English: Soundbites, spin, lies, chaotic debates, demos, slogans on buses, broken promises, half-sitting MPs, a distracting cwtchy dog. You name it, it's probably all happened during this Brexit play. It would certainly give the The Thick of It a run for its money, anyway. But superficial spin and game playing is one thing in the yah-boo world of the asbestos-ridden Westminster Parliament, and the harsh realities of the economic self-harm being instigated by the hard-line 'no-dealers' is another matter entirely and one which we ignore at our peril. I was a little sceptical about what this debate here today could achieve when I first heard that we were being recalled. Just as a 16-year-old Greta Thunberg might have thought she would have no power to make climate change a worldwide priority when she started her school strike campaign, we too may think that we don't have the power to influence the UK Government in the toxic climate that is politics at the moment. But we underestimate ourselves if we start to think that way, and we do ourselves and our roles as elected politicians of Wales a disservice also. After all, we introduced the smoking ban before we could implement it legally as a moral stand, to show what we were prepared to do had we had those powers at our fingertips. We have made statements of solidarity, as has been mentioned earlier, with other nations in times of strife and upheaval, and sent medical staff to help the wounded in Palestine. If we only imagine that we can be strong enough to make changes, just like Greta did, and is still doing, then we can do so too. We might not yet be a Parliament on a nameplate outside the Senedd steps, but we can be a Parliament in action, in how we convey our messages to the world, and it is in this spirit that I wrote what I wanted to say today. The day after the Brexit referendum result, aside from being in shock at the result, as most were on both sides, I imagine, I woke to news about how Brexit would affect Ireland and the north of Ireland - its people, its borders, its economy and its peace. I hardly saw any of this debated during the Brexit referendum itself. What I read I searched for avidly, as a daughter of a woman from the Falls Road who had lived through the Troubles. I wondered why this wasn't higher up the political agenda. After all, if Brexit was going to hit anywhere hard, it was going to be there. The day after, it seemed, everyone recognised how difficult finding a solution would be there, and a misstep or a broken deal could lead to broken lives and broken communities. Whether we know the ins and outs of the Good Friday agreement - as I don't think many in the UK Government do - is one thing, but what we should all know in this Chamber here today is how catastrophic a 'no deal' Brexit would be for Ireland, and how it will impact not only them, but all of us here in this Chamber. Politicians in the US have already indicated that they would not support a UK-US trade deal should the terms of the Good Friday agreement be undermined - a deal that is surely integral to Boris and his team if they are serious about the retention of the so-called 'special relationship' with the US. They must know how deep the links are between communities of people in Ireland and the US, the integral role Senator George Mitchell and others played in the negotiations at the height of the Troubles. They will not sit back and watch a 'no deal', hard border take shape. Do we also believe the wider world community will not react if the UK is seen as being so disregarding and blasé about this international agreement? I fear the 'leave with no deal, no agreement, come hell or high water' minority are dangerously close to actions that will not only cause significant damage to our economy, but also the reputation of a UK they claim to want to protect. Do they really want to press the button on a 'no deal' Brexit and unleash demons in this country, particularly in the north of Ireland, that we will not be certain that we can contain easily? In this country, we talk about war and violence with rose-tinted spectacles. We commemorate those who fought in wars that most of us don't even remember. But, in the north of Ireland, violence is not a footnote of the past. Peace lines still exist. Attacks are still happening, as with Lyra McKee, the young journalist who was shot in Belfast recently. It is blind and totally irresponsible for 'no deal' Brexiteers to be so cavalier, when peace is so vulnerable on our doorsteps. Here is a short paragraph that my mother, who moved to Wales to get away from the violence and trouble on the streets of Belfast, gave me when I said I would be speaking here today: 'As a child and teenager, growing up in Belfast was difficult. Every single day we saw shootings/ bombings/ hijacking/ searches. Much of this was unreported on the mainland. No family was exempt and we all suffered our own tragedies. 'When Bombay Street in the lower Falls was set on fire by loyalists, the people became refugees in their own city. 'I remember helping them in the leisure centres where they were re-located, until accommodation was found. For weeks there were barricades at both ends of the street where I lived, and residents slept on the floor, afraid of more attacks. 'This was a reality for the people in Northern Ireland. Everyone lived on their nerves. Parents feared for their children, and recruitment levels to paramilitary groups soared. 'Most Catholics had never met a protestant and vice versa. Ignorance fuelled discord. 'With the Good Friday agreement, there was a new atmosphere of hope, as the right of Catholic people in the north to be classed as equals with the loyalist community was recognised as a legitimate aim. 'My generation, now in their 60s and 70s, do not wish to see a return to the days of the troubles. We feel outraged at talk of a return to a border. 'There is a growing band of disconsolate youths, who have never experienced the troubles, and are ready to take up the struggle. They may be few in number now, but with a border hardening hearts and minds, this number may well grow. 'Whatever happens, peace in Northern Ireland should not be a bargaining chip in Boris Johnson's grand plan. 'Who will speak up for the people of the north of Ireland? 'Who will peacefully champion their cause? 'Will we stand by and watch Ireland descend into a sectarian crisis again? 'We need to defend, and stand up for our rights as Europeans and Irish citizens.' We should heed her words, and others like her. We do not live in a vacuum. Brexit, of course, will affect Wales directly - and my colleagues have said this eloquently here today - and the lives we lead here in Wales. But let us not underestimate how a 'no deal' Brexit may change people's lives forever close to home - closer to home than we can ever imagine. So, let us not stand by and let this happen, but stand up, speak out strong, and tell the world that this should not go ahead.
Welsh: Dyfyniadau bachog, sbin, celwyddau, dadleuon di-drefn, protestiadau, sloganau ar fysiau, addewidion wedi'u torri, ASau sy'n hanner gorwedd, ci cwtsh i dynnu sylw. Beth bynnag y bo, mae'n debyg o fod wedi digwydd yn ystod drama Brexit. Byddai'n sicr o roi dau dro am un i The Thick of It, beth bynnag. Ond mae sbin arwynebol a chwarae gemau'n un peth ym myd dirmygus y Senedd yn San Steffan sy'n llawn asbestos, ac mae realiti noeth yr hunan-niwed economaidd sy'n cael ei achosi gan gefnogwyr Brexit caled heb gytundeb yn fater arall yn gyfan gwbl ac yn un y dylem ochel rhag ei anwybyddu. Roeddwn ychydig yn amheus ynglŷn â beth y gallai'r ddadl hon yma heddiw ei gyflawni pan glywais gyntaf ein bod yn cael ein had-alw. Yn union fel y gallai Greta Thunberg 16 oed fod wedi meddwl na fyddai ganddi unrhyw bŵer i wneud newid yn yr hinsawdd yn flaenoriaeth fyd-eang pan ddechreuodd ei hymgyrch streic ysgol, efallai y byddwn ninnau hefyd yn meddwl nad oes gennym bŵer i ddylanwadu ar Lywodraeth y DU yn hinsawdd wenwynig y wleidyddiaeth sydd ohoni ar hyn o bryd. Ond rydym yn gwneud cam â ni ein hunain os dechreuwn feddwl felly, ac rydym yn gwneud anghymwynas â'n hunain a'n rolau fel gwleidyddion etholedig yng Nghymru hefyd. Wedi'r cyfan, cyflwynasom y gwaharddiad ar ysmygu cyn y gallem ei weithredu'n gyfreithiol, fel safiad moesol, i ddangos beth oeddem yn barod i'w wneud pe bai'r pwerau hynny gennym ar flaen ein bysedd. Rydym wedi gwneud datganiadau o undod, fel y crybwyllwyd yn gynharach, gyda chenhedloedd eraill sy'n wynebu gwrthdaro a chythrwfl, ac wedi anfon staff meddygol i helpu'r rhai a glwyfwyd ym Mhalesteina. Os dychmygwn y gallwn fod yn ddigon cryf i wneud newidiadau, yn union fel y gwnaeth Greta, ac fel y mae'n dal i wneud, gallwn ninnau wneud hynny hefyd. Efallai nad ydym yn Senedd eto ar blac y tu allan i risiau'r Senedd, ond gallwn fod yn Senedd o ran ein gweithredoedd, ac yn y ffordd rydym yn cyfleu ein negeseuon i'r byd, ac yn yr ysbryd hwn yr ysgrifennais yr hyn roeddwn am ei ddweud heddiw. Y diwrnod ar ôl canlyniad y refferendwm Brexit, ar wahân i sioc wrth ddeall y canlyniad, fel y rhan fwyaf ar y ddwy ochr, rwy'n dychmygu, fe ddeffrais i newyddion ynglŷn â sut y byddai Brexit yn effeithio ar Iwerddon a gogledd Iwerddon - ei phobl, ei ffiniau, ei heconomi a'i heddwch. Prin y gwelais unrhyw ran o'r ddadl hon yn ystod refferendwm Brexit ei hun. Roedd yr hyn a ddarllenais yn bethau y chwiliais yn ddygn amdanynt, fel merch i ddynes o'r Falls Road a oedd wedi byw drwy'r Trafferthion. Roeddwn i'n meddwl tybed pam nad oedd hyn yn uwch ar yr agenda wleidyddol. Wedi'r cyfan, os oedd Brexit yn mynd i daro rhywle'n galed, yn y fan honno y byddai'n gwneud hynny. Y diwrnod wedyn, roedd hi'n ymddangos bod pawb yn cydnabod pa mor anodd fyddai dod o hyd i ateb yno, a gallai camgymeriad neu dorri cytundeb arwain at fywydau a chymunedau toredig. Un peth yw i ba raddau y gwyddom am fanylion cytundeb Gwener y Groglith - ac nid wyf yn credu bod llawer yn Llywodraeth y DU yn gwybod llawer amdano - ond yr hyn y dylem oll ei wybod yn y Siambr hon yma heddiw yw pa mor drychinebus y byddai Brexit heb gytundeb i Iwerddon, a sut y bydd yn effeithio nid yn unig arnynt hwy, ond ar bob un ohonom yma yn y Siambr hon. Mae gwleidyddion yn yr Unol Daleithiau eisoes wedi dweud na fyddent yn cefnogi cytundeb masnach UDA-DU pe bai telerau cytundeb Gwener y Groglith yn cael eu tanseilio - cytundeb sydd, mae'n siŵr, yn anhepgor i Boris a'i dîm os ydynt o ddifrif am gynnal yr hyn a elwir yn 'berthynas arbennig' â' r Unol Daleithiau. Mae'n rhaid eu bod yn gwybod pa mor ddwfn yw'r cysylltiadau rhwng cymunedau o bobl yn Iwerddon a'r Unol Daleithiau, y rôl annatod a chwaraeodd y Seneddwr George Mitchell ac eraill yn y trafodaethau pan oedd y Trafferthion ar eu hanterth. Ni fyddant fodlon gweld ffin galed Brexit heb gytundeb yn cael ei ffurfio. A ydym hefyd yn credu na fydd y gymuned ehangach yn y byd yn ymateb os gwelir bod y DU yn anwybyddu ac yn diystyru'r cytundeb rhyngwladol hwn i'r fath raddau? Ofnaf fod y lleiafrif sydd am adael heb gytundeb na bargen doed a ddêl yn dod yn beryglus o agos i weithredoedd a fydd nid yn unig yn achosi niwed sylweddol i'n heconomi, ond hefyd i enw da'r DU y maent yn honni eu bod am ei ddiogelu. A ydynt o ddifrif eisiau pwyso'r botwm ar Brexit heb gytundeb a rhyddhau pwerau dieflig yn y wlad hon, yn enwedig yng ngogledd Iwerddon, na fyddwn yn sicr y gallwn eu rheoli'n hawdd? Yn y wlad hon, rydym yn sôn yn rhy ysgafn am ryfel a thrais. Rydym yn coffáu'r rhai a ymladdodd mewn rhyfeloedd nad yw'r rhan fwyaf ohonom hyd yn oed yn eu cofio. Ond yng ngogledd Iwerddon, nid troednodyn i'r gorffennol yw trais. Mae llinellau heddwch yn dal i fodoli. Mae ymosodiadau'n dal i ddigwydd, fel gyda Lyra McKee, y newyddiadurwraig ifanc a gafodd ei saethu yn Belfast yn ddiweddar. Mae cefnogwyr Brexit heb gytundeb yn ddall ac yn hollol anghyfrifol i fod mor ddi-hid, pan fo heddwch mor fregus ar garreg ein drws. Dyma baragraff byr a gefais gan fy mam, a symudodd i Gymru i ddianc rhag y trais a'r helynt ar strydoedd Belfast, pan ddywedais y byddwn yn siarad yma heddiw: Fel plentyn a pherson ifanc yn fy arddegau, roedd tyfu fyny yn Belfast yn anodd. Bob dydd, gwelem saethu/ bomiau/ herwgipio/ chwiliadau. Ni châi llawer o hyn sylw ar y tir mawr. Nid oedd unrhyw deulu'n rhydd rhagddo a dioddefodd pob un ohonom ein trychinebau ein hunain. Pan gafodd Bombay Street yn y Falls isaf ei rhoi ar dân gan deyrngarwyr, daeth y bobl i fod yn ffoaduriaid yn eu dinas eu hunain. Rwy'n cofio eu helpu yn y canolfannau hamdden lle cawsant eu hadleoli, nes gallu dod o hyd i lety. Am wythnosau roedd gwrthgloddiau ar y ddau ben i'r stryd lle roeddwn i'n byw, a phreswylwyr yn cysgu ar y llawr, yn ofni rhagor o ymosodiadau. Dyma'r realiti i'r bobl yng Ngogledd Iwerddon. Roedd pawb yn byw ar eu nerfau. Roedd rhieni'n poeni am eu plant, ac roedd lefelau recriwtio i grwpiau paramilwrol ar eu hanterth. Nid oedd y rhan fwyaf o Gatholigion erioed wedi cyfarfod â Phrotestant ac i'r gwrthwyneb. Roedd anwybodaeth yn tanio anghytundeb. Gyda chytundeb Gwener y Groglith, cafwyd awyrgylch newydd o obaith, wrth i hawl pobl Gatholig yn y gogledd i gael eu hystyried yn gydradd â'r gymuned deyrngarol gael ei chydnabod fel nod cyfreithlon. Nid yw fy nghenhedlaeth i, sydd bellach yn eu 60au a'u 70au, yn dymuno gweld y lle'n dychwelyd i ddyddiau'r trafferthion. Rydym yn teimlo'n ddig wrth glywed sôn am gael ffin unwaith eto. Ceir nifer gynyddol o bobl ifanc anfodlon, nad ydynt erioed wedi cael profiad o'r trafferthion, ac sy'n barod i ymgymryd â'r frwydr. Efallai mai ychydig yw'r nifer yn awr, ond gyda ffin i galedu calonnau a meddyliau, mae'n bosibl iawn y bydd y nifer yn tyfu. Beth bynnag sy'n digwydd, ni ddylai heddwch yng Ngogledd Iwerddon fod yn elfen fargeinio yng nghynllun mawreddog Boris Johnson. Pwy sy'n mynd i siarad dros bobl Gogledd Iwerddon? Pwy sy'n mynd i hyrwyddo eu hachos? A ydym am sefyll o'r neilltu a gwylio Iwerddon yn llithro i argyfwng sectyddol eto? Mae angen i ni amddiffyn, a sefyll dros ein hawliau fel Ewropeaid a dinasyddion Iwerddon. Dylem wrando ar ei geiriau hi ac eraill tebyg iddi. Nid ydym yn byw mewn gwagle. Bydd Brexit, wrth gwrs, yn effeithio ar Gymru'n uniongyrchol - ac mae fy nghyd-Aelodau wedi dweud hynny'n huawdl yma heddiw - a'r bywydau rydym yn eu byw yma yng Nghymru. Ond gadewch i ni beidio â thanamcangyfrif sut y gallai Brexit heb gytundeb newid bywydau pobl am byth yn agos at adref - yn nes at adref nag y gallwn byth ei ddychmygu. Felly, gadewch inni beidio â sefyll o'r neilltu a gadael i hyn ddigwydd, a sefyll, siarad yn gadarn, a dweud wrth y byd na ddylai hyn ddigwydd.