English: It's a pleasure to contribute to this debate. I'm very grateful for the opportunity to discuss issues related to adult education and community education. We're always discussing schools, universities and colleges, and I think we are duty bound to redress that balance a little, and this debate today gives us an opportunity to do that. In preparing for the debate, the one thing that struck me was the fact that adults in Wales are less likely to participate in education as compared to other parts of the UK. There are a number of reasons why we should be concerned about that, but we know that people are living longer, the demographic is changing and patterns of work are changing. We've heard already that a third of the workforce will be over 50 years of age in just a few years' time. The working career is getting longer, and there's a trend for more people to change careers during their working life and to do that more often. But far too often, of course, lifelong learning is seen as something that is secondary as a consideration as compared to other structures within the education system. With the economic uncertainty that we're facing, and the structural changes in the workforce - and we heard earlier today about the impact that automation is going to have on the workplace - it's increasingly important that Wales has a flexible workforce, which is consistently learning new skills for employment and for the modernisation of working practices. The Government, of course, is working on a policy of 1,000 apprenticeships for people of all ages, and that is a policy that Plaid Cymru has, of course, supported and does support. But we should, perhaps, place the same emphasis, I think, on securing fair play for lifelong learning as well. Now, there are a whole host of benefits. We've heard of some of them emerging from lifelong learning: economic benefits, obviously, and social benefits, benefits in terms of the health and well-being of individuals. But what I think underpins all of that is the need to create a culture of ongoing learning in Wales, and to strengthen that culture, and in thinking of education, we shouldn't simply think of schools, universities and colleges, but place far more emphasis on informal education and as we do in this debate, on community education and lifelong learning. It's a debate that we're having at the moment in the context of the education sector in Wales, and the debate on continuing professional development for the education workforce. The days when you got your teaching qualification and then you had four or five days of training to sharpen some of your skills - those days are long gone, and it is just as true in all other sectors. Given this current age where there are huge technological advances, it's important that the workforce is flexible and keeps up with those advances. So, if we are to transform the economy in Wales, if we want to take full advantage of those opportunities, and if we want to demonstrate the innovation and flexibility that characterise prosperous economies across this world, then we do need a workforce and a wider population that is continually upskilling. To do that, of course, we need to look beyond those areas that we have perhaps traditionally focused upon. But we need to change the culture, as I said, in order to ensure that we reach that aim. For older people, of course, particularly perhaps people who have retired, accessing regular opportunities to develop and learn new skills is crucial in terms of ensuring that their health, their independence and their well-being are maintained. Many older people participate in adult education in order to have social contact, in order to improve physical activity, and to keep their minds sharp, and that is just as true and just as valid, of course, as any other reason for undertaking such education. So, investment in adult education is an investment that not only brings economic benefits but also, more importantly, wider social benefits. From the point of view of the Plaid Cymru amendment, of course we do encourage the Government to confirm its proposals for student support and higher education funding in particular as soon as is reasonably practicable, because vice-chancellors tell me that there will be young people who will need to decide this September what they will do the following September, and they need to know what the nature of the financial support will be. Those institutions themselves, of course, need that information, because it's a difficult climate that they're currently operating in, in financial terms, and they need that long-term assurance. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Mae'n bleser gen i gyfrannu at y ddadl yma. Rydw i'n ddiolchgar iawn am y cyfle, hefyd, i ni gael trafod materion yn ymwneud ag addysg oedolion ac addysg yn y gymuned. Rydym ni wastad yn trafod ysgolion, prifysgolion, colegau, ac rydw i'n meddwl bod yna ddyletswydd arnom ni, efallai, i gywiro'r anghydbwysedd yna ychydig, ac mae'r ddadl yma heddiw yn gyfle i wneud hynny. Wrth baratoi ar gyfer y ddadl yma, yr un peth a oedd yn fy nharo i oedd y ffaith bod oedolion yng Nghymru yn llai tebygol o gymryd rhan mewn addysg o'u cymharu â rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Mae yna nifer o resymau pam y dylem ni fod yn poeni am hynny, ond wrth gwrs rydym ni'n gwybod bod pobl yn byw yn hirach, bod demograffeg yn newid, bod patrymau gwaith yn newid. Rydym ni wedi clywed yn barod: treian o'r gweithlu am fod dros 50 oed ymhen ychydig o flynyddoedd. Mae gyrfa waith yn mynd yn hirach, a hefyd mae yna dueddiad i fwy a mwy o bobl i newid eu swyddi yn ystod eu gyrfa, ac i wneud hynny yn amlach. Ond yn rhy aml o lawer, wrth gwrs, mae dysgu gydol oes yn cael ei weld fel rhywbeth sy'n eilradd ei ystyriaeth, o'i gymharu, efallai, â strwythurau eraill o fewn y gyfundrefn addysg, Yn yr oes sydd ohoni gydag ansicrwydd economaidd, wrth gwrs, a newidiadau strwythurol ym myd gwaith - ac mi glywom ni yn gynharach heddiw ynglŷn â'r impact mae awtomatiaeth yn mynd i'w gael ar y byd gwaith hefyd - mae'n gynyddol bwysig bod gan Gymru weithlu hyblyg sy'n gyson yn dysgu sgiliau newydd ar gyfer cyflogaeth, wrth gwrs, ac ar gyfer moderneiddio arferion gweithio. Mae'r Llywodraeth, wrth gwrs, yn gweithredu ar bolisi o greu miloedd o brentisiaethau ar gyfer pobl o bob oed, ac mae hynny'n bolisi y mae Plaid Cymru, wrth gwrs, wedi ei gefnogi ac yn ei gefnogi. Ond mae'n rhaid inni, efallai, roi yr un pwyslais hefyd, rydw i'n meddwl, ar sicrhau chwarae teg ar gyfer addysg gydol oes yn ogystal. Nawr, mae yna lu o fuddiannau. Rydym ni wedi clywed am rai ohonyn nhw, wrth gwrs, yn deillio o addysg gydol oes: buddiannau economaidd, yn amlwg, a rhai cymdeithasol, buddiannau o safbwynt iechyd a lles i unigolion. Ond yr hyn rydw i'n meddwl sydd yn gorwedd o dan hynny i gyd yw'r angen i greu diwylliant o ddysgu parhaus yng Nghymru, cryfhau y diwylliant hwnnw, ac wrth feddwl am addysg, nid jest meddwl am ysgolion, prifysgolion, colegau, ond llawer mwy o bwyslais ar addysg anffurfiol, ac fel yr ydym ni'n ei wneud yn y ddadl yma, ar ddysgu gydol oes, addysg gymunedol ac yn y blaen. Mae'n drafodaeth, wrth gwrs, rydym ni'n ei chael ar hyn o bryd yng nghyd-destun y sector addysg yng Nghymru, a'r drafodaeth ynglŷn â datblygiad proffesiynol parhaus y gweithlu addysg. Mae'r dyddiau pan oeddech yn cael eich cymhwyster dysgu ac wedyn rhyw bedwar neu bum diwrnod y flwyddyn o hyfforddiant i finiogi rhai o'ch sgiliau chi - mae'r dyddiau yna wedi mynd. Ac mae e'r un mor wir, wrth gwrs, ym mhob sector arall. Gyda'r oes yr ydym ni ynddi o newidiadau technolegol, mae'n bwysig bod y gweithlu yn hyblyg ac yn cadw i fyny gyda'r newidiadau hynny. Felly, os ydym ni am drawsnewid yr economi yng Nghymru, os ydym ni eisiau manteisio yn llawn ar y cyfleoedd hynny, ac os ydym ni am arddangos yr arloesedd a'r hyblygrwydd sy'n nodweddu economïau ffyniannus ar draws y byd yma, yna mae angen gweithlu a phoblogaeth ehangach hefyd sydd yn uwch-sgilio yn barhaus. I wneud hynny, wrth gwrs, mae'n rhaid edrych y tu hwnt, efallai, i'r meysydd yna lle'r ydym ni wedi edrych arnyn nhw yn draddodiadol. Ond mae angen newid y diwylliant, fel yr oeddwn i'n ei ddweud, er mwyn sicrhau ein bod ni yn cyrraedd y nod hwnnw. I bobl hŷn, wrth gwrs, yn enwedig efallai pobl sydd wedi ymddeol, mae cael gafael ar gyfleoedd cyson i ddatblygu a dysgu sgiliau newydd yn elfen hanfodol ar gyfer sicrhau bod eu hiechyd nhw, eu hannibyniaeth nhw a'u llesiant nhw yn parhau. Mae llawer o bobl hŷn yn cymryd rhan mewn addysg i oedolion er mwyn cael cyswllt cymdeithasol, er mwyn gwella gweithgarwch corfforol, ac er mwyn cadw meddyliau yn siarp, ac mae hynny yr un mor bwysig a'r un mor ddilys, wrth gwrs, ag unrhyw reswm arall. Felly, mae buddsoddi mewn addysg i oedolion yn fuddsoddiad sydd nid yn unig yn dwyn buddiannau economaidd, ond hefyd, yn bwysicach, i gymdeithas yn ehangach. O safbwynt gwelliant Plaid Cymru, wrth gwrs rydym ni yn annog y Llywodraeth i gadarnhau ei chynigion ar gyfer cymorth i fyfyrwyr a chyllido addysg uwch yn benodol cyn gynted ag y mae hynny yn rhesymol ymarferol, oherwydd mae is-gangellorion yn dweud wrthyf i y bydd yna bobl ifanc a bydd yna bobl angen penderfynu y mis Medi yma beth y byddan nhw'n ei wneud y mis Medi dilynol, ac maen nhw angen gwybod beth fydd natur y gefnogaeth ariannol a fydd ar gael. Mae'r sefydliadau hynny eu hunain hefyd, wrth gwrs, angen gwybod, oherwydd mae yn hinsawdd anodd iddyn nhw weithredu ynddi, yn ariannol, ac mae angen y sicrwydd hirdymor yna. Diolch.