English: Thank you to everyone who is participating in this important debate this afternoon. I'm very pleased to be one of the co-sponsors of this motion. It's no overstatement to say that obesity is one of the greatest health challenges of our age. The statistics over the past 15 years have demonstrated a very clear increase in the number of adults and children who are overweight or obese. That affects all age groups, as I say, which means that the tide doesn't seem to be turning in the same way as evidence suggests that it has turned in relation to smoking and the consumption of alcohol, where younger people are less likely to be adopting lifestyles that are damaging to their health, as compared to young people in previous generations. What is particularly concerning, I think, is that childhood obesity seems to be worse now than it was even just a few years ago. I am saddened to say that my constituency of Anglesey has the poorest statistics for childhood obesity in Wales, with a little under a third of five-year-olds considered to be overweight or obese. Saying that this is going to cause problems in the future and is storing up problems for the future is clichéd, but it's entirely true. Therefore, it's clear to me that the need to tackle this problem requires from us at least the same level of effort, commitment and resource as tackling smoking has been afforded on a global level over a period of decades. In some ways, the parallels with smoking are very clear. The science behind smoking has been clear for many decades, despite what one former UKIP leader may think. But, of course, it was only in 2007 that the ban on smoking in public places came into force. Big tobacco had such a lot of power to limit, first of all, understanding of the science and then to prevent steps being taken to reduce the use of harmful products. It was only through heavy taxation, banning public advertising and providing consistent messages that we have managed to get smoking rates down. Even having said that, of course, the numbers are still too high. But, in some way, tackling obesity is going to make resolving the problems of smoking, or tackling the issues around smoking, look very easy. Although people understand clearly what the health risks of smoking are, with obesity the situation is a lot more complex and ambiguous in many ways. Identifying one type of food to tackle, in the way in which cigarettes were targeted, is more problematic, not least because companies and organisations behind certain produce are always going to bombard us with messages of, 'Don't pick on us; pick on someone else.' On top of that, a very significant difference is that you can't smoke cigarettes moderately without them causing damage, but you can consume many of these foods. Those types of food only become harmful when they are over-consumed. The NHS responds differently to people who want to give up smoking, compared with those who want to lose weight. People can be encouraged to use willpower to stop smoking, but statistics tend to suggest that that isn't going to be particularly successful. For someone who wants to go a step further, there is assistance available, with nicotine products, support groups and so on and so forth. But, when it comes to someone who is obese and eager to lose weight, then that level of support isn't available. The usual approach is to provide some dietary advice and to hope that willpower alone will be sufficient, despite the fact that the temptations of unhealthy food surround us everywhere we look. It's only when the problems get worse will that patient perhaps be referred for more intensive treatment. Whilst Governments have taken steps to make the choice not to smoke easier for people, and have prevented some environmental factors, when it comes to obesity one gets the feeling that Governments are still making decisions that encourage individuals not to be healthy - they are still planning our cities around the car, rather than using active travel and so on. Sometimes, it isn't even easy to get hold of information about healthy diets. Therefore, it's clear to me, in conclusion, that efforts to tackle obesity will need an even more robust governmental response than was the case with tobacco. All departments of Government must be willing to commit to this in the long term, and to give real impetus to making sure that Wales is in shape and is a nation that is fit and healthy, because I fear that we aren't fit and healthy at the moment.
Welsh: Diolch i bawb sydd yn cymryd rhan yn y drafodaeth bwysig yma'r prynhawn yma. Rwy'n falch iawn o fod yn un o gydgynigwyr y cynnig yma. Nid yw'n ormod i ddweud bod gordewdra yn un o heriau iechyd mwyaf ein hoes ni. Mae'r ystadegau dros y 15 mlynedd diwethaf wedi dangos cynnydd clir iawn yn nifer yr oedolion a phlant sydd dros bwysau neu sy'n ordew. Mae hynny ym mhob grŵp oedran, fel rwy'n dweud, sy'n golygu nid yw'r llanw yn ymddangos ar hyn o bryd fel ei fod o'n troi yn yr un ffordd ag y mae yna dystiolaeth ei fod o wedi troi mewn perthynas ag ysmygu ac yfed alcohol, lle mae pobl iau yn llai tebygol o fod yn mabwysiadu ffyrdd o fyw sy'n niweidiol i'w iechyd nhw o'i gymharu â phobl ifanc cenedlaethau blaenorol. Beth sydd yn ofnadwy o bryderus, rwy'n meddwl, yw bod gordewdra plant i'w weld yn waeth rŵan nag oedd o hyd yn oed ychydig o flynyddoedd yn ôl. Erbyn hyn, rwy'n drist iawn i ddweud bod gan fy etholaeth i, Ynys Môn, yr ystadegau gwaethaf ar gyfer gordewdra plant yng Nghymru, efo ychydig o dan draean o blant pump oed yn cael eu hystyried i fod dros eu pwysau neu yn ordew. Efallai bod dweud bod hyn yn mynd i achosi problemau yn y dyfodol, yn storio problemau at y dyfodol yn ystrydebol, ond mae hynny, wrth gwrs, yn hollol wir. Felly, mae'n amlwg i mi fod yr angen i fynd i'r afael â'r broblem yma yn gofyn inni gael o leiaf yr un lefel o ymdrech, a'r un lefel o adnoddau ac ymrwymiad, ac y mae mynd i'r afael ag ysmygu wedi'i gael yn fyd-eang dros gyfnod o ddegawdau. Mewn rhai ffyrdd, mae'r paralelau efo ysmygu yn glir iawn. Mae'r wyddoniaeth y tu ôl i ysmygu wedi bod yn glir ers degawdau, er gwaethaf beth mae un cyn-arweinydd UKIP yn ei feddwl. Ond, wrth gwrs, dim ond yn 2007 y daeth y gwaharddiad mewn mannau cyhoeddus i rym. Mi oedd gan dybaco mawr gymaint o bŵer i gyfyngu, yn gyntaf, ar y ddealltwriaeth o'r wyddoniaeth ac yna wedyn i atal camau i leihau defnydd o gynhyrchion niweidiol. Dim ond drwy drethu yn drwm, gosod gwaharddiadau ar hysbysebu'n gyhoeddus a negeseuon cyson rydym wedi llwyddo i gael cyfraddau ysmygu i lawr. Hyd yn oed wedyn, wrth gwrs, mae'r rhifau yn rhy uchel. Ond, mewn rhai ffyrdd, mae mynd i'r afael â gordewdra yn mynd i wneud datrys problemau ysmygu neu fynd i'r afael â phroblemau ysmygu i edrych yn hawdd iawn. Er bod pobl yn deall yn glir iawn beth ydy'r peryglon iechyd efo ysmygu, efo gordewdra mae'r sefyllfa yn llawer mwy cymhleth a mwy amwys mewn llawer o ffyrdd. Mae adnabod un math o fwyd i fynd i'r afael â fo, yn y ffordd y cafodd sigaréts eu targedu, yn fwy o broblem. Nid leiaf oherwydd bod cwmnïau a sefydliadau y tu ôl i ambell i gynnyrch wastad yn mynd i ddadlau a'n 'bombard-io' ni efo negeseuon, 'Peidiwch â phigo arnom ni, pigwch arnyn nhw yn y fan yna.' Ar ben hynny, y gwahaniaeth mawr arall ydy nad ydych yn gallu ymysgu sigaréts yn gymedrol heb iddynt wneud niwed i chi, ond mi fedrwch chi efo llawer o fathau o fwyd. Mae'r mathau hynny o fwyd ddim ond yn dod yn niweidiol pan fydd rhywun yn cael gormodedd ohonynt. Mae'r NHS hefyd yn ymateb yn wahanol i bobl sydd am roi'r gorau i ysmygu, o'i gymharu â'r rhai sydd am golli pwysau. Mi all pobl, wrth gwrs, gael eu hannog i drio defnyddio 'willpower' ar gyfer atal ysmygu, ond mae'r ystadegau'n awgrymu nad yw hynny'n mynd i fod yn llwyddiannus iawn. I rywun sydd eisiau mynd gam ymhellach, mae yna help, wrth gwrs - cynnyrch nicotin, grwpiau cefnogi, ac yn y blaen. Ond, pan mae'n dod at rywun sy'n ordew ac yn awyddus i golli pwysau, nid yw'r un lefel o gymorth ar gael. Y ffordd arferol, i weld, ydy darparu rhywfaint o gyngor dietegol a gobeithio y bydd grym ewyllys, sef 'willpower', yn ddigon, er gwaethaf y ffaith bod temtasiynau o fwyd afiach ym mhob man o'n cwmpas ni. Dim ond pan fydd y problemau'n parhau y bydd claf yn cael ei gyfeirio, o bosibl, at driniaethau mwy dwys. Tra bo Llywodraethau wedi cymryd camau i wneud y dewis i beidio ag ysmygu yn haws ac wedi atal rhai ffactorau amgylcheddol, pan mae'n dod i ordewdra, mae rhywun yn cael y teimlad weithiau bod Llywodraethau yn dal i wneud penderfyniadau sy'n annog rhywun i beidio â bod yn iach - yn dal i gynllunio dinasoedd o gwmpas y car yn hytrach na theithio llesol, ac yn y blaen. Weithiau, nid yw hyd yn oed yn hawdd cael gafael ar wybodaeth am ddeietau iach. Felly, mae'n glir i fi, i gloi, y bydd yr ymdrechion i fynd i'r afael â gordewdra angen ymateb llywodraethol o bosibl hyd yn oed yn fwy na'r hyn a ddigwyddodd efo tybaco. Mae angen i holl adrannau'r Llywodraeth fod yn barod i ymrwymo i hyn yn y tymor hir a rhoi egni go iawn i mewn i gael Cymru mewn i siâp a chael cenedl sy'n ffit ac yn iach, achos rwy'n ofni nad ydym ni'n ffit ac yn iach ar hyn o bryd.