techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: We are working with our clinicians and our services to restart a range of cancer services. You'll be aware that we've restarted screening services. You'll be aware that referrals in cancer are up to normal levels. The challenges we have are that we are now seeing more people presenting even later than before, and, pre-pandemic, part of our concern was that people, particularly in our less well-off communities, were more likely to present with cancers later, and to need more radical treatment options and to have less likely positive outcomes. When we do publish the information that I've indicated we will do, we'll continue to publish, for example, the single cancer pathway that we are introducing, and that will become, in the new year, the single measure that we use, as opposed to the older and less accurate measures that we currently have. And that will give people an honest appraisal of both where we are, and, indeed, as we need to plan for the resumption of services after the pandemic. And key to what we're saying here today, and on every day as we come back to this, will be the need to consider how we all behave to both reduce the harm from coronavirus and to recognise that if coronavirus gets out of control again, then we will find a direct impact on non-COVID care, and that will obviously affect cancer services, just as it is, I'm afraid to say, across our border too.
Welsh: Rydym yn gweithio gyda'n clinigwyr a'n gwasanaethau i ailgychwyn ystod o wasanaethau canser. Fe fyddwch yn ymwybodol ein bod wedi ailgychwyn gwasanaethau sgrinio. Fe fyddwch yn ymwybodol fod atgyfeiriadau canser yn ôl i fyny at y lefelau arferol. Yr heriau i ni yw ein bod bellach yn gweld mwy o bobl yn mynd at feddyg hyd yn oed yn hwyrach nag o'r blaen, a chyn y pandemig, rhan o'n pryder oedd bod pobl, yn enwedig yn ein cymunedau tlotach, yn fwy tebygol o fynd at feddyg gyda symptomau canser yn hwyrach, ac o fod angen opsiynau triniaeth mwy radical, ac yn llai tebygol o gael canlyniadau cadarnhaol. Pan fyddwn yn cyhoeddi'r wybodaeth rwyf wedi nodi y byddwn yn ei chyhoeddi, byddwn yn parhau i gyhoeddi, er enghraifft, y llwybr canser sengl rydym yn ei gyflwyno, sef yr unig fesur y byddwn yn ei ddefnyddio yn y flwyddyn newydd, yn hytrach na'r mesurau hŷn a llai cywir sydd gennym ar hyn o bryd. A bydd hynny'n rhoi arfarniad gonest i bobl o'n sefyllfa ar hyn o bryd, ac yn wir, gan fod angen i ni gynllunio ar gyfer ailgychwyn gwasanaethau ar ôl y pandemig. A'r hyn a fydd yn allweddol i'r hyn rydym yn ei ddweud yma heddiw, a bob dydd wrth i ni ddod yn ôl at hyn, yw'r angen i ystyried sut mae pob un ohonom yn ymddwyn er mwyn lleihau niwed o ganlyniad i'r coronafeirws a chydnabod, os bydd y coronafeirws yn mynd allan o reolaeth unwaith eto, y byddwn yn gweld effaith uniongyrchol ar ofal nad yw'n gysylltiedig â COVID, a bydd hynny'n amlwg yn effeithio ar wasanaethau canser, yn union fel sy'n digwydd dros y ffin hefyd, mae arnaf ofn.
English: Since the start of the pandemic, Minister, in Wales, female deaths from dementia and Alzheimer's disease in the home have gone up by 92 per cent against the five-year average. Male deaths from heart disease at home in Wales have gone up by 22 per cent above the five-year average. Excess deaths at home were mostly due to deaths not involving COVID-19. What is your plan to tackle these excess deaths?
Welsh: Weinidog, ers dechrau'r pandemig yng Nghymru mae marwolaethau yn y cartref o achos dementia a chlefyd Alzheimer ymhlith menywod wedi cynyddu 92 y cant yn erbyn y cyfartaledd pum mlynedd. Mae marwolaethau yn y cartref o achos clefyd y galon ymhlith dynion yng Nghymru wedi cynyddu 22 y cant uwchlaw'r cyfartaledd pum mlynedd. Roedd y rhan fwyaf o farwolaethau ychwanegol yn y cartref yn farwolaethau nad oeddent yn gysylltiedig â COVID-19. Beth yw eich cynllun i fynd i'r afael â'r marwolaethau ychwanegol hyn?
English: Well, as the Member will know, the Office for National Statistics published their latest weekly report last week, and it indicates that the excess deaths in each country of the UK, but certainly the detail on England and Wales, pretty neatly matches the number of COVID-related deaths we're seeing. And, so, it does show the significant impact that COVID is having across all areas. So, dealing with the COVID pandemic is hugely important in managing excess deaths in all areas. Again, as the Member will know, we have a critical care base of 152 beds. About a third of our current capacity, and we're over that already, is taken up with coronavirus patients. Now, that means we're already seeing a high number of people with non-COVID causes. We want to maintain that activity through the winter, to make sure that we minimise any harm that is caused by the necessary choices that we need to make to keep control of the pandemic. And again, I'd appeal to everyone in every part of Wales to continue to think about what we should do to reduce harm from COVID, both direct harm as well as the indirect harm that COVID will cause.
Welsh: Wel, fel y gŵyr yr Aelod, cyhoeddodd y Swyddfa Ystadegau Gwladol eu hadroddiad wythnosol diweddaraf yr wythnos diwethaf, ac mae'n nodi bod y marwolaethau ychwanegol ym mhob gwlad yn y DU, ond yn sicr y manylion am Gymru a Lloegr, yn cyfateb yn eithaf taclus i nifer y marwolaethau a welwn sy'n gysylltiedig â COVID. Ac felly, mae'n dangos yr effaith sylweddol y mae COVID yn ei chael ar bob maes. Felly, mae ymdrin â'r pandemig COVID yn hynod bwysig ar gyfer rheoli marwolaethau ychwanegol ym mhob maes. Unwaith eto, fel y gŵyr yr Aelod, mae gennym sylfaen gofal critigol o 152 o welyau. Cleifion coronafeirws yw oddeutu un rhan o dair o'n capasiti presennol, ac rydym dros hwnnw eisoes. Nawr, golyga hynny ein bod eisoes yn gweld nifer uchel o bobl ag achosion nad ydynt yn gysylltiedig â COVID. Rydym yn awyddus i gynnal y gweithgarwch hwnnw drwy'r gaeaf, er mwyn sicrhau bod y dewisiadau angenrheidiol sy'n rhaid inni eu gwneud i gadw rheolaeth ar y pandemig yn peri cyn lleied o niwed â phosibl. Ac unwaith eto, rwyf am apelio ar bawb ym mhob rhan o Gymru i barhau i feddwl am yr hyn y dylem ei wneud i leihau niwed yn sgil COVID, yn niwed uniongyrchol yn ogystal â'r niwed anuniongyrchol y bydd COVID yn ei achosi.
English: In 2019, Minister, the Welsh NHS carried out 35,700 orthopaedic operations. Data up until the end of August show that there have only just been over 8,000 operations in Wales. At the same time last year, there were 24,000 operations performed by the NHS in Wales. What's your plan to tackle this public health bomb that will come and break the NHS?
Welsh: Weinidog, yn 2019 cyflawnodd GIG Cymru 35,700 o lawdriniaethau orthopedig. Mae data hyd at ddiwedd mis Awst yn dangos mai ychydig dros 8,000 o lawdriniaethau yn unig a gyflawnwyd yng Nghymru. Ar yr un pryd y llynedd, roedd y GIG yng Nghymru wedi cwblhau 24,000 o lawdriniaethau. Beth yw eich cynllun i fynd i'r afael â'r bom iechyd cyhoeddus hwn a fydd yn dod i chwalu'r GIG?
English: As I've indicated, we have to deal with the coronavirus pandemic, because not dealing with it, not taking effective action, will undermine our ability to treat effectively people with non-COVID health conditions. The plan is to make sure that we have an operating framework that allows us to carry on treating non-COVID patients. I don't want to see our national health service turned into a COVID service and nothing else when it comes to hospital activity. That would indicate that our system is at the point of being overwhelmed and we know that that would translate into real harm for people in every single one of the communities that we have the privilege of representing in the Welsh Parliament. The future is about the future plan for recovery, so it's a twin approach: managing the position now, maintaining non-COVID activity, as our operating framework sets out, wanting to continue to, if possible, increase the level of non-COVID activity, but certainly trying to protect the activity that we've restarted. And then, when we are through the pandemic, we will need to be able to finalise the plan that is already being worked on to recover from where we have got to in all areas of activity that have come under extraordinary pressure in these extraordinary times that we're living through.
Welsh: Fel rwyf wedi nodi, mae'n rhaid inni fynd i'r afael â phandemig y coronafeirws, gan y bydd peidio â mynd i'r afael ag ef, peidio â chymryd camau effeithiol, yn tanseilio ein gallu i drin pobl â chyflyrau iechyd nad ydynt yn gysylltiedig â COVID yn effeithiol. Y cynllun yw sicrhau bod gennym fframwaith gweithredu sy'n ein galluogi i barhau i drin cleifion nad ydynt yn gleifion COVID. Nid wyf am weld ein gwasanaeth iechyd gwladol yn cael ei droi'n wasanaeth COVID a dim byd arall o ran gweithgarwch ysbytai. Byddai hynny'n dangos bod ein system ar fin cael ei gorlethu, a gwyddom y byddai hynny'n arwain at niwed gwirioneddol i bobl ym mhob un o'r cymunedau y mae'n fraint gennym eu cynrychioli yn Senedd Cymru. Mae'r dyfodol yn ymwneud â chynllun adferiad y dyfodol, felly mae'n ddull deuol o weithredu: rheoli'r sefyllfa nawr, cynnal gweithgarwch nad yw'n gysylltiedig â COVID, fel y mae ein fframwaith gweithredu yn nodi, a bod yn awyddus i barhau i gynyddu lefel y gweithgarwch nad yw'n gysylltiedig â COVID, os oes modd, ond yn sicr, ceisio amddiffyn y gweithgarwch rydym wedi'i ailgychwyn. Ac yna, pan fydd y pandemig ar ben, bydd angen inni allu cwblhau'r cynllun y mae gwaith yn mynd rhagddo arno eisoes i wella o'r sefyllfa rydym ynddi ym mhob maes gweithgarwch sydd wedi bod o dan bwysau eithriadol yn y cyfnod eithriadol hwn rydym yn byw drwyddo.
English: Diolch yn fawr iawn. In the written statement today, Minister, you say that asymptomatic testing of care home staff will now be undertaken through the UK organisations portal and the lighthouse laboratories, rather than testing being allowed through Public Health Wales laboratories. Given the problems with lighthouse, many people will find that a disappointing and a rather strange decision. You're not even saying that the lighthouse problems have been resolved yet. Your statement says that issues are being addressed. Do you recognise that you're in danger of undermining confidence in this testing system for a sector that we all know is still very, very vulnerable?
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Yn y datganiad ysgrifenedig heddiw, Weinidog, dywedwch y bydd profion i staff cartrefi gofal asymptomatig bellach yn cael eu cynnal drwy borth sefydliadau'r DU a'r labordai goleudy, yn hytrach na chaniatáu profion drwy labordai Iechyd Cyhoeddus Cymru. O ystyried y problemau gyda'r labordai goleudy, bydd hwnnw'n benderfyniad siomedig a braidd yn rhyfedd i lawer o bobl. Nid ydych hyd yn oed yn dweud bod y problemau gyda'r labordai goleudy wedi'u datrys eto. Dywed eich datganiad fod y materion yn cael sylw. A ydych yn cydnabod eich bod mewn perygl o danseilio hyder yn y system brofi i sector y gŵyr pob un ohonom ei bod yn dal i fod yn fregus tu hwnt?
English: Improving, you say, and moving to a situation where they can deliver a decent service, you say, but I'd rather wait until they can prove that they can deliver that service that we need. And I'm not saying, don't use lighthouse at all - I think lighthouse can be hugely important and will be hugely important - but surely, we should be having as much control over what is, possibly, within Welsh Government control. We know from answers to written questions I submitted in recent weeks that your policy is to leave things largely to UK Government when it comes to vaccination too. There is growing optimism about the prospect of a much-needed coronavirus vaccine becoming available in the near future. Can you tell me what your latest thinking is on this and what Welsh Government's role will be in acquiring and running a vaccination programme in Wales?
Welsh: Rydych yn sôn am wella, ac am symud at sefyllfa lle gallant ddarparu gwasanaeth addas, ond byddai'n well gennyf aros hyd nes y gallant brofi y gallant ddarparu'r gwasanaeth sydd ei angen arnom. Ac nid wyf yn dweud na ddylid defnyddio'r labordai goleudy o gwbl - credaf y gall y labordai goleudy fod yn hynod bwysig ac y byddant yn hynod bwysig - ond does bosibl na ddylai fod gennym yr un faint o reolaeth dros yr hyn sydd, o bosibl, o dan reolaeth Llywodraeth Cymru. Gwyddom o atebion i gwestiynau ysgrifenedig a gyflwynais yn ystod yr wythnosau diwethaf mai eich polisi yw gadael pethau i Lywodraeth y DU i raddau helaeth o ran brechu hefyd. Ceir optimistiaeth gynyddol ynghylch y gobaith y bydd brechiad coronafeirws mawr ei angen ar gael yn y dyfodol agos. A allwch ddweud wrthyf beth yw eich syniadau diweddaraf ynglŷn â hyn, a beth fydd rôl Llywodraeth Cymru wrth gaffael a chynnal rhaglen frechu yng Nghymru?
English: I admire your trust in the UK Government. My fear, just like with testing and various other elements of what we've experienced over the past seven or eight months, including PPE and so on, is that you're afraid of taking as much control as you possibly could. I've praised you in the past, and I'll do it again, saying the Welsh Government has, in many ways, been at its best when it has decided, 'Listen, for this thing, we need to get it done properly by doing it ourselves', with absolutely the appropriate elements of and levels of co-operation and sharing ideas, and so on. Now, there's a danger that Wales, by not taking the bull by the horns as much as you possibly could, might be in a position where you can't press ahead with a programme as quickly as other parts of the UK. It was good to read in the GPs' magazine Pulse yesterday, for example, about plans for a roll-out in England before Christmas, which would be great. And with trust - and I'll finish here - being so vital for take-up, with Welsh Government trusted more than the UK Government over this issue - you could argue that that doesn't say much - won't a very, very clear and explicit strategy, clear and explicit communication from Welsh Government be a valuable weapon in building up trust and encouraging take-up, which we will need in the coming months?
Welsh: Rwy'n edmygu eich ymddiriedaeth yn Llywodraeth y DU. Fy ofn i, fel gyda phrofi a gwahanol elfennau eraill o'r hyn rydym wedi'i weld dros y saith neu wyth mis diwethaf, gan gynnwys cyfarpar diogelu personol ac ati, yw eich bod yn ofni cymryd cymaint o reolaeth ag y gallech. Rwyf wedi eich canmol yn y gorffennol, a byddaf yn gwneud hynny eto, gan ddweud bod Llywodraeth Cymru, mewn sawl ffordd, wedi bod ar ei gorau pan mae hi wedi penderfynu, 'Gwrandewch, ar gyfer hyn, mae angen inni wneud pethau'n iawn drwy wneud pethau ein hunain', gyda'r elfennau priodol a'r lefelau priodol o gydweithredu a rhannu syniadau, ac ati. Nawr, drwy beidio â bwrw iddi hyd eithaf eich gallu, mae perygl y gallai Cymru fod mewn sefyllfa lle na allech fwrw ymlaen â rhaglen mor gyflym â rhannau eraill o'r DU. Roedd yn dda darllen ddoe yn y cylchgrawn meddygon teulu, Pulse, er enghraifft, am gynlluniau ar gyfer ei gyflwyno yn Lloegr cyn y Nadolig, a byddai hynny'n wych. A chan fod ymddiriedaeth - a dof i ben gyda hyn - mor hanfodol i annog pobl i gael y brechlyn, gyda phobl yn ymddiried i raddau mwy yn Llywodraeth Cymru nag yn Llywodraeth y DU yn y mater hwn - gallech ddadlau nad yw hynny'n dweud llawer - oni fydd strategaeth a chyfathrebu clir ac eglur iawn gan Lywodraeth Cymru yn arf gwerthfawr wrth hybu ymddiriedaeth ac annog pobl i gael y brechlyn, fel y bydd angen inni ei wneud dros y misoedd nesaf?
English: As I'm sure he'll have heard, the UK Government is leading the work on funding and procuring vaccines for each nation of the UK. The Welsh Government is working closely with key stakeholders, such as Public Health Wales, health boards, trusts and local authorities on plans to distribute a vaccine when one does become available.
Welsh: Fel rwy'n siŵr y bydd wedi clywed, mae Llywodraeth y DU yn arwain y gwaith ar ariannu a chaffael brechlynnau ar gyfer pob gwlad yn y DU. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio'n agos gyda rhanddeiliaid allweddol, megis Iechyd Cyhoeddus Cymru, byrddau iechyd, ymddiriedolaethau ac awdurdodau lleol ar gynlluniau i ddosbarthu brechlyn pan fydd un ar gael.
English: Thank you, health Minister. A number of newspapers reported recently that it might be just a matter of weeks before NHS staff might start receiving a vaccine. The development of a vaccine is clearly key to dealing with the pandemic over the medium and the longer term, as you've made clear before. There's clearly going to be enormous demand for this vaccine once it's available. Has the Welsh Government established a list of those who will get the vaccine first, such as doctors, nurses and teachers? I think it's important that plans are made. Also, if we are to hit the ground running in getting the vaccine out to the most vulnerable, what plans are you putting in place to support it, and have your officials discussed with health practitioners the logistics in providing the vaccine?
Welsh: Diolch, Weinidog iechyd. Adroddodd nifer o bapurau newydd yn ddiweddar y gallai staff y GIG ddechrau cael brechlyn ymhen ychydig wythnosau yn unig. Mae datblygu brechlyn yn amlwg yn allweddol i fynd i'r afael â'r pandemig dros y tymor canolig a'r tymor hwy, fel rydych wedi egluro o'r blaen. Yn amlwg, bydd cryn dipyn o alw am y brechlyn hwn pan fydd ar gael. A yw Llywodraeth Cymru wedi sefydlu rhestr o'r rheini a fydd yn cael y brechlyn yn gyntaf, fel meddygon, nyrsys ac athrawon? Credaf ei bod yn bwysig gwneud cynlluniau. Hefyd, os ydym am achub y blaen a sicrhau bod y brechlyn yn cyrraedd y rhai mwyaf agored i niwed cyn gynted â phosibl, pa gynlluniau rydych yn eu rhoi ar waith i gefnogi hynny, ac a yw eich swyddogion wedi trafod logisteg darparu'r brechlyn gydag ymarferwyr iechyd?
English: So, 'yes' to the final point - yes, of course, there have been conversations led by the chief medical officer's department, as you'd expect, with the different parts of our healthcare services about how a vaccination programme would be delivered. In terms of your point about priorities, we again will have UK advice from the Joint Committee on Vaccination and Immunisation about how to prioritise vulnerable groups. So, it won't be the case that we'll have competing demands from professional groups about why they should be at the head of the queue compared to others; it's about which vulnerable groups in our society are likely to gain the greatest benefit, taking account of the characteristics of any vaccine that is ultimately approved and made available for use. That's really important, because otherwise, any sense that it's the loudest voice rather than the equity and the benefit that a vaccine will provide, I think, will undermine the trust that is essential for our staff who'll be delivering the programme as well as the public who we will be asking to come forward to take the vaccine as well. So, I think you can be confident that if and when a vaccine is available we'll have a plan in place to deliver that here in Wales, and we'll be clear, as I said in answer to Rhun ap Iorwerth earlier, about the communication about what we're doing and why, and which groups we're particularly keen to vaccinate first to give them the best prospect of avoiding further harm from what is a highly infectious and deadly disease.
Welsh: Felly, 'do' i'r pwynt olaf - do, wrth gwrs, cynhaliwyd sgyrsiau dan arweiniad adran y prif swyddog meddygol, fel y byddech yn ei ddisgwyl, gyda'r gwahanol rannau o'n gwasanaethau gofal iechyd ynglŷn â sut y byddai rhaglen frechu yn cael ei chyflwyno. O ran eich pwynt ynglŷn â blaenoriaethau, unwaith eto byddwn yn cael cyngor ar gyfer y DU gan y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu ynghylch sut i flaenoriaethu grwpiau agored i niwed. Felly, ni fydd gennym grwpiau proffesiynol yn dadlau yn erbyn ei gilydd pam y dylent fod ar frig y rhestr o gymharu ag eraill; mae'n ymwneud â pha grwpiau agored i niwed yn ein cymdeithas sy'n debygol o gael y budd mwyaf, gan ystyried priodoleddau unrhyw frechlyn sy'n cael ei gymeradwyo ac ar gael i'w ddefnyddio yn y pen draw. Mae hynny'n bwysig iawn, oherwydd fel arall, yn fy marn i bydd unrhyw syniad mai'r llais uchaf a fydd yn cael ei glywed yn hytrach na'r tegwch a'r budd y bydd brechlyn yn ei ddarparu yn tanseilio'r ymddiriedaeth sy'n hanfodol ar gyfer ein staff a fydd yn cyflwyno'r rhaglen yn ogystal â'r cyhoedd y byddwn yn gofyn iddynt ddod i gael y brechlyn. Felly, credaf y gallwch fod yn hyderus, os a phan fydd brechlyn ar gael, y bydd gennym gynllun ar waith i'w ddarparu yma yng Nghymru, a byddwn yn glir, fel y dywedais wrth ateb Rhun ap Iorwerth yn gynharach, ynghylch y cyfathrebu ynglŷn â'r hyn rydym yn ei wneud a pham, a pha grwpiau rydym yn arbennig o awyddus i'w brechu yn gyntaf er mwyn rhoi'r gobaith gorau iddynt allu osgoi rhagor o niwed gan glefyd angheuol a heintus iawn.
English: The number of COVID-19 patients in hospitals continues to rise here in Wales. As of 3 November, the number of COVID-related patients in hospital beds was 1,344. That is 21 per cent higher than the same day last week. This is the highest number of COVID-related patients in a bed since 25 April, and we are approaching the April peak in bed occupancy.
Welsh: Mae nifer y cleifion COVID-19 mewn ysbytai yn parhau i gynyddu yma yng Nghymru. Ar 3 Tachwedd, nifer y cleifion ag achosion sy'n gysylltiedig â COVID mewn gwelyau ysbyty oedd 1,344. Mae hynny 21 y cant yn uwch na'r un diwrnod yr wythnos diwethaf. Dyma'r nifer uchaf o gleifion ag achosion sy'n gysylltiedig â COVID mewn gwelyau ers 25 Ebrill, ac rydym yn agosáu at uchafbwynt mis Ebrill o ran defnydd gwelyau.
English: Thank you, Minister. Yesterday, Andrew Goodall issued a stark warning that demand for critical care beds for people with coronavirus is expected to increase over the coming days and weeks. How are the Welsh Government preparing for this eventuality, and crucially, what could be the knock-on impact on other service areas within our hospitals in Wales?
Welsh: Diolch, Weinidog. Ddoe, rhoddodd Andrew Goodall rybudd llwm fod disgwyl i'r galw am welyau gofal critigol i bobl â'r coronafeirws gynyddu dros y dyddiau a'r wythnosau nesaf. Sut mae Llywodraeth Cymru yn paratoi ar gyfer y sefyllfa hon, ac yn hollbwysig, pa effaith ganlyniadol y gallai hyn ei chael ar feysydd gwasanaeth eraill yn ein hysbytai yng Nghymru?