms that help them and to offer support, and definitely not to increase their hardships. The families keep on telling me of their anger and frustration at still having to argue and demand support for their children or siblings, to get the support and care necessary to help those who are living with ASD, and to progress and improve their well-being. We are all aware that autism is a lifelong disability that affects how people both perceive the world and interact with others, and I'm pleased that Paul Davies's Bill will actually reflect upon not just the children that we often talk about, but adults as well. I want you to therefore know that the bulk of our casework focuses on children, but let's not forget the challenges that adults face with ASD. Many have difficulty in the transition period into adulthood, often facing a cliff edge, in regards to the support they've had as a child coming to an end at the age of 18. And, simultaneously, they are looking into the world of work, and the challenges of getting into employment. They don't want to be a lifelong recipient of welfare benefits. They actually want to get into work, they want to make their own way, and want to improve their lives. However, as they come across the new challenges, they need to understand that we can offer support to both the individual, but also to the employer as well - and Paul Davies mentioned the training. We need to look at expanding the training areas, to consider that aspect as well, so that the transition into adulthood becomes a bit smoother for them, and not so fearful and frightening, which has been for so many in the cases. And, yesterday evening, I was at the event hosted by Jane Hutt, in the Senedd, where Andrea Wayman of Elite Employment Agency spoke of her work, which is a charity that helps people into employment. And she highlighted one example - how it works for young people; how she had one-to-one support for a young man who had autism, and that one-to-one support allowed him to develop in the workplace, in the work placement, and build the confidence that was required. And, as such, that young person then got into work and gainful employment. That is also an important aspect we must not ignore. Minister, I know you've highlighted the actions being taken by the Welsh Government - the introduction of the 2008 strategy, the update of that strategy, the refreshed delivery plan, and the introduction of the integrated national autism services: £13 million; I did put £7 million, but it said £13 million - all wonderful. They are all positive - there's no doubt about that - but as Paul Davies highlighted, progress is patchy and slow. It's essential that we ensure such a strategy is consistently delivered by local authorities and health boards, and is providing the best possible services and support for people living with ASD. And I'm afraid I'm not seeing that on the ground, nor the families. The delivery plan, and the introduction of the integrated service, of the Welsh Government are good, but when families don't experience that delivery in their communities, then we need to take further action. I have sought clarification from my own authority on its autism strategy, and the identification of its autism champion, and, unfortunately, that clarity is slow in coming forward. This cannot be allowed to continue, and we must put in place requirements, and therefore, perhaps, the need for legal duties, on public bodies, to both prepare strategies for autism services and have due regard for those strategies when performing their responsibilities. Now, I'm aware that various pieces of legislation have been introduced that may help. We also saw referrals to the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 and the additional learning needs Bill, which is currently going through the Assembly. The question that arises is: are they delivering for these families? And will this new Bill support that existing legislation, and improve the plight of these families? And it's our duty to ask that question. And if we conclude that such a Bill is needed to make the situation better for families on the ground, then we should introduce a statutory obligation that will hold people to account, which will have them act upon it, and which will allow us and families to hold those bodies to account. And I accept there are other conditions that are important, that should be sitting alongside autism, and perhaps, in the intervening time, Paul Davies may wish to look at whether it is possible to expand the Bill, to introduce a Bill that covers all neurodevelopment conditions. And I'm sure that it's time that we do that. Now, this afternoon, I will be supporting this motion and I will be looking forward to the delivery of its ambition, and its offer of improvements to those who live with autism spectrum conditions. It's important that we legislate for a purpose, and that any legislation will improve the lives of those it targets in Wales. And I will support and look forward to that happening.
Welsh: Rwy'n credu, y prynhawn yma, ein bod wedi gweld, fel y mae'r rhan fwyaf o'r Aelodau ar draws y Siambr - Leanne Wood, Lynne Neagle, Mark Isherwood - wedi amlygu, fod pawb ohonom yn derbyn llawer o sylwadau gan deuluoedd sydd â phlant neu frodyr a chwiorydd yn byw gydag anhwylderau ar y sbectrwm awtistig. Maent yn aml yn dod i'n swyddfeydd yn flin, dan straen, yn bryderus, wedi blino'n lân, ac weithiau'n brwydro yn erbyn dagrau, wrth iddynt egluro'r caledi y maent wedi'i brofi wrth geisio cael cais syml am gymorth i'w plant neu rywun annwyl. Fis Hydref diwethaf, yn ystod y ddadl flaenorol, pwysleisiais ei bod yn hanfodol fod Llywodraeth Cymru a phob corff cyhoeddus arall yn cefnogi'r teuluoedd hyn sydd, o ddydd i ddydd, yn wynebu llawer o heriau, ac i beidio â chaniatáu i rwystrau fodoli i'r gefnogaeth honno. Mae'r teuluoedd hyn yn mynd i'r afael â'r heriau hyn hyd eithaf eu gallu ar ran eu hanwyliaid, a'n gwaith ni yw darparu mecanweithiau i'w helpu a chynnig cymorth, ac yn bendant, nid cynyddu eu caledi. Mae'r teuluoedd yn dweud wrthyf yn gyson am eu dicter a'u rhwystredigaeth o orfod parhau i ddadlau a mynnu cymorth i'w plant neu frodyr a chwiorydd, i gael y cymorth a'r gofal angenrheidiol ar gyfer helpu'r rhai sy'n byw ag anhwylderau'r sbectrwm awtistig, ac i ddatblygu a gwella eu lles. Rydym i gyd yn ymwybodol fod awtistiaeth yn anabledd gydol oes sy'n effeithio ar sut y mae pobl yn gweld y byd ac yn rhyngweithio ag eraill, ac rwy'n falch y bydd Bil Paul Davies yn ystyried nid yn unig y plant rydym yn aml yn siarad amdanynt, ond oedolion yn ogystal. Rwyf am i chi wybod, felly, fod y rhan fwyaf o'n gwaith achos yn canolbwyntio ar blant, ond gadewch i ni beidio ag anghofio'r heriau y mae oedolion ag anhwylderau'r sbectrwm awtistig yn eu hwynebu. Mae llawer yn cael trafferth yn ystod y cyfnod pontio i fod yn oedolion, gan wynebu ymyl clogwyn yn aml, yn yr ystyr fod y cymorth a gawsant yn blant yn dod i ben yn 18 oed. Ac ar yr un pryd, maent yn edrych ar fyd gwaith, a'r heriau o ddechrau gweithio. Nid ydynt am dderbyn budd-daliadau lles ar hyd eu hoes. Mewn gwirionedd maent yn awyddus i gael gwaith, maent yn awyddus i ganfod eu ffordd eu hunain, ac yn awyddus i wella eu bywydau. Fodd bynnag, wrth iddynt wynebu heriau newydd, mae angen iddynt ddeall y gallwn gynnig cymorth i'r unigolyn, ond hefyd i'r cyflogwr yn ogystal - a soniodd Paul Davies am yr hyfforddiant. Mae angen i ni edrych ar ehangu'r meysydd hyfforddi, i ystyried yr agwedd honno hefyd, fel bod y cyfnod pontio i fywyd fel oedolyn yn dod ychydig yn llyfnach iddynt, heb beri cymaint o ofn a braw, fel y gwnaeth i gymaint o bobl yn yr achosion hyn. A neithiwr, roeddwn yn y digwyddiad a gynhaliodd Jane Hutt yn y Senedd, pan siaradodd Andrea Wayman o Elite Employment Agency am ei gwaith yn yr elusen sy'n helpu pobl i gael gwaith. A thynnodd sylw at un enghraifft - sut y mae'n gweithio i bobl ifanc; sut y cafodd gymorth un i un ar gyfer dyn ifanc a oedd ag awtistiaeth, a bod cymorth un i un wedi caniatáu iddo ddatblygu yn y gweithle, yn y lleoliad gwaith, a meithrin yr hyder a oedd yn ofynnol. Ac fel y cyfryw, cafodd yr unigolyn ifanc hwnnw waith cyflogedig. Mae honno hefyd yn agwedd bwysig sy'n rhaid i ni beidio â'i hanwybyddu. Gweinidog, gwn eich bod wedi tynnu sylw at y camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu rhoi ar waith - cyflwyno strategaeth 2008, diweddariad y strategaeth honno, y cynllun cyflawni ar ei newydd wedd, a chyflwyno gwasanaethau awtistiaeth integredig cenedlaethol: £13 miliwn; rhoddais £7 miliwn, ond dywedai £13 miliwn - y cyfan yn wych. Maent i gyd yn gadarnhaol - nid oes amheuaeth am hynny - ond fel yr amlygodd Paul Davies, mae'r cynnydd yn anghyson ac yn araf. Mae'n hanfodol ein bod yn sicrhau bod strategaeth o'r fath yn cael ei chyflawni gyda chysondeb gan awdurdodau lleol a byrddau iechyd, a'i bod yn darparu'r gwasanaethau a'r cymorth gorau posibl i bobl sy'n byw ag anhwylderau'r sbectrwm awtistig. Ac rwy'n ofni nad wyf yn gweld hynny ar waith, na'r teuluoedd. Mae cynllun cyflawni, a chyflwyno gwasanaeth integredig Llywodraeth Cymru yn iawn, ond pan na fydd teuluoedd yn profi'r ddarpariaeth yn eu cymunedau, yna mae angen i ni gymryd camau pellach. Rwyf wedi gofyn am eglurhad gan fy awdurdod ynglŷn â'i strategaeth awtistiaeth, a phwy yw ei hyrwyddwr awtistiaeth, ac yn anffodus, mae'r eglurhad yn araf yn dod. Ni ellir caniatáu i hyn barhau, ac mae'n rhaid inni roi gofynion ar waith, ac felly, efallai, yr angen am ddyletswyddau cyfreithiol ar gyrff cyhoeddus i baratoi strategaethau ar gyfer gwasanaethau awtistiaeth a rhoi sylw priodol i'r strategaethau hynny wrth gyflawni eu cyfrifoldebau. Nawr, rwy'n ymwybodol fod deddfau amrywiol wedi'u cyflwyno a allai helpu. Gwelsom gyfeirio hefyd at Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 a'r Bil anghenion dysgu ychwanegol, sydd ar ei daith drwy'r Cynulliad ar hyn o bryd. Y cwestiwn sy'n codi yw: a ydynt yn cyflawni ar gyfer y teuluoedd hyn? Ac a fydd y Bil newydd hwn yn cefnogi'r ddeddfwriaeth sy'n bodoli eisoes, ac yn gwella trafferthion y teuluoedd hyn? Ac mae'n ddyletswydd arnom i ofyn y cwestiwn hwnnw. Ac os down i'r casgliad fod angen Bil o'r fath i wneud y sefyllfa'n well ar gyfer teuluoedd ar lawr gwlad, yna dylem gyflwyno rhwymedigaeth statudol a fydd yn dwyn pobl i gyfrif, a fydd yn eu cael i weithredu'n unol â hi, ac a fydd yn caniatáu i ni a theuluoedd ddwyn y cyrff hynny i gyfrif. Ac rwy'n derbyn fod yna gyflyrau eraill sy'n bwysig, cyflyrau a ddylai fod yn sefyll ochr yn ochr ag awtistiaeth, ac efallai, yn y cyfamser, y bydd Paul Davies yn dymuno edrych i weld a oes modd ymestyn y Bil, cyflwyno Bil sy'n cwmpasu pob cyflwr niwroddatblygiadol. Ac rwy'n siŵr ei bod yn bryd i ni wneud hynny. Nawr, y prynhawn yma, byddaf yn cefnogi'r cynnig hwn, a byddaf yn edrych ymlaen at weld ei uchelgais yn cael ei gyflawni, a'i gynnig o welliannau i'r rhai sy'n byw gyda chyflyrau ar y sbectrwm awtistig. Mae'n bwysig ein bod yn deddfu i bwrpas, ac y bydd unrhyw ddeddfwriaeth yn gwella bywydau'r rhai y mae'n eu targedu yng Nghymru. A byddaf yn cefnogi ac yn edrych ymlaen at weld hynny'n digwydd.