English: Like so many energy developments, it's supported by expertise from School of Ocean Sciences at Bangor University, a school with a reputation for international excellence, and a school located in Menai Bridge on Anglesey. And may I thank the Government here for a positive response to my calls for a renewed agreement with the university to secure the future for their research vessel, the Prince Madog? There will be need for further support for this resource in years to come, which is important not only to developments on Anglesey, but to our national energy ambitions too. Now, to return to the land, and to Gaerwen, where the M-Sparc science park, again part of Bangor University, shows what ambition can deliver. And I pay tribute to my predecessor, Ieuan Wyn Jones, for delivering that. The fact that M-Sparc has filled so quickly with innovators who have decided that their future is on Anglesey is an inspiration. I look forward to seeing the next phase of the development, and the following phase, as a statement of confidence in our hi-tech and innovative future on the island. One development that we don't yet have a physical location for, but one that I'm looking forward to see delivered by a Plaid Cymru Government, is the headquarters of a new public energy body, Ynni Cymru, a body that can offer so much to us - co-ordinating energy developments, leading on the creation of a truly green Wales, including a national retrofitting programme, and trying to drive clean energy prices down for the people of Wales. And where better than the energy island to house this new body? Here's another energy development that Ynni Cymru could help to develop. There is some very exciting work happening under the auspices of Menter Môn again, entitled 'hydrogen island'. Now, I led a debate in the Senedd in February outlining the benefits of hydrogen in the decarbonisation agenda on the day of the launch of the new Wales Hydrogen Trade Association. Well, already, through the work of hydrogen Môn, we are seeing major scope to develop hydrogen on the island, using clean energy to produce it, produced locally. Again, I ask you, Minister, to consider how the Welsh Government can help to deliver this, and there are a raft of partners ready to support this. But, whilst there is huge potential in the energy sector, let me bring you back to those windmills I mentioned. The tradition of food production on Anglesey is still strong and growing. I've been trying to persuade the Government over the last few years to develop a major food production facility in Anglesey - it's a perfect development for us. And although I've been discussing this issue with the Minister for environment and rural affairs, I would like to draw you in as the Minister for economy too. What's happening at the moment is that an impressive number of companies - more and more companies indeed - have been spending on converting other business premises into appropriate places for food production. I am still convinced that it would be better to prepare bespoke properties for them, to create a hub, or even hubs, for food production, which could also be a shop window for the sector too. The food technology centre at Coleg Menai is exceptional, it's grown recently, and we should be creating the spaces locally and providing the support to businesses starting their journey, so that they can grow and develop and employ people on Anglesey. Of course, the food production industry goes hand in hand with the agricultural sector in Anglesey, which is second to none. It helps to create that green image - an image that's so important in terms of tourism too. Now, I don't have time to focus too much on tourism here, but I will say that it is hugely important to us. What I will also say is how important it is to create a tourism industry that is truly sustainable economically, environmentally and culturally, and also sustainable in terms of being sensitive to the fragility of our housing market, a very topical issue at the moment. I'm truly pleased to see what feels like a real debate starting on that within the tourism sector in Anglesey and beyond. I think now is the time for that to happen. Returning to agriculture, we are facing one of the biggest challenges that we have faced, and that is our departure from the European Union. I was amazed to see the Conservative Anglesey MP voting against amendments to the Agriculture Bill in the Commons recently that would have helped to protect the interests of farmers in Anglesey as we depart the European Union. The amendments would have made sure that agricultural imports under new trade agreements had to meet the same high standards as the farmers of Anglesey. By rejecting such amendments, she undermined the farmers that she is representing. That, of course, is on top of fears of losing markets because of Brexit. And Brexit brings me to the port of Holyhead. Trade through the port grew incredibly quickly after the creation of the European single market. Holyhead is the second largest roll-on, roll-off port in Britain. It has shaped the economy and character of the area - over 1,000 people are directly employed and many more indirectly. And there is a real nervousness in looking at clause 40 of the internal market Bill and the likely impact that that will have on the flow of trade coming from Northern Ireland at the moment - a third of the traffic in total - that would move perhaps to England or even to Scotland. If difficulties and paperwork and delays happen - . They talk about developments in Kent on the news all the time, but there's hardly any talk about developing resources in Holyhead, and there are only weeks to go until departure. It tells you everything about the attitude of the UK Government towards the port of Holyhead. These things do fill me and the people of Anglesey with dread, and we need a solution. But I will do everything I can to urge the Welsh and UK Governments to ensure that we have a prosperous future, despite Brexit. Now, to conclude, Llywydd, very good news on Anglesey last weekend - we succeeded in attracting the Island Games to Anglesey in 2025, or perhaps a year or two later, depending on COVID. They are games that are very happy; they draw thousands of sportspeople from islands across the world to one of the biggest events of its kind in the world in terms of multisports. I'm very grateful to the Government for pledging its support for that, and also Anglesey council. There's been a small group of us as a committee that have been working hard to reach this point, and I would like to thank the Island Games volunteers, who have worked so very hard. But, in these parlous times, it's good to have something to look forward to, and it will be something for us as a community in Anglesey to look forward to. And the message today, with the right support from Government, and with a spirit of enterprise: there is a very bright economic future that we can look forward to on Anglesey.
Welsh: Fel cymaint o ddatblygiadau ynni môr, mae'n cael ei gefnogi gan arbenigedd ysgol eigioneg Prifysgol Bangor, ysgol sydd ag enw da am ragoriaeth ryngwladol, ac ysgol sydd wedi'i lleoli ym Mhorthaethwy ym Môn. A gaf i ddiolch yn fan hyn i'r Llywodraeth am ymateb yn bositif i fy ngalwadau i am gytundeb newydd efo'r brifysgol i sicrhau dyfodol eu llong ymchwil nhw y Prince Madog? Mi fydd angen mwy o gefnogaeth i sicrhau dyfodol yr adnodd yma mewn blynyddoedd i ddod - adnodd sy'n bwysig nid yn unig i ddatblygiadau Môn, ond i'n huchelgeisiau cenedlaethol ni o ran ynni môr. Awn ni'n ôl i'r tir. Dewn ni i Gaerwen, lle mae parc gwyddoniaeth M-Sparc, eto'n rhan o Brifysgol Bangor, yn dangos beth mae uchelgais yn gallu ei wneud - mae fy nheyrnged i yn fan hyn i'n rhagflaenydd i, Ieuan Wyn Jones, am ddelifro hwnnw. Mae'r ffaith bod M-Sparc wedi llenwi mor sydyn efo arloeswyr sydd wedi penderfynu mai yn Ynys Môn mae eu dyfodol nhw yn ysbrydoliaeth. Dwi'n edrych ymlaen i weld cymal nesaf y datblygiad, a'r cymal nesaf wedyn, yn digwydd fel datganiad o hyder yn ein dyfodol uwch-dechnolegol ac arloesol ni ar yr ynys. Un datblygiad nad oes gennym ni ddim lleoliad corfforol iddo fo eto, ond un dwi'n edrych ymlaen i'w ddelifro gan Lywodraeth Plaid Cymru, ydy pencadlys y corff ynni cyhoeddus newydd Ynni Cymru, corff fydd yn gallu cynnig cymaint i ni, dwi'n meddwl - yn cydlynu datblygiadau ynni, yn arwain ar y gwaith o greu Cymru wirioneddol wyrdd, yn cynnwys rhaglen retroffitio cartrefi cenedlaethol, ac yn ceisio gyrru prisiau ynni glân hefyd i lawr i bobl Cymru. A lle gwell na'r ynys ynni i fod yn gartref i'r corff newydd yma? Dyma i chi ddatblygiad ynni arall y byddai Ynni Cymru am helpu ei ddelifro. Mae yna waith hynod o gyffrous wedi bod yn digwydd, dan arweiniad Menter Môn eto, dan y teitl 'ynys hydrogen'. Mi arweiniais i ddadl yn y Senedd ym mis Chwefror yn amlinellu manteision hydrogen o ran yr agenda datgarboneiddio, a hynny ar y diwrnod y cafodd cymdeithas newydd Cymdeithas Masnach Hydrogen Cymru ei lansio. Wel, yn barod, drwy waith hydrogen Môn, rydym ni'n gweld sgôp mawr i ddatblygu hydrogen ar yr ynys, a hynny yn defnyddio ynni glân i'w gynhyrchu o, wedi'i gynhyrchu yn lleol. Eto, dwi'n gofyn i chi, Weinidog, ystyried sut all Llywodraeth Cymru helpu delifro hyn, ac mae yna res o bartneriaid yn barod i'w gefnogi hefyd. Ond tra bod yna botensial mawr ym maes ynni, gadewch i fi ddod â ni'n ôl at y melinau gwynt yna. Mae traddodiad cynhyrchu bwyd Môn yn un arall sydd yn gryf - mae o'n gryf iawn o hyd, ac yn cryfhau. Dwi wedi bod yn trio pwyso ar y Llywodraeth dros y blynyddoedd diwethaf i ddatblygu parc cynhyrchu bwyd ym Môn - mae'n ddatblygiad perffaith i ni. Ac er mai efo Gweinidog yr amgylchedd a materion gwledig dwi wedi bod yn trafod hyn, mi liciwn i'ch tynnu chithau i mewn fel Gweinidog economi. Beth sydd yn digwydd ar hyn o bryd ydy bod nifer fawr, impressive iawn, a dweud y gwir, o gwmnïau - mwy a mwy o gwmnïau - wedi bod yn gwario ar droi eiddo busnes arall yn llefydd addas i gynhyrchu bwyd. Dwi'n dal yn grediniol y byddai'n well paratoi eiddo pwrpasol ar eu cyfer nhw, a chreu hyb, neu hybs hyd yn oed, cynhyrchu bwyd allai fod yn ffenest siop gyhoeddus hefyd i'r sector yma. Mae'r ganolfan technoleg bwyd yng Ngholeg Menai yn ganolfan eithriadol, wedi'i thyfu'n ddiweddar, ac mi ddylen ni yn lleol fod yn creu y gofod a darparu'r gefnogaeth i fusnesau sy'n dechrau eu taith yno i dyfu a datblygu a chyflogi ym Môn. Mae'r diwydiant cynhyrchu bwyd yn mynd law yn llaw wrth gwrs efo'r sector amaeth ym Môn, sydd heb ei ail. Mae'n helpu i greu'r ddelwedd werdd yna - delwedd sydd mor bwysig o ran twristiaeth hefyd. Does gen i ddim amser i ganolbwyntio gormod ar dwristiaeth yn fan hyn, ond i ddweud ei fod e mor, mor bwysig i ni. A beth wnaf i ei ddweud ydy mor bwysig ydy hi ein bod ni yn creu diwydiant twristiaeth sydd yn wirioneddol gynaliadwy yn economaidd, yn amgylcheddol ond hefyd yn ddiwylliannol, ac yn gynaliadwy o ran bod yn sensitif i mor fregus ydy'n marchnad dai ni, testun cyfoes iawn ar hyn o bryd. Dwi'n wirioneddol falch o weld beth sy'n teimlo fel trafodaeth go iawn yn dechrau ar hynny o fewn y sector dwristiaeth ym Môn ac yn ehangach. Rŵan, dwi'n meddwl, ydy'r amser i wneud hyn. Os caf i fynd yn ôl at amaeth, rydym ni'n dod at un o'r heriau mawr sy'n ein wynebu ni, a'r her honno ydy ein hymadawiad ni o'r Undeb Ewropeaidd. Roeddwn i'n rhyfeddu gweld Aelod Seneddol Ceidwadol Ynys Môn yn pleidleisio yn erbyn gwelliannau i'r Bil Amaeth yn Nhŷ'r Cyffredin yn ddiweddar fyddai wedi helpu i warchod buddiannau ffermwyr ym Môn wrth i ni adael yr Undeb Ewropeaidd. Mi fyddai'r gwelliannau wedi gwneud yn siŵr bod mewnforion amaethyddol dan gytundebau masnach newydd yn gorfod cyrraedd yr un safonau uchel â ffermwyr Môn. Mae gwrthod gwelliannau felly yn tanseilio'r ffermwyr y mae hi yn eu cynrychioli. Ac mae hynny, wrth gwrs, ar ben pryderon am golli marchnad oherwydd Brexit. Ac mae Brexit yn dod â fi at borthladd Caergybi. Mi dyfodd masnach drwy'r porthladd yn rhyfeddol ar ôl creu'r farchnad sengl. Caergybi ydy'r ail borthladd roll-on, roll-off prysuraf ym Mhrydain. Mae wedi siapio economi a chymeriad yr ardal - dros 1,000 yn cael eu cyflogi'n uniongyrchol, a llawer mwy'n anuniongyrchol. Ac mae yna nerfusrwydd go iawn o edrych ar gymal 4 o'r Bil masnach fewnol a'r effaith mae hynny'n debyg o'i gael ar symud llif masnach sy'n dod o Ogledd Iwerddon ar hyn o bryd - rhyw draean o'r traffig i gyd - a symud hwnnw o bosib yn fwy uniongyrchol o Ogledd Iwerddon i Loegr neu i'r Alban. Os ydy trafferthion, gwaith papur, arafwch yn digwydd - . Maen nhw'n sôn am ddatblygiadau yn Kent ar y newyddion drwy'r amser; prin oes yna sôn am ddatblygu adnoddau yng Nghaergybi. Wythnosau sydd yna i fynd. Mae o'n dweud popeth am agwedd Llywodraeth Prydain tuag at borthladd Caergybi. Mae'r pethau yma'n fy llenwi i a phobl Môn ag ofn, ac mae angen datrysiad. Ond mi wnaf i bopeth i wthio ar Lywodraethau Cymru a'r Deyrnas Unedig i sicrhau bod gennym ni ddyfodol ffyniannus, er gwaethaf Brexit. I gloi, Llywydd, newyddion da iawn ym Môn y penwythnos diwethaf - rydym ni wedi llwyddo i ddenu Gemau yr Ynysoedd i Ynys Môn yn 2025, neu o bosib rhyw flwyddyn neu ddwy yn hwyrach erbyn hyn, yn dibynnu ar COVID. Maen nhw'n gemau sydd yn gemau hapus iawn, yn tynnu cystadleuwyr - miloedd ohonyn nhw - o ynysoedd ar draws y byd yn un o'r campau mwyaf o'i fath yn y byd o ran multisports. Dwi'n ddiolchgar iawn i'r Llywodraeth am addo cefnogaeth i hwnnw, ac yn ddiolchgar i gyngor Môn. Mae yna griw bach ohonom ni fel pwyllgor wedi bod yn gweithio'n galed i gyrraedd at y pwynt yma, ac yn enwedig, wrth gwrs, mae fy niolch i i wirfoddolwyr Gemau yr Ynysoedd, sy'n gweithio mor galed. Ond, mewn dyddiau llwm, mae'n dda cael rhywbeth i edrych ymlaen ato fo, ac mi fydd o yn rhywbeth i ni fel cymuned ym Môn edrych ymlaen ato fo. A'r neges heddiw yma, efo'r gefnogaeth iawn gan y Llywodraeth, ac efo ysbryd o fenter oddi mewn: mae yna ddyfodol disglair iawn yn economaidd i edrych ymlaen ato fo yn Ynys Môn heddiw.