English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. May I start by saying what a pleasure it is to lead this debate on the Welsh Language Commissioner's annual report? This is the first opportunity for me to speak publicly in the Chamber as Minister, and I have to say how much of a privilege it is to be responsible for Welsh language policy in the Welsh Government. What's at the heart of everything we do in terms of Welsh language policy is our aim of reaching 1 million Welsh speakers by 2050. As my predecessor Minister, Alun Davies, set that challenge, I want to make it clear that I too am fully committed to that new strategy and that target of 1 million Welsh speakers. It is a very ambitious aim, but I do hope that we will focus on that target and that everything will be led from that target. There are two things emerging from that strategy: that increase in achieving 1 million Welsh speakers and also increasing the percentage of people who actually use the Welsh language on a daily basis. At the moment, although some 20 per cent can speak Welsh, only around 10 per cent use the Welsh language. I've just returned from the Republic of Ireland, and there's a relatively high number of people who speak Irish, but very few who actually use the language, and that's an important issue. One thing that is clear to me is that it is a very exciting time for the Welsh language. There is goodwill, I think, among the public, and I am eager to ensure that we take full advantage of that. Any good strategy relies upon a combination of different things, and in the case of the Welsh language, that includes the creation of Welsh speakers, increasing the use of the language and putting the foundations in place, and, of course, regulation as part of that. I am therefore grateful to the commissioner for her annual report, which notes the work that has been done under her five strategic priorities. The report also describes the work that's been done during 2016-17 in terms of regulation and the Welsh language. During the time span of the report, the commissioner has also provided evidence to a number of Assembly committees, she has responded to many consultations here, she's met with a number of Ministers and Welsh Government officials, as well as other politicians, and she has ensured that the Welsh language is taken into account when we draw up policies. The commissioner has also responded to complaints from the public and has placed statutory responsibilities on different bodies and organisations. The commissioner has also commissioned research on the Welsh language in the areas of childcare, additional learning needs and customer attitudes towards the use of the Welsh language by supermarkets. Also of interest, I think, is the assurance report produced by the commissioner, which deals with the experiences of Welsh speakers, and this is part of the success of the standards regime, and to what extent public organisations assist people to use the Welsh language. So, that, broadly speaking, is what's contained within the report. Before I turn to some of the amendments, I just want to make it clear that I am very eager, at the very outset, to ensure that I approach this debate on how we should proceed with the Welsh language strategy with an open mind. I've only been in post for a week, and I wouldn't want to tie myself or the Welsh Government into anything that would close down that debate today. So, I just want to make that clear at the very outset. In turning to the first amendment, in the name of Rhun ap Iorwerth, which relates to the use of the Welsh language under the standards regime, I do think we need to emphasise that there is a difference between the number of services offered by organisations on the one hand and the usage that people make of those services on the other, and I'm sure that we, perhaps, don't take full advantage of the services available to us. It's clear from the commissioner's assurance report that was published in October, which is different to this annual report, that there has been an increase in what is made available, but, at the moment, there is no evidence in terms of usage and the number of people using those services. That evidence isn't clear. So, we need to increase the number of people that use Welsh language services that the standards guarantee. Despite that, because the commissioner's assurance report suggests an increase in the use of the Welsh language by bodies and organisations, I am going to encourage Members to vote in favour of this amendment. The commissioner's estimate for next year suggests that further funding will be required in order to maintain her reserves and, of course, we will take that into account. But, we must also bear in mind that we are in a very difficult period financially and everyone has to work within the means available to them. But, I am willing to acknowledge that we certainly need an adequate budget for the commissioner to maintain the regulatory system under standards. If I could turn now, briefly, to the White Paper, I am very aware that I've huge issues on my plate: the WESPs, early years and improving the technology available through the medium of Welsh. I am also, of course, discussing the new Bill. At the moment, the consultation on the White Paper has just concluded. At this point, I'd like to respond to the second amendment in the name of Rhun ap Iorwerth, which calls for reconsidering the abolition of the role of the Welsh Language Commissioner, which is one of the proposals in the White Paper. The public discourse on the White Paper has been very vibrant, and may I say, first of all, that officials have received over 250 responses? There are many things that now need to be considered. The aim of the White Paper is to endeavour to ensure the right structures are in place to support the strategy, and particularly to give guidance on the promotion of the Welsh language and supporting organisations to improve their provision. I hope, and I want the time to weigh up those responses to the consultation, and we will then make an announcement, having considered those responsibilities. Therefore, I encourage people to reject the second amendment, because it undermines the point of the consultation. I need further time to assess the responses to the White Paper. I'm sure there will be an opportunity on a number of different occasions in the future to discuss the Bill and the new strategy, but, today, I hope Members will focus on the work of the commissioner and the report that she has tabled.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. A gaf i ddechrau drwy ddweud faint o bleser yw hi i arwain y ddadl hon ar adroddiad blynyddol Comisiynydd y Gymraeg? Dyma'r cyfle cyntaf i mi siarad yn gyhoeddus yn y Siambr yma fel Gweinidog, ac mae'n rhaid imi ddweud faint o fraint yw hi i fod yn gyfrifol am bolisi'r Gymraeg yn Llywodraeth Cymru. Beth sy'n ganolog i bopeth yr ŷm ni'n ei wneud tuag at y Gymraeg yw ein nod ni o gyrraedd yr 1 filiwn o siaradwyr yna erbyn 2050. Fel gwnaeth y Gweinidog blaenorol, Alun Davies, osod yr her yna, rwyf eisiau ei gwneud hi'n glir fy mod i hefyd yn ymrwymo'n llwyr i'r strategaeth newydd a'r targed yna o 1 filiwn o siaradwyr. Mae'n nod uchelgeisiol tu hwnt, ond rwy'n gobeithio y byddwn yn dod â ffocws arno ac y bydd popeth yn dilyn o'r nod yna. Mae yna ddau beth yn dilyn o'r strategaeth yna: y cynnydd yna o gael 1 filiwn o siaradwyr a hefyd cynyddu'r canran o bobl sydd actually yn defnyddio'r Gymraeg yn ddyddiol. Ar hyn o bryd, er bod tua 20 y cant yn gallu siarad Cymraeg, dim ond tua 10 y cant sydd actually yn ei defnyddio hi. Rwyf newydd ddod yn ôl o Weriniaeth Iwerddon, ac mae nifer weddol uchel o bobl sy'n gallu siarad Gwyddeleg, ond ychydig iawn sydd actually yn defnyddio'r iaith, felly mae hynny'n bwysig hefyd. Un peth sy'n glir i fi yw ei bod hi'n amser hynod gyffrous i'r Gymraeg. Mae yna ewyllys da, rwy'n meddwl, ymysg y cyhoedd, ac rwyf eisiau sicrhau ein bod ni'n cymryd mantais o hynny. Mae unrhyw strategaeth dda yn dibynnu ar gyfuniad o bethau. Yn achos y Gymraeg, mae hynny'n cynnwys creu siaradwyr, cynyddu defnydd o'r iaith ac adeiladu'r seilwaith. Wrth gwrs, rhan o hyn yw rheoleiddio. Felly, rwy'n diolch yn fawr i'r comisiynydd am ei hadroddiad blynyddol, sy'n nodi'r gwaith sydd wedi'i wneud o dan ei phum blaenoriaeth strategol. Mae'r adroddiad hefyd yn disgrifio'r gwaith y mae hi wedi'i wneud yn ystod 2016-17 o ran rheoleiddio'r Gymraeg. Yn ystod cyfnod yr adroddiad, mae'r comisiynydd hefyd wedi rhoi tystiolaeth i nifer o bwyllgorau yn y Cynulliad, mae hi wedi ymateb i ymgynghoriadau yma, mae hi wedi cyfarfod â llu o Weinidogion a swyddogion Llywodraeth Cymru a gwleidyddion eraill, ac mae hi wedi sicrhau bod y Gymraeg yn cael ei hystyried pan rŷm ni'n llunio polisïau. Mae'r comisiynydd hefyd wedi ymateb i gwynion gan y cyhoedd ac wedi gosod dyletswyddau statudol ar wahanol gyrff. Mae'r comisiynydd hefyd wedi comisiynu ymchwil am y Gymraeg ym meysydd gofal plant, anghenion dysgu ychwanegol ac agweddau cwsmeriaid at y defnydd o'r Gymraeg gan archfarchnadoedd. O ddiddordeb hefyd, rwy'n meddwl, yw adroddiad sicrwydd y comisiynydd, sy'n ymdrin â phrofiadau siaradwyr Cymraeg, ac mae hyn yn rhan o lwyddiant y gyfundrefn safonau, ac i ba raddau y mae sefydliadau cyhoeddus yn helpu pobl i ddefnyddio'r Gymraeg. Dyna'n fras beth sydd yn yr adroddiad. Cyn i mi droi at rai o'r gwelliannau, rwyf eisiau jest ei gwneud hi'n glir fy mod i'n awyddus iawn ar y dechrau i sicrhau fy mod i'n dod at y drafodaeth yma ar sut ddylwn ni symud ymlaen â strategaeth y Gymraeg gyda meddwl agored. Dim ond wythnos yr wyf i wedi bod yn y swydd, ac ni fyddwn eisiau cloi fy hunan na Llywodraeth Cymru heddiw i mewn i unrhyw beth fyddai'n cau'r drafodaeth yna i lawr, felly rwyf eisiau jest gwneud hynny'n glir. Wrth droi at y gwelliant cyntaf, yn enw Rhun ap Iorwerth, ynglŷn â defnydd o'r Gymraeg o dan y safonau, rwyf yn meddwl bod angen pwysleisio bod gwahaniaeth rhwng nifer y gwasanaethau a gynigir gan sefydliadau ar yr un llaw a defnydd pobl o'r gwasanaethau hynny ar y llaw arall, ac rwy'n siŵr ein bod ni gyd efallai ddim yn manteisio digon ar y gwasanaethau sydd ar gael. Mae'n amlwg o adroddiad sicrwydd y comisiynydd a gyhoeddwyd ym mis Hydref, sy'n wahanol i'r un yma, fod cynnydd yn yr hyn sydd yn cael ei gynnig, ond ar hyn o bryd nid yw'r dystiolaeth o safbwynt defnydd pobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau hyn yn glir iawn. Felly, mae angen inni gynyddu nifer y bobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau Cymraeg y mae'r safonau yn eu gwarantu. Er hynny, am fod adroddiad sicrwydd y comisiynydd yn awgrymu cynnydd yn y defnydd o'r Gymraeg gan sefydliadau, rwyf yn mynd i annog Aelodau i bleidleisio o blaid y gwelliant hwn. Mae amcangyfrif y comisiynydd ar gyfer y flwyddyn nesaf yn awgrymu y bydd angen rhagor o arian er mwyn cynnal ei chronfeydd wrth gefn ac, wrth gwrs, byddwn yn cymryd hynny i mewn i ystyriaeth. Ond mae'n rhaid inni hefyd gofio ein bod ni mewn cyfnod anodd yn ariannol ac, wrth gwrs, mae'n rhaid i bob un ddygymod gyda'r arian sydd ar gael. Ond rwyf yn fodlon cydnabod bod yn bendant angen cyllideb ddigonol arni i gynnal y system reoleiddio o dan y safonau. A gaf i droi yn gyflym at y Papur Gwyn? Rwy'n ymwybodol bod pethau mawr iawn ar fy mhlât i: cynlluniau strategol y Gymraeg mewn addysg, y blynyddoedd cynnar a gwella'r dechnoleg sydd ar gael yn y Gymraeg. Rwyf hefyd, wrth gwrs, wrthi yn trafod y Bil newydd ac mae'r ymgynghoriad ar y Papur Gwyn newydd ddod i ben. Yn y fan hon, hoffwn i ymateb i'r ail welliant gan Rhun ap Iorwerth sydd yn galw am ailystyried diddymu rôl y comisiynydd, sydd yn un o'r cynigion yn y Papur Gwyn. Mae'r sgwrs gyhoeddus am y Papur Gwyn wedi bod yn un fywiog dros ben, ac a gaf i ddweud yn gyntaf fod swyddogion wedi derbyn dros 250 o ymatebion? Mae yna lawer iawn o bethau nawr i'w hystyried. Nod y Papur Gwyn yw ceisio sicrhau strwythurau cywir i gefnogi'r strategaeth, ac yn arbennig i roi arweiniad ar hybu a hyrwyddo'r Gymraeg a chefnogi cyrff i wella'u darpariaeth. Rwy'n gobeithio ac rwyf eisiau amser i bwyso a mesur yr ymatebion hynny, a byddwn yn gwneud cyhoeddiad wedyn ar ôl pwyso a mesur yr ymatebion hynny. Felly, rwy'n annog pobl i wrthod yr ail welliant oherwydd ei fod yn tanseilio pwynt yr ymgynghoriad, ac mae angen mwy o amser arnaf i i bwyso a mesur yr ymatebion i'r Papur Gwyn. Rwy'n siŵr y bydd cyfle gyda ni ar sawl achlysur yn y dyfodol i drafod y Bil a'r strategaeth newydd, ond heddiw rwy'n gobeithio bydd Aelodau yn canolbwyntio ar waith y comisiynydd a'r adroddiad mae hi wedi ei roi yn ei hadroddiad blynyddol.