English: Thank you for the opportunity to come to meet with you, I very much appreciate this being one of your issues for discussion. I would agree, in the first place, that it's a good thing that the Welsh language is now an official language - it's high time. This happened in the Basque Country in their first language Act, and also in Catalunya, and by 2011 we got that in Wales, which is a positive. It's a good thing that the standards exist, but there are two things that we need to look at here. In the first place, much of the emphasis is on individuals' rights, which is a good thing, but more important, in my view, is how these standards change the linguistic landscape of Wales. That is, bodies are duty bound to make provision through the medium of Welsh on an equal basis with English, or at any rate, not any less favourably than English, and so, visibly, and what people see on a daily basis - Wales is becoming more of a bilingual country as a result. But the weakness, I would imagine, is this: sociolinguists, for some time, have said that the simple thing to do is to gain status for a language - those are the easy battles. That is, you can win on status, you can get a television channel and you can win on road signs. I wouldn't say that they were easy battles in Wales because people have gone to prison and broken the law, but we have won specifics as regards status, and those battles are winnable. But, these battles are what sociolinguists would call high level. That is, the use of language on a high level, while language and its ability to thrive depend much more on the lower level, namely the use of the language in the community and in everyday life - that there is space for Welsh to thrive, that there is space for the language in the community, in society, and Welsh schools. We should have much greater emphasis on that. Although the Measure gave the Welsh Language Commissioner the right to promote and facilitate the Welsh language - and those terms are included about three or four times in the Measure: 'promoting and facilitating the language' - I'm afraid that the way that the commissioner has operated has placed heavier emphasis on the regulation and on status issues and not on promotion and facilitation issues. That is why I believe that the use made of the Measure, or the Measure itself, was too limited and we need to move on to what other countries have. For example, if you go to the Basque Country and Catalunya, they have significant organisations under the Government that are responsible for language planning and language regeneration in a significant manner, and I believe that we need to move in that direction and have a body, either under the Government or at arm's length from the Government, that can set the language agenda. That body, as happens in other countries, would have to develop continuous expertise and you'd have language planners that are well established and that provide a programme concerning every aspect of life. I could talk more later on, but those are some of the strengths and weaknesses.
Welsh: Diolch am y cyfle i ddod atoch chi, rwy'n gwerthfawrogi'n fawr fod hwn yn bwnc trafod. Buaswn i'n cytuno yn y lle cyntaf ei fod yn dda bod y Gymraeg yn iaith swyddogol - hen bryd gwneud. Roedd hynny wedi digwydd yng Ngwlad y Basgiaid yn eu Deddf iaith gyntaf nhw, hefyd yng Nghatalwnia, ac erbyn 2011, fe wnaethom ni hynny yng Nghymru, sydd yn beth cadarnhaol. Mae'n dda bod safonau ar gael. Mae yna ddau beth sydd eisiau edrych arnyn nhw fan hyn, rydw i'n meddwl. Yn y lle cyntaf, mae llawer o'r pwyslais ar hawliau unigolion, sydd yn beth da, wrth gwrs, ond yn bwysicach, rydw i'n meddwl, yw sut mae'r safonau'n newid tirwedd ieithyddol Cymru. Hynny yw, mae yna ddyletswyddau ar gyrff i ddarparu trwy'r Gymraeg yn gyfartal â'r Saesneg ac nid yn llai ffafriol na'r Saesneg, felly, mae golwg y wlad a'r hyn y mae pobl yn ei weld o ddydd i ddydd - mae Cymru'n dod yn wlad fwy dwyieithog yn sgil hynny. Y gwendid, buaswn i'n meddwl, yw hyn: mae cymdeithasegwyr iaith, ers tro, wedi dweud mai'r peth hawdd i'w wneud yw cael statws i iaith - dyna'r brwydrau hawdd. Hynny yw, rŷch chi'n gallu ennill statws, rŷch chi'n gallu ennill sianel deledu, rŷch chi'n gallu ennill arwyddion ffyrdd. Ni fuaswn i'n dweud bod y rheini, yng Nghymru, wedi bod yn frwydrau hawdd - hynny yw, mae yna garcharu wedi digwydd, mae yna dorcyfraith wedi digwydd - ond o leiaf rŷm ni wedi ennill pethau penodol sydd yn ymwneud â statws, ac mae'r brwydrau hynny'n ennilladwy. Ond, brwydrau y byddai cymdeithasegwyr iaith yn eu galw'n frwydrau lefel uchel yw'r rheini. Hynny yw, defnydd o'r iaith ar lefel uchel, tra bod iaith a ffyniant iaith yn dibynnu llawer yn fwy ar y lefel isel, sef defnydd o iaith mewn cymdeithas, bywyd pob dydd - bod yna le i'r Gymraeg ffynnu, bod yna ofod i'r Gymraeg yn y gymuned, yn y gymdeithas, ac ysgolion Cymraeg. Mae'n rhaid cael llawer mwy o bwyslais, rydw i'n meddwl, ar hynny. Er bod y Ddeddf wedi rhoi'r hawl i Gomisiynydd y Gymraeg hyrwyddo a hybu'r Gymraeg - ac mae'r termau hynny'n digwydd dwy, dair, pedair gwaith yn y Ddeddf: 'hybu a hyrwyddo'r Gymraeg' - rydw i'n ofni bod y modd y mae'r comisiynydd wedi gweithredu wedi rhoi'r pwyslais yn fwyaf, neu'n bennaf o leiaf, ar y rheoleiddio ac ar faterion statws, ac nid ar faterion hybu a hyrwyddo. Dyna pam rydw i'n credu bod y defnydd a wnaed o'r Ddeddf, neu'r Ddeddf ei hun, wedi bod yn rhy gyfyng ac rydw i'n credu bod angen inni symud ymlaen at yr hyn sydd mewn gwledydd eraill. Hynny yw, os ŷch chi'n mynd i Wlad y Basgiaid a Chatalwnia, mae ganddyn nhw gyrff sylweddol o dan y Llywodraeth sydd yn gyfrifol am gynllunio'r iaith a chynllunio adfywiad iaith yn sylweddol, ac rwy'n credu bod yn rhaid inni symud i'r cyfeiriad yna a chael corff, naill ai dan y Llywodraeth neu led braich o'r Llywodraeth, sydd yn gallu gosod yr agenda iaith. Byddai angen i'r corff yna, fel sydd yn digwydd yn y gwledydd eraill hynny, ddatblygu arbenigedd parhaol a bod gennych chi gynllunwyr iaith parhaol a bod y rheini wedyn yn llunio rhaglen gyflawn yn ymwneud â phob agwedd ar fywyd. Fe allaf siarad yn fwy os ŷch chi'n moyn yn nes ymlaen, ond dyna rai o'r cryfderau a rhai o'r gwendidau.