English: I welcome the chance to debate Estyn's annual report today. Having spent 16 years in a classroom as a secondary school teacher, I know all too well the anticipation caused by an upcoming inspection. It is therefore a welcome change to now be in the position of considering the work of Estyn in turn. Despite the disruption, school inspections have a critical role to play. They shine a light on best practice so we can praise what is good, and more importantly work to spread the exceptional throughout the Welsh education system. They also offer us the chance to monitor progress, to expose what is wrong, unacceptable or just not working, and make changes where these are needed to ensure better outcomes for learners and the educational workforce. This report shows we can be proud of much in our education system. The commitment to drive up standards is shared across the board. Indeed, the report notes the spirit of co-operation in terms of the new curriculum. The report also describes a positive momentum behind improvement. Policy interventions and reforms from Welsh Government are having beneficial effects. Actions to improve leadership are welcomed. For my substantive remarks, I want to focus on three areas of the report. The first of these is tackling the effects of disadvantage. The report notes that this is one of the main priorities for Welsh Government, and this is rightly so. From my own teaching career, I have seen first hand the disparity in outcomes between pupils who are eligible for free school meals and their peers. Such differentials are unfair and unacceptable. It should be welcomed that schools are now more focused on tackling this than they were seven years ago, making interventions and determined to improve performance. As Estyn notes, this means the outcomes for EFSM pupils are improving at each phase of education. However, as the report notes, some schools are leading the way on this. Positive measures are taken around attendance. Actions are taken by working with the local community. Interventions are even, in a few cases, taken before children have started school. These lessons must be cascaded throughout the system. This is also an area where we must ensure a joined-up approach across all policy areas, tackling the effects of disadvantage requires a truly holistic approach. The Welsh Government lunch and fun clubs are an excellent intervention, offering eligible children worthwhile summer activities so that any progress made during term time is not lost in the summer months. Importantly, they also contribute to tackling holiday hunger. We know that food bank usage spikes during summer months. I mentioned in FMQs last week a pilot project being held in North Lanarkshire that aims to feed EFSM pupils a full 365 days a year. I hope that the Welsh Government will pay close attention to this project. Children and young people cannot learn effectively if they are hungry. Secondly, I want to refer to the section on secondary schools. Estyn found that over half of Welsh secondary schools are now good or better. Similarly, it is welcome that the percentage of excellent schools in 2016-17 is higher than the 2010-17 average, but conversely Estyn has also noticed a general increase in unsatisfactory practice. This cannot be accepted, and these schools must be supported so that they can swiftly turn around and ensure their students can truly fulfil their potential. The positive approach to learning that the report notes amongst young people in good schools must be the minimum we aspire to and deliver for all in Wales. My teaching career also involved a significant pastoral role, and I know full well how important this is to ensuring the well-being of our pupils in the round. It's good to see that pupil well-being, care, support and guidance were such positively marked features during the longer term cycle of inspection. Thirdly, I want to touch on the report's comments on work-based learning, which I think is a really important strand if we are to deliver the nimble and upskilled workforce that we need for the future in Wales. Estyn state that, during 2010-17, standards were good or better in around half of providers. However, of the three providers inspected in 2016-17, only two were adequate and the third was unsatisfactory. Whilst the number of providers inspected during the year means that we're dealing with a very small sample, we can't dismiss these findings out of hand. As Estyn notes: 'Where standards are unsatisfactory, learners do not make strong enough progress.' Provision of work-based learning is something that the Economy, Infrastructure and Skills Committee has briefly considered during our inquiry into apprenticeships in Wales. I hope it is a topic that we can return to, as Estyn shows clear grounds for concern here. I hope it's an area where outcomes are more positive come the next Estyn inspection.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cyfle i gael dadl am adroddiad blynyddol Estyn heddiw. Ar ôl treulio 16 mlynedd mewn ystafell ddosbarth fel athrawes ysgol uwchradd, rwy'n gwybod yn iawn sut beth yw disgwyl am arolwg. Felly rwy'n croesawu'r newid i fod yn awr mewn sefyllfa lle rwy'n ystyried gwaith Estyn yn eu tro. Er gwaethaf y tarfu, mae gan arolygon ysgolion ran hanfodol i'w chwarae. Maent yn taflu goleuni ar arferion gorau fel y gallwn ganmol beth sy'n dda, ac yn bwysicach maent yn gweithio i ledaenu'r eithriadol drwy holl system addysg Cymru. Maent hefyd yn rhoi cyfle inni i fonitro cynnydd, i ddangos beth sy'n anghywir, yn annerbyniol neu ddim yn gweithio, ac i wneud newidiadau lle mae eu hangen i sicrhau deilliannau gwell i ddysgwyr ac i'r gweithlu addysgol. Mae'r adroddiad hwn yn dangos y gallwn fod yn falch o lawer yn ein system addysg. Mae'r ymrwymiad i godi safonau'n cael ei rannu gan bob adran. Yn wir, mae'r adroddiad yn nodi'r ysbryd cydweithredu o ran y cwricwlwm newydd. Mae'r adroddiad hefyd yn disgrifio momentwm cadarnhaol i wella. Mae ymyriadau polisi a diwygiadau gan Lywodraeth Cymru yn cael effeithiau buddiol. Mae gweithredu i wella arweinyddiaeth yn cael ei groesawu. Yn fy mhrif sylwadau, hoffwn ganolbwyntio ar dri maes yn yr adroddiad. Y cyntaf o'r rhain yw ymdrin ag effeithiau anfantais. Mae'r adroddiad yn nodi bod hyn yn un o brif flaenoriaethau Llywodraeth Cymru, ac mae hynny'n gwbl briodol. O fy ngyrfa addysgu fy hun, rwyf wedi gweld drosof fy hun y gwahaniaeth rhwng deilliannau disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim a'u cyfoedion. Mae gwahaniaethau o'r fath yn annheg ac yn annerbyniol. Dylid croesawu'r ffaith bod ysgolion nawr yn canolbwyntio mwy ar unioni hyn nag yr oeddent saith mlynedd yn ôl, a'u bod yn gwneud ymyriadau ac yn benderfynol o wella perfformiad. Fel y mae Estyn yn ei nodi, mae hyn yn golygu bod deilliannau disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn gwella ar bob cam addysg. Fodd bynnag, fel y mae'r adroddiad yn ei nodi, mae rhai ysgolion yn arwain y ffordd ar hyn. Maent yn cymryd camau cadarnhaol ynghylch presenoldeb. Maent yn gweithredu drwy weithio gyda'r gymuned leol. Mewn rhai achosion, hyd yn oed, derbynnir ymyriadau cyn i blant ddechrau yn yr ysgol. Rhaid rhaeadru'r gwersi hyn drwy'r system gyfan. Mae hwn hefyd yn faes lle mae'n rhaid inni sicrhau ymagwedd gydgysylltiedig ar draws pob maes polisi; mae ymdrin ag effeithiau anfantais yn gofyn am ymagwedd wirioneddol gyfannol. Mae clybiau cinio a hwyl Llywodraeth Cymru yn ymyriad rhagorol, gan gynnig gweithgareddau gwerth chweil dros yr haf i blant cymwys fel nad ydynt yn colli unrhyw gynnydd a wnaethant yn ystod y tymor ym misoedd yr haf. Yn bwysig, maent hefyd yn cyfrannu at ymdrin â newyn gwyliau. Rydym yn gwybod bod banciau bwyd yn cael eu defnyddio'n fwy yn ystod misoedd yr haf. Soniais yn ystod y sesiwn cwestiynau yr wythnos diwethaf am brosiect peilot sy'n cael ei gynnal yng Ngogledd Swydd Lanark gyda'r nod o fwydo disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim ar bob un o 365 diwrnod y flwyddyn. Rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn talu sylw agos i'r prosiect hwn. Ni all plant a phobl ifanc ddysgu'n effeithiol os ydynt yn llwglyd. Yn ail, hoffwn gyfeirio at yr adran ar ysgolion uwchradd. Canfu Estyn fod dros hanner ysgolion uwchradd Cymru nawr yn dda neu'n well. Yn yr un modd, mae'n braf bod canran yr ysgolion rhagorol yn 2016-17 yn uwch na chyfartaledd 2010-17, ond ar y llaw arall mae Estyn hefyd wedi sylwi ar gynnydd cyffredinol mewn arfer anfoddhaol. Ni ellir derbyn hyn, a rhaid cefnogi'r ysgolion hyn fel y gallant newid yn gyflym a sicrhau y gall eu myfyrwyr gyflawni eu gwir botensial. Rhaid i'r agwedd gadarnhaol at ddysgu y mae'r adroddiad yn ei nodi ymysg pobl ifanc mewn ysgolion da fod yr isafswm yr ydym yn anelu ato, a chyflawni i bawb yng Nghymru. Roedd fy ngyrfa addysgu hefyd yn cynnwys swyddogaeth fugeiliol sylweddol, a gwn yn iawn pa mor bwysig yw hyn i sicrhau lles ein disgyblion ym mhob agwedd. Mae'n dda gweld bod lles, gofal, cymorth ac arweiniad i ddisgyblion yn nodweddion mor amlwg gadarnhaol yn ystod y cylch arolygu tymor hwy. Yn drydydd, hoffwn sôn am sylwadau'r adroddiad am ddysgu seiliedig ar waith; rwy'n meddwl bod hyn yn elfen bwysig iawn os ydym am gyflawni'r gweithlu hyblyg a medrus sydd ei angen arnom ar gyfer y dyfodol yng Nghymru. Mae Estyn yn dweud, yn ystod 2010-17, fod safonau'n dda neu'n well mewn tua hanner y darparwyr. Fodd bynnag, o'r tri darparwr a arolygwyd yn 2016-17, dim ond dau oedd yn ddigonol ac roedd y trydydd yn anfoddhaol. Er bod nifer y darparwyr a arolygwyd yn ystod y flwyddyn yn golygu ein bod ni'n sôn am sampl bach iawn, ni allwn ddiystyru'r canfyddiadau hyn yn llwyr. Fel y dywed Estyn: 'Lle mae safonau'n anfoddhaol, nid yw dysgwyr yn gwneud cynnydd digon cryf.' Mae darparu dysgu seiliedig ar waith yn rhywbeth y mae Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau wedi ei ystyried yn fyr yn ystod ein hymchwiliad i brentisiaethau yng Nghymru. Rwy'n gobeithio bod hwn yn bwnc y gallwn ddychwelyd ato, oherwydd mae Estyn yn dangos testun pryder clir yma. Rwy'n gobeithio ei fod yn faes lle bydd y canlyniadau'n fwy cadarnhaol yn arolygiad nesaf Estyn.