English: Whilst these expressions have been positive, it is undeniable that this sudden change of our usual way of life can be very worrying and has taken a profound toll on our mental health. Arts have been used to depict this too. We've seen groups like the Newport Youth Council tackle these problems through art, with a powerful video about how lockdown restrictions impacted them. Many studies have shown that engagement with artistic activities, either as an observer or a participant, can enhance a person's mood, as well as other psychological benefits by releasing natural endorphins around the body. A University College London study tracked weekly a cohort of 72,000 adults across the UK. It found that people who spent 30 minutes or more each day, during the pandemic, on arts activities like reading for pleasure, listening to music or engaging in a creative hobby have lower reported rates of depression and anxiety and greater life satisfaction. Simply put, if ever there was a year for us to all get creative, then 2020 has most certainly been that year. It's particularly cruel, then, that our arts sector has been profoundly hit by the impact of COVID. Health measures such as social distancing and restrictions on group gatherings have seen our traditional art outlets limited or closed. Public facilities and essential services, where many escape the feelings of isolation or found solace in being creative, have struggled. Our theatres, music venues, dance schools, museums, art galleries and community centres, even choirs, bands and art classes, have all had to severely restrict their activities. They've been working hard to keep people in touch, and some events, such as the Hay winter festival and Newport's Art on the Hill will go ahead, albeit in a very different way. They rely on people getting together, so the arts have faced some of the most hard-hitting structural challenges of any industry. The Senedd's Culture, Welsh Language and Communications Committee has found that Wales risks losing an entire generation of artists and undoing years of positive work and investment. I'm grateful that the Welsh Government are helping those in this sector through the cultural recovery fund, but we must continue to drive this support, as it's crucial that we do all we can to ensure that they're still there in a post-COVID world. Like many industries, it's been encouraging to see how organisations have rapidly established new ways of working and how many have strived to reach out to communities that they can no longer visit in person. This can be done in more traditional ways, but also, by adapting and using new technologies, we can use the arts to help maintain good mental health and well-being. There are so many examples of good practice around Wales, and I wanted to use my time today to highlight just some of the great work being done here. The Head4Arts programme Head4 Health have been working with voluntary community organisations offering creative experiences remotely for those most in need, such as those who don't have access to the internet. This includes offering craft packs, included in doorstep drop-offs, and communicating with older people by post and telephone. Impelo@HOME in Powys offers care homes and day centres that support adults with disabilities DVDs to address problems with accessing services online. This programme was launched directly from community feedback saying they wanted to dance with the practitioners doing similar classes to the ones they used to attend. Lost in Art, a project for people living with dementia created by Denbighshire Leisure, offers those living in the community with dementia materials, packs delivered to their doorsteps, a weekly tutorial film e-mailed to them, and offers two phone calls a week - one landline, one FaceTime or WhatsApp call - to support members in their creative practice. Many arts organisations and practitioners have also switched to delivering services online, and have been able to implement classes using online platforms such as Zoom, YouTube and social media.
Welsh: Er bod y mynegiant hwn wedi bod yn gadarnhaol, ni ellir gwadu y gall y newid sydyn hwn yn ein ffordd arferol o fyw fod yn destun pryder mawr ac mae wedi cael effaith fawr ar ein hiechyd meddwl. Defnyddiwyd y celfyddydau i ddangos hyn hefyd. Rydym wedi gweld grwpiau fel Cyngor Ieuenctid Casnewydd yn mynd i'r afael â'r problemau hyn drwy gelfyddyd, gyda fideo pwerus ynglŷn â sut roedd cyfyngiadau'n effeithio arnynt hwy. Mae llawer o astudiaethau wedi dangos y gall cymryd rhan mewn gweithgareddau artistig, naill ai fel sylwedydd neu gyfranogwr, wella hwyliau person, yn ogystal â chynnig manteision seicolegol eraill drwy ryddhau endorffinau naturiol o amgylch y corff. Olrheiniwyd carfan o 72,000 o oedolion ledled y DU bob wythnos mewn astudiaeth gan Goleg Prifysgol Llundain. Canfu fod pobl a dreuliai 30 munud neu fwy bob dydd yn ystod y pandemig ar weithgareddau celfyddydol fel darllen er pleser, gwrando ar gerddoriaeth neu gymryd rhan mewn hobi creadigol yn profi cyfraddau is o iselder a phryder a mwy o foddhad mewn bywyd. Yn syml, os bu blwyddyn erioed i bawb ohonom fod yn greadigol, 2020 yw'r flwyddyn honno yn sicr. Mae'n arbennig o greulon, felly, fod ein sector celfyddydau wedi cael ei daro'n ddrwg gan effaith COVID. Mae mesurau iechyd fel cadw pellter cymdeithasol a chyfyngiadau ar gynulliadau grŵp wedi gweld ein canolfannau celf traddodiadol yn cael eu cyfyngu neu eu cau. Mae cyfleusterau cyhoeddus a gwasanaethau hanfodol, lle mae llawer yn dianc rhag teimladau o unigedd neu wedi cael cysur o fod yn greadigol, wedi wynebu anawsterau. Mae ein theatrau, lleoliadau cerddoriaeth, ysgolion dawns, amgueddfeydd, orielau celf a chanolfannau cymunedol, hyd yn oed corau, bandiau a dosbarthiadau celf, i gyd wedi gorfod cyfyngu'n ddifrifol ar eu gweithgareddau. Maent wedi bod yn gweithio'n galed i gadw pobl mewn cysylltiad, a bydd rhai digwyddiadau, fel gŵyl gaeaf y Gelli a Chelf ar y Bryn Casnewydd yn mynd rhagddynt, ond mewn ffordd wahanol iawn. Maent yn dibynnu ar bobl yn dod at ei gilydd, felly mae'r celfyddydau wedi wynebu rhai o'r heriau strwythurol mwyaf enbyd mewn unrhyw ddiwydiant. Mae Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu'r Senedd wedi canfod bod perygl i Gymru golli cenhedlaeth gyfan o artistiaid a dadwneud blynyddoedd o waith cadarnhaol a buddsoddiad. Rwy'n ddiolchgar fod Llywodraeth Cymru yn helpu'r rhai yn y sector drwy'r gronfa adferiad diwylliannol, ond mae'n rhaid inni barhau i yrru'r cymorth hwn, gan ei bod yn hanfodol ein bod yn gwneud popeth yn ein gallu i sicrhau eu bod yn dal yno mewn byd ôl-COVID. Fel llawer o ddiwydiannau, mae wedi bod yn galonogol gweld sut y mae sefydliadau wedi mynd ati'n gyflym i greu ffyrdd newydd o weithio a faint sydd wedi ymdrechu i estyn allan at gymunedau na allant ymweld â hwy'n bersonol mwyach. Gellir gwneud hyn mewn ffyrdd mwy traddodiadol, ond hefyd, drwy addasu a defnyddio technolegau newydd, gallwn ddefnyddio'r celfyddydau i helpu i gynnal iechyd meddwl da a llesiant. Mae cynifer o enghreifftiau o arferion da ledled Cymru, ac roeddwn am ddefnyddio fy amser heddiw i dynnu sylw at rywfaint o'r gwaith gwych sy'n cael ei wneud yma. Mae'r rhaglen Celf ar y Blaen, Iechyd ar y Blaen, wedi bod yn gweithio gyda sefydliadau cymunedol gwirfoddol sy'n cynnig profiadau creadigol o bell i'r rhai sydd â'r angen mwyaf, fel y rhai nad oes ganddynt fynediad at y rhyngrwyd. Mae hyn yn cynnwys cynnig pecynnau crefft, wedi'u cynnwys gyda nwyddau ar garreg y drws, a chyfathrebu â phobl hŷn drwy'r post a thros y ffôn. Mae Impelo@HOME ym Mhowys yn cynnig DVDs i gartrefi gofal a chanolfannau dydd sy'n cefnogi oedolion ag anableddau i fynd i'r afael â phroblemau gyda dod o hyd i wasanaethau ar-lein. Lansiwyd y rhaglen yn uniongyrchol yn sgil adborth cymunedol a ddywedai eu bod am ddawnsio, gyda'r ymarferwyr yn gwneud dosbarthiadau tebyg i'r rhai yr arferent eu mynychu. Mae Ymgolli mewn Celf, prosiect i bobl sy'n byw gyda dementia a grëwyd gan Hamdden Sir Ddinbych, yn cynnig deunydd dementia i'r rhai sy'n byw yn y gymuned, pecynnau a ddosberthir ar garreg eu drws, ffilm diwtorial wythnosol a anfonir atynt drwy e-bost, ac mae'n cynnig dwy alwad ffôn yr wythnos - un alwad llinell dir, un alwad FaceTime neu WhatsApp - i gefnogi aelodau yn eu hymarfer creadigol. Mae llawer o sefydliadau celfyddydol ac ymarferwyr hefyd wedi newid i ddarparu gwasanaethau ar-lein, ac wedi gallu cynnal dosbarthiadau gan ddefnyddio llwyfannau ar-lein fel Zoom, YouTube a'r cyfryngau cymdeithasol.