English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Our heritage and culture belong to us all, and it gives me enormous pleasure to speak to you today about the vital work that is being undertaken to improve access to our very special monuments and here in Wales. Our spectacular natural landscapes and our world-class sites have more than contributed to the record number of visitors over recent years to Cadw sites, which illustrates what our impressive Cadw sites have to offer. Ensuring that sites attract as many people as possible, as well as making them accessible, has been a real priority for the Welsh Government and Cadw. Many of our sites have recently taken great strides to achieve this. From Criccieth castle in the north-west to Castell Coch in the south-east, I have had the enormous pleasure to see at first-hand some of these improvements. The improvements range from new visitor centres and vantage points to renovations, improved accessibility and cutting-edge displays - all delivered without detracting from how special the original buildings are. Cadw continues in its efforts to enhance, expand and introduce new schemes and initiatives in order to generate interest among the people of Wales in our history and encouraging them to enjoy and make the most of our monuments. One example of this is free, educational visits to Cadw sites. There is no better way to enthuse and captivate young people than by seeing their history and heritage coming to life. It is important that we encourage future generations to have an interest in our legacy, because, after all, they will be the guardians of our heritage in the future. We are also pleased to say that foster children and the families who care for them can visit all historic monuments in Cadw's care free of charge, through the partnership with Action for Children. The timebanking scheme is also very important partnership that enables volunteers who have registered for timebanking programmes, and who work in support of their local communities, to spend credits earned through time given on visits to all monuments in Cadw's care. We are also running the Cadw rewards scheme, namely supported visits that are offered free of charge to organisations that work with families and individuals with complex needs. And I'm very proud of the new Cadw monument pass, which will offer holders repeated access to a site. The pass is part of the action being undertaken to cater for every taste. We continue to offer free access to disabled visitors and their carers, children under five, and visitors who attend Open Doors events. Once again this year, there was free access to all Cadw sites on 1 March in celebration of St David's Day, including popular sites such as Caernarfon, Caerphilly and Kidwelly castles - although it was more of a challenge this year because of the snow. In addition to introducing schemes to widen access to heritage sites, investment has also been made to improve physical access at a number of Cadw sites. Over recent years, bridges have been installed at Caernarfon and Harlech castles, both of which are part of a world heritage site. These offer an alternative means to access the entrance of both castles, as opposed to the staircase, and they improve accessibility to the sites. More recently, a new lift has been installed at Criccieth castle, which provides more visitors with the opportunity to view the interpretation and exhibitions at the new visitor centre. Of course, providing visitors with an opportunity to understand and learn about the buildings and their historic legacy is just as important as increasing the opportunities available to visit them. Cadw does this by interpreting history through the form of compelling storytelling, which is presented in an imaginative way. Our aim is to provide more interactive opportunities to visitors. The new interpretation at Beaumaris castle, for example, delivers a digital tour with pictures, text and audio in the form of an app. At the Criccieth castle visitor centre, there are audio-visual films with sound and bilingual subtitles, and interactive hands-on activities. There is a re-enactment film on display featuring CGI images, which is shown at the visitor centre, and a digital points of interest tour delivered through the Cadw app, which is available to all, including those who may not be able to access the most difficult parts of the castle themselves. Cadw's compelling events programme also attracts some people who ordinarily might not choose to visit historic sites. Cadw runs more than 500 events and days out across Wales, including large re-enactment events, art exhibitions, outdoor cinema showings and live performances, including theatre and rock bands. As part of these events, it was a pleasure to meet the Man Engine recently at Blaenavon historical ironworks. It's also worth noting that the Live the Legends 2017 campaign by Cadw has exceeded the record-breaking success seen in 2016, by attracting more than 132,000 visitors to meet the dragons on their tour of Wales. Every September, as part of the Open Doors programme, hundreds of venues, including those that are normally closed, open their doors to the public free of charge. During 2017, this featured 344 venues welcoming over 44,000 visitors. Cadw also has a good track record of working with partners to deliver events that bring our history alive for communities. That relationship will continue, and will be built upon with the National Trust and the members of the Historic Wales strategic partnership, including sharing best practices on digital developments, membership, catering and retail. We are fortunate in Wales that we have such a rich history and heritage, and despite the good work that's going on, we have to continue to encourage yet more people to enjoy, understand and learn about our history and the monuments. Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae ein treftadaeth ni a'n diwylliant yn perthyn i ni i gyd, ac mae'n bleser gen i heddiw gael cyfle i sôn am y gwaith allweddol sy'n cael ei wneud i wella mynediad i'n henebion yma yng Nghymru. Mae ein tirweddau naturiol anhygoel a'n safleoedd gwych wedi cyfrannu'n helaeth at y lefelau gorau erioed o ymwelwyr dros y blynyddoedd diwethaf i safleoedd Cadw, sy'n dangos beth sydd gan y safleoedd trawiadol yma i'w cynnig. Mae sicrhau bod safleoedd yn denu cynifer o bobl â phosib, yn ogystal â bod yn hygyrch, wedi bod yn flaenoriaeth wirioneddol i Lywodraeth Cymru a Cadw. Mae llawer o'n safleoedd wedi cymryd camau breision yn ddiweddar i wireddu hyn. O gastell Cricieth yn y gogledd-orllewin i Gastell Coch yma yn y de-ddwyrain, mae wedi bod yn bleser mawr i mi gael gweld rhai o'r gwelliannau yma fy hun. Mae'r gwelliannau yn amrywio o ganolfannau a golygfannau newydd i ymwelwyr i waith adnewyddu, gwell hygyrchedd ac arddangosfeydd blaengar, a hyn i gyd heb effeithio yn andwyol ar hynodrwydd yr adeiladau gwreiddiol. Mae Cadw yn parhau â'i ymdrechion i wella, ehangu a chyflwyno cynlluniau a mentrau newydd er mwyn ennyn diddordeb pobl Cymru yn ein hanes a'u hannog i fwynhau a gwneud y mwyaf o'n henebion. Un enghraifft o hyn yw'r cynllun ymweliadau addysgol am ddim i safleoedd Cadw. Nid oes dim ffordd well o ennyn brwdfrydedd pobl ifanc na drwy weld ein hanes a'n hetifeddiaeth yn dod yn fyw. Mae'n bwysig ein bod ni yn annog cenedlaethau'r dyfodol i ymddiddori yn ein hetifeddiaeth, oherwydd, wedi'r cyfan, nhw fydd gwarcheidwaid ein treftadaeth yn y dyfodol. Rydym ni hefyd yn falch o ddweud y gall plant maeth a'r teuluoedd sy'n gofalu amdanyn nhw ymweld â phob un o'r henebion sydd yng ngofal Cadw am ddim, a hynny drwy bartneriaeth â Gweithredu dros Blant. Mae'r cynllun bancio amser hefyd yn bartneriaeth hollbwysig sy'n galluogi gwirfoddolwyr sydd wedi cofrestru ar raglenni bancio amser, ac yn gweithio i gefnogi eu cymunedau lleol, i wario credyd a enillir drwy roi o'u hamser ar ymweliadau â phob un o'r henebion sydd yng ngofal Cadw. Rydym ni hefyd yn cynnal cynllun gwobrwyo Cadw, sef ymweliadau â chymorth sydd yn cael eu cynnig am ddim i sefydliadau sy'n gweithio gyda theuluoedd ac unigolion sydd ag anghenion cymhleth. Ac rydw i yn falch iawn o docyn henebion newydd Cadw a fydd yn cynnig mynediad diderfyn i un safle. Mae'r tocyn yma yn rhan o'r gwaith o gynnig rhywbeth at ddant pawb. Rydym yn parhau i gynnig mynediad am ddim i ymwelwyr anabl a'u gofalwyr, plant o dan bump, ac ymwelwyr sy'n dod i ddigwyddiadau Drysau Agored. Unwaith eto eleni, roedd mynediad am ddim i bob safle Cadw ar 1 Mawrth er mwyn dathlu Gŵyl Ddewi, gan gynnwys safleoedd poblogaidd iawn, fel cestyll Caernarfon, Caerffili a Chydweli - er ei bod hi wedi bod yn fwy o her eleni oherwydd yr eira. Yn ogystal â chyflwyno cynlluniau i ehangu mynediad i safleoedd treftadaeth, fe fuddsoddwyd hefyd i wella hygyrchedd mewn nifer o safleoedd Cadw. Dros y blynyddoedd diwethaf mi gafodd pontydd eu gosod yng nghestyll Caernarfon a Harlech, y ddau yn rhan o safle treftadaeth y byd. Mae hyn yn cynnig ffordd arall o gyrraedd mynedfa'r ddau gastell yn lle'r grisiau, ac yn gwella hygyrchedd y safleoedd. Yn fwy diweddar, fe osodwyd lifft yng nghastell Cricieth, sy'n rhoi cyfle i fwy o ymwelwyr weld y deunydd dehongli a'r arddangosfeydd yn y ganolfan ymwelwyr newydd. Wrth gwrs, mae rhoi cyfle i ymwelwyr ddeall a dysgu am yr adeiladau a'n hetifeddiaeth hanesyddol yr un mor bwysig ag ydy cynyddu'r cyfleoedd i ymweld. Mae Cadw'n gwneud hyn drwy ddehongli'r hanes ar ffurf straeon bachog a bywiog, sy'n cael eu cyflwyno mewn ffordd llawn dychymyg. Ein nod ni yw rhoi profiadau mwy rhyngweithiol i ymwelwyr. Mae gwaith dehongli newydd yng nghastell Biwmares, er enghraifft, yn cynnig taith ddigidol gyda lluniau, testun a sain ar ffurf ap. Yng nghanolfan ymwelwyr castell Cricieth, mae yna ffilmiau clyweledol gyda sain ac isdeitlau dwyieithog, a gweithgareddau ymarferol rhyngweithiol. Mae ffilm arddangosfa ail-greu, sy'n defnyddio delweddau wedi'u cynhyrchu â chyfrifiaduron, yn cael ei dangos yn y ganolfan ymwelwyr, a thaith ddigidol o bethau diddorol a gyflwynir drwy ap Cadw, sydd ar gael i bawb, gan gynnwys y rheini na allant gyrraedd y rhannau mwy anodd eu cyrchu o'r castell ei hun. Mae rhaglen Cadw o ddigwyddiadau cyffrous hefyd yn denu rhai pobl na fydden nhw ddim fel arfer yn ymweld â safleoedd hanesyddol. Mae Cadw yn cynnal mwy na 500 o ddigwyddiadau a diwrnodau allan ledled Cymru, gan gynnwys digwyddiadau ail-greu mawr, arddangosfeydd celf, sinemâu awyr agored a pherfformiadau byw, gan gynnwys theatr a bandiau roc. Fel rhan o'r digwyddiadau yma, roedd hi'n bleser mawr i mi fynd i gwrdd â'r dyn peiriant - y Man Engine - yn ddiweddar, yng ngweithiau dur hanesyddol Blaenafon. Mae hefyd yn werth nodi bod cynllun Chwilio am Chwedlau 2017 Cadw wedi rhagori ar y llwyddiant ysgubol a gafwyd yn 2016, gan ddenu dros 132,000 o ymwelwyr i gwrdd â'r dreigiau ar eu taith o amgylch Cymru. Bob mis Medi, fel rhan o'r rhaglen Drysau Agored, mae cannoedd o leoliadau sydd fel arfer ar gau yn agor eu drysau i'r cyhoedd yn rhad ac am ddim. Yn ystod 2017, roedd hyn yn cynnwys 344 o leoliadau, lle croesawyd dros 44,000 o ymwelwyr. Mae gan Cadw hefyd enw da o ran gweithio â phartneriaid i gynnal digwyddiadau sydd yn dod â'n hanes yn fyw i gymunedau. Mi fydd y berthynas yn parhau yn gryf ac yn cael ei hadeiladu ymhellach gyda'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ac aelodau'r bartneriaeth strategol Cymru Hanesyddol, gan gynnwys rhannu arferion gorau ym maes datblygiadau digidol, aelodaeth, arlwyo a manwerthu. Rydym ni yn ffodus yng Nghymru fod gennym ni etifeddiaeth a hanes cyfoethog, ac er y gwaith da sy'n mynd rhagddo, mae'n rhaid inni barhau i annog hyd yn oed mwy o bobl i fwynhau, deall a dysgu am ein hanes a'n henebion. Diolch yn fawr.