English: The cost-of-living crisis is 12 years in the making, exacerbated by Brexit, the war in Ukraine and the Tory UK Government's policies, cutting public service funding, pushing productivity to an unrealistic limit and slashing social security payments. I would like to welcome recommendations 8 and 9 of this report. Having to apply for benefits and grants is confusing and messy. Residents hear snippets of information on the news, perhaps in relation to a UK Government announcement - but it's not available yet, and we are not sure how it's going to be delivered. The Welsh Government fills in the gaps being left by UK Government funding initiatives to make sure that people are not left behind. But councils are facing huge funding gaps, and they are expected to be the delivery body, and they won't be able to step in. A one-stop portal or grant assessor would be a good idea, where the latest information can be found. But we must make sure that every contact counts. The Wellbeing Hub in Wrexham said that, when people come for long COVID consultations, they are asking them if they are okay, and if they need help with anything else, such as accessing grants. In Flintshire, there is a single point of contact number for OT grants, district nurses, making it easier to access support. So, I think every opportunity, we must make the most of it now. Productivity and efficiencies have been pushed to the limit over the last 15 to 20 years. Shift patterns are long, and they are not family friendly; they don't fit in with childcare. This increased use of zero-hours contracts or part-time contracts with enforced overtime isn't very good for families. Royal Mail workers' rounds were increased last year to 13 miles as an average per day. Yet, the Royal Mail wants to cut sickness, which, you know, a worker walking 13 miles a day is going to have more health issues, but they want to cut sickness pay and increase the use of agency workers. I'm glad that this report recognises the effect that the current labour market is having on workers, and I'm pleased to see that the Welsh Government has renewed its commitment to supporting working people through social partnership. But the problem is not just in the private sector; public service funding for councils and health has been cut, and wages have stagnated. Employees are stretched and leaving the sector. They are exhausted. If the UK Government reversed public sector cuts and invested in the wider care sector, it would create many more jobs than investment in construction. It employs more women, is green and supports people and families right across our communities. It would help invest in our communities as well, as they would just spend locally. Investing in care would be a good economic stimulus during the cost-of-living crisis, and it would also take the pressure off the NHS. Investment in childcare would also help to address the cost-of-living crisis and support 46 per cent of single parents who experience poverty - 86 per cent of whom are women. Now is not the time to cut public service spending, when it's needed more than ever to help people in crisis. We heard this at the Local Government and Housing Committee today. Homelessness is at crisis point. I know that bus subsidies are back on the table, as they are looking at austerity too and more cuts, and dealing with the in-year funding gap. Redundancies are on the table. The closure of leisure facilities, swimming baths and, most importantly of all, the support services that we need councils to deliver - all this help and this aid - are on the table as well. So, we need to invest in public service funding and public spending now in order to support families through this cost-of-living crisis, and not cut them further. Thank you.
Welsh: Mae'r argyfwng costau byw wedi bod yn datblygu ers 12 mlynedd, wedi'i waethygu gan Brexit, y rhyfel yn Wcráin a pholisïau Llywodraeth y DU, sy'n torri cyllid gwasanaethau cyhoeddus, yn gwthio cynhyrchiant i drothwy afrealistig ac yn torri taliadau nawdd cymdeithasol. Hoffwn groesawu argymhellion 8 a 9 yr adroddiad. Mae gorfod gwneud cais am fudd-daliadau a grantiau yn ddryslyd ac yn flêr. Mae trigolion yn clywed pytiau o wybodaeth ar y newyddion, efallai mewn perthynas â chyhoeddiad gan Lywodraeth y DU - ond nid yw ar gael eto, ac nid ydym yn siŵr sut y caiff ei gyflawni. Mae Llywodraeth Cymru yn llenwi'r bylchau sy'n cael eu gadael ar ôl gan gynlluniau cyllido Llywodraeth y DU i wneud yn siŵr nad yw pobl yn cael eu gadael ar ôl. Ond mae cynghorau'n wynebu bylchau ariannu enfawr, ac mae disgwyl mai hwy yw'r corff dosbarthu, ac ni fyddant yn gallu camu i mewn. Byddai porth un stop neu asesydd grant yn syniad da, lle gellir dod o hyd i'r wybodaeth ddiweddaraf. Ond mae'n rhaid inni wneud yn siŵr fod pob cyswllt yn cyfrif. Dywedodd yr Hwb Lles yn Wrecsam, pan fydd pobl yn dod am ymgynghoriadau COVID hir, eu bod yn gofyn iddynt a ydynt yn iawn, ac a oes angen help arnynt gydag unrhyw beth arall, fel cael mynediad at grantiau. Yn sir y Fflint, ceir un pwynt cyswllt ar gyfer grantiau therapi galwedigaethol, nyrsys ardal, gan ei gwneud yn haws i gael cymorth. Felly, rwy'n credu bod yn rhaid gwneud yn fawr o bob cyfle nawr. Mae cynhyrchiant ac arbedion effeithlonrwydd wedi cael eu gwthio i'r eithaf dros y 15 i 20 mlynedd diwethaf. Mae patrymau shifft yn hir, ac nid ydynt yn gyfeillgar i deuluoedd; nid ydynt yn cydweddu â gofal plant. Nid yw'r defnydd cynyddol o gontractau dim oriau neu gontractau rhan-amser gyda goramser gorfodol yn dda iawn i deuluoedd. Cafodd rowndiau gweithwyr y Post Brenhinol eu hymestyn y llynedd i 13 milltir ar gyfartaledd bob dydd. Eto i gyd, mae'r Post Brenhinol eisiau torri tâl salwch, ac mae gweithiwr sy'n cerdded 13 milltir y dydd yn mynd i gael mwy o broblemau iechyd, ond maent am dorri tâl salwch a chynyddu'r defnydd o weithwyr asiantaeth. Rwy'n falch fod yr adroddiad hwn yn cydnabod yr effaith y mae'r farchnad lafur bresennol yn ei chael ar weithwyr, ac rwy'n falch o weld bod Llywodraeth Cymru wedi adnewyddu ei hymrwymiad i gefnogi pobl sy'n gweithio drwy bartneriaeth gymdeithasol. Ond nid yn y sector preifat yn unig y mae'r broblem; mae arian gwasanaethau cyhoeddus i gynghorau ac iechyd wedi cael ei dorri, ac mae cyflogau wedi aros yn eu hunfan. Mae gweithwyr yn cael eu llethu ac maent yn gadael y sector. Maent wedi ymlâdd. Pe bai Llywodraeth y DU yn gwrthdroi toriadau'r sector cyhoeddus ac yn buddsoddi yn y sector gofal ehangach, byddai'n creu llawer mwy o swyddi na buddsoddiad yn y diwydiant adeiladu. Mae'n cyflogi mwy o fenywod, yn wyrdd ac yn cefnogi pobl a theuluoedd ar draws ein cymunedau. Byddai'n helpu i fuddsoddi yn ein cymunedau hefyd, gan y byddent yn gwario'n lleol. Byddai buddsoddi mewn gofal yn ysgogiad economaidd da yn ystod yr argyfwng costau byw, a byddai hefyd yn tynnu'r pwysau oddi ar y GIG. Byddai buddsoddi mewn gofal plant hefyd yn helpu i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw a chefnogi 46 y cant o rieni sengl sy'n dlawd - 86 y cant ohonynt yn fenywod. Nid nawr yw'r amser i dorri gwariant gwasanaethau cyhoeddus, pan fo'i angen yn fwy nag erioed i helpu pobl mewn argyfwng. Clywsom hyn yn y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai heddiw. Mae digartrefedd wedi cyrraedd pwynt o argyfwng. Rwy'n gwybod bod cymorthdaliadau bysiau yn ôl ar y bwrdd, gan eu bod yn edrych ar gyni hefyd a mwy o doriadau, ac yn ymdopi â'r bwlch ariannu canol blwyddyn. Mae diswyddiadau ar y bwrdd. Mae cau cyfleusterau hamdden, pyllau nofio ac yn bwysicaf oll, y gwasanaethau cymorth rydym angen i gynghorau eu darparu - yr holl help a'r holl gymorth - ar y bwrdd hefyd. Felly, mae angen inni fuddsoddi cyllid gwasanaethau cyhoeddus a gwariant cyhoeddus nawr er mwyn cefnogi teuluoedd drwy'r argyfwng costau byw hwn, ac nid eu torri ymhellach. Diolch.