English: I'd like to thank Nick Ramsay for his questions. I'm very pleased that he enjoyed the event here today. I hosted the event and I took the time myself to speak to a number of the groups that came along with fascinating information about Historic Wales. There were some concerns raised. I was able to dispel them, and I think that is a task for me in the weeks and the months to come - to assure that we're doing this to grow the sector to make it more sustainable. This isn't a threat to any institution or organisation. This is an opportunity. To work together will be of huge benefit to the smaller organisations, and of those organisations here today, we fund many of them, and I think they would also recognise that, although our support is absolutely crucial, what is even more important in the years to come is that they themselves find other ways to lever in resources as well. I recently visited, with my colleague Lynne Neagle, a museum in her constituency where I heard that there had been in recent years a loss in the number of paid staff, and whilst they were replaced by volunteers, the situation has now arisen where they are just under immense pressure, financial pressure, to maintain the service that is vital to that community. They actually said the opposite to what I've heard in some quarters, which is that we have to make sure that we have strong leadership, we have to make sure that we have strong national institutions, but above all we have to make sure that there are means of levering in additional resources to make the entire sector stronger. It's very difficult for me to say to small, community museums and community libraries, 'We cannot afford to fund you', and yet they then say to me, 'But you're increasing the resource for national institutions'. What I would like to see emerge is a culture in which everybody collectively in society is contributing more through being more active in the culture sector, so that small organisations lever in more resources and large institutions do likewise. That's the vision, and I would urge any Member who is opposing what we have outlined, and our position, to come forward with an alternative vision. Because the problems that the sector faces will not go away simply by ignoring the need to change. In terms of Cadw's engagement with communities, the first thing I did with regard to Cadw when I was appointed to my previous role was to write to all community groups within a certain radius of Cadw sites, to ask them whether there are any functions that they would like to use those sites for. We provided the names of the custodians at each site, and, as a result of that, I am now aware of new festivals that have taken place at Cadw sites, and new community activities. I'd like to see more of that activity right across Wales. But Cadw serves two functions, and I think, sometimes, those two functions, as far as people - the customer, the population - are concerned, are conflated. The two functions are, of course, the statutory function and the commercial function. And, sometimes, the commercial function can be inhibited, or the commercial success of Cadw can be inhibited, by virtue of being in Government. It can't operate quite as flexibly sometimes. So, this is not a power grab from me. I do not want to take the national museum into Government. My portfolio is wide enough as it is. And, actually, I want to liberate - if anything, I want to give power away to people, so that people are able to embrace their assets locally. Because I know that historic assets are often what defines our communities in Wales. They're what make people most proud of where they live, and I want to make sure that they're better utilised, and that they are visited by more people.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Nick Ramsay am ei gwestiynau. Rwy'n falch iawn ei fod wedi mwynhau'r digwyddiad yma heddiw. Cynhaliais y digwyddiad a chymerais yr amser fy hun i siarad â nifer o grwpiau a ddaeth ynghyd â gwybodaeth ddiddorol am Gymru Hanesyddol. Codwyd rhai pryderon. Roeddwn yn gallu sicrhau pobl yn eu cylch, a chredaf fod honno'n dasg i mi yn yr wythnosau a'r misoedd i ddod - i sicrhau ein bod yn gwneud hyn i dyfu'r sector a'i wneud yn fwy cynaliadwy. Nid yw hyn yn fygythiad i unrhyw sefydliad neu gorff. Mae hwn yn gyfle. Bydd gweithio gyda'n gilydd o fudd enfawr i'r sefydliadau llai, ac o'r sefydliadau hynny yma heddiw, rydym yn ariannu llawer ohonynt, ac rwy'n meddwl y byddent hefyd yn cydnabod, er bod ein cymorth yn gwbl hanfodol, mai'r hyn sy'n bwysicach fyth yn y blynyddoedd i ddod yw eu bod nhw eu hunain yn dod o hyd i ffyrdd eraill o ddenu adnoddau hefyd. Yn ddiweddar, es i a fy nghydweithiwr Lynne Neagle, i ymweld ag amgueddfa yn ei hetholaeth lle clywais y bu gostyngiad yn nifer y staff cyflogedig yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac er bod y swyddi hyn wedi'u llenwi gan wirfoddolwyr, mae'r sefyllfa bellach wedi codi lle maent dan bwysau aruthrol, pwysau ariannol, i gynnal y gwasanaeth sy'n hanfodol i'r gymuned honno. Mewn gwirionedd, dywedasant y gwrthwyneb i'r hyn yr wyf wedi'i glywed mewn rhai mannau, sef bod yn rhaid inni wneud yn siŵr bod gennym arweiniad cryf, mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod gennym sefydliadau cenedlaethol cryf, ond yn bennaf oll mae'n rhaid i ni wneud yn siŵr bod modd denu adnoddau ychwanegol i wneud y sector cyfan yn gryfach. Mae'n anodd iawn i mi ddweud wrth amgueddfeydd bach cymunedol a llyfrgelloedd cymunedol, 'Ni allwn fforddio eich ariannu', ac eto maent wedyn yn dweud wrthyf i, 'Ond rydych yn cynyddu'r adnoddau ar gyfer sefydliadau cenedlaethol'. Yr hyn yr hoffwn i ei weld yn dod i'r amlwg yw diwylliant lle mae pawb gyda'i gilydd yn y gymdeithas yn cyfrannu mwy trwy fod yn fwy gweithgar yn y sector diwylliant, fel bod sefydliadau bach yn denu mwy o adnoddau a sefydliadau mawr yn gwneud yr un peth. Dyna'r weledigaeth, a byddwn yn annog unrhyw Aelod sy'n gwrthwynebu'r hyn yr ydym wedi'i amlinellu, a'n sefyllfa ni, i awgrymu gweledigaeth amgen. Oherwydd ni fydd y problemau sy'n wynebau'r sector yn diflannu drwy anwybyddu'r angen i newid yn unig. O ran ymgysylltiad Cadw â chymunedau, y peth cyntaf a wnes mewn perthynas â Cadw pan gefais fy mhenodi i fy swydd flaenorol oedd ysgrifennu at bob grŵp cymunedol o fewn radiws penodol i safleoedd Cadw, a gofyn iddynt pa un a oedd unrhyw weithgarwch y byddent yn hoffi defnyddio'r safleoedd hynny ar eu cyfer. Darparwyd enwau'r ceidwaid ym mhob safle, ac, o ganlyniad i hynny, rwyf bellach yn ymwybodol o wyliau newydd sydd wedi digwydd ar safleoedd Cadw, a gweithgareddau cymunedol newydd. Hoffwn i weld mwy o'r gweithgarwch hwnnw ledled Cymru. Ond mae Cadw yn gwasanaethu dwy swyddogaeth, ac rwy'n meddwl, weithiau, bod y ddwy swyddogaeth, cyn belled ag y mae'r bobl - y cwsmer, y boblogaeth - yn y cwestiwn, yn cael eu cyfuno. Y ddwy swyddogaeth, wrth gwrs, yw'r swyddogaeth statudol a'r swyddogaeth fasnachol. Ac, weithiau, gellir llyffetheirio'r swyddogaeth fasnachol, neu gellir llyffetheirio llwyddiant masnachol Cadw, yn rhinwedd bod yn y Llywodraeth. Ni all fod mor hyblyg â phosibl yn y ffordd y mae'n gweithredu weithiau. Felly, nid ceisio gafael mewn pŵer ar fy rhan i yw hyn. Nid wyf am gymryd yr amgueddfa genedlaethol i mewn i'r Llywodraeth. Mae fy mhortffolio yn ddigon eang fel y mae. Ac, mewn gwirionedd, rwyf am ryddhau - os rhywbeth, rwy'n awyddus i roi grym i bobl, fel bod pobl yn gallu cofleidio eu hasedau yn lleol. Oherwydd rwy'n gwybod mai asedau hanesyddol yn aml yw'r hyn sy'n diffinio ein cymunedau yng Nghymru. Dyma sy'n gwneud pobl yn falch o'r lle y maent yn byw, ac rwyf am wneud yn siŵr eu bod yn cael eu defnyddio'n well, a bod mwy o bobl yn ymweld â nhw.