English: I would like to welcome the planned investments, Minister, in flood risk management, and thank you very much for the statement. The three-year capital budget will certainly support communities through the delivery of vital flood defences that are so needed, and, of course, the funding will come alongside a vital revenue budget, as has already been set out. This wouldn't have been possible without the collaborative work between Plaid Cymru and the Welsh Government, and, as has been said already during this statement and the discussions already, the co-operation agreement has also meant that we've managed to secure commitments to commission independent review of section 19 and NRW reports into extreme flooding in the winter of 2020-21, and, of course, to act on those recommendations. So this, we know, is part of an ongoing project of work here. Now, let's look to the future here, Minister. In winter, rainfall is expected to increase by something like 6 per cent by the 2050s and between 7 per cent and 13 per cent by the 2080s from a 1981 to 2000 baseline. Obviously, a lot of that depends on global efforts to reduce greenhouse gas emissions, and I know that when we talk about things in 2050 and 2080 it seems like a really long way away, but we're talking about things that will be within our lifetimes, and climate change is going to get worse in those lifetimes - certainly, as well, in the lifetimes of so many people in Wales and people yet to be born. More areas will be affected more extremely by worse flooding; people will begin to worry when it starts to rain - worry about their homes, their businesses, their communities that could be devastated by floodwater. I'd like to know, please, how the Welsh Government will ensure that the areas projected to be most affected by future flooding will be forewarned when flooding will occur. Is there anything further that you'd like to say in terms of the need to scale up early warning systems for communities put at risk of floods, particularly not just looking at rainfall but associated risks, like with coal tips and coal slips? Looking at the proposed capital investment, while hard flood defences like flood defence walls are, of course, completely necessary, not just to protect properties but communities, it has already come up, Minister, that there isn't enough emphasis, perhaps, on restoring nature. I know that Janet Finch-Saunders had brought this up as well, and I recognise that you've already acknowledged this, but if we're talking about peatlands, salt marshes, tree planting, reintroducing beavers, increasing green spaces, water storage in urban areas, is there anything further that you'd like to say, Minister, in terms of plans to scale up the amount of natural flood management that is taking place, given the benefits that would derive from these natural methods? Finally, the Welsh Government is spending record amounts, of course, on flood defences, but more also needs to be done to help vulnerable, at-risk households to make their homes more flood resilient and ensure they're adequately insured so that they can recover from a flood. The reality is that poorer households are less able to invest in their properties, both to make them flood resistant and also flood resilient, when we're talking about floodgates or making them easier to clean out and clear and dry out. Some are less able to respond when flooding occurs because, maybe, they are disabled or they're frail because of age or illness, and many aren't able to bounce back after they've been hit by flooding. UK-wide figures suggest around 50 per cent of all renters may not have home contents insurance. That rises to 61 per cent of low-income renters. So, Minister, I'd like to know a little bit more detail, please, about what measures the Welsh Government is taking to ensure that more homes, particularly low-income homes in high-risk-of-flooding areas, can be made more flood resistant and resilient and what the Welsh Government is doing to reduce the cost burden of insurance on those households, please.
Welsh: Fe hoffwn i groesawu'r buddsoddiadau arfaethedig, Gweinidog, ym maes rheoli perygl llifogydd, a diolch yn fawr i chi am y datganiad. Fe fydd y gyllideb gyfalaf tair blynedd yn sicr yn cefnogi cymunedau drwy ddarparu amddiffynfeydd llifogydd hanfodol y mae wir eu hangen nhw, ac, wrth gwrs, fe ddaw'r cyllid ochr yn ochr â chyllideb refeniw hanfodol, fel y nodwyd yn barod. Ni fyddai hyn wedi bod yn bosibl heb y gwaith cydweithredol rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru, ac, fel dywedwyd eisoes yn ystod y datganiad hwn a'r trafodaethau eisoes, mae'r cytundeb cydweithredu wedi golygu ein bod ni wedi llwyddo hefyd i sicrhau ymrwymiadau i gomisiynu adolygiad annibynnol o adroddiadau adran 19 a CNC ynglŷn â llifogydd eithriadol yn ystod gaeaf 2020-21, ac, wrth gwrs, i weithredu yn ôl yr argymhellion hynny. Felly, fe wyddom ni fod hyn yn rhan o brosiect gwaith parhaus yma. Nawr, gadewch i ni edrych tua'r dyfodol, Gweinidog. Yn ystod y gaeaf, fe ddisgwylir i'r glaw gynyddu tua 6 y cant erbyn y 2050au a rhwng 7 y cant a 13 y cant erbyn y 2080au o linell sylfaen 1981 i 2000. Yn amlwg, mae llawer o hynny'n dibynnu ar ymdrechion byd-eang i leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr, ac fe wn i, pan soniwn ni am bethau yn 2050 a 2080, ei bod hi'n ymddangos yn bell iawn i ffwrdd, ond rydym ni'n sôn am bethau a fydd yn digwydd yn ein hoes ni, a bydd newid hinsawdd yn gwaethygu yn yr oes honno - yn sicr, hefyd, yn oes cynifer o bobl yng Nghymru a phobl sydd eto i'w geni. Bydd llifogydd gwaeth yn effeithio mwy ar fwy o ardaloedd; bydd pobl yn dechrau poeni pan fydd yn dechrau glawio - poeni am eu cartrefi, eu busnesau, eu cymunedau a allai gael eu dinistrio gan ddŵr llifogydd. Fe hoffwn i wybod, os gwelwch yn dda, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau y bydd yr ardaloedd y rhagwelir y bydd llifogydd yn effeithio fwyaf arnyn nhw yn cael eu rhagrybuddio pan fydd llifogydd yn digwydd. A oes unrhyw beth arall yr hoffech ei ddweud o ran yr angen i gynyddu systemau rhybuddio cynnar ar gyfer cymunedau sydd mewn perygl o lifogydd, yn enwedig peidio ag ystyried glaw yn unig ond risgiau cysylltiedig, fel tomenni glo a llithriadau glo? O edrych ar y buddsoddiad cyfalaf arfaethedig, er bod amddiffynfeydd llifogydd caled fel waliau amddiffyn rhag llifogydd, wrth gwrs, yn gwbl angenrheidiol, nid yn unig i ddiogelu eiddo ond ar gyfer gymunedau, mae hyn wedi codi eisoes, Gweinidog, sef nad oes digon o bwyslais, efallai, ar adfer natur. Fe wn i fod Janet Finch-Saunders wedi codi hyn hefyd, ac rwy'n cydnabod eich bod eisoes wedi cydnabod hyn, ond os ydym ni'n sôn am fawndiroedd, morfeydd heli, plannu coed, ailgyflwyno afancod, cynyddu mannau gwyrdd, storio dŵr mewn ardaloedd trefol, a oes unrhyw beth pellach yr hoffech ei ddweud, Gweinidog, o ran cynlluniau i gynyddu faint o reoli llifogydd naturiol sy'n digwydd, o ystyried y manteision a fyddai'n deillio o'r dulliau naturiol hyn? Yn olaf, mae Llywodraeth Cymru yn gwario'r symiau uchaf erioed, wrth gwrs, ar amddiffynfeydd rhag llifogydd, ond mae angen gwneud mwy hefyd i helpu aelwydydd sy'n agored i niwed, sydd mewn perygl, i wneud eu cartrefi nhw'n fwy cydnerth o ran llifogydd a sicrhau bod ganddyn nhw yswiriant digonol i ddod i drefn ar ôl unrhyw lifogydd. Y gwir amdani yw bod aelwydydd tlotach yn llai abl i fuddsoddi yn eu heiddo, i'w galluogi i wrthsefyll llifogydd ac o ran cydnerthedd rhag llifogydd hefyd, pan fyddwn yn sôn am lifddorau neu'n eu gwneud hi'n haws i'w glanhau a'u clirio a'u sychu. Mae rhai yn llai abl i ymateb pan fydd llifogydd yn digwydd oherwydd, efallai, eu bod nhw'n anabl neu eu bod nhw'n agored i niwed oherwydd oedran mawr neu salwch, ac nid yw llawer ohonyn nhw'n gallu codi ar eu traed wedyn ar ôl iddyn nhw gael eu taro gan lifogydd. Mae ffigurau'r DU gyfan yn awgrymu efallai nad oes gan tua 50 y cant o'r holl rentwyr yswiriant cynnwys cartref. Mae hynny'n codi i 61 y cant ymhlith rhentwyr incwm isel. Felly, Gweinidog, fe hoffwn i wybod ychydig mwy o fanylion, os gwelwch yn dda, am y mesurau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod mwy o gartrefi, yn enwedig cartrefi incwm isel mewn ardaloedd lle ceir risg uchel o lifogydd, yn gallu gwrthsefyll llifogydd a bod yn gydnerth a'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i leihau baich cost yswiriant ar yr aelwydydd hynny, os gwelwch chi'n dda.