English: Air pollution is, therefore, a public health crisis. Across Wales's towns and cities, people are breathing in levels of pollution that are harmful to their health. Three cities in Wales - Cardiff, Newport and Swansea - reported unsafe levels of air pollution last year. Port Talbot, also in Bethan's and my region, suffers with poor air quality and has done for years. Public Health Wales have designated air pollution as a public health crisis, second only to smoking. Recent figures show that, every year, more than 2,000 lives are cut short in Wales as a result of poor air quality. It is nothing short of a national scandal. Now, as Chair of the cross-party group on a clean air Act for Wales, the purpose of today's short debate is to make the case for a new clean air Act and the need to create a robust legal framework that sets out ambitious approaches to improving air quality in Wales. Now, just 60 years ago, towns and cities across the UK would be regularly smothered by smoke from coal fires burning in homes and factories. The Great Smog of 1952 infamously brought London to a halt and caused thousands of deaths in the weeks and years that followed. Annually, air pollution affects the daily life of thousands of people who have no choice but to breathe dirty air. Illegal and harmful levels of air pollution are found not only in London and Welsh cities, but also in towns like Llandeilo and Chepstow. Just because we no longer have the pea-soupers and the dense smog of Bible-black Black's Law does not mean that the air is clean. Air pollution affects everyone, from the womb to old age. It triggers strokes, heart attacks and asthma attacks, increasing the risk of hospitalisation and death, and causes cancer. It is linked to premature births and stunted lung growth in children. In the 1950s, when there was a lot of smog, the problem used to be that particles were big and stuck in the upper airways. Now, these nanoparticles go straight past, deep into the lungs, and even into the bloodstream, as I mentioned earlier - directly into our bloodstream. People with heart failure are a vulnerable group, and when the air quality falls, more of them are admitted to hospital. We have a clear link between air pollution levels and heart attacks, and studies have shown that particulate matter in the air is a major cause of this. We know that the health risk from breathing pollutants continues long after exposure. There is also increasing evidence that it impacts on the lungs of unborn children - even the unborn are affected by the pollution breathed in by their expectant mothers. That could scar your health throughout your life. So, why a clean air Act? Only last week, UNICEF UK's report 'Healthy Air for Every Child' showed that 70 per cent of UK towns and cities have levels of particulate matter pollution that exceeds World Health Organization safe limits. And across 86 per cent of the United Kingdom, nitrogen dioxide concentrations are illegally high today. The EU limits, which are observed by UK Government and Welsh Government, are the same as the World Health Organisztion's recommended upper guideline limits for nitrogen dioxide, but are less stringent than the World Health Organisztion's threshold for other health-harmful pollutants, such as the fine particulate matter, the PM2.5s. Now, UNICEF has said unequivocally that it is essential that Ministers include legally binding targets to meet World Health Organization air quality standards - that's the basis of this debate. We know that the current legal framework is a patchwork of different laws and devolved competencies. Many of the potential levers to improve air quality already exist, but are not used effectively because of split responsibilities between pollution sources and environmental health, both at local government and national levels. A new clean air Act for Wales would consolidate existing legislation and clarify the roles and responsibilities of Welsh Government and local government. It also gives us the opportunity to introduce more ambitious laws that are fit for the twenty-first century and that reflect the specific challenges facing Wales.
Welsh: Mae llygredd aer, felly, yn argyfwng iechyd y cyhoedd. Mewn trefi a dinasoedd ledled Cymru, mae pobl yn anadlu lefelau llygredd sy'n niweidiol i'w hiechyd. Cofnododd tair dinas yng Nghymru - Caerdydd, Casnewydd ac Abertawe - lefelau anniogel o lygredd aer y llynedd. Mae Port Talbot hefyd, yn rhanbarth Bethan a minnau, yn dioddef ansawdd aer gwael ac wedi dioddef felly ers blynyddoedd. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi dynodi llygredd aer yn argyfwng iechyd y cyhoedd, yn ail yn unig i ysmygu. Dengys ffigurau diweddar fod mwy na 2,000 o bobl yn marw cyn pryd yng Nghymru bob blwyddyn o ganlyniad i ansawdd aer gwael. Mae'n sgandal genedlaethol. Nawr, fel Cadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar Ddeddf aer glân i Gymru, diben y ddadl fer heddiw yw dadlau'r achos dros Ddeddf aer glân newydd a'r angen i greu fframwaith cyfreithiol cadarn sy'n nodi dulliau uchelgeisiol i wella ansawdd aer yng Nghymru. Nawr, 60 mlynedd yn ôl yn unig, byddai trefi a dinasoedd ledled y DU yn aml yn cael eu mygu gan fwg o'r tanau glo a oedd yn llosgi mewn cartrefi a ffatrïoedd. Daeth Llundain i stop yn ystod Mwrllwch Mawr 1952 a bu farw miloedd o bobl dros yr wythnosau a'r blynyddoedd dilynol. Bob blwyddyn, mae llygredd aer yn effeithio ar fywydau pob dydd miloedd o bobl nad oes dewis ganddynt ond anadlu aer budr. Ceir lefelau anghyfreithlon a niweidiol o lygredd aer nid yn unig yn Llundain a dinasoedd Cymru, ond hefyd mewn trefi fel Llandeilo a Chas-gwent. Nid yw'r ffaith nad oes gennym fwrllwch a mwg du fel y fagddu bellach yn golygu bod yr aer yn lân. Mae llygredd aer yn effeithio ar bawb, o'r groth hyd at henaint. Mae'n achosi strociau, trawiadau ar y galon a phyliau o asthma, gan gynyddu'r risg o fynd i'r ysbyty a marw, ac mae'n achosi canser. Mae'n gysylltiedig â genedigaethau cynamserol ac yn llesteirio twf yr ysgyfaint mewn plant. Yn y 1950au, pan roedd llawer o fwrllwch, y broblem oedd fod y gronynnau'n fawr ac yn mynd yn sownd yn y llwybrau anadlu uchaf. Nawr, mae'r nanoronynnau hyn yn mynd yn syth i berfedd yr ysgyfaint, a hyd yn oed i lif y gwaed, fel y dywedais yn gynharach - yn uniongyrchol i mewn i lif ein gwaed. Mae pobl sy'n dioddef o fethiant y galon yn grŵp sy'n agored i niwed, a phan fydd ansawdd yr aer yn lleihau, caiff mwy ohonynt eu derbyn i'r ysbyty. Mae gennym gyswllt clir rhwng lefelau llygredd aer a thrawiadau ar y galon, ac mae astudiaethau wedi dangos bod deunydd gronynnol yn yr aer yn un o'r prif resymau am hyn. Gwyddom fod y perygl i iechyd yn sgil anadlu llygryddion yn parhau ymhell ar ôl dod i gysylltiad â hwy. Ceir hefyd tystiolaeth gynyddol fod hyn yn effeithio ar ysgyfaint plant sydd heb eu geni - mae hyd yn oed plant heb eu geni yn cael eu heffeithio gan lygredd sy'n cael ei anadlu gan eu mamau beichiog. Gallai hynny effeithio ar eich iechyd drwy gydol eich bywyd. Felly, pam y Ddeddf aer glân? Yr wythnos diwethaf, dangosodd adroddiad UNICEF UK, 'Healthy Air for Every Child', fod gan 70 y cant o drefi a dinasoedd y DU lefelau llygredd gronynnol sy'n uwch na therfynau diogel Sefydliad Iechyd y Byd. Ac ar draws 86 y cant o'r Deyrnas Unedig, mae lefelau crynodiad nitrogen deuocsid yn anghyfreithlon o uchel heddiw. Mae terfynau'r UE, sy'n berthnasol i Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru, yr un fath â'r terfynau uchaf a argymhellir yng nghanllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ar gyfer nitrogen deuocsid, ond maent yn llai llym na throthwy Sefydliad Iechyd y Byd ar gyfer y llygryddion eraill sy'n niweidiol i iechyd, megis y deunydd gronynnol mân, y PM2.5. Nawr, mae UNICEF wedi dweud yn ddigamsyniol ei bod yn hanfodol fod Gweinidogion yn cynnwys targedau sy'n rhwymo mewn cyfraith er mwyn bodloni safonau ansawdd aer Sefydliad Iechyd y Byd - dyna yw sail y ddadl hon. Gwyddom fod y fframwaith cyfreithiol presennol yn glytwaith o wahanol ddeddfau a chymwyseddau datganoledig. Mae llawer o'r ysgogiadau posibl i wella ansawdd aer eisoes yn bodoli, ond ni chânt eu defnyddio'n effeithiol gan fod cyfrifoldebau'n cael eu rhannu rhwng ffynonellau llygredd ac iechyd yr amgylchedd, ar lefel llywodraeth leol ac ar lefel genedlaethol. Byddai Deddf aer glân newydd i Gymru yn cydgrynhoi'r ddeddfwriaeth bresennol ac yn gwneud rolau a chyfrifoldebau Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yn gliriach. Mae hefyd yn rhoi cyfle inni gyflwyno deddfau mwy uchelgeisiol sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain ac sy'n adlewyrchu'r heriau penodol sy'n wynebu Cymru.