English: Thank you, Dirprwy Lywydd, and thank you for the opportunity to contribute to this debate this afternoon. I speak to the amendment tabled in my name, and I do speak today not on behalf of the Welsh Government, but as chief whip of the Welsh Labour group in the National Assembly, and also as Jane Hutt AM, to set out the Welsh Labour position on increasing the number of Assembly Members in this institution. We're debating this issue just moments after debating the general principles of the Senedd and Elections (Wales) Bill, which will pave the way to this Assembly becoming the Parliament for Wales and introducing votes for 16 and 17-year-olds - and I'm sure it will be passed later today. I think, as David Melding said in the previous debate, this is a point of celebration, an opportunity to strengthen citizenship, particularly appropriate after the session we had two weeks ago with our Youth Parliament, a very important step in our democracy. But, I was also pleased to be here - and David was, indeed, and a few others - in 2004, when the Labour peer Lord Richard of Ammanford reported on his independent review of the powers and the electoral arrangements of this Assembly, and I welcomed his recommendations then. It's worth just reflecting on what his recommendation was in terms of the size of the Assembly and its role and responsibility. He recommended a rise in the numbers of AMs to 80 - and I quote - as essential in order to enable AMs to increase their scrutiny of Welsh legislation and Welsh Government policies. Well, we're 15 years on from that review and we now have primary legislative, electoral, borrowing, tax-raising and varying powers, with the responsibilities and duties to deliver on those effectively. And, last year, we debated the Assembly Commission's report, 'Creating a Parliament for Wales' following the publication of Professor McAllister's report. I was very pleased to speak in that debate as a backbencher, and I particularly welcomed the panel's recommendations to widen the participation of women and young people in the Assembly. And I did say at the time, as one of the original founder AMs, proud to have been elected in 1999 and having served as both a Minister and a backbencher, I want us to take the steps to make our Assembly a Parliament that works for Wales, with women and young people at the forefront of that endeavour. Dirprwy Lywydd, Labour delivered devolution and Welsh Labour continues to be a fiercely devolutionist party. Alun Davies was commenting on the word 'devolution' earlier on this afternoon, and I do think that this is about decisions that affect Wales being made in Wales. And we believe in a strong Wales, as part of a successful United Kingdom, as the First Minister said yesterday, but to do that, our party does support the arguments made in the McAllister review that more AMs are needed to do the work of this legislature effectively and to hold the Government to account properly. Opinion is divided, however, about how AMs should be elected in any reformed system, and when we asked members of our party, the responses supported the view that the case for a new electoral system within a larger Assembly hasn't been sufficiently made yet with the public. It's vitally important that we engage with the public in considering these issues and draw from the extensive evidence gathered by the McAllister expert panel and our own party consultations. But I would draw attention to the letter from the Llywydd last month, which said that the second phase of electoral reform would not go ahead this term, but confirmed the Assembly Commission would continue to explore these issues relating to the size of the Assembly and how Members would be elected. And the Llywydd helpfully confirmed, in her letter to us all, that this work will continue to assist the public debate and political parties as they consider their views on these matters. So, we believe a cross-party working group to further examine these matters would build on the excellent work already carried out by Laura McAllister and her expert reference panel and group. Now, I was surprised -
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a diolch i chi am y cyfle i gyfrannu at y ddadl hon y prynhawn yma. Siaradaf am y gwelliant a gyflwynwyd yn fy enw i, ac nid wyf yn siarad heddiw ar ran Llywodraeth Cymru, ond fel prif chwip grŵp Llafur Cymru yn y Cynulliad Cenedlaethol, a hefyd fel Jane Hutt AC, i osod safbwynt Llafur Cymru ar gynyddu nifer yr Aelodau Cynulliad yn y sefydliad hwn. Rydym yn trafod y mater hwn ychydig funudau ar ôl trafod egwyddorion cyffredinol y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru) a fydd yn paratoi'r ffordd at wneud y Cynulliad hwn yn Senedd i Gymru a chyflwyno'r bleidlais i rai 16 a 7 oed - ac rwy'n siŵr y caiff ei basio yn ddiweddarach heddiw. Fel y dywedodd David Melding yn y ddadl flaenorol, credaf fod hwn yn bwynt ar gyfer dathlu, yn gyfle i gryfhau dinasyddiaeth, sy'n arbennig o briodol ar ôl y sesiwn a gawsom bythefnos yn ôl gyda'n Senedd Ieuenctid, a cham pwysig iawn yn ein democratiaeth. Ond roeddwn hefyd yn falch o fod yma - fel yr oedd David, yn wir, ac eraill - yn 2004, pan adroddodd yr arglwydd Llafur, yr Arglwydd Richard o Rydaman, ar ei adolygiad annibynnol o bwerau a threfniadau etholiadol y Cynulliad hwn, a chroesawais ei argymhellion bryd hynny. Mae'n werth myfyrio ar ei argymhelliad mewn perthynas â maint y Cynulliad a'i rôl a'i gyfrifoldeb. Argymhellodd fod cynyddu nifer yr Aelodau Cynulliad i 80 - a dyfynnaf - yn hanfodol er mwyn galluogi'r ACau i gynyddu eu gwaith craffu ar ddeddfwriaeth Cymru a pholisïau Llywodraeth Cymru. Wel, mae 15 mlynedd ers yr adolygiad hwnnw ac erbyn hyn mae gennym bwerau deddfu sylfaenol, pwerau etholiadol, pwerau benthyg, a phwerau i godi ac amrywio trethi, gyda'r cyfrifoldebau a'r dyletswyddau ar gyfer cyflawni'r rheini'n effeithiol. A'r llynedd, buom yn trafod adroddiad Comisiwn y Cynulliad, 'Creu Senedd i Gymru' yn dilyn cyhoeddi adroddiad yr Athro McAllister. Roeddwn yn falch iawn o siarad yn y ddadl honno fel aelod o'r meinciau cefn, ac roeddwn yn croesawu'n arbennig argymhellion y panel i ehangu cyfranogiad menywod a phobl ifanc yn y Cynulliad. Ac fe ddywedais ar y pryd, fel un o'r ACau gwreiddiol, a oedd yn falch o gael fy ethol yn 1999 ac ar ôl gwasanaethu fel Gweinidog ac fel aelod o'r meinciau cefn, rwyf am i ni gymryd y camau i wneud ein Cynulliad yn Senedd sy'n gweithio i Gymru, gyda menywod a phobl ifanc ar flaen y gad yn yr ymdrech honno. Ddirprwy Lywydd, Llafur a gyflwynodd ddatganoli ac mae Llafur Cymru yn parhau i fod yn blaid sy'n danbaid dros ddatganoli. Roedd Alun Davies yn gwneud sylwadau ar y gair 'datganoli' yn gynharach y prynhawn yma, ac rwy'n credu bod hyn yn ymwneud â phenderfyniadau sy'n effeithio ar Gymru yn cael eu gwneud yng Nghymru. A chredwn mewn Cymru gref, fel rhan o Deyrnas Unedig lwyddiannus, fel y dywedodd y Prif Weinidog ddoe, ond i wneud hynny, mae ein plaid yn cefnogi'r dadleuon a wnaed yn adolygiad McAllister fod angen mwy o ACau i wneud gwaith y ddeddfwrfa hon yn effeithiol a dwyn y Llywodraeth i gyfrif yn briodol. Fodd bynnag, mae'r farn yn rhanedig ynglŷn â sut y dylid ethol ACau mewn unrhyw system ddiwygiedig, a phan ofynnwyd i aelodau ein plaid, roedd yr ymatebion yn cefnogi'r farn nad yw'r achos dros system etholiadol newydd mewn Cynulliad mwy o faint wedi'i wneud yn ddigonol eto gyda'r cyhoedd. Mae'n hollbwysig ein bod yn ymgysylltu â'r cyhoedd wrth ystyried y materion hyn ac yn pwyso ar y dystiolaeth helaeth a gasglwyd gan banel arbenigol McAllister ac ymgynghoriadau ein plaid ein hunain. Ond hoffwn dynnu sylw at y llythyr gan y Llywydd y mis diwethaf, a ddywedai na fyddai ail gam diwygio etholiadol yn digwydd y tymor hwn, ond cadarnhaodd y byddai Comisiwn y Cynulliad yn parhau i archwilio'r materion sy'n ymwneud â maint y Cynulliad a sut y câi Aelodau eu hethol. Ac roedd o gymorth fod y Llywydd wedi cadarnhau yn ei llythyr i ni i gyd y bydd y gwaith hwn yn parhau i gynorthwyo'r ddadl gyhoeddus a'r pleidiau gwleidyddol wrth iddynt ystyried eu barn ar y materion hyn. Felly, credwn y byddai gweithgor trawsbleidiol i archwilio'r materion hyn ymhellach yn adeiladu ar y gwaith rhagorol a wnaed eisoes gan Laura McAllister a'i phanel a'i grŵp cyfeirio arbenigol. Nawr, roedd yn syndod i mi -