English: Thank you, acting Presiding Officer. The point I was making is that there needs to be more cross-party work on how job sharing for Members of the Senedd and diversity quotas for protected characteristics other than gender could work in practice. And there needs to be financial support for people with disabilities who want to stand for election, changing the rules so that spending as a result of disability or childcare or other care responsibilities does not count towards election campaign spending limits. And where parties can get on and do these things, they should just do it voluntarily, but, where legislation is needed and within our powers, subject to clarification with the UK Government, we should work towards this too. But until 2026, we will be living with a 60-Member sixth Senedd, come what may. So, interim measures will be urgently needed to help the already overstretched 60 Members fulfil their representative, scrutiny and legislative roles effectively. The report makes it clear that we've already made many adjustments for the increased workload over an underpowered Senedd and that, going forward into the sixth Senedd, this may have difficult implications for working patterns of the Senedd and some unintended consequences, not just on the quality of our work but on the work-life balance that this Assembly, then, proudly set out to achieve. But it may be possible to learn lessons from new ways of working used during the COVID pandemic to try out other options between now and the end of this fifth Senedd. Now, there's far more to be discussed than can be covered in five minutes, so I go to my earlier comment: read the report in detail; it is compelling. But, in my final remarks, I just want to address where we go from here, and this all depends on the will of this place right now, but also at the beginning of the sixth Senedd. The committee has tried to be of service to the Senedd by mapping out very clearly the very tight timescales for implementing these major reforms in time for the elections to the seventh Senedd. They are challenging, with key milestones to be met and decisions to be taken in the first few months, let alone the first couple of years of the next Senedd. And there will need to be a two-thirds majority to deliver these major reforms. These are high mountains to scale, but even before we get to those high mountains there's another whole range to overcome, and that requires the leadership of the main political parties - all of them - to be willing to take these matters back into their own parties, wrestle with them and come to a conclusion. I suspect for Plaid Cymru and the Lib Dems, those mountains will look relatively puny. For my own party, we'll see some heights rising ahead of us. I think the Conservative Party may have decided already not to bother under the current leadership - I don't know - and assorted others have already turned their backs on the challenge, or even on Wales or the Senedd already. But ultimately, acting Presiding Officer, our committee has done what was asked of us. We took the decision early on, by the way, as a committee, which I commend, to constrain our activities, recognising that responding to the virus is of paramount concern. But having completed our work as best we can in these difficult circumstances, and having come to clear conclusions, we now return to the fundamental truth that we all recognised in the beginning: ultimately, this is a matter for political parties to resolve, for political leadership of those parties and for leadership of the next First Minister and Llywydd in this Senedd. There are mountains to scale, but we are a nation of mountains and used to scaling them. Twenty years after devolution, after at least five substantial changes to the governance of Wales, yet with no accompanying electoral reform -
Welsh: Diolch, Lywydd dros dro. Y pwynt roeddwn yn ei wneud yw bod angen mwy o waith trawsbleidiol ar sut y gallai rhannu swyddi i Aelodau o'r Senedd a chwotâu amrywiaeth ar gyfer nodweddion gwarchodedig ar wahân i ryw weithio'n ymarferol. Ac mae angen cymorth ariannol i bobl ag anableddau sydd am sefyll mewn etholiad, gan newid y rheolau fel nad yw gwariant o ganlyniad i anabledd neu ofal plant neu gyfrifoldebau gofalu eraill yn cyfrif tuag at derfynau gwariant ymgyrch etholiadol. A lle gall pleidiau fwrw ymlaen a gwneud y pethau hyn, dylent wneud hynny'n wirfoddol, ond lle mae angen deddfwriaeth ac o fewn ein pwerau, yn amodol ar eglurhad gyda Llywodraeth y DU, dylem weithio tuag at hyn hefyd. Ond tan 2026, byddwn yn byw gyda chweched Senedd 60 Aelod, doed a ddelo. Felly, bydd angen mesurau dros dro ar frys i helpu'r 60 Aelod sydd eisoes dan bwysau i gyflawni eu rolau cynrychioliadol, craffu a deddfwriaethol yn effeithiol. Mae'r adroddiad yn dweud yn glir ein bod eisoes wedi gwneud llawer o addasiadau ar gyfer y llwyth gwaith cynyddol yn ystod Senedd heb bwerau digonol ac wrth symud ymlaen i'r chweched Senedd, gallai hyn fod â goblygiadau anodd i batrymau gwaith y Senedd a rhai canlyniadau anfwriadol, nid yn unig o ran ansawdd ein gwaith ond o ran y cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith y mae'r Cynulliad hwn yn falch o anelu tuag at ei gyflawni. Ond efallai y bydd modd dysgu gwersi o ffyrdd newydd o weithio a ddefnyddiwyd yn ystod y pandemig COVID i roi cynnig ar opsiynau eraill rhwng nawr a diwedd y pumed Senedd. Nawr, mae llawer mwy i'w drafod nag y gellir ei drafod mewn pum munud, felly cyfeiriaf at fy sylw cynharach: darllenwch yr adroddiad yn fanwl; mae'n rymus. Ond yn fy sylwadau olaf, hoffwn drafod i ble yr awn o'r fan hon, ac mae hyn i gyd yn dibynnu ar ewyllys y lle hwn ar hyn o bryd, ond hefyd ar ddechrau'r chweched Senedd. Mae'r pwyllgor wedi ceisio bod o wasanaeth i'r Senedd drwy fapio'n glir iawn yr amserlenni tynn ar gyfer gweithredu'r diwygiadau mawr hyn mewn pryd ar gyfer yr etholiadau i'r seithfed Senedd. Maent yn heriol, gyda cherrig milltir allweddol i'w cyflawni a phenderfyniadau i'w gwneud yn ystod y misoedd cyntaf, heb sôn am ddwy flynedd gyntaf y Senedd nesaf. A bydd angen mwyafrif o ddwy ran o dair i gyflawni'r diwygiadau mawr hyn. Mae'r rhain yn fynyddoedd uchel i'w dringo, ond hyd yn oed cyn inni gyrraedd y mynyddoedd uchel hynny mae cadwyn gyfan arall i'w goresgyn, ac mae hynny'n galw ar arweinyddiaeth y prif bleidiau gwleidyddol - pob un ohonynt - i fod yn barod i fynd â'r materion hyn yn ôl at eu pleidiau eu hunain, eu trafod a dod i gasgliad. I Blaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol, rwy'n tybio y bydd y mynyddoedd hynny'n edrych yn gymharol fach. I fy mhlaid fy hun, byddwn yn gweld rhai uchelfannau'n codi o'n blaenau. Credaf y gallai'r Blaid Geidwadol fod wedi penderfynu eisoes i beidio â thrafferthu o dan yr arweinyddiaeth bresennol - nid wyf yn gwybod - ac mae eraill amrywiol eisoes wedi cefnu ar yr her, neu hyd yn oed ar Gymru neu'r Senedd yn barod. Ond yn y pen draw, Lywydd dros dro, mae ein pwyllgor wedi gwneud yr hyn y gofynnwyd i ni ei wneud. Gwnaethom y penderfyniad yn gynnar fel pwyllgor, gyda llaw, ac rwy'n cymeradwyo hynny, i gyfyngu ar ein gweithgareddau wrth gydnabod bod ymateb i'r feirws o'r pwys mwyaf. Ond ar ôl cwblhau ein gwaith gystal ag y gallwn o dan yr amgylchiadau anodd hyn, ac ar ôl dod i gasgliadau clir, rydym yn awr yn dychwelyd at y gwirionedd sylfaenol roeddem i gyd yn ei gydnabod yn y dechrau: yn y pen draw, mater i bleidiau gwleidyddol ei ddatrys yw hwn, mater i arweinyddiaeth wleidyddol y pleidiau hynny ac ar gyfer arweinyddiaeth y Prif Weinidog nesaf a'r Llywydd yn y Senedd hon. Mae mynyddoedd i'w dringo, ond rydym yn wlad fynyddig ac yn arfer eu dringo. Ugain mlynedd ar ôl datganoli, ar ôl o leiaf bum newid sylweddol i lywodraethiant Cymru, ac eto heb unrhyw ddiwygio etholiadol yn gysylltiedig â hynny -