English: First of all, can I declare an interest in that my sister is profoundly deaf and a user of British Sign Language, and also, as president of Swansea Hard of Hearing Group? And before anyone says, 'Why not Welsh sign language?', sign language is descriptive. You translate the sign into any other language you are familiar with. It does not use an alphabet, but has signs to describe what someone wants to say. Turning to recommendation 1: 'The Welsh Government should support British Sign Language as a minority language, and encourage local authorities to recognise it as the first language of many Deaf children and young people when providing support and education services.' For many deaf children, sign language is their first language, it's their language in the education system and it's the way that they converse and learn. Sign language should be treated as an equal language in the education system, no different to Welsh and English. It is a matter of educational equality that British Sign Language is treated equally with Welsh and English. The Petitions Committee said that we therefore recommend that the opportunity to learn British Sign Language is made available to children at all levels of education. As part of this, we encourage the Welsh Government to continue to explore the creation of a GCSE in first-language sign language with Qualifications Wales. I again hope that that will be pushed forward. That sums up what is needed, and that is a GCSE in British Sign Language, so that proficiency in it can be recognised. It should be treated equally to English and Welsh in terms of a GCSE. This would mean that when jobs ask for grade C or better in English or Welsh, then it should also say 'or British Sign Language'. This provides equality of opportunity for those who use British Sign Language as their primary method of communication. It is not only the deaf community that needs British Sign Language, but the rest of the population, who need to be able to communicate with those who are deaf. The petition calls for better access to British Sign Language classes for parents and siblings to support them in communicating with a deaf family member. Surely this is a reasonable request. The vast majority of children who are born deaf, or become deaf very young through diseases such as meningitis, mumps and measles, have hearing parents. A deaf child comes as a shock to parents and siblings who want to learn how to communicate with the deaf member of the family so that they're not left out. Turning to the last committee recommendation: 'We recommend that the Welsh Government continues its engagement with the Welsh Local Government Association on Workforce Planning for SEN specialist services, with a particular focus on teachers working with Deaf and hard of hearing children and young people. This should include consideration of the longer term sustainability of these services. As part of this we support the introduction of a minimum standard BSL qualification for learning assistants supporting Deaf children and young people.' This is incredibly important, because if people are working with deaf children, then they have to have at least the same level of language as the children they're working with. Whatever qualifications and support we say should be provided become meaningless if we don't have people qualified to teach and support learners. We can pass and agree all sorts of things here about the importance of having this support, but unless we've got people trained and capable of providing the support, it's not going to happen. Finally, the petition calls for services to be accessible to deaf young people in British Sign Language. Deffo! told the committee that many deaf young people are not able to access services and referred to a survey that suggested that most deaf people struggle to access healthcare such as GP surgeries. GP surgeries that only accept telephone calls for appointments or want patients to ring in and then ring patients back cause huge problems for those who are deaf and are not able to undertake that. I've talked to deaf people who have gone to a surgery and been told they've got to ring in. They say, 'Well, I can't hear', and it's, 'Well, that's the way we work.' And I think it is important that surgeries do show support, and I think it is important that surgeries realise that there are deaf people out there and that the one-size-fits-all of, 'Ring in, and we'll ring you back', doesn't work for people who can't hear. There is a lot that needs to be done to help the deaf community. Accepting these Petitions Committee recommendations and implementing them would be a good start. certainly not a finish, because the deaf community feel that they have not been treated fairly over many years. And I'm sure you recognise that, Deputy Presiding Officer. And it is important to ensure that we start making steps in that direction now.
Welsh: Yn gyntaf oll, a gaf fi ddatgan buddiant gan fod fy chwaer yn fyddar iawn ac yn defnyddio Iaith Arwyddion Prydain, a hefyd, fel llywydd Grŵp Pobl Drwm eu Clyw Abertawe? A chyn i unrhyw un ddweud, 'Pam ddim Iaith Arwyddion Cymru?', mae iaith arwyddion yn ddisgrifiadol. Rydych yn cyfieithu'r arwydd i unrhyw iaith arall rydych yn gyfarwydd â hi. Nid yw'n defnyddio gwyddor, ond mae ganddi arwyddion i ddisgrifio'r hyn y mae rhywun eisiau ei ddweud. Gan droi at argymhelliad 1: 'Dylai Llywodraeth Cymru gefnogi Iaith Arwyddion Prydain fel iaith leiafrifol, ac annog awdurdodau lleol i'w chydnabod fel iaith gyntaf llawer o blant a phobl ifanc byddar wrth ddarparu gwasanaethau addysg a chymorth.' I lawer o blant byddar, iaith arwyddion yw eu hiaith gyntaf, honno yw eu hiaith yn y system addysg a'r ffordd y maent yn siarad ac yn dysgu. Dylid trin iaith arwyddion fel iaith gyfartal yn y system addysg, a heb fod yn wahanol i'r Gymraeg a'r Saesneg. Mae sicrhau bod Iaith Arwyddion Prydain yn cael ei thrin yn gyfartal â'r Gymraeg a'r Saesneg yn fater o gydraddoldeb addysgol. Mae'r Pwyllgor Deisebau wedi dweud felly ein bod yn argymell y dylid sicrhau bod cyfle i ddysgu Iaith Arwyddion Prydain ar gael i blant ar bob lefel o addysg. Yn rhan o hyn, rydym yn annog Llywodraeth Cymru i barhau i archwilio'r posibilrwydd o greu TGAU mewn iaith arwyddion iaith gyntaf gyda Cymwysterau Cymru. Unwaith eto, gobeithiaf y bydd yr argymhelliad hwnnw'n cael ei ddatblygu. Mae'n crynhoi'r hyn sydd ei angen, sef TGAU mewn Iaith Arwyddion Prydain, fel y gellir cydnabod hyfedredd ynddi. Dylid ei thrin yn gyfartal â'r Gymraeg a'r Saesneg fel cymhwyster TGAU. Byddai hyn yn golygu, pan fo swyddi'n galw am radd C neu well mewn Cymraeg neu Saesneg, dylai ddweud 'neu Iaith Arwyddion Prydain' hefyd. Mae hyn yn sicrhau cyfle cyfartal i rai sy'n defnyddio Iaith Arwyddion Prydain fel eu prif gyfrwng cyfathrebu. Nid y gymuned fyddar yn unig sydd angen Iaith Arwyddion Prydain, ond gweddill y boblogaeth, sydd angen gallu cyfathrebu gydag unigolion byddar. Mae'r ddeiseb yn galw am well mynediad at ddosbarthiadau Iaith Arwyddion Prydain ar gyfer rhieni a brodyr a chwiorydd i'w helpu i gyfathrebu ag aelod byddar o'r teulu. Yn sicr, mae hwn yn gais rhesymol. Rhieni sy'n gallu clywed sydd gan y mwyafrif helaeth o blant sy'n cael eu geni'n fyddar, neu sy'n mynd yn fyddar yn ifanc iawn o ganlyniad i glefydau fel llid yr ymennydd, clwy'r pennau a'r frech goch. Mae plentyn byddar yn sioc i rieni a brodyr a chwiorydd ac maent eisiau dysgu sut i gyfathrebu â'r aelod byddar o'r teulu fel nad ydynt yn cael eu gadael allan. Trof yn awr at argymhelliad olaf y pwyllgor: 'Rydym yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn parhau i ymgysylltu â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ar Gynllunio'r Gweithlu ar gyfer gwasanaethau arbenigol AAA, gan ganolbwyntio'n benodol ar athrawon sy'n gweithio gyda phlant a phobl ifanc byddar a thrwm eu clyw. Dylai hyn gynnwys ystyriaeth o gynaliadwyedd tymor hwy y gwasanaethau hyn. Fel rhan o hyn, rydym yn cefnogi'r syniad o gyflwyno cymhwyster Iaith Arwyddion Prydain safonol gofynnol ar gyfer cynorthwywyr dysgu sy'n cefnogi plant a phobl ifanc byddar.' Mae hyn yn hynod bwysig, oherwydd os yw pobl yn gweithio gyda phlant byddar, mae'n rhaid iddynt gael o leiaf yr un lefel o iaith â'r plant y maent yn gweithio gyda hwy. Mae pa bynnag gymwysterau a chymorth rydym yn dweud y dylid eu darparu yn ddiystyr os nad oes gennym bobl gymwys i addysgu a chefnogi dysgwyr. Gallwn basio a chytuno ar bob math o bethau yma mewn perthynas â phwysigrwydd y cymorth hwn, ond os nad oes bod gennym bobl sydd wedi cael eu hyfforddi ac sy'n gallu darparu'r cymorth, nid yw'n mynd i ddigwydd. Yn olaf, mae'r ddeiseb yn galw am sicrhau bod gwasanaethau'n hygyrch i bobl ifanc fyddar mewn Iaith Arwyddion Prydain. Dywedodd Deffo! wrth y pwyllgor nad yw llawer o bobl ifanc fyddar yn gallu cael mynediad at wasanaethau a chyfeiriasant at arolwg a oedd yn awgrymu bod y rhan fwyaf o bobl fyddar yn ei chael yn anodd cael mynediad at ofal iechyd megis meddygfeydd meddygon teulu. Mae meddygfeydd sydd ond yn trefnu apwyntiadau dros y ffôn, neu sydd eisiau i gleifion ffonio ac yna'n eu ffonio'n ôl, yn achosi problemau enfawr i bobl fyddar nad ydynt yn gallu gwneud hynny. Rwyf wedi siarad â phobl fyddar sydd wedi mynd i'r feddygfa ac wedi cael gwybod bod yn rhaid iddynt ffonio. Maent yn dweud, 'Wel, ni allaf glywed', a'r ateb yw, 'Wel, dyna'r ffordd rydym yn gweithio.' Ac rwy'n credu ei bod yn bwysig i feddygfeydd ddangos cefnogaeth, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig i feddygfeydd sylweddoli bod pobl fyddar yn bodoli ac nad yw dweud wrth bawb, 'Ffoniwch, ac fe wnawn eich ffonio'n ôl', yn gweithio i bobl nad ydynt yn gallu clywed. Mae angen gwneud llawer i helpu'r gymuned fyddar. Byddai derbyn yr argymhellion hyn gan y Pwyllgor Deisebau a'u rhoi ar waith yn fan cychwyn da. Yn sicr, ni fyddai'n ddiwedd ar y mater, oherwydd mae'r gymuned fyddar yn teimlo nad ydynt wedi cael eu trin yn deg dros nifer o flynyddoedd. Ac rwy'n siŵr eich bod yn cydnabod hynny, Ddirprwy Lywydd. Ac mae'n bwysig sicrhau ein bod yn dechrau camu i'r cyfeiriad hwnnw yn awr.