English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to update Members on the national planned care programme. This was established in 2014, with the aim to reform and improve NHS planned care specialities. The programme uses the expertise of clinicians in Wales to identify and promote best practice. Unless we are able to achieve reform and improvement in practice then we will not continue to deliver high-quality and sustainable healthcare services. Our vision is of a modern healthcare service ensuring patients' needs are addressed at the right time, in the right place, by the right clinician. The planned care programme is helping to take that forward with a small number of speciality implementation and transformational plans. Over the last two years, the programme has focused upon ophthalmology, orthopaedics, ear, nose and throat, and urology. These are specialities where there are either unacceptably long waits for treatment or elements of clinical risk to long waits, and a speciality plan for dermatology was introduced within the last few weeks. The national planned care programme is empowering healthcare professionals with opportunities to review their practice, replicate them and implement the very best possible standard. An early focus of the programme has involved working with clinical specialties to help them understand the demand for their services, their capacity, and to support them to develop plans to bring their services into balance. That means reform if we are to see progress. It's meant acknowledging limitations on the current ways of working and committing to addressing variations in practice within and between organisations, and those variations in practice also lead to some variations in outcome. When we launched the programme, we wanted to build on good practice that is already taking place within our system. We have a range of positive examples to highlight. In Wales, for example, we now have orthoptists giving injections directly into the eye to treat conditions such as wet age-related macular degeneration and diabetic macular oedema, using a device that has been developed here in Wales by a consultant in Wales. In a number of health boards, people with hearing problems can now be examined by an audiologist without having to travel further than their own GP surgery, and that will now be extended to other health boards following a successful pilot. The redesigned prostate cancer pathway, which is now in place across Wales, involves a multi-parametric MRI scan before a transrectal ultrasound biopsy and that's significantly reduced the number of biopsies carried out, which we know are painful and potentially dangerous to the patient. The planned care programme has published a small number of key impact changes and these direct health boards to actively manage follow-ups, which is the next area of priority over the rest of this year. Follow-up out-patient appointments account for a considerable amount of activity undertaken by the NHS. Traditionally, patients have routinely been given appointments rather than the appointment being based on their clinical need and with the most appropriate healthcare worker. Evidence has shown us that around 9 per cent of patients already do not attend their follow-up appointments and that, in itself, is an unacceptable waste of resources. So, we will focus upon reducing the number of follow-up appointments offered as is clinically appropriate and for the right healthcare professional. Some of the changes that I expect to see rolled out across Wales include the roll-out of more virtual clinics. The introduction of virtual reviews and patient reported outcome measures in Cardiff and Vale reduced the number of hip and knee appointments needed to be seen by a consultant by 70 per cent - that's 70 per cent. Health boards need to redesign appointments so patients can receive all necessary treatment in one visit, also known as more 'one-stop clinics', and these are already being used extensively in urology and are receiving a positive response from patients. And the training of healthcare specialists to undertake appointments releasing consultant capacity - . In Wales, we are rationalising, for example, our ophthalmology services by increasing the number of appointments done in the community using optometrists and nurses, and that's released capacity in busy consultant clinics - more capacity for people who really do need to be seen by a consultant. We are already receiving, from these changes, positive feedback from clinicians, operational staff, and patient representatives, who have been involved since the programme was established. So, the planned care programme is starting to deliver changes. So, some of the outcomes already achieved include the introduction of national follow-up guidelines for ENT services. That's been endorsed by health boards. Evidence from Aneurin Bevan health board shows the potential to reduce unnecessary follow-ups by approximately 40 per cent across Wales, and other health boards are now implementing and following those guidelines. They are already having an impact as patients waiting for their first appointment across Wales have reduced from over 3,000 in March 2016 to 1,949 in March 2017. There have been 863 fewer referrals this year compared to the same period last year. More patients are now being seen by an audiologist rather than an ENT consultant. That means around 72 patients per month are now being seen on a revised pathway direct to an audiology service. That means, across Wales, patients will be seen quicker as they are not waiting to see a consultant in a clinic but will be seen and assessed in appropriate community settings. Our national clinical musculoskeletal assessment treatment - that's CMAT for short - principles document has been agreed, based upon best-practice models currently in place in well-established services. Starting last month, that's now being rolled out across Wales. That should ensure that patients with musculoskeletal problems have access to a wide range of community-based treatment opportunities in addition to secondary care services. That should ensure that patients are seen by the right healthcare professional as appropriate. It should also reduce demand on our orthopaedic services. Health boards in Wales have seen a reduction in the number of urgent suspected cancer patients being referred into secondary care since the asymptomatic non-visible haematuria guidelines were adopted. In ophthalmology, the number of GPs referring patients to secondary care since the programme started has reduced from 17,775 in September 2015 down to 14,268 in March this year. So, as a result, more patients are being seen in the community by optometrists. It is still the case that some people still wait too long for treatment. Health boards have action plans in place to reduce long waits and, last month, the Welsh Government invested an additional £50 million to help the NHS further improve waiting times. We are seeing improvements in planned care services. However, these are not happening quickly enough. There needs to be a greater pace and consistency amongst all health boards in delivering improvement. It's why I really do expect good practice to become standard, consistent practice across Wales. I expect health boards to adopt or justify. The planned care programme will therefore become an integral part of the integrated medium term plan process. Health boards that do not plan to deliver the planned care action plans will not have approved plans. I've said this is a clinician-led programme, so I want to finish by thanking Peter Lewis, the consultant vascular surgeon who is leading the planned care programme. This is not a straightforward process. It involves people in different specialities coming together to agree, and that isn't always an easy process, and it involves service planners and leaders, so every chief operating officer takes part within the conversation. But the straightforward challenge now is how our national health service delivers against this clinically led improvement programme that Peter Lewis has helped us to create. There is a really significant prize for staff and the wider public in reducing waiting times, reducing variation, whilst improving efficiency and outcomes for patients. So, I look forward to seeing action this year and the next in every health board across Wales.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Hoffwn roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau ar y rhaglen genedlaethol ar gyfer gofal wedi'i gynllunio. Fe'i sefydlwyd yn 2014, gyda'r nod o ddiwygio a gwella arbenigeddau gofal wedi'i gynllunio yn y GIG. Mae'r rhaglen yn defnyddio arbenigedd clinigwyr yng Nghymru i nodi a hyrwyddo arfer gorau. Oni allwn sicrhau diwygiad a gwelliant ymarferol, ni fyddwn yn parhau i ddarparu gwasanaethau gofal iechyd o ansawdd uchel a chynaliadwy. Ein gweledigaeth yw gwasanaeth gofal iechyd modern sy'n sicrhau bod anghenion cleifion yn cael sylw ar yr adeg gywir, yn y lle cywir, gan y clinigydd cywir. Mae'r rhaglen gofal wedi'i gynllunio yn helpu i symud hynny ymlaen gyda nifer fach o gynlluniau gweithredu a chynlluniau trawsnewidiol arbennig. Dros y ddwy flynedd ddiwethaf, mae'r rhaglen wedi canolbwyntio ar offthalmoleg, orthopedeg, y glust, y trwyn a'r gwddf, a wroleg. Mae'r rhain yn arbenigeddau lle mae'n rhaid i gleifion aros yn annerbyniol o hir am driniaeth neu lle mae elfennau o risg clinigol i arosiadau hir, a chyflwynwyd cynllun arbennig ar gyfer dermatoleg o fewn yr ychydig wythnosau diwethaf. Mae'r rhaglen genedlaethol ar gyfer gofal wedi'i gynllunio yn cynnig cyfle i weithwyr gofal iechyd proffesiynol adolygu eu harferion, eu dyblygu a'u gweithredu ar y safon orau bosib. Mae pwyslais cynnar y rhaglen wedi cynnwys gweithio gydag arbenigeddau clinigol i'w helpu i ddeall y galw am eu gwasanaethau, eu capasiti, a'u cefnogi i ddatblygu cynlluniau i gydbwyso eu gwasanaethau. Mae hynny'n golygu diwygio os ydym am weld cynnydd. Mae wedi golygu cydnabod cyfyngiadau ar y ffyrdd presennol o weithio ac ymrwymo i fynd i'r afael ag amrywiadau mewn ymarfer o fewn sefydliadau a rhyngddynt, ac mae'r amrywiadau hynny mewn ymarfer hefyd yn arwain at rai amrywiadau mewn canlyniad. Pan lansiwyd y rhaglen, roeddem eisiau adeiladu ar yr arfer da sydd eisoes yn bodoli yn ein system. Mae gennym ystod o enghreifftiau cadarnhaol i dynnu sylw atynt. Yng Nghymru, er enghraifft, mae gennym bellach orthoptyddion yn rhoi pigiadau yn uniongyrchol i'r llygad i drin cyflyrau megis dirywiad macwlaidd gwlyb sy'n gysylltiedig ag oedran ac edema macwlaidd diabetig, gan ddefnyddio dyfais a ddatblygwyd yma yng Nghymru gan ymgynghorydd yng Nghymru. Mewn nifer o fyrddau iechyd, gall awdiolegydd bellach archwilio pobl â phroblemau clyw heb orfod teithio ymhellach na'u meddygfa eu hunain. Bydd hyn bellach yn cael ei ymestyn i gynnwys byrddau iechyd eraill yn dilyn cynllun peilot llwyddiannus. Mae'r llwybr canser y prostad wedi'i ailgynllunio, sydd bellach ar waith ar draws Cymru, yn cynnwys sgan MRI aml-baramedrig cyn biopsi uwchsain trawsrefrol ac mae hynny'n lleihau nifer y biopsïau a gyflawnir, y gwyddom sy'n boenus ac o bosib yn beryglus i'r claf. Cyhoeddodd y rhaglen gofal wedi'i gynllunio ychydig o newidiadau effaith allweddol ac mae'r rhain yn cyfarwyddo'r byrddau iechyd hyn i reoli camau dilynol, sef y maes blaenoriaeth nesaf dros weddill y flwyddyn hon. Mae apwyntiadau dilynol i gleifion allanol yn cyfrif am gryn dipyn o'r gweithgarwch a wneir gan y GIG. Yn draddodiadol, mae cleifion wedi cael apwyntiadau yn rheolaidd gyda'r gweithiwr gofal iechyd mwyaf priodol, yn hytrach na bod yr apwyntiad yn seiliedig ar eu hangen clinigol. Mae tystiolaeth wedi dangos inni fod tua 9 y cant o'r cleifion eisoes yn methu eu hapwyntiadau dilynol a bod hynny, ynddo'i hun, yn wastraff annerbyniol ar adnoddau. Felly, byddwn yn canolbwyntio ar leihau nifer yr apwyntiadau dilynol a gynigir fel sy'n briodol yn glinigol ac ar gyfer y gweithiwr gofal iechyd proffesiynol cywir. Mae rhai o'r newidiadau yr wyf yn disgwyl eu gweld yn cael eu cyflwyno ledled Cymru yn cynnwys cyflwyno mwy o glinigau rhithwir. Roedd cyflwyno adolygiadau rhithwir a mesurau canlyniadau a nodwyd gan y claf yng Nghaerdydd a'r Fro wedi lleihau nifer yr apwyntiadau clun a phen-glin y mae angen i ymgynghorydd eu gweld 70 y cant - 70 y cant. Mae angen i fyrddau iechyd ailgynllunio apwyntiadau fel y gall cleifion gael y driniaeth angenrheidiol yn ystod un ymweliad, a elwir hefyd yn 'glinigau un stop', ac mae'r rhain eisoes yn cael eu defnyddio'n helaeth mewn wroleg ac yn cael ymateb cadarnhaol gan gleifion. Ac mae hyfforddiant arbenigwyr gofal iechyd i ymgymryd ag apwyntiadau sy'n rhyddhau capasiti ymgynghorwyr - . Yng Nghymru, rydym yn rhesymoli, er enghraifft, ein gwasanaethau offthalmoleg trwy gynyddu nifer yr apwyntiadau a wneir yn y gymuned gan ddefnyddio optometryddion a nyrsys. Mae hynny'n wedi rhyddhau capasiti mewn clinigau ymgynghorol prysur - mwy o gapasiti i bobl y mae gwir angen eu gweld gan ymgynghorydd. Rydym eisoes, o ganlyniad i'r newidiadau hyn, yn cael adborth cadarnhaol gan glinigwyr, staff gweithredol a chynrychiolwyr cleifion, a fu'n gysylltiedig ers sefydlu'r rhaglen. Felly, mae'r rhaglen gofal wedi'i gynllunio yn dechrau cyflawni newidiadau. Felly, mae rhai o'r canlyniadau a gyflawnwyd eisoes yn cynnwys cyflwyno canllawiau dilynol cenedlaethol ar gyfer gwasanaethau ENT. Cymeradwywyd hynny gan y byrddau iechyd. Mae tystiolaeth o fwrdd iechyd Aneurin Bevan yn dangos y potensial i leihau oddeutu 40 y cant o apwyntiadau dilynol dianghenraid ledled Cymru, ac mae byrddau iechyd eraill bellach yn gweithredu ac yn dilyn y canllawiau hynny. Maent eisoes yn cael effaith wrth i gleifion sy'n aros am eu hapwyntiad cyntaf ledled Cymru leihau o dros 3,000 ym mis Mawrth 2016 i 1,949 ym mis Mawrth 2017. Bu 863 yn llai o atgyfeiriadau eleni o'i gymharu â'r un cyfnod y llynedd. Mae mwy o gleifion bellach yn cael eu gweld gan awdiolegydd yn hytrach nag ymgynghorydd ENT. Mae hynny'n golygu bod tua 72 o gleifion y mis bellach yn cael eu gweld ar lwybr diwygiedig yn uniongyrchol at wasanaeth awdioleg. Mae hynny'n golygu, ledled Cymru, y bydd cleifion yn cael eu gweld yn gyflymach gan nad ydynt yn aros i weld ymgynghorydd mewn clinig ond byddant yn cael eu gweld a'u hasesu mewn lleoliadau cymunedol priodol. Cytunwyd ar ein dogfen genedlaethol ar gyfer egwyddorion asesu a thriniaeth gyhyrysgerbydol clinigol - sef CMAT yn gryno - yn seiliedig ar y modelau arfer gorau sydd ar waith ar hyn o bryd mewn gwasanaethau sefydledig. Gan ddechrau'r mis diwethaf, mae bellach yn cael ei gyflwyno ledled Cymru. Dylai hynny sicrhau bod gan gleifion â phroblemau cyhyrysgerbydol fynediad at ystod eang o gyfleoedd triniaeth yn y gymuned yn ychwanegol at wasanaethau gofal eilaidd. Dylai hynny sicrhau bod y gweithiwr gofal iechyd proffesiynol priodol yn gweld y claf fel y bo'n briodol. Dylai hefyd leihau'r galw ar ein gwasanaethau orthopedig. Mae byrddau iechyd yng Nghymru wedi gweld gostyngiad yn nifer y cleifion brys yr amheuir sydd â chanser sy'n cael eu hatgyfeirio i ofal eilaidd ers mabwysiadu'r canllawiau haematwria anweladwy asymtomatig. Mewn offthalmoleg, mae nifer y Meddygon Teulu sy'n cyfeirio cleifion i ofal eilaidd ers i'r rhaglen gychwyn wedi gostwng o 17,775 ym mis Medi 2015 i 14,268 ym mis Mawrth eleni. Felly, o ganlyniad, mae mwy o gleifion yn cael eu gweld yn y gymuned gan optometryddion. Mae'n dal yn wir bod rhai pobl yn dal i aros yn rhy hir am driniaeth. Mae gan fyrddau iechyd gynlluniau gweithredu ar waith i leihau arosiadau hir. Y mis diwethaf, buddsoddodd Llywodraeth Cymru £50 miliwn ychwanegol i helpu'r GIG i wella amseroedd aros ymhellach. Rydym yn gweld gwelliannau yn y gwasanaethau gofal wedi'i gynllunio. Fodd bynnag, nid yw'r rhain yn digwydd yn ddigon cyflym. Mae angen cyflymder a chysondeb ymhlith yr holl fyrddau iechyd wrth gyflawni gwelliant. Dyna pam fy mod i'n disgwyl gweld arfer da yn dod yn arfer safonol, cyson ledled Cymru. Rwy'n disgwyl i fyrddau iechyd fabwysiadu neu gyfiawnhau. Felly, bydd y rhaglen gofal wedi'i gynllunio yn dod yn rhan annatod o'r broses cynllun tymor canolig integredig. Ni fydd gan fyrddau iechyd nad ydynt yn bwriadu darparu'r cynlluniau gweithredu gofal arfaethedig gynlluniau cymeradwy. Dywedais fod hon yn rhaglen sy'n cael ei harwain gan glinigwyr, felly rwyf am orffen trwy ddiolch i Peter Lewis, y llawfeddyg fasgwlaidd ymgynghorol sy'n arwain y rhaglen ofal arfaethedig. Nid proses syml yw hon. Mae'n cynnwys pobl mewn gwahanol arbenigeddau sy'n dod ynghyd i gytuno, ac nid yw honno'n broses hawdd bob amser, ac mae'n cynnwys cynllunwyr ac arweinwyr gwasanaethau, felly mae pob prif swyddog gweithredol yn cymryd rhan yn y sgwrs. Ond yr her syml yn awr yw sut mae ein gwasanaeth iechyd cenedlaethol yn cyflawni yn erbyn y rhaglen wella hon dan arweiniad clinigol y mae Peter Lewis wedi ein helpu i'w chreu. Mae gwobr sylweddol iawn i'r staff a'r cyhoedd ehangach wrth i amseroedd aros leihau, gan leihau amrywiad a gwella effeithlonrwydd a chanlyniadau i gleifion. Felly, edrychaf ymlaen at weld y camau gweithredu eleni a'r flwyddyn nesaf ym mhob bwrdd iechyd ledled Cymru.