English: Could I call for two statements, the first ahead of World Curlew Day, next Saturday 21 April, and Curlew Crisis Month, which will be running throughout May - an oral statement in the Chamber on the curlew crisis in Wales? The population in Wales has fallen by 81 per cent and continues to fall by over 6 per cent annually, with country-level extinction expected by 2030. Now, 21 April was chosen as World Curlew Day because of a traditional Welsh tale identifying the first curlew conservationist as St Beuno, a sixth century abbot from Wales and, of course, his feast day is 21 April. Because of the seriousness of this crisis, there was a major conference in Builth Wells on 24 January, attended by 120 participants from across conservation, farming, game and rural policy sectors in Wales. That's led to regional workshops - I attended one in north Wales on 23 February - and local meetings. There was one in Loggerheads, Denbighshire only two weeks ago. I met the chair of the Welsh Ornithological Society who said, 'Given the plight of the curlew, we can't wait. We must work with the Assembly and Welsh Government to bring in a special curlew prescription as soon as possible.' Well, as Wales species champion for the curlew, I'll now be joining a panel at the Hay Festival to discuss this crisis, our most endangered species. Clearly, there are many calls from species champions because there are many species champions here, but this bird is the most endangered species. It's on the red list in Wales and UK. Agencies across Wales are working on this crisis. Please can we have a statement in the Chamber so that we can find out further from the Welsh Government how it is working with Natural Resources Wales and the other sectors to address this? Secondly, and finally, could I call for a statement on the recently tendered Welsh Government Warm Homes all-Wales area-based fuel poverty scheme Arbed 3 scheme manager contract via the National Procurement Service? The north Wales housing association, Grŵp Cynefin, has been working hard in partnership with south Wales based Melin Homes to develop a bid for this contract, but they heard earlier this month that the National Procurement Service for Wales has instead awarded the contract to a Scottish company, Everwarm, part of a much bigger group, which I'm told is called Lakehouse. I'm told that due diligence appears not to have been fully met, that Melin Homes, which have run Arbed in south Wales for five years, have reality-checked their prices, 100 per cent of their spend goes into the local economy, they employed a team of local people, they support local SMEs, and that's all at risk. But I've been given a letter that says that the Lakehouse group, the parent company, has operated a loss for the last two years and are named in an ongoing fraud investigation by the Metropolitan police resulting from work on fire alarms undertaken in Hackney and linked to Grenfell Tower, and have agreed an £8.75 million payment in respect of a fire that destroyed a school where they were the principal contractor. These are serious matters, and an important procurement contract on behalf of Welsh Government in a key area, fuel poverty - something very close to my heart and many others. This does merit a statement, and these two Welsh-based housing providers need an answer.
Welsh: A gaf i alw am ddau ddatganiad, y cyntaf cyn Diwrnod y Gylfinir ledled y byd, ddydd Sadwrn nesaf 21 Ebrill, a Mis Argyfwng y Gylfinir, a fydd yn rhedeg drwy gydol mis Mai - datganiad llafar yn y Siambr ar argyfwng y gylfinir yng Nghymru? Mae'r boblogaeth yng Nghymru wedi gostwng 81 y cant ac yn parhau i ostwng mwy na 6 y cant bob blwyddyn, a disgwylir iddyn nhw ddiflannu'n gyfan gwbl ar draws y wlad erbyn 2030. Nawr, dewiswyd 21 Ebrill yn Ddiwrnod y Gylfinir ledled y byd oherwydd y stori draddodiadol Gymreig sy'n nodi mai Sant Beuno, abad o Gymru yn y chweched ganrif, oedd cadwriaethwr cyntaf y gylfinir, ac, wrth gwrs, ei ddydd gŵyl yw 21 Ebrill. Oherwydd difrifoldeb yr argyfwng hwn, cynhaliwyd cynhadledd fawr yn Llanfair ym Muallt ar 24 Ionawr. Daeth 120 o gyfranogwyr ynghyd o feysydd cadwraeth, ffermio, sectorau polisi helfeydd a chefn gwlad yng Nghymru. Mae hynny wedi arwain at weithdai rhanbarthol - euthum i un yn y gogledd ar 23 Chwefror - a chyfarfodydd lleol. Roedd un yn Loggerheads, Sir Ddinbych dim ond bythefnos yn ôl. Cyfarfûm â Chadeirydd Cymdeithas Adaryddol Cymru a ddywedodd, ' O ystyried trafferthion y gylfinir, allwn ni ddim aros. Mae'n rhaid inni weithio gyda'r Cynulliad a Llywodraeth Cymru i wneud trefniadau arbennig ar gyfer y gylfinir cyn gynted â phosibl.' Wel, fel hyrwyddwr rhywogaethau Cymru ar gyfer y gylfinir, byddaf nawr yn ymuno â phanel yng Ngŵyl y Gelli i drafod yr argyfwng hwn, sef y rhywogaeth sydd mewn perygl mawr. Yn amlwg, mae llawer o alwadau gan hyrwyddwyr rhywogaethau gan fod llawer o hyrwyddwyr rhywogaethau yma, ond yr aderyn hwn yw'r rhywogaeth sydd yn y perygl mwyaf. Mae ar y rhestr goch yng Nghymru a'r DU. Mae asiantaethau ledled Cymru yn gweithio ar yr argyfwng hwn. A gawn ni ddatganiad yn y Siambr fel y gallwn gael gwybod mwy gan Lywodraeth Cymru o ran sut y mae'n gweithio gyda Cyfoeth Naturiol Cymru a sectorau eraill i fynd i'r afael â hyn? Yn ail, ac yn olaf, a gaf i alw am ddatganiad ar gontract rheolwr cynllun Arbed 3, a gafodd ei dendro yn ddiweddar drwy'r Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol, ar gyfer Cynllun rhanbarthol Cymru gyfan, sef Cartrefi Clyd Llywodraeth Cymru, sy'n mynd i'r afael â thlodi tanwydd? Mae Cymdeithas Tai Gogledd Cymru, Grŵp Cynefin, wedi bod yn gweithio'n galed mewn partneriaeth â Cartrefi Melin yn y de i ddatblygu cais ar gyfer y contract hwn. Ond clywodd yn gynharach y mis hwn fod Gwasanaeth Caffael Cenedlaethol Cymru wedi dyfarnu'r contract i gwmni o'r Alban, Everwarm, sy'n rhan o grŵp llawer mwy, o'r enw Lakehouse yn ôl yr hyn a ddeallaf. Rwyf ar ddeall nad yw'n ymddangos bod diwydrwydd dyladwy wedi'i fodloni'n llawn, a bod Cartrefi Melin, sydd wedi gweithredu Arbed yn yn y de am bum mlynedd, wedi sicrhau bod ei brisiau yn realistig, bod 100 y cant o'u gwariant yn mynd i mewn i'r economi lleol, maen nhw'n cyflogi tîm o bobl leol ac yn cefnogi busnesau bach a chanolig lleol, ac mae hyn i gyd mewn perygl. Ond rwyf wedi cael llythyr sy'n dweud bod grŵp Lakehouse, y rhiant-gwmni, wedi bod yn gweithredu ar golled yn y ddwy flynedd ddiwethaf a chafodd ei enwi mewn ymchwiliad parhaus i dwyll gan yr heddlu Metropolitan o ganlyniad i waith a wnaed ar larymau tân a gynhaliwyd yn Hackney ac sy'n gysylltiedig â Thŵr Grenfell. Mae hefyd wedi cytuno i dalu £8.75 miliwn mewn cysylltiad â thân sydd wedi dinistrio'r ysgol lle'r oedd y grŵp yn brif gontractwr. Mae'r rhain yn faterion difrifol, ac yn gontract caffael pwysig ar ran Llywodraeth Cymru mewn maes allweddol, sef tlodi tanwydd - rhywbeth sy'n agos at fy nghalon i ac at galon llawer eraill. Mae hyn yn haeddu datganiad, ac mae angen i'r ddau ddarparwr tai hyn o Gymru gael ateb.