English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'm sorry I'm not in the Chamber with you; you sound like you're all having a very jolly time there. The way that we use towns and our reasons to visit them have changed and our town centres are adapting to a new set of demands. Past reliance on retail has been undermined by the growth of online shopping. The trends were clear even pre pandemic, and COVID has accelerated that movement. We know that we need better jobs and services in town centres, where people can access them without needing to get in the car. We need to think differently about our towns. We need to focus on them as places where we meet, work and spend leisure time. If we can diversify what is offered in town centres, we will attract people back into them. So, the focus must be on rejuvenating, place-building and reinvention. And, of course, these challenges are especially difficult in some of our coastal towns, playing the dual role of the local centre alongside a dependence on tourism. Coastal locations rely heavily on tourism for jobs. In Conwy, Pembrokeshire and Anglesey around 22 per cent of employment is in tourism. Seasonality of work reduces the effect of local spend, resulting in under-employment, poverty and a lack of social well-being. Research has shown how the pandemic is having a negative impact on the economies of coastal towns. Gareth Davies mentioned in an offhand way, in Darren Millar's phrase, 'the price-sensitive tourists', about the effect of pricing and flying to Alicante from Manchester versus catching a train to Rhyl. The way that we have allowed the price of public transport to go up relative to other forms of transport is a real problem, but that is a problem that lies at the door of successive UK Governments who've not sufficiently invested in public transport, and, as we noted in the debate last week, Wales is underfunded by £5 billion from the HS2 intervention, and, if we were to have our £5 billion, we could make a significant impact on both the price and reliability of train services across the north Wales coast, and I repeat again my plea that we work together to try and get the UK Government to change its mind on that. We also need to maximise the potential of our natural coastline assets, whilst protecting local housing markets, local services, communities and the Welsh language. Dirprwy Lywydd, the UK Government stopped the coastal communities fund, but here in Wales we have continued specific support for coastal towns, investing a further £6 million last March, supporting 27 projects focused on job creation, protection, and high-street rejuvenation in coastal town centres. Our Transforming Towns programme provides a package of support for town centres worth £136 million, and this investment in supporting our town centres, delivering major capital projects to repurpose empty properties and land in town centres across Wales, is fundamentally based around enabling places to evolve and diversify. A great project I visited last September myself is Costigan's co-working space in Rhyl, where we have supported the transformation of a semi-derelict pub near the town's railway station, a prominent spot in the town, now into a high-quality business space for co-working - a great project. Our 'town centre first' principle, embedded in Wales's national development plan, 'Future Wales', ensures that town and city centres should be the first consideration for all decisions on the location of workplaces and services, and we've recently published a set of reports looking at the future of our town centres: one by Audit Wales and another I commissioned from Manchester University's Professor Karel Williams, 'Small Towns, Big Issues'. Both reports highlight the need to work with communities to turn things around in town centres and to end car dependency. And we're doing just that. I've set up a group of external stakeholders to provide input and challenge and work through what is needed to enable change, incentivising town-centre development, but also disincentivising any out-of-town development that is inconsistent with that aim. So, I welcome this debate as an opportunity to look at ways to support and revitalise our towns and cities, understanding that the challenges and opportunities are dynamic and complex, and this includes our coastal communities. Diolch.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n ddrwg gennyf nad wyf yn y Siambr gyda chi; rydych chi'n swnio fel pe baech chi i gyd yn cael amser hwyliog iawn yno. Mae'r ffordd y defnyddiwn drefi a'n rhesymau dros ymweld â hwy wedi newid ac mae canol ein trefi'n addasu i set newydd o alwadau. Mae dibyniaeth y gorffennol ar fanwerthu wedi'i thanseilio gan dwf siopa ar-lein. Roedd y tueddiadau'n glir hyd yn oed cyn y pandemig, ac mae COVID wedi cyflymu'r newid. Gwyddom fod arnom angen gwell swyddi a gwasanaethau yng nghanol trefi, lle y gall pobl gael gafael arnynt heb orfod mynd i mewn i'r car. Mae angen inni feddwl yn wahanol am ein trefi. Mae angen inni ganolbwyntio arnynt fel mannau lle'r ydym yn cyfarfod, yn gweithio ac yn treulio amser hamdden. Os gallwn arallgyfeirio'r hyn sy'n cael ei gynnig yng nghanol trefi, byddwn yn denu pobl yn ôl iddynt. Felly, rhaid canolbwyntio ar adfywio, adeiladu lleoedd ac ailddyfeisio. Ac wrth gwrs, mae'r heriau hyn yn arbennig o anodd yn rhai o'n trefi arfordirol, sy'n chwarae rôl ddeuol y ganolfan leol ochr yn ochr â dibyniaeth ar dwristiaeth. Mae lleoliadau arfordirol yn dibynnu'n helaeth ar dwristiaeth ar gyfer swyddi. Yng Nghonwy, sir Benfro ac Ynys Môn mae tua 22 y cant o gyflogaeth yn y sector twristiaeth. Mae natur dymhorol gwaith yn lleihau effaith gwariant lleol, gan arwain at dangyflogaeth, tlodi a diffyg llesiant cymdeithasol. Mae ymchwil wedi dangos sut y mae'r pandemig yn cael effaith negyddol ar economïau trefi arfordirol. Soniodd Gareth Davies mewn ffordd ffwrdd-â-hi am y twristiaid sydd, yn ymadrodd Darren Millar, yn sensitif i brisiau, am effaith prisiau a hedfan i Alicante o Fanceinion yn hytrach na dal trên i'r Rhyl. Mae'r ffordd yr ydym wedi caniatáu i bris trafnidiaeth gyhoeddus godi o'i gymharu â mathau eraill o drafnidiaeth yn broblem wirioneddol, ond mae honno'n broblem a achoswyd gan Lywodraethau olynol yn y DU nad ydynt wedi buddsoddi'n ddigonol mewn trafnidiaeth gyhoeddus, ac fel y nodwyd gennym yn y ddadl yr wythnos diwethaf, mae Cymru'n wynebu £5 biliwn o danariannu yn sgil ymyrraeth HS2, a phe baem yn cael ein £5 biliwn, gallem effeithio'n sylweddol ar bris a dibynadwyedd gwasanaethau trên ar draws arfordir gogledd Cymru, ac rwy'n ailadrodd eto fy apêl i ni weithio gyda'n gilydd i geisio cael Llywodraeth y DU i newid ei meddwl ar hynny. Mae angen inni fanteisio i'r eithaf hefyd ar botensial ein hasedau arfordirol naturiol, gan ddiogelu marchnadoedd tai lleol, gwasanaethau lleol, cymunedau a'r iaith Gymraeg at yr un pryd. Ddirprwy Lywydd, rhoddodd Llywodraeth y DU y gorau i gronfa cymunedau'r arfordir, ond yma yng Nghymru rydym wedi parhau i roi cymorth penodol i drefi arfordirol, gan fuddsoddi £6 miliwn arall fis Mawrth diwethaf i gefnogi 27 o brosiectau sy'n canolbwyntio ar greu a diogelu swyddi ac adfywio'r stryd fawr yng nghanol trefi arfordirol. Mae ein rhaglen Trawsnewid Trefi yn darparu pecyn cymorth gwerth £136 miliwn i ganol trefi, ac mae'r buddsoddiad hwn i gefnogi canol ein trefi, gan gyflawni prosiectau cyfalaf mawr i addasu eiddo gwag a thir yng nghanol trefi ledled Cymru at ddibenion gwahanol, wedi'i seilio yn y bôn ar alluogi lleoedd i esblygu ac arallgyfeirio. Un prosiect gwych yr ymwelais ag ef fis Medi diwethaf yw gofod cydweithio Costigan yn y Rhyl, lle'r ydym wedi cefnogi'r gwaith o drawsnewid tafarn led-adfeiliedig ger gorsaf drenau'r dref, man amlwg yn y dref, yn ofod busnes o ansawdd uchel ar gyfer cydweithio - prosiect gwych. Mae ein hegwyddor 'canol y dref yn gyntaf', sydd wedi'i hymgorffori yng nghynllun datblygu cenedlaethol Cymru, 'Cymru'r Dyfodol', yn sicrhau mai canol trefi a dinasoedd a ddylai fod yn ystyriaeth gyntaf ar gyfer pob penderfyniad ynghylch lleoli gweithleoedd a gwasanaethau, ac yn ddiweddar rydym wedi cyhoeddi cyfres o adroddiadau yn edrych ar ddyfodol canol ein trefi: un gan Archwilio Cymru ac un arall a gomisiynais gan yr Athro Karel Williams o Brifysgol Manceinion, 'Small Towns, Big Issues'. Mae'r ddau adroddiad yn tynnu sylw at yr angen i weithio gyda chymunedau i newid pethau yng nghanol trefi ac i roi diwedd ar ddibyniaeth ar geir. Ac rydym yn gwneud hynny. Rwyf wedi sefydlu grŵp o randdeiliaid allanol i ddarparu mewnbwn a her ac i weithio drwy'r hyn sydd ei angen i alluogi newid, gan gymell datblygiadau yng nghanol y dref, ond gan ddatgymell unrhyw ddatblygiad y tu allan i'r dref sy'n anghyson â'r nod hwnnw hefyd. Felly, rwy'n croesawu'r ddadl hon fel cyfle i edrych ar ffyrdd o gefnogi ac adfywio ein trefi a'n dinasoedd, gan ddeall bod yr heriau a'r cyfleoedd yn ddeinamig ac yn gymhleth, ac mae hyn yn cynnwys ein cymunedau arfordirol. Diolch.