English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I've agreed to allow Jenny Rathbone, Hefin David and David Melding to contribute a minute each to this debate. 15 March 2016 was an historic day for Wales: the day the Cardiff capital city region deal was finally struck by the First Minister, the UK Government and representatives of the 10 participating local authorities. Since that day, local authorities across the region have ratified the scheme - Cardiff back in January. So, what exactly is all the fuss about? Well, 'city region' is a term in use since the early 1950s by urban planners to describe an urban area with multiple administrative districts. The Cardiff capital region comprises 10 local authorities: Blaenau Gwent, Bridgend, Caerphilly, Cardiff, Merthyr Tydfil, Monmouthshire, Newport, Rhondda Cynon Taf, Torfaen and the Vale of Glamorgan. It is the largest city region in Wales, and accounts for half of the total economic output of the Welsh economy, 49 per cent of total employment, and has over 38,000 active businesses. The city deal also provides an opportunity to continue tackling the area's barriers to economic growth by improving transport connectivity, increasing skill levels still further, supporting people into work, and giving businesses the support they need to innovate and grow. I believe this project has great potential, but let us not be under any illusions about the challenges ahead. Gross value added is lower than in all but one of the English Core City regions. There are also connectivity issues across the region that make it more difficult for people in the Valleys, for instance, to access economic opportunities. If I can turn to the key elements of the deal, and, at its heart, the development of a 20-year £1.2 billion investment fund, which will be invested in a wide range of projects, as we know, the UK and Welsh Governments are each contributing £500 million towards this fund. The local authorities involved in the Cardiff capital region will contribute a minimum of £120 million over the 20-year period of the fund. A key priority, is, of course, the delivery of the south-east Wales metro, and, unsurprisingly, a proportion of the investment fund focuses on both phases of the wider metro scheme, the delivery of the Valleys lines electrification programme, and the delivery of the wider south-east Wales metro scheme beyond that. Can I, once again, make a plea for all parts of the city region to benefit from the metro scheme, including outlying rural areas such as Monmouth, which have regularly appeared and disappeared on various metro maps over the years during the last Assembly and into this one, which I have raised many times with Ministers in this Chamber? As I've said before, a public transport hub at the Celtic Manor could help deliver this, but, however, it needs to happen so that everyone feels included. And, yes, whilst light rail and trams are the best solution for some routes now and in the future, where the infrastructure is there, we should not underestimate the important role of buses, particularly in providing connections from hubs to rural areas. But it's not just about the metro, important though that is. The rest of the investment fund will be used to take forward a wide range of projects that support economic growth across the Cardiff capital region, which will be decided upon by a new regional cabinet. That will include further transport schemes, investment to unlock housing and employment sites, and the development of research and innovation facilities. So, what assurances are there underpinning all of this? Well, encouraging collaboration between local authorities has not always been too successful in the past. The local authorities involved have committed to an assurance framework for this investment fund, and at the heart of this is that the schemes represent good value for money and are underpinned by a robust business case. We will be watching closely to ensure that this happens, because the next five-year tranche of funding will only be unlocked if the UK and Welsh Governments are satisfied that the investments to date have met key objectives and contributed to national growth. And we should remember that this is not a blank cheque. There is risk involved; the local authorities involved are aware of that. If initial funding does not lead to progress, then the future costs will fall on local authority budgets. That is part of the deal. So, this isn't a panacea; there are hard-headed economics involved. What of the future? Well, the devolution of business rates income could provide funding for the city deal. We could look at allowing for an infrastructure supplement, allow local authorities to use alternative finance sources, or there could be removal of the conditions around some specific Welsh Government grants to allow funding to be pooled at the regional level. I'm sure that the Cabinet Secretary will have his own thoughts and proposals on some of these areas. I'm pleased that there is a commitment to look again at a single integrated ticketing platform for public transport across the region, as considered by the previous Assembly's enterprise committee, when I was the Chair. In the words of Professor Stuart Cole, who was a witness to our inquiry in that committee, it is a devilishly difficult thing to achieve, but the holy grail of public transport planning, and completely in tandem with the spirit of the metro. Turning to infrastructure, we hear a lot of talk about the arc of innovation that runs along the M4 corridor. That's great, but I think we also need to look outside of that to supporting projects outside of the M4 corridor in other parts of the region - in rural areas and areas like the Heads of the Valleys - and look at the enormous potential of projects like the Circuit of Wales, as recognised by the leader of Monmouthshire County Council, Peter Fox, recently rewarded with an honour for his work on the city deal project. By the way, I am pleased that the Welsh Government has now given the company involved, HVDC, a deadline to demonstrate that it has the necessary funding to move that forward. I think that's a healthy development. I think, above all, we need clarity in the city region area. We also need close relationships with the region's three universities, which can help underpin the potential development of an internationally competitive compound semiconductor cluster that many believe will put the UK at the heart of an emerging global growth technology. Of course, it's clear that the Cardiff capital region needs an outstanding digital infrastructure, not always achieved in the past. It needs 4G and 5G technologies, and also increased Wi-Fi services across public transport. They're becoming increasingly important. Can I also just say a little about the development of green infrastructure in the capital region? Because that has a role to play in relation to the well-being of future generations Act brought forward by the Welsh Government and approved by this Assembly. Green infrastructure provides a number of opportunities and advantages if it is embedded in the city region project. GI should not just be identified, but it needs to be engineered into our villages, towns and cities. It needs to involve communities and the private sector. This is a way to ensure that work is not done in silos - and how important it is to break through those silos in a project like the city deal project. In conclusion, Deputy Presiding Officer, although much work has been done over the last few years to strike the deal, we are, in reality, just at the start of this journey. It will not be an easy journey, but I do believe that it is a necessary one and one that will, in the end, prove worthwhile for all the partners involved. In the wake of the vote to leave the EU, it is particularly important that the component parts of the capital region work well together to maximise their assets and advantages. We're stronger together than we are apart. I will close this short debate - or my part of it, anyway - with the vision for the Cardiff capital region set out in the city deal, which is to 'work together to improve the lives of people in all our communities. We will maximise opportunity for all and ensure we secure sustainable economic growth for future generations.' This city deal provides local partners with further powers and tools to realise this vision. It is now, of course, up to the signatories of the deal to ensure that this happens.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwyf wedi cytuno i ganiatáu i Jenny Rathbone, Hefin David a David Melding gyfrannu munud yr un i'r ddadl hon. Roedd 15 Mawrth, 2016 yn ddiwrnod hanesyddol i Gymru: y diwrnod y llofnodwyd bargen ddinesig prifddinas-ranbarth Caerdydd o'r diwedd gan y Prif Weinidog, Llywodraeth y DU a chynrychiolwyr y 10 awdurdod lleol sy'n cymryd rhan. Ers y diwrnod hwnnw, mae awdurdodau lleol ar draws y rhanbarth wedi cadarnhau'r cynllun - gwnaeth Caerdydd hynny yn ôl ym mis Ionawr. Felly, beth yn union yw'r holl ffws? Wel, mae 'dinas-ranbarth' yn derm a ddefnyddiwyd ers dechrau'r 1950au gan gynllunwyr trefol i ddisgrifio ardal drefol â rhanbarthau gweinyddol lluosog. Mae prifddinas-ranbarth Caerdydd yn cynnwys 10 awdurdod lleol: Blaenau Gwent, Pen-y-bont ar Ogwr, Caerffili, Caerdydd, Merthyr Tudful, Sir Fynwy, Casnewydd, Rhondda Cynon Taf, Torfaen a Bro Morgannwg. Dyma'r dinas-ranbarth mwyaf yng Nghymru, gyda hanner cyfanswm allbwn economaidd economi Cymru, 49 y cant o gyfanswm cyflogaeth, ac mae ganddo dros 38,000 o fusnesau gweithredol. Mae'r fargen ddinesig hefyd yn cynnig cyfle i barhau i fynd i'r afael â rhwystrau'r ardal i dwf economaidd drwy wella cysylltedd trafnidiaeth, cynyddu lefelau sgiliau ymhellach eto, cynorthwyo pobl i gael gwaith, a rhoi'r cymorth sydd ei angen i fusnesau allu arloesi a thyfu. Credaf fod gan y prosiect hwn botensial mawr, ond gadewch inni beidio â bod o dan unrhyw amheuaeth ynghylch yr heriau sydd o'n blaenau. Mae gwerth ychwanegol gros yn is nag ym mhob un ond un o ddinas-ranbarthau craidd Lloegr. Mae yna broblemau cysylltedd ar draws y rhanbarth sy'n ei gwneud yn anos i bobl yn y Cymoedd, er enghraifft, gael mynediad at gyfleoedd economaidd. Os caf droi at elfennau allweddol o'r fargen, ac yn sylfaenol, datblygiad cronfa fuddsoddi 20 mlynedd gwerth £1.2 biliwn, a fydd yn cael ei fuddsoddi mewn amrywiaeth eang o brosiectau, fel y gwyddom, mae Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru yn cyfrannu £500 miliwn yr un tuag at y gronfa hon. Bydd yr awdurdodau lleol sy'n rhan o brifddinas-ranbarth Caerdydd yn cyfrannu isafswm o £120 miliwn dros gyfnod y gronfa o 20 mlynedd. Blaenoriaeth allweddol, wrth gwrs, yw cyflwyno metro de-ddwyrain Cymru, ac nid yw'n syndod, fod cyfran o'r gronfa fuddsoddi yn canolbwyntio ar ddau gam y cynllun metro ehangach, cyflwyno rhaglen drydaneiddio rheilffyrdd y Cymoedd, a chyflwyno cynllun metro de-ddwyrain Cymru ehangach y tu hwnt i hynny. Unwaith eto, a gaf fi apelio arnoch i sicrhau bod pob rhan o'r dinas-ranbarth yn elwa o'r cynllun metro, gan gynnwys ardaloedd gwledig anghysbell fel Trefynwy, sydd wedi ymddangos a diflannu oddi ar wahanol fapiau metro yn rheolaidd dros y blynyddoedd yn ystod y Cynulliad diwethaf ac i mewn i'r un yma, mater y tynnais sylw Gweinidogion ato yn y Siambr hon ar sawl achlysur? Fel y dywedais o'r blaen, gallai canolfan drafnidiaeth gyhoeddus yn y Celtic Manor helpu i gyflawni hyn, ond mae angen iddo ddigwydd fel bod pawb yn teimlo eu bod wedi'u cynnwys. Ac er mai rheilffyrdd ysgafn a thramiau yw'r ateb gorau ar gyfer rhai llwybrau yn awr ac yn y dyfodol, lle y mae'r seilwaith yno, ni ddylem danbrisio rôl bwysig bysiau, yn enwedig wrth ddarparu cysylltiadau o ganolfannau i ardaloedd gwledig. Ond mae'n ymwneud â mwy na'r metro, er mor bwysig yw hwnnw. Defnyddir gweddill y gronfa fuddsoddi i fwrw ymlaen ag ystod eang o brosiectau sy'n cefnogi twf economaidd ar draws prifddinas-ranbarth Caerdydd y penderfynir yn eu cylch gan gabinet rhanbarthol newydd. Bydd hynny'n cynnwys cynlluniau trafnidiaeth pellach, buddsoddi i ddatgloi safleoedd tai a chyflogaeth, a datblygu cyfleusterau ymchwil ac arloesi. Felly, pa sicrwydd a geir yn sail i hyn i gyd? Wel, nid yw annog cydweithredu rhwng awdurdodau lleol bob amser wedi bod yn rhy lwyddiannus yn y gorffennol. Mae'r awdurdodau lleol sy'n cymryd rhan wedi ymrwymo i fframwaith sicrwydd ar gyfer y gronfa fuddsoddi hon, ac yn ganolog i hyn, mae'r cynlluniau'n cynnig gwerth da am arian ac yn seiliedig ar achos busnes cadarn. Byddwn yn gwylio'n ofalus i sicrhau bod hyn yn digwydd, gan na chaiff y gyfran o gyllid ar gyfer y pum mlynedd nesaf ei ddatgloi oni bai bod Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru yn fodlon fod y buddsoddiadau hyd hynny wedi bodloni amcanion allweddol ac wedi cyfrannu at dwf cenedlaethol. A dylem gofio nad siec wag yw hyn. Mae risg yn rhan o'r broses; mae'r awdurdodau lleol sy'n cymryd rhan yn ymwybodol o hynny. Os nad yw arian cychwynnol yn arwain at gynnydd, yna cyllidebau awdurdodau lleol fydd yn talu'r costau yn y dyfodol. Mae hynny'n rhan o'r fargen. Felly, nid yw'n ateb i bob problem; mae yna economeg ddigyfaddawd ynghlwm wrtho. Beth am y dyfodol? Wel, gallai datganoli incwm ardrethi busnes ddarparu cyllid ar gyfer y fargen ddinesig. Gallem ystyried caniatáu ar gyfer atodiad seilwaith, caniatáu i awdurdodau lleol ddefnyddio ffynonellau ariannu amgen, neu gellid cael gwared ar yr amodau sydd ynghlwm wrth rai o grantiau penodol Llywodraeth Cymru i ganiatáu i gyllid gael ei gronni ar y lefel ranbarthol. Rwy'n siŵr y bydd gan Ysgrifennydd y Cabinet ei syniadau a'i argymhellion ei hun ar rai o'r meysydd hyn. Rwy'n falch fod yna ymrwymiad i edrych eto ar system docynnau integredig sengl ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus ar draws y rhanbarth, fel y bu pwyllgor menter y Cynulliad blaenorol yn ei ystyried, pan oeddwn yn Gadeirydd arno. Yng ngeiriau'r Athro Stuart Cole, a oedd yn dyst i'n hymchwiliad yn y pwyllgor hwnnw, mae'n beth cythreulig o anodd i'w gyflawni, ond dyna'r greal sanctaidd o ran cynllunio trafnidiaeth gyhoeddus, ac mae'n cyd-fynd yn llwyr ag ysbryd y metro. Gan droi at seilwaith, clywn lawer o siarad am y bwa arloesi sy'n rhedeg ar hyd coridor yr M4. Mae hynny'n wych, ond rwy'n meddwl bod angen inni edrych hefyd y tu hwnt i hynny ar gefnogi prosiectau y tu allan i goridor yr M4 mewn rhannau eraill o'r rhanbarth - mewn ardaloedd gwledig ac ardaloedd fel Blaenau'r Cymoedd - ac edrych ar botensial enfawr prosiectau fel Cylchffordd Cymru, fel y cydnabu arweinydd Cyngor Sir Fynwy, Peter Fox, a wobrwywyd yn ddiweddar gydag anrhydedd am ei waith ar brosiect y fargen ddinesig. Gyda llaw, rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru bellach wedi rhoi terfyn amser i'r cwmni dan sylw, HVDC, ddangos bod ganddo'r cyllid angenrheidiol i symud ymlaen â hynny. Rwy'n credu bod hynny'n ddatblygiad iach. Yn anad dim, rwy'n credu bod angen i ni gael eglurder yn ardal y dinas-ranbarth. Hefyd, mae angen perthynas agos â thair prifysgol y rhanbarth, a all helpu i danategu datblygiad posibl clwstwr lled-ddargludyddion cyfansawdd cystadleuol yn rhyngwladol y mae llawer o'r farn y bydd yn rhoi'r DU yng nghanol technoleg twf byd-eang sy'n datblygu. Wrth gwrs, mae'n amlwg fod angen seilwaith digidol rhagorol ar brifddinas-ranbarth Caerdydd, ac ni sicrhawyd hynny bob amser yn y gorffennol. Mae angen technolegau 4G a 5G, a mwy o wasanaethau Wi-Fi hefyd ar drafnidiaeth gyhoeddus drwyddi draw. Maent yn dod yn gynyddol bwysig. A gaf fi ddweud ychydig hefyd am ddatblygiad seilwaith gwyrdd yn y prifddinas-ranbarth? Oherwydd mae gan hynny ran i'w chwarae mewn perthynas â'r Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru ac a gymeradwywyd gan y Cynulliad hwn. Mae seilwaith gwyrdd yn darparu nifer o gyfleoedd a manteision os yw'n cael ei wreiddio ym mhrosiect y dinas-ranbarth. Nid nodi seilwaith gwyrdd yn unig y dylid ei wneud, mae angen ei beiriannu'n rhan o'n pentrefi, ein trefi a'n dinasoedd. Mae angen iddo ymwneud â chymunedau a'r sector preifat. Mae hon yn ffordd o sicrhau na chaiff gwaith ei wneud mewn seilos - ac mae hi mor bwysig torri drwy'r seilos hynny mewn prosiect fel prosiect y fargen-ddinesig. I gloi, Ddirprwy Lywydd, er bod llawer o waith wedi cael ei wneud dros y blynyddoedd diwethaf i gytuno ar y fargen, nid ydym ond yn dechrau ar y daith mewn gwirionedd. Ni fydd yn daith hawdd, ond rwy'n credu ei bod yn un sy'n angenrheidiol ac yn un a fydd, yn y pen draw, yn werth chweil i'r holl bartneriaid sydd ynghlwm wrthi. Yn sgil y bleidlais i adael yr UE, mae'n arbennig o bwysig fod cydrannau'r prifddinas-ranbarth yn gweithio'n dda gyda'i gilydd i wneud y gorau o'u hasedau a'u manteision. Rydym yn gryfach gyda'n gilydd nag yr ydym ar wahân. Rwyf am gau'r ddadl fer hon - neu fy rhan i ynddi, beth bynnag - gyda'r weledigaeth ar gyfer prifddinas-ranbarth Caerdydd a nodir yn y fargen ddinesig, sef 'cydweithio i wella bywydau pobl yn ein holl gymunedau. Byddwn yn manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd i bawb ac yn sicrhau ein bod yn diogelu twf economaidd cynaliadwy ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.' Mae'r fargen ddinesig hon yn rhoi pwerau ac adnoddau pellach i bartneriaid lleol allu gwireddu'r weledigaeth hon. Bellach, mater i'r rhai a lofnododd y cytundeb yw sicrhau bod hyn yn digwydd.