English: Firstly, can I join others in thanking the older person's commissioner for Wales and her staff for presenting us with such a comprehensive report? The report rightly identifies that older people are, to many of us, our everyday heroes, but are sometimes made to feel that they're excluded from society and the victims of false assumptions around frailty, decline and dependence. What is undeniable is the reality that there are far too many pensioners living in poverty in Wales. The commissioner has estimated that there are over 100,000, with approximately 20 per cent of older people living below the poverty line. A Joseph Rowntree Foundation report in 2011 did identify a drop in pensioner poverty in Wales over the last decade, but this drop was half the rate of the drop in Scotland. Whilst poverty is unwelcome whatever your age, for older people it restricts their ability to do so many things, and this often leads to them becoming isolated and lonely. The detailed report from the commissioner covers many areas, far too many to cover in the time available. So, I'd like to focus on one particular area, and that is the social care workforce. The recruitment and retention of a well-trained and committed workforce will be vital to efforts to provide the highest possible standards of care for our older people. Whilst this workforce clearly delivers care across a whole range of needs, a large section of its work relates directly to the care of older people in both residential and domiciliary care settings. I'll talk about residential care in a moment, but firstly I want to commend the statement from the Minister for Social Services and Public Health yesterday, following the recent consultation on the domiciliary care workforce. The responses to the consultation covered a variety of issues impacting on the recruitment and retention of domiciliary care workers, including zero-hours contracts, qualifications and registration of the workforce, pay for travel and core time, and career pathways. I welcome the commitment from the Welsh Government to provide for greater transparency over the use of zero-hours contracts. I'm also pleased that the statement sets out a clear intention to extend the workforce registration regime to domiciliary care workers by 2020. Even at an early stage, I think in Wales we are seeing the benefits of the Welsh Government's decision to introduce registration across the education workforce, and I've no doubt that similar benefits will accrue from the registration of domiciliary care staff. In relation to residential care, I'm pleased to note that the commissioner has received the appropriate assurances that the Welsh Government and Care and Social Services Inspectorate Wales will carry out action identified in the commissioner's report, 'A Place to Call Home?', and that the progress is being regularly monitored. When visiting residential care homes in my constituency, I'm struck by the extent of great care and good practice being delivered. However, I sometimes wonder whether we do enough to promote that good practice, and I therefore welcome the commissioner's undertaking to hold further seminars in 2016-17, at which care home providers can come together and share good practice. Earlier, I touched on the loneliness and isolation felt by many older people, and in concluding I therefore thank the Conservatives for their constructive amendments recognising the need to tackle this, and for their support for the consideration of an older people's rights Bill. I also welcome and support the amendment from Plaid Cymru recognising the key role of our public services, and the challenges they face after years of the Westminster Government's failed austerity policies.
Welsh: Yn gyntaf, a gaf i ymuno ag eraill i ddiolch i gomisiynydd pobl hŷn Cymru a'i staff am gyflwyno adroddiad mor gynhwysfawr i ni? Mae'r adroddiad yn gywir yn nodi bod pobl hŷn, i lawer ohonom, ein harwyr bob dydd, ond weithiau gwneir iddynt deimlo eu bod yn cael eu heithrio o gymdeithas ac yn ddioddefwyr rhagdybiaethau ffug o gwmpas llesgedd, dirywiad a dibyniaeth. Yr hyn na ellir ei wadu yw'r realiti bod llawer gormod o bensiynwyr yn byw mewn tlodi yng Nghymru. Mae'r comisiynydd wedi amcangyfrif bod dros 100,000, gyda thua 20 y cant o bobl hŷn yn byw dan y ffin tlodi. Gwnaeth adroddiad gan Sefydliad Joseph Rowntree yn 2011 nodi gostyngiad mewn tlodi ymhlith pensiynwyr yng Nghymru dros y degawd diwethaf, ond roedd y gostyngiad hwn hanner cyfradd y gostyngiad yn yr Alban. Er bod tlodi yn annerbyniol beth bynnag yw eich oedran, ar gyfer pobl hŷn, mae'n cyfyngu ar eu gallu i wneud cymaint o bethau, ac mae hyn yn aml yn achosi iddynt ddod yn ynysig ac yn unig. Mae'r adroddiad manwl gan y comisiynydd yn cwmpasu sawl maes, gormod o lawer i ymdrin â nhw yn yr amser sydd ar gael. Felly, hoffwn ganolbwyntio ar un maes penodol, sef y gweithlu gofal cymdeithasol. Bydd recriwtio a chadw gweithlu ymroddgar ac wedi'i hyfforddi'n dda yn hanfodol i'r ymdrechion i ddarparu gofal o'r safon uchaf posibl ar gyfer ein pobl hŷn. Er bod y gweithlu hwn yn amlwg yn darparu gofal ar draws ystod gyfan o anghenion, mae rhan fawr o'i waith yn ymwneud yn uniongyrchol â gofal pobl hŷn mewn lleoliadau gofal preswyl a gofal cartref. Byddaf yn siarad am ofal preswyl yn y man, ond yn gyntaf rwyf am ganmol y datganiad gan y Gweinidog Iechyd y Cyhoedd a Gwasanaethau Cymdeithasol ddoe, yn dilyn yr ymgynghoriad diweddar ar y gweithlu gofal cartref. Roedd yr ymatebion i'r ymgynghoriad yn cwmpasu amrywiaeth o faterion sy'n effeithio ar recriwtio a chadw gweithwyr gofal cartref, gan gynnwys contractau dim oriau, cymwysterau a chofrestru'r gweithlu, talu am amser teithio a chraidd, a llwybrau gyrfa. Croesawaf yr ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru i ddarparu ar gyfer mwy o dryloywder dros y defnydd o gontractau dim oriau. Rwy'n falch bod y datganiad hwn yn nodi bwriad clir i ymestyn y gyfundrefn cofrestru gweithlu i weithwyr gofal cartref erbyn 2020 hefyd. Hyd yn oed ar gam cynnar, rwy'n meddwl yng Nghymru ein bod yn gweld y manteision o benderfyniad Llywodraeth Cymru i gyflwyno trefn gofrestru ar draws y gweithlu addysg, ac nid oes amheuaeth gennyf y bydd buddion tebyg yn deillio o gofrestru staff gofal cartref. O ran gofal preswyl, rwy'n falch o nodi bod y comisiynydd wedi derbyn y sicrwydd priodol y bydd Llywodraeth Cymru ac Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru yn cynnal camau gweithredu a nodwyd yn adroddiad y comisiynydd, 'Lle i'w Alw'n Gartref?', a bod y cynnydd yn cael ei fonitro'n rheolaidd. Wrth ymweld â chartrefi gofal preswyl yn fy etholaeth i, dwi'n cael fy nharo gan faint o ofal gwych ac arferion da sy'n cael eu cyflwyno. Fodd bynnag, rwy'n meddwl weithiau tybed a ydym yn gwneud digon i hyrwyddo'r arferion da hynny, ac felly rwy'n croesawu ymrwymiad y comisiynydd i gynnal seminarau pellach yn 2016-17, lle gall darparwyr cartrefi gofal ddod ynghyd a rhannu arferion da. Yn gynharach, soniais am yr unigrwydd a'r unigedd a deimlir gan lawer o bobl hŷn, ac wrth ddod i'r diwedd, felly, rwy'n diolch i'r Ceidwadwyr am eu gwelliannau adeiladol wrth gydnabod yr angen i fynd i'r afael â hyn, ac am eu cefnogaeth i ystyried Bil hawliau pobl hŷn. Rwyf hefyd yn croesawu ac yn cefnogi'r gwelliant gan Blaid Cymru sy'n cydnabod swyddogaeth allweddol ein gwasanaethau cyhoeddus, a'r heriau y maent yn eu hwynebu ar ôl blynyddoedd o bolisïau llymder aflwyddiannus Llywodraeth San Steffan.