English: We heard about people who are in pain, discomfort or experiencing anxiety. And we heard about people whose needs are becoming more complex, which puts more pressure on health services and on unpaid carers, who may be asked to take on more complex caring responsibilities. We also heard about people who are less able to work, study or undertake their usual caring responsibilities, and whose costs of living have increased, of course, as a result of their condition. We also heard about the pressures facing the health service, and by the health and social care workforce, as they tackle the pandemic and the waiting times backlog. And, of course, we thank the social care workforce, including unpaid carers and volunteers, for all the work that they have done and continue to do. Without a sustainable, engaged and supported workforce - we must remember that the workforce is far broader than just doctors and nurses - we simply will not have the transformation in our health and care services that we need to see. Our report focused on the impact of the waiting times backlog, and what can be done to help people wait well. We are pleased that the Welsh Government accepted 26 of our recommendations in full, and the remaining one recommendation in principle. The vehicle for addressing many of our recommendations is the Welsh Government's plan for transformation and modernisation in planned care and in reducing waiting lists in Wales. In recent weeks, we have gathered views on the plan in writing, and earlier today, actually, we as a committee, as members, met with stakeholders here at the Senedd. Stakeholders broadly welcome the plan; they want to see it succeed, as, of course, do I, but they also have concerns about whether the plan is sufficiently detailed, whether it provides a clear enough vision for the transformation of our health services, and whether there is enough capacity to deliver it. And that's a key message, actually, from the group of stakeholders I spoke with this morning. The key message was that the plan is great, the plan is ambitious, but they were concerned there is not enough capacity to deliver the plan. We all know it will take time to bring waiting times down. Audit Wales, in its recent report on planned care, estimates that it could take seven years or more to return waiting lists to pre-pandemic levels. It is vital, therefore, that people are supported to wait well. That's part of our recommendation 1. So, we strongly welcome the inclusion in the Welsh Government's plan of a commitment to improve the information and support available to people while they wait for diagnosis and care. However, while we welcome the developments such as the commitment to improving patient communication, particularly coming across this morning with stakeholders as well, they've told us that more information is needed about the time frame for delivery, how the power and experience of the third sector will be harnessed and how risks of digital exclusion will be managed. Some information and communications will need to be personalised and tailored to individuals' needs to make sure that they have the right information for their circumstances. I heard a shocking experience this morning about how a template letter can sometimes have to go through 20 stages before it's finally agreed. However, stakeholders told us this morning that time, resource and expertise will be required for communication to be effective and accessible, and I would welcome further clarity from the Minister about what the Welsh Government can do to ensure that sufficient resource is available, and how a balance will be struck in national co-ordination to provide consistency of messaging and avoid duplication. Health inequalities is a key priority for us, and we asked the Minister to explain how support would be targeted to people living in more deprived areas. We welcome the indication that a national group is being established to develop solutions to support local populations and identify how inequality gaps in prevention and planned care will be closed. We look forward to hearing more about the work of this important group in due course. However, in the meantime, stakeholders, including the Royal College of Physicians, and Macmillan Cancer Support, have told us that they are concerned that the Welsh Government's plan lacks detail on how it will take account of and tackle health inequality. So, I would be grateful if the Minister could say something today about the work of the national group and how that will inform the implementation of the Welsh Government's plan to transform and modernise planned care. Our report calls for the routine publication of waiting times data, disaggregated by specialty and hospital. The availability, transparency and detail of data was a real key issue that was raised by stakeholders this morning. Like us, they want to see more detail about the types of treatments people are waiting for, and that data broken down further. The Minister accepted our recommendation, but said that she is still considering her approach, including what information will be useful and meaningful. Stakeholders also told us that better data was needed about the health and social care workforce, warning us this morning as well that the age profile of staff in some specialties represents a cliff edge in terms of workforce capacity. It would be helpful if the Minister could tell us more this afternoon about the timescales for improving the availability of data in relation to waiting times and the workforce. Reducing waiting times will require leadership and national direction. Stakeholders have told us that they broadly support the plan's ambition, but that further detail is needed on the leadership arrangements and how change will be delivered, including how health, social care and third sector partners will be engaged and involved. Key issues raised include the role of the new NHS executive and regional partnership boards, and the need for greater clarity about how overall accountability for delivery is distributed between different local, regional and national planning programmes, project groups and networks. We also heard concerns about whether the plan does enough to recognise the impact of challenges in social care. In her response to our recommendation 26, the Minister explained that she would hold health boards to account against their integrated medium-term plans, and that a new national director of planned care, improvement and recovery has been appointed to work with the NHS to ensure that local improvement plans meet the Welsh Government's commitments and ambitions. However, I would welcome the Minister's views this afternoon on stakeholders' suggestions that an annual progress report should be laid before the Senedd, and that more needs to be done to encourage health boards to work together and increase the pace of developing regional models. Finally, in our report, we explored the different ways in which the waiting times backlog is affecting different physical and mental health conditions and services. Stakeholders have told us that it isn't clear to them whether all specialties are covered by the Welsh Government's plan. For example, Cymru Versus Arthritis notes that it isn't clear whether orthopaedics is included, and Mind Cymru has called for urgent clarification of whether the recovery targets apply to mental health services, particularly as delays to the mental health core data set mean that detailed waiting times for many mental health services are not available. I would be grateful if the Minister could clarify whether orthopaedics and mental health services are included within the scope of the recovery targets in the Welsh Government's plan. I look forward to contributions from Members this afternoon.
Welsh: Clywsom am bobl sydd mewn poen, anesmwythder neu sy'n profi pryder. A chlywsom am bobl y mae eu hanghenion yn mynd yn fwy cymhleth, sy'n rhoi mwy o bwysau ar wasanaethau iechyd ac ar ofalwyr di-dâl, y gallai fod gofyn iddynt ymgymryd â chyfrifoldebau gofalu mwy cymhleth. Clywsom hefyd am bobl sy'n llai abl i weithio, astudio neu ymgymryd â'u cyfrifoldebau gofalu arferol, ac y mae eu costau byw wedi cynyddu, wrth gwrs, o ganlyniad i'w cyflwr. Clywsom hefyd am y pwysau sy'n wynebu'r gwasanaeth iechyd, a chan y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol, wrth iddynt fynd i'r afael â'r pandemig a'r ôl-groniad o ran amseroedd aros. Ac wrth gwrs, rydym yn diolch i'r gweithlu gofal cymdeithasol, gan gynnwys gofalwyr di-dâl a gwirfoddolwyr, am yr holl waith y maent wedi'i wneud ac yn parhau i'w wneud. Heb weithlu cynaliadwy, ymgysylltiedig ac wedi'i gefnogi - rhaid inni gofio bod y gweithlu'n llawer ehangach na meddygon a nyrsys yn unig - ni fyddwn yn gallu sicrhau'r trawsnewidiad y mae angen inni ei weld yn ein gwasanaethau iechyd a gofal. Roedd ein hadroddiad yn canolbwyntio ar effaith yr ôl-groniad o ran amseroedd aros, a'r hyn y gellir ei wneud i helpu pobl i aros yn iach. Rydym yn falch fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn 26 o'n hargymhellion yn llawn, a'r un argymhelliad sy'n weddill mewn egwyddor. Y cyfrwng i fynd i'r afael â llawer o'n hargymhellion yw cynllun Llywodraeth Cymru ar gyfer trawsnewid a moderneiddio gofal wedi'i gynllunio a lleihau rhestrau aros yng Nghymru. Yn ystod yr wythnosau diwethaf, rydym wedi casglu barn ysgrifenedig ar y cynllun, ac yn gynharach heddiw, mewn gwirionedd, cyfarfuom ni fel pwyllgor, fel Aelodau, â rhanddeiliaid yma yn y Senedd. Mae rhanddeiliaid yn croesawu'r cynllun yn gyffredinol; maent eisiau ei weld yn llwyddo, fel rwyf innau, wrth gwrs, ond mae ganddynt bryderon hefyd ynglŷn ag a yw'r cynllun yn ddigon manwl, a yw'n darparu gweledigaeth ddigon clir ar gyfer trawsnewid ein gwasanaethau iechyd, ac a oes digon o gapasiti i'w gyflawni. Ac mae honno'n neges allweddol, mewn gwirionedd, gan y grŵp o randdeiliaid y siaradais â hwy y bore yma. Y neges allweddol oedd bod y cynllun yn wych, mae'r cynllun yn uchelgeisiol, ond roeddent yn pryderu nad oes digon o gapasiti i gyflawni'r cynllun. Fe wyddom i gyd y bydd yn cymryd amser i leihau amseroedd aros. Mae Archwilio Cymru, yn ei adroddiad diweddar ar ofal wedi'i gynllunio, yn amcangyfrif y gallai gymryd saith mlynedd neu fwy i restrau aros ddychwelyd i lefelau cyn y pandemig. Mae'n hanfodol, felly, fod pobl yn cael eu cefnogi i aros yn iach. Mae hynny'n rhan o argymhelliad 1. Felly, rydym yn croesawu'r ffaith bod cynllun Llywodraeth Cymru yn cynnwys ymrwymiad i wella'r wybodaeth a'r cymorth sydd ar gael i bobl wrth iddynt aros am ddiagnosis a gofal. Fodd bynnag, er ein bod yn croesawu'r datblygiadau megis yr ymrwymiad i wella cyfathrebu â chleifion, a gafodd ei gyfleu'n arbennig y bore yma gan randdeiliaid hefyd, maent wedi dweud wrthym fod angen mwy o wybodaeth am yr amserlen ar gyfer cyflawni, sut y caiff pŵer a phrofiad y trydydd sector eu harneisio a sut y caiff risgiau allgáu digidol eu rheoli. Bydd angen i rywfaint o wybodaeth a chyfathrebiadau gael eu personoli a'u haddasu i anghenion unigolion er mwyn sicrhau bod ganddynt yr wybodaeth gywir ar gyfer eu hamgylchiadau. Clywais am brofiad brawychus y bore yma ynghylch sut y mae llythyr templed weithiau'n gorfod mynd drwy 20 cam cyn y cytunir arno yn y pen draw. Fodd bynnag, dywedodd rhanddeiliaid wrthym y bore yma y bydd angen amser, adnoddau ac arbenigedd er mwyn i gyfathrebu fod yn effeithiol ac yn hygyrch, a byddwn yn croesawu eglurhad pellach gan y Gweinidog ynghylch yr hyn y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i sicrhau bod digon o adnoddau ar gael, a sut y caiff cydbwysedd ei sicrhau o ran cydgysylltu cenedlaethol er mwyn sicrhau bod negeseuon yn gyson ac i osgoi dyblygu. Mae anghydraddoldebau iechyd yn flaenoriaeth allweddol i ni, a gofynnwyd i'r Gweinidog egluro sut y byddai cymorth yn cael ei dargedu at bobl sy'n byw mewn ardaloedd mwy difreintiedig. Rydym yn croesawu'r awgrym bod grŵp cenedlaethol yn cael ei sefydlu i ddatblygu atebion i gefnogi poblogaethau lleol a nodi sut y bydd bylchau anghydraddoldeb mewn atal a gofal wedi'i gynllunio yn cael eu cau. Edrychwn ymlaen at glywed mwy am waith y grŵp pwysig hwn maes o law. Fodd bynnag, yn y cyfamser, mae rhanddeiliaid, gan gynnwys Coleg Brenhinol y Meddygon, a Chymorth Canser Macmillan, wedi dweud wrthym eu bod yn pryderu nad oes gan gynllun Llywodraeth Cymru ddigon o fanylion ynglŷn â sut y bydd yn rhoi sylw i anghydraddoldebau iechyd ac yn mynd i'r afael â hwy. Felly, byddwn yn ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog ddweud rhywbeth heddiw am waith y grŵp cenedlaethol a sut y bydd hwnnw'n llywio gweithrediad cynllun Llywodraeth Cymru i drawsnewid a moderneiddio gofal wedi'i gynllunio. Mae ein hadroddiad yn galw am gyhoeddi data amseroedd aros yn rheolaidd, wedi'i ddadgyfuno yn ôl arbenigedd ac ysbyty. Roedd argaeledd, tryloywder a manylion data yn fater allweddol a godwyd gan randdeiliaid y bore yma. Fel ninnau, maent eisiau gweld mwy o fanylion am y mathau o driniaethau y mae pobl yn aros amdanynt, ac maent eisiau i'r data hwnnw gael ei ddadelfennu ymhellach. Derbyniodd y Gweinidog ein hargymhelliad, ond dywedodd ei bod yn dal i ystyried ei dull gweithredu, gan gynnwys pa wybodaeth fydd yn ddefnyddiol ac yn ystyrlon. Dywedodd rhanddeiliaid wrthym hefyd fod angen gwell data am y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol, gan ein rhybuddio y bore yma hefyd fod proffil oedran staff mewn rhai arbenigeddau ar ymyl y dibyn o ran capasiti'r gweithlu. Byddai'n ddefnyddiol pe gallai'r Gweinidog ddweud mwy wrthym y prynhawn yma am yr amserlenni ar gyfer gwella argaeledd data mewn perthynas ag amseroedd aros a'r gweithlu. Bydd lleihau amseroedd aros yn galw am arweiniad a chyfeiriad cenedlaethol. Mae rhanddeiliaid wedi dweud wrthym eu bod yn cefnogi uchelgais y cynllun yn gyffredinol, ond bod angen rhagor o fanylion am y trefniadau arwain a sut y caiff newid ei gyflawni, gan gynnwys sut y bydd partneriaid iechyd, gofal cymdeithasol a'r trydydd sector yn cael eu cynnwys. Mae'r materion allweddol a godwyd yn cynnwys rôl byrddau partneriaethau gweithredol a rhanbarthol newydd y GIG, a'r angen am fwy o eglurder ynghylch sut y caiff atebolrwydd cyffredinol am gyflawni ei rannu rhwng gwahanol raglenni cynllunio lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, grwpiau prosiect a rhwydweithiau. Clywsom bryderon hefyd ynglŷn ag a yw'r cynllun yn gwneud digon i gydnabod effaith heriau ym maes gofal cymdeithasol. Yn ei hymateb i argymhelliad 26, esboniodd y Gweinidog y byddai'n dwyn byrddau iechyd i gyfrif yn erbyn eu cynlluniau tymor canolig integredig, a bod cyfarwyddwr cenedlaethol newydd ar gyfer gofal wedi'i gynllunio, gwelliant ac adferiad wedi'i benodi i weithio gyda'r GIG i sicrhau bod cynlluniau gwella lleol yn bodloni ymrwymiadau ac uchelgeisiau Llywodraeth Cymru. Fodd bynnag, byddwn yn croesawu barn y Gweinidog y prynhawn yma ar awgrymiadau rhanddeiliaid y dylid gosod adroddiad cynnydd blynyddol gerbron y Senedd, a bod angen gwneud mwy i annog byrddau iechyd i gydweithio a chyflymu'r broses o ddatblygu modelau rhanbarthol. Yn olaf, yn ein hadroddiad, buom yn archwilio'r gwahanol ffyrdd y mae'r ôl-groniad o ran amseroedd aros yn effeithio ar wahanol gyflyrau a gwasanaethau iechyd corfforol a meddyliol. Mae rhanddeiliaid wedi dweud wrthym nad yw'n glir iddynt hwy a yw pob arbenigedd yn dod o dan gynllun Llywodraeth Cymru. Er enghraifft, mae Cymru Versus Arthritis yn nodi nad yw'n glir fod orthopedeg wedi'i chynnwys, ac mae Mind Cymru wedi galw am eglurhad ar frys ynglŷn ag a yw'r targedau adfer yn berthnasol i wasanaethau iechyd meddwl, yn enwedig gan fod oedi i'r set ddata graidd ar gyfer iechyd meddwl yn golygu nad oes amseroedd aros manwl ar gael ar gyfer llawer o wasanaethau iechyd meddwl. Byddwn yn ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog egluro a yw orthopedeg a gwasanaethau iechyd meddwl yn cael eu cynnwys o fewn cwmpas y targedau adfer yng nghynllun Llywodraeth Cymru. Edrychaf ymlaen at gyfraniadau gan Aelodau y prynhawn yma.