English: Diolch yn fawr, Llywydd. The Health minister would have begun his statement this afternoon by reminding all Members of how much has changed over the week since he last reported to the Senedd. In that time, the World Health Organization has declared coronavirus as a pandemic. The response in Wales and the other UK nations has moved from containment to delay. Sadly, we have also had our first deaths from coronavirus here in Wales. I know that on behalf of the whole Senedd I express our sorrow and sympathy for the families who have lost loved ones. Sad as it is to say it, we have to expect that there will be more such events in the weeks ahead. So, the aims of Governments across the United Kingdom in the delay phase of the plan to tackle coronavirus are to slow the spread of the virus and to lower the peak impact, and thus to push it away from the current end of the winter season. Both of these aims will help the NHS to cope with the challenges it will face in caring for larger numbers of very unwell people. Doing this gives us all the best chance of our NHS not being overwhelmed. That in turn means that we can save more lives in the months ahead. Llywydd, it is inevitable that many more people will now contract the virus. The great majority of people will feel unwell for a short period before making a full recovery at home. They will not need medical intervention. Instead, we need to target our resources on the small percentage of our fellow citizens who will need that additional help. The best advice that we have as a Government is that, at this point in the process of the disease, trying to identify, monitor and contain every case, however mild, is not the best use of the resources we have. Members here will know that at the COBRA on Monday of this week the Welsh Government agreed with the other three national Governments across the UK to advise the public to take further extraordinary measures. Our advice to people who think they may have coronavirus has strengthened. Anyone who develops a high temperature or a new continuous cough should stay at home for seven days. They should not go to their GP or to a pharmacy or to a hospital, nor should they routinely contact the NHS on 111. People should only seek help if they cannot deal with their symptoms at home, if their condition worsens significantly or if they do not recover within seven days. As Members here will know, following Monday's COBRA meeting, the advice for people now is that if you are living with somebody in a household where someone develops a high temperature or a new continuous cough, then the whole household should stay at home for 14 days. Now, further advice on self-isolation at home is available from Public Health Wales. People are also advised to use the COVID-19 online symptom checker on the NHS Direct Wales website if you have concerns about your symptoms.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Byddai'r Gweinidog Iechyd wedi dechrau ar ei ddatganiad y prynhawn yma drwy atgoffa'r holl Aelodau o faint sydd wedi newid yn ystod yr wythnos ers iddo gyflwyno ei adroddiad diwethaf i'r Senedd. Yn y cyfnod hwnnw, mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi datgan bod y coronafeirws yn bandemig. Mae'r ymateb yng Nghymru a gwledydd eraill y DU wedi newid o gyfyngu'r haint i oedi ei ledaeniad. Yn anffodus, rydym ni hefyd wedi cael ein marwolaethau cyntaf o achos y coronafeirws yma yng Nghymru. Gwn fy mod i, ar ran y Senedd gyfan, yn estyn ein tristwch a'n cydymdeimlad i'r teuluoedd sydd wedi colli anwyliaid. Cyn dristed ag yw dweud hyn, mae'n rhaid i ni ddisgwyl y bydd mwy o ddigwyddiadau o'r fath yn yr wythnosau i ddod. Felly, amcanion Llywodraethau ledled y Deyrnas Unedig yng nghyfnod oedi y cynllun i fynd i'r afael â'r coronafeirws yw arafu lledaeniad y feirws ac i leihau effaith penllanw'r haint, ac felly i'w wthio o ddiwedd tymor y gaeaf presennol, sef y cyfnod yr ydym ni ynddo ar hyn o bryd. Bydd y ddau amcan hyn yn helpu'r GIG i ymdopi â'r heriau y bydd yn eu hwynebu wrth ofalu am niferoedd mwy o bobl sâl iawn. Mae gwneud hyn yn rhoi'r cyfle gorau i ni gyd na chaiff ein GIG ei lethu. Mae hynny yn ei dro yn golygu y gallwn ni achub mwy o fywydau yn y misoedd i ddod. Llywydd, mae'n anochel y bydd llawer mwy o bobl yn dal y feirws nawr. Bydd y mwyafrif helaeth o bobl yn teimlo'n sâl am gyfnod byr cyn gwella'n llwyr gartref. Ni fydd angen ymyrraeth feddygol arnyn nhw. Yn hytrach, mae angen i ni dargedu ein hadnoddau at y ganran fach o'n cyd-ddinasyddion y bydd angen y cymorth ychwanegol hwnnw arnynt. Y cyngor gorau sydd gennym ni fel Llywodraeth yn ystod y cyfnod hwn o'r haint yw, nad ceisio adnabod, monitro a chyfyngu ar bob achos, waeth pa mor ysgafn bynnag, yw'r defnydd gorau o'r adnoddau sydd gennym ni. Bydd Aelodau yn y fan yma yn gwybod bod Llywodraeth Cymru, yn y cyfarfod COBRA ddydd Llun yr wythnos hon, wedi cytuno â'r tair Llywodraeth genedlaethol arall ledled y DU i gynghori'r cyhoedd i gymryd camau eithriadol pellach. Mae ein cyngor i bobl sy'n credu efallai fod y coronafeirws arnyn nhw wedi cryfhau. Dylai unrhyw un sy'n datblygu tymheredd uchel neu beswch parhaus newydd aros gartref am saith diwrnod. Ni ddylen nhw fynd at eu meddyg teulu nac i fferyllfa nac i ysbyty, ac ni ddylen nhw fel rheol gysylltu â'r GIG ar 111. Ni ddylai pobl ofyn am gymorth oni bai eu bod yn methu ag ymdopi â'u symptomau gartref, bod eu cyflwr yn gwaethygu'n sylweddol neu os nad ydyn nhw'n gwella o fewn saith diwrnod. Fel y gŵyr yr Aelodau yn y fan yma, yn dilyn y cyfarfod COBRA ddydd Llun, y cyngor i bobl nawr yw, os ydych chi'n byw gyda rhywun ar aelwyd lle mae rhywun yn datblygu tymheredd uchel neu beswch parhaus newydd, yna dylai'r aelwyd gyfan aros gartref am 14 diwrnod. Erbyn hyn, mae cyngor pellach ar hunan-ynysu yn y cartref ar gael gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Cynghorir pobl hefyd i ddefnyddio'r gwiriwr symptomau COVID-19 ar-lein ar wefan Galw Iechyd Cymru os ydych chi'n pryderu am eich symptomau.