English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I believe, if at all possible, we should have an election on 6 May. But postponing an election would not be unique. Can you remember the general election of 2001 had been expected on 3 May to coincide with local elections? But, on 2 April, votes were postponed to 7 June because of the rural movement restrictions imposed in response to the foot and mouth outbreak that had started in February. Another possible reason is that post cannot be collected, so postal votes would not be being received - something Rhun ap Iorwerth talked about regarding post when he was making his statement - or post boxes are blocked. People remember postal strikes - when boxes got full, they blocked them. I believe we should have the shortest possible dissolution period for the Senedd ahead of the day of the vote, which will enable the Senedd to meet should this be required to debate and agree new legislation relating to the pandemic, or consider recommendations from the Llywydd to postpone the poll. I would like the dissolution to be 5 o'clock on the Wednesday prior to polling day, thus enabling any new pandemic legislation to be enacted before the election. Before Government lawyers say it is impossible, what legislative changes would be necessary to enable it? We must remember the US election took place during the pandemic. I'd be very disappointed if the Senedd election could not take place. If the Conservatives postpone the police and crime commissioners and the English council elections, that is no reason for us to postpone the Senedd election. One thing we could request all parties to consider is a return to four-year electoral term - five years is too long. It was brought in for the best of reasons to apply with the Fixed-term Parliaments Act 2011. In my opinion, never has any piece of legislation been more meaningless. This must be the last five-year term. I now want to turn to action that I'm asking from the Welsh Government: that returning officers write to everyone about the postal vote offering them one. One of the problems with postal votes is their high rejection rate. This is caused by two things: people entering the date of signing rather than their date of birth, and signatures not matching. The proposals are that those who've entered the date they posted not their date of birth are contacted by phone, if possible, to confirm their date of birth; that those with signatures that do not match are contacted to confirm they have returned their ballot. One of the major reasons the signatures don't match is the elector has had health problems, such as a stroke or Parkinson's disease, since they applied for the postal vote, which really does affect people's signatures. We want a fair election where everyone who wants to vote can, and their vote is counted. Turning to proxy votes, currently students must get a form signed by the course tutor. That, I think people would agree, is almost impossible at the current time. I was fortunate that my daughter did hers back in November; very few people were thinking about the May Senedd elections in November. I would urge the Government to consider legislation to enable direct family members, meaning spouse, parent or child, to have a proxy vote on demand. This is a balance between stopping vote harvesting and allowing the votes of everyone to be counted. Finally, regarding the count. I support counting the next day, although I expect to sleep at night between the polling day and the next day. On the count, again, can we learn from America, where the count of votes cast in the ballot book and valid postal votes received by the end of polling day are counted on the Friday, with an extension date for postal votes made if there are problems with their return due to postal problems, and a judge is appointed to determine how long that extension should be? I believe we all want free and fair elections. I hope the Government will take up my suggestions, but, if not, explain why. And I discovered over the weekend a problem: paying the deposit. They want the deposit paid - in Swansea, at least - by electronic transfer, but it has to happen at exactly the same time as the nomination form is accepted. Now, that, if they follow the strict interpretation, is going to be almost impossible. So, I think that you're going to end up with - . You're queuing - . And we know what happens when putting our nomination papers in. I would urge that the Minister has some discussions with returning officers about that, because I think it is important that people do pay their deposit. I suggested that you paid it before you hand your nomination papers in, but I was told that couldn't happen. I think that we really do need to sort out some of the mechanics of this before things start going wrong.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Credaf, os yw'n bosibl o gwbl, y dylem gael etholiad ar 6 Mai. Ond ni fyddai gohirio etholiad yn unigryw. A ydych chi'n cofio bod disgwyl i etholiad cyffredinol 2001 fod ar 3 Mai i gyd-fynd ag etholiadau lleol? Ond, ar 2 Ebrill, gohiriwyd pleidleisiau tan 7 Mehefin oherwydd y cyfyngiadau symud gwledig a gyflwynwyd mewn ymateb i'r achosion o glwy'r traed a'r genau a ddechreuodd ym mis Chwefror. Rheswm posibl arall yw na ellir casglu'r post, felly ni fyddai pleidleisiau post yn cyrraedd - rhywbeth y soniodd Rhun ap Iorwerth amdano ynglŷn â phost pan oedd yn gwneud ei ddatganiad - neu fod blychau post wedi eu cau. Mae pobl yn cofio streiciau post - pan oedd blychau'n llawn, cawsant eu cau. Credaf y dylem ni gael y cyfnod diddymu byrraf posibl ar gyfer y Senedd cyn diwrnod y bleidlais, a fydd yn galluogi'r Senedd i gyfarfod pe bai angen, er mwyn trafod a chytuno ar ddeddfwriaeth newydd yn ymwneud â'r pandemig, neu ystyried argymhellion gan y Llywydd i ohirio'r bleidlais. Hoffwn i'r diddymiad fod am 5 o'r gloch ar y dydd Mercher cyn y diwrnod pleidleisio, gan alluogi deddfu ar unrhyw ddeddfwriaeth pandemig newydd cyn yr etholiad. Cyn i gyfreithwyr y Llywodraeth ddweud ei fod yn amhosibl, pa newidiadau deddfwriaethol fyddai eu hangen i'w alluogi? Mae'n rhaid inni gofio i etholiad yr Unol Daleithiau gael ei gynnal yn ystod y pandemig. Byddwn yn siomedig iawn pe na bai modd cynnal etholiad y Senedd. Os bydd y Ceidwadwyr yn gohirio etholiadau comisiynwyr yr heddlu a throseddu ac etholiadau cynghorau Lloegr, ni fyddai hynny'n rheswm i ni ohirio etholiad y Senedd. Un peth y gallem ni ofyn i bob plaid ei ystyried yw dychwelyd at dymor etholiadol pedair blynedd - mae pum mlynedd yn rhy hir. Fe'i cyflwynwyd am y rhesymau gorau i gydweddu â Deddf Seneddau Tymor Penodol 2011. Yn fy marn i, nid oes unrhyw ddarn o ddeddfwriaeth erioed wedi bod yn fwy diystyr. Mae'n rhaid i hwn fod y tymor pum mlynedd olaf. Rwyf nawr eisiau troi at fy nghais yr wy'n gofyn i Lywodraeth Cymru ei weithredu: sef bod swyddogion canlyniadau yn ysgrifennu at bawb ynghylch y bleidlais bost yn cynnig un iddyn nhw. Un o'r problemau ynghylch pleidleisiau post yw'r gyfradd uchel o rai sy'n cael eu gwrthod. Achosir hyn gan ddau beth: pobl yn rhoi dyddiad llofnodi yn hytrach na'u dyddiad geni, a llofnodion nad ydyn nhw'n cyfateb. Y cynigion yw y cysylltir dros y ffôn â'r rhai sydd wedi nodi dyddiad postio yn hytrach na'u dyddiad geni, os yw'n bosibl, i gadarnhau eu dyddiad geni; ac y cysylltir â'r rhai sydd â llofnodion nad ydyn nhw'n cyfateb i gadarnhau eu bod wedi dychwelyd eu pleidlais. Un o'r prif resymau pam nad yw'r llofnodion yn cyfateb yw bod yr etholwr wedi cael problemau iechyd, megis strôc neu glefyd Parkinson, ers iddyn nhw wneud cais am y bleidlais bost, sy'n effeithio'n wirioneddol ar lofnodion pobl. Rydym ni eisiau cael etholiad teg lle gall pawb sydd eisiau pleidleisio wneud hynny, ac y cyfrifir eu pleidlais. Gan droi at bleidleisiau drwy ddirprwy, ar hyn o bryd mae'n rhaid i fyfyrwyr gael ffurflen wedi'i llofnodi gan diwtor y cwrs. Credaf y byddai pobl yn cytuno bod hynny bron yn amhosibl ar hyn o bryd. Roeddwn yn ffodus bod fy merch wedi gwneud ei un hi yn ôl ym mis Tachwedd; ychydig iawn o bobl oedd yn meddwl am etholiadau Senedd mis Mai ym mis Tachwedd. Byddwn yn annog y Llywodraeth i ystyried deddfwriaeth i alluogi aelodau uniongyrchol o'r teulu, sy'n golygu priod, rhiant neu blentyn, i gael pleidlais drwy ddirprwy ar alw. Mae hyn yn gydbwysedd rhwng atal casglu pleidleisiau a chaniatáu cyfrif pleidleisiau pawb. Yn olaf, ynglŷn â'r cyfrif. Rwy'n cefnogi cyfrif y diwrnod wedyn, er fy mod yn disgwyl cysgu'r nos rhwng y diwrnod pleidleisio a'r diwrnod wedyn. O ran y cyfrif, unwaith eto, a allwn ni ddysgu wrth edrych ar America, lle mae'r nifer o bleidleisiau a fwriwyd yn y llyfr pleidleisio a phleidleisiau post dilys a dderbynnir erbyn diwedd y diwrnod pleidleisio yn cael eu cyfrif ar y dydd Gwener, gydag estyniad ar gyfer pleidleisiau post os oes problemau o ran eu dychwelyd oherwydd problemau post, a phenodir barnwr i benderfynu pa mor hir y dylai'r estyniad hwnnw fod? Credaf ein bod i gyd eisiau etholiadau rhydd a theg. Gobeithio y bydd y Llywodraeth yn ystyried fy awgrymiadau, ond, os nad ydy hi, yna y bydd yn esbonio pam. A chanfûm broblem dros y penwythnos: talu'r blaendal. Maen nhw eisiau i'r blaendal gael ei dalu - yn Abertawe, o leiaf - drwy drosglwyddiad electronig, ond rhaid iddo ddigwydd ar yr un pryd yn union ag y derbynnir y ffurflen enwebu. Nawr, os ydyn nhw'n dilyn y dehongliad yn fanwl, bydd hynny bron yn amhosibl. Felly, credaf eich bod yn y diwedd - . Rydych chi'n ciwio - . A gwyddom beth sy'n digwydd wrth gyflwyno ein papurau enwebu. Byddwn yn annog y Gweinidog i gael rhai trafodaethau gyda swyddogion canlyniadau ynghylch hynny, oherwydd credaf ei bod yn bwysig bod pobl yn talu eu blaendal. Awgrymais eich bod yn ei dalu cyn i chi gyflwyno eich papurau enwebu, ond dywedwyd wrthyf na allai hynny ddigwydd. Credaf fod gwir angen inni ddatrys rhywfaint o fecanwaith hyn cyn i bethau ddechrau mynd o chwith.