English: I welcome the committee report, which addresses issues regarding one of the greatest challenges facing the Welsh Government: how to address the skill gap in Wales. The British Chamber of Commerce's quarterly economic survey for the final quarter of 2017 indicates that skill shortages are reaching critical levels. Firms in the services and manufacturing sectors report difficulties in recruitment. They claim that the survey results emphasise the need to kick-start the economy by addressing the barriers to growth, in particular the growing skills gap that is hindering the ability of companies to find the workers that they need to develop. Commenting on results, the director general of the British Chamber of Commerce said: 'Labour and skills shortages are set to be the biggest potential drag anchor on business in 2018, since ultimately it is people that make businesses work.' Having skills can greatly add to a worker's potential earning in Wales because skilled workers are in such short supply here. I am concerned that the Welsh Government is failing to promote the benefits that apprenticeships can bring to students at early stages. Career information in schools about apprenticeships is vital if we are to increase the supply of trained workers that our economy desperately needs. The committee notes issues with the quality and availability of careers advice, including the lack of trained careers advisers, and the lack of knowledge of apprenticeships and vocational training among school staff. Schools also exhibit a tendency of encouraging pupils towards the study of A-levels. Further education and work-based learning organisations need greater access to schools to broaden the range of advice that young people receive about their future prospects. By doing so, I am confident that this will go some way to tackling the worrying gender imbalance and under-representation of disabled people that we currently see in apprenticeships in Wales. Having encouraged young people to take up an apprenticeship, we must now look at the level of support we provide them with. There is substantial evidence that financial barriers, such as transport costs, are discouraging and, in some cases, preventing young people from taking up apprenticeships. The committee calls on Welsh Government to create a competitive hardship fund for apprentices on the lowest pay level or to create other concessions, such as concessionary bus or rail cards as already exist for some students in other parts of the United Kingdom. In October last year, the Welsh Conservatives pledged to give free bus travel and a third off the cost of rail tickets to all 16 to 24-year-olds in Wales. Last month, Jeremy Corbyn announced plans to give under-25s in England free bus travel. So, it would be ironic indeed if we in Wales, the only nation in the United Kingdom where Labour is in power, denied our young people the support they need to access the skills needed to build our future economy. I would like to say a few words about digital skills in Wales also. Nearly half of all small businesses in Wales lack the business digital skills that could help them to improve productivity and save costs. One of the barriers holding Welsh firms back from doing more online is a lack of staff with digital skills. Deputy Presiding Officer, I believe the recommendation in this report represents a potential major step forward in boosting the number of apprenticeships and providing Wales with the skilled workforce that is needed now and in the future. In Wales, Deputy Presiding Officer, I have learned to fly, and I know people 20 years ago used to go for vocational training to get their pilot licence. I'm pretty sure a number of world airlines must be employing those pilots, those who are actually not doing other things - they became pilots and serve their nations. If the Conservatives come into power, there are a couple of areas we shall certainly do: gender, age and NEETs - not in education, training or employment. These people, we'll make sure they will learn for their full potential in life according to their aptitude test. We must have some sort of system in the education department to make sure that our children grow and achieve their full potential in life, according to their aptitude and ability in life, no matter whether able, disabled, man, woman, young or old. They will all be equal in the eyes of the Conservative Party. Thank you.
Welsh: Croesawaf adroddiad y pwyllgor, sy'n ymdrin â materion yn ymwneud ag un o'r heriau mwyaf sy'n wynebu Llywodraeth Cymru: sut i fynd i'r afael â'r bwlch sgiliau yng Nghymru. Mae arolwg economaidd chwarterol Siambr Fasnach Prydain ar gyfer chwarter terfynol 2017 yn dangos bod prinder sgiliau yn cyrraedd lefelau critigol. Mae cwmnïau yn y sector gweithgynhyrchu a'r sector gwasanaethau yn nodi anawsterau recriwtio. Maent yn honni bod canlyniadau'r arolwg yn pwysleisio'r angen i roi hwb i'r economi drwy fynd i'r afael â rhwystrau i dwf, yn arbennig y bwlch sgiliau cynyddol sy'n llesteirio gallu cwmnïau i ddod o hyd i'r gweithwyr sydd eu hangen arnynt i ddatblygu. Wrth wneud sylwadau ar y canlyniadau, dywedodd cyfarwyddwr cyffredinol Siambr Fasnach Prydain: Prinder sgiliau a llafur fydd y llyffethair mwyaf i fusnes yn 2018, gan mai pobl sy'n gwneud i fusnesau weithio yn y bôn. Mae meddu ar sgiliau yn gallu ychwanegu'n fawr at botensial ennill cyflog y gweithwyr yng Nghymru oherwydd bod gweithwyr medrus mor brin yma. Rwy'n pryderu bod Llywodraeth Cymru yn methu hyrwyddo'r manteision y gall prentisiaethau eu cynnig i fyfyrwyr ar gamau cynnar. Mae gwybodaeth gyrfaoedd mewn ysgolion am brentisiaethau yn hanfodol os ydym yn mynd i gynyddu'r cyflenwad o weithwyr hyfforddedig fel sydd eu hangen yn daer ar ein heconomi. Mae'r pwyllgor yn nodi problemau gydag ansawdd ac argaeledd cyngor gyrfaoedd, gan gynnwys diffyg cynghorwyr gyrfaoedd hyfforddedig, a diffyg gwybodaeth am brentisiaethau a hyfforddiant galwedigaethol ymhlith staff ysgol. Mae ysgolion hefyd yn arddangos tueddiad i annog disgyblion i astudio pynciau i Safon Uwch. Mae angen i sefydliadau addysg bellach a dysgu seiliedig ar waith gael gwell mynediad at ysgolion er mwyn ehangu'r ystod o gyngor a gaiff pobl ifanc am eu rhagolygon ar gyfer y dyfodol. Drwy wneud hynny, rwy'n hyderus y bydd hyn yn mynd beth o'r ffordd i fynd i'r afael â'r lefelau sy'n peri pryder o anghydbwysedd rhwng y rhywiau a diffyg cynrychiolaeth pobl anabl a welwn mewn prentisiaethau yng Nghymru ar hyn o bryd. Ar ôl annog pobl ifanc i wneud prentisiaethau, rhaid inni edrych yn awr ar lefel y cymorth a ddarparwn iddynt. Ceir tystiolaeth sylweddol fod rhwystrau ariannol, megis costau trafnidiaeth, yn datgymell ac mewn rhai achosion, yn atal pobl ifanc rhag manteisio ar brentisiaethau. Mae'r pwyllgor yn galw ar Lywodraeth Cymru i greu cronfa galedi gystadleuol ar gyfer prentisiaid ar y cyflogau isaf neu greu consesiynau eraill, megis cardiau bws neu reilffyrdd rhatach fel sydd eisoes yn bodoli i rai myfyrwyr mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Ym mis Hydref y llynedd, addawodd y Ceidwadwyr Cymreig roi teithio am ddim ar y bysiau a thraean oddi ar bris tocynnau trên i bob person rhwng 16 a 24 oed yng Nghymru. Y mis diwethaf, cyhoeddodd Jeremy Corbyn gynlluniau i roi teithio am ddim ar fysiau i bobl dan 25 oed yn Lloegr. Felly, byddai'n eironig yn wir pe baem ni yng Nghymru, yr unig wlad yn y Deyrnas Unedig lle mae Llafur mewn grym, yn gwadu'r cymorth sydd ei angen ar ein pobl ifanc i gael mynediad at y sgiliau sydd eu hangen i adeiladu ein heconomi yn y dyfodol. Hoffwn ddweud ychydig eiriau am sgiliau digidol yng Nghymru hefyd. Mae bron i hanner yr holl fusnesau bach yng Nghymru yn brin o'r sgiliau busnes digidol a allai eu helpu i wella cynhyrchiant ac arbed costau. Un o'r rhwystrau sy'n dal cwmnïau yng Nghymru yn ôl rhag gwneud mwy ar-lein yw prinder staff sydd â sgiliau digidol. Ddirprwy Lywydd, credaf fod yr argymhelliad yn yr adroddiad hwn yn gam mawr posibl ymlaen i roi hwb i nifer y prentisiaethau a darparu'r gweithlu medrus sydd ei angen ar Gymru yn awr ac yn y dyfodol. Yng Nghymru, Ddirprwy Lywydd, rwyf wedi dysgu hedfan, a gwn fod pobl 20 mlynedd yn ôl yn arfer mynd am hyfforddiant galwedigaethol i gael eu trwydded hedfan. Rwy'n eithaf sicr fod yn rhaid bod nifer o gwmnïau awyrennau'r byd yn cyflogi'r peilotiaid hynny, y rhai nad ydynt yn gwneud pethau eraill - daethant yn beilotiaid ac maent yn gwasanaethu eu gwledydd. Pe bai'r Ceidwadwyr yn dod i rym, mae un neu ddau o feysydd y byddwn yn sicr o'u gwneud: rhywedd, oedran a NEET - ddim mewn addysg, hyfforddiant na chyflogaeth. Fe wnawn yn siŵr y bydd y bobl hyn yn dysgu ar gyfer cyflawni eu potensial llawn mewn bywyd yn ôl eu doniau. Rhaid inni gael rhyw fath o system yn yr adran addysg i wneud yn siŵr fod ein plant yn tyfu ac yn cyflawni eu potensial llawn mewn bywyd, yn ôl eu dawn a'u gallu mewn bywyd, ni waeth a ydynt yn bobl anabl neu heb fod yn anabl, yn ddynion neu'n fenywod, yn ifanc neu'n hen. Byddant i gyd yn gyfartal yng ngolwg y Blaid Geidwadol. Diolch.