English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and may I thank Rhianon Passmore for bringing forward this important debate on music education? As I noted in my recent oral statement on the national music service and the national plan for music education, your passion and your commitment in campaigning on the importance of music education has been second to none. Many believe the plan ought actually to have been called the Rhianon Passmore plan for music education. But I also acknowledge her generous recognition of the contribution of many others to her campaign and lending their creative weight to the arguments that she has so diligently made, including the role of her own sister, which I know carries a particular significance for her. And I'll add my thanks as well to Jayne Bryant, and her words of thanks to the tutors and teachers across Wales who, day in day out, light up the lives of our young people by introducing them to the wonderful world of music. Dirprwy Lywydd, as Rhianon Passmore mentioned in her opening speech, the theme for the debate links very clearly with the importance of taking active steps to support recovery in the wake of the COVID pandemic. It's certainly the case that the pandemic had a significant effect on music education and that a key focus now needs to be on rebuilding and supporting the well-being of our children and young people, and that this plays a significant role in that. The pandemic also notably, I think, impacted on the opportunities for making music with others as part of an ensemble or a choir or a brass band at school, community, local music service, or indeed at national level. And I think it's really worth noting that one of the key strands in the new plan is the programme on music for lifelong learning, health and well-being, which will focus on ensuring that learners, from an early age, are supported through music activities that we hope will inspire their senses and their imagination and that, through that, we'll banish the silence that Rhianon Passmore spoke about in her opening speech. This is one of a wide range of areas that is incorporated in the national music service model, which, as Members will know, has been developed through a co-construction process with our key stakeholders. Our vision for the service is to provide a radical new approach that many have spoken about for a long-term and sustainable future for music education. And, as a fundamental part of this, we want to ensure that all children and young people across Wales, regardless of background, have opportunities to access and engage in musical activities and to learn to play a musical instrument - those opportunities unlimited that Rhianon Passmore spoke about. And the foundation for the service I think, Dirprwy Lywydd, will be strengthened through close links with the curriculum to ensure access for all learners, providing enhanced opportunities for tuition and experiences. And with that significant funding investment of £4.5 million a year, a total of £13.5 million up to 2025, the national music service supports provision for schools and settings on a wider basis, music ensembles as well, and music in communities, together with professional learning for practitioners themselves. The delivery of the specific strands for primary and secondary schools and settings will start from September. In primary schools, learners will get a minimum of half a term of musical instrument taster sessions delivered by trained and skilled music practitioners, and these sessions will help children to progress in their experiences of taking part in and creating music, and will support each school's individual needs, if you like, in realising the expressive arts area of the curriculum. At a secondary level, schools will receive funding for experiences that will support young people's health and well-being and their progression to GCSE music, providing them with opportunities to develop in playing an instrument or singing, and so nurturing their talents and ambitions and hopefully discovering the new Shirley, the new Tom or new Catrin, as has been referred to already. The music service will be underpinned by the new national plan for music education. It sets out the vision that experiencing the joy of music in all its forms should be at the heart of every school and every setting, and it will help provide opportunities for all of our children and young people to play, sing, to take part in and to create music, both in the curriculum and also in the wider community. It will also provide a platform for celebrating that rich culture and national heritage that we have, which speakers in the debate have already referred to. And on that wider level of culturally focused support, if you like, in responding to the pandemic, we've provided over £60 million in funding for cultural organisations. Through the Arts Council of Wales, we're supporting the BBC National Orchestra of Wales, Community Music Wales, Live Music Now Wales, Mid Wales Opera, Welsh National Opera, Trac Cymru and Tŷ Cerdd, and we are committed to seeing a culture sector that is accessible, diverse and inclusive, and the music sector is really leading the way on that. I'm sure we would all agree with that. I should add, in conclusion, Dirprwy Lywydd, that well-being has been a key focus of our wider approach to supporting learners with the impacts of the pandemic, and this is pat of that overall picture. Our renew and reform plan, which has been supported by over £270 million in the last financial year, placed learners' physical and mental health and well-being at the heart of its approach. And, whether it's the Summer of Fun or the Winter of Well-being, that has provided opportunities for access for many of our young people to cultural and creative activities as well. And I'm determined that the emphasis on well-being and flexibility that we've seen over the course of the pandemic is built upon in the work that we are talking about here today and closely aligned with the curriculum. And, through the programme of activities, the national music service will work to ensure that lack of money is not a barrier to learning to play an instrument and that every child and young person, no matter their background, no matter their family income, is able to benefit from music education, as many of us have. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hoffwn ddiolch i Rhianon Passmore am gyflwyno'r ddadl bwysig hon ar addysg cerddoriaeth. Fel y nodais yn fy natganiad llafar diweddar ar y gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol a'r cynllun cenedlaethol ar gyfer addysg cerddoriaeth, mae eich angerdd a'ch ymrwymiad i ymgyrchu ar bwysigrwydd addysg cerddoriaeth wedi bod heb ei ail. Mae llawer yn credu y dylai'r cynllun fod wedi cael ei alw'n gynllun Rhianon Passmore ar gyfer addysg cerddoriaeth. Ond rwyf hefyd yn cydnabod ei chydnabyddiaeth hael hi i gyfraniad llawer o bobl eraill i'w hymgyrch a'r modd y gwnaethant gyfrannu'n greadigol i'r dadleuon y mae hi wedi'u gwneud mor ddiwyd, gan gynnwys rôl ei chwaer ei hun, sydd, rwy'n gwybod, yn arbennig o arwyddocaol iddi. Hoffwn ychwanegu fy niolch hefyd i Jayne Bryant, a'i geiriau o ddiolch i'r tiwtoriaid a'r athrawon ledled Cymru sydd, o ddydd i ddydd, yn goleuo bywydau ein pobl ifanc drwy eu cyflwyno i fyd hyfryd cerddoriaeth. Ddirprwy Lywydd, fel y soniodd Rhianon Passmore yn ei haraith agoriadol, mae thema'r ddadl yn cysylltu'n glir iawn â phwysigrwydd rhoi camau ar waith i gefnogi adferiad yn sgil y pandemig COVID. Mae'n sicr yn wir fod y pandemig wedi cael effaith sylweddol ar addysg cerddoriaeth a bod angen canolbwyntio'n benodol bellach ar ailadeiladu a chefnogi llesiant ein plant a'n pobl ifanc, a bod hyn yn chwarae rhan bwysig yn hynny. Rwy'n credu bod y pandemig hefyd wedi effeithio'n amlwg ar y cyfleoedd i wneud cerddoriaeth gydag eraill fel rhan o ensemble neu gôr neu fand pres yn yr ysgol, y gymuned, y gwasanaeth cerdd lleol, neu'n wir ar lefel genedlaethol. Ac rwy'n credu ei bod yn werth nodi mai un o'r elfennau allweddol yn y cynllun newydd yw'r rhaglen ar gerddoriaeth ar gyfer dysgu gydol oes, iechyd a llesiant, a fydd yn canolbwyntio ar sicrhau bod dysgwyr, o oedran cynnar, yn cael eu cefnogi drwy weithgareddau cerddoriaeth a fydd, gobeithio, yn ysbrydoli eu synhwyrau a'u dychymyg a thrwy hynny, y byddwn yn atal y distawrwydd y soniodd Rhianon Passmore amdano yn ei haraith agoriadol. Mae hwn yn un o ystod eang o feysydd sydd wedi'u hymgorffori yn y model gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol, sydd, fel y gŵyr yr Aelodau, wedi'i ddatblygu drwy broses o gydadeiladu gyda'n rhanddeiliaid allweddol. Ein gweledigaeth ar gyfer y gwasanaeth yw darparu dull newydd radical y mae nifer wedi sôn amdano ar gyfer sicrhau dyfodol hirdymor a chynaliadwy i addysg cerddoriaeth. Ac yn rhan sylfaenol o hyn, rydym am sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc ledled Cymru, waeth beth fo'u cefndir, yn cael cyfleoedd i fanteisio ar weithgareddau cerddorol a chymryd rhan ynddynt ac i ddysgu chwarae offeryn cerdd - y cyfleoedd digyfyngiad y soniodd Rhianon Passmore amdanynt. Ac yn fy marn i, Ddirprwy Lywydd, caiff y sylfaen ar gyfer y gwasanaeth ei chryfhau drwy gysylltiadau agos â'r cwricwlwm er mwyn sicrhau mynediad i bob dysgwr, gan ddarparu gwell cyfleoedd ar gyfer hyfforddiant a phrofiadau. A chyda buddsoddiad ariannol sylweddol o £4.5 miliwn y flwyddyn, cyfanswm o £13.5 miliwn hyd at 2025, mae'r gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol yn cefnogi darpariaeth i ysgolion a lleoliadau ar sail ehangach, ac ensembles cerddorol hefyd, a cherddoriaeth mewn cymunedau, ynghyd â dysgu proffesiynol i ymarferwyr eu hunain. Bydd cyflwyno'r elfennau penodol ar gyfer ysgolion cynradd ac uwchradd a lleoliadau yn dechrau o fis Medi ymlaen. Mewn ysgolion cynradd, bydd dysgwyr yn cael o leiaf hanner tymor o sesiynau blasu offerynnau cerdd a gyflwynir gan ymarferwyr cerddoriaeth hyfforddedig a medrus, a bydd y sesiynau hyn yn helpu plant i symud ymlaen yn eu profiadau o gymryd rhan mewn cerddoriaeth a chreu cerddoriaeth, a bydd yn cefnogi anghenion unigol pob ysgol, os mynnwch, i wireddu maes celfyddydau mynegiannol y cwricwlwm. Ar lefel uwchradd, bydd ysgolion yn derbyn cyllid ar gyfer profiadau a fydd yn cefnogi iechyd a llesiant pobl ifanc a'u cynnydd tuag at gerddoriaeth TGAU, gan roi cyfleoedd iddynt ddatblygu wrth chwarae offeryn neu ganu, a meithrin eu doniau a'u huchelgeisiau, a darganfod y Shirley newydd, y Tom newydd neu'r Catrin newydd, gobeithio, fel y nodwyd eisoes. Bydd y gwasanaeth cerddoriaeth yn cael ei ategu gan y cynllun cenedlaethol newydd ar gyfer addysg cerddoriaeth. Mae'n nodi'r weledigaeth y dylai profi llawenydd cerddoriaeth o bob math fod yn ganolog i bob ysgol a phob lleoliad, a bydd yn helpu i ddarparu cyfleoedd i'n holl blant a'n pobl ifanc allu chwarae, canu, cymryd rhan mewn cerddoriaeth a chreu cerddoriaeth, yn y cwricwlwm a hefyd yn y gymuned ehangach. Bydd hefyd yn darparu llwyfan ar gyfer dathlu'r diwylliant cyfoethog a'r etifeddiaeth genedlaethol sydd gennym, fel y nododd siaradwyr yn y ddadl eisoes. Ac ar y lefel ehangach honno o gymorth sy'n canolbwyntio ar ddiwylliant, wrth ymateb i'r pandemig, rydym wedi darparu dros £60 miliwn o gyllid ar gyfer sefydliadau diwylliannol. Drwy Gyngor Celfyddydau Cymru, rydym yn cefnogi Cerddorfa Genedlaethol Gymreig y BBC, Cerdd Gymunedol Cymru, Live Music Now Cymru, Mid Wales Opera, Opera Cenedlaethol Cymru, Trac Cymru a Tŷ Cerdd, ac rydym wedi ymrwymo i sector diwylliant sy'n hygyrch, yn amrywiol ac yn gynhwysol, ac mae'r sector cerddoriaeth yn sicr yn arwain y ffordd ar hynny. Rwy'n siŵr y byddem i gyd yn cytuno â hynny. Dylwn ychwanegu, i gloi, Ddirprwy Lywydd, fod llesiant wedi bod yn ganolbwynt allweddol i'n dull ehangach o gefnogi dysgwyr gydag effeithiau'r pandemig, ac mae hyn yn cyd-fynd â'r darlun cyffredinol hwnnw. Mae ein cynllun adnewyddu a diwygio, sydd wedi'i gefnogi gan dros £270 miliwn yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf, yn rhoi iechyd a lles corfforol a meddyliol dysgwyr wrth wraidd ei ddull o weithredu. A boed yn Haf o Hwyl neu'r Gaeaf Llawn Lles, mae hynny wedi rhoi cyfle i lawer o'n pobl ifanc gael mynediad at weithgareddau diwylliannol a chreadigol. Ac rwy'n benderfynol o weld y pwyslais ar lesiant a hyblygrwydd a welsom yn ystod y pandemig yn sail i'r gwaith yr ydym yn sôn amdano yma heddiw ac yn cyd-fynd yn agos â'r cwricwlwm. A thrwy'r rhaglen o weithgareddau, bydd y gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol yn gweithio i sicrhau nad yw diffyg arian yn rhwystr i ddysgu chwarae offeryn a bod pob plentyn a pherson ifanc, waeth beth fo'i gefndir, waeth beth fo incwm ei deulu, yn gallu elwa o addysg cerddoriaeth, fel y mae llawer ohonom wedi'i wneud. Diolch yn fawr.