English: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Well, Members, you can tell from the tone of the motion that we are looking today for an open and discursive debate, which will help inform three things, I think: firstly, how to improve the well-being of individual children, which is obviously the most important, but also how to help them grow up with a sense of resilience and confidence to be good citizens, and then, of course, how to help our Governments, regardless of their politics, to agree that without an effective long-term vision for child health, other aspirations for our young people are going to be a bit of a stretch. Raising our children, regardless of their circumstances, their start in life, their challenges, which of course may be lifelong in some cases, to be able to cope and to really believe that tomorrow is another day is the most valuable of gifts, not just for an individual child, but for a strong social fabric. And yes, of course, as part of healthy maturing, young people in Wales, as anywhere else, need to come to terms with the usual youthful crises of confidence: things not going their way and a range of petty injustices. But something seems to be happening that is making this healthy maturing more difficult. We heard earlier from Angela Burns about the growth in unhappiness for girls and their sense of being stranded with their anxieties. It's younger boys who admit to being unhappy, often associated with schoolwork, conduct and inattention. Left alone, these unhappinesses that children experience can grow into something far more serious than youthful unhappiness. These findings, while they might be exacerbated by what we recognise as the effects of poverty, are found across the socioeconomic board, and we miss them if we rely too heavily on indicators, as Angela said, such as family income and structure. You can find the happiest, most resilient, most emotionally supported children in the poorest communities in Wales and the loneliest, most directionless, most emotionally abandoned children living in mansions. Who is the more deprived on those indicators? Of course, I'm not gainsaying any of the evidence about the connection between poor child and maternal health and deprivation. Everything I'm sure we will hear today about overcoming social inequalities and building the data to approach it in a more granular way is something I'm sure that the Cabinet Secretary will see the sense in. It's the kind of data we collect that will inform change. My point is that every child's mental health is important and if one in four of us is likely to experience poor mental health, then it's pretty clearly no respecter of objective socioeconomic boundaries. Building up this different granular data is essential not just to judge the scale and depth of poor mental health, but for designing effective mental health support for all children. We know that the child and adolescent mental health service is struggling. I'm sure poor old Lynne Neagle is fed up of saying it. And, yes, young people may be being wrongly directed towards CAMHS and, yes, in all fairness, Welsh Government is investing more in talking therapies, which is good news, but we are in difficulties in meeting the specific mental health needs of individuals before adulthood, and we are in difficulties preventing poor mental health in the first place. So, in looking at a long-term vision for child health, let's not ignore preventable poor mental health. Compulsory teaching about healthy relationships, different sexualities and gender equality is part of that, I would say - so I hope that your colleagues, Cabinet Secretary, will have their working party report on that sooner rather than later - but so is understanding that you are part of something bigger than yourself or even bigger than your own family. It's easy enough to blame social media for this, so I will, but when you're getting 500 likes for a picture of your new eyebrows well beyond your teens, and when that becomes more important than saying hello to your next-door neighbour, standing up for someone else on a bus, or carrying someone else's bag for them when they're trying to control a buggy and three kids, do you have to ask, 'Why are people more unhappy?' Of course, we can't go back. I see tremendous examples of individuals coming together via social media to stand up as a community and fight for something or, even better, take responsibility for it themselves. Individuals who, in the analogue age, would never have gone to a public meeting or got involved in working as a group to solve a problem in their area, because they were too shy, had no self-belief or, worst of all, thought it was somebody else's problem, someone else's responsibility. If you just take the example of social care in years to come, we are not going to be able to deal with that if we are a disconnected society. We need our children to grow up healthy in body and mind, strong and confident enough to contribute to healthy communities. Thank you.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Wel, Aelodau, gallwch ddweud o ysbryd y cynnig ein bod yn chwilio heddiw am drafodaeth agored a chynhwysfawr, a fydd yn helpu i lywio tri pheth, rwy'n credu: yn gyntaf, sut i wella lles plant unigol, sef yr agwedd bwysicaf wrth gwrs, ond hefyd sut i'w helpu i dyfu i fyny gydag ymdeimlad o wytnwch a hyder i fod yn ddinasyddion da, ac yna, wrth gwrs, sut i helpu ein Llywodraethau, waeth beth yw eu gwleidyddiaeth, i gytuno ei bod yn mynd i fod yn anodd mynd ar drywydd dyheadau eraill ar gyfer ein pobl ifanc heb weledigaeth hirdymor effeithiol ar gyfer iechyd plant. Magu ein plant, waeth beth fo'u hamgylchiadau, eu dechreuad mewn bywyd, eu heriau, a allai fod yn rhai gydol oes, wrth gwrs, mewn rhai achosion, i allu ymdopi ac i gredu'n wirioneddol fod yfory yn ddiwrnod arall yw'r rhodd fwyaf gwerthfawr sy'n bod, nid yn unig i'r plentyn unigol, ond er mwyn sicrhau gwead cymdeithasol cryf. Ac wrth gwrs, yn rhan o'r broses o aeddfedu'n iach, mae pobl ifanc yng Nghymru, ac unrhyw le arall, angen dod i delerau â'r argyfyngau arferol yn ystod ieuenctid sy'n ymwneud â hyder: pethau'n mynd o chwith ac amrywiaeth o fân anghyfiawnderau. Ond mae'n ymddangos bod rhywbeth yn digwydd sy'n gwneud aeddfedu iach o'r fath yn fwy anodd. Clywsom yn gynharach gan Angela Burns am y cynnydd yn lefelau anhapusrwydd mewn merched a'u hymdeimlad o gael eu hynysu gyda'u pryderon. Bechgyn iau sy'n cyfaddef eu bod yn anhapus, yn aml yn gysylltiedig â gwaith ysgol, ymddygiad a diffyg sylw. O'i adael i fod, gall yr anhapusrwydd y mae plant yn ei brofi dyfu'n rhywbeth llawer mwy difrifol nag anhapusrwydd ieuenctid. Mae'r canfyddiadau hyn, er y gallent gael eu gwaethygu gan yr hyn yr ydym yn eu hadnabod fel effeithiau tlodi, i'w gweld ar draws yr holl ystod economaidd-gymdeithasol, ac rydym yn eu colli os dibynnwn yn ormodol ar ddangosyddion, fel y dywedodd Angela, megis incwm a strwythur teuluol. Fe ddowch o hyd i'r plant hapusaf, mwyaf gwydn, sy'n cael fwyaf o gefnogaeth emosiynol yn y cymunedau tlotaf yng Nghymru a'r plant mwyaf unig, mwyaf digyfeiriad, sydd wedi'u hesgeuluso fwyaf yn emosiynol yn byw mewn plastai. Pwy yw'r mwyaf difreintiedig yn ôl y dangosyddion hynny? Wrth gwrs, nid wyf yn gwadu dim o'r dystiolaeth am y cysylltiad rhwng iechyd gwael mewn plant a'u mamau ac amddifadedd. Rwy'n siŵr y bydd popeth a glywn heddiw am oresgyn anghydraddoldebau cymdeithasol a datblygu'r data i fynd i'r afael â'r mater mewn ffordd fwy gronynnog yn rhywbeth rwy'n siŵr y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn gweld synnwyr ynddo. Y math o ddata a gasglwn fydd yn llywio newid. Fy mhwynt yw bod iechyd meddwl pob plentyn yn bwysig ac os yw un o bob pedwar ohonom yn debyg o brofi iechyd meddwl gwael, yna mae'n eithaf amlwg nad yw'n parchu ffiniau economaidd-gymdeithasol gwrthrychol. Mae'n hanfodol ein bod yn datblygu'r data gronynnog gwahanol hwn nid yn unig i farnu maint a dyfnder iechyd meddwl gwael, ond er mwyn llunio cymorth iechyd meddwl effeithiol ar gyfer pob plentyn. Gwyddom fod gwasanaeth iechyd meddwl plant a'r glasoed yn wynebu trafferthion. Rwy'n siŵr fod Lynne Neagle druan wedi cael llond bol ar ei ddweud. Ac mae'n wir, mae'n bosibl fod pobl ifanc yn cael eu hatgyfeirio'n amhriodol at CAMHS ac mae'n wir, a bod yn deg, fod Llywodraeth Cymru yn buddsoddi mwy mewn therapïau siarad, sy'n newyddion da, ond rydym yn cael trafferth bodloni anghenion iechyd meddwl penodol unigolion cyn eu bod yn oedolion, ac rydym yn cael trafferth atal iechyd meddwl gwael yn y lle cyntaf. Felly, wrth edrych ar weledigaeth hirdymor ar gyfer iechyd plant, gadewch i ni beidio ag anwybyddu iechyd meddwl gwael y gellir ei atal. Mae addysg orfodol am berthnasoedd iach, rhywioldeb gwahanol a chydraddoldeb rhwng y rhywiau yn rhan o hynny, fe ddywedwn i - felly rwy'n gobeithio y bydd gan eich cyd-Aelodau, Ysgrifennydd y Cabinet, adroddiad eu gweithgor ar hynny'n gynt yn hytrach nag yn hwyrach - ond mae deall eich bod yn rhan o rywbeth mwy na chi eich hun neu hyd yn oed yn fwy na'ch teulu eich hun yn rhan o hynny hefyd. Mae'n ddigon hawdd rhoi'r bai ar y cyfryngau cymdeithasol am hyn, felly fe wnaf, ond pan fyddwch yn cael 500 'hoffi' am lun o'ch aeliau newydd ymhell y tu hwnt i'ch arddegau, a phan ddaw hynny'n bwysicach na dweud helo wrth eich cymydog, codi i rywun arall ar fws, neu gario bag rhywun arall drostynt pan fyddant yn ceisio rheoli bygi a thri o blant, a oes rhaid i chi ofyn, 'Pam y mae pobl yn fwy anhapus?' Wrth gwrs, ni allwn fynd yn ôl. Rwy'n gweld enghreifftiau aruthrol o unigolion yn dod at ei gilydd drwy'r cyfryngau cymdeithasol i sefyll fel cymuned ac ymladd dros rywbeth neu'n well fyth, i ysgwyddo cyfrifoldeb dros ei wneud eu hunain. Unigolion na fyddai byth, yn yr oes analog, wedi mynd i gyfarfod cyhoeddus neu gymryd rhan mewn gwaith fel grŵp i ddatrys problem yn eu hardal am eu bod yn rhy swil, heb hunanhyder, neu'n waeth na dim, yn meddwl mai problem rhywun arall yw hi, cyfrifoldeb rhywun arall. Os meddyliwch yn unig am ofal cymdeithasol fel enghraifft yn y blynyddoedd i ddod, nid ydym yn mynd i allu ymdopi â hynny os ydym yn gymdeithas ddatgysylltiedig. Mae angen i'n plant dyfu i fyny yn iach yn gorfforol ac yn feddyliol, yn gryf ac yn ddigon hyderus i gyfrannu at gymunedau iach. Diolch.