English: Now, a key component of Anglesey's economy is, as Rhun has identified, tourism and hospitality. So, the £20 million that has been ring-fenced as part of the third phase of the economic resilience fund will be vitally important to many businesses on the island. We're also looking at how we can use the third phase of the ERF to stimulate employment opportunities for under 25-year-olds. There will be an incentive to take on young people who would otherwise be further marginalised and left behind as we look towards a recovery. Now, I have to say to Members I do welcome the Chancellor's recent decision to extend the VAT reduction for the hospitality and tourism sector until March of next year. I also welcomed his decision to extend repayment deadlines for businesses that have deferred VAT and provide more flexibility for businesses that have taken out Government-backed loans. Overall, though, the measures announced back on 24 September are unlikely to be sufficient to prevent a large rise in unemployment in the months ahead. Here, in Wales, we've made the pledge to support everybody to find work, education or training or to start their own businesses, and we're supporting that pledge with £90 million of funding. The economic recovery group for the north Wales region is also considering how we can collectively deliver support to businesses right across north Wales in line with the significant support that we're already providing across the whole of Wales through the Business Wales service. In the meantime, we'll continue to press the UK Government to take bolder steps to assure our economic recovery and support future prosperity for businesses and people across the UK. We were, naturally, deeply, deeply disappointed by the announcement by Hitachi back in mid September. And I know, I am acutely aware of how the announcement has been felt on the island, and in particular in the north of Anglesey. It'll impact, as Rhun has identified, not just on Anglesey communities, but also on the north-west of Wales and indeed the wider region of north Wales. Wylfa, though, is still the very best site in the UK and Europe. It's a fantastic site, it's one of the best for large gigabyte scale nuclear or small modular reactors, and I remain confident that this is not the end of the road. We can only address the challenges we are now facing by working collaboratively for the benefit of the people, businesses and communities of north Wales and Ynys Môn. Co-ordinating and co-designing our short, medium and long-term actions and priorities is a key and that's why I hosted that round-table event that I've already mentioned, which Rhun ap Iorwerth attended. I thought it was a constructive meeting, where we took stock of the Hitachi announcement, naturally, but where we also agreed on our respective roles and responsibilities on the next steps. Several issues were raised at that meeting and, indeed, in pre meetings with the leader of Ynys Môn council. Many have already been raised by Rhun ap Iorwerth, including not only the future of the Wylfa site, obviously, but also other important matters, such as the need to establish a border control post on the island. So, I'll now be holding regular tripartite meetings with the Secretary of State for Wales and the leader of Ynys Môn council to discuss the progress that we are all making on developing these important matters. In the meantime, of course, we'll continue to provide every support possible to businesses on Anglesey, and Rhun ap Iorwerth has today identified numerous opportunities on the island that we as a Welsh Government are investing in. We're currently working with both Menter Môn and Ynys Môn county council on funding for a feasibility study for a green hydrogen production plant and a fuelling distribution hub on the island, and this will further develop plans to establish an embryonic hydrogen economy on Ynys Môn and for the north-west of Wales as a region. We're also supporting other businesses, such as Joloda Hydraroll in the community area of Gaerwen, Rondo in Llangefni and, of course, Boxed Solutions at Parc Cybi in Holyhead. All three businesses, either with or following initial Welsh Government funding, are now planning their future expansion programmes, and we're pleased to be able to offer our support to these important projects. We continue to regularly collaborate with the local authority to further enhance the business-ready infrastructure, such as transport links and other benefits that can be realised within the Anglesey enterprise zone. We've recently invested £1.6 million, as part of a joint venture with the local authority, to deliver 30,000 square feet of new industrial starter units at Penrhos, which are due for completion just next month. On energy, hugely important, as Rhun has identified, not just in terms of providing employment, but in giving the island, and indeed north Wales, a great positive image. Ynys Môn is leading the way; it's leading the way in terms of innovation, ensuring flexibility and smart approaches to electricity networks. The island is also becoming a hub for tidal stream development, but further development will be dependent on revenue support from the UK Government. I can assure Members that we'll be providing further evidence for the need for UK Government revenue support for marine technologies in the current call for evidence. And I'm proud that Wales has two zones for demonstrating wave and tidal streams arrays, reducing some of the uncertainties that lead to a high cost of capital and providing developers with opportunities. Both are supported with EU funding, one being the Morlais site in Anglesey. Rhun ap Iorwerth also mentioned another key sector for Ynys Môn, that being the food production sector, and I was delighted that one of the most innovative proposals to the foundation and economy challenge fund came from Anglesey. It was the Môn shellfish programme, which is seeking to introduce more shellfish into schools, community centres, introducing people to what is, actually, a relatively simple way of cooking - I know that, because I took part in one of their cookery classes - and I'm hopeful that this particular challenge fund innovation will be a great success. All of the indications are that it already has been, in many communities across Ynys Môn. And, of course, the Island Games success that Rhun has pointed to. What a fantastic shot in the arm; we desperately needed good news, and Team Ynys Môn delivered it for us. And I was delighted that, as Welsh Government, we were able to sign off at £400,000 to help secure and deliver this fantastic event. I have to mention the growth deal, of course, the north Wales growth deal. It's progressing well and it will be an important component of future recovery across north Wales. There will be several opportunities, as I know Members are aware, for projects on Anglesey through the growth deal. It provides an opportunity for north Wales to bring forward renewable energy and innovative low-carbon projects, and we're exploring the wider potential of Holyhead port as a fine gateway to north Wales and to the UK. So, I remain focused, I can assure Members, on signing that final deal agreement, the growth deal, by the end of this year, with the North Wales Economic Ambition Board and the UK Government, so that capital investment can start flowing through the region and to Ynys Môn in 2021. So, I'll naturally keep Members updated, and I'll work across party political divide in a concerted and collaborative effort to strengthen the economy and the communities of Ynys Môn.
Welsh: Nawr, elfen allweddol o economi Ynys Môn, fel y nododd Rhun, yw twristiaeth a lletygarwch. Felly, bydd yr £20 miliwn sydd wedi'i neilltuo fel rhan o drydydd cam y gronfa cadernid economaidd yn hanfodol bwysig i lawer o fusnesau ar yr ynys. Rydym hefyd yn edrych ar sut y gallwn ddefnyddio trydydd cam y gronfa cadernid economaidd i ysgogi cyfleoedd cyflogaeth i rai dan 25 oed. Bydd cymhelliad i gyflogi pobl ifanc a fyddai fel arall yn cael eu gwthio i'r cyrion ymhellach a'u gadael ar ôl wrth inni edrych tuag at adferiad. Nawr, rhaid imi ddweud wrth yr Aelodau fy mod yn croesawu penderfyniad diweddar y Canghellor i ymestyn y gostyngiad TAW i'r sector lletygarwch a thwristiaeth tan fis Mawrth y flwyddyn nesaf. Roeddwn hefyd yn croesawu ei benderfyniad i ymestyn terfynau amser ad-dalu i fusnesau sydd wedi gohirio TAW a rhoi mwy o hyblygrwydd i fusnesau sydd wedi cael benthyciadau a gefnogir gan y Llywodraeth. Yn gyffredinol, serch hynny, mae'r mesurau a gyhoeddwyd ar 24 Medi yn annhebygol o fod yn ddigonol i atal cynnydd mawr mewn diweithdra yn y misoedd i ddod. Yma, yng Nghymru, rydym wedi addo cynorthwyo pawb i ddod o hyd i waith, addysg neu hyfforddiant neu i ddechrau eu busnesau eu hunain, ac rydym yn cefnogi'r addewid hwnnw gyda £90 miliwn o gyllid. Mae'r grŵp adferiad economaidd ar gyfer rhanbarth gogledd Cymru hefyd yn ystyried sut y gallwn ddarparu cymorth ar y cyd i fusnesau ar draws gogledd Cymru yn unol â'r cymorth sylweddol rydym eisoes yn ei ddarparu ym mhob rhan o Gymru drwy wasanaeth Busnes Cymru. Yn y cyfamser, byddwn yn parhau i bwyso ar Lywodraeth y DU i roi camau mwy beiddgar ar waith er mwyn sicrhau ein hadferiad economaidd a chefnogi ffyniant busnesau a phobl ledled y DU yn y dyfodol. Yn naturiol, roeddem yn hynod siomedig ynghylch y cyhoeddiad gan Hitachi ganol mis Medi. Ac rwy'n ymwybodol iawn o sut roedd pobl yr ynys yn teimlo am y cyhoeddiad, ac yn enwedig yng ngogledd Ynys Môn. Fel y nododd Rhun, bydd yn effeithio nid yn unig ar gymunedau Ynys Môn, ond hefyd ar ogledd-orllewin Cymru ac yn wir ar ranbarth ehangach gogledd Cymru. Er hynny, Wylfa yw'r safle gorau yn y DU ac Ewrop o hyd. Mae'n safle gwych, mae'n un o'r goreuon ar gyfer adweithyddion niwclear ar raddfa gigabeit neu adweithyddion modiwlar bach, ac rwy'n dal i fod yn hyderus nad dyma ddiwedd y daith. Ni allwn fynd i'r afael â'r heriau sy'n ein hwynebu yn awr heb gydweithio er budd pobl, busnesau a chymunedau gogledd Cymru ac Ynys Môn. Mae cydlynu a chydgynllunio ein gweithredoedd a'n blaenoriaethau tymor byr, tymor canolig a hirdymor yn allweddol a dyna pam y cynhaliais y digwyddiad bord gron a grybwyllais eisoes, cyfarfod a fynychwyd gan Rhun ap Iorwerth. Roeddwn o'r farn ei fod yn gyfarfod adeiladol, lle buom yn pwyso a mesur cyhoeddiad Hitachi, yn naturiol, ond daethom i gytundeb hefyd ynglŷn â'n priod rolau a chyfrifoldebau ar y camau nesaf. Codwyd nifer o faterion yn y cyfarfod hwnnw ac yn wir, mewn cyfarfodydd ymlaen llaw gydag arweinydd cyngor Ynys Môn. Mae llawer o bethau eisoes wedi cael sylw gan Rhun ap Iorwerth, gan gynnwys dyfodol safle Wylfa, yn amlwg, ond materion pwysig eraill hefyd, megis yr angen i sefydlu safle rheoli ffiniau ar yr ynys. Felly, byddaf yn awr yn cynnal cyfarfodydd teirochrog rheolaidd gydag Ysgrifennydd Gwladol Cymru ac arweinydd cyngor Ynys Môn i drafod y cynnydd y mae pawb ohonom yn ei wneud ar ddatblygu'r materion pwysig hyn. Yn y cyfamser, wrth gwrs, byddwn yn parhau i ddarparu pob cymorth posibl i fusnesau ar Ynys Môn, a heddiw, nododd Rhun ap Iorwerth nifer o gyfleoedd ar yr ynys rydym ni fel Llywodraeth Cymru yn buddsoddi ynddynt. Ar hyn o bryd rydym yn gweithio gyda Menter Môn a chyngor sir Ynys Môn ar gyllid gogyfer ag astudiaeth ddichonoldeb ar gyfer gwaith cynhyrchu hydrogen gwyrdd a chanolfan ddosbarthu tanwydd ar yr ynys, a bydd yn datblygu cynlluniau pellach i sefydlu economi hydrogen embryonig ar Ynys Môn ac ar gyfer gogledd-orllewin Cymru fel rhanbarth. Rydym hefyd yn cefnogi busnesau eraill, megis Joloda Hydraroll yn ardal gymunedol Gaerwen, Rondo yn Llangefni ac wrth gwrs, Boxed Solutions ym Mharc Cybi yng Nghaergybi. Mae'r tri busnes, naill ai gyda, neu'n dilyn cyllid cychwynnol gan Lywodraeth Cymru, bellach yn cynllunio eu rhaglenni ehangu yn y dyfodol, ac rydym yn falch o allu cynnig ein cefnogaeth i'r prosiectau pwysig hyn. Rydym yn parhau i gydweithio'n rheolaidd â'r awdurdod lleol i wella'r seilwaith parod ar gyfer busnes, megis cysylltiadau trafnidiaeth a manteision eraill y gellir eu gwireddu yn ardal fenter Ynys Môn. Rydym wedi buddsoddi £1.6 miliwn yn ddiweddar fel rhan o fenter ar y cyd â'r awdurdod lleol i ddarparu 30,000 troedfedd sgwâr o unedau cychwynnol diwydiannol newydd ym Mhenrhos, sydd i'w cwblhau fis nesaf. Ar ynni, sy'n eithriadol o bwysig fel y mae Rhun wedi'i nodi, nid yn unig o ran darparu cyflogaeth, ond er mwyn rhoi delwedd gadarnhaol wych i'r ynys, ac yn wir i ogledd Cymru. Mae Ynys Môn yn arwain y ffordd; mae'n arwain y ffordd o ran arloesi, gan sicrhau hyblygrwydd a rhwydweithiau trydan clyfar. Mae'r ynys hefyd yn dod yn ganolbwynt ar gyfer datblygu llif llanw, ond bydd datblygiad pellach yn dibynnu ar gymorth refeniw gan Lywodraeth y DU. Gallaf sicrhau'r Aelodau y byddwn yn darparu rhagor o dystiolaeth o'r angen am gymorth refeniw gan Lywodraeth y DU ar gyfer technolegau morol yn yr alwad gyfredol am dystiolaeth. Ac rwy'n falch fod gan Gymru ddau barth ar gyfer arddangos araeau tonnau a llanw, gan leihau peth o'r ansicrwydd sy'n arwain at gost uchel cyfalaf a darparu cyfleoedd i ddatblygwyr. Cefnogir y ddau â chyllid yr UE, ac un ohonynt yw safle Morlais yn Ynys Môn. Soniodd Rhun ap Iorwerth hefyd am sector allweddol arall ar Ynys Môn, sef y sector cynhyrchu bwyd, ac roeddwn wrth fy modd fod un o'r cynigion mwyaf arloesol i gronfa her yr economi sylfaenol yn dod o Ynys Môn, sef rhaglen pysgod cregyn Môn, sy'n ceisio cyflwyno mwy o bysgod cregyn i ysgolion, canolfannau cymunedol, a chyflwyno pobl i'r hyn sydd, mewn gwirionedd, yn ffordd gymharol syml o goginio - gwn hynny, oherwydd cymerais ran yn un o'u dosbarthiadau coginio - ac rwy'n obeithiol y bydd y cynllun hwn o dan y gronfa her yn llwyddiant mawr. Mae'r holl arwyddion yn dynodi ei fod eisoes wedi bod yn llwyddiant mewn llawer o gymunedau ar draws Ynys Môn. Ac wrth gwrs, llwyddiant Gemau'r Ynys y cyfeiriodd Rhun ato. Am gyfle gwych; roedd taer angen newyddion da arnom, a chafodd ei roi i ni gan Dîm Ynys Môn. Ac roeddwn wrth fy modd ein bod, fel Llywodraeth Cymru, wedi gallu cyfrannu £400,000 i helpu i sicrhau'r digwyddiad gwych hwn. Rhaid i mi sôn am y fargen twf, wrth gwrs, bargen twf gogledd Cymru. Mae'n mynd rhagddo'n dda a bydd yn elfen bwysig yn adferiad gogledd Cymru yn y dyfodol. Bydd nifer o gyfleoedd, fel y gwn fod yr Aelodau'n gwybod, ar gyfer prosiectau ar Ynys Môn drwy'r fargen twf. Mae'n rhoi cyfle i ogledd Cymru gyflwyno prosiectau ynni adnewyddadwy a charbon isel arloesol, ac rydym yn archwilio potensial ehangach porthladd Caergybi fel porth gwych i ogledd Cymru ac i'r DU. Felly, gallaf sicrhau'r Aelodau fy mod yn dal i anelu at lofnodi'r cytundeb terfynol hwnnw, y fargen twf, erbyn diwedd eleni, gyda Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru a Llywodraeth y DU, fel y gall buddsoddiad cyfalaf ddechrau llifo drwy'r rhanbarth ac i Ynys Môn yn 2021. Felly, byddaf yn naturiol yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau, a byddaf yn gweithio ar draws rhaniadau pleidiol mewn ymdrech ar y cyd ac yn gydweithredol i gryfhau economi a chymunedau Ynys Môn.