English: I'd like to thank every Member involved in bringing about this debate today. As highlighted by the motion, bowel cancer is one of Wales's biggest killers. It's the fourth most common cancer in the UK, with one in 14 men and one in every 19 women developing the cancer in their lifetime. Almost 16,000 people die from bowel cancer in the UK every year, and many of those deaths could be prevented if only we could diagnose the disease earlier. We have a bowel cancer screening programme for men and women aged between 60 and 74, but we should be screening everyone over the age of 50. Many people refuse to take the test because of embarrassment or because of the complexity of the home test. Thankfully there is a much more simple and accurate screening test, the faecal immunochemical test, or FIT test. I have spoken many times in this Chamber about FIT, about the need to introduce it earlier, about the need to lower the age for testing and, more importantly, the need to introduce a more scientifically robust sensitivity threshold. The FIT test has already been introduced in Scotland and will shortly become the standard test in England. In Wales we have to wait another year. The test is much simpler as it requires just a single sample and is much more accurate - or it would be if the Welsh Government hadn't opted to lower the sensitivity threshold. Wales is having a testing threshold that is half that proposed in Scotland and lower than that proposed for England. We are told that this is because we don't have the capacity in endoscopy services to perform follow-up tests. How many cancers will be missed as a result? How many people will die because we took the easy route? I hope, when responding to this debate, the Cabinet Secretary will outline his plan for increasing colonoscopy capacity in Wales, outline the actions his Government will take to accelerate increasing the sensitivity of the FIT test, and outline a timetable for lowering the screening age to 50. Screening saves lives and it's estimated that around 6,000 people in their 50s are being diagnosed with bowel cancer each year. As other members have highlighted, when bowel cancer is diagnosed early, 90 per cent of patients survive, as opposed to only one in 10 when diagnosed at a later stage. It makes sense to lower the age of screening to 50, given that nearly 95 per cent of cases are in the over-50s. Unfortunately, here in this Chamber, we are keenly aware that bowel cancer can strike at any age - it has no respect for age - with one of our own battling the disease, and having lost a staff member, Sam Gould. Therefore, we have to increase awareness of the symptoms because, as we know, if caught early, this terrible disease can be beaten. We also know that there are genetic conditions such as Lynch syndrome that can increase the risk factor of developing bowel cancer. All bowel cancer patients should be screened for Lynch syndrome and screening should then be offered to family members. I urge the Welsh Government to do all they can to improve screening, to stop people dying needlessly because the disease was discovered too late. I urge Members to support this motion. Thank you.
Welsh: Hoffwn ddiolch i bob Aelod sy'n rhan o gyflwyno'r ddadl hon heddiw. Fel yr amlygwyd gan y cynnig, mae canser y coluddyn yn un o'r lladdwyr mwyaf yng Nghymru. Dyma'r pedwerydd canser mwyaf cyffredin yn y DU, gydag un o bob 14 o ddynion ac un o bob 19 o fenywod yn datblygu'r canser yn ystod eu hoes. Mae bron i 16,000 o bobl yn marw o ganser y coluddyn yn y DU bob blwyddyn, a gellid atal llawer o'r marwolaethau hyn pe baem yn gallu gwneud diagnosis o'r clefyd yn gynharach. Mae gennym raglen sgrinio ar gyfer canser y coluddyn i ddynion a menywod rhwng 60 a 74 oed, ond dylem fod yn sgrinio pawb dros 50 oed. Mae llawer o bobl yn gwrthod gwneud y prawf oherwydd embaras neu oherwydd cymhlethdod y prawf cartref. Diolch byth, ceir prawf sgrinio llawer symlach a chywirach, sef y prawf imiwnocemegol ysgarthion neu'r prawf FIT. Rwyf wedi siarad droeon yn y Siambr hon am FIT, am yr angen i'w gyflwyno yn gynharach, am yr angen i ostwng yr oedran ar gyfer cynnal profion ac yn bwysicach, yr angen i gyflwyno trothwy sensitifrwydd mwy cadarn yn wyddonol. Mae'r prawf FIT eisoes wedi'i gyflwyno yn yr Alban ac yn fuan dyna fydd y prawf safonol yn Lloegr. Yng Nghymru rydym yn gorfod aros am flwyddyn arall. Mae'r prawf yn symlach o lawer gan mai un sampl yn unig sydd ei angen ac mae'n llawer mwy cywir - neu fe fyddai pe na bai Llywodraeth Cymru wedi dewis gostwng y trothwy sensitifrwydd. Mae Cymru yn cael trothwy profi sy'n hanner yr hyn a argymhellir yn yr Alban ac sy'n is na'r hyn a argymhellir ar gyfer Lloegr. Dywedir wrthym mai'r rheswm am hyn yw oherwydd nad oes gennym gapasiti yn y gwasanaethau endosgopi ar gyfer cynnal profion dilynol. Faint o ganserau a gollir o ganlyniad? Faint o bobl fydd yn marw oherwydd ein bod wedi dewis y llwybr hawdd? Wrth ymateb i'r ddadl hon, gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn amlinellu ei gynllun ar gyfer cynyddu capasiti colonosgopi yng Nghymru, yn amlinellu'r camau y bydd ei Lywodraeth yn eu cymryd i gyflymu'r gwaith o gynyddu sensitifrwydd y prawf FIT, ac yn amlinellu amserlen ar gyfer gostwng yr oedran sgrinio i 50. Mae sgrinio yn achub bywydau ac amcangyfrifir bod oddeutu 6,000 o bobl yn eu 50au yn cael diagnosis o ganser y coluddyn bob blwyddyn. Fel y nododd Aelodau eraill, pan wneir diagnosis cynnar o ganser y coluddyn, mae 90 y cant o gleifion yn goroesi, yn hytrach nag un o bob 10 yn unig pan wneir diagnosis yn ddiweddarach. Mae'n gwneud synnwyr i ostwng oedran sgrinio i 50, o gofio bod bron 95 y cant o'r achosion mewn pobl dros 50 oed. Yn anffodus, yma yn y Siambr, rydym yn ymwybodol iawn y gall canser y coluddyn daro ar unrhyw oed - nid yw'n parchu oedran - gydag un o'n plith yn ymladd yr afiechyd, ac ar ôl colli aelod o staff, Sam Gould. Felly, rhaid inni gynyddu ymwybyddiaeth o'r symptomau oherwydd, fel y gwyddom, os caiff ei ddal yn gynnar, gellir trechu'r clefyd ofnadwy hwn. Rydym hefyd yn gwybod bod cyflyrau genetig megis syndrom Lynch yn gallu cynyddu'r ffactor risg o ddatblygu canser y coluddyn. Dylai pob claf canser y coluddyn gael eu sgrinio ar gyfer syndrom Lynch a dylid cynnig sgrinio wedyn i aelodau'r teulu. Rwy'n annog Llywodraeth Cymru i wneud popeth yn ei gallu i wella sgrinio, i atal pobl rhag marw'n ddiangen am na chanfuwyd y clefyd tan yn rhy hwyr. Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch.