English: In many European countries, the majority of people rent their houses, but in the UK, properties are classed as an investment. The idea that a home is a human right and that everybody is entitled to a roof over their head is subordinated to the whims of market forces, privatisation and the pursuit of profit. When Margaret Thatcher came to power, the Government withdrew funding for councils to build housing. The disastrous right-to-buy policy further entrenched neoliberal dogma into UK housing policy and saw a 45 per cent reduction in social housing available between 1981 and 2014. Most homes sold under this policy were never replaced. It represented a mass sell-off of state assets into the private sector, which as a result cost local people more to rent and, in some cases, the public purse more in housing benefit. It wasn't until 2016 that local authorities could keep the rent from properties and reinvest in bringing them up to the Welsh housing quality standard and new council house building. Unfortunately, by this time, Tory cuts under austerity were biting. The Welsh Government spends over 90 per cent of its budget on public sector funding and does not have the fiscal levers to borrow. The UK Government does and should provide funding to build housing. Under Clement Attlee's Labour Government, the state directly provided funding to councils to be invested in increasing social housing. The results were that hundreds of thousands of social rented homes were built. From an economic point of view, the justification was obvious: with the state building large numbers of homes, house prices and rents remained affordable because of high supply. The current Tory policy of cutting public service funding as well as limiting social house building has created a loss of local planning, drainage, highway and transport experts, and will create mass unemployment in Wales, and poverty, as one third of people are employed in the public sector here in Wales. I am told that people in the public sector are now presenting as needing a roof over their heads, as wages have not risen with the Tory cost-of-living crisis. And the Prime Minister needs to be educated that you cannot grow the private sector while cutting the public sector under austerity too. The private sector cannot step in, as there is a huge workforce and skills shortage there too following the pandemic and leaving the EU. Social landlords are already subject to a rents freeze until the end of March next year; caps are reviewed annually and are set by Welsh Government. The private sector needs also to have rent controls, the right to secure tenancies with the right to keep a pet included in the tenancy, and ban the use of no-fault evictions. And we need to ensure that banks and building societies take historic rent payments into account when assessing mortgage applications. Many people are paying rent prices that are higher than mortgage applications. The local housing allowance was frozen in 2016, and again in 2020. Some landlords are flipping to Airbnbs as, according to a Bevan report, in some areas, they can earn in 10 weeks what they would on a full-time rental through the local housing allowance, which is just not enough. The situation is fast-moving and critical. From talking recently to council leaders and housing associations, and a new report from Crisis, the time for a private rent freeze is not now; the situation is too volatile, complex and risky under the UK Government's political-economic crisis, which has seen the fastest mortgage increase on record, and a forecast that house prices will fall and a recession, there's just nothing to fill the gap at the moment. Landlords are realising that their property investment will no longer be sound and that they can make more by putting their money into the bank. People are worried about mortgages once fixed-terms comes to an end, and the situation is frightening. I have just read the Scottish Government's rent freeze -
Welsh: Mewn llawer o wledydd Ewropeaidd, mae'r mwyafrif o bobl yn rhentu eu tai, ond yn y DU, mae eiddo'n cael ei ystyried yn fuddsoddiad. Mae'r syniad fod cartref yn hawl ddynol a bod gan bawb hawl i do dros eu pen yn ddarostyngedig i fympwy grymoedd y farchnad, preifateiddio a cheisio elw. Pan ddaeth Margaret Thatcher i rym, fe dynnodd y Llywodraeth arian a roddwyd i gynghorau adeiladu tai yn ôl. Fe wnaeth y polisi hawl i brynu trychinebus wreiddio dogma neo-ryddfrydol yn ddyfnach ym mholisi tai'r DU a gwelwyd gostyngiad o 45 y cant yn nifer y tai cymdeithasol a oedd ar gael rhwng 1981 a 2014. Ni chafwyd tai newydd erioed yn lle'r rhan fwyaf o'r cartrefi a werthwyd o dan y polisi hwn. Gwerthiant torfol o asedau gwladol i mewn i'r sector preifat ydoedd, ac o ganlyniad mae wedi costio mwy i bobl leol rentu, a mwy, mewn rhai achosion, i'r pwrs cyhoeddus mewn budd-daliadau tai. Cyn 2016, ni châi awdurdodau lleol gadw'r rhent o eiddo a'i ail-fuddsoddi i'w gwella i safon ansawdd tai Cymru ac adeiladu tai cyngor newydd. Yn anffodus, erbyn yr amser hwnnw, roedd toriadau cyni'r Torïaid yn brathu. Mae Llywodraeth Cymru'n gwario dros 90 y cant o'i chyllideb ar gyllid sector cyhoeddus ac nid oes ganddi ddulliau cyllidol o fenthyg. Mae Llywodraeth y DU yn darparu cyllid i adeiladu tai, fel y dylai. O dan Lywodraeth Lafur Clement Attlee, roedd y wladwriaeth yn rhoi arian yn uniongyrchol i gynghorau i'w fuddsoddi ar gyfer cynyddu tai cymdeithasol. O ganlyniad, cafodd cannoedd o filoedd o dai rhent cymdeithasol eu hadeiladu. O safbwynt economaidd, roedd y cyfiawnhad yn amlwg: gyda'r wladwriaeth yn adeiladu niferoedd mawr o gartrefi, roedd prisiau tai a rhenti'n parhau i fod yn fforddiadwy oherwydd bod lefelau'r cyflenwad yn uchel. Mae'r polisi Torïaidd presennol o dorri cyllid gwasanaethau cyhoeddus yn ogystal â chyfyngu ar y gwaith o adeiladu tai cymdeithasol wedi creu prinder arbenigwyr ar gynllunio lleol, draenio, priffyrdd a thrafnidiaeth, a bydd yn creu diweithdra torfol yng Nghymru, a thlodi, gan fod traean o bobl yn cael eu cyflogi yn y sector cyhoeddus yma yng Nghymru. Dywedir wrthyf fod pobl yn y sector cyhoeddus bellach angen to dros eu pennau, gan nad yw cyflogau wedi codi yn unol ag argyfwng costau byw'r Torïaid. Ac mae angen addysgu Prif Weinidog y DU na allwch dyfu'r sector preifat a gwneud toriadau cyni yn y sector cyhoeddus ar yr un pryd. Ni all y sector preifat gamu i'r adwy, gan fod prinder enfawr o weithlu a sgiliau yno hefyd yn sgil y pandemig a gadael yr UE. Mae landlordiaid cymdeithasol eisoes yn ddarostyngedig i fesurau rhewi rhenti tan ddiwedd mis Mawrth y flwyddyn nesaf; caiff capiau eu hadolygu'n flynyddol a'u gosod gan Lywodraeth Cymru. Mae angen i'r sector preifat hefyd gael mesurau rheoli rhenti, hawl i denantiaeth ddiogel gyda hawl i gadw anifail anwes wedi'i chynnwys yn y denantiaeth, a gwahardd y defnydd o droi allan heb fai. Ac mae angen inni sicrhau bod banciau a chymdeithasau adeiladu'n ystyried taliadau rhent hanesyddol wrth asesu ceisiadau morgais. Mae llawer o bobl yn talu prisiau rhent sy'n uwch na cheisiadau morgais. Cafodd y lwfans tai lleol ei rewi yn 2016 ac eto yn 2020. Mae rhai landlordiaid yn troi at Airbnbs oherwydd, yn ôl adroddiad Bevan, mewn rhai ardaloedd, gallant ennill yr un faint mewn 10 wythnos ag y byddent yn ei ennill ar rent amser llawn drwy'r lwfans tai lleol, nad yw'n ddigon o gwbl. Mae'r sefyllfa'n argyfyngus ac yn newid yn gyflym. O siarad yn ddiweddar ag arweinwyr cynghorau a chymdeithasau tai, ac adroddiad newydd gan Crisis, nid nawr yw'r amser i rewi rhenti'r sector preifat; mae'r sefyllfa'n rhy gyfnewidiol, yn rhy gymhleth ac yn rhy beryglus gydag argyfwng gwleidyddol-economaidd Llywodraeth y DU, sydd wedi gweld y cynnydd cyflymaf erioed i forgeisi, a rhagwelir y bydd prisiau tai'n disgyn ac y cawn ddirwasgiad, felly nid oes dim i lenwi'r bwlch ar hyn o bryd. Mae landlordiaid yn sylweddoli na fydd eu buddsoddiad eiddo yn ddiogel mwyach ac y gallant wneud mwy drwy roi eu harian yn y banc. Mae pobl yn poeni am forgeisi pan ddaw cyfnodau penodol i ben, ac mae'r sefyllfa'n frawychus. Rwyf newydd ddarllen bod mesurau rhewi rhenti Llywodraeth yr Alban -