English: For my contribution today, I want to build my remarks around one very specific solution to improve active travel opportunities. The specific solution that I propose will come as no surprise to the Cabinet Secretary as it's one that I've championed consistently since I've arrived at this place, and that is the reopening of disused railway tunnels across Wales as routes for walking and cycling. My comments will focus mostly on the Abernant tunnel, which links Cwmbach in my constituency with the town of Merthyr Tydfil. Travelling 650 ft below ground at its deepest point, the tunnel was opened in 1853 and proved an important rail link between the valleys for 110 years. At its widest, the 1.3 mile long structure has space for two tracks. Even at its narrowest, a large car will comfortably pass through. Its provenance is impressive. The tunnel was surveyed and its plans prepared by Isambard Kingdom Brunel, the great nineteenth century engineer and publicly voted second greatest Briton. But, most impressively of all, it is clear that reopening this as an active travel route could meet many of the challenges that our committee's report notes. In line with our first recommendation, I would strongly argue that, for the ambition of the active travel Act to be realised, we really do need flagship schemes that demonstrate Welsh Government commitment to the spirit of the Act. And in the £0.25 million that the Cabinet Secretary has already allocated to develop the reopening of the Abernant and Rhondda tunnels, we begin to see the start of this. Moreover, and in line with our third recommendation, the tunnel presents an innovative and unique way of attracting people who do not normally walk or cycle. When I have spoken about the tunnel, or posted about it on my social media feeds, it has generated a real buzz in the local community. I do believe that the Abernant tunnel would not only attract walkers and cyclists, but it would also encourage people to walk through this historic structure. The partnership working that has underpinned progress on the tunnel to date also admirably fulfils recommendation 5. To get us to where we are, there has been engagement and involvement with Sustrans, with local firms in my constituency and with councils. I also think that the reopening of the Abernant tunnel would help, in part, to meet recommendation 20 in terms of infrastructure. A common refrain that I and other Valleys AMs have made is that transport networks should not just run north to south, making proud Valley communities little more than commuter suburbs of the capital. Rather, we need to think of strong and dynamic east-to-west routes between Valleys communities. The Abernant tunnel could create a vibrant active travel link between my constituency and Merthyr Tydfil. At this point, I think it is worth remembering that this is just one former tunnel that could be adapted. When Sustrans did work on 21 disused rail tunnels, they said Abernant was attractive as is it had a much higher potential than the others for changing the way people travel. Sustrans mapped census data and noted the high volumes of people travelling between both Valleys. But they also noted that nine other tunnels could possibly be reopened to become active travel routes. And this could bring the modal shift the committee calls for in our first conclusion. Moreover, they highlight the benefits we mention in conclusion 3. For example, Sustrans have done work on the potential of reopening the Abernant tunnel as an active travel route to create jobs. Employment opportunities would be created as the route is reopened and converted for active travel, in making sure walking and cycling routes to the tunnel are fit for purpose and in ensuring the tunnel remains in a safe and welcoming condition. Converting the tunnel would also improve connectivity to BikePark Wales and to the Cynon and Taff trails. This could possibly create new jobs and safeguard current workers' roles as visitor numbers increase. We can see examples where active travel routes have had this effect. When the Two Tunnels Greenway was created between Bath and north-east Somerset as a cycling route, based on part of the former Somerset and Dorset railway line, people flocked from all over to celebrate its opening. The tunnel, as well as becoming a well-used route for local people, has also become a tourist attraction in its own right. Many visitors come to experience what is currently the UK's longest cycling tunnel, and that tunnel is actually shorter than Abernant. Of course, active travel is also about making better environmental choices, and boosting health and well-being, especially amongst children and younger people. As I have said, to do this we must make a bold and innovative offer. Breathing new life into our former railway tunnels provides just this.
Welsh: Ar gyfer fy nghyfraniad heddiw, hoffwn adeiladu fy sylwadau o gwmpas un ateb penodol iawn ar gyfer gwella cyfleoedd teithio llesol. Ni fydd yr ateb penodol a gynigiaf yn syndod i Ysgrifennydd y Cabinet gan ei fod yn un y bûm yn ei hyrwyddo'n gyson ers i mi gyrraedd y lle hwn, sef ailagor twneli rheilffordd segur ledled Cymru fel llwybrau ar gyfer cerdded a beicio. Bydd fy sylwadau'n canolbwyntio ar dwnnel Abernant yn bennaf, twnnel sy'n cysylltu Cwm-bach yn fy etholaeth gyda thref Merthyr Tudful. Gan ddisgyn i 650 troedfedd o dan y ddaear yn ei fan dyfnaf, agorwyd y twnnel yn 1853 ac roedd yn gysylltiad rheilffordd pwysig rhwng y cymoedd am 110 mlynedd. Ar ei letaf, mae lle yn yr adeilad 1.3 milltir o hyd i ddau drac. Hyd yn oed ar ei fwyaf cul, gall car mawr fynd drwyddo'n gyfforddus. Mae ei hanes yn drawiadol. Cafodd y twnnel ei fesur a'i gynlluniau eu paratoi gan Isambard Kingdom Brunel, y peiriannydd enwog o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg y pleidleisiodd y cyhoedd dros ei ddyfarnu'n ail Brydeiniwr enwocaf erioed. Ond yn fwyaf trawiadol, mae'n amlwg y gallai ailagor hwn fel llwybr teithio llesol ateb nifer o'r heriau a nodwyd gan ein hadroddiad. Yn unol â'n hargymhelliad cyntaf, er mwyn i uchelgais y Ddeddf teithio llesol gael ei wireddu, buaswn yn dadlau'n gryf ein bod angen cynlluniau blaenllaw sy'n dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ysbryd y Ddeddf. Ac yn y £0.25 miliwn y mae Ysgrifennydd y Cabinet eisoes wedi'i ddyrannu ar gyfer datblygu'r gwaith o ailagor twneli Abernant a Rhondda, rydym yn dechrau gweld hyn yn cychwyn. At hynny, ac yn unol â'n trydydd argymhelliad, cyflwyna'r twnnel ffordd arloesol ac unigryw o ddenu pobl nad ydynt fel arfer yn cerdded neu'n beicio. Wedi imi fod yn siarad am y twnnel, neu'n sôn amdano ar y cyfryngau cymdeithasol, crëwyd cyffro go iawn yn y gymuned leol. Rwy'n credu y byddai twnnel Abernant nid yn unig yn denu cerddwyr a beicwyr, ond byddai hefyd yn annog pobl i gerdded drwy'r adeilad hanesyddol hwn. Mae'r gwaith partneriaeth sy'n sail i gynnydd ar y twnnel hyd yma hefyd yn cyflawni argymhelliad 5 yn gampus. Er mwyn inni gyrraedd lle rydym, cafwyd ymgysylltiad ac ymwneud â Sustrans, gyda chwmnïau lleol yn fy etholaeth a'r cynghorau. Credaf hefyd y byddai ailagor twnnel Abernant yn helpu, yn rhannol, i gyflawni argymhelliad 20 o ran seilwaith. Un dadl gyffredin a wnaed gennyf fi ac ACau eraill y Cymoedd yw y dylai rhwydweithiau trafnidiaeth wneud mwy na rhedeg o'r gogledd i'r de yn unig, gan wneud cymunedau balch y Cymoedd yn fawr mwy na maestrefi cymudwyr i'r brifddinas. Yn hytrach, mae angen inni feddwl am lwybrau cadarn a dynamig o'r dwyrain i'r gorllewin rhwng cymunedau'r Cymoedd. Gallai twnnel Abernant greu cysylltiad teithio llesol bywiog rhwng fy etholaeth a Merthyr Tudful. Ar y pwynt hwn, mae'n werth cofio mai dim ond un twnnel yn unig y gellid ei addasu yw hwn. Pan wnaeth Sustrans waith ar 21 o dwneli rheilffordd segur, roeddent yn dweud bod Abernant yn ddeniadol gan fod ganddo botensial llawer iawn mwy na'r lleill ar gyfer newid y ffordd y mae pobl yn teithio. Mapiodd Sustrans ddata cyfrifiad a nodi'r niferoedd fawr o bobl a oedd yn teithio rhwng y ddau Gwm. ond roeddent hefyd yn nodi'r posibilrwydd o allu ailagor naw twnnel arall i fod yn llwybrau teithio llesol. A gallai hyn sicrhau'r newid moddol y mae'r pwyllgor yn galw amdano yn ein casgliad cyntaf. Ar ben hynny, maent yn amlygu'r manteision y soniwn amdanynt yng nghasgliad 3. Er enghraifft, mae Sustrans wedi gwneud gwaith ar y posibilrwydd o ailagor twnnel Abernant fel llwybr teithio llesol i greu swyddi. Byddai cyfleoedd cyflogaeth yn cael eu creu wrth i'r llwybr gael ei ailagor a'i drawsnewid ar gyfer teithio llesol, wrth wneud yn siŵr fod llwybrau cerdded a beicio i'r twnnel yn addas i'r diben ac wrth sicrhau bod y twnnel yn parhau i fod mewn cyflwr diogel a chroesawgar. Byddai addasu'r twnnel hefyd yn gwella cysylltiad â BikePark Cymru a llwybrau Cynon a Taf. Gallai hyn greu swyddi newydd o bosibl a diogelu gwaith gweithwyr presennol wrth i niferoedd yr ymwelwyr gynyddu. Gallwn weld enghreifftiau lle mae llwybrau teithio llesol wedi cael yr effaith hon. Pan grëwyd Two Tunnels Greenway rhwng Caerfaddon a gogledd-ddwyrain Gwlad yr Haf fel llwybr beicio, yn seiliedig ar ran o hen reilffordd Gwlad yr Haf a Dorset, heidiodd pobl o bob cwr i ddathlu ei agoriad. Yn ogystal â dod yn llwybr a ddefnyddir yn helaeth gan bobl leol, mae'r twnnel hefyd wedi dod yn atyniad i dwristiaid ynddo'i hun. Daw llawer o ymwelwyr i weld y twnnel beicio hiraf yn y DU ar hyn o bryd, ac mae'r twnnel hwnnw'n fyrrach nag Abernant mewn gwirionedd. Wrth gwrs, mae teithio llesol yn ymwneud hefyd â gwneud dewisiadau amgylcheddol gwell, a hybu iechyd a lles, yn enwedig ymhlith plant a phobl ifanc. Fel y dywedais, i wneud hyn rhaid inni wneud cynnig mentrus ac arloesol. Mae rhoi anadl newydd i'n hen dwneli trên yn darparu cynnig o'r fath.