English: We sometimes think that poverty is a conclusive state: you either are poor or you aren't. But, that's not how it works at all. So many people will find their lives tip into chaos over the coming weeks and months, and that isn't scaremongering - it is a categorical fact. Thousands more people will struggle to live - to stay alive - because of monstrously everyday things like food and gas bills. There's something horrible and aberrant about mundane things becoming frightening. I don't have long in this debate, I know, so I'll keep my points brief. Households eligible for winter fuel payment support need to be told about that support. As we've heard Citizens Advice suggest, we should be contacting people on social tariffs for water or energy, and the Government could use their JIGSO data-sharing arrangement or could encourage Dŵr Cymru to help. I welcome that people on pension credit are eligible for the scheme, though Age Cymru have pointed out that 70,000 eligible households don't claim that credit, and many believe the eligibility criteria is still too rigid. I'm desperately worried, Dirprwy Lywydd, about those already in debt - the people on prepayment meters who are self-disconnecting already. One Citizens Advice client in south Wales is using a candle for light, and living in one room because of their energy bills. Those everyday horror stories will be repeated in houses all over Wales, behind curtains that are kept closed to keep the heat in, because poverty isn't precise; people's lives don't always fit into tidy boxes that we can say categorically who needs help and when. Finally, this scheme shouldn't just be for winter. Again, as we've heard, as NEA and others have pointed out, people will need this support the whole year round. Payments should be made as well before the winter bites. Anyone doubting the severity of the impact that the cost-of-living crisis is having should read Age Cymru's 'The Cost of Cold' testimonies, because they're heartbreaking. Geraldine, who's 77, told them, 'Already I wear gloves on my hands at home and a heat pack inside my leggings'. And people of all ages are effected in so many ways. Referrals to food banks by Citizens Advice hit an all-time high in March. What a shameful milestone that is - an all-time high for people living in profound desperation. So, in closing, Dirprwy Lywydd, I appreciate what the Government is doing, I know that so many causes of these crises are global or outside their control, but some of these things are in the Government's gift. So, please, I'd implore the Minister to listen to the points made in this debate, because every day we don't make these changes is a day that more people will become desperate.
Welsh: Weithiau, credwn fod tlodi'n gyflwr penodol: rydych naill ai'n dlawd neu beidio. Ond nid dyna sut y mae'n gweithio o gwbl. Bydd cymaint o bobl yn gweld eu bywydau'n croesi'r ffin i anhrefn dros yr wythnosau a'r misoedd nesaf, ac nid codi bwganod yw hynny - mae'n ffaith bendant. Bydd miloedd yn fwy o bobl yn ei chael hi'n anodd byw - i aros yn fyw - oherwydd pethau bob dydd fel biliau bwyd a nwy. Mae rhywbeth erchyll ac annormal am y modd y bydd pethau cyffredin yn troi'n frawychus. Nid oes gennyf lawer o amser yn y ddadl hon, rwy'n gwybod, felly byddaf yn cadw fy mhwyntiau'n fyr. Mae angen dweud wrth aelwydydd sy'n gymwys i gael cymorth taliad tanwydd y gaeaf am y cymorth hwnnw. Fel y clywsom Cyngor ar Bopeth yn awgrymu, dylem fod yn cysylltu â phobl ar dariffau cymdeithasol ar gyfer dŵr neu ynni, a gallai'r Llywodraeth ddefnyddio eu trefniant rhannu data JIGSO neu gallent annog Dŵr Cymru i helpu. Rwy'n croesawu'r ffaith bod pobl ar gredyd pensiwn yn gymwys ar gyfer y cynllun, er bod Age Cymru wedi tynnu sylw at y ffaith nad yw 70,000 o aelwydydd cymwys yn hawlio'r credyd hwnnw, ac mae llawer yn credu bod y meini prawf cymhwysedd yn dal yn rhy anhyblyg. Rwy'n poeni'n ddirfawr, Ddirprwy Lywydd, am y rheini sydd eisoes mewn dyled - y bobl ar fesuryddion rhagdalu sy'n datgysylltu drostynt eu hunain eisoes. Mae un cleient Cyngor ar Bopeth yn ne Cymru yn defnyddio cannwyll ar gyfer golau, ac yn byw mewn un ystafell oherwydd eu biliau ynni. Bydd y straeon arswydus bob dydd hynny'n cael eu hailadrodd mewn tai ledled Cymru, y tu ôl i lenni sy'n cael eu cadw ar gau i gadw'r gwres i mewn, oherwydd nid yw tlodi'n gategori penodol; nid yw bywydau pobl bob amser yn ffitio i flychau taclus y gallwn ddweud yn bendant pwy sydd angen help a phryd. Yn olaf, ni ddylai'r cynllun hwn fod ar gyfer y gaeaf yn unig. Unwaith eto, fel y clywsom, fel y mae NEA ac eraill wedi nodi, bydd angen y cymorth hwn ar bobl drwy gydol y flwyddyn. Dylid gwneud taliadau hefyd cyn i'r gaeaf daro. Dylai unrhyw un sy'n amau difrifoldeb yr effaith y mae'r argyfwng costau byw yn ei chael ddarllen tystiolaethau 'The Cost of Cold' Age Cymru, oherwydd maent yn dorcalonnus. Dywedodd Geraldine, sy'n 77 oed, wrthynt, 'Eisoes rwy'n gwisgo menig ar fy nwylo gartref a phecyn gwres y tu mewn i fy legins'. Ac mae pobl o bob oed yn cael eu heffeithio mewn cymaint o ffyrdd. Cyrhaeddodd atgyfeiriadau i fanciau bwyd gan Cyngor ar Bopeth y lefel uchel erioed ym mis Mawrth. Mae honno'n garreg filltir gywilyddus - y nifer uchaf erioed o bobl yn byw mewn anobaith llwyr. Felly, i gloi, Ddirprwy Lywydd, rwy'n derbyn yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei wneud, gwn fod llawer o achosion yr argyfyngau hyn yn fyd-eang neu y tu hwnt i'w rheolaeth, ond mae rhai o'r pethau hyn yn bethau y gall y Llywodraeth wneud rhywbeth yn eu cylch. Felly, os gwelwch yn dda, rwy'n erfyn ar y Gweinidog i wrando ar y pwyntiau a wnaed yn y ddadl hon, oherwydd mae pob dydd nad ydym yn gwneud y newidiadau hyn yn ddiwrnod arall y bydd mwy o bobl yn anobeithio.