English: Diolch, Llywydd. May I begin by expressing thanks, on behalf of the Petitions Committee, for the opportunity to open this debate today? The petition 'Declare a Climate Emergency and fit all policies with zero-carbon targets' was submitted by Matthew Misiak on behalf of the Extinction Rebellion campaign. This petition attracted no less than 6,148 signatures, and the Petitions Committee is bringing it forward today under the process whereby we consider requesting debates on petitions with more than 5,000 signatures, and it would be remiss of us not to thank the Business Committee members for their move to see this tabled for debate. It is clear that no Parliament or Government can ignore the urgency of the challenge posed by climate change. Neither can we, as politicians and policy makers, fail to recognise the level of public concern in relation to this and other environmental issues such as biodiversity, plastic pollution and air quality. All of these issues are frequently raised, both in this Chamber and through the petitions process, and all are captured by this particular petition. Members will also be well aware of the wider protest and campaigning that has been orchestrated by the Extinction Rebellion movement, and which forms the backdrop to this petition. The Petitions Committee has noted, of course, that the Welsh Government has indeed declared a climate emergency during the time since this petition was drafted. In a statement issued on 30 April 2019, the Minister for environment expressed her hope that the declaration 'can help to trigger a wave of action at home and internationally.' The statement also recognised that tackling climate change 'requires collective action and the government has a central role to making that collective action possible.' Now, the petitioners describe this as 'an important step' and have congratulated the Welsh Government on being among the first Governments in the world to take this action. A number of local authorities, towns and cities across Wales have also made similar declarations, and I'm thrilled that my own local authority has done so also. So, it is apparent there is increasing recognition of the role that all parts of society must play in responding to a challenge on the scale of climate change. However, there is no universally agreed definition of what declaring a climate emergency should mean in practice, and what action should be taken as a result. Therefore, I hope that this debate will assist in shining a light on the scale of that challenge, and provide additional clarity on the practical changes that will arise as a result of the Welsh Government's own climate emergency declaration. Indeed, whilst the Petitions Committee wholeheartedly supports the Welsh Government in taking this step, we also believe that the actions or changes that follow are more important than the declaration itself. Practical change is what is required to ensure that this amounts to much more than a symbolic measure. Beyond the headline declaration of a climate emergency, the petition also proposes a number of actions that the petitioners believe should be taken by the Welsh Government. I will now move on to briefly outline these in turn. The petition calls on the Welsh Government to ensure that all its policies are consistent with the intention of averting further climate change and ecological collapse. The petitioners want to see detailed action plans produced, with time frames for progress towards making Wales a carbon-neutral country. They highlight the well-being of future generations Act as a good example of Wales leading the way in developing progressive policy, but argue too that, on its own, this Act does not motivate Government, as well as the public and private sectors, to act in accordance with the urgency of the situation. The petitioners press the Welsh Government to make further investments in the development of the green economy, and to stress the opportunity for Wales to be a leader in green technologies. Moving on, the petition specifically calls on the Welsh Government to enact legally binding policy measures to reduce carbon emissions to net zero, not by 2050 but by 2025. It goes without saying that this is an extremely demanding call. Welsh legislation currently contains a target to reduce emissions by 80 per cent by 2050, with interim targets for the decades leading up to this. In May, a report by the Committee on Climate Change recommended targeting a 95 per cent reduction by 2050. This would form part of an intention to reduce UK greenhouse gas emissions to net zero by 2050. As Members know, the Welsh Government formally accepted this recommendation last week, and will be bringing forward regulations to update the target in legislation. I should note, however, that the 2050 deadline has been described as 'woefully inadequate' by the petitioners. The petition states - and the Extinction Rebellion campaign has been vocal about - the need to take this action by 2025. I am sure that the pace of the response to the challenges of climate change will be a topic for further debate this afternoon. Finally, the petition calls for a citizens assembly to be established to oversee the changes required. The petitioners argue that Welsh citizens should be able to help develop and to scrutinise the policies that will actually underpin the degree of change that is required. They believe that such an approach will minimise conflicts of interest, and support politicians to make decisions for the long-term good of all. Again, this proposal is something that Members may wish to consider during their contributions this afternoon. In conclusion, the Petitions Committee recognises the important steps already taken by the Welsh Government, not least through its climate emergency declaration and the commitments that the Minister has made. Nevertheless, we all need to continue to apply strong scrutiny to the concrete actions that must be taken, and we must all work together to develop effective solutions that will make these challenging commitments into a reality. I therefore look forward to listening to the rest of this afternoon's debate. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Lywydd. A gaf fi ddechrau drwy fynegi diolch, ar ran y Pwyllgor Deisebau, am y cyfle i agor y ddadl hon heddiw? Cyflwynodd Matthew Misiak y ddeiseb 'Datgan Argyfwng Hinsawdd a gosod targedau di-garbon ym mhob polisi' ar ran ymgyrch Extinction Rebellion. Denodd y ddeiseb hon 6,148 o lofnodion, ac mae'r Pwyllgor Deisebau yn ei chyflwyno heddiw o dan y broses lle rydym yn ystyried gofyn am ddadleuon ar ddeisebau sydd â mwy na 5,000 o lofnodion, a byddem ar fai pe na baem yn diolch i aelodau'r Pwyllgor Busnes am eu penderfyniad i weld y ddeiseb hon yn cael ei chyflwyno ar gyfer dadl. Mae'n amlwg na all yr un Senedd na Llywodraeth anwybyddu brys yr her sy'n codi yn sgil newid hinsawdd. Ni allwn ni ychwaith fel gwleidyddion a llunwyr polisïau fethu cydnabod lefel pryder y cyhoedd yng nghyswllt hyn a materion amgylcheddol eraill fel bioamrywiaeth, llygredd plastig ac ansawdd aer. Caiff pob un o'r materion hyn eu codi'n fynych yn y Siambr hon a thrwy'r broses ddeisebu, a chaiff pob mater ei gynnwys yn y ddeiseb benodol hon. Bydd yr Aelodau hefyd yn ymwybodol iawn o'r brotest a'r ymgyrchu ehangach a drefnwyd gan fudiad Extinction Rebellion, ac sy'n ffurfio cefndir i'r ddeiseb hon. Mae'r Pwyllgor Deisebau wedi nodi, wrth gwrs, fod Llywodraeth Cymru wedi datgan argyfwng hinsawdd yn ystod y cyfnod ers drafftio'r ddeiseb hon. Mewn datganiad a gyhoeddwyd ar 30 Ebrill 2019, mynegodd Gweinidog yr amgylchedd ei gobaith y byddai'r datganiad yn 'helpu i sbarduno ton o weithredu yma ac yn rhyngwladol.' Roedd y datganiad hefyd yn cydnabod bod mynd i'r afael â newid hinsawdd yn galw am 'weithredu ar y cyd, ac mae gan y Llywodraeth ran ganolog i'w chwarae yn hyn o beth.' Nawr, mae'r deisebwyr yn disgrifio hwn fel cam pwysig ac maent wedi llongyfarch Llywodraeth Cymru am fod ymhlith y Llywodraethau cyntaf yn y byd i gymryd y camau hyn. Mae nifer o awdurdodau lleol, trefi a dinasoedd ar draws Cymru wedi gwneud datganiadau tebyg hefyd, ac rwyf wrth fy modd fod fy awdurdod lleol fy hun wedi gwneud hynny. Felly, mae'n amlwg fod yna gydnabyddiaeth gynyddol o'r rôl sy'n rhaid i bob rhan o gymdeithas ei chwarae wrth ymateb i her ar raddfa newid hinsawdd. Fodd bynnag, ni cheir unrhyw ddiffiniad y cytunir arno'n gyffredinol o'r hyn y dylai datgan argyfwng hinsawdd ei olygu yn ymarferol, a pha gamau y dylid eu cymryd o ganlyniad i hynny. Felly, gobeithiaf y bydd y ddadl hon yn helpu i daflu goleuni ar faint yr her honno, ac yn rhoi mwy o eglurder ynglŷn â'r newidiadau ymarferol a fydd yn codi o ganlyniad i ddatganiad argyfwng Llywodraeth Cymru ei hun ar yr hinsawdd. Yn wir, er bod y Pwyllgor Deisebau yn llwyr gefnogi Llywodraeth Cymru wrth iddi gymryd y cam hwn, credwn hefyd fod y camau gweithredu neu'r newidiadau sy'n dilyn yn bwysicach na'r datganiad ei hun. Newid ymarferol yw'r hyn sydd ei angen i sicrhau bod hyn yn llawer mwy na cham symbolaidd yn unig. Y tu hwnt i brif ddatganiad o argyfwng hinsawdd, mae'r ddeiseb hefyd yn argymell nifer o gamau y mae'r deisebwyr yn credu y dylai Llywodraeth Cymru eu cymryd. Symudaf ymlaen yn awr i roi amlinelliad bras o'r rhain yn eu tro. Mae'r ddeiseb yn galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod ei holl bolisïau'n gyson â'r bwriad o osgoi rhagor o newid hinsawdd a chwalfa ecolegol. Mae'r deisebwyr am weld cynlluniau gweithredu manwl yn cael eu cynhyrchu, gydag amserlenni ar gyfer gwneud cynnydd tuag at wneud Cymru yn wlad garbon niwtral. Maent yn amlygu Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol fel enghraifft dda o Gymru'n arwain ar ddatblygu polisi blaengar, ond yn dadlau hefyd nad yw'r Ddeddf hon ar ei phen ei hun yn symbylu'r Llywodraeth, yn ogystal â'r sectorau cyhoeddus a phreifat, i weithredu'n unol â'r brys y mae'r sefyllfa yn galw amdano. Mae'r deisebwyr yn pwyso ar Lywodraeth Cymru i wneud buddsoddiadau pellach yn natblygiad yr economi werdd, a phwysleisio'r cyfle i Gymru fod yn arweinydd ym maes technolegau gwyrdd. Gan symud ymlaen, mae'r ddeiseb yn galw'n benodol ar Lywodraeth Cymru i roi mesurau polisi sy'n rhwymo mewn cyfraith mewn grym i leihau allyriadau carbon i sero net, nid erbyn 2050 ond erbyn 2025. Afraid dweud bod hon yn alwad hynod o heriol. Mae deddfwriaeth Cymru ar hyn o bryd yn cynnwys targed i leihau allyriadau 80 y cant erbyn 2050, gyda thargedau interim ar gyfer y degawdau sy'n arwain at hynny. Ym mis Mai, argymhellodd adroddiad gan y Pwyllgor ar Newid Hinsawdd y dylid targedu gostyngiad o 95 y cant erbyn 2050. Byddai hyn yn ffurfio rhan o fwriad i leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr y DU i sero net erbyn 2050. Fel y gŵyr yr Aelodau, derbyniodd Llywodraeth Cymru yr argymhelliad hwn yn ffurfiol yr wythnos diwethaf, a bydd yn cyflwyno rheoliadau i ddiweddaru'r targed mewn deddfwriaeth. Fodd bynnag, dylwn nodi bod y deisebwyr wedi disgrifio terfyn amser 2050 fel un truenus o annigonol. Mae'r ddeiseb yn datgan - ac mae ymgyrch Extinction Rebellion wedi dweud yn hyglyw iawn - fod angen rhoi'r camau hyn ar y gweill erbyn 2025. Rwy'n siŵr y bydd cyflymder yr ymateb i heriau newid hinsawdd yn bwnc a gaiff ei drafod ymhellach y prynhawn yma. Yn olaf, mae'r ddeiseb yn galw am sefydlu cynulliad dinasyddion i oruchwylio'r newidiadau sydd eu hangen. Mae'r deisebwyr yn dadlau y dylai dinasyddion Cymru allu helpu i ddatblygu a chraffu ar y polisïau a fydd yn sail i raddau'r newid sydd ei angen. Credant y bydd dull o weithredu o'r fath yn lleihau gwrthdaro buddiannau, ac yn cynorthwyo gwleidyddion i wneud penderfyniadau er lles hirdymor pawb. Unwaith eto, mae'r cynnig hwn yn rhywbeth y bydd yr Aelodau am ei ystyried yn ystod eu cyfraniadau y prynhawn yma o bosibl. I gloi, mae'r Pwyllgor Deisebau yn cydnabod y camau pwysig y mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi'u cymryd, yn anad dim drwy ei datganiad argyfwng hinsawdd a'r ymrwymiadau y mae'r Gweinidog wedi'u gwneud. Serch hynny, mae angen i bob un ohonom barhau i graffu'n drwyadl ar y camau pendant sy'n rhaid eu cymryd, a rhaid i bawb ohonom gydweithio i ddatblygu atebion effeithiol a fydd yn gwireddu'r ymrwymiadau heriol hyn. Felly, edrychaf ymlaen at wrando ar weddill y ddadl y prynhawn yma. Diolch yn fawr.