English: Our aim throughout has been to maximise learning and to minimise disruption for our young people, and we haven't done that alone, of course. All our partners, all education staff in Wales, I want to thank for their extraordinary efforts over the course of the pandemic. We absolutely understand the extra pressure that schools face at the moment. I provided planning days at the start of this term to help consider the measures that would be needed over the course of these weeks to keep our people safe. We're aware of the staffing pressures that COVID has brought; we continue to work, Dirprwy Lywydd, closely with local authorities and supply agencies to help alleviate this. The autumn term saw us putting 400 newly qualified teachers into paid posts in schools and I'm really pleased that we've been able to extend that this term as well. We've supported schools and other settings to respond to those immediate pressures, but we also need to look at the long-term effects, Dirprwy Lywydd, particularly on learners' well-being and progression, which some Members have spoken about. So, our renew and reform plan focuses on supporting a revitalised, reformed, focused and resilient education system that puts learners' physical and mental health and well-being at the heart of its approach. And that approach is absolutely central to our new curriculum. Preparation for the curriculum continues, whether it's the work of the national network on design and progression, most recently the new resources on assessment, the significant investment in professional learning - . There's more to be done to make that as accessible as possible for our workforce, absolutely, and we'll work with them on that. And I'm looking forward to the conference I have with heads in a couple of weeks on curriculum preparation. But we know as well, Dirprwy Lywydd, that many learners, in particular those in exam years, are experiencing - for reasons we would all understand - anxiety, and some feel disengaged from education. The funding of £24 million that I announced before Christmas is there to support learners in exam years to have the extra advice and personalised support that they will need. We've already committed, over the course of this financial year - . Actually, the figure is £230 million-worth of additional funding to deal with COVID, in addition to the funding of equivalent figures the year before that. We've heard a number of Members today make points about protections in schools. As you heard me say yesterday, our clear advice from Public Health Wales is that we need a couple more weeks to be able to be certain of the pattern. We've been absolutely clear that that is our priority. I've heard more than one Member say today that learners in Wales have lost more school time than in other parts of the UK. I think a fair analysis, for example, of the data in Wales against the data in England, let's say, is that the picture is broadly similar and that all parts of the UK face a challenge of broadly similar proportions. The reality is, Dirprwy Lywydd, that the picture can't be analysed in detail. In England, pupil absences are reported in a voluntary survey and they routinely get about 50 per cent, 60 per cent, of their returns. In Wales, we routinely get 100 per cent, so our understanding is much clearer in Wales. You heard me say yesterday, Dirprwy Lywydd, that, on 10 February, when the next review point comes, we hope to confirm that schools will then be able to start moving to their local frameworks - a national approach that reflects local circumstances. And I'm asking schools in the meantime to work with their local authorities, with their public health advisers, to prepare for that point. A number of Members made a point about ventilation, including Heledd Fychan in bringing forward the Plaid amendment. I'm pleased that every classroom in Wales should, by now, have a carbon dioxide monitor, which helps staff identify areas that have potentially poor ventilation. We've provided significant funding at the start of this year to support school maintenance to respond to some of those challenges, whether it's new air filters and handler units and so on. The advice from TAC at the start of this week emphasises that ventilation is the most important intervention, and that, alongside that, there is a role for air cleaning devices in specific circumstances. In the majority of cases, simple steps like improving the mechanical systems or installing vents will help circulate the air, but, in those cases where that's not enough, the new advice from TAC supports the use of those additional air filters. But we'll publish guidance over the coming days to support our local authorities to invest in those where they need to. Finally, Dirprwy Lywydd, on the question of funding, this is a persistent myth that the Conservative Party propagates, and I associate myself with the points that Heledd Fychan made about the broad comparability of investment on a per-pupil basis between Wales and England. The figures that the Tory party have been relying on to make this argument are now about a decade old or more - a decade. Members who've been here for that period of time will remember that, at that point in time, the Conservative Party was positively advocating a 12 per cent cut in the education budget. The figures stem from those days; they're not remotely current. The Education Policy Institute has told us that, in Wales, we're investing more and more progressively in the response to COVID. I'll conclude, Deputy Presiding Officer, by saying that we are, in Wales, extremely fortunate to have a highly professional and dedicated education workforce, committed to the well-being and progression of our young people, and I'm very grateful to everybody who's worked with us, and continues to work with us, to keep Wales learning and to keep Wales safe.
Welsh: Ein nod drwyddi draw oedd gwneud y mwyaf o ddysgu a lleihau tarfu ar ein pobl ifanc, ac nid ydym wedi gwneud hynny ar ein pen ein hunain, wrth gwrs. Rwyf am ddiolch i'n holl bartneriaid, yr holl staff addysg yng Nghymru, am eu hymdrechion eithriadol yn ystod y pandemig. Rydym yn deall yn iawn y pwysau ychwanegol y mae ysgolion yn ei wynebu ar hyn o bryd. Darparais ddiwrnodau cynllunio ar ddechrau'r tymor hwn i helpu i ystyried y mesurau y byddai eu hangen yn ystod yr wythnosau hyn i gadw ein pobl yn ddiogel. Rydym yn ymwybodol o'r pwysau y mae COVID wedi'i greu ar staffio; Ddirprwy Lywydd, rydym yn parhau i weithio'n agos gydag awdurdodau lleol ac asiantaethau cyflenwi i helpu i leddfu hyn. Yn nhymor yr hydref, gwnaethom ddarparu 400 o athrawon newydd gymhwyso mewn swyddi cyflogedig mewn ysgolion ac rwy'n falch iawn ein bod wedi gallu ymestyn hynny y tymor hwn hefyd. Rydym wedi cynorthwyo ysgolion a lleoliadau eraill i ymateb i'r pwysau uniongyrchol hwn, ond mae angen inni edrych ar yr effeithiau hirdymor hefyd, Ddirprwy Lywydd, yn enwedig ar les a chynnydd dysgwyr, pethau y mae rhai o'r Aelodau wedi sôn amdanynt. Felly, mae ein cynllun adnewyddu a diwygio yn canolbwyntio ar gefnogi system addysg wedi'i hadfywio a'i diwygio, system wydn ag iddi ffocws sy'n rhoi iechyd a lles corfforol a meddyliol dysgwyr wrth wraidd ei dull o weithredu. Ac mae'r dull hwnnw'n gwbl ganolog i'n cwricwlwm newydd. Mae'r gwaith paratoi ar gyfer y cwricwlwm yn parhau, boed yn waith y rhwydwaith cenedlaethol ar gynllunio a chynnydd, yn fwyaf diweddar yr adnoddau newydd ar asesu, y buddsoddiad sylweddol mewn dysgu proffesiynol - . Mae mwy i'w wneud i sicrhau bod hynny mor hygyrch â phosibl i'n gweithlu, yn bendant, a byddwn yn gweithio gyda hwy ar hynny. Ac rwy'n edrych ymlaen at y gynhadledd y byddaf yn ei chael gyda phenaethiaid ymhen ychydig wythnosau ar baratoi ar gyfer y cwricwlwm. Ond gwyddom hefyd, Ddirprwy Lywydd, fod llawer o ddysgwyr, yn enwedig y rhai mewn blynyddoedd arholiadau, yn profi gorbryder - a hynny am resymau y byddem i gyd yn eu deall - ac mae rhai'n teimlo eu bod wedi ymddieithrio oddi wrth addysg. Mae'r cyllid o £24 miliwn a gyhoeddais cyn y Nadolig yno i gynorthwyo dysgwyr mewn blynyddoedd arholiad i gael y cyngor ychwanegol a'r cymorth personol y bydd eu hangen arnynt. Rydym eisoes wedi ymrwymo, yn ystod y flwyddyn ariannol hon - . Mewn gwirionedd, y ffigur yw gwerth £230 miliwn o gyllid ychwanegol i ymdrin â COVID, yn ogystal â ffigurau cyfatebol o gyllid yn y flwyddyn cyn hynny. Rydym wedi clywed nifer o'r Aelodau heddiw yn gwneud pwyntiau am fesurau diogelwch mewn ysgolion. Fel y clywsoch chi fi'n dweud ddoe, ein cyngor clir gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yw bod angen ychydig wythnosau eto arnom i allu bod yn sicr o'r patrwm. Rydym wedi bod yn gwbl glir mai dyna yw ein blaenoriaeth. Rwyf wedi clywed mwy nag un Aelod yn dweud heddiw fod dysgwyr yng Nghymru wedi colli mwy o amser ysgol nag mewn rhannau eraill o'r DU. Er enghraifft, credaf mai dadansoddiad teg o'r data yng Nghymru yn erbyn y data yn Lloegr, os mynnwch, yw bod y darlun yn debyg ar y cyfan a bod pob rhan o'r DU yn wynebu her weddol debyg o ran ei maint. Y gwir amdani, Ddirprwy Lywydd, yw na ellir dadansoddi'r darlun yn fanwl. Yn Lloegr, adroddir am absenoldebau disgyblion mewn arolwg gwirfoddol ac maent yn cael tua 50 y cant, 60 y cant, o'r wybodaeth yn ôl fel mater o drefn. Yng Nghymru, cawn 100 y cant fel mater o drefn, felly mae ein dealltwriaeth yn llawer cliriach yng Nghymru. Fel y clywsoch chi fi'n dweud ddoe, Ddirprwy Lywydd, ar 10 Chwefror, pan ddaw'r pwynt adolygu nesaf, rydym yn gobeithio cadarnhau y bydd ysgolion yn gallu dechrau symud tuag at eu fframweithiau lleol - dull cenedlaethol sy'n adlewyrchu amgylchiadau lleol. Ac rwy'n gofyn i ysgolion yn y cyfamser weithio gyda'u hawdurdodau lleol, gyda'u cynghorwyr iechyd cyhoeddus, i baratoi ar gyfer y pwynt hwnnw. Gwnaeth nifer o'r Aelodau bwynt am awyru, gan gynnwys Heledd Fychan wrth gyflwyno gwelliant Plaid Cymru. Rwy'n falch y dylai fod gan bob ystafell ddosbarth yng Nghymru fonitor carbon deuocsid bellach, sy'n helpu staff i nodi mannau a allai fod wedi eu hawyru'n wael. Rydym wedi darparu cyllid sylweddol ar ddechrau'r flwyddyn hon i gefnogi gwaith cynnal a chadw ysgolion i ymateb i rai o'r heriau hynny, boed yn hidlyddion aer newydd ac unedau trin aer ac yn y blaen. Mae'r cyngor gan y gell cyngor technegol ar ddechrau'r wythnos hon yn pwysleisio mai awyru yw'r ymyrraeth bwysicaf, a bod rôl i ddyfeisiau glanhau aer mewn amgylchiadau penodol ochr yn ochr â hynny. Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd camau syml fel gwella'r systemau mecanyddol neu osod offer awyru yn helpu i gylchdroi'r aer, ond mewn achosion lle nad yw hynny'n ddigon, mae'r cyngor newydd gan y gell cyngor technegol yn cefnogi'r defnydd o'r hidlyddion aer ychwanegol hynny. Ond byddwn yn cyhoeddi canllawiau dros y dyddiau nesaf i gynorthwyo ein hawdurdodau lleol i fuddsoddi yn y rheini lle mae angen. Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, ar fater ariannu, dyma fyth y mae'r Blaid Geidwadol yn ei lledaenu'n barhaus, a chysylltaf fy hun â'r pwyntiau a wnaeth Heledd Fychan am y modd y mae buddsoddiad fesul disgybl yn gymharol debyg at ei gilydd rhwng Cymru a Lloegr. Mae'r ffigurau y mae'r blaid Dorïaidd wedi bod yn dibynnu arnynt i wneud y ddadl hon oddeutu degawd oed neu fwy erbyn hyn - degawd. Bydd Aelodau a fu yma dros y cyfnod hwnnw yn cofio bod y Blaid Geidwadol, bryd hynny, yn dadlau dros doriad o 12 y cant yn y gyllideb addysg. Mae'r ffigurau'n deillio o'r dyddiau hynny; nid ydynt yn gyfredol o bell ffordd. Mae'r Sefydliad Polisi Addysg wedi dweud wrthym ein bod ni yng Nghymru yn buddsoddi'n fwy a mwy blaengar yn yr ymateb i COVID. Rwyf am orffen, Ddirprwy Lywydd, drwy ddweud ein bod ni yng Nghymru yn hynod ffodus o gael gweithlu addysg proffesiynol ac ymroddedig iawn, sydd wedi ymrwymo i les a chynnydd ein pobl ifanc, ac rwy'n ddiolchgar iawn i bawb sydd wedi gweithio gyda ni, ac sy'n parhau i weithio gyda ni, i gadw Cymru'n dysgu ac i gadw Cymru'n ddiogel.