English: Thank you, Minister, for your statement. I don't think there was any significant announcement made in the statement, but clearly it's a useful update on what is happening. I do believe that bringing various stakeholders together through the supply chain, sector by sector, will clearly bring benefits, to build on strengths, to share experiences, and to create some critical mass that will lead to the progress in those sectors that we're all so eager to see. I do have some comments, of course, as you might imagine. Now, mainly, I'm picking up from both sectors, the food sector and also the agricultural sector, that there is a lack of linkage, or a disconnect, between your latest consultation documents on developing the food and drink sector in Wales and 'Sustainable Farming and our Land'. Now, the suggestion is that both documents should do more to be developed along with each other, or to create one integrated strategy. So, my first question is to ask you whether there is a fundamental weakness in that regard, that is that you have two separate processes, two consultations, two documents, in areas that should go hand in hand with each other. Perhaps you could give your response to that. You mentioned in your statement developing the reach and renown of the sector. Of course, Welsh branding is at the heart of that renown and that reach, be that in the domestic market or in many of the international markets that we have access to. So, how do you ensure that the branding of Welsh food and drink is strengthened and not undermined by UK Government campaigns, for example Food is GREAT Britain - it doesn't work in Welsh, as it happens? There is a risk that that brand could dilute the Welsh brand and the values that the red dragon represents on our products. You mentioned challenges, of course, particularly Brexit and the need for us to ensure that the sector is more resilient and sustainable. Will you therefore explain how you will assist the food and drink sector in the face of the possibility of losing some of our international markets and losing markets on the one hand, but also seeing cheap imports flowing into the domestic market on the other, and how that could risk being a race to the bottom, of course? You mentioned how the high-impact cluster is doing work on packaging waste, and that's to be welcomed, but whilst they can play their part, there is far more that the Welsh Government could also do, and I want to know when we will see the Government at last coming to a decision on issues such as the extended producer responsibility, in order to make a very real difference. I know that there has been consultation, there's been discussion - well, the time has now come that we should see action, surely. Finally, could you tell me what more you think you can do in terms of public procurement, because this is one issue that I don't think that the Government has got to grips with or resolved adequately? There are still far too many food and drink contracts in the public sector going outwith Wales. So, could you explain to us how you see the roles of these clusters and any other proposals you have, specifically in terms of the food and drink sector, in improving that situation, because we know that every 1 per cent that we retain in Wales leads to some 2,000 jobs? And all of that, of course, without spending more money, only spending the money we're already spending more efficiently and effectively.
Welsh: Diolch i chi, Weinidog, am eich datganiad. Dwi ddim yn meddwl ein bod ni wedi cael unrhyw gyhoeddiad arwyddocaol yn y datganiad, ond yn amlwg mae e'n ddiweddariad defnyddiol o'r hyn sydd yn digwydd. Dwi yn credu bod dod â gwahanol fudd-ddeiliaid ynghyd drwy'r gadwyn gyflenwi fesul sector yn amlwg yn mynd i ddod â buddiannau, i adeiladu ar gryfderau, rhannu profiadau, a chreu rhyw fath o critical mass, gobeithio, sydd yn mynd i weld y cynnydd yn y sectorau hynny rŷn ni gyd yn awyddus i'w weld. Mae gen i gwpwl o sylwadau, wrth gwrs, fel y byddech chi yn ei ddychmygu. Yn bennaf, dwi'n pigo fyny o'r ddwy sector, o'r sector fwyd a hefyd o'r sector amaethyddol, fod yna ddiffyg cyswllt, fod yna disconnect rhwng eich dogfennau ymgynghori diweddar chi ar ddatblygu'r sector bwyd a diod yng Nghymru a 'Ffermio Cynaliadwy a'n Tir'. Yr awgrym yw y dylai'r ddwy ddogfen hynny wneud mwy i gael eu datblygu law yn llaw, neu hyd yn oed i fod yn un strategaeth integredig. Felly, fy nghwestiwn cyntaf i ofyn i chi yw a oes yna berygl bod gwendid sylfaenol yn hynny o beth, hynny yw bod yna ddwy broses wahanol, dau ymgynghoriad, dwy ddogfen, i feysydd a ddylai fod yn mynd law yn llaw? Efallai y gallwch chi roi eich ymateb chi i hynny. Rŷch chi'n sôn yn eich datganiad am dyfu cyrhaeddiad ac enw da'r sector fwyd a diod, y reach and renown yma. Wrth gwrs, mae brandio Cymreig yn ganolog i'r enw da a'r cyrhaeddiad hynny, boed yn y farchnad ddomestig neu, wrth gwrs, yng nghyd-destun nifer o'r marchnadoedd rhyngwladol ryn ni'n cael mynediad iddyn nhw. Sut felly ydych chi'n sicrhau fod brandio bwyd a diod Cymru yn cael ei gryfhau ac nid yn cael ei danseilio gan ymgyrchoedd Llywodraeth y Deyrnas Unedig, er enghraifft yr ymgyrch 'mae bwyd yn GREAT Britain', sydd ddim yn gweithio yn Gymraeg o gwbl? Mae yna berygl i'r brand hwnnw lastwreiddio y brand Cymreig a'r gwerthoedd mae'r ddraig goch yn eu cynrychioli ar ein cynnyrch ni. Rŷch chi'n sôn am heriau, wrth gwrs, yn enwedig Brexit a'r angen inni sicrhau bod y sector yn fwy cydnerth a chynaliadwy. A wnewch chi felly esbonio sut y byddwch chi'n cynorthwyo'r sector fwyd a diod yn wyneb y posibilrwydd o golli rhai o'n marchnadoedd rhyngwladol ni, a hefyd colli marchnadoedd ar yr un llaw, ond hefyd gweld mewnforion rhad yn llifo i mewn i'r farchnad ddomestig ar y llaw arall, a sut bo hynny yn risg, wrth gwrs, i fod yn ras i'r gwaelod? Rŷch chi'n cyfeirio at sut mae'r clwstwr impact uchel yn gwneud gwaith ar wastraff pecynnu. Mae hynny, wrth gwrs, i'w groesawu, ond tra eu bod nhw, wrth gwrs, yn gallu gwneud eu rhan, mae yna lawer mwy y gall Lywodraeth Cymru ei wneud, a dwi eisiau gwybod pryd y gwelwn ni'r Llywodraeth o'r diwedd yn dod i benderfyniad ar bethau megis cyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr, yr extended producer responsibility, er mwyn gwneud gwahaniaeth go iawn. Dwi'n gwybod bod ymgynghori wedi bod, mae yna drafod wedi bod - wel, mae'r amser wedi dod nawr inni weld gweithredu, does bosib. Yn olaf, allwch chi sôn wrthyf i beth yn fwy rŷch chi'n credu y gallwch chi ei wneud o safbwynt caffael cyhoeddus, oherwydd mae hwn yn un mater dwi ddim yn teimlo bod y Llywodraeth wedi llwyddo i'w ddatrys, nag i fynd i'r afael ag ef yn ddigonol? Mae yna'n dal ormod o gytundebau bwyd a diod sector gyhoeddus yn mynd allan o Gymru. Esboniwch inni sut ŷch chi'n gweld rôl y clystyrau yma ac unrhyw ddulliau eraill sydd gennych chi, yn benodol o safbwynt y sector fwyd a diod, i wella hynny, oherwydd rŷn ni'n gwybod bod pob 1 y cant rŷn ni'n llwyddo i'w gynnal yng Nghymru yn golygu tua 2,000 o swyddi, a hynny oll, wrth gwrs, heb wario rhagor o arian - dim ond gwario'r arian rŷn ni'n ei wario yn barod yn llawer mwy effeithiol.