English: Thank you, Cabinet Secretary, for your statement in what is an important week and for many, a hugely emotional week and a week that we should all take time to stop, think and contemplate upon, bearing in mind that, often, the further back we look, the further forward we can see. In your statement, you referred to the employability pathway, which, again, I welcome and it can be a critical issue. Data from Veterans' NHS Wales show that only a third of the veterans assessed in 2014-15 described themselves as being employed either full-time or part-time. It's also been found that only 52 per cent of early service leavers were in education, employment or training six months after leaving the armed forces. In 2012, CTP Future Horizons was launched with the Ministry of Defence to help early service leavers, and after six months, 63 per cent were in employment or training. How, therefore, do you address the concern that, although there are resettlement centres in England, Northern Ireland, Scotland and Germany, there are currently none in Wales? You referred to the Supporting Service Children in Education Wales project, however, in a related matter in Wales, there's no separate pupil premium for children of service personnel, and where Welsh Government instead provides the pupil deprivation grant, it's only available to children eligible for free school meals, to which few service children are entitled. In contrast, the service pupil premium in England provides extra funding for schools to support children and young people with parents in the armed forces. In evidence to the defence committee in 2013, service families felt that they'd been disadvantaged by the lack of a pupil premium until then, identified as an important tool in helping schools to identify and support service families. How, therefore, do you refer to this? It was an issue raised by the Royal British Legion in their 2016 Wales manifesto, and their call on the Welsh Government to implement a Welsh service pupil premium. You referred to housing being one of the biggest challenges and the development of a housing referral pathway for ex-service personnel and their families. The pathway, I know, has been welcomed within the sector, but there are concerns - although it's not published, I know it's due publication imminently - that it just details in one place what someone is already entitled to or not entitled to without offering extra, and emphasises the need for the Welsh Government to ensure front-line housing staff receive training about that. I wonder if you could, again, respond to that concern. You referred to Keep Safe Cymru for veterans and I welcome the fact that veterans with specific health needs can register their details with the police, whose response will be modified accordingly. You're no doubt aware, and I had an update on this at the weekend in meetings, that CAIS, working with North Wales Police, introduced a custody suite form, which asks, 'Are you a veteran?' when people enter the custody suite. It's now being rolled out, I understand, to Gwent. I wonder whether you're engaged in discussions regarding that reaching all of Wales's forces. Or have you got some good news to share with us to that effect? At the end of your statement, you referred to the Veterans' NHS Wales service. You might be aware, and I'm sure you are, that, further to my raising issues with you in July, I received a letter from the Welsh Government in August. This referred to the first appointment for those meeting the criteria for post-traumatic stress disorder averaging 42 days, but in fact the waiting time that the Royal British Legion campaigned for in the UK Government election manifesto was 126 days - 18 weeks - and the figures are outside the Welsh Government's own 28-day target for a primary care service, where the 28-day target is referral to assessment only. The reality, I understand, is that the latest figures for last month show that waiting times in Abertawe Bro Morgannwg, Betsi Cadwaladr and Aneurin Bevan health boards were up to 38 weeks for referral to treatment, which is what the concern had related to.
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, am eich datganiad mewn wythnos bwysig ac i lawer, wythnos hynod emosiynol ac wythnos pryd y dylem ni i gyd gymryd amser i oedi, meddwl ac ystyried, gan gadw mewn cof, yn aml, y pellaf yn ôl yr ydym yn edrych, y pellaf ymlaen y gallwn weld. Yn eich datganiad, cyfeiriasoch at y llwybr cyflogadwyedd, yr wyf, unwaith eto, yn ei groesawu, a gall hwn fod yn fater hollbwysig. Mae data Cyn-filwyr gan GIG Cymru yn dangos mai dim ond un rhan o dair o'r cyn-filwyr a aseswyd yn 2014-15 sy'n disgrifio eu hunain fel rhai sydd wedi'u cyflogi naill ai'n llawn amser neu'n rhanamser. Canfuwyd hefyd mai dim ond 52 y cant o'r rhai sy'n ymadael â gwasanaeth yn gynnar oedd mewn addysg, cyflogaeth neu hyfforddiant chwe mis ar ôl gadael y lluoedd arfog. Yn 2012, cafodd CTP Future Horizons ei lansio gyda'r Weinyddiaeth Amddiffyn i helpu pobl sy'n gadael y gwasanaeth yn gynnar, ac ar ôl chwe mis, roedd 63 y cant mewn cyflogaeth neu hyfforddiant. Sut, felly, ydych chi'n mynd i'r afael â'r pryder, er bod canolfannau ailsefydlu yn Lloegr, Gogledd Iwerddon, yr Alban a'r Almaen, nad oes rhai yng Nghymru ar hyn o bryd? Cyfeiriasoch at y prosiect Cefnogi Plant Gwasanaeth mewn Addysg Cymru, fodd bynnag, mewn mater cysylltiedig yng Nghymru, does dim premiwm disgyblion ar wahân ar gyfer plant i rieni sy'n bersonél y gwasanaethau. Yn lle hynny, mae Llywodraeth Cymru yn rhoi grant amddifadedd disgyblion, ond mae'r grant hwnnw ar gael i blant sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn unig, a dim ond ychydig o blant y mae eu rhieni yn y lluoedd arfog sydd â hawl i hynny. Mewn cyferbyniad, mae'r premiwm disgyblion lluoedd arfog yn Lloegr yn darparu cyllid ychwanegol i ysgolion i gefnogi plant a phobl ifanc sydd â'u rhieni yn y lluoedd arfog. Mewn tystiolaeth i'r pwyllgor amddiffyn yn 2013, teimlai teuluoedd lluoedd arfog eu bod wedi bod dan anfantais oherwydd diffyg premiwm disgyblion tan hynny, a nodwyd fel arf pwysig wrth helpu ysgolion i nodi a chefnogi teuluoedd lluoedd arfog. Sut, felly, ydych chi'n cyfeirio at hyn? Roedd yn fater a godwyd gan y Lleng Brydeinig Frenhinol yn eu maniffesto Cymru 2016, a'u galwad ar Lywodraeth Cymru i weithredu premiwm disgyblion lluoedd arfog Cymru. Cyfeiriasoch at y ffaith bod tai yn un o'r heriau mwyaf a datblygu llwybr atgyfeirio tai ar gyfer cyn-filwyr a'u teuluoedd. Mae'r llwybr, rwy'n gwybod, wedi cael croeso yn y sector, ond mae pryderon - er nad yw wedi ei gyhoeddi, gwn y bydd yn cael ei gyhoeddi yn fuan - mai'r cyfan a wna yw rhoi manylion mewn un lle o'r hyn y mae gan rywun eisoes hawl iddo neu ddim hawl iddo, heb gynnig rhywbeth ychwanegol, ac yn pwysleisio'r angen i Lywodraeth Cymru sicrhau bod staff tai rheng flaen yn derbyn hyfforddiant ynglŷn â hynny. Tybed pe gallech, unwaith eto, ymateb i'r pryder hwnnw. Cyfeiriasoch at Cadw'n Ddiogel Cymru ar gyfer cyn-filwyr a chroesawaf y ffaith y gall cyn-filwyr sydd ag anghenion iechyd penodol gofrestru eu manylion gyda'r heddlu, ac y bydd eu hymateb yn cael ei addasu yn unol â hynny. Rydych yn gwybod mae'n siŵr, a chefais ddiweddariad ar hyn ar y penwythnos mewn cyfarfodydd, bod CAIS, yn gweithio gyda Heddlu Gogledd Cymru, wedi cyflwyno ffurflen ddalfa, sydd yn gofyn, 'A ydych chi yn gyn-filwr?' pan fydd pobl yn mynd i mewn i'r ddalfa. Mae'n cael ei chyflwyno erbyn hyn, rwy'n deall, i Went. Tybed a ydych yn cymryd rhan mewn trafodaethau er mwyn trefnu bod y ffurflen honno yn cyrraedd pob un o heddluoedd Cymru. Neu a oes gennych chi rywfaint o newyddion da i'w rannu gyda ni i'r perwyl hwnnw? Ar ddiwedd eich datganiad, cyfeiriasoch at wasanaeth GIG Cymru i Gyn-filwyr. Efallai eich bod yn ymwybodol, ac rwy'n siŵr eich bod chi, ar ôl i mi godi materion gyda chi ym mis Gorffennaf, y cefais lythyr gan Lywodraeth Cymru ym mis Awst. Roedd hwn yn cyfeirio at yr apwyntiad cyntaf ar gyfer y rhai sy'n bodloni'r meini prawf ar gyfer anhwylder straen wedi trawma gyda chyfartaledd o 42 diwrnod, ond mewn gwirionedd yr amser aros y gwnaeth y Lleng Brydeinig Frenhinol ymgyrchu drosto ym maniffesto etholiadol Llywodraeth y DU oedd 126 diwrnod - 18 wythnos - ac mae'r ffigurau y tu allan i darged 28 diwrnod Llywodraeth Cymru ei hun ar gyfer gwasanaeth gofal cynradd, lle mae'r targed 28 diwrnod ar gyfer atgyfeirio i asesu yn unig. Y realiti, rwy'n deall, yw bod y ffigurau diweddaraf ar gyfer y mis diwethaf yn dangos bod amseroedd aros ym myrddau iechyd Abertawe Bro Morgannwg, Betsi Cadwaladr ac Aneurin Bevan hyd at 38 wythnos ar gyfer atgyfeirio ar gyfer triniaeth, sef yr hyn yr oedd y pryder yn ymwneud ag o.