English: Although our report notes that since March 'the Welsh Government has taken a number of measures to address the specific or unequal effects on certain groups of people', it also states that many respondents to our inquiry stressed the need for immediate action rather than the production of more strategies, and that 'in drawing up policies and actions that address these issues, there must be real and meaningful engagement with those most affected.' The Welsh Government's response to our report's first recommendation states that they will 'look to learn the lessons of the past few months to ensure that consideration of impact continues to be an integral part of how decisions are made by the Welsh Government.' However, as our report evidences, this is more a matter of becoming, rather than continuing to be, an integral part of how the Welsh Government makes decisions. As our report also notes, it is important that decisions by the Welsh Government and other public bodies are 'informed by lived experience to make sure that existing equalities are not entrenched, but addressed.' In responding to our recommendation 4, the Welsh Government states that when resources become available, public sector equality duty review work will be restarted. However, it is now nine and a half years since the public sector equality duty came into force in Wales, underpinned by specific duties including engagement, involving and consulting people and assessing the impact of policies. Although this duty applies to all listed public authorities in Wales, my casework pre and post COVID is jam packed with examples of public authorities creating further barriers to the real detriment of people with protected characteristics, particularly disability. Failure to resource and prioritise this now will exacerbate inequality during this pandemic and put greater pressure on public resources at every level. The Welsh Government's acceptance in principle only of our recommendation that it should publish a cross-Government poverty reduction strategy, with targets and performance indicators, is frankly unacceptable. And their statement that they remain committed to developing their approach to anti-poverty policies and programmes in the future would be risible if this wasn't so serious. As our report states, we have repeatedly made the case for the need for a cross-cutting, comprehensive tackling poverty strategy, with clear targets, deliverables and milestones that progress can be assessed against, as our Chair has previously emphasised. The Bevan Foundation has stated we need an anti-poverty strategy that clearly sets the steps that the Welsh Government intend to take to reduce the number of people living in poverty in Wales. In accepting our recommendation 17, the Welsh Government states that it wants to make it as easy as possible for people to claim devolved benefits, such as free school meals and council tax reductions, adding that they're working with local authorities and other key stakeholders to identify potential solutions. However, it's now almost two years since Community Housing Cymru called for the Welsh Government and local authorities to work with Jobcentre Plus in Wales to co-locate services and enable applications for local authority benefits to be made at the same time as universal credit. The Bevan Foundation has again recently called for the Welsh Government to encourage local authorities to establish a single point of access for free school meals, the pupil development grant access and the council tax reduction scheme. In accepting recommendation 37, the Welsh Government state they've set up an accessible communications group, including organisations that have testified to the difficulties those who are deaf or hard of hearing, blind or visually impaired, with learning difficulties or are autistic experienced when trying to access clear and concise information during the coronavirus pandemic. However, one of the organisations that attended told me: 'The meeting was far from accessible for those there. It was honestly like a sitcom on how not to run a meeting with disabled and deaf people and would have been funny in any other circumstance.' Finally, in accepting our recommendation 38, the Welsh Government states that it is continuing to consider opportunities to improve support for those with no recourse to public funds. However, specialist services are now calling for clarity on how homelessness support for survivors with no recourse to public funds will continue. To be effective in supporting all survivors with no recourse to public funds, the Welsh Government must therefore tell us whether it will agree a sustainable funding model with specialist violence against women, domestic abuse and sexual violence services and local authorities this Senedd term to ensure safe, secure accommodation. Diolch yn fawr.
Welsh: Er bod ein hadroddiad yn nodi, ers mis Mawrth 'mae Llywodraeth Cymru wedi cymryd nifer o fesurau i fynd i'r afael â'r effeithiau penodol neu anghyfartal ar grwpiau arbennig o bobl', mae hefyd yn nodi bod llawer o ymatebwyr i'n hymchwiliad wedi pwysleisio'r angen am weithredu ar unwaith yn hytrach na chynhyrchu mwy o strategaethau, ac: 'Wrth lunio polisïau a chamau gweithredu sy'n mynd i'r afael â'r materion hyn, rhaid ymgysylltu mewn ffordd wirioneddol ac ystyrlon â'r rheini y mae hyn yn effeithio arnynt fwyaf.' Mae ymateb Llywodraeth Cymru i argymhelliad cyntaf ein hadroddiad yn datgan y byddant yn 'ceisio dysgu gwersi o'r misoedd diwethaf er mwyn sicrhau bod ystyried effaith yn parhau i fod yn rhan hanfodol o'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn gwneud penderfyniadau.' Fodd bynnag, fel y mae ein hadroddiad yn dangos, mae hyn yn fwy o fater o ddod, yn hytrach na pharhau i fod, yn rhan annatod o'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn gwneud penderfyniadau. Fel y noda ein hadroddiad hefyd, mae'n bwysig bod Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus eraill yn ymgysylltu mewn ffordd ystyrlon 'fel bod profiad byw yn cael cymaint o ddylanwad â phosibl ar benderfyniadau, a hynny i sicrhau bod gwaith yn digwydd i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb presennol yn hytrach na'i gadarnhau.' Wrth ymateb i'n hargymhelliad 4, dywed Llywodraeth Cymru, pan fydd adnoddau ar gael, y bydd gwaith adolygu dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus yn cael ei ailgychwyn. Fodd bynnag, mae naw mlynedd a hanner bellach ers i ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus ddod i rym yng Nghymru, wedi'i hategu gan ddyletswyddau penodol gan gynnwys ymgysylltu â phobl, eu cynnwys ac ymgynghori â hwy ac asesu effaith polisïau. Er bod y ddyletswydd hon yn berthnasol i bob awdurdod cyhoeddus rhestredig yng Nghymru, mae fy ngwaith achos cyn ac ar ôl COVID yn llawn o enghreifftiau o awdurdodau cyhoeddus yn creu rhwystrau pellach er anfantais wirioneddol i bobl â nodweddion gwarchodedig, yn enwedig anabledd. Bydd methu ariannu a blaenoriaethu hyn yn awr yn gwaethygu anghydraddoldeb yn ystod y pandemig hwn ac yn rhoi mwy o bwysau ar adnoddau cyhoeddus ar bob lefel. Mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru ond yn derbyn mewn egwyddor yn unig ein hargymhelliad y dylai gyhoeddi strategaeth lleihau tlodi ar gyfer y Llywodraeth gyfan, gyda thargedau a dangosyddion perfformiad, yn annerbyniol a dweud y gwir. A byddai eu datganiad eu bod yn parhau'n ymrwymedig i ddatblygu eu dull o ymdrin â pholisïau a rhaglenni gwrthdlodi yn y dyfodol yn chwerthinllyd pe na bai hyn mor bwysig. Fel y dywed ein hadroddiad, rydym wedi dadlau dro ar ôl tro fod angen strategaeth drawsbynciol, gynhwysfawr i fynd i'r afael â thlodi, gyda thargedau, cyflawniadau a cherrig milltir clir y gellir asesu cynnydd yn eu herbyn, fel y pwysleisiodd ein Cadeirydd o'r blaen. Mae Sefydliad Bevan wedi datgan bod angen strategaeth gwrthdlodi sy'n gosod yn glir y camau y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu cymryd i leihau nifer y bobl sy'n byw mewn tlodi yng Nghymru. Wrth dderbyn ein hargymhelliad 17, dywed Llywodraeth Cymru ei bod am ei gwneud mor hawdd â phosibl i bobl hawlio budd-daliadau datganoledig, megis prydau ysgol am ddim a gostyngiadau yn y dreth gyngor, gan ychwanegu eu bod yn gweithio gydag awdurdodau lleol a rhanddeiliaid allweddol eraill i nodi atebion posibl. Fodd bynnag, mae bron i ddwy flynedd bellach ers i Cartrefi Cymunedol Cymru alw ar Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol i weithio gyda'r Ganolfan Byd Gwaith yng Nghymru i gydleoli gwasanaethau a galluogi ceisiadau am fudd-daliadau awdurdodau lleol i gael eu gwneud ar yr un pryd â'r credyd cynhwysol. Unwaith eto, mae Sefydliad Bevan wedi galw ar Lywodraeth Cymru i annog awdurdodau lleol i sefydlu un pwynt mynediad ar gyfer prydau ysgol am ddim, mynediad at y grant datblygu disgyblion a chynllun gostyngiadau'r dreth gyngor. Wrth dderbyn argymhelliad 37, mae Llywodraeth Cymru yn datgan ei bod wedi sefydlu grŵp cyfathrebu hygyrch, gan gynnwys sefydliadau sydd wedi tystio i'r anawsterau y profodd rhai sy'n fyddar neu'n drwm eu clyw, yn ddall neu â nam ar eu golwg, sydd ag anawsterau dysgu neu'n awtistig wrth geisio cael gafael ar wybodaeth glir a chryno yn ystod y pandemig coronafeirws. Fodd bynnag, dywedodd un o'r sefydliadau a'i mynychodd wrthyf: 'Roedd y cyfarfod ymhell o fod yn hygyrch i'r rhai a oedd yno. O ddifrif, roedd fel comedi sefyllfa ar sut i beidio â chynnal cyfarfod gyda phobl anabl a phobl fyddar a byddai wedi bod yn ddoniol mewn unrhyw amgylchiadau eraill.' Yn olaf, wrth dderbyn ein hargymhelliad 38, dywed Llywodraeth Cymru ei bod yn parhau i ystyried cyfleoedd i wella cymorth i'r rheini na allant gael arian cyhoeddus. Fodd bynnag, mae gwasanaethau arbenigol bellach yn galw am eglurder ynglŷn â sut y bydd cymorth digartrefedd i oroeswyr nad oes ganddynt hawl i arian cyhoeddus yn parhau. Er mwyn cefnogi pob goroeswr nad oes ganddynt hawl i arian cyhoeddus yn effeithiol, rhaid i Lywodraeth Cymru ddweud wrthym felly a fydd yn cytuno ar fodel ariannu cynaliadwy gyda gwasanaethau arbenigol trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol ac awdurdodau lleol yn ystod tymor y Senedd hon i sicrhau eu bod yn cael llety saff a diogel. Diolch yn fawr.