English: Diolch, Llywydd. This has been the most significant debate on race that has been held in this Senedd, in a year when we've seen the disproportionate impact of coronavirus on people of colour in Wales, the UK and across the world. I thank all of those who have contributed positively and constructively to this debate. As speakers have said, this is the time for action if we are to call ourselves a humane society, a country that seeks to be a nation of sanctuary, fair play and equality. We must bring all our efforts to bear across this Welsh Government and with our partners to combat the racism and racial inequalities that have been exposed in the past year. But the key to this is to recognise that we've got to tackle racism in ourselves, in our communities and our institutions if we're going to stand up and be counted in support of this motion. At a meeting of Black Lives Matter I attended earlier this year, after the killing of George Floyd, I drew attention to the words of Baroness Valerie Amos, who said 'We have had report after report, which shows the depthof racism in Britain We need to stop writing reports and actually start tackling it at the root'. So, this is the message from this Welsh Government motion that I've moved today, and I'm glad it's supported by Plaid Cymru and the Welsh Conservatives. It sends a strong message to our diverse communities that we will take responsibility, led by this Government. It is appropriate to be debating this today, as Joyce Watson, our equalities Commissioner said, as we commence Black History Month 2020. At the launch last week, I was able to welcome the move from Black History Month to Black History Cymru 365, with funding from the Welsh Government to support the team at Race Council Cymru to work throughout the year and hear the voices of Windrush elders, Black History Wales patrons, and, as we heard last week, Professor Charlotte Williams and Gaynor Legall, who are leading the work on our curriculum and our audit of monuments and place names. I can confirm that Professor Williams will be reporting on her interim recommendations later this year. But, like Joyce, I want to also dedicate the motion today, and this debate, to the memory of Patti Flynn, that celebrated jazz singer who died recently after a battle with cancer, known to many of us here in the Senedd. Tributes were given at the Black History Month launch last week, and they were led by Humie Webb. She recalled that Patti lived to see her campaign delivered in her lifetime after a long struggle for recognition, and that campaign resulted in, last November, a plaque in honour of BAME soldiers, servicemen and women finally unveiled at the Welsh National War Memorial, in memory of the BAME servicemen and women who served and gave their lives in conflict and war. Patti herself lost her father and two brothers in world war two. Last week many of us also took part in the launch of the Race Alliance Wales manifesto. We had speakers from all main parties welcoming the call to 'move from rhetoric to reality for an anti-racist Wales', and that sums up where we want to go and where the people who have spoken today, in support of this motion, want to go. The messages from the steering group from Wales Race Alliance were very powerful, very clear, as Mymuna Soleman has reminded us so often in these months, when we learn more from her Privilege Cafe and from the Black Lives Matter movement that we should use our privilege for good. The Wales race equality panel will take this commitment forward. And to those Members who've spoken against this motion, I would urge you to go to the Privilege Cafe. I would urge you to listen to the young people, both black and white, in Black Lives Matter across the whole of Wales - from north to south, east to west, we have groups of people, particularly young people, who are committed to the Black Lives Matter movement and committed to making and urging us to make change. But I would also say to those people who speak against this motion: respect the views of those who have the lived experience of being black, Asian, minority ethnic people in Wales, and that's where we will learn and where we will take our commitment. So, today, finally, we are recommitting this Welsh Government and this Senedd to stand against racism in Wales. And as Professor Raj Bhopal, as the Black Lives Matter leader spoke to us, said: 'Enough is enough. Be the leaders that this country, this world needs.' And that must be our resolve today. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Llywydd. Hon fu'r ddadl fwyaf arwyddocaol ar hil a gynhaliwyd yn y Senedd hon, mewn blwyddyn pan ein bod wedi gweld effaith anghymesur coronafeirws ar bobl groenliw yng Nghymru, y DU a ledled y byd. Diolch i bawb sydd wedi cyfrannu mewn modd cadarnhaol ac adeiladol at y ddadl hon. Fel y mae siaradwyr wedi ei ddweud, dyma'r amser i weithredu os ydym ni am alw ein hunain yn gymdeithas drugarog, yn wlad sy'n ceisio bod yn genedl o noddfa, chwarae teg a chydraddoldeb. Mae'n rhaid i ni ddwyn ein holl ymdrechion ynghyd ar draws y Llywodraeth hon yng Nghymru a chyda'n partneriaid i fynd i'r afael â hiliaeth ac anghydraddoldebau hiliol sydd wedi eu hamlygu yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Ond yr allwedd i hyn yw cydnabod bod yn rhaid i ni fynd i'r afael â hiliaeth ynom ni ein hunain, yn ein cymunedau a'n sefydliadau os ydym ni am sefyll a chael ein cyfrif wrth gefnogi'r cynnig hwn. Mewn cyfarfod o Mae Bywydau Du o Bwys, yr oeddwn yn bresennol ynddo yn gynharach eleni, ar ôl lladd George Floyd, tynnais sylw at eiriau'r Farwnes Valerie Amos, a ddywedodd: Rydym ni wedi cael adroddiad ar ôl adroddiad, sy'n dangos y dyfndero hiliaeth ym Mhrydain Mae angen i ni roi'r gorau i ysgrifennu adroddiadau a dechrau mynd i'r afael ag ef wrth ei wraidd. Felly, dyma neges y cynnig hwn gan Lywodraeth Cymru yr wyf wedi ei gynnig heddiw, ac rwy'n falch ei fod yn cael ei gefnogi gan Blaid Cymru a'r Ceidwadwyr Cymreig. Mae'n anfon neges gref i'n cymunedau amrywiol y byddwn yn cymryd cyfrifoldeb, o dan arweiniad y Llywodraeth hon. Mae'n briodol trafod hyn heddiw, fel y dywedodd Joyce Watson, ein Comisiynydd cydraddoldebau, wrth i ni ddechrau Mis Hanes Pobl Dduon 2020. Yn y lansiad yr wythnos diwethaf, roeddwn yn gallu croesawu'r symud o Fis Hanes Pobl Dduon i Hanes Du Cymru 365, gyda chyllid gan Lywodraeth Cymru i gefnogi'r tîm yn Race Council Cymru i weithio drwy gydol y flwyddyn a chlywed lleisiau pobl hŷn Windrush, noddwyr Hanes Pobl Dduon Cymru, ac, fel y clywsom yr wythnos diwethaf, yr Athro Charlotte Williams a Gaynor Legall, sy'n arwain y gwaith ar ein cwricwlwm a'n harchwiliad o henebion ac enwau lleoedd. Gallaf gadarnhau y bydd yr Athro Williams yn adrodd ar ei hargymhellion interim yn ddiweddarach eleni. Ond, fel Joyce, rwyf hefyd eisiau cyflwyno'r cynnig heddiw, a'r ddadl hon, er cof am Patti Flynn, y gantores jazz enwog a fu farw'n ddiweddar ar ôl brwydr yn erbyn canser, ac a oedd yn adnabyddus i lawer ohonom ni yma yn y Senedd. Rhoddwyd teyrngedau yn lansiad Mis Hanes Pobl Dduon yr wythnos diwethaf, ac fe'u harweiniwyd gan Humie Webb. Roedd hi'n cofio bod Patti yn byw i weld ei hymgyrch yn cael ei chyflawni yn ystod ei hoes ar ôl ymdrech hir i gael cydnabyddiaeth, a bod yr ymgyrch honno wedi arwain, fis Tachwedd diwethaf, at ddadorchuddio plac i anrhydeddu milwyr BAME o'r diwedd yng Nghofeb Rhyfel Genedlaethol Cymru, er cof am filwyr BAME a wasanaethodd ac a roddodd eu bywydau mewn gwrthdaro a rhyfel. Collodd Patti ei hun ei thad a dau frawd yn yr ail ryfel byd. Yr wythnos diwethaf, cymerodd llawer ohonom ni ran hefyd yn lansiad maniffesto Cynghrair Hil Cymru. Cawsom siaradwyr o bob prif blaid yn croesawu'r alwad i 'symud o rethreg i realiti ar gyfer Cymru wrth-hiliol', ac mae hynny'n crynhoi i ble yr ydym ni eisiau mynd ac i ble mae'r bobl sydd wedi siarad heddiw, i gefnogi'r cynnig hwn, eisiau mynd. Roedd negeseuon y grŵp llywio o Gynghrair Hil Cymru yn bwerus iawn, yn glir iawn, fel mae Mymuna Soleman wedi ein hatgoffa mor aml yn ystod y misoedd hyn, pan ddysgwn fwy o'i chaffi ar-lein, Privilege Cafe ac o fudiad Mae Bywydau Du o Bwys y dylem ddefnyddio ein breintiau er daioni. Bydd panel cydraddoldeb hiliol Cymru yn bwrw ymlaen â'r ymrwymiad hwn. Ac i'r Aelodau hynny sydd wedi siarad yn erbyn y cynnig hwn, byddwn yn eich annog i fynd i Privilege Cafe. Byddwn yn eich annog i wrando ar y bobl ifanc, yn ddu ac yn wyn, yn Mae Bywydau Du o Bwys ledled Cymru - o'r gogledd i'r de, o'r dwyrain i'r gorllewin, mae gennym grwpiau o bobl, yn enwedig pobl ifanc, sydd wedi ymrwymo i fudiad Mae Bywydau Du o Bwys ac sydd wedi ymrwymo i wneud ac annog pobl i ysgogi newid. Ond byddwn hefyd yn dweud wrth y bobl hynny sy'n siarad yn erbyn y cynnig hwn: parchwch farn y rhai sydd â'r profiad byw o fod yn bobl dduon, Asiaidd, lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru, a dyna lle y byddwn yn dysgu a lle y byddwn yn cymryd ein hymrwymiad. Felly, heddiw, yn olaf, rydym yn ailymrwymo'r Llywodraeth hon yng Nghymru a'r Senedd hon i sefyll yn erbyn hiliaeth yng Nghymru. Ac fel y dywedodd yr Athro Raj Bhopal, arweinydd Mae Bywydau Duon o Bwys: Digon yw digon. Byddwch yn arweinyddion y mae'r wlad hon, y byd hwn eu hangen. Ac mae'n rhaid i hynny fod yn benderfyniad i ni heddiw. Diolch yn fawr.