English: When Wales voted against devolution in 1979, it was asked to vote again in 1997, but after voting for it then by however narrow a margin, no chance to reconsider has been allowed. Fair enough, you may say, if such a referendum should be no more than a once-in-a-generation event. Perhaps 24 years is not yet quite a generation, with the average age at which we have our first children rising, but it's not far off. What is the status quo ante? What would the position of Wales be if we did not have devolution; if this institution and the Government it begets were to be abolished, as my party desires, campaigns and advocates? Our opponents like to suggest that the alternative is some sort of viceroy who comes down from London or south-east England to govern Wales, and of course, John Redwood received great opprobrium for returning to Wokingham to sleep with his wife. But I don't believe that the Minister seeks to suggest that the current occupants of the Welsh Office are any less Welsh than he. In 1979, Labour argued, at least at an official governmental level, that, since power was exercised by the Welsh Office, it needed to be made more democratically accountable. By four to one, the people of Wales said 'no', not, I submit, because they didn't believe in democratic accountability, but because they didn't support the whole gamut of administrative devolution that a minority faction within the Labour Party had inflicted on them. Lockdown restrictions separate me from my office shelf of diaries, memoirs and biographies of leading Labour luminaries in Wales in the 1960s and 1970s, but my recollection is of how little those books say about splitting off parts of UK Government departments into a Welsh Office, or what the rationale for this was. The 1964 Labour manifesto merely stated in a plan for the regions that: 'In Wales, the creation of a Secretary of State, to which we are pledged, will facilitate the new unified administration that we need.' Then leading figures such as Roy Jenkins and Jim Callaghan sat for Welsh constituencies, but they were UK figures and this was not their project. Policy divergence in most areas was limited, economic development was the Welsh Development Agency and then, Nicholas Edwards's non-Thatcherite approach perhaps an exception. A reversion to that Welsh Office model, which we saw from 1965 until 1999, could draw our United Kingdom together again, with less difference for difference's sake, whilst saving the £65 million a year that we spend on this Senedd, for starters. What, though, would be wrong with reverting to the constitutional arrangements that we enjoyed before the Welsh Office and a Secretary of State for Wales? We could integrate all departments properly; we could empower local government, allowing Welsh councils greater freedoms than they now have; we could return Welsh education to at least the standard seen in England; we could once again rely on a single, integrated NHS, true to the model of Aneurin Bevan and deal with COVID together. There is nothing about the Westminster model that prevents legislation specific to Wales, when appropriate, if necessary, promoting a greater role for the Welsh Grand Committee. That approach allowed Wales specific education Acts and the development of Welsh language policy; it led to the disestablishment of the Anglican Church in Wales finally implemented in 1920; and a differential approach to Sunday closing from 1881 to 1996. Instead, we have an unbalanced devolution process. Never a settlement, despite the Government of Wales Acts in 1998, 2006, 2014 and 2017; a process that only ever moves in one direction - towards independence. Despite those four Acts, the Welsh Government is always demanding more. Recently, it was the devolution of justice and a demand that limits on Welsh borrowing be removed, with less UK restraints on the Welsh Treasury than the EU provided for Greece. When, Minister, will your demands ever cease? Why must we be dragged in the wake of Scotland as if their history and outlook is ours? And if devolution is always a process and there can only ever be more of it, then, how can people ever become comfortable with it? If devolution is not stable and not sustainable, won't we, sooner or later, have to end it? Surely, we must ultimately abolish this place or sleepwalk to independence.
Welsh: Pan bleidleisiodd Cymru yn erbyn datganoli yn 1979, gofynnwyd iddi bleidleisio eto yn 1997, ond ar ôl pleidleisio drosto bryd hynny o drwch blewyn, ni chaniatawyd unrhyw gyfle i ailystyried. Digon teg, fe'ch clywaf yn dweud, os na ddylai refferendwm o'i fath fod yn fwy na digwyddiad unwaith mewn cenhedlaeth. Efallai nad yw 24 mlynedd yn genhedlaeth eto, gyda'r oedran cyfartalog rydym yn cael ein plant cyntaf yn codi, ond nid yw'n bell ohoni. Beth yw grym y status quo? Beth fyddai sefyllfa Cymru pe na bai gennym ddatganoli; pe bai'r sefydliad hwn a'r Llywodraeth yn cael eu diddymu, fel y mae fy mhlaid yn dymuno, yn ymgyrchu amdano ac yn dadlau drosto? Mae ein gwrthwynebwyr yn hoffi awgrymu mai'r dewis arall yw rhyw fath o raglaw sy'n dod i lawr o Lundain neu dde-ddwyrain Lloegr i lywodraethu Cymru, ac wrth gwrs, wynebodd John Redwood feirniadaeth lem am ddychwelyd i Wokingham i gysgu gyda'i wraig. Ond nid wyf yn credu bod y Gweinidog am awgrymu bod deiliaid presennol y Swyddfa Gymreig ronyn yn llai Cymreig nag ef. Yn 1979, dadleuodd Llafur, ar lefel lywodraethol swyddogol o leiaf, fod angen gwneud y Swyddfa Gymreig yn fwy atebol yn ddemocrataidd am ei bod yn arfer pŵer. O bedwar i un, dywedodd pobl Cymru 'na', ac rwy'n cynnig eu bod wedi gwneud hynny, nid oherwydd nad oeddent yn credu mewn atebolrwydd democrataidd, ond oherwydd nad oeddent yn cefnogi holl raddau'r datganoli gweinyddol roedd carfan leiafrifol o fewn y Blaid Lafur am ei orfodi arnynt. Mae cyfyngiadau symud yn fy ngwahanu oddi wrth y silff yn fy swyddfa o ddyddiaduron, atgofion a bywgraffiadau prif enwogion Llafur yng Nghymru yn y 1960au a'r 1970au, ond cofiaf gyn lleied y mae'r llyfrau hynny'n ei ddweud am rannu rhannau o adrannau Llywodraeth y DU yn Swyddfa Gymreig, na beth oedd y rhesymeg dros wneud hynny. Nid oedd maniffesto Llafur 1964 ond yn datgan mewn cynllun ar gyfer y rhanbarthau: Yng Nghymru, bydd creu Ysgrifennydd Gwladol, fel rydym wedi ymrwymo i'w wneud, yn hwyluso'r weinyddiaeth unedig newydd sydd ei hangen arnom. Roedd ffigyrau blaenllaw ar y pryd fel Roy Jenkins a Jim Callaghan yn cynrychioli etholaethau Cymreig, ond ffigurau'r DU oeddent ac nid eu prosiect hwy oedd hwn. Roedd gwahaniaeth polisi yn y rhan fwyaf o feysydd yn gyfyngedig, Awdurdod Datblygu Cymru oedd datblygu economaidd, ac efallai fod ymagwedd an-Thatcheraidd Nicholas Edwards yn eithriad ar y pryd. Gallai troi'n ôl at fodel y Swyddfa Gymreig, a welsom rhwng 1965 a 1999, dynnu ein Teyrnas Unedig at ei gilydd eto, gyda llai o fod yn wahanol er mwyn bod yn wahanol, gan arbed y £65 miliwn y flwyddyn a wariwn ar y Senedd hon, i ddechrau. Ond beth fyddai o'i le ar droi'n ôl at y trefniadau cyfansoddiadol a oedd gennym cyn y Swyddfa Gymreig ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru? Gallem integreiddio pob adran yn iawn; gallem rymuso llywodraeth leol, gan roi mwy o ryddid i gynghorau Cymru nag sydd ganddynt yn awr; gallem sicrhau bod addysg Cymru yn dychwelyd i gyrraedd o leiaf y safon a welir yn Lloegr; gallem unwaith eto ddibynnu ar un GIG integredig, i gyd-fynd â model Aneurin Bevan, a mynd i'r afael â COVID gyda'n gilydd. Nid oes dim am fodel San Steffan sy'n atal deddfwriaeth benodol i Gymru, pan fo'n briodol, os oes angen, i hyrwyddo mwy o rôl i'r Uwch Bwyllgor Cymreig. Caniataodd y dull hwnnw o weithredu Ddeddfau addysg penodol i Gymru a datblygu polisi iaith Gymraeg; arweiniodd at ddatgysylltu'r Eglwys Anglicanaidd yng Nghymru a roddwyd mewn grym yn y pen draw yn 1920; ac ymagwedd wahaniaethol tuag at gau ar y Sul rhwng 1881 a 1996. Yn hytrach, mae gennym broses ddatganoli anghytbwys. Ni cheir setliad byth, er gwaethaf Deddfau Llywodraeth Cymru yn 1998, 2006, 2014 a 2017; proses sydd ond yn symud i un cyfeiriad - tuag at annibyniaeth. Er gwaethaf y pedair Deddf, mae Llywodraeth Cymru bob amser yn mynnu mwy. Yn ddiweddar, datganoli cyfiawnder ydoedd, a galw am ddileu'r trothwyon ar fenthyca yng Nghymru, gyda llai o gyfyngiadau gan y DU ar Drysorlys Cymru nag a ddarparai'r UE ar gyfer Gwlad Groeg. Weinidog, pryd y daw eich galwadau i ben? Pam y mae'n rhaid inni gael ein llusgo ar ôl yr Alban fel pe bai eu hanes a'u rhagolygon hwy yn eiddo i ni? Ac os yw datganoli bob amser yn broses ac mai mwy ohono'n unig y gellir ei gael, nid llai, sut y gall pobl byth ddod yn gyfforddus ag ef? Os nad yw datganoli'n sefydlog ac nad yw'n gynaliadwy, oni fydd yn rhaid i ni, yn gynt neu'n hwyrach, ddod ag ef i ben? Rhaid i ni ddiddymu'r lle hwn yn y pen draw, neu gerdded yn ein cwsg tuag at annibyniaeth.