English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I would like to thank the Welsh Conservatives for bringing forward this debate today. I agree wholeheartedly with the motion before us, and my amendment purely seeks to highlight the invaluable contribution made by Wales's army of unpaid carers. We would have to more than double our entire health and social care budget, if not for the thousands of people caring for a loved one, a friend or neighbour. The sheer scale of their contribution proves, without a shadow of a doubt, that Wales is a caring nation, but who cares for the carers? Sadly, not enough is being done to support carers, and because of a lack of support, many are struggling. Two out of three carers do not get enough sleep. Over half don't get enough exercise and have suffered depression because of their caring responsibilities. If we don't look after these carers, they will end up needing care for themselves. The Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 was supposed to enhance the support for carers, but the sad reality is that many carers are not receiving the carers needs assessment to which they are entitled. Age Cymru's 'Care in Crisis?' report found wide variation in the numbers of over-65s receiving needs assessments, and that when care packages were provided, there was often no night-time support. Carers of all ages need help and support, and I hope that the Minister's review of the social services and well-being Act will address the variation in support from local authority to local authority. We have to put an end to the lack of round-the-clock support, an end to three to four-year waits for overnight respite care, and an end to carers providing over 50 hours of care with little to no support. While I do not support Plaid Cymru's amendment calling for the devolution of welfare, changes have to be made to the benefits system. It is perverse that young carers are forced to choose between pursuing full-time, further and higher education or continuing to receive carers' allowance. It is perverse that carers' allowance is the lowest amount of benefit of its kind, and it is perverse that those clearly unable to work are losing their benefits, forcing them and their carers into greater poverty. So, I urge the Welsh Government to continue to press the UK Government for welfare reform that is fair and equitable. As we celebrate Carers Week, it is incumbent upon us all to do more to support the unpaid carers. The Welsh Government believes they have done so with the introduction of the social services and well-being Act, but it's clearly not working as intended as two thirds of carers have not been offered or requested a needs assessment, and three quarters of carers say that they do not get any support at all from their GP. The Welsh Government does need to do more. I urge Members to support the motion and all amendments, with the exception of amendments 1 and 4. By doing so, we will be showing Wales's 370,000 carers how much we appreciate them and will do more to support them in future. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Ceidwadwyr Cymreig am gyflwyno'r ddadl hon heddiw. Cytunaf yn llwyr gyda'r cynnig ger ein bron, ac nid yw fy ngwelliant ond yn ceisio tynnu sylw at y cyfraniad amhrisiadwy y mae byddin Cymru o ofalwyr di-dâl yn ei wneud. Byddai'n rhaid i ni fwy na dyblu ein holl gyllideb iechyd a gofal cymdeithasol oni bai am y miloedd o bobl sy'n gofalu am rywun annwyl, ffrind neu gymydog. Mae maint eu cyfraniad yn profi, heb rithyn o amheuaeth, fod Cymru'n genedl sy'n gofalu, ond pwy sy'n gofalu am y gofalwyr? Yn anffodus, nid oes digon yn cael ei wneud i gefnogi gofalwyr, ac oherwydd diffyg cefnogaeth, mae llawer yn ei chael hi'n anodd. Nid yw dau o bob tri gofalwr yn cael digon o gwsg. Nid yw dros eu hanner yn cael digon o ymarfer corff ac wedi dioddef iselder oherwydd eu cyfrifoldebau gofalu. Os nad ydym yn edrych ar ôl y gofalwyr hyn, bydd angen gofal arnynt hwy. Roedd Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 i fod i wella'r cymorth i ofalwyr, ond y gwir trist amdani yw nad yw llawer o ofalwyr yn cael yr asesiad o anghenion gofalwyr y mae ganddynt hawl iddo. Canfu adroddiad 'Care in Crisis?' Age Cymru amrywiad eang yn nifer y bobl dros 65 oed sy'n cael asesiadau o angen, a phan fo pecynnau gofal yn cael eu darparu, yn aml nid oedd unrhyw gymorth yn ystod y nos ar gael. Mae angen cymorth a chefnogaeth ar ofalwyr o bob oed, ac rwy'n gobeithio y bydd adolygiad y Gweinidog o'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant yn ymdrin â'r amrywio yn y cymorth o un awdurdod lleol i'r llall. Rhaid inni roi diwedd ar ddiffyg cymorth ddydd a nos, rhoi diwedd ar aros tair i bedair blynedd am ofal seibiant dros nos, a rhoi diwedd ar ofalwyr yn darparu dros 50 awr o ofal heb fawr ddim cymorth os o gwbl. Er nad wyf yn cefnogi gwelliant Plaid Cymru yn galw am ddatganoli lles, rhaid gwneud newidiadau i'r system fudd-daliadau. Mae'n warthus fod gofalwyr ifanc yn cael eu gorfodi i ddewis rhwng mynd ar drywydd addysg amser llawn, addysg bellach ac addysg uwch, neu barhau i gael lwfans gofalwr. Mae'n warthus fod lwfans gofalwyr yn is nag unrhyw fath o fudd-daliad o'i fath, ac mae'n warthus fod y rheini sy'n amlwg yn methu gweithio yn colli eu budd-daliadau, gan eu gorfodi hwy a'u gofalwyr i fyw mewn mwy o dlodi. Felly, rwy'n annog Llywodraeth Cymru i barhau i bwyso ar Lywodraeth y DU am ddiwygiadau lles sy'n deg ac yn gyfiawn. Wrth i ni ddathlu Wythnos y Gofalwyr, mae'n ddyletswydd ar bawb ohonom i wneud mwy i gefnogi gofalwyr di-dâl. Mae Llywodraeth Cymru yn credu eu bod wedi gwneud hynny gyda chyflwyno'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant, ond mae'n amlwg nad yw'n gweithio fel y bwriadwyd iddi wneud gan nad yw dwy ran o dair o'r gofalwyr wedi cael cynnig neu wedi gofyn am asesiad o anghenion, ac mae tri chwarter y gofalwyr yn dweud nad ydynt yn cael unrhyw gymorth o gwbl gan eu meddyg teulu. Mae angen i Lywodraeth Cymru wneud mwy. Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig a'r holl welliannau, ac eithrio gwelliannau 1 a 4. Drwy wneud hynny, byddwn yn dangos i 370,000 o ofalwyr Cymru faint rydym yn eu gwerthfawrogi ac y byddwn yn gwneud mwy i'w cefnogi yn y dyfodol. Diolch yn fawr.