English: I want to focus on the impact of Brexit on research and innovation funding, which clearly illustrates the assertion in our motion that post-Brexit funding streams are not working for Wales. So, why is this a problem? Research and innovation is absolutely fundamental to our nation's productivity and prosperity. It further helps us understand who we are and how we can best plan our future, enabling the research undertaken in our universities to have a positive and concrete impact on our lives here in Wales and far beyond. Nobel prize winner Andre Geim memorially summarised the value of fundamental research. He said, 'There's no such thing as useless fundamental knowledge. The silicon revolution would have been impossible without quantum physics. Abstract maths allows internet security and computers not to crash every second. Einstein's theory of relativity might seem irrelevant but your satellite navigation system would not work without it. The chain from basic discoveries to consumer products is long, obscure and slow - but destroy the basics and the whole chain will collapse'. And we needn't look further than the years of the pandemic to realise our need for the two cultures of the humanities and science. We need not look further than the climate crisis to understand why our lives quite literally are in the hands of our researchers. The Welsh Government's 2019 report into protecting research and innovation after leaving the EU stated: 'Brexit will bring a significant reduction in overall UK R&I investment. Any loss of structural funding on this scale, unless addressed, will disproportionately threaten Wales' productive research and innovation ecosystem, having managed over the past two decades to catch up and outperform other UK and many similar sized countries and regions in Europe and internationally in terms of research publication impact'. It's clear that this prediction was spot on. What is lamentable is that neither the UK Government nor the Welsh Government have responded adequately since then to ensure the impact of the loss of EU funding is addressed, because the risks were clear. EU structural funds have played a critical role in Wales's research capacity. Wales secured around 25 per cent of the total UK allocation for the 2014-20 period - more than five times the UK average. During this period, Wales was allocated €388 million of the UK's total European regional development fund for research and innovation - the highest of any of the devolved administrations. And since 2014 the Welsh Government was able to invest over £500 million of EU-related funding in research and innovation. The loss of these funds, without adequate replacement, therefore cannot be overstated. And that's because currently, Wales does not achieve a share of the UK R&I funding equivalent to the share we should expect from the Barnett formula. In 2020 for example, despite Wales making up 5 per cent of the UK population, we received only 2 per cent of the UK R&D funding. Wales's level of R&D investment is significantly below that of the UK and EU averages. And this picture will only get worse as Welsh universities are disproportionately disadvantaged, given the high level of historical dependency on EU funding. In 2018 Professor Reid's review of Government-funded research and innovation in Wales highlighted that, while the research and innovation ecosystem in Wales was strong, it lacked the scale needed to deliver Wales's full potential. And we all know that in most cases, to have scale, you need funding. So, how does the future of this crucial sector look, when 79 per cent of Wales's total EU funding for research and innovation is from those EU structural funds, and the shared prosperity fund falls hundreds of millions of pounds short of the 'not a penny less' empty promise? Well, it doesn't look good, because given the small scale of the Welsh research base, it's not realistic that increased success in the competitive UK R&I funding environment alone would be sufficient to grow or even maintain Wales's R&D at previous levels. Given this, the Welsh Government must urgently address this huge gap in funding, which will endanger our research and innovation capability. Professor Richard Wyn Jones of Cardiff University has drawn attention to the consequences of the Welsh Government's failure to implement the full recommendations of the Reid review, which were designed to protect and strengthen Welsh R&I, in light of the damage caused by Brexit. So too have the Institute of Physics, the Higher Education Funding Council for Wales, the Royal Society of Chemistry, Cardiff University, FSB Wales and Universities Wales. In explaining the thinking of the Welsh Government, the economy Minister has pointed to the role of the internal market Act and the UK shared prosperity fund in reducing expected funding and related previous commitments. While I ask all Members to therefore support our call on the UK Government to devolve responsibility over the new post-Brexit funding streams, I would also point out to the Welsh Government that the current situation is surely more of a reason for them to act now, to shore up the key driver of our nation's prosperity. Diolch.
Welsh: Hoffwn ganolbwyntio ar effaith Brexit ar gyllid ymchwil ac arloesi, sy'n dangos yn glir yr honiad yn ein cynnig nad yw ffrydiau cyllido ôl-Brexit yn gweithio i Gymru. Felly, pam fod hyn yn broblem? Mae ymchwil ac arloesi'n hollbwysig i gynhyrchiant a ffyniant ein cenedl. Mae'n ein helpu i ddeall yn well pwy ydym ni a'r ffordd orau o gynllunio ein dyfodol, gan alluogi'r ymchwil a wneir yn ein prifysgolion i gael effaith gadarnhaol a chadarn ar ein bywydau yma yng Nghymru a thu hwnt. Llwyddodd yr enillydd gwobr Nobel, Andre Geim, i grynhoi gwerth ymchwil sylfaenol. Dywedodd, 'Nid oes y fath beth â gwybodaeth sylfaenol ddiwerth. Byddai'r chwyldro silicon wedi bod yn amhosibl heb ffiseg gwantwm. Mae mathemateg haniaethol yn gwneud diogelwch y rhyngrwyd yn bosibl ac yn sicrhau nad yw cyfrifiaduron yn chwalu bob eiliad. Efallai fod damcaniaeth perthnasedd Einstein yn amherthnasol yn eich barn chi, ond ni fyddai eich system llywio â lloeren yn gweithio hebddi. Mae'r gadwyn rhwng darganfyddiadau sylfaenol a nwyddau defnyddwyr yn hir, yn aneglur ac yn araf - ond dinistriwch y pethau sylfaenol, a bydd y gadwyn gyfan yn dymchwel'. Ac nid oes angen inni edrych ymhellach na blynyddoedd y pandemig i ddeall ein hangen am y ddau ddiwylliant, y dyniaethau a gwyddoniaeth. Nid oes angen inni edrych ymhellach na'r argyfwng hinsawdd i ddeall pam fod ein bywydau yn llythrennol yn nwylo ein hymchwilwyr. Nododd adroddiad Llywodraeth Cymru yn 2019 ar ddiogelu ymchwil ac arloesi ar ôl gadael yr UE: 'Bydd Brexit yn golygu gostyngiad sylweddol yn y buddsoddiad mewn ymchwil a datblygu yn y DU. Os nad eir i'r afael â hyn, bydd colli cymaint â hyn o arian strwythurol yn fygythiad anghymesur i ecosystem ymchwil ac arloesi gynhyrchiol Cymru, a hynny ar ôl llwyddo dros y ddau ddegawd diwethaf i gyflawni cystal, ac yn well yn wir, na gwledydd eraill y DU a gwledydd a rhanbarthau eraill o'r un maint yn Ewrop ac yn rhyngwladol o ran effaith cyhoeddiadau ymchwil'. Mae'n amlwg fod y rhagfynegiad hwn yn gwbl gywir. Yr hyn sy'n druenus yw nad yw Llywodraeth y DU na Llywodraeth Cymru wedi ymateb yn ddigonol ers hynny er mwyn sicrhau yr eir i'r afael ag effaith colli cyllid yr UE, gan fod y risgiau'n glir. Mae cronfeydd strwythurol yr UE wedi chwarae rhan hollbwysig yng nghapasiti ymchwil Cymru. Sicrhaodd Cymru oddeutu 25 y cant o gyfanswm dyraniad y DU ar gyfer y cyfnod 2014-20 - mwy na phum gwaith cyfartaledd y DU. Yn ystod y cyfnod hwn, dyrannwyd €388 miliwn i Gymru o gyfanswm y DU o gronfa datblygu rhanbarthol Ewrop ar gyfer ymchwil ac arloesi - yr uchaf o unrhyw un o'r gweinyddiaethau datganoledig. Ac ers 2014, mae Llywodraeth Cymru wedi gallu buddsoddi dros £500 miliwn o gyllid sy'n gysylltiedig â'r UE mewn ymchwil ac arloesi. Felly, ni ellir gorbwysleisio effaith colli'r cyllid hwn, heb arian digonol yn ei le. A'r rheswm am hynny yw nad yw Cymru, ar hyn o bryd, yn cael cyfran o gyllid ymchwil ac arloesi'r DU sy'n cyfateb i'r gyfran y dylem ei disgwyl yn unol â fformiwla Barnett. Yn 2020, er enghraifft, er bod 5 y cant o boblogaeth y DU yn byw yng Nghymru, 2 y cant yn unig o gyllid ymchwil a datblygu'r DU a gawsom. Mae lefel buddsoddiad Cymru mewn ymchwil a datblygu yn sylweddol is na chyfartaleddau'r DU a'r UE. A bydd y darlun hwn yn gwaethygu wrth i brifysgolion Cymru fod o dan anfantais anghymesur, o ystyried y lefel uchel o ddibyniaeth ar gyllid yr UE yn hanesyddol. Yn 2018, amlygodd adolygiad yr Athro Reid o ymchwil ac arloesi yng Nghymru a ariennir gan y Llywodraeth, er bod yr ecosystem ymchwil ac arloesi yng Nghymru yn gryf, nad oedd yn ddigon mawr i wireddu potensial llawn Cymru. A gŵyr pob un ohonom, er mwyn ehangu, fod angen cyllid arnoch yn y rhan fwyaf o achosion. Felly, sut y mae dyfodol y sector hollbwysig hwn yn edrych, pan fo 79 y cant o gyfanswm cyllid yr UE ar gyfer ymchwil ac arloesi yng Nghymru yn dod o gronfeydd strwythurol yr UE, ac mae'r gronfa ffyniant gyffredin gannoedd o filiynau o bunnoedd yn brin o'r addewid gwag na fyddem 'geiniog ar ein colled'? Wel, nid yw'n edrych yn dda, oherwydd o ystyried pa mor fach yw sylfaen ymchwil Cymru, nid yw'n realistig y byddai rhagor o lwyddiant yn amgylchedd cyllid ymchwil ac arloesi cystadleuol y DU yn unig yn ddigon i dyfu neu hyd yn oed i gynnal ymchwil a datblygu Cymru ar y lefelau blaenorol. O ystyried hyn, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru fynd i'r afael ar fyrder â'r bwlch enfawr hwn yn y cyllid, a fydd yn peryglu ein capasiti ymchwil ac arloesi. Mae'r Athro Richard Wyn Jones o Brifysgol Caerdydd wedi tynnu sylw at ganlyniadau methiant Llywodraeth Cymru i roi argymhellion llawn adolygiad Reid ar waith, argymhellion a luniwyd i ddiogelu a chryfhau ymchwil ac arloesi yng Nghymru, yn wyneb y niwed a achoswyd gan Brexit. Mae'r Sefydliad Ffiseg, Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru, y Gymdeithas Gemeg Frenhinol, Prifysgol Caerdydd, Ffederasiwn Busnesau Bach Cymru a Prifysgolion Cymru wedi gwneud hynny hefyd. Wrth egluro safbwynt Llywodraeth Cymru, mae Gweinidog yr economi wedi tynnu sylw at rôl Deddf y farchnad fewnol a chronfa ffyniant gyffredin y DU yn lleihau'r cyllid disgwyliedig ac ymrwymiadau blaenorol cysylltiedig. Er fy mod yn gofyn, felly, i'r holl Aelodau gefnogi ein galwad ar Lywodraeth y DU i ddatganoli cyfrifoldeb dros y ffrydiau cyllido ôl-Brexit newydd, hoffwn hefyd dynnu sylw Llywodraeth Cymru at y ffaith bod y sefyllfa bresennol yn sicr yn fwy o reswm iddynt weithredu ar unwaith, i ategu a chynnal prif sbardun ffyniant ein cenedl. Diolch.