English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'd like to thank the Deputy Minister for his statement. What was agreed at COP fell far below the drastic action needed, and while I would add my voice to those praising Alok Sharma for his valiant attempts to forge a consensus, Boris Johnson should surely be condemned for making his job so difficult. At a time when the Prime Minister of the host state should have been devoting all his energy into persuading world leaders to agree to measures they didn't want but that the planet needs, Johnson spent the fortnight dealing with a domestic sleaze scandal of his own making. And if that wasn't enough, he went further by ratcheting up tensions with the EU over the Northern Ireland protocol as the conference was happening, needlessly alienating our allies when we needed them most. If he had meant a single word he said in his speech to open COP26, he would have spent his entire time building bridges rather than burning them - 'burning' being the apposite word, Minister. A PM with a plan, or even just an attention span, would have heard alarm bells ringing when the US and China agreed a bipartisan deal during the conference to phase down the use of coal - a deal that, ultimately and arguably, gave India political cover to lead the effort to undermine the hard-won inclusion of the commitment to phase coal out completely at the very last minute. Alok Sharma's tears when this became apparent symbolise the dashed hopes of countless billions. Ending the burning of coal is essential for keeping warming under 1.5 degrees. For a brief moment, it looked as if life on earth had secured a long-term future. That future is still there to be won, and even though we've suffered another setback, the fight will continue. One important concession, Minister, that was agreed, was that countries will return with amendments next year and in 2023. Since the UK's presidency still has a year to run, I'd be grateful if you'd give some details about how the Welsh Government will use its membership of the Beyond Oil and Gas Alliance to push this agenda over the next 12 months. That is a membership that we in Plaid Cymru welcome. Turning to areas where the Welsh Government has direct control, you've spoken already about renewable energy development and the deep dive that you are doing, Minister. If you could please provide an update on that, I'd be grateful. Reducing carbon dioxide emissions is of course the only way to prevent runaway climate change and to keep earth habitable. You've been saying, Minister, about how to actually follow plans through as they might ratchet up would actually mean the end of humanity. You've already been saying, in your response to Janet Finch-Saunders, about some of the difficult decisions that we need to make. As a small, agile nation, it is of course crucial that Wales plays its part, since so many of the emissions of nations on the other side of the planet produce those emissions actually because of our habits in terms of consumption. You've been talking about meat and soy, Minister. Could I ask you to outline your plan to reduce consumption emissions and reduce Wales's global carbon footprint? Finally, I'd like to turn to the matter of mitigation. You've acknowledged publicly that the consequences of not acting on global warming after COP26 will be profound for Wales. Experts in Wales have warned that extreme weather events will threaten lives and will make people poorer. We face increased flooding, coastal erosion, and potentially more destabilised coal tips. I noted that the Chair of Natural Resources Wales said in a recent article that, regrettably, it has often taken major events to force us to reflect on how prepared we really are for more extreme weather. He was talking in relation to flood defences. Since we now know that we aren't on track to keep warming under 1.5 degrees, I think there's a case for the Welsh Government to revisit strategies such as the flooding and coastal erosion plan, as well as our approach to coal tips, which is a matter I've raised with you a number of times, to ensure that they're strong enough to meet the scale of the challenge. We need to be innovative and to build on best practice to mitigate the climate crisis. So, could you commit, please, to bringing forward completed, robust and costed climate change mitigation schemes in the near future? Thank you very much.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am ei ddatganiad. Roedd yr hyn y cytunwyd arno yn COP yn llawer gwannach na'r camau llym sydd eu hangen, ac er y byddwn yn ategu'r rhai sy'n canmol Alok Sharma am ei ymdrechion i greu consensws, mae'n siŵr y dylid condemnio Boris Johnson am wneud ei waith mor anodd. Ar adeg pan ddylai Prif Weinidog y wladwriaeth a oedd yn lletya'r gynhadledd fod wedi bod yn neilltuo ei holl egni i berswadio arweinwyr y byd i gytuno i fesurau nad oedden nhw eu heisiau ond bod y blaned eu hangen, treuliodd Johnson y pythefnos yn ymdrin â sgandal lygredd ddomestig yr oedd ef ei hun yn gyfrifol amdani. Ac os nad oedd hynny'n ddigon, aeth ymhellach drwy gynyddu tensiynau gyda'r UE dros brotocol Gogledd Iwerddon tra bo'r gynhadledd yn mynd rhagddi, gan ddieithrio ein cynghreiriaid yn ddiangen pan oedd eu hangen nhw arnom ni fwyaf. Pe bai wedi golygu un gair a ddywedodd yn ei araith i agor COP26, byddai wedi treulio ei amser cyfan yn adeiladu pontydd yn hytrach na'u llosgi - 'llosgi' yw'r gair priodol, Gweinidog. Byddai Prif Weinidog gyda chynllun, neu hyd yn oed dim ond y gallu i ganolbwyntio am gyfnod, wedi clywed clychau larwm yn canu pan gytunodd yr Unol Daleithiau a Tsieina ar gytundeb dwybleidiol yn ystod y gynhadledd i leihau'r defnydd o lo - bargen, y gellir dadlau, a roddodd rhwydd hynt wleidyddol i India yn y pen draw i arwain yr ymdrech i danseilio'r ymrwymiad, a enillwyd drwy fawr ymdrech, i ddiddymu glo yn gyfan gwbl ar y funud olaf un. Roedd dagrau Alok Sharma pan ddaeth hyn yn amlwg yn symbol o chwalu gobeithion biliynau di-rif o bobl. Mae rhoi diwedd ar losgi glo yn hanfodol er mwyn cadw cynhesu o dan 1.5 gradd. Am ennyd fer, roedd yn edrych fel pe bai bywyd ar y ddaear wedi sicrhau dyfodol hirdymor. Mae'r dyfodol hwnnw'n dal i fod yno i'w ennill, ac er ein bod ni wedi dioddef cam arall yn ôl, bydd y frwydr yn parhau. Un consesiwn pwysig, Gweinidog, y cytunwyd arno, oedd y bydd gwledydd yn dychwelyd gyda gwelliannau y flwyddyn nesaf ac yn 2023. Gan fod gan lywyddiaeth y DU flwyddyn i fynd o hyd, byddwn yn ddiolchgar pe baech yn rhoi rhai manylion ynghylch sut y bydd Llywodraeth Cymru yn defnyddio ei haelodaeth o'r Gynghrair Tu Hwnt i Olew a Nwy i wthio'r agenda hon dros y 12 mis nesaf. Mae hynny'n aelodaeth yr ydym ni ym Mhlaid Cymru yn ei chroesawu. Gan droi at feysydd lle mae gan Lywodraeth Cymru reolaeth uniongyrchol, rydych eisoes wedi siarad am ddatblygu ynni adnewyddadwy a'r astudiaeth ddofn yr ydych yn ei wneud, Gweinidog. Pe baech yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf am hynny, byddwn yn ddiolchgar. Lleihau allyriadau carbon deuocsid wrth gwrs yw'r unig ffordd o atal newid hinsawdd sydd allan o reolaeth a chadw'r ddaear yn blaned y gellir byw arni. Rydych wedi bod yn sôn, Gweinidog, am sut i weithredu cynlluniau mewn gwirionedd gan y gall cynnydd o ran newid hinsawdd olygu diwedd y ddynoliaeth. Rydych eisoes wedi bod yn sôn, yn eich ymateb i Janet Finch-Saunders, am rai o'r penderfyniadau anodd y mae angen i ni eu gwneud. Fel cenedl fach, hoenus, mae'n hanfodol, wrth gwrs, fod Cymru'n chwarae ei rhan, gan fod cynifer o allyriadau cenhedloedd ar ochr arall y blaned yn cael eu cynhyrchu mewn gwirionedd oherwydd ein harferion ni o ran yr hyn yr ydym yn ei ddefnyddio. Rydych wedi bod yn sôn am gig a soia, Gweinidog. A gaf i ofyn i chi amlinellu eich cynllun i leihau allyriadau defnydd a lleihau ôl troed carbon byd-eang Cymru? Yn olaf, hoffwn droi at fater lliniaru. Rydych wedi cydnabod yn gyhoeddus y bydd canlyniadau peidio â gweithredu ar gynhesu byd-eang ar ôl COP26 yn ddifrifol i Gymru. Mae arbenigwyr yng Nghymru wedi rhybuddio y bydd tywydd eithafol yn bygwth bywydau ac yn gwneud pobl yn dlotach. Rydym yn wynebu mwy o lifogydd, erydu arfordirol, a thomenni glo mwy ansefydlog o bosibl. Nodais fod Cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru wedi dweud mewn erthygl ddiweddar ei bod, yn anffodus, wedi cymryd digwyddiadau mawr yn aml i'n gorfodi ni i fyfyrio ar ba mor barod yr ydym mewn gwirionedd ar gyfer tywydd mwy eithafol. Roedd yn siarad mewn cysylltiad ag amddiffynfeydd rhag llifogydd. Gan ein bod bellach yn gwybod nad ydym ar y trywydd iawn i gadw cynhesu o dan 1.5 gradd, rwy'n credu bod achos i Lywodraeth Cymru ailedrych ar strategaethau fel y cynllun llifogydd ac erydu arfordirol, yn ogystal â'n hymagwedd at domenni glo, sy'n fater yr wyf wedi'i godi gyda chi nifer o weithiau, i sicrhau eu bod yn ddigon cryf i wynebu maint yr her. Mae angen inni fod yn arloesol ac adeiladu ar arfer gorau i liniaru'r argyfwng hinsawdd. Felly, a wnewch chi ymrwymo, os gwelwch yn dda, i gyflwyno cynlluniau lliniaru newid hinsawdd cyflawn, cadarn ac wedi'u costio yn y dyfodol agos? Diolch yn fawr iawn.