English: Diolch. Thank you for such powerful statements, which indeed show just the strength of the coming together in our co-operation agreement, about the importance of strength, which I believe could come from across this Chamber, but it has to be delivered as a result of our joint commitment and the sharing of our goals and values in the co-operation agreement. I think it's important that it is expressed and publicly clear as a high-profile commitment, the 'Anti-racist Wales Action Plan', in both our programme for government and the co-operation agreement. I'm pleased that we've had productive discussions, you've had an opportunity to review the 'Anti-racist Wales Action Plan', and actually you've influenced the fact that crime and justice particularly are being addressed. I have responded to some of those points, in terms of our determination to - . Even though it isn't devolved, we are moving on with the Commission on Justice in Wales, the Thomas commission, but also there's the recent jointly signed report by the Counsel General and me, and we are progressing this in terms of the opportunities that we have to influence the justice system in Wales. I think the importance, really, that you focus on a number of areas of policy is crucial, but it has to be about leadership. We decided, as a result of the consultation - extensive consultation - that race equality action is not enough; it has to be very clearly stated as an anti-racist action plan. People have to embrace and recognise, as we do in Government, the institutionalised and systemic racism that actually holds people back and affects every minute of every day of their lives. We've learned this from working with the people we've worked with in terms of the steering group, the Wales race forum, which actually I've been working with for many years, who called for this to be an action plan - not another strategy, but a plan with those goals and actions to take forward. So, leadership within Welsh Government and across the public sector is crucial, and the zero tolerance of racism throughout the public sector. And also, only two and a half years ago, we launched the diversity and equality strategy for our public appointments. It was called, 'Reflecting Wales in Running Wales'. We know we have a long way to go to reflect Wales in running Wales, but if we can see that change by 2030 - . We have power over this, we can make those changes, but you need goals and actions to do this. We need to remove the barriers and we need to use all the levers that we've got. There are many issues relating to education, which I know the Minister for Education and Welsh Language will be mentioning and responding to in his statement. But, we have remit letters, we have financial arrangements, and, importantly, as you said, we have a new accountability group - you'll have heard about that this morning. Professor Emmanuel Ogbonna, who helped take us to this point, co-chairing with the Permanent Secretary, has made it clear right from the start that we need that accountability. We need a new accountability group, and I can assure you that I will make sure that we feed back to the Senedd. I know that they will want to feed back, I'm sure, to committees and to the Senedd as well what their expectations are. We'll take actions to tackle racism in terms of monitoring actions annually through the accountability group, but it won't be just for us. Actually, someone said this morning - one of the speakers said - that this is about community accountability as well; it's about the accountability of all those public sector bodies, and that, of course, includes all the statutory bodies, but also business as well. So, chairs of public bodies will be pressed to proactively champion diversity and inclusion, including a performance objective around anti-racism. I think it's also very important just to look at some of those wider issues that you raise. For example, in terms of the hate crime and victim support centre, I've already mentioned, in terms of children and young people, that we've now got a new team working to address hate crime. As far as Senedd reform is concerned, I'm really pleased that we can learn from that in terms of the special purpose committee report that we will be debating tomorrow, because of that recommendation that there should be a further inquiry into the merits and implications of quotas, for example, for characteristics other than gender. We have a lot to learn, but we could lead the way in the UK, and we can certainly help lead the way in terms of looking at these issues, and I know that there's strong support for that. Local government: now we've gone through the elections, I'll be meeting all local government leaders very shortly to talk about the anti-racist action plan. One of the recommendations that came - finally, Deputy Llywydd - from the socioeconomic report on the impact of coronavirus on black, Asian and minority ethnic people was that we needed a race disparity unit in the Welsh Government. Well, we've got one now. It was set up and it's part of an equality evidence unit, but there is an issue about data, particularly data that is held by the UK Government. So, the Wales Governance Centre has done some pioneering work, particularly led by Robert Jones, who's actually exposed the disproportionate impact of criminal justice, particularly on black, Asian and minority ethnic people and women. Well, we are going to, again, address that through working together. We met just a couple of weeks ago to talk about the ways in which we can work together with the Wales Governance Centre and the equality, race and disability evidence unit. And a commitment to sharing the justice element of the anti-racism Wales action plan, as part of our co-operation agreement with Plaid Cymru, and to start a conversation now about how we can work together, and, indeed, look to other research that will be helpful to this. So, your commitment, your support is crucial for us to get this right, but you will have heard and seen this morning that there will be expectations, and the expectation on us as a Government has to be the key point. And I know that you will hold us to account, the people with lived experience of racism must and will hold us to account, and that's what we need to deliver on the anti-racist action plan.
Welsh: Diolch i chi am ddatganiadau mor bwerus, sydd yn wir yn dangos cryfder y broses o ddod at ein gilydd yn ein cytundeb cydweithredu, am bwysigrwydd cryfder, y credaf y gallai ddod o bob rhan o'r Siambr hon, ond rhaid ei gyflawni o ganlyniad i'n hymrwymiad ar y cyd a rhannu ein nodau a'n gwerthoedd yn y cytundeb cydweithredu. Rwy'n credu ei bod yn bwysig ei fod yn cael ei fynegi a'i fod yn glir i'r cyhoedd fel ymrwymiad proffil uchel, 'Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol', yn ein rhaglen lywodraethu a'r cytundeb cydweithredu. Rwy'n falch ein bod wedi cael trafodaethau cynhyrchiol, rydych wedi cael cyfle i adolygu 'Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol', ac mewn gwirionedd rydych chi wedi dylanwadu ar y ffaith bod troseddu a chyfiawnder yn cael sylw arbennig. Rwyf wedi ymateb i rai o'r pwyntiau hynny, o ran ein penderfyniad i - . Er nad yw wedi'i ddatganoli, rydym yn symud ymlaen gyda'r Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru, comisiwn Thomas, ond hefyd mae'r adroddiad a lofnodwyd ar y cyd yn ddiweddar gan y Cwnsler Cyffredinol a minnau, ac rydym yn bwrw ymlaen â hyn o ran y cyfleoedd sydd gennym i ddylanwadu ar y system gyfiawnder yng Nghymru. Rwy'n credu bod y pwysigrwydd, mewn gwirionedd, eich bod yn canolbwyntio ar nifer o feysydd polisi yn hollbwysig, ond rhaid iddo ymwneud ag arweinyddiaeth. Gwnaethom benderfynu, o ganlyniad i'r ymgynghoriad - ymgynghoriad helaeth - nad yw gweithredu ar gydraddoldeb hiliol yn ddigon; rhaid ei nodi'n glir iawn fel cynllun gweithredu gwrth-hiliol. Rhaid i bobl gofleidio a chydnabod, fel y gwnawn ni yn y Llywodraeth, yr hiliaeth sefydliadol a systemig sydd mewn gwirionedd yn dal pobl yn ôl ac sy'n effeithio ar bob munud o bob diwrnod o'u bywydau. Rydym wedi dysgu hyn o weithio gyda'r bobl yr ydym wedi gweithio gyda nhw o ran y grŵp llywio, fforwm hil Cymru, yr wyf wedi bod yn gweithio gydag ef ers blynyddoedd lawer, a alwodd am i hyn fod yn gynllun gweithredu - nid strategaeth arall, ond yn gynllun gyda'r nodau a'r camau hynny i'w datblygu. Felly, mae arweinyddiaeth o fewn Llywodraeth Cymru ac ar draws y sector cyhoeddus yn hanfodol, a dim goddefgarwch o ran hiliaeth ledled y sector cyhoeddus. A hefyd, dim ond dwy flynedd a hanner yn ôl, lansiwyd y strategaeth amrywiaeth a chydraddoldeb ar gyfer ein penodiadau cyhoeddus. Ei henw oedd, 'Adlewyrchu Cymru wrth Redeg Cymru'. Gwyddom fod gennym lawer i'w wneud i adlewyrchu Cymru wrth redeg Cymru, ond os gallwn weld y newid hwnnw erbyn 2030 - . Mae gennym bŵer dros hyn, gallwn wneud y newidiadau hynny, ond mae angen nodau a chamau gweithredu arnoch i wneud hyn. Mae angen i ni ddileu'r rhwystrau ac mae angen i ni ddefnyddio'r holl ddulliau sydd gennym ni. Mae llawer o faterion yn ymwneud ag addysg, a gwn y bydd Gweinidog y Gymraeg ac Addysg yn sôn amdanyn nhw ac yn ymateb iddyn nhw yn ei ddatganiad. Ond, mae gennym lythyrau cylch gwaith, mae gennym drefniadau ariannol, ac, yn bwysig, fel y dywedoch chi, mae gennym grŵp atebolrwydd newydd - byddwch wedi clywed am hwnnw y bore yma. Mae'r Athro Emmanuel Ogbonna, a helpodd i gyrraedd y pwynt hwn, gan gyd-gadeirio â'r Ysgrifennydd Parhaol, wedi'i gwneud yn glir o'r dechrau bod angen yr atebolrwydd hwnnw arnom. Mae arnom angen grŵp atebolrwydd newydd, a gallaf eich sicrhau chi y byddaf yn sicrhau ein bod yn rhoi adborth i'r Senedd. Gwn y byddan nhw eisiau rhoi adborth, rwy'n siŵr, i bwyllgorau ac i'r Senedd yn ogystal â beth yw eu disgwyliadau. Byddwn yn cymryd camau i fynd i'r afael â hiliaeth o ran monitro camau gweithredu'n flynyddol drwy'r grŵp atebolrwydd, ond nid i ni yn unig y bydd yn gwneud hynny. Mewn gwirionedd, dywedodd rhywun y bore yma - dywedodd un o'r siaradwyr - fod hyn yn ymwneud ag atebolrwydd cymunedol hefyd; mae'n ymwneud ag atebolrwydd yr holl gyrff sector cyhoeddus hynny, ac mae hynny, wrth gwrs, yn cynnwys yr holl gyrff statudol, ond hefyd mae'n ymwneud â busnes. Felly, bydd cadeiryddion cyrff cyhoeddus yn cael eu pwyso i hyrwyddo amrywiaeth a chynhwysiant yn rhagweithiol, gan gynnwys amcan perfformiad sy'n ymwneud â gwrth-hiliaeth. Rwy'n credu ei bod hefyd yn bwysig iawn edrych ar rai o'r materion ehangach hynny yr ydych yn eu codi. Er enghraifft, o ran y ganolfan troseddau casineb a chymorth i ddioddefwyr, rwyf eisoes wedi'i chrybwyll, o ran plant a phobl ifanc, fod gennym bellach dîm newydd sy'n gweithio i fynd i'r afael â throseddau casineb. O ran diwygio'r Senedd, rwy'n falch iawn y gallwn ddysgu o hynny o ran adroddiad y pwyllgor diben arbennig y byddwn yn ei drafod yfory, oherwydd yr argymhelliad hwnnw y dylid cynnal ymchwiliad pellach i rinweddau a goblygiadau cwotâu, er enghraifft, ar gyfer nodweddion ar wahân i ryw. Mae gennym lawer i'w ddysgu, ond gallem arwain y ffordd yn y DU, a gallwn yn sicr helpu i arwain y ffordd o ran edrych ar y materion hyn, a gwn fod cefnogaeth gref i hynny. Llywodraeth leol: nawr rydym wedi mynd drwy'r etholiadau, byddaf yn cwrdd â phob arweinydd llywodraeth leol yn fuan iawn i siarad am y cynllun gweithredu gwrth-hiliol. Un o'r argymhellion a ddaeth - yn olaf, Dirprwy Lywydd - o'r adroddiad economaidd-gymdeithasol ar effaith coronafeirws ar bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig oedd bod arnom angen uned gwahaniaethau hiliol yn Llywodraeth Cymru. Wel, mae gennym un nawr. Fe'i sefydlwyd ac mae'n rhan o uned tystiolaeth cydraddoldeb, ond mae problem ynglŷn â data, yn enwedig data a gedwir gan Lywodraeth y DU. Felly, mae Canolfan Llywodraethiant Cymru wedi gwneud rhywfaint o waith arloesol, yn enwedig dan arweiniad Robert Jones, sydd mewn gwirionedd wedi amlygu effaith anghymesur cyfiawnder troseddol, yn enwedig ar bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig a menywod. Wel, rydym yn mynd i fynd i'r afael â hynny, unwaith eto, drwy gydweithio. Fe wnaethom gyfarfod ychydig wythnosau'n ôl i siarad am y ffyrdd y gallwn ni gydweithio â Chanolfan Llywodraethiant Cymru a'r uned dystiolaeth cydraddoldeb, hil ac anabledd. Ac ymrwymiad i rannu elfen gyfiawnder cynllun gweithredu Cymru wrth-hiliol, fel rhan o'n cytundeb cydweithredu â Phlaid Cymru, ac i ddechrau sgwrs yn awr am sut y gallwn gydweithio, ac, yn wir, edrych ar ymchwil arall a fydd o gymorth i hyn. Felly, mae eich ymrwymiad, mae eich cefnogaeth yn hollbwysig i ni gael hyn yn iawn, ond byddwch wedi clywed a gweld y bore yma y bydd disgwyliadau, a rhaid i'r disgwyliad arnom fel Llywodraeth fod yn bwynt allweddol. A gwn y byddwch yn ein dwyn ni i gyfrif, rhaid i'r bobl sydd â phrofiad bywyd o hiliaeth ein dwyn ni i gyfrif, a dyna'r hyn y mae angen i ni ei gyflawni yn y cynllun gweithredu gwrth-hiliol.