English: Thank you for your statement, Minister. Friday marks the seventy-eighth anniversary of the day that Auschwitz, the largest Nazi death camp, was liberated by Soviet forces; 1.1 million people were murdered at that camp, nine out of every 10 of whom were Jewish. This is why 27 January is chosen to mark Holocaust Memorial Day. Why do we each year remember this Holocaust? It reminds us to learn the lessons of the past, to remember the stories of 6 million murdered Jews and those millions of Gypsy, Roma and Travellers, LGBT people, disabled people and black people who were also murdered in Nazi death camps. The world said, 'Never again', yet genocide has continued to take place since those terrible atrocities committed by Nazi Germany. The Holocaust Memorial Day Trust also teaches us to remember those executed in the genocides of Cambodia, Rwanda, Bosnia and Darfur, but even after all these terrible events, we fail to learn. Tragically, in the twenty-first century genocide is still being perpetrated around the globe. We have Rohingya Muslims being slaughtered in Myanmar, Uighur Muslims in the Chinese province of Xinjiang being placed in concentration camps at the hands of the Chinese Communist Party, and perhaps saddest of all, we see the sons and grandsons of the heroic troops that liberated Auschwitz in 1945 carrying out war crimes and, quite possibly, genocide in Ukraine. The world cannot sit idly by and allow these atrocities to happen. I would like to thank the Holocaust Memorial Day Trust as well as the Holocaust Educational Trust for their invaluable work in educating future generations about the Holocaust and, more recently, crimes against humanity. Sadly, not everyone heeds these lessons, and we have seen a tragic rise in antisemitism in recent years. It was deeply disturbing to read the independent report into the NUS, which found that the National Union of Students has failed to sufficiently challenge antisemitism and hostility towards the Jews in our own structures. Minister, what discussions have you and Cabinet member colleagues held with the NUS here in Wales about the steps they are taking to stamp out antisemitism in our university campuses? As you point out in your statement, the theme of this year's Holocaust Memorial Day is 'Ordinary People'. Genocide is facilitated by ordinary people. Watching the trial of Adolf Eichmann, Holocaust survivor Hannah Arendt coined the phrase 'the banality of evil', meaning that evil acts are not necessarily perpetrated by evil people. Rather, they are the result of ordinary people obeying orders. Minister, how do we get this message across to people that everyone has a responsibility to stand up to hatred, that all of us have a duty to call out inequality? Finally, Minister, your referenced the report of Lord Mann and the fact that tackling antisemitism goes beyond education about the Holocaust. You rightly point out that this year marks 75 years since the United Nations' Universal Declaration of Human Rights was adopted. Will you be marking the anniversary by introducing your Welsh human rights Bill? Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch i chi am eich datganiad, Gweinidog. Mae dydd Gwener yn nodi saith deg wyth o flynyddoedd ers y diwrnod i Auschwitz, gwersyll marwolaeth mwyaf y Natsïaid, gael ei ryddhau gan luoedd arfog Sofietaidd; llofruddiwyd 1.1 miliwn o bobl yn y gwersyll hwnnw, naw o bob 10 ohonynt yn Iddewon. Dyma pam y dewisir 27 Ionawr i nodi Diwrnod Cofio'r Holocost. Pam rydym ni'n yn cofio'r Holocost hwn bob blwyddyn? Am fod hynny'n ein hatgoffa ni i ddysgu gwersi o'r gorffennol, a chofio am hanesion 6 miliwn o Iddewon a lofruddiwyd a'r miliynau hynny o Sipsiwn, Roma a Theithwyr, pobl LHDT, pobl anabl a phobl ddu a gafodd eu llofruddio hefyd mewn gwersylloedd marwolaeth Natsïaidd. Dywedodd y byd, 'Byth eto', ond eto mae hil-laddiad wedi parhau i ddigwydd ers yr erchyllterau ofnadwy hynny a gyflawnwyd gan yr Almaen Natsïaidd. Mae Ymddiriedolaeth Diwrnod Cofio'r Holocost yn ein dysgu ni hefyd i gofio am y rhai a ddienyddiwyd yn hil-laddiadau Cambodia, Rwanda, Bosnia a Darfur, ond hyd yn oed ar ôl y digwyddiadau ofnadwy hyn i gyd, rydym ni'n methu â dysgu. Yn sobr o drist, yn yr unfed ganrif ar hugain mae hil-laddiad yn parhau i ddigwydd ledled y byd. Mae Mwslimiaid Rohingya yn cael eu lladd ym Myanmar, Mwslimiaid Uighur yn nhalaith Tsieineaidd Xinjiang yn cael eu rhoi mewn gwersylloedd crynhoi yn nwylo Plaid Gomiwnyddol Tsieina, ac efallai yn fwyaf trist, rydym ni'n gweld disgynyddion y milwyr arwrol a ryddhaodd Auschwitz yn 1945 yn cyflawni troseddau rhyfel ac, yn bur bosibl, hil-laddiad yn Wcráin. Ni all y byd eistedd yn ôl a chaniatáu i'r erchyllterau hyn ddigwydd. Fe hoffwn i ddiolch i Ymddiriedolaeth Diwrnod Cofio'r Holocost yn ogystal ag Ymddiriedolaeth Addysgol yr Holocost am eu gwaith amhrisiadwy wrth addysgu cenedlaethau'r dyfodol am yr Holocost ac am droseddau mwy diweddar yn erbyn y ddynoliaeth. Yn anffodus, nid pawb sy'n gwrando ar y gwersi hyn, ac rydym ni wedi gweld cynnydd trist iawn mewn gwrthsemitiaeth yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Roedd hyn yn destun pryder mawr wrth ddarllen yr adroddiad annibynnol i Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr, a oedd yn canfod bod Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr wedi methu â herio yn ddigonol gwrthsemitiaeth a gelyniaeth tuag at yr Iddewon yn ein strwythurau ni ein hunain. Gweinidog, pa drafodaethau sy'n cael eu cynnal rhyngoch chi a'ch cyd-Aelodau yn y Cabinet gydag Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr yma yng Nghymru ynglŷn â'r camau y maen nhw'n eu cymryd i ddileu gwrthsemitiaeth ar ein campysau prifysgol? Fel gwnaethoch chi ei nodi yn eich datganiad, thema Diwrnod Cofio'r Holocost eleni yw 'Pobl Gyffredin'. Mae hil-laddiad yn cael ei hwyluso gan bobl gyffredin. Wrth wylio achos llys Adolf Eichmann, fe fathodd un oroeswraig i'r Holocost yr ymadrodd 'cyffredinedd camwedd', sy'n golygu nad yw gweithredoedd drwg o reidrwydd yn cael eu gwneud gan bobl ddrwg. Yn hytrach, maen nhw'n digwydd o ganlyniad i bobl gyffredin sy'n ufuddhau i orchmynion. Gweinidog, sut mae cyfleu'r neges i bobl am gyfrifoldeb pawb i wrthsefyll casineb, a bod dyletswydd ar bob un ohonom ni i dynnu sylw at anghydraddoldebau? Yn olaf, Gweinidog, fe wnaethoch chi gyfeirio at adroddiad yr Arglwydd Mann a'r ffaith bod mynd i'r afael â gwrthsemitiaeth yn mynd y tu hwnt i addysg am yr Holocost. Rydych chi'n nodi yn gywir bod eleni yn nodi 75 mlynedd ers mabwysiadu Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol y Cenhedloedd Unedig. A ydych chi am nodi'r digwyddiad trwy gyflwyno eich Bil hawliau dynol chi i Gymru? Diolch yn fawr.