English: First of all, the committee felt that there was a lack of clarity and candour regarding the Welsh Government's plans, particularly in terms of identifying where decisions have been made in the draft budget to halt, postpone or reduce funding. As a result, we have made a raft of recommendations calling for greater clarity in the information provided alongside the draft budget. This includes calling on the Minister to provide a full assessment of the impact that high inflation will have on its funding position and capital programme and for changes to be made to the way information is presented, so that the draft budget provides an assessment of the impact of spending decisions across portfolios. Furthermore, I would like to note, on behalf of all committees, that, although we always welcome both oral and written evidence provided by the Welsh Government on the draft budget, we believe that more can be done to ensure that committees are provided with such evidence in good time. That is why I will shortly be consulting with Senedd committees on their experiences of scrutinising this year's draft budget and asking for practical ways in which improvements can be made to the next budget round. Turning now to our views on the Welsh Government's use of fiscal levers, although we understand the Minister's decision not to raise taxes, the committee is surprised that the Welsh Government had not carried out detailed work on the behavioural impact of varying Welsh rates of income tax across all bands. This strongly suggests that the Minister has not given serious consideration to changing the rates during this budget round, which we found disappointing, and ask for this to be properly considered in the future. We heard evidence that the Welsh Government's fiscal tools need updating. In particular, we support the Minister's continued efforts in pressing the UK Government to increase the Welsh Government's overall and annual limits for borrowing and reserves at least in line with inflation. We also heard that the nature of our tax-raising powers is more limited than those enjoyed by our Scottish cousins. Although we acknowledge that doing so is far from straightforward, we would like the Minister to undertake foundational work into the benefits and risks of devolving powers to modify Welsh rates of income tax bands and thresholds. A key aspect of this draft budget is the support provided to help with rising costs of living. On accessing benefits, the committee has long advocated a 'no wrong door' approach. As the demand for such support, sadly, increases, we believe more can be done to ensure that accessing such support is as easy and straightforward as possible. That is why we would like to see the Welsh Government fast-track the introduction of a unified benefits system, a Welsh benefits charter, to make it easier and simpler. We also believe that the current financial support schemes need tweaking, particularly in relation to eligibility thresholds, to ensure that they remain at suitable levels and are not excluding those at the margins of support. The committee has also made concrete recommendations to improve what is already on offer. This includes encouraging the expansion of the free childcare model, considering an increase in the value of the educational maintenance allowance, which has not been increased since the mid 2000s, and prioritising the development of a replacement Warm Homes programme as a matter of urgency to prevent fuel poverty. Llywydd, all of us in this Chamber are fully aware of the pressures that public services are under. The additional funding provided by Welsh Government through this draft budget to support such services is a welcome move, and we are particularly interested in the innovative methods being explored to increase the money available, including the introduction of a social care levy to fund the rising cost of social care provision. However, the Senedd needs to know whether this funding allocated for next year is delivering tangible improvements. We therefore want the Welsh Government to explain the outcomes it expects to be delivered by NHS organisations and social care providers. In addition, although the Welsh Government has outlined priority areas for the NHS, it has been less forthcoming in outlining the areas it expects to deprioritise. As one stakeholder told us, 'If everything's a priority, then nothing is a priority.' Such efforts to identify spending priorities are futile if the Minister cannot also explain which areas are less of a priority and will receive less funding as a result. During our stakeholder event at Llanhilleth Miners Institute last June, representatives from the health and social care sectors told us that workforce planning is crucial to ensure that services remain resilient and fit for purpose - a theme echoed during our evidence sessions. Although we welcome the overdue publication last week of the Welsh Government's national workforce implementation plan, we would like this to be extended across the Welsh public sector to provide long-term stability for services as well as support and direction. We cannot expect services to improve if we don't look after those working so hard to keep them afloat.
Welsh: Yn gyntaf oll, roedd y pwyllgor o'r farn bod diffyg eglurder a gonestrwydd ynglŷn â chynlluniau Llywodraeth Cymru, yn enwedig o ran nodi lle mae penderfyniadau wedi eu gwneud yn y gyllideb ddrafft i atal, gohirio neu leihau cyllid. O ganlyniad, rydym wedi gwneud llu o argymhellion yn galw am fwy o eglurder yn yr wybodaeth a ddarparwyd ochr yn ochr â'r gyllideb ddrafft. Mae hyn yn cynnwys galw ar y Gweinidog i ddarparu asesiad llawn o'r effaith y bydd chwyddiant uchel yn ei gael ar ei sefyllfa ariannu a'i rhaglen gyfalaf ac i newidiadau gael eu gwneud i'r ffordd y cyflwynir gwybodaeth, fel bod y gyllideb ddrafft yn darparu asesiad o effaith penderfyniadau gwariant ar draws portffolios. Ar ben hynny, hoffwn nodi, ar ran yr holl bwyllgorau, er ein bod bob amser yn croesawu'r dystiolaeth lafar ac ysgrifenedig a ddarperir gan Lywodraeth Cymru ar y gyllideb ddrafft, rydym yn credu y gellir gwneud mwy i sicrhau bod pwyllgorau'n cael tystiolaeth o'r fath mewn da bryd. Dyna pam y byddaf yn ymgynghori'n fuan gyda phwyllgorau'r Senedd ynghylch eu profiadau o graffu ar y gyllideb ddrafft eleni a gofyn am ffyrdd ymarferol y gellir gwneud gwelliannau i'r rownd gyllideb nesaf. Gan droi nawr at ein barn am ddefnydd Llywodraeth Cymru o ysgogiadau cyllidol, er ein bod yn deall penderfyniad y Gweinidog i beidio codi trethi, mae'r pwyllgor yn synnu nad oedd Llywodraeth Cymru wedi cyflawni gwaith manwl ar effaith ymddygiadol amrywio cyfraddau treth incwm Cymru ar draws pob band. Mae hyn yn awgrymu'n gryf nad yw'r Gweinidog wedi rhoi ystyriaeth ddifrifol i newid y cyfraddau yn ystod y rownd gyllideb hon, a oedd yn siomedig, ac rydym yn gofyn i hyn gael ei ystyried yn iawn yn y dyfodol. Clywsom dystiolaeth bod angen diweddaru offer cyllidol Llywodraeth Cymru. Yn benodol, rydym yn cefnogi ymdrechion parhaus y Gweinidog i bwyso ar Lywodraeth y DU i gynyddu terfynau cyffredinol a blynyddol Llywodraeth Cymru ar gyfer benthyca a chronfeydd wrth gefn o leiaf yn unol â chwyddiant. Clywsom hefyd fod natur ein pwerau codi trethi yn fwy cyfyngedig na'r rhai a fwynheir gan ein cefndryd yn yr Alban. Er ein bod yn cydnabod bod gwneud hynny ymhell o fod yn syml, hoffem i'r Gweinidog wneud gwaith sylfaenol ar fanteision a pheryglon datganoli pwerau i addasu cyfraddau bandiau a throthwyon treth incwm Cymru. Un o agweddau allweddol y gyllideb ddrafft hon yw'r gefnogaeth a ddarperir i helpu gyda chostau byw cynyddol. O ran cael mynediad at fudd-daliadau, mae'r pwyllgor wedi hen argymell dull 'dim drws anghywir'. Wrth i'r galw am gefnogaeth o'r fath, yn anffodus, gynyddu, credwn y gellir gwneud mwy i sicrhau bod cael mynediad at gymorth o'r fath mor rhwydd a syml â phosibl. Dyna pam yr hoffem weld Llywodraeth Cymru yn defnyddio gweithdrefn garlam er mwyn cyflwyno system fudd-daliadau unedig, siarter budd-daliadau Cymru, er mwyn ei gwneud hi'n haws a symlach. Credwn hefyd fod angen mân gywiriadau i'r cynlluniau cymorth ariannol presennol, yn enwedig mewn cysylltiad â throthwy cymhwysedd, er mwyn sicrhau eu bod yn aros ar lefelau addas ac nad ydyn nhw'n eithrio'r rhai ar ymylon cefnogaeth. Mae'r pwyllgor hefyd wedi gwneud argymhellion pendant i wella'r hyn sydd eisoes ar gael. Mae hyn yn cynnwys annog ehangu'r model gofal plant am ddim, ystyried cynnydd yng ngwerth lwfans cynhaliaeth addysg, nad yw wedi cael ei gynyddu ers canol y 2000au, a blaenoriaethu datblygu rhaglen Cartrefi Clyd newydd ar frys i atal tlodi tanwydd. Llywydd, mae pob un ohonom yn y Siambr hon yn llwyr ymwybodol o'r pwysau sydd ar wasanaethau cyhoeddus. Mae'r cyllid ychwanegol a ddarperir gan Lywodraeth Cymru drwy'r gyllideb ddrafft hon i gefnogi gwasanaethau o'r fath yn gam i'w groesawu, ac mae gennym ddiddordeb arbennig yn y dulliau arloesol sy'n cael eu harchwilio i gynyddu'r arian sydd ar gael, gan gynnwys cyflwyno ardoll gofal cymdeithasol i ariannu cost gynyddol darparu gofal cymdeithasol. Ond mae angen i'r Senedd wybod a yw'r cyllid hwn sy'n cael ei glustnodi ar gyfer y flwyddyn nesaf yn sicrhau gwelliannau diriaethol. Rydym felly eisiau i Lywodraeth Cymru egluro'r canlyniadau y mae'n disgwyl i sefydliadau'r GIG a darparwyr gofal cymdeithasol eu cyflawni. Hefyd, er bod Llywodraeth Cymru wedi amlinellu meysydd blaenoriaeth i'r GIG, mae'n llai parod i amlinellu'r meysydd y mae'n disgwyl iddyn nhw golli blaenoriaeth. Fel y dywedodd un rhanddeiliad wrthym, 'Os yw popeth yn flaenoriaeth, yna does dim blaenoriaeth.' Ofer yw ymdrechion o'r fath i nodi blaenoriaethau gwario os na all y Gweinidog egluro hefyd pa feysydd sydd â llai o flaenoriaeth ac o ganlyniad yn derbyn llai o gyllid. Yn ystod ein digwyddiad rhanddeiliaid yn Sefydliad y Glowyr Llanhiledd fis Mehefin diwethaf, dywedodd cynrychiolwyr o'r sectorau iechyd a gofal cymdeithasol wrthym fod cynllunio'r gweithlu yn hanfodol er mwyn sicrhau bod gwasanaethau'n parhau i fod yn gydnerth ac yn addas i'r diben - thema a gafodd ei hailadrodd yn ystod ein sesiynau tystiolaeth. Er ein bod yn croesawu'r cyhoeddiad hwyr yr wythnos diwethaf o gynllun gweithredu cenedlaethol ar gyfer y gweithlu Llywodraeth Cymru, hoffem ei weld yn cael ei ymestyn ar draws sector cyhoeddus Cymru i ddarparu sefydlogrwydd tymor hir i wasanaethau yn ogystal â chefnogaeth a chyfeiriad. Ni allwn ddisgwyl i wasanaethau wella os nad ydym yn gofalu am y rhai sy'n gweithio mor galed i'w cynnal.