English: I thank the Minister for the statement. We live in an unprecedented time. The agriculture sector and the communities and the families associated with the sector are under extreme pressure and, more than anything else, they're looking for stability, while, at the same time, broader society is calling out for food security and affordability. The war in Ukraine, Brexit and COVID-19 have highlighted the fragility of the food supply chain. At the same time, the Government has set notable targets to ensure the growth of the Welsh language, and we all know that the agricultural sector is vital to sustaining the language and culture. And above all we have a deadly climate emergency, which is casting a shadow over everything. It's not an easy task therefore to maintain a balance between the different elements, but that's what we have to try to do. It's no overstatement, therefore, to say that the Bill that will be introduced will be a historical turning point, which will set the tone for agriculture in Wales for generations to come. I was very concerned during the previous discussions that the Bill would not recognise the role of farmers in food production. After all, that's why farmers farm - they produce food for the rest of us so that we can be out working and don't have to be working the land. And I thank them for that, for their work. I therefore welcome that the encouragement of food production is a specific outcome in the support aims, and I will be looking in particular during the scrutiny of the Bill at how the Government intends to assess the security of our food supply. But I will be focusing my scrutiny on the first two sections. Those are the sections that set the foundations, after all. The Bill will succeed or fail depending on the content of those sections. I welcome what the Minister has said about the further work that's been done with Plaid Cymru, and I look forward to seeing the further amendments that will be published. Now, the explanatory memorandum says, in part 1, that it places a duty on Welsh Ministers to exercise certain functions in the way that they consider best contributes to the delivery of the sustainable land management objectives, to the extent that that is consistent with exercising that function appropriately. The question for us, therefore, is whether this gives too much power to the Minister. How will the Minister at the time determine what best contributes to the delivery of the SLM objectives? What will be the yardstick? It mentions three sustainability pillars - economic, social and environmental - therefore the role for us in scrutinising is to ensure that that balance is sustained and that one element doesn't outweigh the other elements. How does the Minister therefore propose that that will be done effectively? So, for example, the explanatory memorandum says that: 'Food production is a vital component of SLM, as part of the production of goods to meet human needs. A sustainable approach makes it possible for farms to produce positive environmental and social outcomes'. Implicit in this statement is the emphasis placed on environmental needs, not necessarily food production needs. Is the balance right, therefore? That's the question for us as we start on our scrutiny, because there is a weighing scale here, isn't there? The objective is to ensure that it is balanced between the needs of food production and everything associated with that, economically and socially, and environmental needs. What assurance can the Minister give us that the Bill as introduced will strike the right balance on that scale? The funding section is open-ended. It's a vital section, but there is very little meat on the bones. The work on that will happen in due course, of course, as regulations are laid. Therefore, I'd like to ask the Minister when she foresees that the details on funding and payments will be available to us in the Senedd and to the agricultural sector. And what assurance can she give us that we as a Senedd will have an opportunity to scrutinise those regulations in full when the time comes? And to close, suffice to say that agriculture is of vital important to Wales, to our history, identity, language, economy and future. This Bill will mean either that we see the continuation of the small family farm in Wales or we see agriculture in Wales following the same path as it has in so many other countries, leading to large farms and intensive farming. The risk is high, therefore, and we have to ensure that the future of family farming in Wales continues for future generations, while these farms play their role fully in the battle against climate change. I greatly hope that this will be the destination of this journey, and I look forward to playing my part in that process.
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am y datganiad. Rydym ni'n byw mewn cyfnod digynsail, onid ydym? Mae'r sector amaeth a'r cymunedau a theuluoedd sydd ynghlwm â'r sector o dan bwysau rhyfeddol ac, yn fwy na dim arall, maen nhw'n chwilio am sefydlogrwydd, tra, ar yr un pryd, mae cymdeithas ehangach yn galw allan am ddiogelwch a fforddiadwyedd bwyd. Mae rhyfel Wcráin, Brexit a COVID-19 wedi dwyn ffocws ar freuder y gadwyn fwyd. Ar yr un pryd, mae'r Llywodraeth wedi gosod targedau clodwiw i sicrhau twf y Gymraeg, a gwyddom hefyd fod y sector amaethyddol yn greiddiol i gynnal yr iaith a'n diwylliant. A goruwch hyn oll, mae'r argyfwng newid hinsawdd angheuol, sydd yn taflu cysgod dros bob dim. Nid tasg hawdd felly mae cadw'r balans yma rhwng y gwahanol elfennau, ond dyna mae'n rhaid trio ei wneud. Nid gormodaeth felly ydy dweud fod y Bil yma a fydd yn cael ei gyflwyno yn drobwynt hanesyddol, a bydd yn gosod y cywair ar gyfer amaeth yng Nghymru am sawl cenhedlaeth i ddod. Roeddwn i'n pryderu yn arw yn ystod y trafodaethau blaenorol na fyddai'r Bil yn cydnabod rôl ffermwyr wrth gynhyrchu bwyd. Wedi'r cyfan, dyma pam mae ffermwyr yn ffermio - maen nhw'n cynhyrchu bwyd er mwyn i'r gweddill ohonom ni fedru bod allan yn gweithio fel nad ydym ni'n gorfod bod ar y tir. Diolch iddyn nhw am eu gwaith. Dwi'n croesawu felly fod annog cynhyrchu bwyd yn ddeilliant penodol yn y dibenion cymorth, ac mi fyddaf yn edrych yn arbennig yn ystod proses craffu'r Bil ar sut mae'r Llywodraeth yn bwriadu asesu diogelwch ein cyflenwad bwyd. Ond mi fyddaf i'n canolbwyntio fy ngwaith craffu ar y ddwy adran gyntaf. Dyma'r adrannau sy'n gosod y sylfaen, wedi'r cyfan. Bydd y Bil yn llwyddo neu yn methu yn ddibynnol ar gynnwys yr adrannau yma. Dwi'n croesawu'r hyn y mae'r Gweinidog wedi'i ddweud am y gwaith pellach sy'n digwydd gyda Phlaid Cymru, a dwi'n edrych ymlaen at weld y gwelliannau pellach sydd am gael eu cyhoeddi. Rŵan, dywed y memorandwm esboniadol, yn rhan 1, fod o'n rhoi dyletswydd ar Weinidogion Cymru i arfer rhai swyddogaethau yn y modd maent yn ystyried sy'n cyfrannu orau at gyflenwi amcanion rheoli tir yn gynaliadwy - yr SLM - i'r graddau bod hynny'n gyson ag arfer y swyddogaeth honno'n briodol. Y cwestiwn i ni felly ydy: a yw hyn yn rhoi gormod o rym i'r Gweinidog? Sut fydd y Gweinidog ar y pryd yn penderfynu beth sydd yn cyfrannu orau at gyflawni amcanion yr SLM? Beth fydd y ffon fesur? Mae'n sôn am dri philer cynaliadwyaeth - sôn am economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol - felly y rôl i ni wrth graffu fydd sicrhau bod y balans yma yn cael ei gynnal ac nad ydy un elfen yn gorbwysleisio yr elfennau eraill. Sut mae'r Gweinidog felly'n cynnig y bydd hynny yn cael ei wneud yn effeithiol? Felly, er enghraifft, dywed y memorandwm esboniadol: 'Mae cynhyrchu bwyd yn elfen sylfaenol o SLM, fel rhan o gynhyrchu nwyddau i ddiwallu anghenion dyn. Mae gwneud hynny mewn ffordd gynaliadwy yn golygu bod ffermwyr yn sicrhau canlyniadau amgylcheddol a chymdeithasol cadarnhaol'. Ymhlyg yn y datganiad yna, mae'r pwyslais yn cael ei roi ar anghenion amgylcheddol, nid o reidrwydd anghenion cynhyrchu bwyd. Ydy'r balans yn gywir yma, felly? Dyna'r cwestiwn i ni wrth inni ddechrau ar y gwaith craffu, oherwydd mae yna glorian, onid oes? Yr amcan ydy sicrhau bod y glorian honno yn hafal rhwng anghenion cynhyrchu bwyd a phopeth sydd ynghlwm â hynny yn economaidd ac yn gymdeithasol, ac anghenion amgylcheddol. Pa sicrwydd all y Gweinidog felly roi fod y Bil fel y'i cyflwynwyd yn taro'r cydbwysedd cywir yn y glorian honno? Mae'r adran ariannu yn benagored. Tra'n adran hollbwysig, ychydig iawn o gig sydd wedi cael ei roi ar yr asgwrn. Bydd y gwaith ar hynny yn digwydd maes o law, wrth gwrs, wrth i reoliadau felly gael eu gosod. Felly, dwi am ofyn i'r Gweinidog pryd mae hi'n rhagweld bydd y manylion ar ariannu a thaliadau ar gael i ni yn y Senedd ac i'r sector amaethol. A pha sicrwydd fedrith hi ei roi y cawn ni fel Senedd gyfle i graffu ar y rheoliadau yma yn llawn pan ddaw'r amser? Ac i gloi, felly, mae'n afraid dweud fod amaethyddiaeth o bwys anferthol i Gymru, i'n hanes, i'n hunaniaeth, i'n hiaith, i'n heconomi ac i'n dyfodol. Y Bil yma fydd yn golygu naill ai ein bod yn gweld parhad y ffarm fach deuluol Gymreig neu a fyddwn ni'n gweld amaeth yng Nghymru yn dilyn yr un trywydd ag y mae e wedi gwneud mewn cynifer o wledydd eraill, gan arwain at ffermydd mawr a ffermio dwys. Mae'r risg felly yn un mawr ac mae'n rhaid inni sicrhau bod dyfodol ffermio teuluol Cymru yn parhau am genedlaethau i ddod tra bod y ffermydd yma yn chwarae eu rhan yn llawn yn y frwydr yn erbyn newid hinsawdd. Rwy'n mawr obeithio mai dyma fydd pen draw'r daith yma, ac rwy'n edrych ymlaen i chwarae rhan yn y broses.