English: I think much has already been said very powerfully in this debate, and covered, so I'm not going to touch on those areas that have already been covered. I want to confine my comments, quite briefly, to support for mental health in the workplace. Could I start by commending the intent behind this motion from Plaid Cymru? But I believe the third proposal of the motion is a diversion away from what should be the main thrust of the debate. We could spend many months or longer engaging in legal arguments with the UK Government over the competence of this devolved administration legislating on employment matters. And those arguments are certainly pivotal when it comes to addressing, for example, applying the provisions of the insidious Trade Union Act 2016 here in Wales to devolved public services, but they are not what we should be focusing on when we come to talk about mental health issues in the workplace. We do, of course, already have employment law that provides protection for employees against discrimination under the Equality Act 2010, although I do understand the mover's reservations about the UK Government's commitment to that. 'Is the legislation strong enough?' is a question, of course, that one can always pose, but perhaps the question should be, 'Is the legislation being effectively applied in the workplace?' If I learned one thing during my 30-odd years as a trade union activist and organiser, it is that you can put in place as much legislation as you like, but you will never put an end to discrimination of any sort in the workplace unless you tackle the culture of prejudice at work and ensure that robust support mechanisms are in place for victims of discrimination. That's why I am fully in support of the amendment from Jane Hutt, which recognises the important role for employers in supporting people with mental health issues at work. I'm also pleased that, in his statement in this Chamber yesterday, the Cabinet Secretary for Health, Well-being and Sport made reference to the Welsh Government's support for businesses and organisations to recognise that mental ill health should not be a barrier to effective working. There are some excellent examples of major companies in Wales, like Admiral and Dŵr Cymru, that provide comprehensive mental health awareness training for their employees, not only to help them in their engagement with customers, but also to support colleagues in the workplace. These companies see raising mental health awareness as an integral part of their health and safety strategies. I also want to give recognition to the important role that trade unions in Wales play in both raising awareness of mental health issues at work, but also being at the forefront of providing that robust support in the workplace. I'm particularly proud of the work undertaken by my own union, Unison Cymru Wales, which has organised training courses to appoint mental health champions to enable them to best support colleagues suffering with stress, anxiety and depression. So, in conclusion, Deputy Presiding Officer, I'm just grateful for having had the opportunity to speak in this debate and to support the amendment from Jane Hutt, which, as I said, I think would make this a motion that all in the Chamber could support, and would provide the impetus for tackling issues around mental health in our workplaces.
Welsh: Rwy'n meddwl bod llawer eisoes wedi cael ei ddweud yn rymus iawn yn y ddadl hon, ac wedi'i gynnwys, felly nid wyf yn mynd i sôn am y meysydd sydd wedi cael sylw eisoes. Rwyf am gyfyngu fy sylwadau, yn eithaf byr, i gefnogaeth ar gyfer iechyd meddwl yn y gweithle. A gaf fi ddechrau drwy ganmol y bwriad sy'n sail i'r cynnig hwn gan Blaid Cymru? Ond rwy'n credu bod trydydd argymhelliad y cynnig yn gwyro oddi wrth yr hyn a ddylai fod yn brif fyrdwn y ddadl. Gallem dreulio misoedd lawer neu fwy mewn dadleuon cyfreithiol â Llywodraeth y DU dros gymhwysedd y weinyddiaeth ddatganoledig hon i ddeddfu ar faterion cyflogaeth. Ac mae'r dadleuon hynny'n sicr yn ganolog wrth fynd i'r afael, er enghraifft, â chymhwyso darpariaethau'r Ddeddf Undebau Llafur 2016 lechwraidd yma yng Nghymru i wasanaethau cyhoeddus datganoledig, ond nid ar hynny y dylem fod yn canolbwyntio wrth i ni sôn am faterion iechyd meddwl yn y gweithle. Wrth gwrs, mae gennym gyfraith cyflogaeth eisoes sy'n darparu diogelwch i weithwyr rhag gwahaniaethu dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, er fy mod yn deall amheuon y cynigydd ynglŷn ag ymrwymiad Llywodraeth y DU i hynny. Mae 'A yw'r ddeddfwriaeth yn ddigon cryf?' yn gwestiwn y gellir ei ofyn bob amser, wrth gwrs, ond efallai mai 'A yw'r ddeddfwriaeth yn cael ei chymhwyso'n effeithiol yn y gweithle?' ddylai'r cwestiwn fod. Un peth rwyf wedi'i ddysgu yn ystod yr oddeutu 30 mlynedd a dreuliais yn aelod gweithredol ac yn drefnydd undeb llafur, yw y gallwch roi cymaint o ddeddfwriaeth ag y dymunwch ar waith, ond ni fyddwch byth yn rhoi terfyn ar wahaniaethu o unrhyw fath yn y gweithle, oni bai eich bod yn mynd i'r afael â'r diwylliant o ragfarn yn y gwaith ac yn sicrhau bod mecanweithiau cymorth cadarn ar waith ar gyfer dioddefwyr gwahaniaethu. Dyna pam rwy'n llwyr o blaid y gwelliant gan Jane Hutt, sy'n cydnabod rôl bwysig cyflogwyr yn cefnogi pobl â phroblemau iechyd meddwl yn y gwaith. Rwy'n falch fod Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon yn ei ddatganiad yn y Siambr hon ddoe wedi cyfeirio at gefnogaeth Llywodraeth Cymru i fusnesau a sefydliadau i gydnabod na ddylai salwch meddwl fod yn rhwystr i weithio'n effeithiol. Ceir rhai enghreifftiau gwych o gwmnïau mawr yng Nghymru, fel Admiral a Dŵr Cymru, sy'n darparu hyfforddiant ymwybyddiaeth iechyd meddwl cynhwysfawr i'w gweithwyr, nid yn unig i'w helpu yn eu hymgysylltiad â chwsmeriaid, ond hefyd i gefnogi cydweithwyr yn y gweithle. Mae'r cwmnïau hyn yn gweld codi ymwybyddiaeth o iechyd meddwl fel rhan annatod o'u strategaethau iechyd a diogelwch. Rwyf hefyd yn awyddus i gydnabod y rôl bwysig y mae undebau llafur yng Nghymru yn ei chwarae yn codi ymwybyddiaeth o faterion iechyd meddwl yn y gwaith, ond hefyd drwy fod ar y blaen yn darparu'r gefnogaeth gadarn honno yn y gweithle. Rwy'n arbennig o falch o'r gwaith a wnaed gan fy undeb fy hun, Unsain Cymru, sydd wedi trefnu cyrsiau hyfforddiant i benodi hyrwyddwyr iechyd meddwl er mwyn eu galluogi i roi cymaint o gymorth â phosibl i gydweithwyr sy'n dioddef o straen, gorbryder ac iselder. Felly, i gloi, Ddirprwy Lywydd, rwy'n ddiolchgar o fod wedi cael cyfle i siarad yn y ddadl hon ac i gefnogi'r gwelliant gan Jane Hutt, a fyddai, fel y dywedais, yn gwneud hwn yn gynnig y gallai'r holl Siambr ei gefnogi yn fy marn i, a byddai'n darparu'r ysgogiad ar gyfer mynd i'r afael â materion yn ymwneud ag iechyd meddwl yn ein gweithleoedd.