English: Diolch, Llywydd. Next week is Dementia Awareness Week. In February last year, I launched the dementia action plan for Wales. The plan sets out our vision for Wales to be a dementia-friendly nation that recognises the rights of people with dementia to feel valued and to live as independently as possible in their communities. The plan drew heavily upon the experience of people living with dementia and those caring for people with a dementia diagnosis. I'm determined that the lived experience of people living with dementia will continue to guide the delivery of our plan as we take it forward with key stakeholders in health, local government and the third sector. At the outset, I recognise the pressure on front-line services and the need to make the ambition set out in the action plan a reality. That's why I announced £10 million a year from the last financial year to support the delivery of the key actions in our plan. I'm clear that the investment of additional resources must lead to a step change in dementia services. That must mean that people most affected feel that improvement as part of their everyday lives. I'm also clear that, in line with our commitment in the Well-being of Future Generations Act 2015, the additional resources will be focused upon prevention. To ensure the improvements are driven locally and in a joined-up way, £9 million of the additional funding was distributed to regional partnership boards through the integrated care fund. As a result of this funding and our integrated approach, we're now seeing positive and tangible change. For example, there is now additional support available for GP-led clinics to increase diagnosis rates, which, as Members will know, was a key priority and concern within the plan. We've also seen an increase in the number of dedicated support workers who play a key role in ensuring person-centred care is delivered. Since publication of the plan, the number of dementia friends and dementia-friendly communities has also increased. We now have an extra 19 dementia-friendly communities, making up 72 dementia-friendly communities here in Wales, and an additional 38,000 dementia friends trained over the last year as part of the Alzheimer's Society initiative. And the Welsh Government, of course, continues to provide funding to help support that Dementia Friends initiative. That plays a key role in tackling stigma, improving support in the community and raising awareness and our understanding of dementia. During the last year, we've seen our first acute hospital in Wales receive dementia-friendly status from the Alzheimer's Society. Ysbyty Gwynedd is only the second hospital in the UK to receive this status. It recognises the positive action taken by our staff to respond to the needs of the local community. Another key action in the plan was to develop teams around the individual who provide integrated, person-centred care and support. The plan makes it clear that a one-size-fits-all will not work, and areas need to consider what change is necessary to be able to create services that adapt to what is required as a person's needs change. Each area is now demonstrating how this is becoming a reality, for instance, through the development of multi-disciplinary teams, with an emphasis on the involvement of allied health professionals to provide a re-ablement approach. Crucially, these teams are able to provide more integrated care through activity that is driven by both the statutory and the voluntary sectors.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae'r wythnos nesaf yn Wythnos Ymwybyddiaeth o Ddementia. Ym mis Chwefror y llynedd, lansiais gynllun gweithredu Cymru ar gyfer dementia. Mae'r cynllun yn amlinellu ein gweledigaeth i Gymru fod yn genedl sy'n deall dementia ac sy'n cydnabod hawliau pobl â dementia i deimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi ac i fyw mor annibynnol â phosib yn eu cymunedau. Roedd y cynllun yn seiliedig i raddau helaeth ar brofiad pobl sy'n byw gyda dementia a'r rheini sy'n gofalu am bobl â diagnosis o ddementia. Rwy'n benderfynol y bydd profiad byw pobl sy'n byw gyda dementia yn parhau i arwain y gwaith o gyflawni ein cynllun wrth i ni ei ddatblygu gyda rhanddeiliaid allweddol ym maes iechyd, llywodraeth leol a'r trydydd sector. Wrth ddechrau arni, rwy'n cydnabod y pwysau ar wasanaethau rheng flaen a'r angen i wireddu'r uchelgais a nodir yn y cynllun gweithredu. Dyna pam y cyhoeddais £10 miliwn y flwyddyn o'r flwyddyn ariannol ddiwethaf i gefnogi'r gwaith o gyflawni'r camau allweddol yn ein cynllun. Rwy'n glir bod yn rhaid i'r buddsoddiad o adnoddau ychwanegol arwain at newid sylweddol yn y gwasanaethau dementia. Mae'n rhaid i hynny olygu bod y bobl yr effeithir arnyn nhw fwyaf yn teimlo'r gwelliant hwnnw yn rhan o'u bywydau bob dydd. Rwyf hefyd yn glir, yn unol â'n hymrwymiad yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015, y bydd yr adnoddau ychwanegol yn canolbwyntio ar atal. Er mwyn sicrhau bod y gwelliannau'n cael eu cymell yn lleol ac mewn ffordd gydgysylltiedig, dosbarthwyd £9 miliwn o'r arian ychwanegol i fyrddau partneriaethau rhanbarthol drwy'r gronfa gofal integredig. O ganlyniad i'r cyllid hwn a'n dull integredig o weithio, rydym ni nawr yn gweld newid cadarnhaol a phendant. Er enghraifft, erbyn hyn mae cymorth ychwanegol ar gael i glinigau dan arweiniad meddygon teulu i gynyddu cyfraddau diagnosis, a oedd, fel y gŵyr yr Aelodau, yn flaenoriaeth ac yn bryder allweddol yn y cynllun. Rydym ni hefyd wedi gweld cynnydd yn nifer y gweithwyr cymorth ymroddedig sy'n chwarae rhan allweddol yn y gwaith o sicrhau bod gofal sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn yn cael ei ddarparu. Ers cyhoeddi'r cynllun, mae nifer y cyfeillion dementia a'r cymunedau sy'n deall dementia wedi cynyddu hefyd. Erbyn hyn mae gennym ni 19 o gymunedau ychwanegol sy'n deall dementia, sy'n golygu bod 72 o gymunedau sy'n deall dementia yma yng Nghymru, ac mae 38,000 o gyfeillion dementia ychwanegol wedi'u hyfforddi yn ystod y flwyddyn ddiwethaf yn rhan o fenter y Gymdeithas Alzheimer. Ac mae Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, yn parhau i ddarparu cyllid er mwyn helpu i gefnogi'r fenter cyfeillion dementia. Mae hynny'n chwarae rhan allweddol yn y gwaith o fynd i'r afael â stigma, gwella cymorth yn y gymuned a chynyddu ymwybyddiaeth a'n dealltwriaeth o ddementia. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, rydym ni wedi gweld ein hysbyty acíwt cyntaf yng Nghymru yn cael statws deall dementia gan y Gymdeithas Alzheimer. Ysbyty Gwynedd yw'r ail ysbyty yn unig yn y DU i dderbyn y statws yma. Mae'n cydnabod gweithredu cadarnhaol ein staff i ymateb i anghenion y gymuned leol. Cam gweithredu allweddol arall yn y cynllun oedd datblygu timau o amgylch yr unigolyn sy'n darparu gofal a chymorth integredig sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn. Mae'r cynllun yn ei gwneud hi'n glir na fydd cael un ateb cyffredinol i bopeth yn gweithio, ac mae angen i feysydd ystyried pa newid sy'n angenrheidiol er mwyn gallu creu gwasanaethau sy'n addasu i'r hyn sy'n ofynnol wrth i anghenion unigolyn newid. Mae pob maes bellach yn dangos sut mae hyn yn cael ei wireddu, er enghraifft, drwy ddatblygu timau amlddisgyblaethol, gyda phwyslais ar gynnwys gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd er mwyn darparu dull o ailalluogi. Yn hollbwysig, mae'r timau hyn yn gallu darparu gofal mwy integredig drwy weithgareddau sy'n cael eu llywio gan y sectorau statudol a gwirfoddol.