English: Overall, during the first lockdown, around 62,000 fewer patients were operated on in Wales, compared with the same period the previous year - 62,000 people left in pain and suffering with no end in sight. And people haven't stopped getting sick. Heart disease, dementia and cancer just haven't gone away. COVID-19 isn't Wales's biggest killer. In fact, it's, ironically, the nineteenth most common cause of death in Wales. So, this pandemic will result in a lot of indirect deaths because our health service is not running at the capacity it should. Estimates put NHS services running at around half of their previous capacity overall, and that before this winter, which is likely to be a very bad one, given that south Wales is home to some of the highest COVID-19 infection rates in the UK. This pandemic has highlighted the fragility of our NHS. We went into lockdown in March in order to build up our capacity in the health service, yet, eight months later, we have just come out of another lockdown, but our NHS is still in danger of being overwhelmed, according to the Welsh Government. At the start of this pandemic, field hospitals were set up to expand NHS bed capacity, and in total nearly 10,000 additional beds were created - almost the exact number of beds our NHS has lost since 1990. Before this pandemic hit our shores, the NHS was operating at a bed occupancy rate of almost 90 per cent. We had no spare capacity, which is why we went into lockdown and why all non-emergency treatment was halted. What I find bizarre, however, was that the Welsh Government opted to close half of the field hospital beds at the end of the summer, because the additional capacity was barely used. It was barely used, because the NHS stopped all routine treatment, screening services halted and health prevention measures ceased. We knew, back in April, early May, that we had dodged a bullet, mostly because this coronavirus doesn't spread as well outdoors, and we were warned that autumn and winter would be much, much worse as people moved activity indoors. So, why, then, did we close nearly 5,000 hospital beds - beds that were set up to deal with COVID patients, beds that should have freed up hospitals to deal with the tens of thousands of patients desperate for treatment? But routine treatments didn't start, in many cases, until mid September, and this meant the extra capacity was largely unused, leading Welsh Government to conclude that it was unneeded. It is needed. It's badly needed. So, we need to continue non-emergency treatment now, before it becomes an emergency. The field hospitals should be dedicated to treating patients who test positive for infection with the SARS-CoV-2 virus, leaving the rest of the NHS free to deal with non-COVID treatments, and working to reduce the backlog of treatments also - a backlog that continues to grow as the pandemic persists. These are not just numbers on a spreadsheet; these are people who continue to wait, living in pain, discomfort - patients whose conditions will continue to deteriorate. Perhaps they will worsen to such an extent that they require ongoing treatment - additional cost to the NHS, but, more importantly, impacting the lives and livelihoods of those patients and their families. So, we were caught unawares by coronavirus in the beginning, but we have had some time to prepare. And the virus is not going away any time soon, but we can't let it decimate our health and social care services. We can't allow people to die because they aren't getting treated due to resources being focused on the pandemic. We can't add to the suffering of patients because of the threat of COVID-19. Our citizens deserve better. Our NHS can't continually be put on hold because of the pandemic. We have to continue treating Welsh patients throughout this second wave, taking steps to tackle the backlog of treatments. We need to expand the field hospitals once more, dedicating them to treating COVID-positive patients, and ramp up testing to ensure same-day turnaround and the ability to test all those needing treatment. That way, we have a real firebreak in place to allow NHS treatments to continue, saving lives and ending suffering by tackling waiting times for treatment. Diolch yn fawr.
Welsh: Yn gyffredinol, yn ystod y cyfnod cyntaf o gyfyngiadau symud, cafodd tua 62,000 yn llai o gleifion lawdriniaethau yng Nghymru, o'i gymharu â'r un cyfnod yn y flwyddyn flaenorol - gadawyd 62,000 o bobl mewn poen a dioddefaint heb unrhyw ddiwedd yn y golwg. Ac nid yw pobl wedi stopio mynd yn sâl. Nid yw clefyd y galon, dementia a chanser wedi diflannu. Nid COVID-19 yw lladdwr mwyaf Cymru. Yn eironig, mae'n bedwerydd ar bymtheg ar y rhestr o'r achosion marwolaeth mwyaf cyffredin yng Nghymru. Felly, bydd y pandemig hwn yn arwain at lawer o farwolaethau anuniongyrchol gan nad yw ein gwasanaeth iechyd yn gweithredu ar y capasiti y dylai. Mae amcangyfrifon yn rhoi gwasanaethau'r GIG ar hanner eu capasiti blaenorol at ei gilydd, a hynny cyn y gaeaf hwn, sy'n debygol o fod yn un drwg iawn, o gofio bod de Cymru yn gartref i rai o'r cyfraddau COVID-19 uchaf yn y DU. Mae'r pandemig hwn wedi amlygu pa mor fregus yw ein GIG. Aethom i mewn i'r cyfnod o gyfyngiadau symud ym mis Mawrth er mwyn cynyddu ein capasiti yn y gwasanaeth iechyd, ac eto, wyth mis yn ddiweddarach, rydym newydd ddod allan o gyfnod arall o gyfyngiadau symud, ond mae ein GIG yn dal mewn perygl o gael ei orlethu, yn ôl Llywodraeth Cymru. Ar ddechrau'r pandemig hwn, sefydlwyd ysbytai maes i ymestyn capasiti gwelyau'r GIG, a chrëwyd cyfanswm o bron i 10,000 o welyau ychwanegol - bron yn union yr un nifer o welyau ag y mae ein GIG wedi'u colli ers 1990. Cyn i'r pandemig daro'r wlad hon, roedd y GIG yn gweithredu ar gyfradd defnydd gwelyau o bron 90 y cant. Nid oedd gennym gapasiti dros ben, a dyna pam ein bod wedi cael cyfnod o gyfyngiadau symud a pham y cafodd yr holl driniaethau nad oedd yn rhai brys eu hatal. Yr hyn sy'n fy nharo i'n rhyfedd, fodd bynnag, oedd bod Llywodraeth Cymru wedi dewis cau hanner gwelyau'r ysbytai maes ddiwedd yr haf, am mai prin oedd y defnydd o'r capasiti ychwanegol. Prin y'i defnyddiwyd, oherwydd ataliodd y GIG yr holl driniaethau rheolaidd, ataliwyd gwasanaethau sgrinio a daeth mesurau atal afiechyd i ben. Yn ôl ym mis Ebrill, ddechrau mis Mai, gwyddem ein bod wedi osgoi'r gwaethaf, yn bennaf am nad yw'r coronafeirws yn lledaenu cystal yn yr awyr agored, a chawsom ein rhybuddio y byddai'r hydref a'r gaeaf yn llawer gwaeth wrth i bobl symud gweithgarwch dan do. Felly, pam y caewyd bron i 5,000 o welyau ysbyty - gwelyau a sefydlwyd i ymdopi â chleifion COVID, gwelyau a ddylai fod wedi rhyddhau ysbytai i ymdopi â'r degau o filoedd o gleifion a oedd yn daer eisiau triniaeth? Ond mewn llawer o achosion, ni dechreuodd triniaethau rheolaidd tan ganol mis Medi, ac roedd hyn yn golygu nad oedd y capasiti ychwanegol yn cael ei ddefnyddio i raddau helaeth, gan arwain Llywodraeth Cymru i ddod i'r casgliad nad oedd ei angen. Mae ei angen. Mae ei angen yn ddybryd. Felly, mae angen inni barhau â thriniaethau nad ydynt yn rhai brys nawr, cyn iddi fynd yn argyfwng. Dylai'r ysbytai maes ganolbwyntio ar drin cleifion sy'n cael prawf positif ar gyfer y feirws SARS-CoV-2, gan adael gweddill y GIG yn rhydd i ymdrin â thriniaethau nad ydynt yn rhai COVID, a gweithio i leihau'r ôl-groniad o driniaethau hefyd - ôl-groniad sy'n parhau i dyfu wrth i'r pandemig barhau. Nid rhifau ar daenlen yn unig yw'r rhain; pobl yw'r rhain sy'n dal i aros, yn byw mewn poen, anghysur - cleifion y bydd eu cyflyrau'n parhau i ddirywio. Efallai y byddant yn gwaethygu i'r fath raddau fel bod angen triniaeth barhaus arnynt - gan olygu cost ychwanegol i'r GIG, ond yn bwysicach, gan effeithio ar fywydau a bywoliaeth y cleifion hynny a'u teuluoedd. Felly, cawsom ein dal gan y coronafeirws ar y dechrau, ond rydym wedi cael peth amser i baratoi. Ac nid yw'r feirws yn mynd i ddiflannu dros nos, ond ni allwn adael iddo ddinistrio ein gwasanaeth iechyd a gofal cymdeithasol. Ni allwn adael i bobl farw am nad ydynt yn cael eu trin oherwydd bod adnoddau'n cael eu canolbwyntio ar y pandemig. Ni allwn ychwanegu at ddioddefaint cleifion oherwydd bygythiad COVID-19. Mae ein dinasyddion yn haeddu gwell. Ni ellir atal gwasanaethau GIG yn barhaus oherwydd y pandemig. Rhaid inni barhau i drin cleifion Cymru drwy gydol yr ail don hon, gan roi camau ar waith i fynd i'r afael â'r ôl-groniad o driniaethau. Rhaid inni ehangu'r ysbytai maes unwaith eto, gan eu neilltuo ar gyfer trin cleifion sy'n cael prawf positif ar gyfer COVID, a chynyddu nifer y profion a wneir er mwyn sicrhau canlyniadau ar yr un diwrnod a'r gallu i brofi pawb sydd angen triniaeth. Drwy wneud hynny, mae gennym gyfnod atal byr go iawn ar waith i ganiatáu i driniaethau'r GIG barhau, gan achub bywydau a rhoi diwedd ar ddioddefaint drwy fynd i'r afael ag amseroedd aros am driniaeth. Diolch yn fawr.