English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Can I thank the Minister for his statement this afternoon? Of course, offshore marine energy is something that I'm particularly interested in, given the constituency that I represent and the opportunities that that particular part of the Welsh coastline presents for the sector and, indeed, for the Welsh economy. Indeed, the Minister has mentioned the latest developments in relation to Blue Gem Wind in Pembrokeshire, who I met with very recently, and I'm pleased to be working closely with them on their innovative projects. Of course, we need to see more activity like this across Wales. According to Marine Energy Wales's 'State of the Sector 2021' report, 'With the right level of support and investment to enable continued innovation, Wales could become one of the best and easiest places to produce offshore renewable energy.' We know that when Governments invest in offshore technologies and developments, it makes those projects more attractive to private sector investment, and so perhaps the Minister can tell us how the Welsh Government will be prioritising funding in this field going forward? Will a specific pot of funding for offshore renewable energy projects in Wales now be developed, for example? In the discussions that I've had with stakeholders, they've made it clear to me that marine planning reforms are also needed to deliver projects sooner so that Wales can maintain a competitive edge. In particular, more streamlined processes for marine planning and consenting would help to ensure that projects in Welsh waters are able to be delivered ahead of much larger projects in other parts of the UK. Therefore, perhaps the Minister will tell us what plans the Welsh Government has to reform the marine planning landscape so that we don't miss out on projects here in Wales. Marine Energy Wales's state of the sector report also tells us that 'Of the companies who have built or are currently building devices in Walesat least 50% of their supply chain has come from within Wales'. So, we know that there are huge opportunities for businesses here in Wales. Therefore, I'd be grateful if the Minister could tell us a bit more about the work that is being done to maximise opportunities for supply chain businesses in Wales and how the Welsh Government is supporting that work going forward. Today's statement rightly refers to our ports and their infrastructure, and if we want Wales to be a global player in the field of marine renewables, then we need to see our ports better supported. To deliver offshore marine energy in Welsh waters and for Wales to realise the economic, social and environmental benefits available, port infrastructure investment is urgently needed to enable the projects coming through to be here in Wales. I'm aware that a current lack of suitable local facilities in west Wales could leave developers with little choice but to tow in technology from other countries such as Spain and France, where port infrastructure is more advanced. Today's statement refers to the UK Government's £160 million floating wind ports fund, and I'd be grateful if the Minister could tell us how the Welsh Government is supporting port development in Wales and ensure that Wales will capture as much funding as possible from that particular funding. Now, this brings me on to strong inter-governmental relations, which are integral in identifying and maximising support for those projects. Today's statement refers to last week's agreement with the UK Government on the establishment of a free ports policy in Wales, and I welcome the agreement and the positive inter-governmental engagement that has taken place to get to this point. The Minister is right to say that a free port in Wales will have a significant economic impact and will bring in jobs and attract new industry and innovation to the area. I know that both Governments are now working together to co-design the process for free port site selection and both will have an equal say in all decisions throughout the implementation process. So, whilst it might be early days, perhaps the Minister could just provide some further details about the next stage in that particular process. The Minister also refers to the importance of proactive investment in our grid infrastructure, which is, of course, outside the Welsh Government's remit. So, perhaps he could also tell us a bit more about the future grid in Wales project and how that work is progressing. Now, I'm pleased that today's statement confirms that a net-zero skills action plan will be published later this year. The Minister is right to say that the development of the plan is a unique opportunity to achieve a just transition to net zero. I'd be grateful if the Minister could update us on the work that has been done to develop the plan so far so that we can get a sense of how the Welsh Government is planning to develop local labour markets going forward. Finally, the Minister refers to the Welsh Government's upcoming innovation strategy, which will be important in developing emerging marine technologies. I'd be grateful if the Minister could tell us more about the funding that will be allocated to support that particular strategy so that we can be sure that it has the resources to really make a difference. Therefore, in closing, Dirprwy Lywydd, Wales has the geography to be an international player in this area, but it needs support from its Governments at all levels, and, on that note, can I thank the Minister for his statement this afternoon and say that I look forward to working constructively with him on this important agenda? Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad y prynhawn yma? Wrth gwrs, mae ynni'r môr ar y môr yn rhywbeth y mae gen i ddiddordeb arbennig ynddo, o gofio'r etholaeth yr wyf i'n ei chynrychioli a'r cyfleoedd y mae'r rhan benodol honno o arfordir Cymru yn eu cynnig i'r sector ac, yn wir, i economi Cymru. Yn wir, mae'r Gweinidog wedi sôn am y datblygiadau diweddaraf mewn cysylltiad â Blue Gem Wind yn sir Benfro, y gwnes i gyfarfod â nhw yn ddiweddar iawn, ac rwy'n falch o fod yn gweithio'n agos gyda nhw ar eu prosiectau arloesol. Wrth gwrs, mae angen i ni weld mwy o weithgarwch fel hyn ledled Cymru. Yn ôl adroddiad 'Cyflwr y Sector 2021' Ynni Môr Cymru, 'Gyda'r lefel gywir o gefnogaeth a buddsoddiad i alluogi arloesedd parhaus, gallai Cymru ddod yn un o'r lleoedd gorau a hawsaf i gynhyrchu ynni adnewyddadwy ar y môr.' Rydym yn gwybod, pan fydd Llywodraethau'n buddsoddi mewn technolegau a datblygiadau ar y môr, ei bod yn gwneud y prosiectau hynny yn fwy deniadol i fuddsoddiad gan y sector preifat, ac felly efallai y gwnaiff y Gweinidog ddweud wrthym sut y bydd Llywodraeth Cymru yn blaenoriaethu cyllid yn y maes hwn wrth symud ymlaen? Er enghraifft, a fydd cronfa benodol o gyllid ar gyfer prosiectau ynni adnewyddadwy ar y môr yng Nghymru yn cael ei datblygu bellach? Yn y trafodaethau yr wyf i wedi eu cael gyda rhanddeiliaid, maen nhw wedi ei gwneud yn glir i mi fod angen diwygiadau cynllunio morol hefyd i gyflawni prosiectau yn gynt fel y gall Cymru gynnal mantais gystadleuol. Yn benodol, byddai prosesau symlach ar gyfer cynllunio a chydsynio morol yn helpu i sicrhau y gellir cyflawni prosiectau yn nyfroedd Cymru cyn prosiectau llawer mwy mewn rhannau eraill o'r DU. Felly, efallai y bydd y Gweinidog yn dweud wrthym pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i ddiwygio'r dirwedd cynllunio morol fel na fyddwn yn colli cyfle o ran prosiectau yma yng Nghymru. Mae adroddiad cyflwr y sector Ynni Môr Cymru hefyd yn dweud wrthym 'O'r cwmnïau sydd wedi adeiladu neu sy'n adeiladu dyfeisiau yng Nghymru ar hyn o bryd mae o leiaf 50% o'u cadwyn gyflenwi wedi dod o Gymru'. Felly, rydym yn gwybod bod cyfleoedd enfawr i fusnesau yma yng Nghymru. Felly, byddwn i'n ddiolchgar pe bai'r Gweinidog yn dweud ychydig mwy wrthym am y gwaith sy'n cael ei wneud i sicrhau'r cyfleoedd gorau i fusnesau'r gadwyn gyflenwi yng Nghymru a sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r gwaith hwnnw wrth symud ymlaen. Mae datganiad heddiw yn cyfeirio'n briodol at ein porthladdoedd a'u seilwaith, ac os ydym eisiau i Gymru fod yn chwaraewr byd-eang ym maes ynni adnewyddadwy morol, yna mae angen i ni sicrhau bod ein porthladdoedd yn cael eu cefnogi'n well. Er mwyn darparu ynni'r môr ar y môr yn nyfroedd Cymru ac er mwyn i Gymru wireddu'r manteision economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol sydd ar gael, mae angen buddsoddi mewn seilwaith porthladdoedd ar frys i alluogi'r prosiectau sy'n datblygu i fod yma yng Nghymru. Rwy'n ymwybodol y gallai diffyg cyfleusterau lleol addas yn y gorllewin ar hyn o bryd adael datblygwyr heb fawr o ddewis ond sicrhau technoleg o wledydd eraill fel Sbaen a Ffrainc, lle mae seilwaith porthladdoedd yn fwy datblygedig. Mae'r datganiad heddiw yn cyfeirio at gronfa porthladdoedd gwynt arnofiol Llywodraeth y DU, sy'n werth £160 miliwn, a byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog yn dweud wrthym sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi datblygiad porthladdoedd yng Nghymru a sicrhau y bydd Cymru'n cael cymaint o arian â phosibl o'r cyllid penodol hwnnw. Nawr, mae hyn yn fy arwain i at gysylltiadau rhynglywodraethol cryf, sy'n rhan annatod o nodi a sicrhau'r gefnogaeth fwyaf posibl i'r prosiectau hynny. Mae'r datganiad heddiw yn cyfeirio at y cytundeb yr wythnos diwethaf gyda Llywodraeth y DU ar sefydlu polisi porthladdoedd rhydd yng Nghymru, ac rwy'n croesawu'r cytundeb a'r ymgysylltu rhynglywodraethol cadarnhaol sydd wedi digwydd i gyrraedd y pwynt hwn. Mae'r Gweinidog yn iawn i ddweud y bydd porthladd rhydd yng Nghymru yn cael effaith economaidd sylweddol ac y bydd yn creu swyddi ac yn denu diwydiant ac arloesedd newydd i'r ardal. Gwn fod y ddwy Lywodraeth bellach yn gweithio gyda'i gilydd i gyd-gynllunio'r broses ar gyfer dewis safleoedd porthladd rhydd a bydd gan y ddau lais cyfartal ym mhob penderfyniad drwy gydol y broses weithredu. Felly, er y gallai fod yn ddyddiau cynnar, efallai y gwnaiff y Gweinidog roi rhagor o fanylion am y cam nesaf yn y broses benodol honno. Mae'r Gweinidog hefyd yn cyfeirio at bwysigrwydd buddsoddi'n rhagweithiol yn ein seilwaith grid, sydd, wrth gwrs, y tu allan i gylch gwaith Llywodraeth Cymru. Felly, efallai y gwnaiff hefyd ddweud ychydig mwy wrthym am brosiect y grid yng Nghymru yn y dyfodol a sut y mae'r gwaith hwnnw'n mynd rhagddo. Nawr, rwy'n falch bod y datganiad heddiw yn cadarnhau y bydd cynllun gweithredu sgiliau sero net yn cael ei gyhoeddi yn ddiweddarach eleni. Mae'r Gweinidog yn iawn i ddweud bod datblygu'r cynllun yn gyfle unigryw i sicrhau pontio teg i sero net. Byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y gwaith sydd wedi ei wneud i ddatblygu'r cynllun hyd yn hyn fel y gallwn ni gael syniad o sut y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu datblygu marchnadoedd llafur lleol wrth symud ymlaen. Yn olaf, mae'r Gweinidog yn cyfeirio at strategaeth arloesi Llywodraeth Cymru sydd ar ddod, a fydd yn bwysig wrth ddatblygu technolegau'r môr sy'n dod i'r amlwg. Byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog yn dweud mwy wrthym am y cyllid a gaiff ei ddyrannu i gefnogi'r strategaeth benodol honno fel y gallwn fod yn siŵr bod ganddi'r adnoddau i wneud gwahaniaeth gwirioneddol. Felly, wrth gloi, Dirprwy Lywydd, mae gan Gymru y ddaearyddiaeth i fod yn chwaraewr rhyngwladol yn y maes hwn, ond mae angen cefnogaeth arni gan ei Llywodraeth ar bob lefel, ac, ar y nodyn hwnnw, a gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad y prynhawn yma a dweud fy mod i'n edrych ymlaen at weithio'n adeiladol gydag ef ar yr agenda bwysig hon? Diolch.