English: Can I thank the Minister for Children and Social Care for his statement on improving outcomes for looked-after children? Obviously, as we debated last week, in the debate here on substance misuse, some children have a horrendous start in life - neglected, abused, tormented, starved of love and affection. Much of this ends up later on in drug and alcohol issues, and homelessness also, as discussed last week. It's right to commend the work of Llamau, as the Minister has already done in his statement - tremendous work, over the years, from Llamau, in recognising and helping to sort out homelessness issues amongst our young people. I like the idea, as the Minister said here in his penultimate paragraph, about removing the council tax liability from all care leavers aged between 18 and 25. I like that idea, and I hope it comes to fruition. We shall wait and see. Obviously, after such a horrific start, children inevitably can end up in local authority care. Yes, some of us have also been county councillors in our time and very well aware of our continuing corporate parenting role now, but it started off in our local authority days. Back to the statement and its accent on the preventative agenda, a couple of questions do spring to mind. The first one: obviously, the quality of foster care is all-important, and I understand the national framework for fostering is being discussed. I wonder if the Minister can tell us more about that, including, for example, the extra investment that he'll be putting into training and support for foster carers. Moving on, the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 means that local authorities must have care plans beyond the age of 18 for looked-after children, including funding continued foster placements, where both parties want it. In terms of funding continued foster placements, how many of these plans have happened, and what is the outcome? I'm sure we would all be pleased to have that information to hand. Obviously, although work to prevent children from entering the care system is all important, what safeguards are there to ensure that children do not end up more damaged because of an ill-advised attempt to prevent them from entering the care system? Finally, while there is support for foster carers and adopters with any behavioural issues, there doesn't seem to be the wider awareness in the educational system, with some schools apparently not making allowances that a bad start in life may be behind some challenging behaviour that needn't happen if schools made reasonable adjustments. There are several examples over the years - if just people were just more aware. So, I was wondering if we could ask the Minister to work with the education Cabinet Secretary to ensure that teacher training includes training on issues of neglect, abuse and attachment disorders. Diolch yn fawr.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Plant a Gwasanaethau Cymdeithasol am ei ddatganiad ar wella canlyniadau ar gyfer plant sy'n derbyn gofal? Yn amlwg, fel y trafodwyd gennym yr wythnos diwethaf, yn y ddadl yn y fan yma ar gamddefnyddio sylweddau, mae rhai plant yn cael dechrau erchyll mewn bywyd - yn cael eu hesgeuluso, eu cam-drin, eu poenydio, a'u hamddifadu o gariad. Mae llawer o hyn yn y diwedd yn achosi problemau â chyffuriau ac alcohol, a digartrefedd hefyd, fel y trafodwyd yr wythnos diwethaf. Mae'n iawn i ganmol gwaith Llamau, fel y mae'r Gweinidog eisoes wedi'i wneud yn ei ddatganiad - gwaith rhagorol dros y blynyddoedd, gan Llamau, o ran cydnabod a helpu i ddatrys problemau digartrefedd ymhlith ein pobl ifanc. Rwy'n hoffi'r syniad, fel y dywedodd y Gweinidog yn y fan yma yn ei baragraff olaf ond un, o gael gwared ar y rhwymedigaeth treth gyngor i bawb sy'n gadael gofal rhwng 18 a 25 oed. Rwy'n hoffi'r syniad hwnnw, ac rwy'n gobeithio y bydd yn dwyn ffrwyth. Mae'n rhaid inni aros i weld. Yn amlwg, ar ôl dechrau mor erchyll, yn anochel gall plant fynd i dderbyn gofal gan yr awdurdod lleol yn y pen draw. Ydyn, mae rhai ohonom ni wedi bod yn gynghorwyr sir hefyd yn ein tro ac rydym ni'n ymwybodol iawn o'n swyddogaeth rhianta corfforaethol parhaus nawr, ond dechreuodd hynny yn ein dyddiau awdurdod lleol. Yn ôl at y datganiad a'i bwyslais ar yr agenda ataliol, mae un neu ddau o gwestiynau yn dod i'r meddwl. Yr un cyntaf: yn amlwg, mae ansawdd gofal maeth yn hollbwysig, ac rwy'n deall bod y fframwaith cenedlaethol ar gyfer maethu yn cael ei drafod. Tybed a wnaiff y Gweinidog ddweud mwy wrthym am hynny, gan gynnwys, er enghraifft, y buddsoddiad ychwanegol y bydd yn ei roi i hyfforddiant a chefnogi gofalwyr maeth. Gan symud ymlaen, mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn golygu bod yn rhaid i awdurdodau lleol fod â chynlluniau gofal y tu hwnt i 18 oed ar gyfer plant sy'n derbyn gofal, gan gynnwys ariannu lleoliadau maeth parhaus, pan fo'r ddwy ochr yn dymuno hynny. O ran parhau i ariannu lleoliadau maeth, faint o'r cynlluniau hyn sydd wedi digwydd, a beth yw'r canlyniad? Rwy'n siŵr y byddem ni i gyd yn falch o gael y wybodaeth honno i law. Yn amlwg, er bod gwaith i atal plant rhag mynd i mewn i'r system gofal yn hollbwysig, pa gamau diogelu sydd wedi'u sefydlu i sicrhau nad yw plant yn cael eu niweidio hyd yn oed mwy oherwydd ymgais annoeth i'w hatal rhag mynd i'r system ofal? Yn olaf, er bod cymorth ar gael i ofalwyr maeth a mabwysiadwyr ar gyfer unrhyw broblemau ymddygiad, nid yw'n ymddangos bod ymwybyddiaeth ehangach yn y system addysgol, ac nid yw rhai ysgolion, mae'n debyg, yn cymryd i ystyriaeth y gallai dechrau gwael mewn bywyd fod yn gyfrifol am rywfaint o'r ymddygiad heriol ac ni fyddai angen i hynny ddigwydd pe byddai ysgolion yn rhoi ystyriaeth resymol i hyn. Bu sawl enghraifft dros y blynyddoedd - pe byddai pobl ond wedi bod yn fwy ymwybodol. Felly, roeddwn i'n meddwl tybed a allem ni ofyn i'r Gweinidog weithio gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg i sicrhau bod hyfforddiant i athrawon yn cynnwys hyfforddiant ar broblemau esgeulustod, cam-drin ac anhwylder ymlyniad. Diolch yn fawr.