English: To demonstrate and reaffirm our commitment to these principles, we're taking forward work to explore options to safeguard equality and human rights in Wales. This will begin with commencing the socioeconomic duty in Wales, as well as working with the Equality and Human Rights Commission to review and strengthen the Welsh regulations for the public sector equality duty. We're also commissioning research to explore wider options, including how we might incorporate UN conventions, including the convention on the rights of disabled people, into Welsh law. We will take an inclusive approach with regard to different aspects of equality and human rights, drawing on all available evidence, including the data from the annual population survey on ethnicity, disability status, marital status and religion that's been released this morning on the StatsWales website. And I expect this work to be complete by the end of 2020. Commencing the socioeconomic duty - Part 1 of the Equality Act 2010 - will be at the heart of the new work we're doing in this area. We know only too well that shocking levels of poverty exist across Wales and the rest of the UK, due to UK Government austerity and welfare reform measures, as the UN rapporteur Professor Philip Alston has laid out so clearly. The commencement of the socioeconomic duty, together with fair and living wages and improvements in procurement, were seen as the first phase of work on strengthening and advancing equality and human rights, being levers to tackle poverty. Also needed swiftly is practical support for people to apply current legislation and guidance, to enable them to hold agencies to account and seek redress if rights have been breached. The First Minister has also made clear his commitment to introduce legislation to embed a model of social partnership in Wales, and consolidate our social partnership work and functions within a new statutory framework. I'm expecting rapid progress over the next few months with a view to the socioeconomic duty being commenced later this year. We will require Welsh public bodies to make decisions in a way that tackles unequal outcomes caused by socioeconomic disadvantage. This will provide a lodestar around which other options for strengthening equality and human rights in Wales can be considered. Stakeholders have already told us that it's important that we make best possible use of existing legislation and regulations. The public sector equality duty is a vital tool, and we're considering how the 2011 Welsh regulations could be strengthened. We've recently written to Welsh public bodies asking them to partner with us in this project. Initial responses were due back on 31 May, to be followed by data from their annual reports for 2017-18, which we've asked for by the end of June. We're working closely with the Equality and Human Rights Commission to review the public sector equality duty regulations themselves. This will include looking at gender, disability and race pay gaps, as well as other aspects of the regulations. We're co-hosting a symposium on 11 July where this will be looked at in detail. I see this as an important strand of our overall approach to strengthening equality and human rights. The commission has just published a series of briefings arising from the work they commissioned last year to monitor compliance with PSED in Wales. They're contacting all public bodies to meet and discuss how the commission can advise and support the sector to ensure obligations are met and inequality is tackled effectively. And I strongly recommend the take-up of this offer. Our new framework, titled 'Action on disability: the right to independent living', was published for consultation last October and closed with 67 responses. The framework has been developed since 2017 through engagement with disabled people, under the guidance of the independent living steering group, made up of disability stakeholders and chaired by the chief executive of Disability Wales. The new framework is rooted in the social model of disability, recognising there are organisational, attitudinal and environmental barriers to equality and inclusion, which must be removed to create a level playing field. There has been a series of stakeholder events held throughout Wales, looking at the social model of disability, which will help to inform the development of new policies and programmes. Our approach remains cross-cutting with regard to all protected characteristics and UN conventions. In particular, we have committed to embed older people's rights across public service delivery in Wales. To achieve this, we must identify how to use rights as a practical tool to combat ageism and inequalities, and to improve the daily lives of all older people. As part of our human rights agenda, I will also be reporting on progress with Travelling Ahead, our action plan for Gypsies, Roma and Travellers in Wales. In Wales, the ongoing gender equality review has a major focus on pay gap, but we are already working to remove some of the barriers. Actions include providing childcare support, creating training opportunities, tackling discrimination and supporting women into non-traditional careers. The review recognises that intersectional factors, including disability, race and poverty, have a great impact on life outcomes. Conversely, a strong focus on gender equality has the potential to drive forward equality and fairness for everyone in Wales, including the most disadvantaged groups in our society. I will also be reporting shortly on progress made as a result of the Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. I welcome the outcome of the Sally Challen case, in recognition of the devastating impact of coercive control. Earlier this year, Welsh Government launched a powerful campaign on the subject, called 'This is Not Love. This is Control'. The Welsh Government is taking specific and targeted action to increase the diversity of public appointments in Wales. A diversity strategy is being developed in partnership with under-represented groups. On the UN's International Day for the Elimination of Racial Discrimination, I announced £40,000 of new Welsh Government funding so that BAME community groups can mark Windrush Day, celebrating the contributions of the Windrush generation and all migrants to Welsh society, economy and history. On 19 June 2019, Welsh Government, in partnership with Cymru'n Cofio and Race Council Cymru, will also be holding a commemorative event to mark the centenary of the 1919 race riots. Next week, I will also be reporting on progress on our 'Nation of Sanctuary - Refugee and Asylum Seeker Plan' for refugees and asylum seekers during Refugee Week. I also regard our recently published blueprints on female offending and youth justice as part of my mission to advance and safeguard equality and human rights in Wales. I have made clear my intention to place a very high priority on advancing and safeguarding equality and human rights in Wales. As you can see, this is driving a wide range of work in relation to many aspects of equality. Dirprwy Lywydd, the action we are taking, and will take in future, sends out a strong message about the importance to Wales of equality and human rights. But, outcomes matter more than symbols. It's vital that rights are implemented in a way that gives them practical effect, so that they have a real, positive impact on the lives of the people of Wales.
Welsh: Er mwyn dangos ac ailddatgan ein hymrwymiad i'r egwyddorion hyn, rydym yn bwrw ymlaen â gwaith i ystyried dewisiadau i ddiogelu cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Bydd hyn yn dechrau drwy weithredu'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yng Nghymru, yn ogystal â gweithio gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i adolygu a chryfhau rheoliadau Cymru ar gyfer dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus. Rydym ni hefyd yn comisiynu ymchwil i archwilio dewisiadau ehangach, gan gynnwys sut y gallem ni ymgorffori confensiynau'r Cenhedloedd Unedig, gan gynnwys y confensiwn ar hawliau pobl anabl, yng nghyfraith Cymru. Byddwn yn ymdrin â gwahanol agweddau ar gydraddoldeb a hawliau dynol mewn modd cynhwysol, gan ddefnyddio'r holl dystiolaeth sydd ar gael, gan gynnwys y data o'r arolwg blynyddol o'r boblogaeth ar ethnigrwydd, statws anabledd, statws priodasol a chrefydd sydd wedi'i ryddhau'r bore yma ar wefan StatsCymru. Ac rwy'n disgwyl i'r gwaith hwn gael ei gwblhau erbyn diwedd 2020. Bydd dechrau'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol - Rhan 1 o Ddeddf Cydraddoldeb 2010 - wrth wraidd y gwaith newydd yr ydym ni'n ei wneud yn y maes hwn. Gwyddom yn rhy dda fod tlodi brawychus yn bodoli ledled Cymru ac yng ngweddill y DU, oherwydd mesurau cyni a diwygio lles gan Lywodraeth y DU, fel y mae rapporteur y Cenhedloedd Unedig, yr Athro Philip Alston, wedi'i nodi mor glir. Roedd dechrau'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol, ynghyd â chyflogau byw a theg a gwelliannau mewn caffael, yn cael eu hystyried fel cam cyntaf y gwaith i gryfhau a hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol, sef dulliau i drechu tlodi. Hefyd mae angen cymorth ymarferol ar frys ar bobl i roi'r ddeddfwriaeth a'r canllawiau presennol ar waith, i'w galluogi nhw i ddwyn asiantaethau i gyfrif a cheisio iawn os torrwyd hawliau. Mae'r Prif Weinidog hefyd wedi datgan yn glir ei ymrwymiad i gyflwyno deddfwriaeth i ymgorffori model o bartneriaeth gymdeithasol yng Nghymru, a chyfnerthu ein gwaith a'n swyddogaethau partneriaeth gymdeithasol o fewn fframwaith statudol newydd. Rwy'n disgwyl cynnydd cyflym yn ystod y misoedd nesaf gyda'r bwriad o ddechrau'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yn ddiweddarach eleni. Byddwn yn ei gwneud hi'n ofynnol i gyrff cyhoeddus yng Nghymru wneud penderfyniadau mewn ffordd sy'n mynd i'r afael â chanlyniadau anghyfartal a achosir gan anfantais economaidd-gymdeithasol. Bydd hyn yn darparu egwyddor ar gyfer ystyried dewisiadau eraill ar gyfer cryfhau cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Mae rhanddeiliaid wedi dweud wrthym ni eisoes ei bod hi'n bwysig ein bod yn gwneud y defnydd gorau posib o ddeddfwriaeth a rheoliadau sy'n bodoli eisoes. Mae dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus yn arf hanfodol, ac rydym ni'n ystyried sut y gellid cryfhau rheoliadau 2011 Cymru. Rydym ni wedi ysgrifennu'n ddiweddar at gyrff cyhoeddus yng Nghymru yn gofyn iddyn nhw fod yn bartneriaid i ni yn y prosiect hwn. Roedd yr ymatebion cychwynnol i fod i gyrraedd ar 31 Mai, i'w dilyn gan ddata o'u hadroddiadau blynyddol ar gyfer 2017-18, ac rydym ni wedi gofyn amdanyn nhw erbyn diwedd mis Mehefin. Rydym ni'n gweithio'n agos gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i adolygu rheoliadau dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus. Bydd hyn yn cynnwys edrych ar fylchau cyflog o ran rhyw, anabledd a hil, yn ogystal ag agweddau eraill ar y rheoliadau. Rydym yn cyd-gynnal symposiwm ar 11 Gorffennaf lle edrychir ar hyn yn fanwl. Rwy'n ystyried hyn yn elfen bwysig o'n dull cyffredinol o gryfhau cydraddoldeb a hawliau dynol. Mae'r comisiwn newydd gyhoeddi cyfres o bapurau briffio yn deillio o'r gwaith a gomisiynwyd ganddynt y llynedd i fonitro cydymffurfiaeth â dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus yng Nghymru. Maen nhw'n cysylltu â'r holl gyrff cyhoeddus i gyfarfod a thrafod sut y gall y comisiwn gynghori a chefnogi'r sector er mwyn sicrhau y bodlonir rhwymedigaethau ac yr eir i'r afael ag anghydraddoldeb yn effeithiol. Ac rwy'n argymell yn gryf y dylid manteisio ar y cynnig hwn. Cyhoeddwyd ein fframwaith newydd, o'r enw 'Gweithredu ar anabledd: yr hawl i fyw'n annibynnol', ar gyfer ymgynghoriad fis Hydref diwethaf, a daeth i ben gyda 67 o ymatebion. Mae'r fframwaith wedi'i ddatblygu ers 2017 drwy ymgysylltu â phobl anabl, o dan arweiniad y grŵp llywio byw'n annibynnol, sy'n cynnwys rhanddeiliaid anabledd ac sy'n cael ei gadeirio gan brif weithredwr Anabledd Cymru. Mae'r fframwaith newydd wedi'i wreiddio yn y model cymdeithasol o anabledd, gan gydnabod bod rhwystrau sefydliadol, agweddol ac amgylcheddol i gydraddoldeb a chynhwysiant, y mae'n rhaid eu dileu fel bod tegwch. Cynhaliwyd cyfres o ddigwyddiadau i randdeiliaid ledled Cymru, yn edrych ar y model cymdeithasol o anabledd, a fydd yn helpu i lywio'r gwaith o ddatblygu polisïau a rhaglenni newydd. Mae ein dull yn parhau'n drawsbynciol o ran yr holl nodweddion gwarchodedig a chonfensiynau'r Cenhedloedd Unedig. Yn benodol, rydym ni wedi ymrwymo i ymgorffori hawliau pobl hŷn yn y ffordd y caiff holl wasanaethau cyhoeddus Cymru eu darparu. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid i ni nodi sut i ddefnyddio hawliau fel dull ymarferol o fynd i'r afael â gwahaniaethu ar sail oedran ac anghydraddoldebau, a gwella bywydau pob dydd pob person hŷn. Yn rhan o'n hagenda hawliau dynol, byddaf hefyd yn cyflwyno adroddiad ar y cynnydd a wnaed o ran Teithio Ymlaen, sef ein cynllun gweithredu ar gyfer Sipsiwn, Roma a Theithwyr yng Nghymru. Yng Nghymru, mae'r adolygiad parhaus o gydraddoldeb rhwng y rhywiau yn canolbwyntio'n fanwl ar y gwahaniaeth mewn cyflogau, ond rydym ni eisoes yn gweithio i gael gwared ar rai o'r rhwystrau. Ymhlith y camau gweithredu mae darparu cymorth gofal plant, creu cyfleoedd hyfforddi, mynd i'r afael â gwahaniaethu a chefnogi menywod i gael gyrfaoedd annhraddodiadol. Mae'r adolygiad yn cydnabod bod ffactorau croestoriadol, gan gynnwys anabledd, hil a thlodi, yn cael effaith fawr ar ganlyniadau bywyd. I'r gwrthwyneb, mae gan bwyslais cryf ar gydraddoldeb rhywiol y potensial i hyrwyddo cydraddoldeb a thegwch i bawb yng Nghymru, gan gynnwys y grwpiau mwyaf difreintiedig yn ein cymdeithas. Byddaf hefyd yn cyflwyno adroddiad yn fuan ar y cynnydd a wnaed o ganlyniad i Ddeddf Trais yn Erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Croesawaf ganlyniad achos Sally Challen, i gydnabod effaith ddinistriol rheolaeth gymhellol. Yn gynharach eleni, lansiodd Llywodraeth Cymru ymgyrch bwerus ar y pwnc, o'r enw 'Nid Cariad yw hyn. Rheolaeth yw hyn'. Mae Llywodraeth Cymru yn cymryd camau penodol ac wedi'u targedu i gynyddu amrywiaeth penodiadau cyhoeddus yng Nghymru. Mae strategaeth amrywiaeth yn cael ei datblygu mewn partneriaeth â grwpiau nad ydyn nhw'n cael eu cynrychioli'n ddigonol. Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Dileu Gwahaniaethu ar sail Hil, cyhoeddais £40,000 o gyllid newydd gan Lywodraeth Cymru fel y gall grwpiau cymunedol pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig nodi Diwrnod Windrush, gan ddathlu cyfraniadau'r genhedlaeth Windrush a phob ymfudwr i gymdeithas, economi a hanes Cymru. Ar 19 Mehefin 2019, bydd Llywodraeth Cymru, mewn partneriaeth â Cymru'n Cofio a Race Council Cymru, hefyd yn cynnal digwyddiad coffa i nodi canmlwyddiant terfysgoedd hiliol 1919. Yr wythnos nesaf, byddaf hefyd yn adrodd ar gynnydd 'Cenedl o Noddfa - Cynllun Ffoaduriaid a Cheiswyr Lloches' ar gyfer ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn ystod wythnos y ffoaduriaid. Rwyf hefyd yn ystyried ein glasbrintiau a gyhoeddwyd yn ddiweddar ar droseddu ymhlith menywod a chyfiawnder ieuenctid fel rhan o'm cenhadaeth i hyrwyddo a diogelu cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Rwyf wedi gwneud yn glir fy mwriad i roi blaenoriaeth uchel iawn i hyrwyddo a diogelu cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Fel y gwelwch chi, mae hyn yn ysgogi amrywiaeth eang o waith mewn cysylltiad â sawl agwedd ar gydraddoldeb. Dirprwy Lywydd, mae'r hyn yr ydym yn ei wneud, ac y byddwn yn ei wneud yn y dyfodol, yn anfon neges gref ynglŷn â phwysigrwydd cydraddoldeb a hawliau dynol i Gymru. Ond, mae canlyniadau'n bwysicach na symbolau. Mae'n hanfodol bod hawliau'n cael eu gweithredu mewn ffordd sy'n rhoi effaith ymarferol iddyn nhw, fel eu bod yn cael effaith wirioneddol a chadarnhaol ar fywydau pobl Cymru.