English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. At the start of the sixth Senedd, the committee agreed to scrutinise the ongoing operation of the interim environmental protection measures that we have here in Wales. Members will recall, I'm sure, that these measures were put in place to address widespread concern about the impending environmental governance gap in Wales following the UK's departure from the European Union. The measures provide a mechanism for the public to submit complaints to an independent interim environmental protection assessor about the functioning of environmental law. Having considered any such complaints, the interim assessor then can can recommend the Minister takes action, with a view to making improvements to the law. Our report covers the first full year of the operation of the interim measures and was informed by evidence from key environmental stakeholders and from Dr Nerys Llewelyn Jones, the interim assessor, who appeared before us in June of this year. As a committee, we made eight recommendations, two to the interim assessor and six to the Welsh Government. They were all accepted in full, so we'd like to thank the Minister and the interim assessor for their positive responses. Although it's still early days for the interim assessor service, we are, and we were indeed, encouraged by how much it has achieved in its first year, and with limited capacity and limited resources as well, actually. While the service has experienced some teething problems, by and large it's managed to overcome these. But there's still room for improvement, of course, as is reflected in our report. The interim measures fulfil an important function and could, potentially, help improve the working of environmental law. But, of course, they're a far cry from the EU's environmental governance system. This is in no way a criticism of the interim assessor's performance or the work of the service to date. It is, however, a criticism of the Welsh Government for failing to prioritise legislation in order to establish a fully functioning, well-resourced oversight body for Wales. As we wait with growing impatience for legislation to be brought forward, all other UK nations now have statutory oversight bodies up and running. Although they might not be perfect, these bodies provide key governance functions of compliance and enforcement, and uphold citizens' rights to access environmental justice. So, Minister, do Wales's citizens not deserve the same? I'm sure they do, and I'm sure you will agree, and I'm sure you will elaborate when you respond. But we cannot have Wales's reputation downgraded from a nation that puts the environment and sustainable development at its heart to one with the weakest environmental governance structures in western Europe. Now, the Minister has confirmed that the interim assessor's appointment has been extended for a year, up until February 2024. It would be unthinkable for a statutory oversight body not to be in place before then. But, with just over a year to go, and with no evidence of any real progress towards the development of legislative proposals, the feeling is that it isn't looking promising. So, the interim measures seemingly will be in place longer than expected, and, for many, longer than is acceptable. That said, it's important to make the very best out of what we have, and our recommendations in our report were made with this, of course, in mind. So, briefly then, recommendations 2 and 3 aim to improve public awareness of the service and increase transparency in its work. And we're pleased to hear that the interim assessor has already made progress in taking these forward. Turning to our recommendations for the Welsh Government, recommendation 5 calls for an urgent review of the resources available to the interim assessor, reflecting on the high demand for the service and the need to deliver timely outputs in the form of reports. The Minister has accepted this recommendation, which is very much a good start. As made clear in our report, the review must be completed sooner rather than later. Hopefully, Minister, you can give us an indication of how this work is progressing as you respond to this debate. Moving on to the process of dealing with reports by the interim assessor, we're concerned that this lacks clarity. While we acknowledge the Welsh Government is under no obligation to formally respond to the assessor's reports and recommendations, it really must commit to doing this. We consider a clearly defined process is essential to ensure transparency, to strengthen accountability and to build public confidence, of course, in the interim measures. Recommendations 6 and 7 in our report address this issue. Finally, we asked the Welsh Government to explain how it's monitoring the effectiveness of the interim measures, including their impact on environmental outcomes. The short answer is that it's not. So, Minister, how will you know what success looks like unless suitable monitoring arrangements are in place to measure it? Members will see that our recommendations are very much about fine tuning the interim measures to ensure they are the best they can be. But we are clear that no matter how effective these measures may be, they are no substitute for a permanent environmental oversight body. We'll continue, of course, to press the Welsh Government on this issue throughout the remainder of this Senedd term. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Ar ddechrau'r chweched Senedd, cytunodd y pwyllgor i graffu ar weithrediad parhaus y mesurau interim diogelu'r amgylchedd sydd gennym yma yng Nghymru. Bydd yr Aelodau'n cofio, rwy'n siŵr, fod y mesurau hyn wedi'u rhoi ar waith i fynd i'r afael â phryder eang am y bwlch llywodraethu amgylcheddol sydd ar ddod yng Nghymru yn dilyn ymadawiad y DU â'r Undeb Ewropeaidd. Mae'r mesurau'n darparu mecanwaith i'r cyhoedd gyflwyno cwynion i asesydd interim diogelu'r amgylchedd annibynnol am weithrediad cyfraith amgylcheddol. Ar ôl ystyried unrhyw gwynion o'r fath, gall yr asesydd interim argymell wedyn fod y Gweinidog yn rhoi camau ar waith, gyda'r bwriad o wneud gwelliannau i'r gyfraith. Mae ein hadroddiad yn ymdrin â blwyddyn lawn gyntaf gweithrediad y mesurau interim a chafodd ei lywio gan dystiolaeth gan randdeiliaid amgylcheddol allweddol a chan Dr Nerys Llewelyn Jones, yr asesydd interim, a ymddangosodd ger bron y pwyllgor ym mis Mehefin eleni. Fel pwyllgor, gwnaethom wyth argymhelliad, dau i'r asesydd interim a chwech i Lywodraeth Cymru. Derbyniwyd pob un ohonynt yn llawn, felly hoffem ddiolch i'r Gweinidog a'r asesydd interim am eu hymatebion cadarnhaol. Er ei bod yn ddyddiau cynnar o hyd ar wasanaeth yr asesydd interim, rydym wedi ein calonogi gan faint y mae wedi'i gyflawni yn ei flwyddyn gyntaf, a chyda chapasiti cyfyngedig ac adnoddau cyfyngedig hefyd, mewn gwirionedd. Er bod y gwasanaeth wedi profi rhai problemau cychwynnol, ar y cyfan, mae wedi llwyddo i oresgyn y rhain. Ond mae lle i wella o hyd, wrth gwrs, fel y gwelir yn ein hadroddiad. Mae'r mesurau interim yn cyflawni swyddogaeth bwysig, ac mae ganddynt botensial i helpu i wella gweithrediad cyfraith amgylcheddol. Ond wrth gwrs, nid ydynt yn cymharu â system lywodraethu amgylcheddol yr UE. Nid yw hyn mewn unrhyw ffordd yn feirniadaeth o berfformiad yr asesydd interim na gwaith y gwasanaeth hyd yma. Mae'n feirniadaeth, fodd bynnag, o Lywodraeth Cymru am fethu blaenoriaethu deddfwriaeth er mwyn sefydlu corff goruchwylio i Gymru sy'n gwbl weithredol ac wedi'i ariannu'n dda. Wrth inni aros yn gynyddol ddiamynedd i ddeddfwriaeth gael ei chyflwyno, mae gan holl wledydd eraill y DU gyrff goruchwylio statudol ar waith bellach. Er nad ydynt yn berffaith, mae'r cyrff hyn yn darparu swyddogaethau llywodraethu allweddol ar gyfer sicrhau cydymffurfiaeth a gorfodi, ac yn cynnal hawliau dinasyddion i gael mynediad at gyfiawnder amgylcheddol. Felly, Weinidog, onid yw dinasyddion Cymru yn haeddu'r un peth? Rwy'n siŵr eu bod, ac rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno, ac rwy'n siŵr y byddwch yn ymhelaethu pan fyddwch yn ymateb. Ond ni ellir israddio enw da Cymru o fod yn genedl lle mae'r amgylchedd a datblygu cynaliadwy yn hollbwysig i fod yn genedl sydd â'r strwythurau llywodraethu amgylcheddol gwannaf yng ngorllewin Ewrop. Nawr, mae'r Gweinidog wedi cadarnhau bod penodiad yr asesydd interim wedi'i ymestyn am flwyddyn, hyd at fis Chwefror 2024. Ni ellir dychmygu na fydd corff goruchwylio statudol ar waith cyn hynny. Ond gydag ychydig dros flwyddyn i fynd, a heb unrhyw dystiolaeth o unrhyw gynnydd gwirioneddol tuag at ddatblygu cynigion deddfwriaethol, y teimlad yw nad yw pethau'n edrych yn addawol. Felly, ymddengys y bydd y mesurau interim ar waith yn hirach na'r disgwyl, ac i lawer, yn hirach nag sy'n dderbyniol. Wedi dweud hynny, mae'n bwysig gwneud y gorau o'r hyn sydd gennym, a gwnaed ein hargymhellion yn ein hadroddiad gyda hyn mewn golwg, wrth gwrs. Felly, yn gryno, nod argymhellion 2 a 3 yw gwella ymwybyddiaeth y cyhoedd o'r gwasanaeth a chynyddu tryloywder yn ei waith. Ac rydym yn falch o glywed bod yr asesydd interim eisoes wedi gwneud cynnydd ar fwrw ymlaen â'r argymhellion hyn. Gan droi at ein hargymhellion ar gyfer Llywodraeth Cymru, mae argymhelliad 5 yn galw am adolygiad brys o'r adnoddau sydd ar gael i'r asesydd interim, gan adlewyrchu'r galw mawr am y gwasanaeth a'r angen i sicrhau allbynnau amserol ar ffurf adroddiadau. Mae'r Gweinidog wedi derbyn yr argymhelliad hwn, sy'n ddechrau da iawn. Fel y nodir yn glir yn ein hadroddiad, mae'n rhaid cwblhau'r adolygiad yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach. Weinidog, rwy'n gobeithio y gallwch roi syniad i ni o sut mae'r gwaith hwn yn dod yn ei flaen wrth ichi ymateb i'r ddadl hon. Gan symud ymlaen at y broses o ymdrin ag adroddiadau gan yr asesydd interim, rydym yn pryderu nad yw hyn yn ddigon eglur. Er ein bod yn cydnabod nad oes unrhyw rwymedigaeth ar Lywodraeth Cymru i ymateb yn ffurfiol i adroddiadau ac argymhellion yr asesydd, mae'n rhaid iddi ymrwymo i wneud hyn. Rydym o'r farn fod proses sydd wedi'i diffinio'n glir yn hanfodol i sicrhau tryloywder, i gryfhau atebolrwydd ac i feithrin hyder y cyhoedd yn y mesurau interim wrth gwrs. Mae argymhellion 6 a 7 yn ein hadroddiad yn mynd i'r afael â'r mater hwn. Yn olaf, gofynnwyd i Lywodraeth Cymru esbonio sut mae'n monitro effeithiolrwydd y mesurau interim, gan gynnwys eu heffaith ar ganlyniadau amgylcheddol. Yr ateb byr yw nad yw'n gwneud hynny. Felly, Weinidog, sut y byddwch yn gwybod sut beth yw llwyddiant oni bai bod trefniadau monitro addas ar waith i'w fesur? Bydd yr Aelodau'n gweld bod ein hargymhellion yn ymwneud i raddau helaeth â mireinio'r mesurau interim i sicrhau eu bod cystal ag y gallant fod. Ond ni waeth pa mor effeithiol y gallai'r mesurau hyn fod, rydym yn glir nad ydynt yn gwneud y tro yn lle corff goruchwylio amgylcheddol parhaol. Byddwn yn parhau i bwyso ar Lywodraeth Cymru mewn perthynas â'r mater hwn drwy weddill tymor y Senedd hon. Diolch.