English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I welcome the contributions from across the floor on this very important subject. We can split hairs on the totality of the numbers, whether it's 1,400 or 2,000; I think what we all accept is that there's an unacceptable number of premature deaths in Wales. The figure that is in our motion is taken from Public Health Wales, which as I understand it is the Government's own body that advises it on public health matters. To put that into a quantifiable number, that's in excess of 40 deaths a week. Now, if anyone came to this Chamber or came to this legislature and said that there was this number of premature deaths in any other facet of our lives, there would be rapid action in this particular area. I draw on what Llyr Gruffydd said about Dai Lloyd's short debate, where he highlighted the legislation that came forward to clean up dirty water. One hundred and fifty years ago, it was seen as the norm for people just to draw out of polluted wells et cetera, and that's what society accepted. It cannot be acceptable for us, as Angela Burns in her opening remarks said, to put up with something that is a right. It is a right that we should have clean air. And wherever you live, in whatever community you live in, you should have that right, and Mohammad Asghar touched on what President John F. Kennedy said: we should have it as nature intended. And we have the means to do that. We know the mechanics around pollution, as many speakers have spoken about, in particular in the field of transport, but also in the field of planning. Jenny Rathbone, the Member for Cardiff Central, highlighted an arterial road in Cardiff that I know very well - Newport Rd, for example. And for huge tracts of the day, that is just bumper to bumper, and it's bumper to bumper because, for many people, they don't have alternatives. They do have to use the car. And unless we as policy makers, working with other levers of government, local government and at a national UK level, make these changes, then we're going to continue seeing this level of premature deaths. And, of course, what people are reflecting on as well are obviously the critical illnesses that lead up to those premature deaths. Many, many tens of thousands of people, as Nick Ramsay touched on in his remarks, talking about Margaret Barnard, are suffocating to death. Can you imagine watching a loved one suffocating to death slowly over months and years, knowing that the people who are in charge of our environment and in charge of our legislatures and our policy positions could, if they wanted to, make dramatic improvements across the board? And that's why this motion does call for a clean air Act to be brought forward in the legislative programme. Regrettably, the Government have chosen not to do that, and I do not accept the Minister's rebuttal that, ultimately, it's because of Brexit that this can't be done. The Government have proven time and time again, when they have a pressing issue, they can bring the legislation forward, as the agricultural wages Bill proved, which was brought forward in record time. Is 2,000 people dying a year not a national emergency, Minister, which you have the levers to deal with? Why won't you as a Government deal with that? Surely this is something that should be on your radar and dealt with in a timely manner, rather than blaming Brexit for not bringing the legislative process forward. And likewise, subscribing to the World Health Organization recommendations around clean air, which is what our motion is calling for - you can go further. The UK Government have subscribed to the World Health Organization's recommendations, why is the Welsh Government not doing that? Why aren't you using that as the benchmark, rather than saying about the so-called UK Government rowing back on workers' rights, et cetera? That is not the case? The Prime Minister and other leaders up in Westminster have said that they will enshrine in law those rights that have been hard earned over many decades. That is a fact. You can shrug your shoulders there, Minister, as much as you want, but that is a fact. On your watch, people are dying because of poor air quality and this Government is not using the levers that are available to it.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'r cyfraniadau o bob cwr i'r llawr ar y pwnc pwysig hwn. Gallwn hollti blew ynglŷn â'r rhifau, boed yn 1,400 neu'n 2,000; rwy'n credu mai'r hyn y mae pawb ohonom yn ei dderbyn yw bod nifer annerbyniol o farwolaethau cynamserol yng Nghymru. Daeth y ffigur yn ein cynnig ni gan Iechyd Cyhoeddus Cymru, sef corff y Llywodraeth ei hun, yn ôl yr hyn a ddeallaf, sy'n ei chynghori ar faterion iechyd cyhoeddus. I roi rhif mesuradwy, mae hynny'n fwy na 40 o farwolaethau yr wythnos. Nawr, pe bai rhywun yn dod i'r Siambr hon neu i'r ddeddfwrfa hon a dweud bod y nifer hon o farwolaethau cynamserol yn digwydd mewn unrhyw agwedd arall ar ein bywydau, byddai gweithredu cyflym yn y maes penodol hwn. Nodaf yr hyn a ddywedodd Llyr Gruffydd am ddadl fer Dai Lloyd, lle y tynnodd sylw at y ddeddfwriaeth a gyflwynwyd i lanhau dŵr budr. Gant a hanner o flynyddoedd yn ôl, câi ei weld fel peth arferol i bobl dynnu dŵr o ffynhonnau llygredig ac ati, a dyna beth oedd cymdeithas yn ei dderbyn. Fel y dywedodd Angela Burns yn ei sylwadau agoriadol, ni all fod yn dderbyniol i ni ddioddef rhywbeth sy'n hawl. Mae gennym hawl i gael aer glân. A lle bynnag yr ydych yn byw, ym mha gymuned bynnag yr ydych yn byw, dylech gael yr hawl honno, a soniodd Mohammad Asghar am yr hyn a ddywedodd yr Arlywydd John F. Kennedy: dylem ei chael fel y bwriadodd natur. Ac mae gennym fodd o wneud hynny. Gwyddom beth yw'r peirianwaith mewn perthynas â llygredd, fel y nododd llawer o siaradwyr, yn enwedig ym maes trafnidiaeth, ond hefyd ym maes cynllunio. Tynnodd Jenny Rathbone, yr Aelod dros Ganol Caerdydd, sylw at ffordd brifwythiennol yng Nghaerdydd yr wyf yn gyfarwydd iawn â hi - Ffordd Casnewydd, er enghraifft. Ac am rannau mawr o'r dydd, mae tagfeydd arni, ac mae'r tagfeydd hynny'n digwydd am nad oes gan lawer o bobl ddewis arall. Mae'n rhaid iddynt ddefnyddio'r car. Ac oni bai ein bod ni fel llunwyr polisi, gan weithio gyda rhannau eraill o Lywodraeth, Llywodraeth Leol ac ar lefel y DU yn genedlaethol, yn gwneud y newidiadau hyn, byddwn yn parhau i weld y lefel hon o farwolaethau cynamserol. Ac wrth gwrs, yr hyn y mae pobl yn ei weld yn amlwg hefyd yw'r afiechydon critigol sy'n arwain at y marwolaethau cynamserol hynny. Mae llawer o ddegau o filoedd o bobl, fel y crybwyllodd Nick Ramsay yn ei sylwadau, wrth sôn am Margaret Barnard, yn mygu i farwolaeth. A allwch chi ddychmygu gwylio rhywun annwyl yn mygu i farwolaeth araf dros fisoedd a blynyddoedd, gan wybod y gallai'r bobl sy'n gyfrifol am ein hamgylchedd ac yn gyfrifol am ein deddfwrfeydd a'n safbwyntiau polisi wneud gwelliannau dramatig ym mhob ffordd pe baent eisiau? A dyna pam y mae'r cynnig hwn yn galw am gyflwyno Deddf aer glân yn y rhaglen ddeddfwriaethol. Yn anffodus, mae'r Llywodraeth wedi dewis peidio â gwneud hynny, ac nid wyf yn derbyn ateb y Gweinidog mai'r rheswm na ellir gwneud hyn yn y pen draw yw Brexit. Mae'r Llywodraeth wedi profi dro ar ôl tro y gallant gyflwyno'r ddeddfwriaeth pan fydd ganddynt fater pwysig dan sylw, fel y profodd y Bil cyflogau amaethyddol, a gyflwynwyd yn gyflym iawn. Onid yw 2,000 o bobl yn marw bob blwyddyn yn argyfwng cenedlaethol, Weinidog, argyfwng y mae gennych arfau i ymdrin ag ef? Pam na wnewch chi fel Llywodraeth ymdrin â hynny? Does bosibl nad yw hyn yn rhywbeth a ddylai fod ar eich radar ac na ddylid ymdrin ag ef mewn modd amserol, yn hytrach na beio Brexit am beidio â chyflwyno'r broses ddeddfwriaethol. Yn yr un modd, gan gefnogi argymhellion Sefydliad Iechyd y Byd ynghylch aer glân, sef yr hyn y mae ein cynnig yn galw amdano - gallwch fynd ymhellach. Mae Llywodraeth y DU wedi cefnogi argymhellion Sefydliad Iechyd y Byd, pam nad yw Llywodraeth Cymru yn gwneud hynny? Pam nad ydych chi'n defnyddio hynny fel meincnod, yn hytrach na dweud bod Llywodraeth y DU, fel y dywedwch, yn cyfyngu ar hawliau gweithwyr, ac ati? Onid dyna'r gwir? Mae'r Prif Weinidog ac arweinwyr eraill yn San Steffan wedi dweud y byddant yn ymgorffori yn y gyfraith yr hawliau a enillwyd drwy waith caled dros ddegawdau lawer. Mae hynny'n ffaith. Gallwch godi eich ysgwyddau cymaint ag y dymunwch, Weinidog, ond mae hynny'n ffaith. O dan eich goruchwyliaeth chi, mae pobl yn marw oherwydd ansawdd aer gwael ac nid yw'r Llywodraeth hon yn defnyddio'r dulliau sydd ar gael iddi.