English: Before we begin this debate on the future of the fishing industry in Wales, I would like to take a moment just to remember the three fishermen from north Wales who are still missing today, and to send our best wishes to the family. Allan Minard, Ross Ballantine and Carl McGrath, as well as their boat, Nicola Faith, disappeared in January off the north Wales coast, and I would like to extend my sincerest sympathies, as well as this Senedd's sympathies, to their family, and to note that we are thinking about them as they grieve. Wales, of course, has a long and proud history of sea fishing. The tradition goes back a number of millennia, with seafood having been a central part of the diet of people in this part of the world across those many centuries. Archaeological work shows piles of shellfish going back to the Mesolithic age in Prestatyn, and we know about the fish traps across the Welsh coasts, which can also be seen along the Menai Straits. So, fishing and seafood has played an important role in the development of Wales, and the sector continues to make an important contribution economically, environmentally, socially and culturally too. There are hundreds of small vessels under 10 metres fishing from Welsh ports, and making a living directly for thousands of people and families, and indirectly to thousands more. And these people working in the industry do see themselves as the stewards of our seas, and the wealth of food that our seas provide in Wales. Like farmers on land, these fishers recognise the sea beds, and how the seasons impact on those different areas. So, what's the future for this historic and important sector? Well, like all sectors, of course, they are facing numerous challenges, but there are three main challenges facing sea fishers in Wales, and these three challenges are facing broader society too. Namely, in the first instance, climate change. Brexit, of course, has brought challenges, as well as COVID-19. Climate change has meant that the seas have become far more stormy during the winter months. We are seeing far fiercer storms, and many more storms than we have perhaps been experiencing in the past, and this is a very real threat, particularly bearing in mind that the Welsh fleet relies on small vessels. Brexit means that one of our main markets that the sector's relied on over the past 40 years has changed overnight, as some species of fish which were exported daily, such as mussels, are prevented, as this state is no longer within the borders of the European Union. COVID-19 has brought the hospitality sector to a close, a sector which the industry is reliant on in selling its produce here at home, in the domestic market. So, those are some of the challenges facing the sector. The COVID threat is the most apparent in the short term. We often hear spokespeople on behalf of the Government declaring how the Welsh Government has provided more generous support to businesses here in Wales than any other Government in the UK, but that's not the view of the fishers that I've spoken to, those who feel that they have almost been ignored during this crisis. Now, there is one grant payment of up to £10,000 per vessel, which has been offered, based on the average fixed costs, and that's to be welcomed, of course it is, but that's all that's been available in a 12-month period. And it's true to say that the UK Government has contributed some millions of pounds recently to seafood exporters, but that shouldn't mean that the Welsh Government doesn't have its own responsibility to listen to the sector and to respond to what they hear from the sector in order to make sure that it doesn't contract as a result of the current crisis. The Scottish, Northern Irish and the Isle of Man Governments have provided additional support to the sector, but that's not the case here in Wales. So, I want to make one call in this afternoon's debate to ask the Welsh Government to provide additional support to this sector, particularly, of course, given the current circumstances, and I very much hope that the Minister can respond positively to that in her reply to this debate. And then, of course, there's the impact of Brexit. Historically, only two EU vessels would fish Welsh seas, although up to 10 had a right to do so. But under the single designation, or the single issuing authority of the UK rather, the suggestion is that up to 76 vessels will now have permission to fish in Welsh waters. Of course, this raises major questions on the sustainability of our sea fisheries on the one hand, never mind the possibility that the indigenous industry in Wales will be squeezed out of our seas even further. Is this really in keeping with the aims of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015? Is it in keeping with the Environment (Wales) Act 2016? So, I want to hear this afternoon what steps the Welsh Government has taken to ensure that this doesn't happen. What discussions has the Government had with the Westminster Government to ensure that the voice of the industry in Wales is heard in the corridors of the UK Government?
Welsh: Cyn dechrau'r drafodaeth yma ar ddyfodol y diwydiant pysgota yng Nghymru, mi hoffwn i gymryd ennyd fach jest i gofio am y tri pysgotwr o ogledd Cymru sydd yn parhau ar goll heddiw, a'u teuluoedd nhw sydd mewn galar. Fe ddiflannodd Alan Minard, Ross Ballantine a Carl McGrath, ynghyd â'u cwch y Nicola Faith, ym mis Ionawr oddi ar arfordir gogledd Cymru, ac mi hoffwn i estyn fy nghydymdeimlad i, ac rwy'n siŵr, y Senedd yma, i'w teuluoedd a nodi ein bod ni yn meddwl amdanyn nhw yn eu galar. Mae gan Gymru, wrth gwrs, hanes hir a balch o bysgota ar y môr. Mae'r traddodiad yn mynd yn ôl sawl milenia, gyda bwyd o'r môr wedi bod yn rhan ganolog o ddeiet pobl yn y rhan yma o'r byd ar hyd y canrifoedd hynny. Mae gwaith archeolegol yn dangos pentyrrau o gregyn pysgod a fwytawyd yn mynd yn ôl i'r oes Mesolithig ym Mhrestatyn, a dŷn ni'n gwybod am drapiau pysgod hynafol ar hyd a lled arfordir Cymru, fel sydd i'w gweld ar lan yr afon Menai. Felly, mae pysgota a bwyd y môr wedi chwarae rhan bwysig yn natblygiad Cymru, a heddiw, mae'r sector yn parhau i wneud cyfraniad pwysig, yn economaidd, yn amgylcheddol, yn gymdeithasol, ac yn ddiwylliannol hefyd. Mae yna gannoedd o gychod bach o dan 10 metr yn pysgota allan o borthladdoedd Cymru, ac yn cynnal bywoliaeth yn uniongyrchol i filoedd o bobl a'u teuluoedd, ac yn anuniongyrchol, wrth gwrs, i filoedd yn rhagor. Ac mae'r bobl yma sydd yn y diwydiant yn gweld eu hunain fel stiwardiaid i'n moroedd ni a'r cyfoeth o fwyd sydd yn y moroedd hynny sy'n amgylchynu Cymru. Fel ffermwyr ar y tir, mae'r pysgotwyr yma yn adnabod gwely'r môr, a sut mae patrymau'r tymhorau yn effeithio ar y gwahanol ardaloedd hynny. Felly, beth yw dyfodol y sector hanesyddol a phwysig yma? Wel, fel pob sector, wrth gwrs, maen nhw'n wynebu amryw o heriau, ond mae yna dair brif her sydd yn bygwth pysgotwyr morol Cymru, a'r dair yma, wrth gwrs, yn heriau sy'n wynebu cymdeithas yn ehangach heddiw yn ogystal, sef, yn y lle cyntaf, newid hinsawdd, Brexit hefyd wedi dod â heriau, ynghyd, wrth gwrs, â COVID-19. Mae newid hinsawdd wedi golygu bod y moroedd wedi mynd yn llawer mwy tymhestlog yn ystod y gaeafau. Rŷn ni'n gweld stormydd llawer cryfach, a nifer mwy o stormydd na'r hyn efallai sydd wedi ei weld yn y gorffennol, ac mae hyn yn fygythiad go iawn, yn enwedig, wrth gwrs, gan gofio mai cychod bychain yw'r cychod sydd gennym ni yma yng Nghymru. Mae Brexit yn golygu bod un o'r prif farchnadoedd y mae'r sector wedi dibynnu arno fe dros y 40 mlynedd ddiwethaf wedi newid dros nos, wrth i rai mathau o bysgod oedd yn cael eu hallforio yn ddyddiol, fel y cregyn gleision wrth gwrs, gael eu hatal gan nad yw'r wladwriaeth yma bellach o fewn ffiniau yr Undeb Ewropeaidd. Ac yna, mae COVID-19 wedi dod â'r sector lletygarwch i stop, sector, wrth gwrs, yr oedd y diwydiant yn ddibynnol arno fe am werthu eu cynnyrch adref yma yn y farchnad ddomestig. Felly, dyna rai o'r heriau sy'n wynebu'r sector. Yr her COVID yw'r un amlwg sy'n pwyso fwyaf efallai yn y tymor byr ar y diwydiant. Droeon, rŷn ni'n clywed llefarwyr ar ran y Llywodraeth yn datgan sut mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi cymorth mwy hael i fusnesau yma yng Nghymru nag unrhyw Lywodraeth arall yn y Deyrnas Gyfunol, ond nid dyna yw barn y pysgotwyr dwi wedi siarad â nhw, y rhai sy'n teimlo eu bod nhw bron iawn wedi cael eu hanwybyddu yn ystod yr argyfwng yma. Nawr, mae yna un taliad, wrth gwrs, grant o hyd at £10,000 i'r cwch wedi ei gynnig, a hynny'n seiliedig ar gyfartaledd y costau penodol - yr average fixed costs, ac mae hynny i'w groesawu, wrth gwrs ei fod e. Ond dyna'r oll, wrth gwrs. Mewn blwyddyn gyfan. Ac mae'n wir dweud fod Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol wedi cyfrannu rhai miliynau yn fwy diweddar i allforwyr bwyd môr, ond dylai hynny ddim golygu nad oes gan Lywodraeth Cymru gyfrifoldeb i wrando ar lais y sector ac i ymateb i'r hyn maen nhw'n ei glywed er mwyn sicrhau nad yw'r sector yn crebachu yn sgil yr argyfwng presennol. Mae Llywodraethau'r Alban, Gogledd Iwerddon, ac Ynys Manaw wedi cynnig cymorth ychwanegol i'r sector, ond nid felly fan hyn yng Nghymru. Felly, un galwad dwi am ei wneud yn y ddadl hon heddiw yw gofyn i Lywodraeth Cymru gynnig cymorth ychwanegol i'r sector yma, yn enwedig, wrth gwrs, oherwydd yr amgylchiadau presennol, a dwi'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn ymateb yn bositif i hynny wrth ymateb i'r ddadl yma. Yna, wrth gwrs, mae effaith Brexit. Yn hanesyddol, dim ond dau gwch o'r Undeb Ewropeaidd oedd yn pysgota moroedd Cymru, er bod gan hyd at 10 yr hawl i wneud hynny. Ond o dan awdurdod dynodi sengl newydd y Deyrnas Gyfunol, y single issuing authority, yr awgrym yw y bydd hyd at 76 o gychod nawr yn cael caniatâd i bysgota ym moroedd Cymru. Wrth gwrs, mae hyn yn codi cwestiynau mawr ynghylch cynaliadwyedd pysgota ein moroedd ni ar yr un llaw, heb sôn, wrth gwrs, am y posibilrwydd y bydd y diwydiant cynhenid yma yng Nghymru yn cael ei wasgu allan o'n moroedd ymhellach. A ydy hyn wir yn gydnaws â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015? Ydy e'n gydnaws â Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016? Felly, dwi eisiau clywed y prynhawn yma pa gamau mae Llywodraeth Cymru wedi eu cymryd i sicrhau na fydd hyn yn digwydd. Pa drafodaethau mae'r Llywodraeth wedi eu cael gyda Llywodraeth San Steffan, gan sicrhau bod llais y diwydiant yng Nghymru yn cael ei glywed yng nghoridorau Llywodraeth y Deyrnas Unedig?