English: Under the Welsh Government's local government funding formula, nine out of 22 Welsh local authorities received an increase in the current financial year. The Welsh Government tells us that its formula is heavily influenced by deprivation indicators. Alongside Flintshire, the councils with the largest cuts this year of 0.3 per cent included Conwy and Anglesey - well, they're amongst the five local authorities in Wales where almost a third or 30 per cent or more of workers are paid less than the voluntary living wage. Prosperity levels per head in Anglesey are the lowest in Wales - just under half those in Cardiff - and Conwy has the highest proportion of older people in Wales, yet council tax payers in Anglesey and Conwy face 9.1 per cent increases. Wrexham was also cut, despite having three of the four wards with the highest poverty rates in Wales. Council tax payers in Flintshire faced an 8.1 per cent increase, despite Flintshire councillors having launched a campaign, #BackTheAsk, which highlighted cross-party frustration about the funding they receive from the Welsh Labour Government. The campaign specifically asked for a fair share of funds from Welsh Government, highlighting that Flintshire was one of the lowest funded councils per head of population. This had been unanimously agreed by all parties on the council - a Labour-led council. Under the final Welsh local government settlement for 2020-21, four of the five bottom local authorities in terms of funding increases are again the same authorities in north Wales, Conwy, Wrexham, Flintshire and Anglesey, whilst Monmouthshire remains bottom. Whilst the Labour Welsh Government denies that it has any intention to create a north-south divide, it is still perhaps convenient for it that, under its 20-year-old local government funding formula, four of the five authorities to see the largest increases in 2020-21 are again Labour-run councils in south Wales. Although the local government Minister states that the biggest impact on distribution of the settlement across authorities derives from the relative change of overall population and school-age populations across each local authority area, an analysis of the latest published official statistics for each does not paint a clear picture in this respect for either. The local government Minister also states that the division of the local government settlement between local authorities is done by the democratic processes of the Welsh Local Government Association. However, as senior councillors in north Wales have told me, cross-party, the losers do not want to openly challenge the funding formula on the basis that in order to gain, other councils would have to receive less. Therefore, in a 'turkeys don't vote for Christmas' attitude, they would not receive any external support. Nonetheless, a letter signed by every council leader in north Wales was sent to the leader of the Welsh Local Government Association, stating that the benefits of this settlement are not shared sufficiently fairly and leave most of the councils in the north with a settlement significantly below the net cost of pressures, inflation and demographic change. They also wrote to this local government Minister, asking her for a funding floor of 4 per cent in the local government finance settlement in light of continued challenges for the 2020-21 financial year. As they said to the Minister, four of the five bottom councils are from north Wales and without a floor, most north Wales councils will be faced with the biggest challenge in terms of seeking cuts to services. They added that a floor would help to protect services and work against the above-inflation council tax rises in the bottom six councils, including Blaenau Gwent. Despite this clear cross-party statement, the Minister has dismissed their official representation and rejected a funding floor in the final settlement. As one of these leaders told me, 'It's clear to me that there continues to be very little understanding of the pressures and increased demands that local government is faced with, and a conveniently short memory from her Government's 2016 manifesto commitment stating that they would provide funding to put in place a floor for future local government settlements.' They added that it's also disappointing that the Minister has not decided to bridge the north-south divide, as four of the bottom five councils in the funding settlement will be in north Wales. As a worried Flintshire resident who rang me last week here stated, 'We can't cope if our council tax goes up by around another 5 per cent after 27 per cent over the last four years. This used to be a Labour area, but they aren't listening.' Diolch yn fawr.
Welsh: O dan fformiwla ariannu llywodraeth leol Llywodraeth Cymru, cafodd naw o'r 22 o awdurdodau lleol yng Nghymru gynnydd yn y flwyddyn ariannol gyfredol. Mae Llywodraeth Cymru yn dweud wrthym fod dangosyddion amddifadedd yn dylanwadu'n drwm ar ei fformiwla. Ar y cyd â sir y Fflint, roedd y cynghorau a oedd â'r toriadau mwyaf eleni o 0.3 y cant yn cynnwys Conwy ac Ynys Môn - wel, maen nhw ymysg y pum awdurdod lleol yng Nghymru lle mae bron i draean neu 30 y cant neu fwy o weithwyr yn cael cyflogau llai na'r cyflog byw gwirfoddol. Lefelau ffyniant y pen yn Ynys Môn yw'r isaf yng Nghymru - ychydig yn llai na hanner y rheini yng Nghaerdydd - a Chonwy sydd â'r gyfran uchaf o bobl hŷn yng Nghymru, ac eto mae talwyr y dreth gyngor yn Ynys Môn a Chonwy yn wynebu cynnydd o 9.1 y cant. Cwtogwyd ar gyllideb Wrecsam hefyd, er bod ganddi dair o'r pedair ward sydd â'r cyfraddau tlodi uchaf yng Nghymru. Wynebodd talwyr y dreth gyngor yn sir y Fflint gynnydd o 8.1 y cant, er bod cynghorwyr sir y Fflint wedi lansio ymgyrch, #BackTheAsk, a oedd yn tynnu sylw at rwystredigaeth drawsbleidiol ynglŷn â'r cyllid a gânt gan Lywodraeth Lafur Cymru. Gofynnodd yr ymgyrch yn benodol am gyfran deg o arian gan Lywodraeth Cymru, gan dynnu sylw at y ffaith mai sir y Fflint oedd un o'r cynghorau a ariannwyd lleiaf fesul pen o'r boblogaeth. Cytunwyd ar hyn yn unfrydol gan bob plaid ar y cyngor - cyngor dan arweiniad Llafur. O dan setliad terfynol llywodraeth leol Cymru ar gyfer 2020-21, unwaith eto, yr un awdurdodau yn y gogledd yw pedwar o'r pum awdurdod lleol a welodd y cynnydd lleiaf mewn cyllid, sef Conwy, Wrecsam, sir y Fflint ac Ynys Môn, tra bod Sir Fynwy yn dal ar y gwaelod. Er bod Llywodraeth Lafur Cymru yn gwadu bod ganddi unrhyw fwriad i greu rhaniad rhwng y gogledd a'r de, efallai ei bod yn gyfleus o hyd, o dan ei fformiwla o ariannu llywodraeth leol 20 mlwydd oed, fod pedwar o'r pum awdurdod sy'n gweld y cynnydd mwyaf yn 2020-21 unwaith eto, yn gynghorau a redir gan Lafur yn y de. Er bod y Gweinidog llywodraeth leol yn dweud bod yr effaith fwyaf ar ddosbarthiad y setliad ar draws awdurdodau yn deillio o'r newid cymharol yn y boblogaeth a'r poblogaethau o oedran ysgol yn gyffredinol ar draws ardal pob awdurdod lleol, nid yw dadansoddiad o'r ystadegau swyddogol diweddaraf a gyhoeddwyd ar gyfer pob un o'r rhain yn creu darlun clir yn hyn o beth o'r naill na'r llall. Mae'r Gweinidog llywodraeth leol hefyd yn dweud y caiff y setliad llywodraeth leol ei rannu rhwng awdurdodau lleol yn unol â phrosesau democrataidd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Fodd bynnag, fel y mae uwch gynghorwyr yn y gogledd wedi dweud wrthyf, ar draws y pleidiau, nid yw'r rhai sy'n cael leiaf eisiau herio'r fformiwla ariannu yn agored oherwydd, er mwyn cael mwy, byddai'n rhaid i gynghorau eraill gael llai. Felly, gyda'r agwedd 'nid yw'r tyrcwn yn pleidleisio dros y Nadolig', ni fyddent yn cael unrhyw gefnogaeth allanol. Serch hynny, anfonwyd llythyr a lofnodwyd gan bob arweinydd cyngor yn y gogledd at arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, yn datgan nad yw manteision y setliad hwn yn cael eu rhannu'n ddigon teg ac yn gadael y rhan fwyaf o'r cynghorau yn y gogledd â setliad sy'n sylweddol is na chost net pwysau, chwyddiant a newid demograffig. Fe wnaethon nhw hefyd ysgrifennu at y Gweinidog llywodraeth leol, yn gofyn iddi am gyllid gwaelodol o 4 y cant yn y setliad cyllid llywodraeth leol yng ngoleuni'r heriau parhaus ar gyfer blwyddyn ariannol 2020-21. Fel y dywedasant wrth y Gweinidog, mae pedwar o'r pum cyngor isaf yn dod o'r gogledd a heb gyllid gwaelodol, bydd y rhan fwyaf o gynghorau'r gogledd yn wynebu'r her fwyaf o ran ceisio cwtogi gwasanaethau. Ychwanegasant y byddai cyllid gwaelodol yn helpu i amddiffyn gwasanaethau ac yn gweithio yn erbyn codiadau uwch na chwyddiant yn y dreth gyngor yn y chwe chyngor isaf, gan gynnwys Blaenau Gwent. Er gwaethaf y datganiad trawsbleidiol clir hwn, mae'r Gweinidog wedi diystyru eu cynrychiolaeth swyddogol ac wedi gwrthod cyllid gwaelodol yn y setliad terfynol. Fel y dywedodd un o'r arweinwyr hyn wrthyf, 'Mae'n amlwg i mi mai prin iawn yw'r ddealltwriaeth o hyd o'r pwysau a'r galwadau cynyddol y mae llywodraeth leol yn eu hwynebu, a chof byr cyfleus o ymrwymiad maniffesto 2016 ei Llywodraeth sy'n datgan y byddent yn darparu cyllid i osod cyllid gwaelodol ar gyfer setliadau llywodraeth leol yn y dyfodol.' Ychwanegwyd eu bod hefyd yn siomedig nad yw'r Gweinidog wedi penderfynu pontio'r rhaniad rhwng y de a'r gogledd, gan y bydd pedwar o'r pum cyngor isaf yn y setliad ariannu yn y gogledd. Fel y dywedodd preswylydd pryderus o sir y Fflint a ffoniodd fi yr wythnos diwethaf yma, 'Ni allwn ymdopi os bydd ein treth gyngor yn codi oddeutu 5 y cant arall ar ôl 27 y cant dros y pedair blynedd diwethaf. Roedd hyn yn arfer bod yn ardal Llafur, ond nid ydynt yn gwrando.' Diolch yn fawr.