English: First Minister, thank you for your statement this afternoon. Could I endorse the comments from colleagues who have touched on the mental health aspect of this? We are literally seeing people's everyday lives, in whatever sphere of life they live, taken apart by this, and uniformity and regularity is one of the stabilising factors in most people's lives. Whilst I appreciate all the efforts that the NHS has dedicated to critical care provision at the moment and making bed provision, there will be a massive demand on the mental health provision services that are in this country. I do take comfort from you alluding to the fact of rural communities and the support that has been in place for rural communities through some of the tribulations over the last 20 years that they have gone through. Two things I'd like to ask of you, if possible, please, First Minister. The first one is building on the point that Janet Finch-Saunders raised about people who might be able to help in the care sector. I've had various care homes over the last 48 hours come and point to the fact that their staffing numbers are diminishing by the day and, obviously, under the rules, staff have to be registered - and rightly so have to be registered - for it to be a safe environment. But there is scope, I would suggest, from the argument that's been put to me, of consideration being given to new registrations and working with the inspectorate to make sure the environment is in place so that care home providers can work in a new environment to get registrations through and deal with the circumstances they face at the moment and in the coming weeks, which are unique circumstances. I'd be grateful to understand has any progress been made on that. The second - and I appreciate you might not be able to give me an answer at the moment, and in the scheme of what you're dealing with at the moment it almost seems an irrelevance, but given that operations have been cancelled, normal operations, everyday operations have been cancelled, it's not unreasonable for people who have approached myself and many other Assembly Members to try and understand when an element of operations that we would class as normal might be reintroduced into the NHS. As we stand here today, that seems a very distant prospect, that does. I see England have just joined the same regime as Wales announced on Friday. But it's not an unreasonable request for constituents coming to Assembly Members to try and understand when that long-awaited operation that they've been waiting for to take them out of pain and put them on the road to recovery might - might - be factored into the NHS going forward. It might be six months; it might be three months; it might even be 12 months, but some sense of when we might be able to inform constituents of that normalisation would be appreciated.
Welsh: Prif Weinidog, Diolch am eich datganiad y prynhawn yma. A gaf i ategu'r sylwadau gan gydweithwyr sydd wedi crybwyll yr agwedd iechyd meddwl ar hyn? Rydym yn llythrennol yn gweld bywydau pob dydd pobl, ym mha faes bynnag y maent yn byw, yn cael eu darnio gan hyn, ac mae unffurfiaeth a rheoleidd-dra yn un o'r ffactorau sefydlogi ym mywydau'r rhan fwyaf o bobl. Er fy mod yn gwerthfawrogi holl ymdrechion y GIG i ddarparu gofal critigol ar hyn o bryd a darparu gwelyau, bydd galw enfawr ar y gwasanaethau darpariaeth iechyd meddwl sydd yn y wlad hon. Mae hi'n gysur gennyf eich clywed yn cyfeirio at gymunedau gwledig a'r gefnogaeth a fu ar gael i gymunedau gwledig drwy rai o'r helyntion iddynt eu hwynebu dros yr 20 mlynedd diwethaf. Dau beth yr hoffwn eu gofyn i chi, os yn bosib, os gwelwch yn dda, Prif Weinidog. Mae'r un cyntaf yn adeiladu ar y pwynt a godwyd gan Janet Finch-Saunders am bobl a allai fod o gymorth yn y sector gofal. Rwyf wedi cael amryw o gartrefi gofal dros y 48 awr ddiwethaf yn cysylltu ac yn cyfeirio at y ffaith bod eu niferoedd staffio yn prinhau yn feunyddiol ac, yn amlwg, yn ôl y rheolau, mae'n rhaid i staff fod yn gofrestredig - ac yn briodol iawn mae'n rhaid iddyn nhw fod yn gofrestredig - er mwyn i'r amgylchedd fod yn un diogel. Ond mae modd, buaswn yn awgrymu, o'r ddadl a gyflwynwyd i mi, o ystyried cofrestriadau newydd a gweithio gyda'r arolygiaeth i sicrhau bod yr amgylchiadau'n briodol fel y gall darparwyr cartrefi gofal weithio mewn amgylchedd newydd i brysuro cofrestriadau ac ymdrin â'r amgylchiadau y maent yn eu hwynebu ar hyn o bryd ac yn yr wythnosau sydd i ddod, sy'n amgylchiadau unigryw. Byddwn yn ddiolchgar deall a wnaed unrhyw gynnydd yn hynny o beth. Yr ail beth - ac rwy'n sylweddoli na allwch chi efallai roi ateb i mi ar hyn o bryd, ac yn rhan o'r hyn yr ydych yn ymdrin ag ef ar hyn o bryd mae bron yn ymddangos yn amherthnasol, ond o gofio bod llawdriniaethau wedi'u canslo, bod llawdriniaethau arferol, llawdriniaethau beunyddiol wedi eu canslo, nid yw'n afresymol y bu pobl yn dod ataf fi a llawer o Aelodau Cynulliad eraill i geisio deall pryd y gellid ailgyflwyno trefn o lawdriniaethau y byddem yn ei hystyried yn arferol i'r GIG. Wrth inni sefyll yma heddiw, mae'n ymddangos bod hynny'n bosibilrwydd sydd ymhell iawn ar y gorwel. Gwelaf fod Lloegr newydd ymuno â'r un drefn ag a gyhoeddodd Cymru ddydd Gwener. Ond nid yw'n gais afresymol i etholwyr sy'n cysylltu ag Aelodau'r Cynulliad i geisio deall pryd y gallai'r llawdriniaeth hirddisgwyliedig honno y buont yn aros amdani i roi terfyn ar eu poen a'u rhoi ar lwybr adferiad - efallai - gael ei hystyried yn y GIG yn y dyfodol. Gallai fod yn chwe mis; gallai fod yn dri mis; gallai hyd yn oed fod yn 12 mis, ond gwerthfawrogir rhyw syniad pryd y gallem ni roi gwybod i etholwyr am y normaleiddio hwnnw.