English: I'm pleased to take part in this afternoon's debate. Now, the 'Welsh Government Annual Report 2019' gives us a focus towards creating a more prosperous, equal and greener Wales, and whilst there has been some progress on each of these fronts, we on this side of the Chamber hold deep reservations that outcomes against some of the Welsh Government's actions show that Wales is far from where we should be. As the First Minister said earlier, whilst Wales was the first country in the UK to declare a climate change emergency, there's still a great deal of work that needs to be done in this area. This view was, indeed, echoed by the Assembly's Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee, who recently said that whilst the Minister told the committee that the 2020-21 budget would provide an opportunity for the Welsh Government to back its declaration of a climate emergency with action and associated funding, the reality couldn't be further from the truth. Indeed, the committee said, and I quote: 'On this basis, we expected a transformative and radical budget. We have not seen evidence of this. We are disappointed to conclude that this draft budget constitutes "business as usual."' Similarly, the Welsh Government are keen to highlight its transport achievements in the annual report, and whilst the Government may feel that the continuing upgrade to the A465 Heads of the Valleys road is something to celebrate, it simply isn't the case. It's an undeniable fact that an eye-watering amount of money has been spent on that piece of road and continues to be spent on this road, and the Welsh Government has still yet to justify the value for money to the taxpayer, as well as handle the frustrating impact that the delays have had on local residents. Now, the annual report also highlights the importance of high-quality, accessible health and social care services, and yet you only have to look at the current state of services being delivered in north Wales via a health board that's been under the Welsh Government's direct control for nearly five years to see that things are far from perfect. Just 66.8 per cent of patients are being seen within the critical four-hour period. There are serious failings in the delivery of mental health services, and the health board is set to post a deficit of £35 million in this financial year. And yet there's nothing in this document that recognises those challenges and explains what the Welsh Government is going to do about them. Now, the Welsh Government make it clear that mental health remains a key priority by highlighting the fact that perinatal mental health teams have been established at each health board. However, as Members will be aware, the only in-patient mental health support available to mothers in Wales is in England, and so without a mother and baby unit here, women in Wales with acute mental health issues are either being admitted to psychiatric facilities without their child, or being sent to units that are miles and miles away. The Chair of the Assembly's Children, Young People and Education Committee has rightly said that the situation needs to change urgently, and so it's unfair for the Welsh Government to say that it's prioritising mental health support when actions that's desperately needed isn't taking place. Llywydd, there are of course some achievements that have been delivered this year. For example, I'm pleased to read that the employment rate of disabled people in Wales increased to 49.2 per cent in the year ending September 2019, and that over the same period the gap between the employment rate of disabled people and non-disabled people in Wales narrowed by more than two percentage points, and that is good news. The Welsh Government is also right to highlight that from April 2019 Welsh rates of income tax were introduced, giving us a say over a proportion of income tax to be paid in Wales. However, there seems to be absolutely nothing in the taxation section of the document of the Welsh Government's plans to increase its tax-raising powers further - nothing about the plans for a vacant land tax, the social care tax, or a local tourism tax. Of course, we on this side of the Chamber fundamentally disagree with the Welsh Government's approach to taxation, and we remain committed to delivering a low tax economy for Wales. Llywydd, if I could now turn to the Welsh Government's legislative programme, we on this side of the Chamber will do all that we can to constructively work with the Welsh Government to ensure that any legislation passed is as effective as possible, and delivers value for money. This Assembly in particular, however, has highlighted the Welsh Government's refusal to do more to support legislative campaigns from other parties, and it won't surprise Members that I very much regret that my autism Bill was not taken forward. Similarly, I've also called, for several years now, for legislation to come forward to protect Wales's war memorials, and, despite warm words from several Ministers, very little has actually been done. However, I do accept that there is some important legislation taking place over the next 12 months. For example, the wild animals and circuses Bill is working its way through the Assembly, which will be a much needed and important step forward for Wales's animal welfare agenda. Therefore, in closing, Llywydd, whilst the intention to create a more prosperous, equal and greener Wales may be admirable, the Welsh Government still has a long way to go, and my colleagues and I will continue to constructively engage with the Government, where we can, to see Wales flourish for the future. Thank you.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl y prynhawn yma. Nawr, mae 'Adroddiad Blynyddol Llywodraeth Cymru 2019' yn rhoi pwyslais i ni ar greu Cymru fwy ffyniannus, mwy cyfartal a mwy gwyrdd, ac er y bu rhywfaint o gynnydd ym mhob un o'r meysydd hyn, rydym ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn amau'n fawr bod canlyniadau rhai o weithredoedd Llywodraeth Cymru yn dangos bod Cymru ymhell o'r fan lle dylem ni fod. Fel y dywedodd y Prif Weinidog yn gynharach, er mai Cymru oedd y wlad gyntaf yn y DU i ddatgan argyfwng newid hinsawdd, mae llawer iawn o waith i'w wneud o hyd yn y maes hwn. Cafodd y safbwynt hwn, yn wir, ei adleisio gan Bwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig y Cynulliad, a ddywedodd yn ddiweddar er bod y Gweinidog wedi dweud wrth y pwyllgor y byddai cyllideb 2020-21 yn rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru gefnogi ei datganiad o argyfwng hinsawdd â chamau gweithredu ac arian cysylltiedig, ni allai'r realiti fod ymhellach o'r gwir. Yn wir, dywedodd y Pwyllgor, ac rwy'n dyfynnu: 'Ar y sail hon, roeddem yn disgwyl cyllideb drawsnewidiol a radical. Nid ydym wedi gweld tystiolaeth o hyn. Rydym yn siomedig i ddod i'r casgliad bod y gyllideb ddrafft hon yn "fusnes fel arfer".' Yn yr un modd, mae Llywodraeth Cymru yn awyddus i dynnu sylw yn yr adroddiad blynyddol at ei chyflawniadau ym maes trafnidiaeth, ac er efallai fod y Llywodraeth o'r farn bod y gwaith uwchraddio sy'n parhau ar ffordd Blaenau'r Cymoedd yr A465 yn rhywbeth i'w ddathlu, nid yw hynny'n wir o gwbl. Mae'n ffaith ddiymwad bod swm anferth o arian wedi ei wario ac yn parhau i gael ei wario ar y rhan hon o ffordd, ac nid yw Llywodraeth Cymru wedi cyfiawnhau'r gwerth am arian i'r trethdalwr hyd yn hyn, nac ychwaith wedi ymdrin â'r effaith rwystredig y mae'r oedi wedi ei chael ar drigolion lleol. Nawr, mae'r adroddiad blynyddol hefyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol sydd o ansawdd uchel ac yn hawdd cael gafael arnyn nhw, ac eto dim ond trwy edrych ar gyflwr presennol y gwasanaethau sy'n cael eu darparu yn y gogledd drwy fwrdd iechyd sydd wedi bod o dan reolaeth uniongyrchol Llywodraeth Cymru am bron i bum mlynedd y byddwch yn gweld bod pethau ymhell o fod yn berffaith. Dim ond 66.8 y cant o gleifion sy'n cael eu hasesu o fewn y cyfnod pedair awr hollbwysig. Mae diffygion difrifol o ran darparu gwasanaethau iechyd meddwl, ac mae'r bwrdd iechyd ar fin nodi diffyg o £35 miliwn yn y flwyddyn ariannol hon. Ac eto nid oes unrhyw beth yn y ddogfen hon sy'n cydnabod yr heriau hynny nac yn egluro beth y mae Llywodraeth Cymru yn mynd i'w wneud ynglyn â nhw. Nawr, mae Llywodraeth Cymru yn ei gwneud yn glir bod iechyd meddwl yn parhau i fod yn flaenoriaeth allweddol drwy amlygu'r ffaith bod timau iechyd meddwl amenedigol wedi eu sefydlu ym mhob bwrdd iechyd. Fodd bynnag, fel y bydd yr Aelodau yn gwybod, yn Lloegr y mae'r unig gymorth iechyd meddwl i gleifion mewnol sydd ar gael i famau yng Nghymru, felly heb uned mamau a babanod yma, mae menywod yng Nghymru a chanddyn nhw broblemau iechyd meddwl acíwt naill ai'n cael eu derbyn i gyfleusterau seiciatrig heb eu plentyn, neu'n cael eu hanfon i unedau sydd milltiroedd i ffwrdd. Mae Cadeirydd Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg y Cynulliad wedi dweud yn gywir bod angen newid y sefyllfa ar frys, ac felly mae'n annheg i Lywodraeth Cymru ddweud ei bod yn rhoi blaenoriaeth i gymorth iechyd meddwl pan nad yw camau gweithredu y mae angen taer amdanynt ar waith. Llywydd, mae rhai llwyddiannau wedi eu cyflawni eleni wrth gwrs. Er enghraifft, rwy'n falch o ddarllen bod cyfradd cyflogaeth pobl anabl yng Nghymru wedi cynyddu i 49.2 y cant yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Medi 2019, a bod y bwlch rhwng cyfradd cyflogaeth pobl anabl a phobl nad ydynt yn anabl yng Nghymru wedi lleihau o fwy na dau bwynt canran yn yr un cyfnod, ac mae hynny'n newyddion da. Mae Llywodraeth Cymru hefyd yn iawn i dynnu sylw at y ffaith bod cyfraddau treth incwm Cymru wedi eu cyflwyno ers mis Ebrill 2019, gan roi cyfle i ni ddweud ein dweud ynghylch cyfran o'r dreth incwm sydd i gael ei thalu yng Nghymru. Fodd bynnag, nid yw'n ymddangos bod unrhyw sôn o gwbl yn yr adran ar drethiant yn y ddogfen ynghylch cynlluniau Llywodraeth Cymru i gynyddu ei phwerau codi treth yn fwy - dim byd am y cynlluniau ar gyfer treth tir wag, y dreth gofal cymdeithasol, na'r dreth twristiaeth leol. Wrth gwrs, rydym ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn anghytuno'n llwyr ag agwedd Llywodraeth Cymru at drethiant, ac rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo i sicrhau economi treth isel i Gymru. Llywydd, wrth droi yn awr at raglen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru, byddwn ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn gwneud pob dim a allwn i weithio'n adeiladol gyda Llywodraeth Cymru i sicrhau bod unrhyw ddeddfwriaeth a gaiff ei phasio mor effeithiol â phosibl, ac yn darparu gwerth am arian. Mae'r Cynulliad hwn yn benodol, fodd bynnag, wedi tynnu sylw at y ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi gwrthod gwneud mwy i gefnogi ymgyrchoedd deddfwriaethol gan bleidiau eraill, ac ni fydd yn syndod i'r Aelodau fy mod i'n gresynu'n fawr at y ffaith na chafodd fy Mil awtistiaeth ei ddwyn ymlaen. Yn yr un modd, rwyf hefyd wedi galw, ers sawl blwyddyn bellach, am ddeddfwriaeth i warchod cofebion rhyfel Cymru, ac, er gwaethaf geiriau cynnes gan nifer o Weinidogion, prin iawn sydd wedi ei wneud mewn gwirionedd. Fodd bynnag, rwyf yn derbyn bod deddfwriaeth bwysig yn digwydd dros y 12 mis nesaf. Er enghraifft, mae'r Bil anifeiliaid gwyllt a syrcasau ar ei hynt drwy'r Cynulliad, a fydd yn gam ymlaen angenrheidiol a phwysig ar gyfer agenda lles anifeiliaid Cymru. Felly, i gloi, Llywydd, er bod y bwriad i greu Cymru fwy ffyniannus, mwy cyfartal a mwy gwyrdd yn glodwiw, mae gan Lywodraeth Cymru ffordd bell i fynd o hyd, a bydd fy nghyd-Aelodau a minnau yn parhau i ymgysylltu yn adeiladol â'r Llywodraeth, pan fo'n bosibl, i weld Cymru yn ffynnu ar gyfer y dyfodol. Diolch.