English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Perhaps, with your indulgence, I could apologise to Sian Gwenllian, who's still in the Chamber, for getting her name wrong earlier. Esgusodwch fi - I'm very sorry. Air quality needs to be a high priority in this fifth Assembly. It does not currently appear as a specific Cabinet responsibility. I did check the list of responsibilities that the Cabinet Secretary has and it's not there, despite the length of the list. And before I, sort of, fall back into a sort of pit of complacency, air pollution didn't really get very much attention during the Assembly election campaign and I don't think it appeared specifically in any of the parties' manifestos. So, I think we're all in the same category of perhaps not giving this the priority it deserves. But air pollution is key to public health and it's a real challenge because while many advances were made after 1970, principally in the shift from coal to gas, we have lost ground since the mid-2000s, as we've seen the use of diesel, in particular, increase in terms of motor traffic. Wales has some of the worst air quality in the UK. Crumlin recently made the news because its pollution levels were higher than anywhere else in the UK except Marylebone Road in London. Normally, if we're being compared to Marylebone I would be happy, but in this case it was bleak indeed. And we now have the benefit of advances in research that demonstrate the harm caused by air pollutants. We are perhaps in a similar place as we were a few years ago to passive smoking. In fact, I think air pollution, generally, is probably more of a risk, and it is estimated that over 1,300 deaths a year can be attributed in some material way to poor air quality in Wales. So, that is indeed very, very significant. Air pollution is largely the result of human activity, through vehicles, industry and agriculture. However, individuals have very little control over their own exposure. I don't know if any of you have ever watched a video that actually demonstrates the flows, of air pollution and particulate matter especially, around urban areas and buildings. Its extent and intensity is truly shocking. I have to say, when I saw that first, I was really, really surprised. You do not have to be on top of an exhaust to actually suffer the pollution and inhale deep into your lungs particulate matter. The prevalence of air pollution is higher in Wales than in Scotland or Northern Ireland. It should be said, however, that it is lower than in England. Cardiff is the most polluted area in Wales with a particulate matter concentration of 9.5. I'm new to this brief - please don't ask me 9.5 in what. [Laughter.] Perhaps I shouldn't have conceded that. [Laughter.] That's compared to an average for Wales of 7.5 concentration. [Interruption.] Ah, I with great relief give way to the noble Member for Aberavon.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Efallai, gyda'ch caniatâd, y caf ymddiheuro i Sian Gwenllian, sy'n dal i fod yn y Siambr, am gael ei henw'n anghywir yn gynharach. Esgusodwch fi - mae'n flin iawn gennyf. Mae angen i ansawdd aer fod yn flaenoriaeth uchel yn y pumed Cynulliad hwn. Nid yw ar hyn o bryd yn ymddangos fel cyfrifoldeb Cabinet penodol. Edrychais ar restr cyfrifoldebau Ysgrifennydd y Cabinet ac nid yw yno, er gwaethaf hyd y rhestr. A chyn i mi ddisgyn yn ôl i bwll o hunanfodlonrwydd o ryw fath, ni chafodd llygredd aer lawer o sylw yn ystod ymgyrch etholiadol y Cynulliad, ac nid wyf yn credu iddo ymddangos yn benodol ym maniffesto unrhyw un o'r pleidiau. Felly, rwy'n meddwl ein bod i gyd yn yr un categori efallai o beidio â rhoi'r flaenoriaeth y mae'n ei haeddu i hyn. Ond mae llygredd aer yn allweddol i iechyd y cyhoedd ac mae'n her wirioneddol oherwydd er bod llawer o ddatblygiadau wedi'u gwneud ar ôl 1970, yn bennaf y newid o lo i nwy, rydym wedi colli tir ers canol y 2000au, wrth i ni weld y defnydd o ddiesel, yn arbennig, yn cynyddu o safbwynt traffig modur. Yng Nghymru y ceir peth o'r ansawdd aer gwaethaf yn y DU. Yn ddiweddar, roedd Crymlyn yn y newyddion oherwydd bod ei lefelau llygredd yn uwch nag unrhyw le arall yn y Deyrnas Unedig ac eithrio Marylebone Road yn Llundain. Fel arfer, pe baem yn cael ein cymharu â Marylebone byddwn yn hapus, ond yn yr achos hwn roedd yn ddigalon iawn. A bellach mae gennym y fantais o ddatblygiadau ymchwil sy'n dangos y niwed a achosir gan lygryddion aer. Efallai ein bod mewn sefyllfa debyg i'r un roeddem ynddi flynyddoedd yn ôl gydag ysmygu goddefol. Yn wir, rwy'n meddwl bod llygredd aer, yn gyffredinol, yn fwy o risg yn ôl pob tebyg, ac amcangyfrifir y gellir priodoli dros 1,300 o farwolaethau bob blwyddyn mewn rhyw ffordd berthnasol i ansawdd aer gwael yng Nghymru. Felly, mae hynny'n arwyddocaol dros ben. Mae llygredd aer yn deillio'n bennaf o weithgarwch dynol, drwy gerbydau, diwydiant ac amaethyddiaeth. Fodd bynnag, ychydig iawn o reolaeth sydd gan unigolion dros eu cysylltiad eu hunain ag ef. Nid wyf yn gwybod a oes unrhyw un ohonoch erioed wedi gwylio fideo sy'n dangos llif llygredd aer a deunydd gronynnol, yn arbennig, o gwmpas ardaloedd ac adeiladau trefol. Mae ei faint a'i ddwysedd yn wirioneddol syfrdanol. Rhaid i mi ddweud, pan welais ef am y tro cyntaf, roeddwn wedi fy synnu'n fawr iawn. Nid oes rhaid i chi fod ar ben pibell wacáu i ddioddef y llygredd ac anadlu deunydd gronynnol yn ddwfn i'ch ysgyfaint. Mae nifer yr achosion o lygredd aer yn uwch yng Nghymru nag yn yr Alban neu Ogledd Iwerddon. Dylid dweud, fodd bynnag, ei fod yn is nag yn Lloegr. Caerdydd yw'r ardal fwyaf llygredig yng Nghymru gyda chrynodiad deunydd gronynnol o 9.5. Rwy'n newydd i'r briff hwn - peidiwch â gofyn i mi 9.5 mewn beth. [Chwerthin.] Efallai na ddylwn fod wedi cyfaddef hynny. [Chwerthin.] Mae hynny'n cymharu â chyfartaledd Cymru, sef crynodiad o 7.5. [Torri ar draws.] A, gyda rhyddhad mawr, rwyf am ildio i'r Aelod bonheddig dros Aberafan.