English: Traditional macro-economic approaches to economic development have failed to deliver economic gains and social benefits within environmentally sustainable limits or spread fairly those gains throughout Welsh localities. The current model that relies on continual growth, the accumulation of capital and extraction for profit is impossible to sustain on a finite planet with finite resources. Turning to the statement, current attempts by the Welsh Government to prioritise social utility when awarding contracts - which I wholeheartedly welcome - risks seeing some businesses simply rewording their bids to incorporate the new requirements at paper level only, rather than demonstrating how they embed social value within their proposed work practices. Could the Minister outline what measures the Welsh Government are taking to guard against this? We also must move away from obsessions with high-value sectors and inward investment to a more holistic view that focuses more attention to the foundational economy. This could be achieved by harnessing the power of community wealth building and anchor institutions encouraging plural ownership of the economy by locally owned or socially minded businesses, who are more likely to employ, buy and invest locally rather than extracting wealth. In Preston - as we've heard already today - community wealth building has been used to tackle the inequalities present in the region and ensure economic development in the area is shared more equally amongst residents. Through this approach, an extra £4 million was spent locally by Preston council over a four-year period. It's welcome that Welsh suppliers have been able to win an additional £11 million-worth of healthcare contracts, but I'm sure the Minister shares my ambition for us to go even further. It's welcome that the Minister has announced the backing local firms fund. I would welcome further details on that fund, and would echo Paul Davies's calls for a review of the challenge fund. And further, could the Minister outline the Welsh Government's position on creating a Welsh model of local public procurement, built on the foundational economy, specifically through setting a target of increasing the level of public sector procurement to 75 per cent of the total spend of the Government procurement budget? A new green industrial strategy must not only cease carbon-intensive practices, but provide a just transition with shovel-ready green jobs and a local jobs guarantee that will help revitalise Wales's rural and ex-industrial local economies. Following the lead of the Scottish Government, a just transition commission should be developed to oversee the green industrial transition, and we should establish an alliance of Welsh businesses - which includes the Welsh Government - to focus on co-ordinating action, not just policy, that will achieve social, economic and environmental growth. A just transition is key for the foundational economy in Wales, as so many sectors in the foundational economy suffer from issues stemming from below-average hourly wages and relatively unstable hours of work. This results in more people living in poverty or being at risk from falling into poverty, and has a negative effect on family life, health and spending in the local economy. I think the Chamber can guess where I'm going with this, but could the Minister confirm whether or not the Welsh Government has considered the possibility of establishing a just transition commission? Of course, increasing pay and providing more secure and stable hours must be an integral part of any policy aiming to grow the foundational economy, and may help us in tackling some of those recruitment issues the Minister outlined in his statement. In food and beverage services, accommodation and retail, for example, workers receive at least £3 an hour less than the average Welsh worker, but these sectors employ around four out of 10 of all employees in Wales. In the retail, food, accommodation and social care sectors, even the best paid employees earn less than £500 a week. What measures will the Government take to improve earnings and hours in the foundational economy, and has the Minister given consideration to how we might be able to incorporate a four-day work week into the foundational economy? I mentioned procurement earlier on - well, there is an opportunity to use the Wales fair work Act and incentivise shorter working weeks by building it into procurement strategy, which is of course all above board, according to section 60 of the Wales Act 2006. And finally, Dirprwy Lywydd, the gender pay gap is also of concern in the foundational economy, as the largest gender pay gap is seen in the energy industry and is also very substantial in education, health and non-residential social care. There is a notable gap in gross weekly earnings between women and men in all foundational economy sectors, which worsens as pay increases. Chwarae Teg's recently published figures on the Welsh gender pay gap between 2020 and 2021 show that the gender pay gap has actually worsened in this time, increasing by 0.7 per cent to a total gap of 12.3 per cent. As we transition to a greener economy, where much of the focus will be on sectors such as energy, construction and housing, how does the Welsh Government plan to rectify this pay gap and ensure that everyone gets a fair stake and fair work in Wales's future green economy?
Welsh: Mae ymagwedd macro-economaidd traddodiadol at ddatblygiad economaidd wedi methu â sicrhau cynnydd economaidd na lles cymdeithasol o fewn terfynau amgylcheddol cynaliadwy nac wedi gwasgaru'r cynnydd hwnnw ledled broydd Cymru. Mae'r model presennol sy'n dibynnu ar dwf parhaus, cronni cyfalaf, a thynnu allan er elw yn amhosibl ei gynnal ar blaned â therfynau gydag adnoddau â therfynau. Gan droi at y datganiad, mae ymdrechion presennol Llywodraeth Cymru i flaenoriaethu cyfleustodau cymdeithasol wrth ddyfarnu contractau - yr wyf i'n ei groesawu yn llwyr - yn peryglu gweld rhai busnesau yn aralleirio eu ceisiadau i ymgorffori'r gofynion newydd ar bapur er mwyn gwneud hynny'n unig, yn hytrach na dangos sut maen nhw am ymgorffori gwerth cymdeithasol yn eu harferion gwaith arfaethedig. A wnaiff y Gweinidog amlinellu pa fesurau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i warchod rhag hyn? Mae'n rhaid i ni symud oddi wrth obsesiynau gyda sectorau gwerth uchel, a mewnfuddsoddiad hefyd, tuag at farn fwy cyfannol sy'n canolbwyntio mwy ar yr economi sylfaenol. Gellid cyflawni hyn drwy ffrwyno grym adeiladu cyfoeth cymunedol a sefydliadau angori sy'n annog busnesau sy'n eiddo lleol neu fusnesau sy'n cael eu gwarchod yn gymdeithasol, sy'n fwy tebygol o gyflogi, prynu, a buddsoddi yn lleol yn hytrach na thynnu cyfoeth allan. Yn Preston - fel clywsom ni heddiw eisoes - fe ddefnyddiwyd adeiladu cyfoeth cymunedol i fynd i'r afael â'r anghydraddoldebau sy'n bresennol yn y rhanbarth a sicrhau bod datblygu economaidd yn yr ardal yn cael ei rannu yn fwy cyfartal ymhlith y trigolion. Oherwydd yr ymagwedd hon, fe wariwyd £4 miliwn yn ychwanegol yn lleol gan gyngor Preston dros gyfnod o bedair blynedd. Mae'r ffaith bod cyflenwyr o Gymru wedi gallu ennill gwerth £11 miliwn ychwanegol o gontractau gofal iechyd i'w groesawu, ond rwy'n siŵr bod y Gweinidog yn rhannu fy uchelgais i inni fynd ymhellach fyth. Mae beth da bod y Gweinidog wedi cyhoeddi'r gronfa i gefnogi cwmnïau lleol. Fe fyddwn i'n croesawu rhagor o fanylion am y gronfa honno, ac yn adleisio galwadau Paul Davies am adolygiad o'r gronfa her. Ac ymhellach, a wnaiff y Gweinidog amlinellu safbwynt Llywodraeth Cymru ynglŷn â chreu patrwm Cymreig o gaffael cyhoeddus lleol, sydd wedi ei adeiladu ar yr economi sylfaenol, trwy osod nod penodol o gynyddu lefel caffael y sector cyhoeddus i 75 y cant o gyfanswm gwariant cyllideb caffael y Llywodraeth? Mae'n rhaid i strategaeth ddiwydiannol werdd newydd nid yn unig gefnu ar arferion carbon-ddwys, ond pontio hynny yn deg gyda swyddi gwyrdd parod a gwarant o swyddi lleol a fydd yn helpu i adfywio economïau lleol cefn gwlad ac ardaloedd ôl-ddiwydiannol Cymru. Yn dilyn arweiniad Llywodraeth yr Alban, fe ddylid datblygu comisiwn pontio teg i oruchwylio'r newid diwydiannol gwyrdd, ac fe ddylem ni sefydlu cynghrair o fusnesau yng Nghymru - sy'n cynnwys Llywodraeth Cymru - i ganolbwyntio ar gydlynu camau gweithredu, nid polisïau yn unig, a fydd yn sicrhau twf cymdeithasol, economaidd, ac amgylcheddol. Mae pontio teg yn allweddol i'r economi sylfaenol yng Nghymru, gan fod cynifer o sectorau yn yr economi sylfaenol yn dioddef oherwydd materion sy'n deillio o gyflogau fesul awr sy'n is na'r cyfartaledd ac oriau gwaith sy'n gymharol ansefydlog. Mae hyn yn arwain at fwy o bobl yn byw mewn tlodi neu mewn perygl o syrthio i dlodi, ac mae'n cael effaith ddinistriol ar fywyd teuluol, ar iechyd, ac ar wariant yn yr economi leol. Rwyf i o'r farn y bydd y Siambr yn gallu dyfalu i ba gyfeiriad yr wyf i'n teithio, ond a wnaiff y Gweinidog gadarnhau a yw Llywodraeth Cymru wedi ystyried y posibilrwydd o sefydlu comisiwn ar gyfer pontio teg neu beidio? Wrth gwrs, mae'n rhaid i gynyddu cyflogau a chynnig mwy o ddiogelwch a sefydlogrwydd oriau fod yn rhan annatod o unrhyw bolisi sy'n anelu at feithrin yr economi sylfaenol, ac fe all hynny ein helpu ni i fynd i'r afael â rhai o'r materion recriwtio hynny a amlinellwyd gan y Gweinidog yn ei ddatganiad. Yn y gwasanaethau bwyd a diod, llety a manwerthu, er enghraifft, mae gweithwyr yn cael o leiaf £3 yr awr yn llai na'r gweithiwr cyfartalog yng Nghymru, ond mae'r sectorau hyn yn cyflogi tua phedwar o bob 10 o holl weithwyr Cymru. Yn y sectorau manwerthu, bwyd, llety, a gofal cymdeithasol, mae hyd yn oed y gweithwyr sy'n cael eu talu'r cyflog gorau yn ennill llai na £500 yr wythnos. Pa fesurau a wnaiff y Llywodraeth eu cymryd i gynyddu enillion ac oriau yn yr economi sylfaenol, ac a yw'r Gweinidog wedi ystyried sut y gallem ni ymgorffori wythnos waith pedwar diwrnod yn yr economi sylfaenol? Fe soniais i am gaffael yn gynharach - wel, mae cyfle yma i ddefnyddio Deddf gwaith teg Cymru ac ysgogi wythnosau gwaith byrrach drwy gynnwys hynny yn y strategaeth gaffael, sydd, wrth gwrs, yn gwbl briodol, yn ôl adran 60 Deddf Cymru 2006. Ac yn olaf, Dirprwy Lywydd, mae'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn yr economi sylfaenol yn peri pryder hefyd, gan fod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau mwyaf i'w weld yn y diwydiant ynni ac mae'n sylweddol iawn hefyd mewn addysg, iechyd, a gofal cymdeithasol dibreswyl. Ceir bwlch nodedig mewn enillion wythnosol gros rhwng menywod a dynion ym mhob sector o'r economi sylfaenol, sy'n gwaethygu wrth i gyflogau gynyddu. Mae ffigurau Chwarae Teg a gyhoeddwyd yn ddiweddar ar y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru rhwng 2020 a 2021 yn dangos bod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau wedi gwaethygu yn y cyfnod hwn, gan gynyddu 0.7 y cant i fwlch cyfan o 12.3 y cant. Wrth i ni drosglwyddo at economi werddach, lle bydd llawer o'r canolbwyntio ar sectorau fel ynni, adeiladu, a thai, sut mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu ymdrin â'r bwlch cyflog hwn a sicrhau bod pawb yn cael cyfran deg a gwaith teg yn economi werdd Cymru i'r dyfodol?