English: Can I just begin by commending the report - I think it's a good report - and the work that committee members and colleagues did, and the work of the Chair and, of course, the clerks and the support team as well? One of the things that leaps out from this report, and it's echoed in the comments that have just been made, is the background introduction where it says that previous analysis by a group on diversity in local government established by the Welsh Government, 'On Balance: Diversifying Democracy in Local Government in Wales', noted that the profile of councillors in Wales is predominantly white, male with an average age of about 60. I think that's me. We're not all bad, by the way, but the problem is when we all look like me. [ Interruption.] That's right. Most of them look like me. We can be quite good - . Nobody would criticize the late Paul Flynn, who passed away recently in his 80s and was still a highly active Member for Newport. So, there is place for octogenarians as well. But, the problem is, when you've got the majority that are white and male and around 60 years of age, it is distinctly off-putting to encourage diversity. So, we do need to do this, and I think this report helps us along the way because it looks at practical steps by which we can do it. I welcome the fact that the Government has accepted the vast majority of them and a couple in principle as well. Let me just turn to some of these. First of all, I think it's very, very welcome, on recommendation 20, that the Government has accepted our recommendation about extending the sunset clause in the Sex Discrimination (Election Candidates) Act 2002 until 2050 to allow the continuation of all-women shortlists. I know all-women shortlists are controversial, they're not everybody's cup of tea, but they've been a necessary tool actually in extending diversity within representation. So, we still do need that in place there. We need other measures as well, but that needs to be there. I welcome the fact as well that it's accepted as a priority that the Welsh Government should establish an access to elected office fund to assist disabled individuals run for elected office. I have friends who would benefit directly from that but at the moment feel that there is a barrier to them running because of the additional barriers that are put on them because of the disabilities that they face. And on the possibility of extending such a fund to other under-represented groups, I think it's highly welcome that the Government have taken that on board as well. Recommendation 18 was the one around mock Assembly elections at the same time that we have our elections. Now, I appreciate what the Government has said, which is that there was a mainstreaming of this, that there will be a great deal of mock elections in schools and other ways of encouraging awareness and understanding about the electoral process, but there is, as the Chair has said, a real opportunity here, once in an electoral cycle, to excite young people about what we do here. Today, we had members of the Youth Parliament here sitting behind us; there was a different buzz within the Chamber. It would be great to capitalise on that buzz around the Assembly elections with young people directly. So, we're not saying 'instead of' - keep on doing all the other wonderful work, but actually add to it. Have a look at this. Go back and have a look at that recommendation, because I think it is a worthwhile suggestion there. Let me just turn to a couple of others here. The issues around technology: I'm glad the Government has accepted those, because, certainly, not only as we look at increasing diversity in the workforce, but also, I have to say, if we're looking at more modern ways of communication and also the decarbonisation agenda that we're very strong on as well, we should be exploring other opportunities that don't drag everybody in for every single meeting from the far outlying places of Powys, Ceredigion, or even Ogmore, quite frankly, and saying we should look at alternative ways to use technology. So I'm glad the Government has accepted those recommendations. And also, on the recommendations around job sharing, let me say that I'm very, very pleased that there's been an outright acceptance of the issue of job sharing with executive members. I was probably one of the most strident members of the committee who said that the same thing should definitely apply to the election of individual members when they stand for election. And, of course, I know there are myriad objections, such as that they'll just outcompete each other and that if you've got two people sharing a job, they'll strive to outdo each other. Well, we have that in multimember wards already. There are ways to do this, by agreement. And frankly, some of those people who face some of the barriers, such as disability, who might not feel that they want to commit to a full-time job as a councillor, might well say to me or somebody else in the future, 'Huw, I quite fancy doing a job share with you. If we can share the load, with your experience, with me coming in new, with the barriers that I face, we will do this.' So I welcome it's accepted in principle, but I'm glad that you're going to look at that. But I think we can go further. This is a great report that I think will push the agenda on and will help the Government, and I thank the Chair for the way that he's chaired this as well and sought a real consensus around these issues. And I particularly thank the witnesses. They won't be pleased with everything within it, or they'll say we've missed some elements, but I think it's a significant step forward and I'm glad the Government has accepted the majority of the recommendations.
Welsh: A gaf fi ddechrau drwy gymeradwyo'r adroddiad - credaf ei fod yn adroddiad da - a'r gwaith a wnaeth aelodau'r pwyllgor a chyd-Aelodau, a gwaith y Cadeirydd ac wrth gwrs, y clercod a'r tîm cymorth hefyd? Un o'r pethau sy'n amlwg o'r adroddiad hwn, ac mae'n cael ei adleisio yn y sylwadau sydd newydd gael eu gwneud, yw'r cyflwyniad cefndirol lle mae'n dweud bod dadansoddiad blaenorol gan grŵp ar amrywiaeth mewn llywodraeth leol a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru, 'Ar Ôl Pwyso a Mesur: Sicrhau Democratiaeth Amrywiol mewn Llywodraeth Leol yng Nghymru', nodwyd bod proffil cynghorwyr yng Nghymru at ei gilydd yn ddynion gwyn a'u hoedran cyfartalog oddeutu 60. Rwy'n meddwl mai fi yw hwnnw. Nid ydym i gyd yn ddrwg, gyda llaw, ond mae'n broblem pan fydd pawb ohonom yn edrych yn debyg i fi. [ Torri ar draws.] Mae'n wir. Mae'r rhan fwyaf ohonynt yn edrych yn debyg i fi. Gallwn fod yn eithaf da - . Ni fyddai neb yn beirniadu'r diweddar Paul Flynn, a fu farw'n ddiweddar yn ei 80au ac a oedd yn dal i fod yn Aelod Seneddol gweithgar dros Gasnewydd. Felly, mae lle i rai yn eu hwythdegau hefyd. Ond y broblem yw, pan fydd y mwyafrif yn ddynion gwyn oddeutu 60 oed, nid yw'n annog amrywiaeth. Felly, mae angen inni wneud hyn, a chredaf fod yr adroddiad hwn yn ein helpu ar y ffordd gan ei fod yn edrych ar gamau ymarferol i'w dilyn. Rwy'n croesawu'r ffaith bod y Llywodraeth wedi derbyn y mwyafrif helaeth ohonynt a chwpl mewn egwyddor hefyd. Gadewch i mi droi at rai o'r rhain yn unig. Yn gyntaf oll, credaf ei bod yn dderbyniol iawn, ar argymhelliad 20, fod y Llywodraeth wedi derbyn ein hargymhelliad ynglŷn ag ymestyn y cymal machlud yn Neddf Gwahaniaethu ar Sail Rhyw (Ymgeiswyr Etholiad) 2002 hyd at 2050 i ganiatáu parhad pob rhestr fer menywod yn unig. Rwy'n gwybod bod rhestrau byr menywod yn unig yn rhai dadleuol, ac nid yw pawb yn eu cefnogi, ond maent wedi bod yn arf angenrheidiol i ehangu amrywiaeth o ran cynrychiolaeth. Felly, mae angen hynny arnom o hyd. Mae angen mesurau eraill hefyd, ond mae angen i hynny fod yno. Rwy'n croesawu'r ffaith hefyd ei bod yn flaenoriaeth a dderbynnir y dylai Llywodraeth Cymru sefydlu cronfa mynediad i swydd etholedig i gynorthwyo unigolion anabl i ymgeisio am swydd etholedig. Mae gennyf gyfeillion a fyddai'n elwa'n uniongyrchol o hynny ond sydd ar hyn o bryd yn teimlo eu bod yn cael eu rhwystro rhag ymgeisio oherwydd y rhwystrau ychwanegol a wynebant oherwydd yr anableddau sydd ganddynt. Ac ar y posibilrwydd o ymestyn cronfa o'r fath i gynnwys grwpiau eraill heb gynrychiolaeth ddigonol, credaf ei bod yn dra derbyniol fod y Llywodraeth wedi ystyried hynny hefyd. Roedd argymhelliad 18 yn ymwneud â ffug etholiadau Cynulliad ar yr un pryd ag y cynhaliwn ein hetholiadau. Nawr, rwy'n derbyn yr hyn a ddywedodd y Llywodraeth, sef bod hyn wedi'i brif ffrydio, y bydd llawer iawn o etholiadau ffug mewn ysgolion a ffyrdd eraill o annog ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o'r broses etholiadol, ond fel y dywedodd y Cadeirydd, mae yna gyfle go iawn yma, un waith mewn cylch etholiadol, i gyffroi pobl ifanc am yr hyn a wnawn yma. Heddiw, cawsom aelodau o'r Senedd Ieuenctid yma yn eistedd y tu ôl i ni; roedd cyffro gwahanol yn y Siambr. Byddai'n wych manteisio ar y cyffro hwnnw adeg etholiadau'r Cynulliad gyda phobl ifanc yn uniongyrchol. Felly, nid ydym yn dweud 'yn hytrach na' - dal ati i wneud yr holl waith gwych arall, ond ychwanegu ato mewn gwirionedd. Edrychwch ar hyn. Ewch yn ôl i gael golwg ar yr argymhelliad hwnnw, oherwydd credaf ei fod yn awgrym gwerth chweil yn y fan honno. Gadewch i mi droi at ambell un arall yma. Y materion yn ymwneud â thechnoleg: rwy'n falch fod y Llywodraeth wedi derbyn y rheini, oherwydd, yn sicr, nid yn unig wrth i ni edrych ar gynyddu amrywiaeth yn y gweithlu, ond hefyd, rhaid i mi ddweud, os ydym yn edrych ar ddulliau mwy modern o gyfathrebu a hefyd yr agenda ddatgarboneiddio yr ydym yn gryf iawn arni hefyd, dylem fod yn archwilio cyfleoedd eraill nad ydynt yn llusgo pawb i mewn ar gyfer pob cyfarfod o leoedd anghysbell pellennig Powys, Ceredigion, neu hyd yn oed Ogwr a dweud y gwir, a dylem ystyried ffyrdd eraill o ddefnyddio technoleg. Felly, rwy'n falch fod y Llywodraeth wedi derbyn yr argymhellion hynny. Hefyd, ar yr argymhellion ynghylch rhannu swyddi, gadewch i mi ddweud fy mod yn falch tu hwnt fod y mater o rannu swyddi ag aelodau gweithredol yn cael ei dderbyn yn llwyr. Mae'n debyg mai fi oedd un o aelodau mwyaf croch y pwyllgor a ddywedodd y dylai'r un peth fod yn berthnasol yn sicr wrth ethol aelodau unigol pan fyddant yn sefyll etholiad. Ac wrth gwrs, rwy'n gwybod bod llu o wrthwynebiadau, megis y byddent yn cystadlu yn erbyn ei gilydd ac os oes gennych ddau berson yn rhannu swydd, y byddant yn ymdrechu i wneud yn well na'i gilydd. Wel, mae gennym hynny mewn wardiau aml-aelod eisoes. Mae yna ffyrdd o wneud hyn drwy gytundeb. A dweud y gwir, efallai y bydd rhai o'r bobl sy'n wynebu rhai o'r rhwystrau, megis anabledd, ac nad ydynt yn teimlo eu bod am ymrwymo i swydd amser llawn fel cynghorydd, yn dweud wrthyf fi neu wrth rywun arall yn y dyfodol, 'Huw, rwy'n awyddus iawn i rannu'r swydd gyda chi. Os gallwn rannu'r llwyth gwaith, gyda'ch profiad chi, a minnau'n newydd, gyda'r rhwystrau rwy'n eu hwynebu, fe wnawn hyn.' Felly rwy'n croesawu'r ffaith ei fod wedi cael ei dderbyn mewn egwyddor, ond rwy'n falch eich bod yn mynd i edrych ar hynny. Ond rwy'n credu y gallwn fynd ymhellach. Mae hwn yn adroddiad gwych a chredaf y bydd yn gwthio'r agenda yn ei blaen ac yn helpu'r Llywodraeth, a diolch i'r Cadeirydd am y ffordd y cadeiriodd hyn hefyd a gofyn am gonsensws go iawn ar y materion hyn. A diolch yn arbennig i'r tystion. Ni fyddant yn hapus ynglŷn â phopeth sydd ynddo, neu byddant yn dweud ein bod wedi methu rhai elfennau, ond rwy'n credu ei fod yn gam mawr ymlaen ac rwy'n falch fod y Llywodraeth wedi derbyn y rhan fwyaf o'r argymhellion.