English: We all wish to see bustling high streets at the heart of our towns. To achieve this, we need thriving local businesses and positive engagement by our communities with their high streets. However, the sad reality is that today many of our high streets are in crisis. Too many shops in Welsh town centres are empty. Figures from the Welsh Retail Consortium show that, in the most recent quarter, Wales had a retail vacancy rate of more than 13.4 per cent. This is a higher shop vacancy rate than any other part of the United Kingdom. There are many reasons for the decline in our high streets: changes to people's lifestyles have meant changes to the ways they shop; the development of out-of-town retail, in some cases, has had a detrimental effect on town centres across Wales: shoppers like and appreciate the convenience and choice offered by out-of-town retailers, with the benefit of free parking; e-commerce is one of the fastest growing markets in the Europe, with more and more business being carried out on the internet. All these factors combine to increase pressure on our high streets. Without taking action, they will just disappear, Deputy Presiding Officer. They cannot survive unaided. We need a package of measures to support local businesses and communities. That means addressing the issues of non-domestic rates. The Welsh Government's written statement yesterday on rate relief was welcome here. However, local businesses in Wales are still being hampered by high non-domestic rates that are stifling business creation and hindering their growth. Non-domestic rates in Wales raise over £1 billion. The lack of Government support has resulted in our town centres being blighted by empty shops. This brings the risk of vandalism and crime, adding to the run-down appearance of our communities. As the Federation of Small Businesses recognises: for renewal to take place, town centres need to be more business-like and they need to learn from our competitors, like other devolved nations. The behaviour and expectations of consumers has changed and we need a more informed approach to town-centre management. I believe that business improvement districts have a vital role to play in the regeneration of our high streets, but it's not just about shops. Leisure and services have essential roles to play. We need a balance of large retailers, small shops, leisure services, cafes, bars and restaurants, as well as housing. We need a town strategy that goes beyond the targeted regeneration strategy outlined by the Welsh Government's Vibrant and Viable Places approach, one that recognises the particular problems faced by our seaside and market towns and provides the retailer support these communities need and deserve. The Welsh Conservatives would unleash Welsh potential by establishing a fund for our seaside market towns worth £200 million over five years. This funding commitment would be far more ambitious than the Welsh Government's current top-down regeneration strategy and would enable these communities to grow and thrive. Deputy Presiding Officer, there is an urgent need to revitalise our high streets as centres for economic growth and we need to act now. Finally, as a matter of fact, since 2014-17, £124 million has been spent on 18 areas, Ministers. What is the development there? EU funding - £150 million in the last six or seven years, and also £100 million for the regeneration national plan, which should be carried on until 2021. What is the development in those areas? Are the vacancies on the high streets getting better? No, they're getting worse, especially in my region in south-east Wales - we are really suffering. The most deprived areas in the United Kingdom are in my region. I think it's a big shame to us here. We are doing a lot of verbal - . I heard our colleague on the other side of the bench here talking about all these blames going towards the other side of London. That's not the case. Nearly £370 million in the last seven years and where has the money gone? Regeneration for local communities - what happened there? There are still many empty shops - . I don't want to learn lessons from Plaid Cymru. They gave an example of UN law and the other side of the bridge. Why can't they ask the Government to make sure they deliver the best possible service to our communities? We should regenerate our poor communities in all of south-east Wales.
Welsh: Rydym i gyd yn dymuno gweld y stryd fawr yn brysur yng nghanol ein trefi. Er mwyn cyflawni hyn, mae angen busnesau lleol ffyniannus ac ymgysylltiad cadarnhaol rhwng ein cymunedau a'u strydoedd mawr. Fodd bynnag, y realiti trist yw bod llawer o'n strydoedd mawr mewn argyfwng heddiw. Mae gormod o siopau yng nghanol trefi Cymru yn wag. Mae ffigurau Consortiwm Manwerthu Cymru yn dangos bod gan Gymru, yn y chwarter diweddaraf, gyfradd siopau manwerthu gwag o fwy na 13.4 y cant. Dyna gyfradd uwch o siopau gwag nag unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Ceir llawer o resymau dros y dirywiad yn ein strydoedd mawr: mae newidiadau i ffyrdd o fyw pobl wedi golygu newidiadau i'r ffyrdd y maent yn siopa; mae datblygiadau siopau ar gyrion y dref, mewn rhai achosion, wedi cael effaith andwyol ar ganol trefi ledled Cymru: mae siopwyr yn hoffi ac yn gwerthfawrogi'r cyfleustra a'r dewis a gynigir gan siopau ar gyrion y dref, gyda manteision parcio am ddim; e-fasnach yw un o'r marchnadoedd sy'n tyfu gyflymaf yn Ewrop, gyda mwy a mwy o fusnes yn digwydd ar y rhyngrwyd. Mae'r holl ffactorau hyn yn cyfuno i gynyddu'r pwysau ar ein strydoedd mawr. Heb weithredu, byddant yn diflannu, Ddirprwy Lywydd. Ni allant oroesi heb gymorth. Mae arnom angen pecyn o fesurau i gefnogi busnesau a chymunedau lleol. Mae hynny'n golygu mynd i'r afael ag ardrethi annomestig. Cafodd datganiad ysgrifenedig Llywodraeth Cymru ddoe ar ryddhad ardrethi groeso yma. Fodd bynnag, mae busnesau lleol yng Nghymru yn dal i gael eu llesteirio gan ardrethi annomestig uchel sy'n tagu'r broses o greu busnesau ac yn llesteirio eu twf. Mae ardrethi annomestig yng Nghymru yn codi dros £1 biliwn. Mae diffyg cefnogaeth gan y Llywodraeth wedi golygu bod siopau gwag yn difetha canol ein trefi. Mae hyn yn creu'r perygl o fandaliaeth a throseddu, gan ychwanegu at ymddangosiad dilewyrch ein cymunedau. Fel y mae'r Ffederasiwn Busnesau Bach yn cydnabod: er mwyn i adnewyddu ddigwydd, mae angen i ganol trefi feddwl mwy am fusnes ac mae angen iddynt ddysgu oddi wrth ein cystadleuwyr, fel y gwledydd datganoledig eraill. Mae ymddygiad a disgwyliadau defnyddwyr wedi newid ac mae arnom angen dull mwy gwybodus o reoli canol trefi. Credaf fod gan ardaloedd gwella busnes ran hollbwysig i'w chwarae yn y gwaith o adfywio ein strydoedd mawr, ond mae'n ymwneud â mwy na siopau'n unig. Mae gan hamdden a gwasanaethau rolau hanfodol i'w chwarae. Mae angen sicrhau cydbwysedd rhwng siopau mawr, siopau bach, gwasanaethau hamdden, caffis, bariau a bwytai, yn ogystal â thai. Mae angen strategaeth ar gyfer trefi sy'n mynd y tu hwnt i'r strategaeth adfywio wedi'i thargedu a amlinellwyd yn Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid Llywodraeth Cymru, un sy'n cydnabod y problemau penodol sy'n wynebu ein trefi glan môr a'n trefi marchnad ac sy'n rhoi'r cymorth manwerthu y mae'r cymunedau hyn ei angen ac yn ei haeddu. Byddai'r Ceidwadwyr Cymreig yn rhyddhau potensial Cymru drwy sefydlu cronfa ar gyfer ein trefi marchnad a'n trefi glan môr a fyddai'n werth £200 miliwn dros bum mlynedd. Byddai'r ymrwymiad cyllid hwn yn llawer mwy uchelgeisiol na strategaeth adfywio gyfredol o'r brig i lawr Llywodraeth Cymru a byddai'n galluogi'r cymunedau hyn i dyfu a ffynnu. Ddirprwy Lywydd, mae taer angen adfywio ein strydoedd mawr fel canolfannau ar gyfer twf economaidd ac mae angen inni weithredu yn awr. Yn olaf, fel mater o ffaith, Weinidogion, ers 2014-17, mae £124 miliwn wedi cael ei wario ar 18 o ardaloedd. Pa ddatblygiad a gafwyd yno? Cyllid yr UE - £ 150 miliwn yn y chwech neu saith mlynedd diwethaf, a £100 miliwn ar gyfer y cynllun adfywio cenedlaethol y dylid ei barhau tan 2021. Pa ddatblygiad a gafwyd yn yr ardaloedd hynny? A yw'r siopau gwag ar y stryd fawr yn gwella? Na, maent yn gwaethygu, yn enwedig yn fy rhanbarth i yn ne-ddwyrain Cymru - rydym yn dioddef yn enbyd. Mae'r ardaloedd mwyaf difreintiedig yn y Deyrnas Unedig yn fy rhanbarth i. Rwy'n credu ei fod yn destun cywilydd mawr i ni yma. Rydym yn gwneud llawer o siarad - . Clywais ein cyd-Aelod ar yr ochr arall i'r fainc yma'n sôn am y beiau hyn i gyd yn mynd drosodd i Lundain. Nid yw hynny'n wir. Bron £370 miliwn yn y saith mlynedd diwethaf ac i ble'r aeth yr arian? Adfywio ar gyfer cymunedau lleol - beth ddigwyddodd yno? Mae llawer o siopau gwag o hyd - . Nid wyf eisiau dysgu gwersi gan Blaid Cymru. Cafwyd enghraifft ganddynt o gyfraith y Cenhedloedd Unedig a'r ochr arall i'r bont. Pam na allant ofyn i'r Llywodraeth wneud yn siŵr eu bod yn darparu'r gwasanaeth gorau posibl i'n cymunedau? Dylem adfywio ein cymunedau tlawd ym mhob cwr o dde-ddwyrain Cymru.