English: Many thanks for the opportunity to speak in this debate today. While the Plaid Cymru motion recognises the congestion issues around Newport, I'm concerned that by putting the word 'includes' in the motion, the significant challenge around Newport will be lost, and will divert the focus away from solving this particular problem. I'd like to say that the blue route is no silver bullet and, for me, is a complete non-starter, which the inspector suggested, and I know that my colleague John Griffiths as well also feels the same about the blue route. The M4 around Newport is the most heavily used road in Wales. It's critical to the Welsh economy, it provides access to industry, ports, airports and is crucial for tourism. The vast majority of this traffic is not local traffic. We cannot see the funding siphoned away to hundreds of different projects. If it is, its impact will be diluted, and Wales's gateway to both England and Europe will still be a road that the independent inspector's report stated does not even meet modern motorway standards. I'm clear that the money that has been set aside for tackling this specific problem must be spent on doing exactly that - tackling the congestion and air pollution caused by the M4 around Newport. The Welsh Government has given assurances that the commission will have first call on the money that would have otherwise been set aside. They must be given the resources to put their solutions into practice. The commission is due to report in six months, and I know that the Minister has said that it might be able to report back sooner than this. I'm keen to find out how the people of Newport and the wider area will be able to monitor the commission's progress. The motorway cuts through the city, and local air quality is deteriorating, caused by idling traffic, which pollutes more than flowing traffic. Welsh Government statistics have shown that doubling of use of public transport would only reduce traffic on this stretch of the M4 by 6 per cent. When we talk about local traffic, the 20 miles, I would like to remind Members, can actually include Bristol, and I'm not quite sure that people who live in Bristol think that they're local to Newport. We've already seen a 10 per cent increase in traffic since the Severn bridge tolls were removed. Today's motion and amendment are about where we go from here. This is an opportunity for Newport to be a test bed for some exciting low-carbon projects. But let's be clear; we need to see solutions that work, solutions that will make a very real, improved difference to people who have waited patiently, while the situation's only got worse. The recent announcement by Newport Transport of 15 electric buses is very welcomed - one to arrive in February, followed by 14 in 2020. This small number is a good start, but they have a fleet of 99 buses, and if we're determined to increase bus travel, we'll undoubtedly need more. I know Welsh Government is having discussions with the bus industry to look at how it can reach a zero-emissions bus fleet by 2028. This is admirable, and certainly something we must achieve. However, what actions can be taken to ensure that every time we replace a polluting bus or taxi, it's not sold on to pollute another part of the country? When congestion builds up on the M4 around Newport, many drivers use their sat navs to try and avoid it. This pushes them onto local roads, taking them even closer to homes and schools - roads that are not suitable to have such heavy vehicles on, or the volume of traffic. I'd be interested to hear what discussions the Welsh Government can have with companies to try to resolve this. Many ideas have already been proposed that I'm sure the expert commission will examine. A peak time for congestion is during the school run. I believe one suggestion would be to look at Newport to trial free bus travel for all primary and secondary pupils living over a mile's radius from their schools. By enabling pupils to use buses, you not only instil a habit of public transport use in the next generation, but you also free up work opportunities for parents. The price and eligibility for school transport mean many parents currently have no option but to decide between work and driving their children to school. This solution will not solve everything, but could form part of a green and sustainable integrated Newport transport network. My constituents have waited patiently for over 30 years for something to be done, and they need reassurances that urgent action is being taken. Anything less is not good enough for the people of Newport and Wales.
Welsh: Diolch yn fawr am y cyfle i siarad yn y ddadl hon heddiw. Er bod cynnig Plaid Cymru yn cydnabod y problemau tagfeydd o amgylch Casnewydd, rwy'n pryderu bod rhoi 'sy'n cynnwys' yn y cynnig yn golygu y bydd yr her fawr o amgylch Casnewydd yn mynd ar goll, ac y bydd yn dargyfeirio'r ffocws oddi ar ddatrys y broblem benodol hon. Hoffwn ddweud nad yw'r llwybr glas yn ateb i bob problem ac i mi, nid oes iddo unrhyw werth, fel yr awgrymodd yr arolygydd, a gwn fod fy nghyd-Aelod John Griffiths hefyd yn teimlo'r un peth am y llwybr glas. Yr M4 o amgylch Casnewydd yw'r ffordd a ddefnyddir fwyaf yng Nghymru. Mae'n hanfodol i economi Cymru, mae'n darparu mynediad i ddiwydiant, porthladdoedd, meysydd awyr ac mae'n hanfodol i dwristiaeth. Nid traffig lleol yw'r mwyafrif llethol o'r traffig hwn. Ni allwn adael i'r arian gael ei ddargyfeirio i gannoedd o wahanol brosiectau. Os yw hynny'n digwydd, caiff ei effaith ei gwanhau, a bydd y porth Cymru i Loegr ac i Ewrop yn dal yn ffordd y dywedodd adroddiad yr arolygydd annibynnol nad yw'n bodloni safonau traffyrdd modern. Rwy'n bendant fod yn rhaid i'r arian sydd wedi'i neilltuo ar gyfer mynd i'r afael â'r broblem benodol hon gael ei wario ar wneud yn union hynny - mynd i'r afael â'r tagfeydd a'r llygredd aer a achosir gan yr M4 o amgylch Casnewydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi sicrwydd mai'r comisiwn fydd â'r hawl yn y lle cyntaf i benderfynu ynghylch yr arian a fyddai wedi'i neilltuo fel arall. Rhaid rhoi'r adnoddau iddynt allu gwireddu eu hatebion. Mae'r comisiwn i fod i adrodd mewn chwe mis, a gwn fod y Gweinidog wedi dweud y gallai adrodd yn ôl yn gynharach na hyn. Rwy'n awyddus i ddarganfod sut y bydd pobl Casnewydd a'r ardal ehangach yn gallu monitro cynnydd y comisiwn. Mae'r draffordd yn torri drwy'r ddinas, ac mae ansawdd yr aer yn lleol yn dirywio, a hynny am nad yw'r traffig yn symud, gan achosi mwy o lygredd na thraffig sy'n llifo. Mae ystadegau Llywodraeth Cymru wedi dangos na fyddai dyblu'r defnydd o drafnidiaeth gyhoeddus ar y darn hwn o'r M4 ond yn sicrhau 6 y cant yn llai o draffig. Pan soniwn am draffig lleol, yr 20 milltir, hoffwn atgoffa'r Aelodau y gallai hynny gynnwys Bryste mewn gwirionedd, ac nid wyf yn hollol siŵr fod y bobl sy'n byw ym Mryste yn meddwl eu bod yn lleol i Gasnewydd. Rydym eisoes wedi gweld cynnydd o 10 y cant yn y traffig ers i'r tollau ar bont Hafren gael eu dileu. Mae'r cynnig a'r gwelliant heddiw yn ymwneud ag i ble yr awn o'r fan hon. Mae hwn yn gyfle i Gasnewydd fod yn fan treialu ar gyfer rhai prosiectau carbon isel cyffrous. Ond gadewch inni fod yn glir; mae angen inni weld atebion sy'n gweithio, atebion a fydd yn gwneud gwahaniaeth go iawn a gwell i bobl sydd wedi aros yn amyneddgar, tra bo'r sefyllfa wedi gwaethygu. Mae'r cyhoeddiad diweddar gan Newport Transport ynglŷn â 15 bws trydan i'w groesawu'n fawr - un i gyrraedd ym mis Chwefror, gydag 14 arall i ddilyn yn 2020. Mae'r nifer fach yma'n ddechrau da, ond mae ganddynt fflyd o 99 o fysiau, ac os ydym yn benderfynol o gynyddu'r nifer sy'n teithio ar fysiau, mae'n sicr y bydd angen mwy. Rwy'n gwybod bod Llywodraeth Cymru yn cael trafodaethau gyda'r diwydiant bysiau i edrych ar sut y gall gyrraedd fflyd fysiau ddi-allyriadau erbyn 2028. Mae hyn yn ganmoladwy, ac yn sicr yn rhywbeth sy'n rhaid inni ei gyflawni. Fodd bynnag, pa gamau y gellir eu cymryd i sicrhau bob tro y byddwn yn cael bws neu dacsi newydd yn lle un sy'n llygru nad yw'n cael ei werthu ymlaen i lygru rhan arall o'r wlad? Pan fydd tagfeydd yn cronni ar y M4 o amgylch Casnewydd, mae llawer o yrwyr yn defnyddio eu systemau llywio â lloeren i geisio eu hosgoi. Mae hyn yn achosi iddynt fynd ar ffyrdd lleol, gan fynd â hwy'n nes byth at gartrefi ac ysgolion - ffyrdd nad ydynt yn addas i gynnal cerbydau mor drwm na maint y traffig. Hoffwn glywed pa drafodaethau y gall Llywodraeth Cymru eu cael gyda chwmnïau i geisio datrys hyn. Mae llawer o syniadau eisoes wedi'u cynnig ac rwy'n siŵr y bydd y comisiwn arbenigol yn eu harchwilio. Mae'r adeg y bydd plant yn cael eu cludo i ac o ysgolion yn adeg brig ar gyfer tagfeydd. Credaf mai un awgrym fyddai edrych ar Gasnewydd i dreialu teithiau bws am ddim i bob disgybl cynradd ac uwchradd sy'n byw dros filltir o'u hysgolion. Drwy alluogi disgyblion i ddefnyddio bysiau, nid yn unig y byddwch yn meithrin arfer o ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus yn y genhedlaeth nesaf, ond byddwch hefyd yn rhyddhau cyfleoedd gwaith i rieni. Mae pris a chymhwysedd i gael cludiant i'r ysgol yn golygu nad oes gan lawer o rieni ddewis ar hyn o bryd ond penderfynu rhwng gwaith a gyrru eu plant i'r ysgol. Ni fydd yr ateb hwn yn datrys popeth, ond gallai fod yn rhan o rwydwaith trafnidiaeth integredig gwyrdd a chynaliadwy yng Nghasnewydd. Mae fy etholwyr wedi aros yn amyneddgar ers dros 30 mlynedd i rywbeth gael ei wneud, ac maent angen sicrwydd fod camau'n cael eu cymryd ar frys. Nid yw unrhyw beth yn llai na hynny'n ddigon da i bobl Casnewydd a Chymru.