English: Thank you for the series of questions. I've set out in some detail over the weekend and yesterday the very real challenges and frustrations that came from a decision at official level within the UK Government to restrict lighthouse lab testing to centres to 60 per day in Wales, in Northern Ireland, and similar restrictions in Scotland too. That's why I had rapid conversations with other health Minister colleagues in other nations, and why, at 11:30 on Saturday morning, I was talking to Matt Hancock. We've seen an improvement in that, but there is definite learning to take from that, and there's learning to be taken within the UK programme about making choices that affect every UK nation. But they did it on the basis of only looking at English data, and that's why they had to recover the position and reintroduce testing facilities that should not have been removed. That's plainly unacceptable - I've made that very clear in conversations with the UK Government, as indeed have other health Ministers for Scotland and Northern Ireland. We need to be in a position where, if the UK programme can't carry on delivering the number of samples each day, each of the respective nations makes choices about how to deploy those resources. Because we do see higher incidence areas, where it's more important in those areas for people to have access to a test. We also know that it'll take a number of weeks for those challenges to be resolved at a UK level. That's why - . And I'll deal with your point about further testing as well. But, in terms of the UK programme, of course, Scotland and Northern Ireland take part, and they have significant reliance on the UK programme. It's not something we'll receive a consequential for if we withdraw from that programme; it's a programme that I take part in and have access to the tests that it provides. And, up until about three weeks ago, it was a pretty decent turnaround in performance. We need to see it return to that level with the new equipment that I understand is due to be invested. But it puts all of us in a very difficult position in looking to run an effective testing programme together with the very high performing test, trace and protect service we have here in Wales. In Rhondda Cynon Taf, we'll be maintaining the mobile site in Clydach Vale - that's now going to be extended to Monday at least. We're also looking to have another mobile test unit in the Abercynon area; hopefully, that'll be available tomorrow. I've announced today that we'll have five additional mobile testing units. We'll be running their tests through Public Health Wales, not lighthouse labs, and they're going to be split in the first instance between the Aneurin Bevan health board area and Cwm Taf Morgannwg, where we see the highest levels of need and demand. And we're also looking, over the next - . By the end of next week, I expect us to be in a position where we'll have additional lanes through all of the drive-in centres. Again, those additional lanes will offer opportunities for people to be tested and then to have those results analysed in our Public Health Wales laboratories. So, that's the proactive action we're already taking to fill some of the gap being created until the lighthouse lab programme recovers from the current position, where it's not able to turnaround its lab capacity. In terms of support for self-isolation, this is a matter I've raised several times, not just in public, but in conversation with the UK Government, with the support of other health Ministers too. If we don't support people to do the right thing, then making a choice between staying at home on statutory sick pay, potentially, and not being able to afford to pay your bills, or risking your own health and that of others but being able to pay your bills is an invidious position to place people in. I know that there are trials of supporting people in self-isolation in England, and I've again made the case and pressed the case for those trials to be rapidly concluded, and for a full UK programme to be provided. There isn't the budgetary space for individual nations to do that themselves - it needs to be a consistent, UK-wide programme, in my view. And if the UK Government did choose to do that, then I would welcome that as a positive step forward in enabling people practically to comply with the advice they are being given by our test, trace, protect service. In terms of pub opening, I've answered, in response to Andrew R.T. Davies, some of the challenges of displacing activity and actually having a line of sight on how and where people are drinking, as opposed to driving that into people's homes. We've seen recent evidence of alcohol sales going up significantly during national lockdown, and we need to recognise, in each of the choices we make, there is a balance of harm. But we do think that this measure will allow us to maintain licensed premises so that businesses don't lose their opportunity to turn a business, people don't lose their jobs and we'll have a line of sight on behaviour. And we'll then want to be able to understand how people are mixing, rather than not wanting to tell us that they've been seeing other people in contravention of the rules - there's a real risk we'll drive this underground. The other point, though, and it's important to make, is it's not just a proportionate response of the law that requires us to consider this, but it allows us to take further measures. So, if we don't see the improvement in the way that both those businesses behave, but equally the way that customers go in and behave, then we do have opportunity to take further steps and measures. And this is not so dissimilar from measures that were taken in Aberdeen in Scotland and measures that we understand are being contemplated, if not implemented, across England as well. Every judgment is a balance, but I believe these are the right set of measures to introduce now. I look forward to the public responding positively to them.
Welsh: Diolch am y cwestiynau. Rwyf wedi nodi, yn eithaf manwl, dros y penwythnos a ddoe, yr heriau a'r rhwystredigaethau gwirioneddol a ddaeth o benderfyniad ar lefel swyddogol o fewn Llywodraeth y DU i gyfyngu profion labordai goleudy i ganolfannau i 60 y dydd yng Nghymru, yng Ngogledd Iwerddon, a chyfyngiadau tebyg yn yr Alban hefyd. Dyna pam y cefais sgyrsiau cyflym gyda Gweinidogion iechyd eraill yn y gwledydd eraill, a dyna pam, am 11:30 fore Sadwrn, y cefais sgwrs â Matt Hancock. Rydym wedi gweld gwelliant yn hynny o beth, ond yn bendant mae angen dysgu o hynny, ac mae angen dysgu o fewn rhaglen y DU ynglŷn â gwneud penderfyniadau sy'n effeithio ar bob gwlad yn y DU. Ond fe wnaethant hynny ar sail edrych ar ddata Lloegr yn unig, a dyna pam y bu'n rhaid iddynt adfer y safbwynt ac ailgyflwyno cyfleusterau profi na ddylid bod wedi cael gwared arnynt. Mae hynny'n amlwg yn annerbyniol - rwyf wedi gwneud hynny'n glir iawn mewn sgyrsiau â Llywodraeth y DU, fel y mae Gweinidogion iechyd eraill yr Alban a Gogledd Iwerddon yn wir wedi'i wneud. Mae angen inni fod mewn sefyllfa lle mae pob un o'r gwledydd yn eu tro, os na all rhaglen y DU barhau i ddarparu nifer y samplau bob dydd, yn gwneud penderfyniadau ynglŷn â sut i ddefnyddio'r adnoddau hynny. Oherwydd rydym yn gweld ardaloedd lle ceir mwy o achosion, lle mae'n bwysicach i bobl yn yr ardaloedd hynny gael prawf. Gwyddom hefyd y bydd yn cymryd nifer o wythnosau i ddatrys yr heriau hynny ar lefel y DU. Dyna pam - . A byddaf yn mynd i'r afael â'ch pwynt am brofion pellach hefyd. Ond o ran rhaglen y DU, wrth gwrs, mae'r Alban a Gogledd Iwerddon yn cymryd rhan, ac maent yn dibynnu'n sylweddol ar raglen y DU. Ni fyddwn yn derbyn swm canlyniadol ar ei gyfer os byddwn yn tynnu'n ôl o'r rhaglen honno; mae'n rhaglen rwy'n cymryd rhan ynddi ac mae gennym fynediad at y profion y mae'n eu darparu. A hyd at oddeutu tair wythnos yn ôl, roedd y perfformiad yn eithaf da. Mae angen inni weld y rhaglen yn dychwelyd i'r lefel honno gyda'r offer newydd y deallaf y bydd yn cael ei fuddsoddi. Ond mae'n rhoi pob un ohonom mewn sefyllfa anodd iawn wrth inni geisio cynnal rhaglen brofi effeithiol ynghyd â'r gwasanaeth profi, olrhain a diogelu da iawn sydd gennym yma yng Nghymru. Yn Rhondda Cynon Taf, byddwn yn cynnal y safle symudol ym Cwmclydach - bydd hwnnw'n cael ei ymestyn i ddydd Llun fan lleiaf. Rydym hefyd yn bwriadu cael uned profi symudol arall yn ardal Abercynon; gobeithio y bydd hwnnw ar gael yfory. Rwyf wedi cyhoeddi heddiw y bydd gennym bum uned profi symudol ychwanegol. Byddwn yn cynnal eu profion drwy Iechyd Cyhoeddus Cymru, nid labordai goleudy, a byddant yn cael eu rhannu i ddechrau rhwng ardal bwrdd iechyd Aneurin Bevan a Chwm Taf Morgannwg, lle mae'r lefelau uchaf o angen a galw. Ac rydym hefyd yn edrych, dros y - . Erbyn diwedd yr wythnos nesaf, rwy'n disgwyl y byddwn mewn sefyllfa lle bydd gennym lonydd ychwanegol yn yr holl ganolfannau profi drwy ffenest y car. Unwaith eto, bydd y lonydd ychwanegol hynny'n cynnig cyfleoedd i bobl gael prawf a chael y canlyniadau hynny wedi'u dadansoddi yn ein labordai Iechyd Cyhoeddus Cymru. Felly, dyna'r camau rhagweithiol rydym eisoes yn eu cymryd i lenwi rhywfaint ar y bwlch sy'n cael ei greu hyd nes y bydd y rhaglen labordai goleudy'n gwella o'r hyn ydyw, lle nad yw'n gallu ymdopi â chapasiti ei labordai. O ran cefnogaeth i hunanynysu, mae hwn yn fater rwyf wedi'i godi sawl gwaith, nid yn unig yn gyhoeddus, ond mewn sgwrs â Llywodraeth y DU, gyda chefnogaeth Gweinidogion iechyd eraill hefyd. Os nad ydym yn cynorthwyo pobl i wneud y peth iawn, mae dewis rhwng aros gartref ar gyflog salwch statudol, o bosibl, a methu fforddio talu eich biliau, neu beryglu eich iechyd eich hun ac iechyd pobl eraill er mwyn gallu talu eich biliau yn sefyllfa annymunol i roi pobl ynddi. Gwn fod treialon yn digwydd i gefnogi pobl sy'n hunanynysu yn Lloegr, ac unwaith eto rwyf wedi dadlau'r achos dros gwblhau'r treialon hynny'n gyflym, a darparu rhaglen lawn ar gyfer y DU. Nid oes lle yn y gyllideb i wledydd unigol wneud hynny eu hunain - mae angen iddi fod yn rhaglen gyson ledled y DU yn fy marn i. A phe bai Llywodraeth y DU yn dewis gwneud hynny, byddwn yn croesawu hynny fel cam cadarnhaol ymlaen o ran galluogi pobl yn ymarferol i gydymffurfio â'r cyngor a roddir iddynt drwy ein gwasanaeth profi, olrhain a diogelu. O ran agor tafarndai, mewn ymateb i Andrew R.T. Davies, atebais rai o'r heriau mewn perthynas â dadleoli gweithgaredd a chael golwg ar sut a lle mae pobl yn yfed, yn hytrach na pheri iddynt wneud hynny yng nghartrefi pobl. Rydym wedi gweld tystiolaeth ddiweddar sy'n dangos bod gwerthiant alcohol wedi cynyddu'n sylweddol yn ystod y cyfyngiadau symud cenedlaethol, ac mae angen inni gydnabod, ym mhob un o'r dewisiadau a wnawn, fod angen cydbwyso niwed. Ond credwn y bydd y mesur hwn yn ein galluogi i gynnal safleoedd trwyddedig fel nad yw busnesau'n colli eu cyfle i wneud busnes, nad yw pobl yn colli eu swyddi a'n bod yn gallu cadw llygad ar ymddygiad. Yna byddwn eisiau gallu deall sut y mae pobl yn cymysgu, yn hytrach na'u bod yn gyndyn i ddweud wrthym eu bod wedi bod yn gweld pobl eraill yn erbyn y rheolau - mae perygl gwirioneddol y byddwn yn peri i hyn fynd yn danddaearol. Y pwynt arall, serch hynny, ac mae'n bwysig ei wneud, yw nad ymateb cymesur i'r gyfraith yn unig sy'n ei gwneud yn ofynnol i ni ystyried hyn, ond mae'n ein galluogi i gymryd camau pellach. Felly, os nad ydym yn gweld y gwelliant yn y ffordd y mae'r busnesau hynny'n ymddwyn, ond yn yr un modd yn y ffordd y mae cwsmeriaid yn mynd iddynt ac yn ymddwyn, cawn gyfle i roi camau a mesurau pellach ar waith. Ac nid yw hyn yn annhebyg i fesurau a gymerwyd yn Aberdeen yn yr Alban a mesurau y deallwn eu bod yn cael eu hystyried, os nad eu gweithredu, ledled Lloegr hefyd. Mae pob penderfyniad yn galw am gydbwyso, ond credaf mai dyma'r set gywir o fesurau i'w cyflwyno yn awr. Edrychaf ymlaen at weld y cyhoedd yn ymateb yn gadarnhaol iddynt.