English: I very much welcome this petition and the opportunity to speak on it. When historians look back on the National Assembly for Wales, they'll be astonished at how much time has been spent on how we trade with other countries and how little time we have given to the threat to our world and all species, including ourselves. It's beyond serious argument now that we're seeing climate change, and that unless action is taken now, we will see it getting worse and worse. I'm pleased the Welsh Government has announced a climate change emergency. This declaration sends a clear signal that the Welsh Government understands that climate change threatens our health, economy, infrastructure, natural environment and, basically, ourselves. Tackling climate change is not an issue that can be left to individuals or to the free market. It requires collective action and for the government to have a central role in making that collective action possible. I support the Welsh Government in its commitment to achieve a carbon-neutral public sector by 2030 and to co-ordinate action to help other areas of the economy to make a decisive shift away from fossil fuels, involving academia, industry and the third sector. If you look at the science, firstly, carbon oxidises into carbon dioxide. Carbon dioxide is a greenhouse gas. How do we know that? Compare Venus with Mercury. Mercury is about 58 million km from the sun, Venus is approximately twice as far at 108 million km. So you'd expect Mercury to have a hotter surface than Venus. The opposite is true. Why? It can only be about the atmosphere. Mercury's atmosphere contains small amounts of hydrogen, helium and oxygen. The atmosphere of Venus is layers of gases surrounding Venus. It is composed primarily of carbon dioxide. That means that it holds the temperature. We know that. It's not a matter of argument or, 'I don't believe in climate change', or 'I don't believe in carbon dioxide and greenhouse gas' - the facts are there. This is conclusive proof that carbon dioxide traps heat and makes the surface hotter. 'But we have carbon dioxide in our atmosphere now', people say. Yes, if we didn't have carbon dioxide, we would not have the temperate climate that exists on most of the earth. It traps heat. What we know is that if we get more carbon dioxide, the planet will get hotter and hotter. As climate change takes place, our daily weather and normal temperatures will change, and the homes of plants and animals will be affected all over the world. Polar bears and seals are a good example of animals that will be affected by climate change. They'll have to find new land for hunting and living if the ice in the Arctic melts, but the fact is - more realistically - that these species will almost certainly become extinct. Anyone over 50 will have noticed how our weather has changed in Wales. Simple things such as the end of persistent drizzle - which we used to have for days and days on end - have now been replaced by short periods of very, very heavy rain, which has led to flooding in many areas. Looking at the rest of the world, starting with the United States of America - which is the best place to start, because it's the home many of the deniers - heat waves and droughts in Texas and the midwest set records for highest monthly average temperatures. Multimonth extreme heat has been unprecedented since the start of reliable instrumental records in 1895. Higher temperatures lead to increased rates of evaporation. Recently Texas and Oklahoma experienced more than 100 days over 100 degrees Fahrenheit. Both states set new records for the hottest summer since record keeping began in 1895. Heavy downpours are increasing nationally, especially over the last three to five decades. The heaviest rainfall events have become heavier and more frequent, and the amount of rain falling on the heaviest rain days has also increased. Since 1991, the amount of rain falling in very heavy precipitation events has been significantly above average. America is suffering; the rest of the world is going to follow. Turning to Africa. New research says the continent will experience many extreme outbreaks of intense rainfall over the next 80 years leading to floods, storms and farming failure, moving from intense rain every 30 to 40 years to intense rain every three or four years. This will be interspersed with crippling droughts that will also affect food production. A four degree warmer world will lead to drowned cities, drowned island nations, stagnant seas, intolerable heatwaves, huge areas uninhabitable and over 11 billion people trying to live on it. A four degree warmer world is the stuff of horror movies - a sort of apocalypse coming to you shortly. This is, unfortunately, the direction we are heading in if we fail to reduce carbon dioxide increasing in the atmosphere to stop global warming. Nice words and limited action are not an option. We only have one world. For the last 200 years we have abused it. Unless we take action now, then we are in danger of destroying it and most life forms, and that includes our own.
Welsh: Rwy'n croesawu'r ddeiseb hon yn fawr a'r cyfle i siarad amdani. Pan fydd haneswyr yn edrych yn ôl ar Gynulliad Cenedlaethol Cymru, byddant yn synnu faint o amser a dreuliwyd ar sut rydym yn masnachu â gwledydd eraill a chyn lleied o amser rydym wedi'i roi i'r bygythiad i'n byd a phob rhywogaeth, gan gynnwys ni ein hunain. Mae y tu hwnt i ddadl ddifrifol yn awr ein bod yn gweld newid yn yr hinsawdd, ac oni weithredir yn awr, byddwn yn ei weld yn gwaethygu fwyfwy. Rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi argyfwng newid hinsawdd. Mae'r datganiad hwn yn anfon neges glir fod Llywodraeth Cymru'n deall bod newid hinsawdd yn bygwth ein hiechyd, ein heconomi, ein seilwaith, ein hamgylchedd naturiol, a ni ein hunain yn y bôn. Nid yw gwrthsefyll newid hinsawdd yn fater y gellir ei adael i unigolion neu i'r farchnad rydd. Mae'n galw am weithredu ar y cyd ac am i'r llywodraeth gael rhan ganolog yn sicrhau bod gweithredu ar y cyd yn bosibl. Rwy'n cefnogi Llywodraeth Cymru yn ei hymrwymiad i sicrhau sector cyhoeddus carbon-niwtral erbyn 2030 ac i gydlynu camau gweithredu i helpu rhannau eraill o'r economi i symud yn bendant oddi wrth danwyddau ffosil, gan gynnwys y byd academaidd, diwydiant a'r trydydd sector. Os edrychwch ar y wyddoniaeth, yn gyntaf, mae carbon yn ocsideiddio'n garbon deuocsid. Mae carbon deuocsid yn nwy tŷ gwydr. Sut y gwyddom hynny? Cymharwch y blaned Gwener â'r blaned Mercher. Mae Mercher tua 58 miliwn cilomedr o'r haul, mae Gwener tua dwywaith mor bell, 108 miliwn cilomedr. Felly, byddech yn disgwyl i wyneb y blaned Mercher fod yn boethach na wyneb y blaned Gwener. Y gwrthwyneb sy'n wir. Pam? Mae'n ymwneud â mwy na'r atmosffer. Mae atmosffer Mercher yn cynnwys cyfeintiau bach o hydrogen, heliwm ac ocsigen. Mae atmosffer Gwener yn haenau o nwyon sy'n amgylchynu Gwener. Mae'n cynnwys carbon deuocsid yn bennaf. Mae hynny'n golygu ei fod yn dal y tymheredd. Rydym yn gwybod hynny. Nid yw'n fater o ddadl neu, 'Nid wyf yn credu mewn newid hinsawdd', neu 'Nid wyf yn credu mewn carbon deuocsid a nwy tŷ gwydr' - mae'r ffeithiau yno. Mae hyn yn brawf pendant fod carbon deuocsid yn dal gwres ac yn gwneud yr arwyneb yn boethach. 'Ond mae gennym garbon deuocsid yn ein hatmosffer yn awr', medd pobl. Oes, a phe na bai gennym garbon deuocsid, ni fyddai gennym yr hinsawdd dymherus sy'n bodoli ar y rhan fwyaf o'r ddaear. Mae'n dal gwres. Yr hyn a wyddom yw, os cawn fwy o garbon deuocsid, bydd y blaned yn mynd yn boethach ac yn boethach. Wrth i newid hinsawdd ddigwydd, bydd ein tywydd o ddydd i ddydd a'n tymereddau arferol yn newid, a bydd hyn yn effeithio ar gartrefi planhigion ac anifeiliaid ledled y byd. Mae eirth gwyn a morloi yn enghraifft dda o anifeiliaid yr effeithir arnynt gan newid hinsawdd. Bydd yn rhaid iddynt ddod o hyd i dir newydd ar gyfer hela a byw os bydd y rhew yn yr Arctig yn toddi, ond y gwir amdani - yn fwy realistig - yw y bydd y rhywogaethau hyn bron yn sicr o ddiflannu. Bydd unrhyw un dros 50 wedi sylwi ar sut y mae ein tywydd wedi newid yng Nghymru. Mae pethau syml fel glaw mân parhaus - yr arferem ei gael am ddyddiau bwy'i giydd - wedi troi bellach yn gyfnodau byr o law trwm iawn, sydd wedi arwain at lifogydd mewn sawl ardal. O edrych ar weddill y byd, gan ddechrau gydag Unol Daleithiau America - sef y lle gorau i ddechrau, oherwydd mae'n gartref i lawer o'r rhai sy'n gwadu newid hinsawdd - mae gwres a sychder yn Texas a'r gorllewin canol wedi arwain at dymereddau cyfartalog misol uwch nag a welwyd o'r blaen. Ceir digwyddiadau o wres eithafol digynsail sy'n para am sawl mis ar lefel waeth nag ers dechrau cadw cofnodion ag offer dibynadwy yn 1895. Mae tymereddau uwch yn arwain at gynyddu cyfraddau anweddu. Yn ddiweddar fe brofodd Texas ac Oklahoma fwy na 100 diwrnod dros 100 gradd Fahrenheit. Mae'r ddwy dalaith wedi gweld hafau poethach nag a welwyd ers dechrau cadw cofnodion yn 1895. Mae glawiadau trwm wedi cynyddu'n genedlaethol, yn enwedig dros y tri i bump degawd diwethaf. Mae'r digwyddiadau glaw trymaf wedi mynd yn drymach ac yn fwy mynych, ac mae faint o law sy'n disgyn ar y dyddiau pan fo'n glawio drymaf wedi cynyddu hefyd. Ers 1991, mae faint o law sy'n disgyn mewn digwyddiadau glaw trwm iawn wedi bod yn sylweddol uwch na'r cyfartaledd. Mae America yn dioddef; mae gweddill y byd yn mynd i ddilyn. Gan droi at Affrica. Mae ymchwil newydd yn dweud y bydd y cyfandir yn profi llawer o achosion eithafol o law trwm dros yr 80 mlynedd nesaf gan arwain at lifogydd, stormydd a methiant ffermio, gan newid o law trwm iawn bob 30 i 40 mlynedd i law trwm iawn bob tair neu bedair blynedd. Bydd hyn yn digwydd am yn ail â sychder llethol a fydd hefyd yn effeithio ar gynhyrchiant bwyd. Bydd byd sydd bedair gradd yn gynhesach yn arwain at foddi dinasoedd, boddi ynysoedd, moroedd llonydd, tywydd annioddefol o boeth, ardaloedd enfawr o dir na ellir byw arno a thros 11 biliwn o bobl yn ceisio byw ynddo. Byd sydd bedair gradd yn gynhesach yw'r hyn a geir mewn ffilmiau arswyd - math o apocalyps sydd ar ei ffordd yn fuan. Yn anffodus, dyma'r cyfeiriad rydym yn anelu iddo os methwn leihau'r carbon deuocsid sy'n cynyddu yn yr atmosffer i atal cynhesu byd-eang. Nid yw geiriau da a gweithredu cyfyngedig yn opsiwn. Dim ond un byd sydd gennym. Am y 200 mlynedd diwethaf rydym wedi ei gam-drin. Oni weithredwn yn awr, rydym mewn perygl o ddinistrio'r byd a'r rhan fwyaf o'r pethau sy'n byw ynddo, ac mae hynny'n ein cynnwys ni.