English: I also want to start my contribution to this debate in the proper place by thanking councils, councillors and the staff of local authorities for the exceptional work that they've done over past few years. They have proved, if it needed to be proved - I don't think it does - the importance of that level of government, perhaps closest to the coal face. They stepped up, of course, and created the bespoke solutions, reflecting the needs of their local communities in a way that a national government couldn't have done. I think it's important that we recognise that and bear that in mind when it comes to discussing the shape of local government for years to come. The increase of 9.4 per cent in the settlement is something to be welcomed. It is certainly a bigger increase than many in local government had expected, and we could say that it's generous. Certainly, at first sight, it is generous. But when you then realise that the reality is that many of the elements funded outwith the RSG in the past are now part of the settlement, and if you add that backdrop of increasing costs, inflation being significantly higher than some of us would have anticipated, and certainly higher than any of us would want, and the commitment to salary increases, which is of course the right thing to do, then all of a sudden the settlement doesn't look quite as generous as it would have done otherwise. Year 1 tells one story, but years 2 and 3 tell a very different story, don't they? Because the settlement is flat for years 2 and 3, to all intents and purpose. If we do recognise that there are going to be challenging elements in the year to come, well, that's going to be intensified significantly in the years beyond that. So, I do think we need a reality check, although of course we do welcome the increase. It is greatly needed, because there will still be huge pressures on that funding, and the need to increase council tax will remain in order to respond to those pressures. Although we're coming out of one crisis, the COVID crisis, we are entirely aware of the new crises facing us now in terms of the cost of living and the situation in Ukraine, and so on, and that's going to make a difficult situation more difficult. Food costs are increasing, fuel costs are increasing, and there are implications for local authorities, of course - in terms of schools, education services, care and all sorts of other services. The costs are increasing at exactly the same time as the demand for many of the services provided by local authorities is also increasing. So, the question is, essentially: how much scope is there to step into the breach next year if things deteriorate more than we are anticipating? To what extent does the Government have plans or funding in reserve in order to step in if need be? I also want to echo the point made on the funding formula and to repeat what was said a few weeks ago in that debate. Whilst it's right that the Government looks at how council funding is collected through council tax, I think it's also appropriate that we look at how that is distributed. And not just look at the formula in isolation; we need to look at the bigger picture of the funding of local authorities. Because I hear in feedback from local authorities that many of the new responsibilities that have been handed to local authorities that are supposed to be cost neutral in reality do bring additional costs in many different ways. I don't think there's been an opportunity to look at the bigger picture when it comes to that funding scenario. The formula is dated. We would agree with that, and also agree that, whatever the formula is, there will be winners and losers. Of course that's the case. But I do feel that an independent review would be very timely indeed.
Welsh: Rwyf innau hefyd eisiau cychwyn fy nghyfraniad i i'r ddadl yma yn y man dyledus, sef i ddiolch i gynghorau, i gynghorwyr ac i swyddogion a staff yr awdurdodau lleol am y gwaith aruthrol maen nhw wedi'i wneud dros y blynyddoedd diwethaf. Maen nhw wedi profi, os oedd angen profi efallai - dwi ddim yn meddwl bod - pwysigrwydd yr haen yna o lywodraethiant, yr haen agosaf efallai i'r ffas lo. Mi wnaethon nhw gamu i fyny, wrth gwrs, a chreu'r atebion bespoke, perthnasol, yn adlewyrchu anghenion eu cymunedau lleol nhw mewn modd y byddai llywodraeth genedlaethol ddim yn gallu ei wneud. Dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n cydnabod hynny ac yn cadw hynny mewn cof pan ddaw'n drafodaethau ar siâp llywodraeth leol yn y blynyddoedd i ddod. Mae setliad o gynnydd o 9.4 y cant yn rhywbeth i'w groesawu. Mae'n sicr yn fwy, efallai, nag oedd nifer o fewn llywodraeth leol wedi disgwyl, ac efallai y gallwn ni ddweud ei fod e'n hael, yn sicr ar yr edrychiad cyntaf. Ond pan ŷch chi wedyn yn sylweddoli mai'r realiti yw bod nifer o'r elfennau a ariannwyd y tu allan i'r RSG yn y gorffennol nawr yn rhan o'r setliad, ac os ychwanegwch chi y gefnlen yna rŷm ni wedi clywed amdani, o gostau yn cynyddu, chwyddiant yn mynd i fod yn sylweddol uwch, efallai, na fyddai rhai ohonom ni wedi rhagweld ac, yn wir, y byddai neb ohonom ni yn dymuno, a'r ymrwymiad i godiadau cyflog, sydd wrth gwrs yn berffaith iawn i'w wneud, yn sydyn iawn efallai fod y setliad ddim yn edrych mor hael ag y byddai fe wedi gwneud fel arall. Mae blwyddyn 1 yn dweud un stori, ond mae blynyddoedd 2 a 3 yn dweud stori arall hefyd, onid ydynt? Oherwydd mae'r setliad yn fflat, wedyn, onid yw e, am yr ail a'r drydedd flwyddyn i bob pwrpas. Ac felly os ydyn ni yn cydnabod efallai fod yna elfennau heriol yn mynd i fod yn y flwyddyn i ddod, wel, mae hynny'n mynd i ddwysáu yn sylweddol yn y blynyddoedd y tu hwnt i hynny. Felly, rwy'n credu bod angen reality check, er ein bod ni wrth gwrs yn croesawu y cynnydd. Mae mawr ei angen e oherwydd mi fydd pwysau aruthrol yn dal i fod ar y cyllid hwnnw, a'r angen yn dal i fod hefyd wedyn, wrth gwrs, i gynyddu treth y cyngor ac yn y blaen, er mwyn ceisio gwneud i fyny neu geisio ymateb i'r pwysau yna. Er ein bod ni'n dod allan o un argyfwng, wrth gwrs, sef COVID, rŷm ni yn gwbl ymwybodol o'r argyfyngau newydd sydd yn ein cwmpasu ni nawr, o safbwynt costau byw a'r sefyllfa yn Wcráin, ac yn y blaen, ac mae hynny yn mynd i wneud sefyllfa anodd yn waeth. Mae costau bwyd yn cynyddu, mae costau tanwydd yn cynyddu, ac mae'r goblygiadau o safbwynt awdurdodau lleol yn sylweddol - o safbwynt ysgolion a'r gwasanaeth addysg, gofal, a llu o wasanaethau eraill. Mae costau yn cynyddu ar union yr un pryd ag y bydd galw am nifer o wasanaethau awdurdodau lleol yn cynyddu hefyd. Felly, y cwestiwn yw, yn ei hanfod: faint o sgôp sydd yna i gamu i'r adwy flwyddyn nesaf os bydd pethau yn gwaethygu yn fwy, efallai, na'r hyn rŷm ni'n ei rhagweld? I ba raddau y mae gan y Llywodraeth gynlluniau neu gyllid wrth gefn i fedru camu i mewn, petai angen gwneud hynny? Dwi hefyd eisiau ategu y pwynt a wnaethpwyd ynglŷn â'r fformiwla ariannu ac ailadrodd, i raddau, yr hyn a ddywedwyd ychydig o wythnosau yn ôl yn y ddadl honno. Tra ei bod hi'n iawn fod y Llywodraeth yn edrych ar sut mae pres cynghorau yn cael ei gasglu drwy dreth y cyngor, dwi yn teimlo ei bod hi hefyd yn amserol i edrych ar sut mae'r arian yna yn cael ei rannu. Ac nid dim ond edrych ar y fformiwla in isolation, ar ben ei hunan; mae angen edrych ar y darlun ehangach o ariannu awdurdodau lleol. Oherwydd dwi'n clywed mewn adborth gan awdurdodau lleol bod nifer o'r cyfrifoldebau newydd sydd wedi dod i lywodraeth leol sydd i fod yn gost niwtral mewn gwirionedd yn dod â chost mewn sawl gwahanol ffordd. Dwi ddim yn teimlo, efallai, fod yna gyfle wedi bod i edrych ar y darlun global pan fo'n dod i'r sefyllfa gyllido yna. Mae'r fformiwla wedi dyddio. Dŷn ni'n cytuno gyda hynny, ac rŷm ni hefyd yn derbyn, wrth gwrs, beth bynnag yw'r fformiwla, mi fydd yna enillwyr a chollwyr, wrth gwrs. Ond dwi yn teimlo y byddai adolygiad annibynnol yn hynny o beth yn rhywbeth amserol hefyd.