English: Minister, Hefin David and Julie Morgan, the reasons why we are asking for an autism Act and the reason this was in the manifestos of other parties, and the reason why other parties in this place are of the same mind is that the autism spectrum disorder strategic action plan just didn't work. The refreshed plan doesn't look like it's going to work. Now, I'll happily accept - I will happily accept - that there have been some improvements, not least, actually, in further education and higher education, and that some public services have developed a better awareness and some families have felt included in informing delivery. Nevertheless, the evaluation of the original plan identified a number of weaknesses, which led to an uneven impact and difficulty in directing developments across Wales. And that's led to some uncomfortable truths. Just look at our own casework - everyone will have had this - what the strategic action plan hasn't fixed and still isn't fixing. Autistic patients whose referrals for mental ill health, related or not to their autism, are not being progressed once their ASD is known. Is that a lack of awareness, or is it a lack of specialist staff? Children waiting two or more years for formal diagnosis, sometimes over the tricky period transitioning from primary to secondary school - a lack of awareness or a lack of specialist staff? One local authority in my region made such a Horlicks of its local plan that, one year, having done nothing with its ring-fenced money, it gave pretty much the whole lot, last minute, to a charity to try and do something with it - a lack of awareness and a lack of specialist staff. The desperate e-mails that reflect that are still coming in. There is no guarantee in the refreshed plan that awareness raising and training will be carried out by those best placed to do it, nor does it make it plain who needs that training. It's been pleasing to hear that mountain rescue teams have sought training, but why haven't bus drivers? School staff may have had training, but where are the hotel receptionists and the shop assistants asking for this training? As now seems obvious to me when I look back at my previous career, where are the lawyers asking for this training? Because, unfortunately, people with autistic spectrum conditions don't live in a cotton-wool world of switched-on public services, they live in a real world, which doesn't always make sense, where needs go unmet, and where other people are unpredictable, misleading and sometimes just wrong. I worry that, with so many financial and other delivery pressures on local authorities and health services, we will still be talking about the lack of this and the lack of that unless we underpin all those good intentions with rights - enforceable rights for people with autistic spectrum conditions and their carers, if they have them. Any structures, especially workforce planning, still needs to be designed on data evidence, and I'm not sure that strategic plans can really bear down on data gathering and what that's for. I cringe at the suggestion that councils should report on their now non-ring-fenced autism expenditure, because what are you going to do if it's not very much and the results are poor, Minister? Arm yourself with some statutory powers to get all the sectors delivering your priorities for people with autism: diagnostic capacity, timely and relevant support delivery, and some deep and broad training - [Interruption.] - just two seconds, yes - for key professionals and customer-facing staff, who we all meet in our daily lives. Please be quick.
Welsh: Weinidog, Hefin David a Julie Morgan, y rhesymau pam rydym yn gofyn am Ddeddf awtistiaeth a'r rheswm pam roedd hyn ym maniffestos y pleidiau eraill, a'r rheswm pam y mae pleidiau eraill y lle hwn o'r un farn yw nad yw'r cynllun gweithredu strategol ar gyfer anhwylderau'r sbectrwm awtistig wedi gweithio. Nid yw'r cynllun ar ei newydd wedd yn edrych fel pe bai'n mynd i weithio. Nawr, rwy'n fodlon derbyn - yn hapus i dderbyn - fod rhai gwelliannau wedi'u gwneud, nid yn lleiaf, mewn gwirionedd, mewn addysg bellach ac addysg uwch, a bod rhai gwasanaethau cyhoeddus wedi datblygu gwell ymwybyddiaeth a rhai teuluoedd wedi teimlo eu bod yn cael eu cynnwys wrth lywio'r ddarpariaeth. Serch hynny, nododd y gwerthusiad o'r cynllun gwreiddiol nifer o wendidau a arweiniodd at effaith anwastad ac anhawster wrth gyfeirio datblygiadau ar draws Cymru. Ac mae hynny wedi arwain at rai gwirioneddau anghysurus. Edrychwch ar ein gwaith achos ni ein hunain - bydd pawb wedi gweld hyn - yr hyn nad yw'r cynllun gweithredu strategol wedi ei ddatrys ac nad yw'n ei ddatrys o hyd. Nid yw cleifion awtistig y mae eu hatgyfeiriadau ar gyfer salwch meddwl, boed yn gysylltiedig â'u hawtistiaeth ai peidio, yn cael eu symud ymlaen ar ôl i'w hanhwylder ar y sbectrwm awtistig ddod yn hysbys. Ai diffyg ymwybyddiaeth yw hynny, neu ddiffyg staff arbenigol? Plant yn aros am ddwy flynedd neu fwy am ddiagnosis ffurfiol, weithiau dros y cyfnod anodd o bontio rhwng yr ysgol gynradd a'r ysgol uwchradd - diffyg ymwybyddiaeth neu ddiffyg staff arbenigol? Gwnaeth un awdurdod lleol yn fy rhanbarth y fath lanast o'i gynllun lleol fel ei fod, un flwyddyn, ar ôl gwneud fawr ddim gyda'r arian a oedd wedi'i neilltuo, wedi rhoi'r cyfan fwy neu lai ar y funud olaf i elusen geisio gwneud rhywbeth ag ef - diffyg ymwybyddiaeth a diffyg staff arbenigol. Mae'r e-byst taer sy'n adlewyrchu hynny yn dal i ddod i mewn. Nid oes unrhyw sicrwydd yn y cynllun ar ei newydd wedd y bydd codi ymwybyddiaeth a hyfforddiant yn cael ei wneud gan y rhai yn y sefyllfa orau i'w wneud, ac nid yw'n ei gwneud yn glir pwy sydd angen yr hyfforddiant hwnnw. Mae wedi bod yn braf clywed bod timau achub mynydd wedi gofyn am hyfforddiant, ond pam nad yw gyrwyr bysiau wedi gwneud? Efallai fod staff yr ysgol wedi cael hyfforddiant, ond ble mae'r derbynyddion gwesty a'r cynorthwywyr siop sy'n gofyn am hyfforddiant hwn? Fel sy'n ymddangos yn amlwg i mi yn awr wrth i mi edrych yn ôl ar fy ngyrfa flaenorol, ble mae'r cyfreithwyr sy'n gofyn am yr hyfforddiant hwn? Oherwydd, yn anffodus, nid yw pobl â chyflyrau ar y sbectrwm awtistig yn byw mewn byd o wlân cotwm o wasanaethau cyhoeddus ymatebol, maent yn byw mewn byd go iawn nad yw bob amser yn gwneud synnwyr, lle mae anghenion yn mynd heb eu hateb, a lle mae pobl eraill yn anwadal, yn gamarweiniol ac weithiau'n anghywir. Gyda chymaint o bwysau ariannol a mathau eraill o bwysau cyflenwi ar awdurdodau lleol a gwasanaethau iechyd, byddwn yn dal i fod yn siarad am ddiffyg y peth hwn a diffyg y peth arall oni bai ein bod yn sicrhau hawliau yn sail i'r holl fwriadau da hyn - hawliau gorfodadwy i bobl â chyflyrau ar y sbectrwm awtistig a'u gofalwyr, os oes ganddynt rai. Bydd yn dal i fod angen cynllunio unrhyw strwythurau, yn enwedig cynllunio'r gweithlu, ar sail tystiolaeth y data, ac nid wyf yn siŵr y gall cynlluniau strategol fynd i'r afael o ddifrif â chasglu data a diben hynny. Rwy'n gwingo wrth glywed yr awgrym y dylai cynghorau adrodd ar eu gwariant awtistiaeth sydd heb ei neilltuo bellach, oherwydd beth wnewch chi os nad yw'n fawr iawn a bod y canlyniadau'n wael, Weinidog? Arfogwch eich hun â phwerau statudol i gael yr holl sectorau i gyflawni eich blaenoriaethau ar gyfer pobl ag awtistiaeth: capasiti diagnostig, cyflenwi cymorth amserol a pherthnasol, a hyfforddiant trylwyr ac eang - [Torri ar draws.] - dwy eiliad yn unig, ie - i weithwyr proffesiynol allweddol a staff sy'n ymwneud â chwsmeriaid y bydd pawb ohonom yn eu cyfarfod yn ein bywydau bob dydd. Byddwch yn gyflym os gwelwch yn dda.