English: Thank you, Minister, for the statement. I'd like to echo your thanks to everyone who is associated with the statistics within this report. It shows partnership across Wales, and that's something to be proud of. I'm sure that we can all agree also that Wales has a long and proud history and that our language, which is thriving today, is a central part of our identity and has survived despite the barriers that it has faced over the centuries. The language is, and we are, ' yma o hyd', in the words of Dafydd Iwan and, as you've already said, the language belongs to everyone in Wales, whether they speak it or not. There are so many things, of course, to celebrate in this report. The number of individuals who continue to learn Welsh beyond entry level is rising, and the Cymraeg for Kids programme and the Mudiad Meithrin are expanding. It's great to see more and more people are learning Welsh and looking for opportunities to use it. The future of the language is a hopeful one, although, as you've said, major challenges remain if we want to realise the target of 1 million speakers and increase everyday use. As you also mentioned in your statement, the co-operation agreement between Plaid Cymru and the Welsh Government includes a number of commitments regarding the Welsh language in order to strengthen our language and our culture, and specifically access to and use of the language. And this is, of course, the first report to include a reference to the agreement and to note initial progress. Through the fact that we are co-operating, I hope that we can make progress in a number of important areas for the life of the agreement and beyond, creating favourable conditions for the language. Furthermore, work is under way to strengthen the Welsh language standards, which are so important, and, more importantly, the Welsh language education Bill is on the way, a Bill that will determine the future of the language for generations to come. As is also clear in the report, if we want to realise the vision for the Welsh language, every department in the Government has an important contribution to make, along with individuals and organisations throughout Wales. And you note in your statement that you want to see more institutions and public leaders taking responsibility for the language. One group of important stakeholders, of course, is the leaders of local government throughout Wales, and we must concede that, despite the fact that some progress can be seen in the Welsh in education strategic plans, some councils continue, in my opinion, to lack ambition or decisive action in terms of how they are going to play their part. This is particularly true in some areas where we continue to see plans in place to invest in English-medium schools, disregarding local requests to introduce a Welsh stream in these new schools. You will be aware of a proposed example of this in my region, where there is still an emphasis on meeting demand rather than creating or supporting demand. I therefore look forward to an update from you and the designated members of Plaid Cymru as work progresses on the Welsh language education Bill. A core part of this will, of course, be the use of the Welsh language in English-medium schools and moving these schools along the language continuum. The next decade will be essential if we are to make this a reality. I would like to ask you about two specific elements of the report: first, late immersion. The progress here is undoubtedly to be welcomed, and it's good to see that there will be further investment. The emphasis in the report is on late immersion or immersion for latecomers, but one issue that has been raised with me is the need for places for immersion for children who may have fallen behind in terms of the Welsh language due to COVID, who are now in years 4, 5 and 6 and whose parents have moved them - or are seriously considering moving them - to English-medium schools, fearing that their children are not achieving as they should. Is immersion available to them, and is this being offered throughout Wales if parents or carers apply to move their children from Welsh-medium to English-medium education? Is work being done to understand why this change is happening and if lack of provision in terms of immersion or additional learning needs is a factor? I also welcome in the report the emphasis on the importance of post-compulsory Welsh-medium and bilingual education. Without a doubt, expanding the use of the Welsh language in this sector is absolutely essential. You make reference to a budget in terms of Welsh-medium or bilingual apprenticeships in the report. May I ask what percentage of the budget for apprenticeships this represents, Minister, and whether there is any intention to increase this investment? Like you, I am eager to see the results of the census, although I'm also hesitant. What is clear from this report is that we still do not fully understand the impact of COVID on the Welsh language, whether it be positive or not, nor what the impact of the cost-of-living crisis will be in terms of equitable access to the Welsh language. What I can guarantee you, Minister, is that we as a party take our responsibilities seriously in terms of the language, and the target of a million speakers, and are very willing to continue co-operating with you on this.
Welsh: Diolch, Gweinidog, am y datganiad. Hoffwn ategu hefyd eich diolch chi i bawb sydd ynghlwm efo'r ystadegau o fewn yr adroddiad yma. Mae'n dangos ôl partneriaeth ledled Cymru, ac mae hynny i'w ymfalchïo ynddo. Dwi'n siŵr ein bod ni i gyd yn gallu cytuno hefyd bod gan Gymru hanes hir a balch a bod ein hiaith yn ffynnu heddiw, a'i bod yn rhan ganolog o'n hunaniaeth ac wedi goroesi er gwaethaf y rhwystrau sydd wedi ei hwynebu dros y canrifoedd. Mae'r iaith, ac mi ydyn ni, 'yma o hyd', chwedl Dafydd Iwan, ac, fel rydych chi wedi dweud eisoes, mae'r iaith yn perthyn i bawb yng Nghymru, p'un ai a ydyn nhw yn ei siarad neu beidio. Mae yna gymaint o bethau, wrth gwrs, i'w dathlu yn yr adroddiad. Mae nifer yr unigolion sy'n parhau i ddysgu Cymraeg tu hwnt i lefel mynediad yn codi; mae'r rhaglen Cymraeg i Blant a'r Mudiad Meithrin yn ehangu. Mae'n wych gweld bod mwy o bobl yn dysgu Cymraeg ac yn chwilio am gyfleoedd i'w defnyddio. Mae dyfodol yr iaith yn obeithiol, er, wrth gwrs, fel rydych chi wedi ei grybwyll, mae yna heriau mawr yn parhau os ydym am wireddu'r targed o filiwn o siaradwyr a chynyddu defnydd bob dydd. Fel y gwnaethoch hefyd sôn yn y datganiad, mae'r cytundeb cydweithio rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru yn cynnwys nifer o ymrwymiadau o ran y Gymraeg er mwyn cryfhau ein hiaith a'n diwylliant, ac yn benodol mynediad at a defnydd o'r iaith. A dyma'r adroddiad cyntaf, wrth gwrs, i gynnwys cyfeiriad at y cytundeb a nodi cynnydd cychwynnol. Drwy'r ffaith ein bod ni'n cydweithio, dwi'n gobeithio ein bod ni'n medru gwneud cynnydd mewn nifer o feysydd pwysig am fywyd y cytundeb a thu hwnt, gan greu amodau ffafriol i'r iaith. Yn bellach, mae gwaith ar y gweill i gryfhau safonau'r Gymraeg, sydd mor bwysig, a bwysicach fyth, wrth gwrs, yw Bil addysg y Gymraeg - Bil fydd yn penderfynu dyfodol yr iaith am genedlaethau i ddod. Fel sy'n amlwg yn yr adroddiad hefyd, os ydym am wireddu'r weledigaeth o ran y Gymraeg, mae gan bob adran o'r Llywodraeth gyfraniad pwysig i'w wneud, ynghyd ag unigolion a sefydliadau ledled Cymru. Ac rydych yn nodi yn eich datganiad eich bod am weld mwy o sefydliadau ac arweinwyr cyhoeddus yn cymryd cyfrifoldeb am yr iaith. Rhanddeiliad pwysig, wrth gwrs, fel rydych chi wedi ei grybwyll, ydy arweinwyr llywodraeth leol ledled Cymru, a rhaid cyfaddef, er gwaethaf y ffaith bod peth cynnydd i'w weld yn y cynlluniau strategol y Gymraeg mewn addysg, mae rhai cynghorau yn parhau i fod, yn fy marn i, â diffyg uchelgais neu gamau gweithredu pendant o ran sut maen nhw'n mynd i chwarae eu rhan. Mae hyn yn arbennig o wir mewn rhai ardaloedd lle rydym yn parhau i weld cynlluniau ar waith ar gyfer buddsoddi mewn ysgolion Saesneg, gan ddiystyru ceisiadau lleol i gyflwyno ffrwd Gymraeg yn yr ysgolion newydd hyn. Byddwch yn ymwybodol o enghraifft arfaethedig o hyn yn fy rhanbarth, lle mae dal pwyslais ar ateb y galw yn hytrach na chreu neu gefnogi'r galw. Dwi'n edrych ymlaen yn fawr am ddiweddariad gennych chi a'r aelodau dynodedig o Blaid Cymru wrth i'r gwaith fynd rhagddo ar y Bil addysg y Gymraeg. Rhan greiddiol o hyn, wrth gwrs, bydd defnydd y Gymraeg mewn ysgolion Saesneg a symud yr ysgolion hyn ar y continwwm iaith. Ac mi fydd y degawd nesaf yn hanfodol os ydym am wireddu hyn. Hoffwn eich holi am ddwy elfen benodol, os gwelwch yn dda: yn gyntaf, trochi hwyr. Mae'r cynnydd heb os i'w groesawu a da gweld y bydd buddsoddiad pellach. Mae'r pwyslais yn yr adroddiad o ran trochi hwyr neu drochi i hwyrddyfodiaid, ond un peth sydd wedi ei godi gyda mi yw'r angen am lefydd ar gyfer trochi ar gyfer plant sydd efallai ar ei hôl hi o ran y Gymraeg yn sgil COVID, ac sydd ym mlynyddoedd 4, 5 a 6 erbyn hyn gyda'u rhieni unai wedi - neu yn ddwys ystyried - eu symud i ysgolion cyfrwng Saesneg, gan ofni nad yw eu plant yn cyflawni fel y dylent. Oes trochi ar gael iddyn nhw, ac yw hyn yn cael ei gynnig ledled Cymru os yw rhieni neu ofalwyr yn gwneud cais i symud eu plant o addysg Gymraeg i addysg Saesneg? Ac oes gwaith yn cael ei wneud i ddeall pam bod newid yn digwydd ac os yw diffyg darpariaeth o ran trochi neu wrth gwrs anghenion dysgu ychwanegol yn ffactor? Croesawaf hefyd yn yr adroddiad y pwyslais ar bwysigrwydd addysg ôl-orfodol cyfrwng Cymraeg a dwyieithog. Heb os, mae ehangu defnydd y Gymraeg yn y sector hwn yn hanfodol. Rydych yn cyfeirio at gyllideb o ran prentisiaethau Cymraeg yn yr adroddiad, neu rai dwyieithog. Gaf i ofyn pa ganran o'r gyllideb ar gyfer prentisiaethau yw hyn, os gwelwch yn dda, Weinidog, ac oes bwriad cynyddu'r buddsoddiad hwnnw? Fel chithau, dwi'n edrych ymlaen yn eiddgar at ganlyniadau'r cyfrifiad, er hefyd fy mod yn betrusgar. Beth sy'n glir o'r adroddiad hwn yw ein bod ni'n dal heb ddeall llawn effaith COVID chwaith ar y Gymraeg, boed yn gadarnhaol neu ddim, na chwaith beth fydd effaith yr argyfwng costau byw o ran mynediad cydradd i'r Gymraeg. Yr hyn y gallaf warantu ichi, Weinidog, yw ein bod ni fel Plaid yn cymryd ein cyfrifoldebau o ddifrif o ran yr iaith, a'r targed o filiwn o siaradwyr, ac yn barod iawn i barhau i gydweithio â chi ar hyn.