English: I also just want to make two points, really, to start off with. I believe that we will all share these crucial messages. First and foremost, let us be clear that it's not for women to modify their behaviour - Delyth Jewell made this point - it's for abusers to change theirs, and the onus of these crimes does not fall on the women, it falls squarely on those insidious men who commit them. The second message today is for those who know the perpetrators - and this is a public message; I hope that this debate can be shared more widely: if you know or see a person who's carrying out these crimes, you have a moral duty to report them as soon as it is safe to do so. So, we've got this strong message in our violence against women, domestic abuse and sexual violence strategy: don't be a bystander. It's a powerful message that we need to make sure reaches out today. We have a duty in our communities to call out inappropriate behaviour and offer support where it's safe to do so. Huw Irranca-Davies made this point about the role of men to be empowered to engage with other men and boys to call out abusive and sexist behaviour among their friends, their colleagues and communities to promote that culture of equality and respect. So, this is about this genuine concern of women and young girls around their safety, particularly in the night-time economy setting. Women should be able to enjoy a night out and be safe, women should be able to have a drink and be safe. Simply put, women should be able to enjoy their lives and be safe. Deputy Llywydd, I think it's crucial that we do get to the bottom of this issue - the causes, as Sioned Williams said. This is why the violence against women, domestic abuse and sexual violence national strategy is so important; that's where the Welsh Government is taking this forward and I'm very pleased to have the opportunity to account for where we are on this point. We are strengthening and expanding our violence against women, domestic abuse and sexual violence strategy; we're strengthening it and expanding it to include a focus on violence and harassment against women and girls in the public space as well as in the home. And we know that, from the last few weeks and months, the public spaces, the community, the street, including also transport - and we obviously need to look at this now very clearly in terms of the night-time economy. We have been focusing very much on domestic abuse and violence in the home and of course that will continue, but we have to now - and we are - strengthen and expand our strategy to the public space for women as well. It's a refreshed strategy and I will shortly be launching it. It's been developed alongside a group of key partner organisations, including those, of course, in the specialist sector that supports victims and survivors of violence against women and domestic abuse. It aims to increase joint working with the police and criminal justice partners, which has been called for today, crucially involving survivors who are also engaged in all aspects of the development of the strategy and delivery. We've got to make sure that it's co-ordinated and it's effective and includes all agencies. But tackling male violence, gender inequality and misogyny requires action, of course, at both ends of the spectrum. We must support survivors, we must hold perpetrators to account, but we must create genuine behaviour change. And this is how we will combat that insidious and pervasive negative attitude to women that can manifest in acts like spiking. Working with children and young people and highlighting the importance of safe, equal and healthy relationships is going to be very much addressed in our new curriculum, but the revised strategy, I think, will be addressing these issues very clearly. I do want to just spend a moment on the police response, because this is where the key role of the police is crucial. Yesterday, I met with the lead chief constable, Pam Kelly, and deputy police and crime commissioner Eleri Thomas to discuss spiking, to ask for an account of all of the police forces in Wales, and they gave me their commitment, they assured me that all four police forces are taking this issue extremely seriously, and reported to me on all of the aspects of that work. In fact, the policing and crime partnership board for Wales, which I chair, is a very important and valuable opportunity. It's on the agenda of our next meeting, which will also be attended by the Secretary of State for Wales, so it's very much joint working as well. So, it's crucial that we move forward in this response, and I do want to just also, very briefly, say that, in terms of misogyny as a hate crime, we've been clear that the current hate crime regime is not fit for purpose. It fails to deal with misogyny as a major demonstration of this, and we wait for the Law Commission's outcome of their review, and we ask the UK Government to expedite legislation to respond to that. So, finally, can I just say that Joyce Watson drew attention to White Ribbon? The debate is a timely one. We're coming up to White Ribbon Day on 25 November. The subsequent 16 days of activism call on all men to take a stand against sexism and gender-based violence in all forms and to end male violence against women. White Ribbon ambassadors - hopefully, all our male Members of the Senedd will take this on board. Jack Sargeant very much has led the way. Please consider becoming a White Ribbon ambassador and pledge never to commit, excuse or remain silent about male violence against women, because I think, together, we can unite to end violence on the streets and violence in the home. We must unite for change, and we must unite to allow everyone to live fear free. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwyf hefyd am wneud dau bwynt i ddechrau. Credaf y byddwn i gyd yn rhannu'r negeseuon hollbwysig hyn. Yn bennaf oll, gadewch inni fod yn glir nad yw'n fater o ddisgwyl i fenywod addasu eu hymddygiad - gwnaeth Delyth Jewell y pwynt hwn - mae'n fater o ddisgwyl i'r rhai sy'n cam-drin newid eu hymddygiad hwy, ac nid y menywod a ddylai ysgwyddo cyfrifoldeb am y troseddau hyn, cyfrifoldeb y dynion llechwraidd sy'n eu cyflawni ydyw. Mae'r ail neges heddiw i'r rhai sy'n adnabod y tramgwyddwyr - ac mae hon yn neges gyhoeddus; gobeithio y gellir rhannu'r ddadl hon yn ehangach: os ydych yn gwybod am rywun sy'n cyflawni'r troseddau hyn, neu'n eu gweld yn eu cyflawni, mae gennych ddyletswydd foesol i roi gwybod amdanynt cyn gynted ag y bydd yn ddiogel ichi wneud hynny. Felly, mae gennym neges gref yn ein strategaeth trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol: peidiwch â chadw'n dawel. Mae'n neges bwerus ac mae angen inni sicrhau ei bod yn cael ei chlywed heddiw. Mae gennym ddyletswydd yn ein cymunedau i dynnu sylw at ymddygiad amhriodol a chynnig cymorth lle mae'n ddiogel i wneud hynny. Gwnaeth Huw Irranca-Davies y pwynt ynglŷn â rôl dynion i gael eu grymuso i ymgysylltu â dynion a bechgyn eraill er mwyn tynnu sylw at ymddygiad camdriniol a rhywiaethol ymhlith eu ffrindiau, eu cydweithwyr a'u cymunedau i hyrwyddo diwylliant o gydraddoldeb a pharch. Felly, mae hyn yn ymwneud â phryder gwirioneddol menywod a merched ifanc mewn perthynas â'u diogelwch, yn enwedig yn lleoliadau'r economi nos. Dylai menywod allu mwynhau noson allan a bod yn ddiogel, dylai menywod allu cael diod a bod yn ddiogel. Yn syml, dylai menywod allu mwynhau eu bywydau a bod yn ddiogel. Ddirprwy Lywydd, credaf ei bod yn hollbwysig ein bod yn mynd i graidd y mater - yr hyn sy'n ei achosi, fel y dywedodd Sioned Williams. Dyma pam y mae'r strategaeth genedlaethol ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol mor bwysig; dyna lle mae Llywodraeth Cymru yn bwrw ymlaen â hyn ac rwy'n falch iawn o gael cyfle i adrodd ble rydym arni ar y pwynt hwn. Rydym yn cryfhau ac yn ehangu ein strategaeth trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol; rydym yn ei chryfhau ac yn ei hehangu i gynnwys ffocws ar drais ac aflonyddu yn erbyn menywod a merched mewn mannau cyhoeddus yn ogystal ag yn y cartref. A dros yr wythnosau a'r misoedd diwethaf, gwyddom fod y mannau cyhoeddus, y gymuned, y stryd, gan gynnwys trafnidiaeth hefyd - ac mae'n amlwg fod angen inni edrych ar hyn yn fanwl iawn mewn perthynas â'r economi nos. Rydym wedi bod yn canolbwyntio i raddau helaeth ar gam-drin domestig a thrais yn y cartref ac wrth gwrs bydd hynny'n parhau, ond rhaid inni gryfhau ac ehangu ein strategaeth yn awr - ac rydym yn gwneud hynny - i gynnwys mannau cyhoeddus i fenywod hefyd. Mae'n strategaeth sydd wedi'i diweddaru a byddaf yn ei lansio cyn bo hir. Fe'i datblygwyd ochr yn ochr â grŵp o sefydliadau partner allweddol, gan gynnwys y rheini yn y sector arbenigol sy'n cefnogi dioddefwyr a goroeswyr trais yn erbyn menywod a cham-drin domestig. Ei nod yw cynyddu cydweithio â'r heddlu a phartneriaid ym maes cyfiawnder troseddol, fel y galwyd amdano heddiw, gan gynnwys goroeswyr sydd hefyd yn ymwneud â phob agwedd ar ddatblygu'r strategaeth a'r ddarpariaeth. Mae'n rhaid inni sicrhau ei bod wedi'i chydlynu a'i bod yn effeithiol ac yn cynnwys pob asiantaeth. Ond mae mynd i'r afael â thrais gwrywaidd, anghydraddoldeb rhwng y rhywiau a chasineb at fenywod yn galw am weithredu ar ddau ben y sbectrwm wrth gwrs. Rhaid inni gefnogi goroeswyr, rhaid inni ddwyn cyflawnwyr i gyfrif, ond rhaid inni greu newid ymddygiad gwirioneddol. A dyma sut yr awn i'r afael â'r ymagweddau negyddol llechwraidd a hollbresennol tuag at fenywod sydd i'w gweld mewn gweithredoedd fel sbeicio. Mae gweithio gyda phlant a phobl ifanc a thynnu sylw at bwysigrwydd perthnasoedd diogel, cyfartal ac iach yn mynd i gael sylw mawr yn ein cwricwlwm newydd, ond credaf y bydd y strategaeth ddiwygiedig yn mynd i'r afael â'r materion hyn yn amlwg iawn. Rwyf am dreulio eiliad ar ymateb yr heddlu, oherwydd dyma lle mae rôl allweddol yr heddlu yn hollbwysig. Ddoe, cyfarfûm â'r prif gwnstabl arweiniol, Pam Kelly, a'r dirprwy gomisiynydd heddlu a throseddu, Eleri Thomas, i drafod sbeicio, i ofyn i holl heddluoedd Cymru adrodd ar y mater, a rhoddasant eu hymrwymiad i mi, fe'm sicrhawyd bod y pedwar heddlu o ddifrif ynglŷn â'r mater, a chefais adroddiadau ar bob agwedd ar y gwaith hwnnw. Yn wir, mae bwrdd partneriaeth plismona a throseddu Cymru, a gadeirir gennyf fi, yn gyfle pwysig a gwerthfawr iawn. Mae ar agenda ein cyfarfod nesaf, y bydd Ysgrifennydd Gwladol Cymru yn ei fynychu hefyd, felly ceir cryn dipyn o gydweithio yn ogystal. Felly, mae'n hanfodol ein bod yn symud ymlaen yn yr ymateb hwn, ac rwyf am ddweud hefyd, yn fyr iawn, o ran casineb at fenywod fel trosedd casineb, rydym wedi bod yn glir nad yw'r drefn troseddau casineb bresennol yn addas i'r diben. Nid yw'n ymdrin â chasineb at fenywod fel arddangosiad clir o drosedd casineb, ac arhoswn am ganlyniad adolygiad Comisiwn y Gyfraith, a gofynnwn i Lywodraeth y DU gyflymu deddfwriaeth i ymateb i hynny. Felly, i orffen, a gaf fi ddweud bod Joyce Watson wedi tynnu sylw at y Rhuban Gwyn? Mae'r ddadl yn un amserol. Cynhelir Diwrnod y Rhuban Gwyn ar 25 Tachwedd. Mae'r 16 diwrnod o weithgarwch sy'n dilyn yn galw ar bob dyn i wneud safiad yn erbyn trais ar sail rhyw a rhywedd ar bob ffurf ac i roi diwedd ar drais gan ddynion yn erbyn menywod. Lysgenhadon y Rhuban Gwyn - gobeithio y bydd ein holl Aelodau gwrywaidd yn y Senedd yn ymroi i hyn. Mae Jack Sargeant wedi arwain y ffordd yn bendant iawn. Ystyriwch ddod yn llysgennad Rhuban Gwyn ac addo peidio byth â chyflawni, esgusodi neu gadw'n dawel am drais gan ddynion yn erbyn menywod, oherwydd gyda'n gilydd, credaf y gallwn uno i roi diwedd ar drais ar y strydoedd a thrais yn y cartref. Rhaid inni uno er mwyn newid, a rhaid inni uno er mwyn galluogi pawb i fyw heb ofn. Diolch yn fawr.