English: The measures already announced by Welsh Government referenced in their amendments are, of course, welcome. Some, like free school meals, will be transformational. But there is much more that needs to be done; some of these are just not going to touch the sides. We heard the First Minister yesterday announce only one new measure, support for warm banks, and insist that efforts must be not on funding new initiatives to tackle this crisis but on maximising the take-up of those currently available. The purpose of our motion, passed before the recess, on making the winter fuel support scheme fit for purpose was to highlight that very vital need for the support available to reach the pockets of the eligible. The data published recently in answer to questions from the Equality and Social Justice Committee about the delivery of payments under this scheme, which will be again starting soon, listed payments made by local authority but offered no reference either to the proportion of eligible households taking up the payments or if any of those households had protected characteristics. I would like to know how and when the review of the last round took place, which the Prif Weinidog assured me had happened when I asked him yesterday. What crucial lessons have been learnt in order to ensure help is reaching those in need? I made it clear earlier that this is no sudden catastrophe. One in three of our children have been living in poverty for the last two decades, the highest of all UK constituent countries, and we were the only UK nation to see child poverty rise instead of fall over the pandemic period. As well as the factors that I've already alluded to, which have contributed to this dire situation, attention must be drawn to the inertia and inadequacy of successive Welsh Governments to tackle shameful levels of poverty, which left Welsh households so vulnerable in the face of the storm that is now upon us. Back in 2009, Victoria Winckler of the Bevan Foundation, in response to research by the Joseph Rowntree Foundation on what was needed to eradicate child poverty by 2020, stated, and I quote: 'The opportunity for the Welsh Assembly Government to seek further legislative powers to tackle child poverty shouldbe considered.' Let us remind ourselves that a Labour Government was in power in Westminster at that time. Let us remind ourselves it was said in 2009. The Labour Welsh Government has had the opportunity to create change, yet has dragged their heels. And now, in 2022, our people are facing the hardest winter since our nation has had a Welsh Government to serve and support them. The logical wider conclusion to draw from our motion today is that Wales needs more power to protect its people. Even with all the measures announced, tens of thousands of people in Wales still face a winter going without essentials like food or the ability to wash with hot water, or having to borrow money at increasing interest rates just to meet the rising cost of living. If you acknowledge this crisis, vote for our motion. Vote for our motion if you believe that by passing the set of emergency measures we call for we can ensure people have money in their pockets when they need it and that there are more ways in which the Welsh Government can help the people it is meant to serve in the face of these skyrocketing bills, stagnating wages, cruel cuts to welfare and record increases in food prices and essentials. This may mean looking again at departmental budgets. I think the scale of the crisis merits that. We are suggesting consideration of wide-ranging steps, many of which other Governments are implementing - capping transport costs, freezing rents, banning winter evictions. Vote for our motion if you agree it is the duty of the Welsh Government to act proportionately to the scale of this crisis, holistically and quickly. My fellow Plaid Cymru Members will outline why we are calling for the specific measures, and it would be good to hear Members' views on these measures and suggestions for further actions that can be taken. I look forward to hearing Members' views and urge you to show your constituents that their Senedd hears them and will support them.
Welsh: Mae'r mesurau sydd eisoes wedi'u cyhoeddi gan Lywodraeth Cymru fel y cyfeirir atynt yn eu gwelliannau i'w croesawu wrth gwrs. Bydd rhai, fel prydau ysgol am ddim, yn drawsnewidiol. Ond mae angen gwneud llawer mwy; crafu'r wyneb yn unig y bydd rhai o'r pethau hyn. Clywsom y Prif Weinidog ddoe yn cyhoeddi un mesur newydd yn unig, cefnogaeth i fanciau cynhesu, ac yn mynnu na ddylai ymdrechion ganolbwyntio ar ariannu cynlluniau newydd i fynd i'r afael â'r argyfwng hwn ond yn hytrach ar sicrhau bod cymaint â phosibl o bobl yn manteisio ar y cynlluniau sydd eisoes ar gael. Pwrpas ein cynnig, a basiwyd cyn y toriad, ar wneud y cynllun cymorth tanwydd gaeaf yn addas i'r diben oedd tynnu sylw at yr angen hanfodol i'r cymorth sydd ar gael gyrraedd pocedi'r bobl sy'n gymwys i'w gael. Roedd y data a gyhoeddwyd yn ddiweddar mewn ymateb i gwestiynau gan y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ynghylch darparu taliadau o dan y cynllun hwn, a fydd yn dechrau eto'n fuan, yn rhestru taliadau a wnaed gan awdurdodau lleol ond ni chynigiai unrhyw gyfeiriad naill ai at gyfran yr aelwydydd cymwys sy'n derbyn y taliadau neu os oedd gan unrhyw rai o'r aelwydydd hynny nodweddion gwarchodedig. Hoffwn wybod sut a phryd y cynhaliwyd yr adolygiad o'r rownd ddiwethaf, y cefais sicrwydd gan y Prif Weinidog ei fod wedi digwydd pan ofynnais iddo ddoe. Pa wersi hollbwysig a ddysgwyd er mwyn sicrhau bod help yn cyrraedd y rhai sydd ei angen? Fe'i gwneuthum yn glir yn gynharach nad trychineb sydyn yw hwn. Mae un o bob tri o'n plant wedi bod yn byw mewn tlodi dros y ddau ddegawd diwethaf, y lefel uchaf o holl wledydd y DU, a ni oedd yr unig wlad yn y DU i weld tlodi plant yn codi yn lle gostwng dros gyfnod y pandemig. Yn ogystal â'r ffactorau y cyfeiriais atynt eisoes sydd wedi cyfrannu at y sefyllfa enbyd hon, rhaid tynnu sylw at syrthni ac annigonolrwydd Llywodraethau olynol yng Nghymru i fynd i'r afael â lefelau cywilyddus o dlodi, a adawodd aelwydydd Cymru mor agored i niwed yn wyneb y storm sydd bellach wedi cyrraedd. Yn ôl yn 2009, dywedodd Victoria Winckler o Sefydliad Bevan, mewn ymateb i ymchwil gan Sefydliad Joseph Rowntree ar yr hyn yr oedd ei angen i ddileu tlodi plant erbyn 2020, ac rwy'n dyfynnu: 'Dylid ystyried y cyfle i Lywodraeth Cynulliad Cymru geisio rhagor o bwerau deddfwriaethol i fynd i'r afael â thlodi plant.' Gadewch inni atgoffa ein hunain mai Llywodraeth Lafur oedd mewn grym yn San Steffan ar y pryd. Gadewch inni atgoffa ein hunain mai yn 2009 y dywedwyd hynny. Mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi cael cyfle i greu newid, ac eto wedi llusgo eu traed. A nawr, yn 2022, mae ein pobl yn wynebu'r gaeaf caletaf ers i'n gwlad gael Llywodraeth Cymru i'w gwasanaethu a'u cefnogi. Y casgliad rhesymegol ehangach i ddod o'n cynnig ni heddiw yw bod angen mwy o rym ar Gymru i amddiffyn ei phobl. Hyd yn oed gyda'r holl fesurau a gyhoeddwyd, mae degau ar filoedd o bobl yng Nghymru yn dal i wynebu gaeaf o fynd heb bethau hanfodol fel bwyd neu'r gallu i ymolchi â dŵr poeth, neu orfod benthyg arian ar gyfraddau llog cynyddol er mwyn talu costau byw cynyddol. Os ydych chi'n cydnabod yr argyfwng hwn, pleidleisiwch dros ein cynnig. Pleidleisiwch dros ein cynnig os ydych yn credu y gallwn ni, drwy basio'r gyfres o fesurau brys yr ydym yn galw amdanynt, sicrhau bod gan bobl arian yn eu pocedi pan fydd ei angen arnynt a bod rhagor o ffyrdd y gall Llywodraeth Cymru helpu'r bobl y mae i fod i'w gwasanaethu yn wyneb y biliau cynyddol hyn, cyflogau disymud, toriadau creulon i les a chynnydd uwch nag erioed mewn prisiau bwyd a hanfodion. Gall hyn olygu edrych eto ar gyllidebau adrannol. Rwy'n credu bod maint yr argyfwng yn galw am wneud hynny. Rydym yn awgrymu y dylid ystyried camau eang, nifer ohonynt yn gamau y mae Llywodraethau eraill yn eu gweithredu - capio costau trafnidiaeth, rhewi rhenti, gwahardd troi allan yn y gaeaf. Pleidleisiwch dros ein cynnig os ydych yn cytuno mai dyletswydd Llywodraeth Cymru yw gweithredu'n gymesur â maint yr argyfwng, yn gyfannol ac yn gyflym. Bydd fy nghyd-Aelodau o Blaid Cymru'n amlinellu pam ein bod yn galw am y mesurau penodol, a da o beth fyddai clywed barn yr Aelodau ar y mesurau a'r awgrymiadau hyn ar gyfer camau pellach y gellid eu cymryd. Edrychaf ymlaen at glywed barn yr Aelodau ac rwy'n eich annog i ddangos i'ch etholwyr fod eu Senedd yn eu clywed ac y bydd yn eu cefnogi.