English: Llywydd, I would like to make a statement about the UK Government's Wales Bill, which was introduced in Parliament yesterday. I hardly need say that this Bill is of fundamental importance to Wales, and Members will be aware that it has had a tortuous history since the previous incarnation was published for pre-legislative scrutiny last October. In November, the Welsh Government published a detailed critique, which concluded that the Bill was not fit for purpose, and would introduce restrictions on the Assembly's competence inconsistent with the 2011 referendum mandate. That analysis was endorsed by expert stakeholders and by the Assembly's Constitutional and Legislative Affairs Committee in March. The Welsh Affairs Committee recommended the Bill should be paused to enable substantial further work before introduction, and the Bill published yesterday is the product of that work. I have to say, Llywydd, that the new Bill is far from perfect, and there are many important details still to work out, but it's better than the previous draft. It has benefited from discussion with Welsh Government officials, and those discussions are continuing. I would have preferred a later introduction to allow more progress to be made, but the Secretary of State has assured me that discussions with the Welsh Government on detail will continue, and that there should be scope for further substantive reconsideration of the Bill provisions during its passage. On that basis, I'm able to give this draft a cautious welcome. I recognise that progress has been made, but further amendment will be needed on a number of key issues. I have made that clear to the Secretary of State, and will be writing to him to set out these views in detail. But, can I outline briefly the positive progress that's been made, and summarise the most important outstanding issues? The Bill contains provisions for new powers in such fields as elections, energy consenting, transport and marine licensing. We have always welcomed these, and the drafting has been improved. The constitutional provisions, dealing with the permanence of the Assembly and the Sewel convention are substantively unchanged and are broadly welcome, although the Sewel provisions, as is the case also in Scotland, unfortunately don't cover all the circumstances where Assembly consent is required. Removal of the outdated restrictions on the Assembly's internal arrangements is also, of course, welcome. One of the biggest problems with the earlier draft Bill arose from the provisions recasting the conferred-powers model into a reserved-powers model. The UK Government had argued that protecting the joint jurisdiction of England and Wales within the new model required the imposition of new restrictions on the Assembly's legislative competence. This was an unacceptable and unworkable row-back of existing competence, which greatly increased complexity and uncertainty in the Assembly's powers. The new Bill is a significant improvement, and the Assembly will have extensive powers to modify the private and criminal law in relation to matters within its competence. These provisions still need considerable further detailed work to achieve some degree of consistency, coherence and overall workability, but they do represent positive progress. At the same time, however, in extending the Assembly's competence into new areas of law, the Bill will bring even more sharply into focus the tension within the single jurisdiction that was evident in the original draft. In our supplementary pre-legislative scrutiny evidence, we argued for a distinct jurisdiction as a solution to this tension, and we published an alternative draft Bill, which provided a more sustainable, longer-term solution. The revised Bill makes crystal clear that, over time, the divergence of the law applying in Wales and the law applying in England will continue to grow, to the point where a distinct or separate Welsh jurisdiction is inevitable. I'll continue to argue that this issue must be addressed in this Bill if it is to be at all credible as a long-term settlement for Wales. Now, if the UK Government does not see its way clear in this Bill to a complete resolution, it should put in place, at least, arrangements that pave the way for a longer-term solution. The new Bill also represents some improvement in respect of UK Government Ministers' consents required for Assembly Bills. The reduction in the need for such consents is welcome, but there is, again, considerable complexity, and further work is needed before it will be possible to say whether the overall outcome is acceptable and workable. There has also been progress in reducing the number and scope of reservations, but we'll be pressing for amendments to remove several that remain, including, for example, the community infrastructure levy and alcohol licensing. I will mention briefly the other most important outstanding issues with the Bill. It removes the referendum provisions in the Wales Act 2014, with the effect that the Treasury would be able, by Order, to commence income tax devolution without the consent of the Assembly or Welsh Ministers. I have made it clear that I will not be able to support income tax devolution without a clear overall fiscal framework agreed by both Governments, and that this agreement will be a precondition of supporting a legislative consent motion for the Bill. I think that is entirely reasonable, where there is mutual agreement. The Bill's provisions on water are unacceptable as they stand - they don't deliver on the St David's Day commitments. Teachers' pay remains a reservation in the Bill, due to continuing discussions on the funding transfer needed to support devolution, though there is agreement on devolution in principle. It will not surprise Members when I say that the estimate that we place on the cost of taking teachers' pay and conditions is somewhat different to that that the UK Government is prepared to offer. And all those issues must be addressed. To conclude, I do welcome the progress that has been made so far, but significant further improvement is needed to make the Bill fit for purpose and fit for the Assembly to consider giving its consent. Where we can reach agreement, the UK Government will bring forward amendments. There will inevitably continue to be some fundamental disagreements, such as on the devolution of policing - good enough for Scotland, Northern Ireland, London and Manchester, not apparently for Wales - where the Welsh Government will continue to press and to encourage Parliamentary debate. Llywydd, during the last Assembly, I did seek to take forward discussion of the devolution settlement as far as possible through cross-party consensus. I'll continue to take that approach and will be sharing my letter to the Secretary of State, responding to the Bill with the party leaders here and at Westminster. There is much work to do in a tight timescale and I hope we can work together, across parties, to get the best outcome for Wales.
Welsh: Lywydd, hoffwn wneud datganiad am Fil Cymru Llywodraeth y DU, a gyflwynwyd yn y Senedd ddoe. Prin fod angen dweud bod y Bil hwn yn hanfodol bwysig i Gymru, a bydd yr Aelodau'n ymwybodol ei fod wedi cael hanes cythryblus ers cyhoeddi'r ymgnawdoliad blaenorol ar gyfer craffu cyn y broses ddeddfu fis Hydref diwethaf. Ym mis Tachwedd, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru feirniadaeth fanwl a ddaeth i'r casgliad nad oedd y Bil yn addas at y diben, a byddai'n cyflwyno cyfyngiadau ar gymhwysedd y Cynulliad a fyddai'n anghyson â mandad refferendwm 2011. Cefnogodd rhanddeiliaid arbenigol a Phwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol y Cynulliad y dadansoddiad hwnnw ym mis Mawrth. Argymhellodd y Pwyllgor Materion Cymreig y dylid oedi taith y Bil i'w gwneud hi'n bosibl gwneud gwaith sylweddol pellach cyn ei gyflwyno, a'r Bil a gyhoeddwyd ddoe yw ffrwyth y gwaith hwnnw. Rhaid i mi ddweud, Lywydd, fod y Bil newydd yn bell o fod yn berffaith, ac mae angen gweithio ar lawer o fanylion pwysig o hyd, ond mae'n well na'r drafft blaenorol. Mae wedi elwa o drafodaeth gyda swyddogion Llywodraeth Cymru, ac mae'r trafodaethau hynny'n parhau. Buaswn wedi hoffi ei weld yn cael ei gyflwyno'n ddiweddarach i ganiatáu i fwy o gynnydd gael ei wneud, ond mae'r Ysgrifennydd Gwladol wedi fy sicrhau y bydd y trafodaethau gyda Llywodraeth Cymru ar fanylion yn parhau, ac y dylai fod lle i ailystyried darpariaethau'r Bil yn sylweddol eto yn ystod ei daith. Ar sail hynny, rwy'n gallu rhoi croeso gofalus i'r drafft hwn. Rwy'n cydnabod bod cynnydd wedi'i wneud, ond bydd angen gwelliannau pellach ar nifer o faterion allweddol. Rwyf wedi gwneud hynny'n glir i'r Ysgrifennydd Gwladol, a byddaf yn ysgrifennu ato i nodi'r safbwyntiau hyn yn fanwl. Ond a gaf fi amlinellu'n fyr y cynnydd cadarnhaol a wnaed, a chrynhoi'r materion pwysicaf sydd eto i'w gwneud? Mae'r Bil yn cynnwys darpariaethau ar gyfer pwerau newydd mewn meysydd fel etholiadau, caniatadau ynni, trafnidiaeth a thrwyddedau morol. Rydym wedi croesawu'r rhain bob amser, ac mae'r drafft wedi'i wella. Nid yw'r darpariaethau cyfansoddiadol, sy'n ymdrin â pharhauster y Cynulliad a chonfensiwn Sewel wedi newid o ran eu sylwedd ac maent i'w croesawu at ei gilydd, er nad yw darpariaethau Sewel, fel yn yr Alban, yn cynnwys yr holl amgylchiadau lle mae angen cydsyniad y Cynulliad, yn anffodus. Mae dileu'r cyfyngiadau sydd wedi dyddio ar drefniadau mewnol y Cynulliad yn newid i'w groesawu hefyd wrth gwrs. Roedd un o'r problemau mwyaf gyda'r drafft cynharach o'r Bil yn codi o'r darpariaethau a oedd yn ailgastio'r model rhoi pwerau yn fodel cadw pwerau. Roedd Llywodraeth y DU wedi dadlau bod diogelu awdurdodaeth ar y cyd Cymru a Lloegr o fewn y model newydd yn galw am osod cyfyngiadau newydd ar gymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad. Roedd hwn yn gyfyngiad annerbyniol ac anymarferol ar y cymhwysedd presennol, a oedd yn cynyddu cymhlethdod ac ansicrwydd ym mhwerau'r Cynulliad yn fawr. Mae'r Bil newydd yn welliant sylweddol, a bydd gan y Cynulliad bwerau helaeth i addasu'r gyfraith breifat a chyfraith droseddol mewn perthynas â materion o fewn ei gymhwysedd. Mae'n dal i fod angen cryn dipyn o waith manwl pellach ar y darpariaethau hyn i sicrhau rhywfaint o gysondeb, cydlyniad ac ymarferoldeb cyffredinol, ond maent yn dangos cynnydd cadarnhaol. Ar yr un pryd, fodd bynnag, wrth ymestyn cymhwysedd y Cynulliad i feysydd newydd o'r gyfraith, bydd y Bil yn rhoi ffocws cliriach ar y tensiwn o fewn yr awdurdodaeth sengl a oedd yn amlwg yn y drafft gwreiddiol. Yn ein tystiolaeth graffu cyn deddfu atodol, dadleuasom dros awdurdodaeth ar wahân fel ateb i'r tensiwn hwn, a chyhoeddasom Fil drafft amgen, a oedd yn darparu ateb mwy hirdymor a chynaliadwy. Mae'r Bil drafft diwygiedig yn ei gwneud yn gwbl eglur y bydd y gwahaniaeth rhwng y gyfraith sy'n gymwys yng Nghymru a'r gyfraith sy'n gymwys yn Lloegr yn parhau i dyfu dros gyfnod o amser hyd at y pwynt lle y bydd awdurdodaeth benodol neu ar wahân i Gymru yn anochel. Byddaf yn parhau i ddadlau bod rhaid mynd i'r afael â'r mater hwn yn y Bil os yw'n mynd i fod yn gwbl gredadwy fel setliad hirdymor i Gymru. Nawr, os nad yw Llywodraeth y DU yn gweld ei ffordd yn glir tuag at ateb cyflawn yn y Bil hwn, dylai o leiaf roi trefniadau ar waith sy'n paratoi'r ffordd ar gyfer ateb mwy hirdymor. Mae'r Bil newydd hefyd yn dynodi rhywfaint o welliant mewn perthynas â chaniatadau Gweinidogion Llywodraeth y DU sydd eu hangen ar gyfer Biliau'r Cynulliad. Croesewir y lleihad yn yr angen am ganiatadau o'r fath, ond unwaith eto, mae yna gryn gymhlethdod, ac mae angen gwaith pellach cyn y bydd yn bosibl dweud a yw'r canlyniad cyffredinol yn dderbyniol ac yn ymarferol. Hefyd gwnaed cynnydd ar leihau nifer a chwmpas y cymalau cadw, ond byddwn yn pwyso am welliannau i gael gwared ar sawl un sy'n parhau, gan gynnwys, er enghraifft, ardoll seilwaith cymunedol a thrwyddedu alcohol. Soniaf yn fyr am y materion eraill pwysicaf mewn perthynas â'r Bil. Mae'n dileu'r darpariaethau refferendwm yn Neddf Cymru 2014, gan olygu y byddai'r Trysorlys, drwy Orchymyn, yn gallu dechrau datganoli treth incwm heb ganiatâd y Cynulliad na Gweinidogion Cymru. Rwyf wedi dweud yn glir na fyddaf yn gallu cefnogi datganoli treth incwm heb fframwaith cyllidol cyffredinol clir drwy gytundeb y ddwy Lywodraeth, ac y bydd y cytundeb hwn yn rhagamod i gefnogi cynnig cydsyniad deddfwriaethol ar gyfer y Bil. Credaf fod hynny'n gwbl resymol, lle ceir cytundeb y ddwy ochr. Mae darpariaethau'r Bil ar gyfer dŵr yn annerbyniol fel y maent - nid ydynt yn cyflawni ymrwymiadau Dydd Gŵyl Dewi. Mae cyflogau athrawon yn parhau i fod yn gymal cadw yn y Bil, yn sgil trafodaethau sy'n parhau ar y trosglwyddo cyllid sydd ei angen i gefnogi datganoli, er bod cytundeb ar ddatganoli mewn egwyddor. Ni fydd yn syndod i'r Aelodau fy nghlywed yn dweud bod yr amcangyfrif a roddwn ar y gost o gymryd cyflog ac amodau athrawon rywfaint yn wahanol i'r hyn y mae Llywodraeth y DU yn barod i'w gynnig. Ac mae'n rhaid i'r holl faterion hynny gael sylw. I gloi, rwy'n croesawu'r cynnydd a wnaed hyd yn hyn, ond mae angen cryn dipyn o welliant pellach i wneud y Bil yn addas i'r diben ac yn addas i'r Cynulliad ystyried rhoi ei ganiatâd. Lle y gallwn ddod i gytundeb, bydd Llywodraeth y DU yn cyflwyno gwelliannau. Yn anochel, bydd anghytundeb yn parhau ynghylch rhai materion sylfaenol, megis ar ddatganoli plismona - digon da i'r Alban, Gogledd Iwerddon, Llundain a Manceinion, ond nid i Gymru yn ôl pob golwg - lle bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i bwyso ac i annog trafodaeth Seneddol. Lywydd, yn ystod y Cynulliad diwethaf, ceisiais ddatblygu'r drafodaeth ar y setliad datganoli cyn belled ag y bo modd drwy gonsensws trawsbleidiol. Byddaf yn parhau i ddefnyddio'r dull hwnnw o weithredu a byddaf yn rhannu fy llythyr at yr Ysgrifennydd Gwladol yn ymateb i'r Bil gydag arweinwyr y pleidiau yma ac yn San Steffan. Mae llawer o waith i'w wneud o fewn amserlen dynn ac rwy'n gobeithio y gallwn weithio gyda'n gilydd, ar draws y pleidiau, i gael y canlyniad gorau i Gymru.