English: That picture, Dirprwy Lywydd, I know is bleak, but I think what keeps coming up in this debate is that it need not be that way. Wales is a net exporter of energy and the potential for renewable energy development is enormous. The current crises just make the case for this shift all the more urgent. Beyond the application of energy necessities like electricity, warmth, food production, transport, the question of control over energy resources has also been brought into sharper focus in recent years. I note that Alun Davies has made this point. From questions surrounding a lack of necessity, over powers over the grid, over larger energy projects, over the Crown Estate in Wales, all of these factors have seriously hampered our ability to deliver Wales's energy needs, to respond to climate change and reduce our dependency on fossil fuels. Whenever we have these debates, the point is made that Wales's history was one, in so many ways, that was characterised by exploitation and poverty. Those things defined the era of coal; we have to make sure that the future is different. The committee was clear, as am I, that the Welsh Government can do more to boost renewable energy production in Wales, to make sure that the control over our own energy system is stronger. Limited progress has been made. Wales is a long way off still, though, from a grid that is ready and able to support a rapid transition to renewables. We're no closer to devolved powers over the Crown Estate. I would urge the Welsh Government to show that increased ambition, because of all of these crises that are facing us, to do all it can to ensure that Wales's current and future grid infrastructure requirements are fully met. When we have a Government response to the debate, it would be really useful to have an update on any developments that have come about in terms of devolving powers over the Crown Estate to Wales. I know that we are all alive to the need to respond to both the climate and nature crises in ways that are interlinked, and this is something that has certainly come up in our evidence as well. I'll end with this, Dirprwy Lywydd. We need to balance the need to accelerate and expand offshore renewables and achieving net zero as soon as we can with protecting marine environments and halting biodiversity decline. So, it would be good if we could have some detail on this, because all of these crises are interlinked in the way that they're hitting us, but the way that we need to respond to them as much as possible needs to be interlinked as well. Diolch yn fawr.
Welsh: Gwn fod y darlun hwnnw'n llwm, Ddirprwy Lywydd, ond rwy'n credu mai'r hyn sy'n cael ei ddweud droeon yn y ddadl hon yw nad oes angen iddi fod felly. Mae Cymru yn allforiwr ynni net ac mae potensial datblygu ynni adnewyddadwy yn enfawr. Mae'r argyfyngau presennol yn gwneud yr achos dros y newid hwn yn fwy pwysig byth. Y tu hwnt i gymhwyso angenrheidiau ynni fel trydan, cynhesrwydd, cynhyrchu bwyd, trafnidiaeth, mae'r cwestiwn o reolaeth dros adnoddau ynni hefyd wedi cael mwy o sylw dros y blynyddoedd diwethaf. Nodaf fod Alun Davies wedi gwneud y pwynt hwn. O gwestiynau ynghylch diffyg rheidrwydd, am bwerau dros y grid, am brosiectau ynni mwy, am Ystad y Goron yng Nghymru, mae'r ffactorau hyn i gyd wedi llesteirio ein gallu i ddiwallu anghenion ynni Cymru yn ddifrifol, i ymateb i newid hinsawdd a lleihau ein dibyniaeth ar danwydd ffosil. Pryd bynnag y cawn y dadleuon hyn, gwneir y pwynt fod hanes Cymru yn un a nodweddid, mewn cymaint o ffyrdd, gan gamfanteisio a thlodi. Roedd y pethau hynny'n diffinio oes y glo; rhaid inni sicrhau bod y dyfodol yn wahanol. Roedd y pwyllgor yn glir, fel finnau, y gall Llywodraeth Cymru wneud mwy i hybu cynhyrchiant ynni adnewyddadwy yng Nghymru, er mwyn gwneud yn siŵr fod rheolaeth dros ein system ynni ein hunain yn gryfach. Mae cynnydd cyfyngedig wedi'i wneud. Er hynny, mae Cymru'n dal i fod yn bell o fod â grid sy'n barod ac sy'n gallu cefnogi newid cyflym i ynni adnewyddadwy. Nid ydym yn agosach at bwerau datganoledig dros Ystad y Goron. Hoffwn annog Llywodraeth Cymru i ddangos mwy o uchelgais, oherwydd yr holl argyfyngau hyn sy'n ein hwynebu, i wneud popeth yn ei gallu i sicrhau bod gofynion seilwaith grid Cymru yn cael eu bodloni'n llawn yn awr ac yn y dyfodol. Pan gawn ymateb y Llywodraeth i'r ddadl, byddai'n ddefnyddiol iawn cael diweddariad ar unrhyw ddatblygiadau sydd wedi digwydd mewn perthynas â datganoli pwerau dros Ystad y Goron i Gymru. Rwy'n gwybod ein bod ni i gyd yn ymwybodol o'r angen i ymateb i'r argyfyngau hinsawdd a natur mewn ffyrdd cysylltiedig, ac mae hyn yn rhywbeth sy'n sicr wedi codi yn ein tystiolaeth hefyd. Rwyf am orffen gyda hyn, Ddirprwy Lywydd. Mae angen i ni gydbwyso'r angen i gyflymu ac ehangu ynni adnewyddadwy ar y môr a chyflawni sero net cyn gynted ag y gallwn gyda diogelu amgylcheddau morol ac atal dirywiad bioamrywiaeth. Felly, byddai'n dda pe gallem gael rhywfaint o fanylion ar hyn, oherwydd mae'r holl argyfyngau hyn wedi'u cydgysylltu yn y ffordd y maent yn ein taro, ond mae angen cydgysylltu'r ffordd yr ymatebwn iddynt gymaint â phosibl hefyd. Diolch yn fawr.