English: As a Government, we made a commitment to tackling loneliness and social isolation in 'Taking Wales Forward'. The importance of addressing these issues was also confirmed in December 2017 in the report by the Health, Social Care and Sport Committee. That report focused on the experiences of older people in Wales. However, it recognised that loneliness and social isolation can be experienced by many others too. The resulting Plenary debate on that report in February 2018 showed clear cross-party support for developing a strategy for Wales. I'm delighted to inform Members that 'Connected communities: a strategy for tackling loneliness and social isolation and building stronger social connections' was published earlier today. This strategy is the first step in helping us to change how we think about loneliness and social isolation. It sets out our vision for a connected Wales - one where everyone has the opportunity to develop meaningful social relationships and where people are supported at those trigger points in life when they are most vulnerable, and also one where people feel able to say, 'I'm lonely', and not feel shame or stigma. The consequences of loneliness and social isolation are stark. Research has shown that they can have an impact on our physical health, with links to an increased risk of coronary heart disease, stroke and high blood pressure. They can also affect our mental health, increasing the risk of depression, low self-esteem and stress. There are also economic consequences to consider. For example, the Eden Project estimates that disconnected communities could be costing us in Wales some £2.6 billion a year through increased demand on health services and policing, and a cost to employers due to stress and low self-esteem. Recent figures have shown the extent of these issues. The 2017-18 National Survey for Wales showed 16 per cent of the population aged over 16 years reported feeling lonely, with those aged 16 to 24 more likely to report being lonely than those aged 75 or over. However, we know that loneliness and social isolation can be experienced by anyone of any age and from any background, from the young person moving away from home to start university to someone with a long-term health condition, or an older person caring for a loved one. In fact, we've probably all experienced these feelings at some point in our lives. It's when they become long-term and entrenched that they become problematic. In line with the principles of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 and the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014, the strategy focuses on approaches that reduce the risk of, or prevent, people of all ages from experiencing loneliness and/or social isolation, or that intervene early before they become entrenched. It contains a number of cross-cutting policies and commitments to benefit all of society and to seek to provide the basis for people to have greater opportunities for meaningful social contact. It also recognises those at greater risk of experiencing loneliness and social isolation, and the need to reduce the stigma attached to these issues so that people feel better equipped to talk about how they feel. It establishes four priorities for action: increasing opportunities for people to connect; improving community infrastructure to support people to come together; establishing and maintaining cohesive and supportive communities; and finally building awareness and reducing stigma. These priorities were informed by our public consultation, consultation events and with significant engagement across Government and external stakeholders, and I'm very grateful to all those who have contributed. It's absolutely clear from the consultation response that Government alone cannot solve these issues, although it can foster the right conditions for connections within communities to flourish. The strategy therefore calls upon all parts of society to play a role. We need to change how we think and act upon loneliness and isolation within Government, public services, businesses, communities and as individuals in order to help tackle these issues. To support this, I'm pleased to inform Members of our plan to launch, later this year, a £1.4 million loneliness and social isolation fund over three years. The fund will support community-based organisations to deliver and test out, or scale up, innovative approaches to tackling loneliness and social isolation. And we'll use these projects to help build our knowledge and contribute to the evidence base. Our work in developing this strategy has clearly shown that all parts of Government have a role to play in tackling loneliness and isolation. We want to strengthen our cross-Government approach and take action to ensure that we embed consideration of these issues across policy making. To help us achieve this, we will establish a cross-Government advisory group, to also include external partners, to oversee implementation of the strategy, tackle emerging issues and consider what more can be done. We will also publish a report every two years on progress against delivering our commitments. I hope this strategy will build on the excellent work that I know already exists across Wales and help to take us forward. This is just the start; over the months and years ahead, we want to extend our understanding, improve our responses to loneliness and isolation, and ensure that we're taking all the steps necessary to tackle these issues. Llywydd, this Government remains committed to tackling loneliness and social isolation and to a more connected Wales, and I look forward to updating Members as we make progress to achieve this.
Welsh: Fel Llywodraeth, fe wnaethom ni ymrwymiad i fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn 'Symud Cymru Ymlaen'. Cadarnhawyd pwysigrwydd mynd i'r afael â'r materion hyn hefyd ym mis Rhagfyr 2017 yn yr adroddiad gan y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon. Canolbwyntiodd yr adroddiad hwnnw ar brofiadau pobl hŷn yng Nghymru. Fodd bynnag, roedd yn cydnabod y gall llawer o bobl eraill hefyd brofi unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol. Roedd y ddadl yn y Cyfarfod Llawn ar yr adroddiad hwnnw ym mis Chwefror 2018 yn dangos cefnogaeth drawsbleidiol glir ar gyfer datblygu strategaeth i Gymru. Mae'n bleser gennyf hysbysu'r Aelodau y cyhoeddwyd 'Cymunedau Cysylltiedig: strategaeth ar gyfer mynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol a chreu cysylltiadau cymdeithasol cryfach' yn gynharach heddiw. Y strategaeth hon yw'r cam cyntaf i'n helpu i newid sut rydym ni'n meddwl am unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol. Mae'n amlinellu ein gweledigaeth ar gyfer Cymru gysylltiedig - un lle mae pawb yn cael y cyfle i ddatblygu cydberthnasau cymdeithasol ystyrlon a lle caiff pobl eu cefnogi ar yr adegau tyngedfennol hynny mewn bywyd pan fyddant fwyaf agored i niwed, a hefyd yn un lle mae pobl yn teimlo y gallant ddweud, 'rwy'n unig', a pheidio â theimlo cywilydd na stigma. Mae goblygiadau unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn llwm. Mae ymchwil wedi dangos y gallant gael effaith ar ein hiechyd corfforol, gyda chysylltiadau â pherygl cynyddol o glefyd coronaidd y galon, strôc a phwysedd gwaed uchel. Gallant hefyd effeithio ar ein hiechyd meddwl, gan gynyddu'r risg o iselder, diffyg hunan-barch a straen. Mae goblygiadau economaidd i'w hystyried hefyd. Er enghraifft, mae Prosiect Eden yn amcangyfrif y gallai cymunedau digyswllt fod yn costio tua £2.6 biliwn y flwyddyn i ni yng Nghymru drwy fwy o alw ar wasanaethau iechyd a phlismona, a chost i gyflogwyr oherwydd straen a diffyg hunan-barch. Mae ffigurau diweddar wedi dangos graddau'r materion hyn. Dangosodd Arolwg Cenedlaethol Cymru 2017-18 fod 16 y cant o'r boblogaeth dros 16 oed yn dweud eu bod yn teimlo'n unig, gyda'r rhai 16 i 24 oed yn fwy tebygol o ddweud eu bod yn unig na'r rheini sy'n 75 oed neu'n hŷn. Fodd bynnag, gwyddom y gall unrhyw un o unrhyw oedran ac o unrhyw gefndir brofi unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol, o'r person ifanc sy'n symud o'i gartref i ddechrau yn y brifysgol i rywun â chyflwr iechyd hirdymor, neu berson hŷn sy'n gofalu am anwylyd. Yn wir, mae'n debyg ein bod i gyd wedi profi'r teimladau hyn ar ryw adeg yn ein bywydau. Pan fyddan nhw'n dod yn rhai tymor hir ac yn bwrw gwreiddiau, dyna pryd maen nhw'n dod yn broblemus. Yn unol ag egwyddorion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, mae'r strategaeth yn canolbwyntio ar ddulliau sy'n lleihau, neu yn atal y risg o unigrwydd a/neu ynysigrwydd cymdeithasol i bobl o bob oedran, neu sy'n ymyrryd yn gynnar cyn i'r teimladau hyn ymwreiddio. Mae'n cynnwys nifer o bolisïau ac ymrwymiadau cynhwysfawr i fod o fudd i gymdeithas gyfan ac i geisio darparu'r sail i bobl gael mwy o gyfleoedd i gael cysylltiadau cymdeithasol ystyrlon. Mae hefyd yn dynodi'r bobl hynny sydd mewn mwy o berygl o brofi unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol, a'r angen i leihau'r stigma sy'n gysylltiedig â'r materion hyn fel bod pobl yn teimlo eu bod mewn sefyllfa well i siarad am eu teimladau. Mae'n sefydlu pedair blaenoriaeth ar gyfer gweithredu: cynyddu cyfleoedd i bobl gysylltu â'i gilydd; gwella'r seilwaith cymunedol i helpu pobl i ddod at ei gilydd; sefydlu a chynnal cymunedau cydlynus a chefnogol; ac yn olaf codi ymwybyddiaeth a lleihau stigma. Seiliwyd y blaenoriaethau hyn ar ein hymgynghoriad cyhoeddus, ein digwyddiadau ymgynghori ac ar ymgysylltu sylweddol â phob rhan o'r Llywodraeth ac â rhanddeiliaid allanol, ac rwy'n ddiolchgar iawn i bawb sydd wedi cyfrannu. Mae'n gwbl glir o'r ymateb i'r ymgynghoriad na all y Llywodraeth ddatrys y materion hyn ar ei phen ei hun, er y gall feithrin yr amodau priodol er mwyn i gysylltiadau mewn cymunedau ffynnu. Mae'r strategaeth felly'n galw ar i bob rhan o gymdeithas wneud ei rhan. Mae angen i ni newid y ffordd rydym yn meddwl ac yn gweithredu ar unigrwydd ac ynysigrwydd yn y Llywodraeth, gwasanaethau cyhoeddus, busnesau, cymunedau ac fel unigolion er mwyn helpu i fynd i'r afael â'r materion hyn. I gefnogi hyn, rwy'n falch o roi gwybod i'r Aelodau am ein cynllun i lansio, yn ddiweddarach eleni, cronfa unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol dros dair blynedd gwerth £1.4 miliwn. Bydd y gronfa yn cefnogi sefydliadau yn y gymuned i ddarparu ac arbrofi gyda, neu gynyddu, dulliau arloesol o fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol. A byddwn yn defnyddio'r prosiectau hyn i helpu i gynyddu ein gwybodaeth a chyfrannu at y sail dystiolaeth. Mae ein gwaith o ddatblygu'r strategaeth hon wedi dangos yn glir bod gan bob rhan o'r Llywodraeth ran i'w chwarae wrth fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd. Rydym ni eisiau cryfhau ein dull trawslywodraethol o weithio a mynd ati i sicrhau ein bod yn ystyried y materion hyn wrth lunio polisïau. Er mwyn ein helpu i gyflawni hyn, byddwn yn sefydlu grŵp cynghori trawslywodraethol, a fydd yn cynnwys partneriaid allanol hefyd, i oruchwylio'r gwaith o weithredu'r strategaeth, mynd i'r afael â materion sy'n dod i'r amlwg ac ystyried beth arall y gellir ei wneud. Byddwn hefyd yn cyhoeddi adroddiad bob dwy flynedd ynglŷn â'r cynnydd o ran cyflawni ein hymrwymiadau. Gobeithio y bydd y strategaeth hon yn adeiladu ar y gwaith rhagorol rwyf yn gwybod sydd eisoes yn digwydd ledled Cymru ac yn gymorth i'n symud ymlaen. Dim ond y dechrau yw hyn; dros y misoedd a'r blynyddoedd i ddod, rydym ni eisiau cynyddu ein dealltwriaeth o unigrwydd ac ynysigrwydd, ymateb yn well iddynt a sicrhau ein bod yn gwneud popeth angenrheidiol i fynd i'r afael â'r materion hyn. Llywydd, mae'r Llywodraeth hon yn parhau i fod yn ymrwymedig i fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol ac i Gymru fwy cysylltiedig, ac edrychaf ymlaen at roi'r diweddaraf i'r Aelodau wrth i ni wneud cynnydd i gyflawni hyn.