English: And I'm very grateful to successive Ministers for making those statements, and for making it clear their commitment to the Tech Valleys initiative, and for ensuring that we do have the investment not just in Ebbw Vale, but in the Heads of the Valleys that we require and that we need. And I'm also very clear, as I said in my opening remarks, about the purpose of that. The purpose, for me, is that we as a Government and as public bodies invest where there is market failure, and invest in an agile, fleet-of-foot way to ensure that we are able to support business and to support the creation of work opportunities and enterprise where that is possible. I want us to be able to use the power of Government to address the poverty that exists in the Heads of the Valleys, to underpin economic activity, which doesn't happen in the Heads of the Valleys in the same way it happens in Cardiff Bay, and to do so in a sustainable way. I remember - it's one of the advantages or perhaps, Deputy Minister, the disadvantage of being in this place for over 13 years now - a number of Ministers coming to make these statements; I've been one of them myself. I remember Leighton Andrews speaking very, very convincingly about the need for investment in the Heads of the Valleys to be sustainable, to be sustainable in terms of the overall climate emergency, but to be sustainable in terms of funding, sustainable in terms of the economy, and sustainable in terms of delivering jobs that aren't 'here today, gone tomorrow', dependent simply on grants, as they were in the 1980s. But we need to go beyond that, and one of the ways that I hope Government can operate - . And this is the purpose of the debate this afternoon: to seek from Government not only confirmation that the Tech Valleys project is going to live up to the ambitions that successive Ministers and the current First Minister has outlined for it - and has been outlined in Government statements, press releases and policy documents - but that it is more than simply an investment in an individual property portfolio, that it is a part of an industrial strategy that can lead to any renaissance across the Heads of the Valleys. One of the reasons why, when I was first selected to fight the Blaenau Gwent seat in 2009, we campaigned hard over that two years from 2009 through to 2011 to ensure that the dualling of the A465 went ahead as we'd planned, was to deliver economic development to the Heads of the Valleys. We weren't simply asking for that dualling project to go ahead for any other reason, but for the economic benefits that it could accrue to the Heads of the Valleys. We know, and we knew that there was a terrible, terrible safety record on that road - a horrific safety record on that road - and we certainly wanted it dualled in order to save people's lives. We knew that it wasn't a significant piece of infrastructure that was required that would serve our needs in the future. But we also knew that if we were able to persuade Government - and I'm pleased to say that we were able to persuade Government - that this investment would take place, then it was always seen as part of an industrial strategy to deliver the connectivity that we require in the Heads of the Valleys, to link us to markets and to link us to ensure that we're able to deliver the sort of economy and economic activity that we require. And this connectivity, of course, was also linked to the investment that Welsh Government has made in superfast broadband as well. But we need to ensure that we maximise the potential of this, and I hope that the Government, and the Minister in replying to this debate, will be able to confirm that the Tech Valleys initiative is the initiative that we agreed, though it will clearly evolve and change, and emphasis will change over time - I recognise that; I recognise what these things do over time. But, fundamentally, we need to be able to have the knowledge and the security of knowing that these ambitions and objectives that we set ourselves in 2017 will deliver the growth and the skills and the large-scale investments, and that the foundations for the activity that we want to see will be laid through this. And I hope that we will also be able to have a timescale for this, because we've had a number of different ambitions laid out to us, in terms of timescales, but I think we need to understand in more detail how that's going to happen. I hope, and I'll close with these remarks, that we'll be able to meet the challenge that Victoria Winckler set me, in fact, as a Minister, back in 2018, when she said that there needed to be more focus on the Heads of the Valleys. I agree with her, and I thought her criticism and her contributions at the time, were perfectly fair and reasonable contributions, and, had I not been sitting on the front bench, I might well have made them myself. I think those were fair and reasonable criticisms to make. But the focus on the Heads of the Valleys cannot, and must not, come and go with individual Ministers. It needs to be an enduring part of the Government's legacy and an enduring part of the Government's programme. I hope that the Minister, in replying to the debate, can confirm that the ambitions of the Tech Valleys programme remains the priority of the Government. I hope that he will be able to confirm that the timescales and the ambitions and the deadlines are there to be met and I hope that, in doing so, we can together create an industrial economic and social and cultural renaissance in the Heads of the Valleys. Thank you.
Welsh: Ac rwy'n ddiolchgar iawn i Weinidogion olynol am wneud y datganiadau hynny, ac am wneud eu hymrwymiad i fenter y Cymoedd Technoleg yn glir, ac am sicrhau ein bod yn cael y buddsoddiad nid yn unig yng Nglynebwy, ond ym Mlaenau'r Cymoedd fel sydd arnom ei angen. Ac fel y dywedais yn fy sylwadau agoriadol, rwy'n glir iawn ynglŷn â diben hynny. I mi, y diben yw ein bod ni fel Llywodraeth ac fel cyrff cyhoeddus yn buddsoddi mewn mannau lle ceir methiant yn y farchnad, ac yn buddsoddi mewn ffordd hyblyg, chwim i sicrhau ein bod yn gallu cefnogi busnesau a chefnogi camau i greu cyfleoedd gwaith a mentergarwch lle bo hynny'n bosibl. Rwyf am inni allu defnyddio pŵer y Llywodraeth i fynd i'r afael â'r tlodi sy'n bodoli ym Mlaenau'r Cymoedd, fel sail i weithgaredd economaidd, nad yw'n digwydd ym Mlaenau'r Cymoedd yn yr un modd ag y mae'n digwydd ym Mae Caerdydd, a gwneud hynny mewn ffordd gynaliadwy. Rwy'n cofio - mae'n un o fanteision, neu efallai, Ddirprwy Weinidog, un o anfanteision bod yn y lle hwn ers dros 13 mlynedd bellach - nifer o Weinidogion yn dod i wneud y datganiadau hyn; roeddwn yn un ohonynt fy hun. Cofiaf Leighton Andrews yn siarad yn argyhoeddiadol tu hwnt am yr angen i fuddsoddiadau ym Mlaenau'r Cymoedd fod yn gynaliadwy, i fod yn gynaliadwy o ran yr argyfwng hinsawdd yn gyffredinol, ond i fod yn gynaliadwy yn ariannol, yn gynaliadwy o ran yr economi, ac yn gynaliadwy o ran darparu swyddi nad ydynt yn swyddi 'yma heddiw, wedi diflannu yfory', yn gwbl ddibynnol ar grantiau, fel roeddent yn y 1980au. Ond mae angen inni fynd y tu hwnt i hynny, ac un o'r ffyrdd y gobeithiaf y bydd y Llywodraeth yn gallu gweithredu - . A dyma ddiben y ddadl y prynhawn yma: ceisio cadarnhad gan y Llywodraeth fod prosiect y Cymoedd Technoleg yn mynd i wireddu'r uchelgeisiau y mae Gweinidogion olynol a'r Prif Weinidog presennol wedi'u hamlinellu ar ei gyfer - ac fe'i hamlinellwyd yn natganiadau'r Llywodraeth, datganiadau i'r wasg a dogfennau polisi - ond ei fod yn fwy na buddsoddiad mewn portffolio eiddo unigol yn unig, ei fod yn rhan o strategaeth ddiwydiannol a all arwain at unrhyw adfywiad ar draws Blaenau'r Cymoedd. Pan gefais fy newis gyntaf i ymladd am sedd Blaenau Gwent yn 2009, un o'r rhesymau pam yr ymgyrchasom yn galed dros y ddwy flynedd rhwng 2009 a 2011 i sicrhau bod y gwaith deuoli ar yr A465 yn mynd rhagddo fel roeddem wedi bwriadu, oedd er mwyn sicrhau bod datblygu economaidd yn digwydd ym Mlaenau'r Cymoedd. Nid gofyn yn syml am i'r prosiect deuoli fynd rhagddo am unrhyw reswm arall yr oeddem, ond oherwydd y manteision economaidd y gallai eu dwyn i Flaenau'r Cymoedd. Fe wyddom, ac fe wyddem fod diogelwch ar y ffordd honno'n eithriadol o wael - roedd diogelwch ar y ffordd honno'n erchyll - ac roeddem yn sicr am iddi gael ei deuoli er mwyn achub bywydau pobl. Gwyddem nad darn sylweddol o seilwaith oedd ei angen i ddiwallu ein hanghenion yn y dyfodol. Ond roeddem hefyd yn gwybod pe byddem yn gallu perswadio'r Llywodraeth - ac rwy'n falch o ddweud ein bod wedi gallu perswadio'r Llywodraeth - y byddai'r buddsoddiad hwnnw'n digwydd, byddai bob amser yn cael ei weld fel rhan o strategaeth ddiwydiannol i ddarparu'r cysylltedd sydd ei angen arnom ym Mlaenau'r Cymoedd, i'n cysylltu â marchnadoedd ac i'n cysylltu er mwyn sicrhau ein bod yn gallu darparu'r math o economi a gweithgarwch economaidd sydd eu hangen arnom. Ac roedd y cysylltedd hwn, wrth gwrs, hefyd yn gysylltiedig â'r buddsoddiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud mewn band eang cyflym iawn yn ogystal. Ond mae angen inni sicrhau ein bod yn manteisio i'r eithaf ar botensial hyn, ac rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth, a'r Gweinidog wrth ymateb i'r ddadl hon, yn gallu cadarnhau mai menter y Cymoedd Technoleg yw'r fenter y cytunasom arni, er y bydd yn amlwg yn esblygu ac yn newid, a bydd y pwyslais yn newid dros amser - rwy'n cydnabod hynny; rwy'n cydnabod yr hyn y mae'r pethau hyn yn ei wneud dros amser. Ond yn y bôn, mae angen inni allu meddu ar yr wybodaeth a'r sicrwydd o wybod y bydd yr uchelgeisiau a'r amcanion a osodasom i ni'n hunain yn 2017 yn sicrhau'r twf a'r sgiliau a'r buddsoddiadau ar raddfa fawr, a bod y sylfeini ar gyfer y gweithgaredd rydym am eu gweld yn cael eu gosod drwy hyn. Ac rwy'n gobeithio hefyd y byddwn yn gallu cael amserlen ar gyfer hyn, oherwydd mae gennym nifer o uchelgeisiau gwahanol wedi'u gosod allan i ni, o ran amserlenni, ond rwy'n credu bod angen inni ddeall yn fanylach sut y mae hynny'n mynd i ddigwydd. Rwy'n gobeithio, ac rwyf am orffen gyda'r sylwadau hyn, y gallwn ymateb i'r her a osododd Victoria Winckler i mi fel Gweinidog yn ôl yn 2018, pan ddywedodd fod angen mwy o ffocws ar Flaenau'r Cymoedd. Rwy'n cytuno â hi, ac roeddwn yn meddwl bod ei beirniadaeth a'i chyfraniadau ar y pryd, yn gyfraniadau teg a rhesymol, a phe na bawn yn eistedd ar y fainc flaen, efallai y byddwn wedi'u gwneud fy hun. Rwy'n credu ei bod yn feirniadaeth deg a rhesymol. Ond ni all, ac ni ddylai'r ffocws ar Flaenau'r Cymoedd fynd a dod gyda Gweinidogion unigol. Mae angen iddo fod yn rhan barhaol o waddol y Llywodraeth ac yn rhan barhaol o raglen y Llywodraeth. Rwy'n gobeithio y gall y Gweinidog, wrth ymateb i'r ddadl, gadarnhau bod uchelgeisiau rhaglen y Cymoedd Technoleg yn dal i fod yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth. Gobeithio y gall gadarnhau bod y terfynau amser a'r uchelgeisiau yno i'w cyflawni ac rwy'n gobeithio, wrth wneud hynny, y gallwn greu adfywiad diwydiannol, cymdeithasol a diwylliannol gyda'n gilydd ym Mlaenau'r Cymoedd. Diolch.