English: We need to look at how we ban non-hybrid vehicles much earlier than the UK Government intends - 2042, I think, is the date there. I'd like to hear what the Welsh Government thinks of that. We need air pollution monitors in our towns and cities, particularly outside schools and hospitals, clear air zones, which have been mentioned, but I think need a legal underpinning, and, of course, empowering of local authorities to issue pollution charges as such and encourage less polluting traffic, whether it be regulations on certain days or to certain areas. Now, these things are hinted at in the statement, but, for example, I don't see how we can have local authorities introducing charging unless we have a legislative underpinning to that and unless this Assembly has taken the overview about how that should work. So, the first question I really have to ask the Minister is - you know, she does mention that she would seek to develop new legislation if she finds gaps. Well, I would say to her the gaps are there. The gaps are clear and the gaps are there in our failure to deal with this public health problem that is causing 2,000 premature deaths a year in Wales. So, please, can we have a firmer commitment from you to take forward the necessary legislation to underpin what you say in your statement? The second issue I'd like to raise is one of air quality monitoring. You've talked about an assessment centre for Wales; we of course welcome that development. Are you however convinced that we have the sufficient air quality monitoring at the moment in Wales? My understanding, from corresponding with local authorities, from talking to campaigners, is that many of our so-called monitoring stations are not real-time monitors at all; they take an average over a period of time, even over a month. Many of them outside schools are not, for example, doing real-time monitoring at that drop-off half-past eight to 9 o'clock time when children will be exposed to the very worst pollutants. So, are we really understanding the size of this problem? You mention in your statement where the problems are - certain roads, certain areas. I think it's deeper and I think we see, in asthma and in the respiratory problems we see in our young children, that we have a fundamental problem with this. So, the second point is: are we going to improve our air quality monitoring, have real-time monitoring, and linked into a website? Again, that's a welcome development, a revamped website, but let's link it in so that people themselves can see, 'If I drive my SUV to my local school instead of walking half a mile, this is the effect I'm going to have'. We need to get that conversation going in Wales. You're quite right, of course, to say that dealing with air quality, particularly in our towns and cities, may have an unfortunate impact on those who are least able to deal with the costs of trying to find alternative transport and so forth. So, what discussions are you having with your colleagues, particularly Ken Skates, of course, around bus infrastructure? The Bevan Foundation made an interesting proposal a few months ago that, in fact, it wouldn't cost all that much to have free bus transport in our cities, and maybe that would take away from the air pollution things. But some radical thinking is needed, particularly the use of hydrogen now in our towns and cities as a way certainly of improving air quality. You could still have a question around how the energy gets put into hydrogen, but the air quality would certainly be much improved by the use of hydrogen. And banning heavy goods vehicles from particularly our cities and town centres at particular times - . I think it's that juxtaposition of heavy goods vehicles entering our towns and cities at the same time as children are walking to school - and we want them to walk and cycle to school - that is a particular problem. The fourth point I'd like to raise is just around where the Welsh Government is taking its other initiatives. I appreciate some of these are not in your direct purview, but we heard the other day that Aston Martin are unlikely, actually, to develop an electric SUV in Wales. It begs the question of what exactly is Aston Martin doing in Wales - are they developing the most modern technology here? TVR, again attracted with Welsh Government money, the £10 million for the automotive centre in Blaenau Gwent - is that looking at electric and hydrogen and post fossil fuel vehicles and transport, or are we using Welsh Government money to prolong the problem that we already have in our towns and cities? I think that needs to be answered as well before we can really understand whether what you've set out today is going to have a real impact. I appreciate you don't directly control those, but the rest of the Government has to come alongside you to make this work. And then a final question, if I may, is around the air quality fund, which you've announced today. Again, I welcome that there is a fund available. Just to be clear, is that over two or three financial years? Because, when you say 2018-21, that could be two financial years or three financial years. And how will you actually make that now available, presumably through local authorities - is it a bidding process? Are you going to direct at a strategic national level where this money needs to go, or are we going to see, unfortunately - it could happen - that some authorities will be better placed to bid for it? I would like to see this, in short, being a need-driven formula and a need-driven fund that really deals with those most dreadful parts of Wales that are suffering from air pollution at the moment.
Welsh: Mae angen inni edrych ar sut yr ydym ni'n gwahardd cerbydau nad ydynt yn rhai hybrid yn gynharach o lawer nag y mae Llywodraeth y DU yn bwriadu gwneud - 2042, rwy'n credu, yw'r dyddiad yn y fan yno. Hoffwn glywed beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei feddwl am hynny. Mae angen dyfeisiau monitro llygredd yr aer yn ein trefi a'n dinasoedd, yn enwedig y tu allan i ysgolion ac ysbytai, parthau aer glân, sydd wedi'u crybwyll, ond credaf fod angen sail gyfreithiol iddynt, ac, wrth gwrs, grymuso awdurdodau lleol i gyflwyno taliadau llygredd ac annog traffig sy'n llygru llai, boed yn rheolaethau ar ddiwrnodau penodol neu i ardaloedd penodol. Nawr, ceir awgrym o'r rhain yn y datganiad, ond, er enghraifft, dydw i ddim yn gweld sut y gall awdurdodau lleol gyflwyno taliadau oni bai fod gennym ni sail ddeddfwriaethol i hynny ac oni bai bod y Cynulliad hwn wedi rhoi trosolwg o sut y dylai hynny weithio. Felly, y cwestiwn cyntaf sydd gennyf i'w ofyn i'r Gweinidog, mewn gwirionedd, yw - wyddoch chi, mae hi yn sôn y byddai hi'n ceisio datblygu deddfwriaeth newydd, os bydd hi'n canfod bylchau. Wel, byddwn i'n dweud wrthi bod y bylchau i'w gweld. Mae'r bylchau yn glir ac mae'r bylchau yno yn ein methiant i ymdrin â'r broblem iechyd cyhoeddus hon sy'n achosi 2,000 o farwolaethau cynamserol y flwyddyn yng Nghymru. Felly, os gwelwch yn dda, a gawn ni ymrwymiad cadarnach oddi wrthych chi i ddatblygu'r ddeddfwriaeth angenrheidiol i ategu'r hyn a ddywedwch yn eich datganiad? Yr ail fater yr hoffwn ei godi yw monitro ansawdd aer. Rydych chi wedi sôn am ganolfan asesu i Gymru; wrth gwrs, rydym ni'n croesawu'r datblygiad hwnnw. Fodd bynnag, a ydych chi'n argyhoeddedig ein bod ni'n monitro ansawdd aer ar hyn o bryd yn ddigonol yng Nghymru? Fy nealltwriaeth i, o ohebu ag awdurdodau lleol, o siarad ag ymgyrchwyr, yw nad yw llawer o'r hyn a elwir yn orsafoedd monitro yn ddyfeisiau monitro amser real o gwbl; maen nhw'n cymryd cyfartaledd dros gyfnod o amser, hyd yn oed dros fis. Nid yw llawer ohonyn nhw y tu allan i ysgolion, er enghraifft, yn monitro amser real rhwng hanner awr wedi wyth a naw o'r gloch pan fydd plant yn agored i'r llygryddion gwaethaf. Felly, a ydym ni'n deall maint y broblem hon, mewn gwirionedd? Rydych chi'n dweud yn eich datganiad lle mae'r problemau - ffyrdd penodol, ardaloedd penodol. Rwy'n credu ei bod hi'n ddyfnach a chredaf ein bod yn gweld, mewn asthma a'r problemau anadlu a welwn yn ein plant ifanc, fod gennym ni broblem sylfaenol gyda hyn. Felly, yr ail bwynt yw: a ydym ni'n mynd i wella ansawdd ein monitro aer, monitro amser real, a hynny'n gysylltiedig â gwefan? Unwaith eto, mae hynny'n ddatblygiad i'w groesawu, gwefan ar ei newydd wedd, ond gadewch inni ei gysylltu fel y gall pobl eu hunain weld, 'Os byddaf yn gyrru fy SUV i fy ysgol leol yn lle cerdded hanner milltir, dyma'r effaith y byddaf yn ei chael'. Mae angen inni ddechrau'r sgwrs honno yng Nghymru. Rydych chi'n hollol gywir, wrth gwrs, i ddweud y gallai ymdrin ag ansawdd aer, yn enwedig yn ein trefi a'n dinasoedd, gael effaith anffodus ar y rhai sydd lleiaf abl i ddelio â chostau ceisio canfod math arall o drafnidiaeth ac ati. Felly, pa drafodaethau ydych chi'n eu cael â'ch cydweithwyr, yn enwedig Ken Skates, wrth gwrs, ynglŷn â seilwaith bysiau? Gwnaeth y Sefydliad Bevan gynnig diddorol ychydig fisoedd yn ôl, mewn gwirionedd, na fyddai'n costio cymaint â hynny i fod â thrafnidiaeth am ddim ar fysiau yn ein dinasoedd, ac efallai y byddai hynny'n tynnu oddi ar y pethau llygredd aer. Ond mae angen meddwl yn radical, yn enwedig y defnydd o hydrogen bellach yn ein trefi a'n dinasoedd fel ffordd o wella ansawdd aer yn sicr. Gallech chi barhau i fod â chwestiwn ynghylch sut y caiff yr ynni ei roi i mewn i hydrogen o hyd, ond byddai ansawdd yr aer yn sicr yn gwella llawer drwy ddefnyddio hydrogen. A gwahardd cerbydau nwyddau trwm, yn enwedig o ganol ein dinasoedd a'n trefi ar adegau penodol - . Rwy'n credu bod y ffaith bod cerbydau nwyddau trwm yn teithio trwy ein trefi a'n dinasoedd ar yr un pryd ag y mae plant yn cerdded i'r ysgol - ac rydym ni eisiau iddyn nhw gerdded a beicio i'r ysgol - yn broblem benodol. Y pedwerydd pwynt yr hoffwn ei wneud yw i ba gyfeiriad y mae Llywodraeth Cymru yn datblygu ei mentrau eraill. Rwy'n sylweddoli nad yw rhai o'r rhain yn rhan o'ch cylch gwaith uniongyrchol chi, ond clywsom y dydd o'r blaen bod Aston Martin yn annhebygol, mewn gwirionedd, o ddatblygu cerbyd SUV trydan yng Nghymru. Mae'n codi'r cwestiwn o beth yn union y mae Aston Martin yn ei wneud yng Nghymru - a ydyn nhw'n datblygu'r dechnoleg fwyaf modern yma? TVR, eto a ddenwyd yma gan arian Llywodraeth Cymru, y £10 miliwn ar gyfer y ganolfan modurol ym Mlaenau Gwent - a yw hwnnw'n edrych ar drydan a hydrogen a cherbydau ôl-danwydd ffosil a thrafnidiaeth, neu a ydym ni'n defnyddio arian Llywodraeth Cymru i ymestyn y broblem sydd gennym ni eisoes yn ein trefi a'n dinasoedd? Rwy'n credu bod angen ateb hynny hefyd cyn y gallwn ni ddeall mewn gwirionedd a yw'r hyn yr ydych wedi'i nodi heddiw yn mynd i gael effaith wirioneddol. Rwy'n sylweddoli nad ydych chi'n rheoli'r rhai hynny yn uniongyrchol, ond mae'n rhaid i weddill y Llywodraeth sefyll ysgwydd wrth ysgwydd gyda chi i wneud i hyn weithio. Ac yna cwestiwn olaf, os caf i, ynghylch y gronfa ansawdd aer, yr ydych chi wedi'i chyhoeddi heddiw. Unwaith eto, rwy'n croesawu bod cronfa ar gael. I fod yn glir, a yw honno dros ddwy neu dair blynedd ariannol? Oherwydd, pan rydych chi'n dweud 2018-21, gallai hynny fod yn ddwy flynedd neu'n dair blynedd ariannol. A sut fyddwch chi mewn gwirionedd yn gwneud hynny ar gael nawr, trwy awdurdodau lleol yn ôl bob tebyg - a yw'n broses o wneud cais? A ydych chi'n mynd i gyfarwyddo ar lefel strategol genedlaethol lle y mae angen i'r arian hwnnw fynd, neu a fyddwn ni'n gweld, yn anffodus - gallai ddigwydd - y bydd rhai awdurdodau mewn sefyllfa well i wneud cais amdano? Hoffwn i weld bod hyn, yn gryno, yn fformiwla sy'n seiliedig ar angen ac yn gronfa yn seiliedig ar angen sydd mewn gwirionedd yn ymdrin â'r rhannau mwyaf ofnadwy hynny o Gymru sy'n dioddef o lygredd aer ar hyn o bryd.