English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Can I thank Mark Isherwood for bringing forward this important Member's legislative proposal and for the stimulating and important debate contributions from Members across the Chamber this afternoon? Also, I'll just say how important all of the purposes are of such a Bill that you put forward today in your proposal, Mark Isherwood, and I want to respond to all of those, as well as obviously noting your proposal. I am very pleased to say that I was the Minister back in 2004, believe it or not, the health and social services Minister who enabled and supported the Welsh Government's stance that we would formally recognise British Sign Language as a language in its own right. That was back in 2004 and there are some Members here who'll recall that, who were there at the time. Actually, I do want to pay tribute to yourself, Ann Jones MS, as you were, with a former colleague, Karen Sinclair, very, very engaged at that time in making sure that the Welsh Government did respond. That was 2004 - a long time ago - and at that time we were breaking new ground, and I always remember Karen Sinclair, as you reminded me this morning, Ann, speaking, as we did at the lectern, having a signer there on that occasion in 2004. So, just one of your legacies, Ann Jones, from your time here in this Senedd. But it was important to make that statement back then in 2004, and since then we've supported training to increase the number of qualified interpreters in Wales, and ensured that all legislation, policies and programmes across Wales recognise the importance of accessible communications. I very much welcome the fact that we have a signer here today. Also, thank you, Suzy Davies, for acknowledging that, actually, awareness is raised by having a BSL interpreter at the Welsh Government COVID-19 press conferences. In fact, we were the first Government in the UK to do this, and it does make a clear statement, but it ensures that the language is accessible. Of course, we know that more needs to be done. We have been exploring options to develop a national BSL charter for the delivery of services and to provide resources to deaf children, young people and their families, and that's come over very strongly in the debate and in Mark Isherwood's proposal. I recently agreed funding for the British Deaf Association to undertake an audit of our BSL policies and provision in the Welsh Government. The audit is crucial to show where we're going, what the gaps are and what we need to do. That work has just commenced. It will conclude in July of this year; it will result in a report; it will assess the Welsh Government's policies and services, and recommendations will come from that to inform an action plan and proposals for ongoing engagement with the deaf community. Whilst the proposal for the BSL Bill, as I said, is duly noted and recognised, we do need to review this at that stage, once the British Deaf Association's audit and recommendations on Welsh Government services and policies is complete. In the Welsh Government, we have put in place a very good mechanism in which the views of our stakeholders are heard. Our disability equality forum, which I chair, covers membership from a wide range of stakeholders, including the Wales Council for Deaf People and the Royal National Institute for Deaf People. The forum provides an opportunity for all partners to advise and influence the Welsh Government on the key issues that affect disabled people in Wales, increasingly important during COVID-19, when the forum has met frequently, ensuring the voices of disabled people are heard. We did set up, last June, the accessible communications group to overcome barriers and improve access to information during the COVID-19 pandemic. The outcome of the group's work is currently being finalised. A commitment is forthcoming from the Welsh Government to provide more information in a number of communication formats, including BSL. As part of the BSL audit process, the British Deaf Association is arranging a number of events with the deaf community in Wales to ensure that deaf people have an opportunity to express their views and share their experiences of accessing services provided by the Welsh Government. We will ensure the involvement of as many deaf people as possible in the planning and action stages as part of our co-production values, which I know Mark Isherwood would welcome. The Welsh Government is currently consulting on the Curriculum for Wales's BSL non-statutory guidance. As with other aspects of the Curriculum for Wales, this draft guidance has been developed through a process of co-construction. The guidance will be refined to reflect feedback from the consultation; it'll be published in autumn 2021 as part of the languages, literacy and communication area of learning and experience. The Curriculum for Wales will be rolled out, of course, as we know, from 2022. Also, officials recently commissioned the Learning and Work Institute to undertake a round-table event in March 2021 to engage with the deaf community and wider stakeholders on the recommendations from the independent review of BSL provision for adults in Wales, and that independence is crucial so that we get this right. We'll focus on the demand for BSL, consideration of how provision is currently delivered, what improvements could be made, and where there are gaps in provision and access. That will, of course, inform further policy considerations for BSL provision for adults in Wales. Finally, Deputy Presiding Officer, we've got the BSL audit and BSL consultation engagement event, a strong basis to consider our BSL support services in Wales, how they might be improved and how skills may be enhanced right across Wales. Once the audit process is complete, we anticipate signing up to the British Deaf Association's BSL charter. As an organisation, this will allow us to lead by example and promote good practice, and, indeed, consider those opportunities that we have, as you've brought forward today, Mark Isherwood. Could I just finally say that next week, of course, as we celebrate St David's Day, there will be a BSL choir showcasing Wales to the world? I hope you will take note of that as we celebrate St David's Day. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddiolch i Mark Isherwood am gyflwyno'r cynnig deddfwriaethol pwysig hwn gan Aelod ac am gyfraniadau ysbrydoledig a phwysig gan Aelodau ar draws y Siambr i'r ddadl y prynhawn yma? Hefyd, hoffwn ddweud pa mor bwysig yw holl ddibenion Bil o'r fath a gyflwynwyd gennych heddiw yn eich cynnig, Mark Isherwood, ac rwyf am ymateb i'r rheini i gyd, yn ogystal â nodi eich cynnig wrth gwrs. Rwy'n falch iawn o ddweud mai fi oedd y Gweinidog yn ôl yn 2004, credwch neu beidio, y Gweinidog iechyd a gwasanaethau cymdeithasol a alluogodd ac a gefnogodd safbwynt Llywodraeth Cymru y byddem yn cydnabod Iaith Arwyddion Prydain yn ffurfiol fel iaith yn ei hawl ei hun. Roedd hynny yn ôl yn 2004 a bydd rhai o'r Aelodau, a oedd yma ar y pryd, yn cofio hynny. A dweud y gwir, hoffwn dalu teyrnged i chi, Ann Jones AS, gan eich bod chi gyda chyn gyd-Aelod, Karen Sinclair, yn weithgar iawn bryd hynny yn sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn ymateb. Roedd hynny yn 2004 - amser maith yn ôl - a bryd hynny roeddem yn torri tir newydd, ac rwyf bob amser yn cofio Karen Sinclair, fel y gwnaethoch fy atgoffa y bore yma, Ann, yn siarad, fel y byddem yn ei wneud ar lawr y Siambr, a rhywun yno'n arwyddo ar yr achlysur hwnnw yn 2004. Felly, dyna ddim ond un o'r pethau rydych yn eu gadael ar ôl o'ch cyfnod yma yn y Senedd hon, Ann Jones. Ond roedd yn bwysig gwneud y datganiad hwnnw'n ôl bryd hynny yn 2004, ac ers hynny rydym wedi cefnogi hyfforddiant i gynyddu nifer y dehonglwyr cymwys yng Nghymru, ac wedi sicrhau bod yr holl ddeddfwriaeth, y polisïau a'r rhaglenni ledled Cymru yn cydnabod pwysigrwydd cyfathrebu hygyrch. Rwy'n croesawu'n fawr fod gennym arwyddwr yma heddiw. Hefyd, diolch, Suzy Davies, am gydnabod bod ymwybyddiaeth yn cael ei chodi mewn gwirionedd drwy gael dehonglwr BSL yng nghynhadleddau i'r wasg COVID-19 Llywodraeth Cymru. Yn wir, ni oedd y Llywodraeth gyntaf yn y DU i wneud hyn, ac mae'n gwneud datganiad clir, ond mae'n sicrhau bod yr iaith yn hygyrch. Wrth gwrs, gwyddom fod angen gwneud mwy. Rydym wedi bod yn archwilio opsiynau i ddatblygu siarter BSL genedlaethol ar gyfer darparu gwasanaethau ac i ddarparu adnoddau i blant a phobl ifanc fyddar a'u teuluoedd, ac mae hynny wedi cael ei gyfleu'n gryf iawn yn y ddadl ac yng nghynnig Mark Isherwood. Yn ddiweddar, cytunais ar gyllid i Gymdeithas Pobl Fyddar Prydain gynnal archwiliad o'n polisïau a'n darpariaeth BSL yn Llywodraeth Cymru. Mae'r archwiliad yn hanfodol i ddangos i ble rydym yn mynd, ble mae'r bylchau a beth sydd angen i ni ei wneud. Mae'r gwaith hwnnw newydd ddechrau. Daw i ben ym mis Gorffennaf eleni; bydd yn arwain at adroddiad; bydd yn asesu polisïau a gwasanaethau Llywodraeth Cymru, a daw argymhellion o hynny i lywio cynllun gweithredu a chynigion ar gyfer ymgysylltu'n barhaus â'r gymuned fyddar. Er bod y cynnig ar gyfer y Bil BSL, fel y dywedais, yn cael ei nodi a'i gydnabod yn briodol, mae angen i ni adolygu hyn ar y cam hwnnw, pan fydd archwiliad ac argymhellion Cymdeithas Pobl Fyddar Prydain ar wasanaethau a pholisïau Llywodraeth Cymru wedi'u cwblhau. Yn Llywodraeth Cymru, rydym wedi rhoi mecanwaith da iawn ar waith lle clywir safbwyntiau ein rhanddeiliaid. Mae ein fforwm cydraddoldeb i bobl anabl a gadeirir gennyf yn cynnwys aelodau o ystod eang o randdeiliaid, gan gynnwys Cyngor Cymru i Bobl Fyddar a Sefydliad Cenedlaethol Brenhinol Pobl Fyddar. Mae'r fforwm yn rhoi cyfle i'r holl bartneriaid gynghori a dylanwadu ar Lywodraeth Cymru ar y materion allweddol sy'n effeithio ar bobl anabl yng Nghymru, sy'n gynyddol bwysig yn ystod COVID-19, ac mae'r fforwm wedi cyfarfod yn aml, gan sicrhau bod lleisiau pobl anabl yn cael eu clywed. Fis Mehefin diwethaf, fe wnaethom sefydlu'r grŵp cyfathrebu hygyrch i oresgyn rhwystrau a gwella mynediad at wybodaeth yn ystod y pandemig COVID-19. Mae canlyniad gwaith y grŵp yn cael ei gwblhau ar hyn o bryd. Ceir ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru gyda hyn i ddarparu mwy o wybodaeth mewn nifer o fformatau cyfathrebu, gan gynnwys BSL. Fel rhan o broses archwilio BSL, mae Cymdeithas Pobl Fyddar Prydain yn trefnu nifer o ddigwyddiadau gyda'r gymuned fyddar yng Nghymru i sicrhau bod pobl fyddar yn cael cyfle i fynegi barn a rhannu eu profiadau o gael mynediad at wasanaethau a ddarperir gan Lywodraeth Cymru. Byddwn yn sicrhau bod cynifer o bobl fyddar â phosibl yn cymryd rhan yn y camau cynllunio a gweithredu fel rhan o'n gwerthoedd cydgynhyrchu, a gwn y bydd Mark Isherwood yn croesawu hynny. Mae Llywodraeth Cymru wrthi'n ymgynghori ar ganllawiau anstatudol BSL y Cwricwlwm i Gymru. Fel gydag agweddau eraill ar y Cwricwlwm i Gymru, datblygwyd y canllawiau drafft hyn drwy broses o gydadeiladu. Caiff y canllawiau eu mireinio i adlewyrchu adborth o'r ymgynghoriad; fe'i cyhoeddir yn hydref 2021 fel rhan o faes dysgu a phrofiad ieithoedd, llythrennedd a chyfathrebu. Fel y gwyddom, wrth gwrs, bydd y Cwricwlwm i Gymru yn cael ei gyflwyno o 2022 ymlaen. Hefyd, comisiynwyd y Sefydliad Dysgu a Gwaith gan swyddogion yn ddiweddar i gynnal digwyddiad bord gron ym mis Mawrth 2021 i ymgysylltu â'r gymuned fyddar a rhanddeiliaid ehangach ar argymhellion yr adolygiad annibynnol ar gyfer y ddarpariaeth BSL i oedolion yng Nghymru, ac mae'r annibyniaeth honno'n hollbwysig er mwyn inni gael hyn yn iawn. Byddwn yn canolbwyntio ar y galw am BSL, yn ystyried sut y cyflwynir y ddarpariaeth ar hyn o bryd, pa welliannau y gellid eu gwneud, a lle mae bylchau yn y ddarpariaeth a mynediad. Bydd hynny, wrth gwrs, yn llywio ystyriaethau polisi pellach ar gyfer darpariaeth BSL i oedolion yng Nghymru. Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, mae gennym yr archwiliad BSL a digwyddiad ymgysylltu â'r ymgynghoriad ar BSL, sy'n sail gref i ystyried ein gwasanaethau cymorth BSL yng Nghymru, sut y gellid eu gwella a sut y gellir gwella sgiliau ledled Cymru. Pan fydd y broses archwilio ar ben, rhagwelwn y byddwn yn ymuno â siarter BSL Cymdeithas Pobl Fyddar Prydain. Fel sefydliad, bydd hyn yn ein galluogi i arwain drwy esiampl a hyrwyddo arferion da, ac i ystyried y cyfleoedd sydd gennym, fel rydych wedi'u cyflwyno heddiw, Mark Isherwood. Hoffwn ddweud i orffen, yr wythnos nesaf, wrth gwrs, wrth inni ddathlu Dydd Gŵyl Dewi, y bydd côr BSL yn arddangos Cymru i'r byd. Gobeithio y gwnewch chi nodi hynny wrth inni ddathlu Dydd Gŵyl Dewi. Diolch yn fawr.