English: I'm proud to speak in a debate today in support of Welsh Government's plans for high-quality, developmentally appropriate, inclusive, equality-based RSE for all children in Wales. Those Members who have read our Stage 1 committee report will know that the Children, Young People and Education Committee gave our unanimous support to the plans, having listened carefully to the evidence we heard. The fact that a cross-party committee of Members of the Senedd came to such a clear and unequivocal view on this is a testament to the power of the evidence we took. Those of you present for the Stage 1 debate will, I'm sure, remember Laura Jones's powerful contribution, describing how, as a parent, she had been worried about the plans for RSE, but having listened to the evidence, she now recognised the benefits that high-quality RSE will bring to children and young people, and I'm really grateful for the constructive engagement of the whole committee on this. I'd like to recognise all those organisations and individuals who made such a strong case for RSE to the committee: NSPCC Cymru Wales, Welsh Women's Aid, Stonewall Cymru, Brook Cymru, Professor E.J. Renold, and the Children's Commissioner for Wales. Many of these organisations have written individually to MSs in recent days, making a case for high-quality RSE from a position of far more expertise than I could ever claim to have. I also want to thank Kirsty Williams for her commitment to doing what's right for children and young people on this. This is not an easy issue, and it would have been all too easy for her to put this in the 'too difficult' tray. But that is not the Kirsty Williams I know, and I want to commend her for her courage and steadfastness on this. It will make a huge difference to children and young people. Now, there has been a lot of what could be described as, at best, misinformation circulating about these plans. I hope that Members are reassured by the checks and balances that are in place, not least the statutory RSE code, which will have to be approved by this Senedd. I hope too that Members are willing to trust our teachers, the professionals who we'll be asking to deliver RSE. So, I don't want to focus today on the misinformation or what RSE is not; I want to focus on the positives, what high-quality RSE is. RSE is a child's right. We rightly pride ourselves in this Senedd on our commitment to children's rights. Sometimes, we, myself included, take the opportunity to say in the Senedd that we'd like the Welsh Government to go further. Well, the commitment to RSE in this Bill is children's rights in action. RSE is about keeping our children safe. As NSPCC Cymru told our committee: 'We know that high-quality RSE is associated with a range of positive outcomes for children, but as its most basic function, it helps to keep children safe from harm. And the new compulsory RSE curriculum in Wales really brings an exciting potential to ensure that all children are equipped with the information and the language they need to understand that they have a right to safety, to recognise all forms of abusive or controlling behaviour and to empower them to speak out and get support at the earliest opportunity.' But this is of course more than about children; it's also about building the foundations for those children and young people to grow up to thrive in safe, respectful relationships. Finally, mandatory RSE is about protecting our children's mental health. Strong, positive relationships are the essential foundation for good mental health, and I particularly welcome the commitment that RSE should be LGBT-inclusive and equality based. There is nothing more important to me than protecting the mental health of our children and young people, and in particular, preventing young suicide. And there are, tragically, young people who have died by suicide because of homophobic bullying or because their sexuality was not accepted. When the RSE plans were first published, a constituent contacted me to say how much he welcomed the plans. He told me how he had barely survived growing up as a gay teenager in a family where his sexuality was not accepted, and he told me what a difference having access to inclusive RSE would've made to him. So, I say to Members today that it is the children and young people who are not getting messages of support and inclusivity at home who need mandatory RSE more than anyone else. Make no mistake about it, for some children and young people, this is a matter of life and death. I welcome amendment 40 in the name of Suzy Davies, and I thank her for tabling it. As she said, it implements a recommendation in our Stage 1 report and ensures that the benefits I've described are also available to our post-16 learners. But I ask Members to reject Darren Millar's amendments in this group and to support Welsh Government's plans for RSE, which will be life-changing for so many young people, and even life-saving for some. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwy'n falch o siarad mewn dadl heddiw i gefnogi cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer addysg cydberthynas a rhywioldeb o safon sy'n briodol yn ddatblygiadol, sy'n gynhwysol ac sy'n seiliedig ar gydraddoldeb ar gyfer pob plentyn yng Nghymru. Bydd yr Aelodau hynny sydd wedi darllen ein hadroddiad pwyllgor Cyfnod 1 yn gwybod bod y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg wedi rhoi ein cefnogaeth unfrydol i'r cynlluniau, ar ôl gwrando'n astud ar y dystiolaeth yr oeddem ni wedi'i chlywed. Mae'r ffaith bod pwyllgor trawsbleidiol o Aelodau'r Senedd wedi dod i farn mor glir a diamwys ar hyn yn dyst i bŵer y dystiolaeth yr oeddem ni wedi'i chael. Bydd y rhai ohonoch a oedd yn bresennol ar gyfer y ddadl Cyfnod 1, rwy'n siŵr, yn cofio cyfraniad pwerus Laura Jones, gan ddisgrifio sut, fel rhiant, yr oedd wedi bod yn poeni ynghylch y cynlluniau ar gyfer addysg cydberthynas a rhywioldeb, ond ar ôl gwrando ar y dystiolaeth, mae hi nawr yn cydnabod y manteision y bydd addysg cydberthynas a rhywioldeb o safon yn ei gynnig i blant a phobl ifanc, ac rwy'n ddiolchgar iawn am ymgysylltu adeiladol y pwyllgor cyfan ar hyn. Hoffwn i gydnabod yr holl sefydliadau ac unigolion hynny a wnaeth achos mor gryf dros addysg cydberthynas a rhywioldeb i'r pwyllgor: NSPCC Cymru Wales, Cymorth i Fenywod Cymru, Stonewall Cymru, Brook Cymru, yr Athro E.J. Renold, a Chomisiynydd Plant Cymru. Mae llawer o'r sefydliadau hyn wedi ysgrifennu'n unigol at ASau yn y dyddiau diwethaf, gan gyflwyno achos dros addysg cydberthynas a Rhywioldeb o safbwynt mwy arbenigol nag y gallwn i honni ei fod wedi'i gael erioed. Hoffwn i ddiolch hefyd i Kirsty Williams am ei hymrwymiad i wneud yr hyn sy'n iawn i blant a phobl ifanc yn hyn o beth. Nid yw hwn yn fater hawdd, a byddai wedi bod yn rhy hawdd iddi hi roi hyn yn y blwch 'rhy anodd'. Ond nid dyna'r Kirsty Williams yr wyf i'n ei hadnabod, ac rwyf i eisiau ei chanmol hi am ei dewrder a'i chadernid wrth ymdrin â hyn. Bydd yn gwneud gwahaniaeth enfawr i blant a phobl ifanc. Nawr, mae llawer o'r hyn y mae modd ei ddisgrifio'n gamwybodaeth, ar y gorau, yn cylchredeg ynghylch y cynlluniau hyn. Gobeithio y caiff yr Aelodau eu calonogi gan y pwyso a gwrthbwyso sydd ar waith, yn enwedig y cod addysg cydberthynas a rhywioldeb statudol, y bydd yn rhaid i'r Senedd hon ei gymeradwyo. Rwy'n gobeithio hefyd bod Aelodau'n barod i ymddiried yn ein hathrawon, y gweithwyr proffesiynol y byddwn ni'n gofyn iddyn nhw ddarparu addysg cydberthynas a rhywioldeb. Felly, nid wyf i eisiau canolbwyntio heddiw ar y gamwybodaeth na'r hyn nad yw addysg cydberthynas a rhywioldeb yn ei wneud; rwyf i eisiau canolbwyntio ar y pethau cadarnhaol, beth yw addysg cydberthynas a rhywioldeb o safon. Hawl plentyn yw addysg cydberthynas a rhywioldeb. Rydym ni yn llygad ein lle'n ymfalchïo yn y Senedd hon yn ein hymrwymiad i hawliau plant. Weithiau, rydym ni, gan gynnwys fi fy hun, yn manteisio ar y cyfle i ddweud yn y Senedd yr hoffem ni i Lywodraeth Cymru fynd ymhellach. Wel, yr ymrwymiad i addysg cydberthynas a rhywioldeb yn y Bil hwn yw hawliau plant ar waith. Mae addysg cydberthynas a rhywioldeb yn ymwneud â chadw ein plant yn ddiogel. Fel y dywedodd NSPCC Cymru wrth ein pwyllgor: Rydym ni'n ymwybodol fod addysg cydberthynas a rhywioldeb o safon yn gysylltiedig ag amrywiaeth o ganlyniadau cadarnhaol i blant, ond fel ei swyddogaeth fwyaf sylfaenol, mae'n helpu i gadw plant yn ddiogel rhag niwed. Ac mae'r cwricwlwm addysg cydberthynas a rhywioldeb orfodol newydd yng Nghymru wir yn dod â photensial cyffrous i sicrhau bod gan bob plentyn y wybodaeth a'r iaith sydd ei hangen arnyn nhw i ddeall bod ganddyn nhw'r hawl i ddiogelwch, i adnabod pob math o ymddygiad camdriniol neu reoli ac i'w grymuso i godi eu llais a chael cymorth cyn gynted â phosibl. Ond mae hyn wrth gwrs yn fwy nag ymwneud â phlant; mae hefyd yn ymwneud ag adeiladu'r sylfeini i'r plant a'r bobl ifanc hynny dyfu i ffynnu mewn perthynas ddiogel a pharchus. Yn olaf, mae addysg cydberthynas a rhywioldeb orfodol yn ymwneud â diogelu iechyd meddwl ein plant. Perthnasoedd cryf a chadarnhaol yw'r sylfaen hanfodol ar gyfer iechyd meddwl da, ac rwy'n croesawu'n arbennig yr ymrwymiad y dylai addysg cydberthynas a rhywioldeb fod yn gynhwysol o ran pobl lesbiaidd, hoyw, ddeurywiol a thrawsrywiol ac yn seiliedig ar gydraddoldeb. Nid oes dim sy'n bwysicach i mi na diogelu iechyd meddwl ein plant a'n pobl ifanc, ac yn benodol, atal hunanladdiad pobl ifanc. Ac, yn drasig, mae yna bobl ifanc sydd wedi marw drwy hunanladdiad oherwydd bwlio homoffobig neu oherwydd nad oedd eu rhywioldeb wedi'i dderbyn. Pan gafodd y cynlluniau addysg cydberthynas a rhywioldeb eu cyhoeddi am y tro cyntaf, cysylltodd etholwr â mi i ddweud gymaint yr oedd yn croesawu'r cynlluniau. Dywedodd ef wrthyf i mai prin yr oedd wedi goroesi tyfu i fyny fel bachgen hoyw yn ei arddegau mewn teulu lle nad oedd ei rywioldeb yn cael ei dderbyn, a dywedodd ef wrthyf gymaint o wahaniaeth y byddai cael mynediad i addysg cydberthynas a rhywioldeb gynhwysol wedi'i wneud iddo. Felly, dywedaf i wrth yr Aelodau heddiw mai'r plant a'r bobl ifanc nad ydyn nhw'n cael negeseuon o gefnogaeth a chynwysoldeb gartref yw'r rhai sydd angen addysg cydberthynas a rhywioldeb orfodol yn fwy na neb arall. Heb unrhyw amheuaeth, i rai plant a phobl ifanc, mater o fyw neu farw yw hyn. Rwy'n croesawu gwelliant 40 yn enw Suzy Davies, ac rwy'n diolch iddi hi am ei gyflwyno. Fel y dywedodd hi, mae'n gweithredu argymhelliad yn ein hadroddiad Cyfnod 1 ac yn sicrhau bod y manteision yr wyf i wedi'u disgrifio hefyd ar gael i'n dysgwyr ôl-16. Ond rwy'n gofyn i'r Aelodau wrthod gwelliannau Darren Millar yn y grŵp hwn a chefnogi cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer addysg cydberthynas a rhywioldeb, a fydd yn newid bywydau cynifer o bobl ifanc, a hyd yn oed yn achub bywydau rhai. Diolch yn fawr.