English: Since the first British railway line was opened nearly 200 years ago, trains have changed the way that we travel and communicate. For communities like the one I represent in the south Wales coalfield, the railways developed a complex and symbiotic relationship with mining. They offered citizens opportunities to work, learn or enjoy leisure, and that is still true today. In 2016-17, there were over 30 million passenger rail journeys in Wales, and that's the highest level since the 1990s. Rail still provides the only direct public transport link between my constituency and Cardiff, yet while rail services play such an important role, we must, in turn, ensure that they are properly funded and that they meet the requirements of not only our constituents but people coming into Wales, and are supported so that they don't just meet current needs but are able to cope with future demand. As I think every speaker has already noted, we cannot deny that our rail services have not been funded as they should have been by the UK Government. I agree completely with my colleague Huw Irranca-Davies that all we're asking for is our fair share. I won't repeat the statistics that have been well versed around the Chamber, except the one statistic that I believe was raised by Rhun ap Iorwerth: out of a total UK budget of £12.2 billion, Wales received just £198 million. Incidentally, that is around half of what Welsh Ministers invested in Welsh rail over that same period, despite responsibility not being devolved. That shocking underinvestment by UK Ministers in Welsh rail is, of course, starkest when we consider their betrayal over rail electrification. Again, I won't go into that argument, because it has been well versed in the Chamber already by previous speakers. To meet the current and future needs of my constituents, I am pleased with the way the Welsh Government has gone above and beyond to support services. The appointment of KeolisAmey to deliver the Wales and borders rail franchise will undoubtedly bring significant benefits and opportunities, not least of all will be the £1.9 billion-worth of investment by the operator. And for what will this programme of investment be used? Well, I look forward in particular to the increased capacity on Valleys lines services. The number of trains between Aberdare and Cardiff will double so there will be four an hour, bringing increased opportunities for my constituents to enjoy travel and to increase their economic opportunities. And it will also increase the number of services calling at stations along the way - for example, Abercynon will then have eight trains an hour. The planned expansion of park-and-ride opportunities could really help to get people out of their cars, but enhanced services must capture commuter need. They can't just be Monday to Friday, nine till five. I, like many other Assembly Members I'm sure, get frequent comments about the paucity and inconvenient timings of services on match days, for example. With regard to Sunday services, I was really pleased to be able to work closely with the previous operator, Arriva, to push for enhanced capacity on the Aberdare line on Sundays, which is now built into that new timetable moving forward. But we must make sure that trains run at the times people need them if we are to make that modal shift that's so important. That brings me on to rolling stock. Obviously, rolling stock is vital to provide a safe and comfortable passenger experience and also to ensure service reliability. The metro and the proposed global centre of rail excellence offer us exciting opportunities, where Wales can be known for cutting edge rolling stock rather than the prolific, prehistoric pacers that we're currently saddled with. But the challenge in the interim is how to manage customer expectations in those few years when we're still changing over to the new rolling stock. I want to make one final point as we're talking about the future of Wales's railways. It may come as no surprise that I'm keen for the extension of passenger rail services in my own constituency. I've had lots of sensible suggestions from constituents for new stations, but most frequently of all in terms of the village of Hirwaun. There the line is still in place, formerly used by Tower colliery, and that project has been a long-term aim of countless national transport plans. When the economy committee took evidence recently from Transport for Wales, I was a little shocked by the statement that reopening the track to Hirwaun could potentially take as long as 20 years. I really do hope that this is not the case and that we can make progress on this, which would be welcomed by so many of my constituents.
Welsh: Ers agor y rheilffordd Brydeinig gyntaf bron 200 mlynedd yn ôl, mae trenau wedi newid y ffordd yr ydym ni'n teithio ac yn cyfathrebu. I gymunedau fel yr un yr wyf i yn ei chynrychioli ym maes glo'r de, datblygodd y rheilffyrdd berthynas gymhleth a symbiotig â chloddio. Roedden nhw'n cynnig cyfleoedd i ddinasyddion weithio, dysgu neu fwynhau hamddena, ac mae hynny'n dal yn wir heddiw. Yn 2016-17, gwnaethpwyd dros 30 miliwn o deithiau ar y rheilffordd gan bobl yng Nghymru, a dyna'r nifer mwyaf ers y 1990au. Mae'r rheilffordd yn dal i ddarparu'r unig gyswllt trafnidiaeth gyhoeddus uniongyrchol rhwng fy etholaeth a Chaerdydd, ac eto, tra bod gwasanaethau rheilffyrdd yn cyflawni swyddogaeth mor bwysig, mae'n rhaid i ni, yn ein tro, sicrhau eu bod yn cael arian digonol a'u bod yn bodloni gofynion nid yn unig ein hetholwyr, ond hefyd pobl sy'n dod i Gymru, a'u bod yn cael eu cefnogi fel bod modd iddyn nhw fodloni nid yn unig yr anghenion presennol ond y gallan nhw ymdopi â'r galw yn y dyfodol. Fel rwy'n credu bod pob siaradwr eisoes wedi dweud, ni allwn ni wadu nad yw ein gwasanaethau rheilffyrdd wedi cael eu hariannu fel y dylent gan Lywodraeth y DU. Cytunaf yn llwyr â fy nghyd-Aelod, Huw Irranca-Davies mai'r cyfan yr ydym yn gofyn amdano yw ein cyfran deg. Ni fyddaf yn ailadrodd yr ystadegau hynny sy'n hysbys o amgylch y Siambr, heblaw am yr un ystadegyn a grybwyllwyd, rwy'n credu, gan Rhun ap Iorwerth: allan o gyfanswm cyllideb y DU, sef £12.2 biliwn, derbyniodd Cymru £198 miliwn yn unig. Gyda llaw, roedd hynny tua hanner yr hyn a fuddsoddodd Gweinidogion Cymru mewn rheilffyrdd yng Nghymru yn ystod yr un cyfnod, er nad yw'r cyfrifoldeb wedi cael ei datganoli. Wrth gwrs, mae'r tanfuddsoddi syfrdanol hwnnw yn rheilffyrdd Cymru gan Weinidogion y DU yn amlycaf pan ystyriwn eu brad o ran trydaneiddio'r rheilffordd. Eto, ni fyddaf yn sôn eto am y ddadl honno, oherwydd soniwyd amdani eisoes gan siaradwyr blaenorol. I ddiwallu anghenion presennol fy etholwyr a'u hangenion yn y dyfodol, rwyf yn falch o'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru wedi mynd uwchlaw a thu hwnt i gefnogi gwasanaethau. Bydd penodi KeolisAmey i ddarparu masnachfraint rheilffyrdd Cymru a'r Gororau yn ddi-os yn dod â manteision a chyfleoedd sylweddol, nid lleiaf yr holl fuddsoddiad gwerth £1.9 biliwn gan y gweithredwr. Ac ar gyfer beth y defnyddir y rhaglen hon o fuddsoddiad? Wel, edrychaf ymlaen yn arbennig at gynyddu capasiti ar wasanaethau llinellau'r Cymoedd. Bydd nifer y trenau rhwng Aberdâr a Chaerdydd yn dyblu felly bydd pedwar bob awr, gan ddod â mwy o gyfleoedd i fy etholwyr fwynhau teithio ac i gynyddu eu cyfleoedd economaidd. A bydd hefyd yn cynyddu nifer y gwasanaethau sy'n galw heibio gorsafoedd ar hyd y ffordd - er enghraifft, bydd gan Abercynon wyth trên yr awr. Gallai'r cynlluniau i ehangu cyfleoedd parcio a theithio fod yn gymorth mawr i gael pobl allan o'u ceir, ond mae'n rhaid i'r gwasanaethau diwygiedig ymateb i angen y cymudwyr. Ni allant fod yn ddydd Llun i ddydd Gwener, naw tan bump yn unig. Rwyf i, fel llawer o Aelodau eraill y Cynulliad, rwy'n siŵr, yn cael sylwadau mynych am brinder ac amserau anghyfleus y gwasanaethau ar ddiwrnodau gemau, er enghraifft. O ran gwasanaethau dydd Sul, roeddwn yn falch iawn o allu gweithio'n agos â'r gweithredwr blaenorol, Arriva, i wthio am gapasiti ychwanegol ar linell Aberdâr ar ddydd Sul, sydd bellach yn rhan annatod o'r amserlen newydd. Ond mae'n rhaid inni sicrhau bod trenau yn rhedeg ar yr adegau y mae pobl eu hangen os ydym ni'n mynd i gyflawni'r newid cyfrwng hwnnw sydd mor bwysig. Daw hynny â mi at gerbydau. Yn amlwg, mae cerbydau'n hanfodol ar gyfer darparu profiad diogel a chyfforddus i deithwyr a hefyd er mwyn sicrhau dibynadwyedd y gwasanaeth. Mae'r metro a'r ganolfan fyd-eang arfaethedig o ragoriaeth rheilffyrdd yn cynnig cyfleoedd cyffrous i ni, lle gall Cymru gael ei hadnabod am gerbydau arloesol yn hytrach na'r pacers toreithiog, cynhanesyddol sydd yn fwrn i ni. Ond yr her yn y cyfamser yw sut i reoli disgwyliadau cwsmeriaid yn ystod yr ychydig flynyddoedd hyny pan rydym ni'n dal i drosglwyddo i'r cerbydau newydd. Hoffwn wneud un pwynt olaf gan ein bod yn sôn am ddyfodol rheilffyrdd Cymru. Efallai ni ddaw yn syndod fy mod yn awyddus i ymestyn gwasanaethau rheilffyrdd i deithwyr yn fy etholaeth fy hun. Rwyf wedi cael llawer o awgrymiadau synhwyrol gan etholwyr ar gyfer gorsafoedd newydd, ond yn fwyaf aml oll o ran pentref Hirwaun. Mae'r llinell yn dal yno, a arferai gael ei defnyddio gan Lofa'r Tŵr, ac mae'r prosiect hwnnw wedi bod yn nod hirdymor i gynlluniau trafnidiaeth cenedlaethol di-rif. Pan gymerodd y pwyllgor economi dystiolaeth yn ddiweddar gan Drafnidiaeth Cymru, cefais fy synnu braidd gan y datganiad y gallai gymryd hyd at 20 mlynedd o bosib i ailagor y trac i Hirwaun. Rwy'n mawr obeithio nad fel hynny y bydd hi a bod modd i ni wneud cynnydd ar hyn, y byddai llawer iawn o fy etholwyr yn ei groesawu.