English: Diolch, Lywydd. Our amendments 1 and 2 reflect the latest statistics from the Welsh national database for substance misuse, showing that only 13 per cent of individuals were deemed substance free by the end of treatment from 6,084 referrals to drug and alcohol agencies in Wales. The number of deaths from drug-related poisoning and drug misuse hit record levels in England and Wales last year. Deaths from all drug poisoning were up 65 per cent in England, but 153 per cent in Wales since records began in 1993. Whilst drug misuse deaths in England rose 192 per cent, the increase in Wales was 409 per cent. Alcohol also remains a major cause of death and illness in Wales, with around 1,500 deaths attributable to alcohol each year - 4.9 per cent of all deaths. Mortality rates are higher in Wales than in England. I was pleased to introduce North Wales-based CAIS drug and alcohol rehabilitation charity to Living Room Cardiff, the community-based recovery centre for Cardiff and south Wales, and then to speak at their official merger launch to become one of Wales's largest addiction therapy providers here in 2014. The Welsh Government's substance misuse delivery plan 2016-18, which we are debating today, does acknowledge that the partnership working between the statutory and third sectors is at the heart of delivering its key aims, but this will only happen when this is co-produced, designed and delivered with the third sector. Area planning boards were established some five years ago to oversee commissioning and delivery of substance misuse services. The governance for these bodies was never properly established and they've evolved in very different ways, leading to variations in practice across Wales. Latterly, the divergence has grown, with some all but disappearing, in favour of statutory agency leads. The third sector, by omission, is now largely absent from strategic planning. The delivery plan is fairly silent on area planning boards, and we therefore need to know the Government's view on the expected governance arrangements, inclusivity of membership, joint commissioning and plans for the future. The Welsh Government accepted the recommendation in the health committee's 2015 inquiry into alcohol and substance misuse that it maps the provision of detoxification centres in Wales, identifies gaps and sets out how these will be addressed. The then Minister also said that this delivery plan will consider what further actions are needed centrally to support tier 4 residential detoxification and rehabilitation services nationally. However, the delivery plan instead talks only of local health boards and local authorities working with partners to set out a plan on how they intend to address gaps in services, with tier 4 listed last. In fact, it's nine years since the Welsh Government-commissioned report on substance misuse tier 4 treatment services in Wales was leaked to me and made public after they tried to bury it. It identified numerous reports of people reoffending, so as to be able to be detoxed in prison, and of hospital admissions because of the unavailability of in-patient detoxification and residential rehabilitation. The report called for a substantial increase in capacity, for a central referral unit for the whole of Wales and for the development of three drug and alcohol detoxification and rehab units across Wales, working with third sector providers. A further report in 2010 reinforced this message and the then Welsh Government stated that it was taking forward work on development of the three units. Instead, the Welsh Government residential detoxification cuts a decade ago remain in place, and although a Wales tier-4 framework was produced after the previous health Minister issued a letter advising commissioners to support Welsh facilities, the number of rehab places in Wales has significantly reduced over the last five years. So, what is the Minister's view on this, and, given that 50 per cent of the residential rehabilitation placements funded were in facilities outside Wales, how is the framework launch in 2015 affecting this? The health committee's 2015 inquiry described silo working, and only last week, the chair of the north Wales safer communities board told me that too much is being spent on firefighting and not enough on intervention and prevention, where approximately 75 per cent of those with substance misuse problems, including over 50 per cent with alcohol problems, also have mental health problems, but the continuing gaps in dual-diagnostic provision I was highlighting a decade ago mean that the revolving door persists, with huge consequent costs for health and social services and criminal justice. Unless these issues are addressed at last, this delivery plan will remain the latest chapter in a long history of betrayal.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae ein gwelliannau 1 a 2 yn adlewyrchu'r ystadegau diweddaraf o gronfa ddata genedlaethol Cymru ar gyfer camddefnyddio sylweddau, gan ddangos mai dim ond 13 y cant o unigolion yr ystyriwyd nad oeddent yn defnyddio dim sylweddau erbyn diwedd y driniaeth o 6,084 o atgyfeiriadau i asiantaethau cyffuriau ac alcohol yng Nghymru. Cyrhaeddodd nifer y marwolaethau o wenwyno cysylltiedig â chyffuriau a chamddefnyddio cyffuriau y lefelau uchaf erioed yng Nghymru a Lloegr y llynedd. Roedd marwolaethau o wenwyn cyffuriau i fyny 65 y cant yn Lloegr, ond 153 y cant yng Nghymru ers dechrau cadw cofnodion yn 1993. Er bod marwolaethau o gamddefnyddio cyffuriau yn Lloegr wedi codi 192 y cant, roedd y cynnydd yng Nghymru yn 409 y cant. Mae alcohol hefyd yn parhau i fod un o brif achosion marwolaeth a salwch yng Nghymru, gyda thua 1,500 o farwolaethau y gellir eu priodoli i alcohol bob blwyddyn - .9 y cant o'r holl farwolaethau. Mae cyfraddau marwolaethau'n uwch yng Nghymru nag yn Lloegr. Roeddwn yn falch o gyflwyno elusen adsefydlu cyffuriau ac alcohol CAIS sydd wedi'i lleoli yn y gogledd i Ystafell Fyw Caerdydd, y ganolfan adsefydlu yn y gymuned ar gyfer Caerdydd a'r de, ac yna siarad yn eu lansiad uno swyddogol i ddod yn un o ddarparwyr therapi dibyniaeth mwyaf Cymru yma yn 2014. Mae cynllun cyflawni camddefnyddio sylweddau Llywodraeth Cymru 2016-18, yr ydym yn ei drafod heddiw, yn cydnabod bod y gwaith partneriaeth rhwng y sector statudol a'r trydydd sector yn ganolog i gyflawni ei nodau allweddol. Ond er mwyn i hyn ddigwydd rhaid iddo gael ei gyd-gynhyrchu, ei ddylunio a'i gyflwyno gyda'r trydydd sector. Sefydlwyd byrddau cynllunio ardal tua phum mlynedd yn ôl i oruchwylio'r gwaith o gomisiynu a darparu gwasanaethau camddefnyddio sylweddau. Ni chafodd trefn lywodraethu'r cyrff hyn erioed ei sefydlu'n briodol ac maent wedi esblygu mewn ffyrdd gwahanol iawn, gan arwain at amrywiaethau mewn arferion ledled Cymru. Yn fwy diweddar, mae'r gwahaniaeth wedi tyfu, a rhai bron wedi diflannu, ac asiantaethau arweiniol statudol wedi cymryd eu lle. Mae'r trydydd sector, a hepgorwyd, nawr yn absennol i raddau helaeth o gynllunio strategol. Mae'r cynllun cyflawni yn eithaf tawel o ran y byrddau cynllunio ardal, ac felly mae angen inni wybod barn y Llywodraeth am y trefniadau llywodraethu disgwyliedig, cynwysoldeb aelodaeth, comisiynu ar y cyd a chynlluniau ar gyfer y dyfodol. Derbyniodd Llywodraeth Cymru yr argymhelliad yn ymchwiliad 2015 y pwyllgor iechyd i gamddefnyddio alcohol a sylweddau y dylent fapio darpariaeth canolfannau dadwenwyno yng Nghymru, canfod bylchau a nodi sut y bydd y rhain yn cael sylw. Dywedodd y Gweinidog ar y pryd hefyd y byddai'r cynllun cyflawni hwn yn ystyried pa gamau pellach sydd eu hangen yn ganolog i gefnogi gwasanaethau dadwenwyno ac adsefydlu preswyl haen 4 yn genedlaethol. Fodd bynnag, yn lle hynny, yr unig beth y mae'r cynllun cyflawni'n sôn amdano yw byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol yn gweithio gyda phartneriaid i amlinellu cynllun ar gyfer sut y maent yn bwriadu ymdrin â bylchau mewn gwasanaethau, a haen 4 wedi'i rhestru'n olaf. Yn wir, mae'n naw mlynedd ers i'r adroddiad a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru ar wasanaethau triniaeth camddefnyddio sylweddau haen 4 yng Nghymru gael ei ryddhau i mi a'i wneud yn gyhoeddus ar ôl iddynt geisio ei gladdu. Roedd yn sôn am nifer o adroddiadau am bobl yn aildroseddu, er mwyn gallu cael eu dadwenwyno yn y carchar, ac am dderbyniadau i'r ysbyty oherwydd nad oedd dadwenwyno cleifion mewnol nac adsefydlu preswyl ar gael. Galwodd yr adroddiad am gynnydd sylweddol mewn capasiti, am uned gyfeirio ganolog i Gymru gyfan ac am ddatblygu tair uned dadwenwyno cyffuriau ac alcohol ac adsefydlu ledled Cymru, gan weithio gyda darparwyr y trydydd sector. Cafodd y neges hon ei hatgyfnerthu mewn adroddiad pellach yn 2010 a dywedodd Llywodraeth Cymru ar y pryd ei bod yn bwrw ymlaen â gwaith i ddatblygu'r tair uned. Yn lle hynny, mae toriadau Llywodraeth Cymru i gyfleusterau dadwenwyno preswyl ddegawd yn ôl yn dal i fod ar waith, ac er bod fframwaith haen-4 Cymru wedi'i gynhyrchu ar ôl i'r Gweinidog iechyd blaenorol gyhoeddi llythyr yn cynghori comisiynwyr i gefnogi cyfleusterau yng Nghymru, mae nifer y lleoedd adsefydlu yng Nghymru wedi gostwng yn sylweddol dros y pum mlynedd diwethaf. Felly, beth yw barn y Gweinidog am hyn, ac, o gofio bod 50 y cant o'r lleoliadau adsefydlu preswyl a ariannwyd mewn cyfleusterau y tu allan i Gymru, sut mae lansiad y fframwaith yn 2015 yn effeithio ar hyn? Roedd ymchwiliad y pwyllgor iechyd yn 2015 yn disgrifio gweithio mewn seilos, a dim ond yr wythnos diwethaf, dywedodd cadeirydd bwrdd cymunedau mwy diogel y gogledd wrthyf fod gormod yn cael ei wario ar ddiffodd tanau a dim digon ar ymyrraeth ac atal, lle mae tua 75 y cant o'r bobl sydd â phroblemau camddefnyddio sylweddau, gan gynnwys dros 50 y cant sydd â phroblemau alcohol, hefyd yn cael problemau iechyd meddwl. Ond mae'r bylchau sy'n parhau mewn darpariaeth diagnostig ddeuol yr oeddwn yn tynnu sylw atynt ddegawd yn ôl yn golygu bod y drws troi'n parhau, gan greu costau enfawr i iechyd a gwasanaethau cymdeithasol a chyfiawnder troseddol. Oni bai bod y materion hyn yn cael sylw o'r diwedd, bydd y cynllun cyflawni hwn yn parhau i fod y bennod ddiweddaraf mewn hanes hir o frad.