English: I'd like to remind everyone that this Bill did move at pace, and I'd like to put on record my thanks to all the committee clerks, to the officials on the Welsh Government side. And I'd like to pay particular tribute to our head of research, Georgina Webb, for all the work that she did on this Bill. And what a Bill. It started with such promise: to drive duty and candour through our healthcare services. It was a Bill full of opportunity, where we could actually look to our healthcare services and say, 'Now is the time for you to really understand that quality is a key driver within the NHS, candour is a key right within the NHS'. And, of course, it was the opportunity to protect and preserve the voice of the people of Wales, their opportunity to actually put forward what they think to formulate and to shape the direction of travel. But, to be frank, it's an opportunity that has been squandered. And the Welsh Conservatives will not be sponsoring - or, sorry, supporting - this Bill. Why? Because it is a Bill that has not actually done what it said it would do. Counsel General, when I look at the duty of quality, I feel that part of this Bill still remains hugely weak in detail. As I stated last week during the Stage 3 process, I remain concerned that the Bill's provisions on the duty of quality are overly broad - it risks becoming an aim rather than a duty. Without specific mechanisms for health boards to undertake the necessary action to ensure that it's monitored and upheld, what does duty of quality really mean? How are we going to measure it? And, if you fail in your duty of quality, what are we going to do about it? The Bill says none of that - it's very light on it. And it's not just me who thinks this. This is across a number of different forums, and I just want to bring forward two. The first is from the British Medical Association, who says that: 'Unless some form of sanction or corrective action is triggered, we believe that the proposed duty would run the risk of lacking effectiveness' and could just become a box-ticking exercise. And, of course, the Royal College of Nursing - these are the professional teams that make the health service run as it does. There has to be a consequence to doing it or not doing it, otherwise there's no incentive to do it at the most basic levels. And then we turn to the duty of candour. Now this is really an area that deeply concerns me. I've strong reservations as to how effective this Bill will be when delivering this aim, and I stand by the comments I made in Stage 3 - that it's because there's been no clarity over whose responsibility it is for failings. Buck-passing has become absolutely routine, and ignorance should not be a defence. The need for this section of the Bill to work effectively is that honesty, openness and transparency should be the focus and, indeed, the locus of the whole health service and the Government, and I still feel that, without a sea change in the culture that's become prevalent across some of the health service management, it is still not being delivered. I understand that this Bill, in and of itself, would not necessarily have prevented some of the scandals that we've seen in places like Cwm Taf and Betsi Cadwaladr, However, it would, with more teeth, have enabled us to strive for an NHS with an honest and open culture - a culture where, when a staff nurse or a midwife does a report that says, 'There are serious failings in maternity services', he or she would feel empowered to be able to flag that up, because that's a duty of candour. Nothing in the current Bill is there that says something that will say, 'You can do that'. In fact, rather it's 'Please be candid' and 'Oh, never mind, if you find you haven't been - . There's not a lot we're going to do about it'. And then finally, I just wanted to turn to the citizen voice body. I think that is something that has exercised the hearts and the minds of the public and all the local community health councils. Now, I absolutely appreciate that the CHC board have rightfully said, 'We are where we are. Probably the numbers will indicate that this Bill will pass and we will work with the Government'. And they are happy that you've agreed to engage and consult. But I say to you that if this isn't just some political sort of smoke and mirrors, you must engage with them honestly, deeply and truthfully and really bring them on board. Because I've said it before and I'm going to say it again: we keep talking about the voice of the citizen. The health service is for the people, it's about the people, it's staffed by the people and it is in the heart of our country and we absolutely must give the people a voice. And this Bill, as it currently stands, does not enshrine that voice. And I'm just -
Welsh: Hoffwn atgoffa pawb fod y Bil hwn wedi symud yn gyflym, a hoffwn gofnodi fy niolch i holl glercod y pwyllgorau, i'r swyddogion ar ochr Llywodraeth Cymru. A hoffwn dalu teyrnged arbennig i'n pennaeth ymchwil, Georgina Webb, am yr holl waith a wnaeth hi ar y Bil hwn. Ac am Fil. Dechreuodd â llawer o addewid: i ysgogi dyletswydd a didwylledd drwy ein gwasanaethau gofal iechyd. Roedd yn Fil llawn cyfle, lle y gallem ni mewn gwirionedd edrych ar ein gwasanaethau gofal iechyd a dweud, 'Dyma'r amser i chi wir ddeall bod ansawdd yn sbardun allweddol yn y GIG, bod didwylledd yn hawl allweddol yn y GIG'. Ac, wrth gwrs, roedd yn gyfle i warchod a diogelu llais pobl Cymru, eu cyfle i gyflwyno eu barn er mwyn llunio a llywio'r cyfeiriad teithio. Ond, i fod yn blwmp ac yn blaen, mae'n gyfle sydd wedi cael ei wastraffu. Ac ni fydd y Ceidwadwyr Cymreig yn noddi - neu, mae'n ddrwg gen i, yn cefnogi - y Bil hwn. Pam? Oherwydd ei fod yn Fil nad yw mewn gwirionedd wedi gwneud yr hyn y dywedodd y byddai'n ei wneud. Cwnsler Cyffredinol, pan rwy'n edrych ar y ddyletswydd ansawdd, rwy'n credu bod rhan o'r Bil hwn yn dal i fod yn hynod wan o ran manylder. Fel y dywedais yr wythnos diwethaf yn ystod proses Cyfnod 3, rwyf yn dal i bryderu bod darpariaethau'r Bil ar ddyletswydd ansawdd yn rhy fras - mae perygl y bydd yn dod yn nod yn hytrach nag yn ddyletswydd. Heb ddulliau penodol i fyrddau iechyd gymryd y camau angenrheidiol i sicrhau ei fod yn cael ei fonitro a'i gynnal, beth mae dyletswydd ansawdd yn ei olygu mewn gwirionedd? Sut ydym ni'n mynd i'w fesur? Ac, os byddwch chi'n methu yn eich dyletswydd ansawdd, beth ydym ni'n mynd i'w wneud am y peth? Nid yw'r Bil yn sôn am hynny - mae'n ysgafn iawn ar hynny. Ac nid dim ond fi sy'n meddwl hyn. Mae hyn ar draws nifer o wahanol fforymau, ac rwyf i ond eisiau sôn am ddau. Mae'r cyntaf gan Gymdeithas Feddygol Prydain, sy'n dweud, heblaw bod rhyw fath o gosb neu gamau cywirol, bydd risg na fydd y ddyletswydd arfaethedig yn effeithiol, a gallai ddod yn ymarfer ticio bocsys yn unig. Ac, wrth gwrs, y Coleg Nyrsio Brenhinol - dyma'r timau proffesiynol sy'n sicrhau bod y gwasanaeth iechyd yn gweithredu fel y mae. Mae'n rhaid bod canlyniad i wneud hynny neu i beidio a gwneud hynny, neu fel arall nid oes cymhelliad i wneud hynny ar y lefelau mwyaf sylfaenol. Ac yna trown ni at y ddyletswydd didwylledd. Nawr mae hwn yn faes sy'n fy mhryderu'n fawr. Mae gen i amheuon cryf ynghylch pa mor effeithiol fydd y Bil hwn wrth gyflawni'r nod hwn, ac rwy'n glynu wrth y sylwadau a wnes i yng Nghyfnod 3 - mai'r rheswm am hyn yw na fu unrhyw eglurder o ran pwy sy'n gyfrifol am fethiannau. Mae pasio'r baich wedi dod yn gwbl arferol, ac ni ddylai anwybodaeth fod yn amddiffyniad. I'r adran hon o'r Bil weithio'n effeithiol, mae angen i onestrwydd, bod yn agored a thryloywder fod yn bwyslais ac, yn wir, yn ganolbwynt i'r gwasanaeth iechyd cyfan a'r Llywodraeth, ac rwy'n dal i gredu, heb newid sylweddol yn y diwylliant sydd wedi dod i'r amlwg ar draws rhai o ddulliau rheoli y gwasanaeth iechyd, nid yw'n cael ei gyflawni o hyd. Rwy'n deall na fyddai'r Bil hwn, ynddo'i hun, o reidrwydd wedi atal rhai o'r sgandalau a welsom ni mewn lleoedd fel Cwm Taf a Betsi Cadwaladr, ond, byddai, gyda mwy o rym, wedi ein galluogi i ymgeisio am GIG â diwylliant gonest ac agored - diwylliant lle, pan fo nyrs staff neu fydwraig yn gwneud adroddiad sy'n dweud bod diffygion difrifol mewn gwasanaethau mamolaeth, y byddai ef neu hi o'r farn bod ganddi neu ganddo'r grym i allu tynnu sylw at hynny, oherwydd dyna'r ddyletswydd didwylledd. Nid oes dim yn y Bil presennol sy'n dweud rhywbeth a fydd yn dweud gallwch chi wneud hynny. A dweud y gwir, yn hytrach mae'n dweud 'Byddwch yn onest os gwelwch yn dda' ac 'O, peidiwch â phoeni, os nad ydych chi wedi bod - . Does dim llawer yr ydym ni'n mynd i'w wneud am y peth'. Ac yna yn olaf, rydw i am droi at y corff llais y dinesydd. Rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth sydd wedi ysgogi calonnau a meddyliau'r cyhoedd a'r holl gynghorau iechyd cymuned lleol. Nawr, rwy'n gwerthfawrogi'n llwyr fod y Bwrdd Cynghorau Iechyd Cymuned wedi dweud yn briodol, dyna'r sefyllfa yr ydym ni ynddi. Mae'n debyg y bydd y niferoedd yn dangos y bydd y Bil hwn yn pasio ac y byddwn ni'n gweithio gyda'r Llywodraeth. Ac maen nhw'n hapus eich bod chi wedi cytuno i ymgysylltu ac ymgynghori. Ond fe ddywedaf i wrthych chi, os nad yw hyn yn rhyw fath o daflu llwch gwleidyddol i'r llygaid, mae'n rhaid i chi ymgysylltu â nhw yn onest, yn ddwfn ac yn ddidwyll a chael eu cefnogaeth wirioneddol. Oherwydd rwyf wedi ei ddweud o'r blaen ac rwy'n mynd i'w ddweud eto: rydym ni'n parhau i siarad am lais y dinesydd. Mae'r gwasanaeth iechyd ar gyfer y bobl, mae'n ymwneud â'r bobl, caiff ei staffio gan y bobl a dyma galon ein gwlad ac mae'n rhaid i ni roi llais i'r bobl. Ac nid yw'r Bil hwn, fel y mae ar hyn o bryd, yn ymgorffori'r llais hwnnw. Ac rwyf -