techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Well, the Member is aware, Llywydd, I know, that I cannot make any comment today in relation to the M4 relief road because I'm bound not to by the rules that Governments are bound by during a by-election period. The general point the Member makes is an important one, of course, that global warming is a genuine challenge that faces the whole of the globe and that the actions that any Government makes in major investments have to be treated against the impact that they have on creating a global future for generations that come after us and make a genuine inroad into the problems that climate change poses.
Welsh: Wel, mae'r Aelod yn ymwybodol, Llywydd, mi wn, na allaf wneud unrhyw sylw heddiw ynghylch ffordd liniaru'r M4 gan fy mod i wedi fy rhwymo i beidio â gwneud hynny gan y rheolau y mae Llywodraethau wedi'u rhwymo ganddynt yn ystod cyfnod is-etholiad. Mae'r pwynt cyffredinol y mae'r Aelod yn ei wneud yn un pwysig, wrth gwrs, bod cynhesu byd-eang yn her wirioneddol sy'n wynebu'r byd cyfan a bod yn rhaid trin y camau y mae unrhyw Lywodraeth yn eu cymryd o ran buddsoddiadau mawr yn erbyn yr effaith y maen nhw'n ei chael ar greu dyfodol byd-eang ar gyfer cenedlaethau a ddaw ar ein holau ni a gwneud cynnydd gwirioneddol o ran y problemau y mae'r newid yn yr hinsawdd yn eu creu.
English: The next item is questions to the Counsel General, and the first question is from Huw-Irranca Davies.
Welsh: Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Huw Irranca-Davies.
English: Our consultation on environmental principles and governance, published on 18 March, seeks stakeholder views on citizen complaint procedures to hold Government to account on implementing environmental legislation. This work is ongoing and, working with stakeholders, we will be aiming to ensure coherent and effective governance arrangements for Welsh citizens.
Welsh: Mae ein hymgynghoriad ar egwyddorion a llywodraethu amgylcheddol, a gyhoeddwyd ar 18 Mawrth, yn ceisio barn rhanddeiliaid ar weithdrefnau cwynion dinasyddion i ddwyn y Llywodraeth i gyfrif ar weithredu deddfwriaeth amgylcheddol. Mae'r gwaith hwn yn parhau a, chan weithio gyda rhanddeiliaid, byddwn yn bwriadu sicrhau trefniadau llywodraethu cydlynol ac effeithiol ar gyfer dinasyddion Cymru.
English: I thank the Minister for that answer. I'm sure he'll agree with me that one of the critical protections afforded to citizens of the EU under the current arrangements is the ability to legally challenge Governments, as we've seen with landmark legal judgments such as those in air pollution brought by Client Earth repeatedly. In terms of a 'no deal', Client Earth's legal team have already warned that the UK Government claims that European Union protections will be fully maintained after Britain leaves the EU are false, and warned that a 'no deal' is the worst possible scenario for Britain's natural environment, climate and air quality. But I want to ask the Minister to try and give me as clear an answer as possible at this moment on what protections will remain for the citizen to legally challenge Governments under different forms of so-called 'soft Brexit' and, indeed, Theresa May's deal itself if it is brought back. Will the rights of the citizen to take on Governments be weakened or will they be maintained under these different scenarios? If the answer is that we don't know that yet today or it's too complex, I think I and other Members would be really grateful if the Minister could write to us when it is clear.
Welsh: Diolchaf i'r Gweinidog am yr ateb yna. Rwy'n siŵr y bydd yn cytuno â mi mai un o'r amddiffyniadau hanfodol a ddarperir i ddinasyddion yr UE o dan y trefniadau presennol yw'r gallu i herio Llywodraethau yn gyfreithiol, fel yr ydym ni wedi ei weld gyda dyfarniadau cyfreithiol nodedig fel y rhai llygredd aer a gyflwynwyd dro ar ôl tro gan Client Earth. O ran sefyllfa 'dim cytundeb', mae tîm cyfreithiol Client Earth eisoes wedi rhybuddio bod honiadau Llywodraeth y DU y bydd amddiffyniadau'r Undeb Ewropeaidd yn cael eu cynnal yn llawn ar ôl i Brydain adael yr UE yn ffug, a rhybuddiodd mai 'dim cytundeb' yw'r sefyllfa waethaf bosibl i amgylchedd naturiol, hinsawdd ac ansawdd aer Prydain. Ond hoffwn ofyn i'r Gweinidog geisio rhoi ateb mor eglur â phosibl i mi ar hyn o bryd ynghylch pa amddiffyniadau fydd yn parhau i'r dinesydd allu herio Llywodraethau yn gyfreithiol o dan wahanol fathau o 'Brexit meddal' fel y'i gelwir, ac, yn wir, cytundeb Theresa May ei hun os bydd yn dychwelyd. A fydd hawliau'r dinesydd i herio Llywodraethau yn cael eu gwanhau neu a fyddan nhw'n cael eu cynnal o dan y gwahanol sefyllfaoedd hyn? Os mai'r ateb yw nad ydym ni'n gwybod hynny eto heddiw neu ei fod yn rhy gymhleth, rwy'n credu y byddwn i ac Aelodau eraill yn ddiolchgar iawn pe gallai'r Gweinidog ysgrifennu atom pan fydd hynny'n eglur.
English: The truth of the matter, of course, is that you've had two years to sort this out - over two years, in fact. The UK Government published their plans for an environmental safeguarding office last year. The Welsh Government was supposed to publish something in the summer, that became the autumn, and then it moved into the New Year - 10 days before what was to be the Brexit departure date, your Government published a consultation. Now, you've said that you were approaching this and looking for effective and coherent arrangements. Well, there's nothing much effective and coherent about the way in which the Government has dealt with this issue to date. So, can you tell us when legislation will be brought forward and arrangements put in place. If there's anything that's a risk to the Welsh environment, then the way your Government has dragged its feet on this issue is the greatest risk of all.
Welsh: Y gwir amdani yw, wrth gwrs, rŷch chi wedi cael dwy flynedd i sortio hyn mas - dros ddwy flynedd i sortio hyn allan. Fe gyhoeddodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig eu cynlluniau nhw am swyddfa diogelu'r amgylchedd flwyddyn ddiwethaf. Mi oedd Llywodraeth Cymru i fod cyhoeddi rhywbeth yn yr haf, wedyn fe aeth hynny'n hydref, wedyn fe aeth hynny'n flwyddyn newydd - 10 diwrnod cyn diwrnod gadael Brexit, i fod, y cyhoeddodd eich Llywodraeth chi ymgynghoriad. Nawr, roeddech chi'n dweud eich bod chi'n dod at hwn ac yn edrych am effective and coherent arrangements, wel, does dim byd lot yn effective a coherent am y modd mae'r Llywodraeth wedi delio â hyn hyd yma. Felly, allech chi ddweud wrthon ni pryd fydd trefniadau deddfwriaeth yn dod ymlaen a threfniadau yn cael eu rhoi yn eu lle? Os oes unrhyw beth yn risg i amgylchedd Cymru, yna'r modd mae'ch Llywodraeth chi wedi llusgo'ch traed ar y mater yma yw'r risg mwyaf.
English: May I thank the Member for his question? I do not accept the premise of his question. As I was saying, this process has been ongoing for some time in order to ensure that we secure the principles that are appropriate for us here in Wales. It's not appropriate for us just to accept without any further consideration the arrangements that are UK-wide. They have to be appropriate to our legislative landscape here in Wales, and the rights that the people of Wales have here, which are different to the rights that people across the UK have in many respects. The process of ensuring that legislative basis has, as I said in my response to Huw Irranca-Davies, been ongoing for a significant amount of time. And as the Member will know, there is also a process of ensuring that future developments happen in parallel with the other Governments in the United Kingdom. I know his party opposed the basis on which that has been happening, but it has been happening in a very effective manner, and we hope that that will come to fruition in due course.
Welsh: Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Dwi ddim yn derbyn sail y cwestiwn hynny. Fel rwy'n dweud, mae'r broses hon wedi bod yn mynd rhagddi ers amser er mwyn sicrhau ein bod ni'n sicrhau yr egwyddorion sydd yn addas ar ein cyfer ni yma yng Nghymru. Dyw e ddim yn addas i ni jest dderbyn heb ystyriaeth bellach y trefniadau sydd ar y gweill ar draws y Deyrnas Unedig. Mae'n rhaid sicrhau eu bod nhw'n briodol i'n tirwedd ddeddfwriaethol ni yma yng Nghymru, a'r hawliau sydd gyda phobl yng Nghymru, sydd yn amgen, a dweud y gwir, i'r hawliau sydd gyda phobl ar draws y Deyrnas Unedig mewn amryw o ffyrdd. Mae'r broses o sicrhau'r sail ddeddfwriaethol honno wedi bod, fel gwnes i sôn yn fy ateb i Huw Irranca-Davies, yn mynd rhagddi am gyfnod sylweddol iawn. Ac fel y bydd yr Aelod yn gwybod, mae proses hefyd o sicrhau bod datblygiadau yn y dyfodol yn digwydd ar y cyd â Llywodraethau eraill y Deyrnas Unedig. Rwy'n gwybod bod ei blaid e wedi gwrthwynebu i'r sail mae hynny wedi bod yn digwydd, ond mae e wedi bod yn digwydd, mewn gwirionedd, mewn ffordd effeithiol iawn, ac rŷn ni'n gobeithio y daw hwnna i fwcwl maes o law.
English: Devolution was built on human rights foundations. The Welsh Government has insisted that Brexit should not lead to any regression of rights. Discussions have begun on strengthening and advancing equality and human rights for all citizens in Wales, starting with the commencement of the socioeconomic duty.
Welsh: Adeiladwyd datganoli ar sylfeini hawliau dynol. Mae Llywodraeth Cymru wedi mynnu na ddylai Brexit arwain at unrhyw atchweliad o hawliau. Mae trafodaethau wedi cychwyn ar gryfhau a hybu cydraddoldeb a hawliau dynol i holl ddinasyddion Cymru, gan ddechrau gyda chychwyn y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol.
English: I wonder if I could ask the Minister about one specific aspect, which is the EU charter of fundamental rights. One of the consequences of leaving the EU, of course, is that citizens of Wales and the UK will no longer have the protection of the charter of fundamental rights. The charter, of course, has many areas that overlap with our Human Rights Act 1998, but it goes further, providing a right to asylum, rights to dignity, protection of personal data and health and protections for workers against unjustified dismissal and a free-standing right to freedom from discrimination. The latter is important because our Human Rights Act only protects against discrimination carried out by the state, whereas the discrimination protections in the charter apply to situations between individuals and organisations, such as between two people on Twitter. And because the charter is a living instrument, it means the rights it provides must reflect social change. So, it's seen in the creation of important rights such as the right to be forgotten, for example. And bearing in mind that when the Human Rights Act was made law, only 9 per cent of households in Britain had access to the internet, the ability of the charter to introduce new rights around issues like data protection is an important strength. So, when we leave the EU, Minister, what can we put in place here in Wales, and in the UK, to protect those hard-won additional value-plus human rights and those enhanced rights that are enshrined in the charter of fundamental rights too?
Welsh: Tybed a gaf i holi'r Gweinidog am un agwedd benodol, sef siarter yr UE ar hawliau sylfaenol. Un o ganlyniadau gadael yr UE, wrth gwrs, yw na fydd gan ddinasyddion Cymru a'r DU amddiffyniad y siarter hawliau sylfaenol mwyach. Mae'r siarter, wrth gwrs, yn cynnwys llawer o feysydd sy'n gorgyffwrdd â'n Deddf Hawliau Dynol 1998, ond mae'n mynd ymhellach, gan roi'r hawl i loches, hawliau i urddas, diogelu data personol ac iechyd ac amddiffyniadau i weithwyr rhag diswyddiad heb gyfiawnhad a hawl annibynnol i ryddid rhag gwahaniaethu. Mae'r olaf yn bwysig gan nad yw ein Deddf Hawliau Dynol ni ond yn amddiffyn rhag gwahaniaethu gan y wladwriaeth, tra bod yr amddiffyniadau gwahaniaethu yn y siarter yn berthnasol i sefyllfaoedd rhwng unigolion a sefydliadau, fel rhwng dau o bobl ar Twitter. A chan fod y siarter yn offeryn byw, mae'n golygu bod yn rhaid i'r hawliau y mae'n eu darparu adlewyrchu newid cymdeithasol. Felly, fe'i hystyrir yng nghread hawliau pwysig fel yr hawl i gael eich anghofio, er enghraifft. Ac o gofio pan wnaethpwyd y Ddeddf Hawliau Dynol yn gyfraith, mai dim ond 9 y cant o aelwydydd ym Mhrydain oedd â mynediad at y rhyngrwyd, mae gallu'r siarter i gyflwyno hawliau newydd yn ymwneud â materion fel diogelu data yn gryfder pwysig. Felly, pan fyddwn ni'n gadael yr UE, Gweinidog, beth allwn ni ei roi ar waith yma yng Nghymru, ac yn y DU, i ddiogelu'r hawliau dynol gwerth ychwanegol a mwy hynny y brwydrwyd yn galed i'w hennill a'r hawliau estynedig hynny sydd wedi'u cynnwys yn y siarter hawliau sylfaenol hefyd?
English: I've had no such discussions. The Assembly does not have legislative competence to amend the oath of allegiance, and we have no proposals to seek to expand the Assembly's competence in that regard.
Welsh: Nid wyf i wedi cael unrhyw drafodaethau o'r fath. Nid oes gan y Cynulliad gymhwysedd deddfwriaethol i ddiwygio'r llw teyrngarwch, ac nid oes gennym unrhyw gynigion i geisio ehangu cymhwysedd y Cynulliad yn hynny o beth.
English: Well, I just heard from a sedentary position somebody shout, 'Disgraceful'. But, as somebody who is a republican, I'd like the option to have that oath of allegiance to the citizens of Wales and not a body that embodies hereditary privilege and power that is often an anathema to the people of Wales. My paramount loyalty is to the people. Can you outline whether the Welsh Government could request the powers over the oath of allegiance to change, and whether you would be minded to consider amendments within the Senedd and Elections (Wales) Bill, which is looking at the changing of voting for 16-year-olds, is looking at changing the whole system, to allow the option to exist - I'm not saying to scrap it, for the monarchists in the Chamber - to allow the option to exist for those of us who do not wish to have an oath of allegiance to the monarchy to do a different type of oath, for a modern-day Wales?
Welsh: Wel, rwyf i newydd glywed rhywun yn gweiddi oddi ar ei eistedd, 'Gwarthus'. Ond, fel rhywun sy'n weriniaethwr, hoffwn gael y dewis o gael y llw teyrngarwch hwnnw i ddinasyddion Cymru ac nid i gorff sy'n ymgorffori braint a grym etifeddol sy'n aml yn anathema i bobl Cymru. Mae fy mhrif ffyddlondeb i'r bobl. A allwch chi amlinellu pa un a allai Llywodraeth Cymru wneud cais i'r pwerau dros y llw teyrngarwch gael eu newid, ac a fyddech chi'n fodlon ystyried gwelliannau yn y Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru), sy'n ystyried newid pleidleisio ar gyfer pobl 16 mlwydd oed, yn ystyried newid y system gyfan, er mwyn caniatáu i'r dewis fodoli - nid wyf i'n dweud ei ddiddymu, i'r breniniaethwyr yn y Siambr - i ganiatáu i'r dewis fodoli i'r rhai hynny ohonom nad ydym ni eisiau tyngu llw teyrngarwch i'r frenhiniaeth i wneud gwahanol fath o lw, ar gyfer Cymru gyfoes?
English: Well, I thank the Member for that question. And the point brings to mind the petition that the Member of Parliament for Cardiff West, Kevin Brennan, presented in Parliament in 2006, which called for a law change to give Welsh Assembly Members the opportunity of pledging allegiance to the people of Wales, rather than to the Queen. The Welsh Government has no policy intention to seek to change that position. The legislation in Wales is mirrored, in a sense, with legislation in Scotland in terms of the restriction prohibiting the Parliament - the Assembly here - from amending the relevant legislation. [ Interruption.] It is of course - as she mentions from a sedentary position - different in Northern Ireland, for reasons that are perhaps specific to Northern Ireland, and that is, I think, a rationale for a different approach. I happen to share her view that we would be better off with an elected head of state, but I would also say that, if you were to ask me to list perhaps the 10 main barriers to a better constitutional settlement here in Wales, I would easily be able to identify 10 that perhaps are more pressing and far-reaching than that particular point.
Welsh: Wel, diolch i'r Aelod am y cwestiwn yna. Ac mae'r pwynt yn dwyn i gof y ddeiseb a gyflwynwyd gan Aelod Seneddol Gorllewin Caerdydd, Kevin Brennan, yn y Senedd yn 2006, a oedd yn galw am newid y gyfraith i roi cyfle i Aelodau Cynulliad Cymru addo teyrngarwch i bobl Cymru, yn hytrach nag i'r Frenhines. Nid oes gan Lywodraeth Cymru unrhyw fwriad polisi i geisio newid y sefyllfa honno. Adlewyrchir y ddeddfwriaeth yng Nghymru, mewn ystyr, gyda deddfwriaeth yn yr Alban o ran y cyfyngiad sy'n gwahardd y Senedd - y Cynulliad yma - rhag diwygio'r ddeddfwriaeth berthnasol. [ Torri ar draws.] Mae hi wrth gwrs - fel y mae hi'n ei ddweud oddi ar ei heistedd - yn wahanol yng Ngogledd Iwerddon, am resymau sydd efallai yn benodol i Ogledd Iwerddon, a dyna, rwy'n credu, yw'r sail resymegol dros ddefnyddio dull gwahanol. Rwyf yn digwydd bod yn rhannu ei barn y byddem yn well ein byd drwy gael pennaeth etholedig i'r wladwriaeth, ond byddwn hefyd yn dweud, pe byddech yn gofyn i mi restru efallai y 10 prif rwystr i setliad cyfansoddiadol gwell yma yng Nghymru, byddwn yn hawdd yn gallu nodi 10 sydd efallai yn yn fwy dybryd a phellgyrhaeddol na'r pwynt penodol yna.
English: The legal services department is responsible for the delivery of all legal services to the Welsh Government, including advice on complex matters of public law, employment law and commercial law, the drafting of instructions to the Office of Legislative Counsel to draft primary legislation, the preparation of all Welsh Government subordinate legislation, and the handling of high-profile litigation.
Welsh: Yr adran gwasanaethau cyfreithiol sy'n gyfrifol am ddarparu'r holl wasanaethau cyfreithiol i Lywodraeth Cymru, gan gynnwys cyngor ar faterion cymhleth yn ymwneud â chyfraith gyhoeddus, cyfraith cyflogaeth a chyfraith fasnachol, drafftio cyfarwyddiadau i Swyddfa'r Cwnsler Deddfwriaethol i ddrafftio deddfwriaeth sylfaenol, paratoi holl is-ddeddfwriaeth Llywodraeth Cymru, ac ymdrin ag ymgyfreitha uchel ei broffil.
English: Thank you. Of course, the Welsh Government is fortunate to be able to turn to a team of legal advisers on varying matters. But I was quite surprised, through the results of an FOI recently, to find that external lawyers conducting work for Ministers have been instructing counsel at rather an astronomical cost to taxpayers. For example, I found out that, during the last three financial years, almost £1.5 million has been spent by the Welsh Government on barristers. Also I'm aware that this is the minimum figure given for the spend, as expenditure on some instructions are not recorded. Now, whilst I appreciate that details of any instructions are protected by legal professional privilege, would you explain what actions you are taking to ensure that each instruction is considered essential, and that some transparency is introduced to the procurement of legal advice to the Welsh Government, so that a fully costed audit trail is evident?
Welsh: Diolch. Wrth gwrs, mae Llywodraeth Cymru yn ffodus i allu troi at dîm o gynghorwyr cyfreithiol ar wahanol faterion. Ond cefais fy synnu braidd, drwy ganlyniadau cais rhyddid gwybodaeth yn ddiweddar, o ganfod bod cyfreithwyr allanol a oedd yn gwneud gwaith ar ran Gweinidogion wedi bod yn cyfarwyddo cwnsleriaid am gost enfawr i drethdalwyr. Er enghraifft, canfûm, yn ystod y tair blynedd ariannol ddiwethaf, bod bron i £1.5 miliwn wedi ei wario gan Lywodraeth Cymru ar fargyfreithwyr. Rwyf i hefyd yn ymwybodol mai hwn yw'r ffigur isaf a roddwyd ar gyfer y gwariant, gan nad yw gwariant ar rai cyfarwyddiadau yn cael eu cofnodi. Nawr, er fy mod i'n sylweddoli bod manylion unrhyw gyfarwyddiadau wedi eu diogelu gan fraint broffesiynol gyfreithiol, a wnewch chi esbonio pa gamau yr ydych chi'n eu cymryd i sicrhau yr ystyrir bod pob cyfarwyddyd yn hanfodol, a bod rhywfaint o dryloywder yn cael ei gyflwyno i'r broses o gaffael cyngor cyfreithiol i Lywodraeth Cymru, fel bod trywydd archwilio wedi'i gostio'n llawn ar gael i'w weld?
English: I thank the Member for that question. The judgment on when to instruct counsel is obviously very carefully taken on a case-by-case basis. Counsel is instructed, for example, in relation to matters where advocacy is required in higher courts, or where legal advice is required on matters that are particularly complex or which raise novel points of law that perhaps may not have been addressed by Welsh Government lawyers in the past. What I would say to the Member is that there is a significant, a vast, amount of expertise within the Welsh Government in relation to a number of the areas that are outlined in my initial question to her, and that, as a result of that, we send out fewer instructions to counsel than we might otherwise do. And I often hear barristers in practice in Wales saying to me that they wish that we would externalise or send out more work than perhaps we do. But these judgments are careful judgments to balance value for money on one hand with the need for expertise and the level of advocacy required in some of the higher courts on the other hand. This is an area that I keep under review consistently, in relation both to the instruction of barristers and solicitors, and I do so with those two critical principles in mind.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Mae'r penderfyniad ynghylch pryd i roi cyfarwyddyd i gwnsleriaid yn amlwg yn cael ei wneud yn ofalus iawn ar sail achosion unigol. Rhoddir cyfarwyddyd i gwnsleriaid, er enghraifft, o ran materion lle mae angen eiriolaeth yn y llysoedd uwch, neu lle mae angen cyngor cyfreithiol ar faterion sy'n arbennig o gymhleth neu sy'n codi pwyntiau newydd o gyfraith efallai nad yw cyfreithwyr Llywodraeth Cymru wedi rhoi sylw iddynt yn y gorffennol. Yr hyn y byddwn i'n ei ddweud wrth yr Aelod yw bod arbenigedd sylweddol, enfawr, o fewn Llywodraeth Cymru o ran nifer o'r meysydd a amlinellir yn fy nghwestiwn cychwynnol iddi hi, ac, o ganlyniad i hynny, rydym ni'n anfon llai o gyfarwyddiadau i gwnsleriaid nag y byddem ni ei wneud fel arall. Ac rwy'n aml yn clywed bargyfreithwyr sy'n ymarfer yng Nghymru yn dweud wrthyf y bydden nhw'n falch pe byddem ni'n allanoli neu'n anfon mwy o waith allan nag yr ydym ni'n ei wneud efallai. Ond mae'r dyfarniadau hyn yn ddyfarniadau gofalus i fantoli gwerth am arian ar y naill law a'r angen am arbenigedd a lefel yr eiriolaeth sydd ei hangen yn rhai o'r llysoedd uwch ar y llaw arall. Mae hwn yn faes yr wyf i'n ei adolygu'n barhaus, o ran cyfarwyddiadau i fargyfreithwyr a chyfreithwyr fel ei gilydd, ac rwy'n gwneud hynny gyda'r ddau egwyddor hanfodol hynny mewn golwg.
English: Well, as the Member knows, whilst I don't go into the specifics of legal advice, in delivering the Learner Travel (Wales) Measure 2008, the Welsh Government has demonstrated that the safety of children when travelling to school is of paramount importance, and will continue to be.
Welsh: Fel y gŵyr yr Aelod, er nad wyf am drafod manylion y cyngor cyfreithiol, wrth ddarparu'r Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008, mae Llywodraeth Cymru wedi dangos bod diogelwch plant wrth deithio i'r ysgol yn hollbwysig, a bydd yn parhau i fod felly.