English: I thought that the leader of the opposition, with forensic skill, took apart the threadbare arguments of the Government against the publication of these reports. It certainly was startling to read the leaked letter that I received just minutes before First Minister's questions yesterday, threatening the Llywydd with legal action. Yet, then I heard, just a few minutes after I read that page, the First Minister saying that he accepted that there was no power to prevent this place having the debate that he was seeking to stop by means of legal action. I don't know how that legal action would have been executed if he had succeeded in persuading a judge of the rightness of his cause, who would have appeared here, like a High Court tipstaff, to arrest the Llywydd or any others who tried to exercise our democratic rights to give our opinions on how the Government was conducting itself on any matter whatsoever. I thought it was an extraordinary reprise of the kind of attitude that we last saw in the House of Commons in the 1640s, when an overweening monarch eventually ended up losing his head because he was unwilling to accept the right of the people to discuss for themselves the rights that they had inherited from their predecessor generations. I think it's perfectly obvious from the report of James Hamilton that these matters can be redacted in such a way as to protect the identity of individuals, although their identities are not really a secret anyway, because we all know who we're talking about in this proceeding and who the prime suspects are. But the difficulty is often to prove this for lack of evidence, because, in the culture of omertà, nobody is prepared to speak out and tell the truth. I don't see why we can't have in this Assembly something like the system of reading documents and having discussions on Privy Council terms, where we trust each other to do the decent thing, and, in response to Lee Waters's intervention earlier on to say that Governments at Westminster routinely keep secret these matters, shouldn't we aim, actually, to be rather better than those at Westminster? Shouldn't Wales seek to lead rather than follow in these circumstances? Not that I expect that any leak inquiry will ever get to the truth; it would be highly unlikely if it did - although I was in the House of Commons at the time that the Westland leak inquiry took place and a highly dramatic series of events then unfolded - but what you can do with the publication of such documents, of course, is to evaluate how thorough the inquiries have been, and all sorts of pieces of information that might then be elicited could be put together in a jigsaw, especially when there might be a series of investigations, such as there is in this particular instance, on the basis of which, at the culmination of these processes, we can draw some rather more informed conclusions. The last point that I wanted to make is on the gravamen of this letter from the Government to the Llywydd, which seeks to put the First Minister in an extraordinarily privileged position. The legal argument, as I understand it, on section 37 of the Government of Wales Act is that decisions or actions that the Government take collectively, which any Minister could take under the powers devolved in this Act, are available to this Assembly to be made the subject of inquiry, but that where the First Minister has the power alone to make such decisions or take such actions we have no power to investigate him. This seems to be a most extraordinary elevation of the First Minister into a kind of absolute monarch, which we certainly would never have anticipated when this Bill was in gestation in 2005, 2006, and I think it's a complete misreading of the relevant section to put the First Minister in that privileged position. I think what it simply does is to distinguish between the powers of Ministers. The junior Ministers, including Cabinet Ministers, are not necessarily collectively responsible for his decisions in the legal sense, but he is responsible, because he's in charge of the whole Government, for all the decisions that any Minister might make. Otherwise, he would be excluded uniquely from the Assembly's scrutiny, and I think it vitally important, therefore, that the Assembly votes this afternoon in favour of this motion just to show our defiance of the Government and to show our rejection of that toxic principle.
Welsh: Roeddwn yn meddwl bod arweinydd yr wrthblaid, gyda sgiliau fforensig, wedi chwalu dadleuon tila'r Llywodraeth yn erbyn cyhoeddi'r adroddiadau hyn. Yn sicr roedd yn syfrdanol darllen y llythyr a ddatgelwyd heb ganiatâd a gefais ychydig funudau cyn y cwestiynau i'r Prif Weinidog ddoe, yn bygwth camau cyfreithiol yn erbyn y Llywydd. Eto, clywais wedyn, ychydig funudau ar ôl imi ddarllen y dudalen honno, y Prif Weinidog yn dweud ei fod yn derbyn nad oes unrhyw bŵer i atal y lle hwn rhag cael y ddadl yr oedd yn ceisio'i hatal drwy gyfrwng camau cyfreithiol. Nid wyf yn gwybod sut y byddai camau cyfreithiol wedi cael eu rhoi ar waith pe bai wedi llwyddo i berswadio barnwr o gywirdeb ei achos, barnwr a fyddai wedi ymddangos yma, fel tipstaff uchel lys, i arestio'r Llywydd neu unrhyw rai eraill a geisiai arfer ein hawliau democrataidd i roi ein barn ar sut yr oedd y Llywodraeth yn ymddwyn ar unrhyw fater o gwbl. Roeddwn yn meddwl ei fod yn atgynhyrchiad eithriadol o'r math o agwedd a welsom ddiwethaf yn Nhŷ'r Cyffredin yn y 1640au, pan gollodd brenin trahaus ei ben yn y pen draw oherwydd ei fod yn amharod i dderbyn hawl y bobl i drafod drostynt eu hunain yr hawliau yr oeddent wedi'u hetifeddu gan y cenedlaethau blaenorol. Rwy'n credu ei bod yn berffaith amlwg o adroddiad James Hamilton y gellir golygu'r materion hyn mewn ffordd sy'n diogelu cyfrinachedd unigolion, er nad yw eu henwau'n gyfrinachol mewn gwirionedd beth bynnag, gan ein bod i gyd yn gwybod am bwy rydym yn sôn yn yr achos hwn a phwy yw'r bobl a ddrwgdybir fwyaf. Ond yr anhawster yn aml yw profi hyn o ganlyniad i ddiffyg tystiolaeth, oherwydd, mewn diwylliant omertà, nid oes neb yn barod i siarad a dweud y gwir. Nid wyf yn gweld pam na allwn gael rhywbeth yn debyg i'r system o ddarllen dogfennau a chael trafodaethau ar delerau'r Cyfrin Gyngor yn y Cynulliad hwn, lle'r ydym yn ymddiried yn ein gilydd i wneud y peth iawn, ac mewn ymateb i ymyriad Lee Waters yn gynharach i ddweud bod Llywodraethau San Steffan yn cadw'r pethau hyn yn gyfrinach fel mater o drefn, oni ddylem anelu, mewn gwirionedd, i fod yn well na'r rhai yn San Steffan? Oni ddylai Cymru geisio arwain yn hytrach na dilyn yn yr amgylchiadau hyn? Nid fy mod yn disgwyl y bydd unrhyw ymchwiliad i ddatgelu heb ganiatâd byth yn cyrraedd y gwir; byddai'n annhebygol iawn - er fy mod yn Nhŷ'r Cyffredin pan gynhaliwyd yr ymchwiliad i ddatgeliad Westland a'r gyfres hynod ddramatig o ddigwyddiadau a ddatblygodd wedyn - ond yr hyn y gallwch ei wneud gyda chyhoeddi dogfennau o'r fath, wrth gwrs, yw gwerthuso pa mor drwyadl y mae'r ymchwiliadau wedi bod, a gellid rhoi pob math o ddarnau o wybodaeth y gellid eu cael at ei gilydd yn jig-so, yn enwedig pan allai fod cyfres o ymchwiliadau fel y ceir yn yr achos arbennig hwn, ac ar y sail honno gallwn ddod i gasgliadau mwy gwybodus ar ddiwedd y prosesau hyn. Mae'r pwynt olaf yr oeddwn am ei wneud yn ymwneud â sylwedd y llythyr hwn gan y Llywodraeth at y Llywydd, sy'n ceisio rhoi'r Prif Weinidog mewn sefyllfa hynod freintiedig. Y ddadl gyfreithiol, yn ôl yr hyn a ddeallaf, ar adran 37 o Ddeddf Llywodraeth Cymru yw bod unrhyw benderfyniadau neu gamau gweithredu a wneir gan y Llywodraeth yn gyfunol, ac y gallai unrhyw Weinidog eu gwneud o dan y pwerau a ddatganolir yn y Ddeddf hon, ar gael i'r Cynulliad hwn i gael eu gwneud yn destun ymchwiliad, ond nad oes gennym unrhyw bŵer i ymchwilio i weithredoedd y Prif Weinidog lle mae ganddo ef yn unig bŵer i wneud penderfyniadau o'r fath neu i gymryd camau o'r fath. Ymddengys bod hyn yn dyrchafu'r Prif Weinidog yn rhyfeddol yn rhyw fath o frenin absoliwt, ac yn sicr ni fyddem byth wedi rhagweld hyn pan oedd y Bil hwn yn cael ei ddatblygu yn 2005, 2006, ac mae'n gamddehongliad llwyr o'r adran berthnasol i roi'r Prif Weinidog yn y sefyllfa freintiedig honno. Credaf mai'r hyn a wna yn syml yw gwahaniaethu rhwng pwerau Gweinidogion. Nid yw'r is-Weinidogion, gan gynnwys Gweinidogion y Cabinet, o reidrwydd yn gyfrifol ar y cyd am ei benderfyniadau yn yr ystyr gyfreithiol, ond mae ef yn gyfrifol, oherwydd ei fod yn gyfrifol am y Llywodraeth gyfan, am yr holl benderfyniadau y gallai unrhyw Weinidog eu gwneud. Fel arall, byddai wedi ei eithrio mewn modd unigryw o waith craffu'r Cynulliad, a chredaf ei bod hi'n hanfodol bwysig felly fod y Cynulliad yn pleidleisio o blaid y cynnig hwn y prynhawn yma i ddangos ein gwrthwynebiad i'r Llywodraeth ac i ddangos ein bod yn gwrthod yr egwyddor wenwynig honno.