techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you for that, and particularly for the references to Venus and the moon. It's not often that they feature in our discussions on climate change. I completely agree, as I've just set out, on the role that tree planting on a family and community level can have. I'm very keen to understand what barriers might stand in the way and make some recommendations to the Senedd before the end of the summer term on how we can start to make further progress in that regard. In terms of the tidal lagoon, Mike Hedges will know that the programme for government contains a commitment to a challenge fund. We are very keen about the impact and potential that marine renewables, in their broadest sense, can have, and lagoons are obviously an important part of that spectrum of technology. We need to do thousands of little things, but we also need to do some big game-changing things. The lagoon, the micro hydro, as well as individual tree planting, all have their part to play in responding to the science that's been spelled out to us today by the UK Climate Change Committee.
Welsh: Diolch am hynny, ac yn enwedig am y cyfeiriadau at Fenws a'r lleuad. Nid yn aml y maent yn rhan o'n trafodaethau ar newid hinsawdd. Rwy'n cytuno'n llwyr, fel rwyf newydd ei nodi, ynglŷn â'r rhan y gall plannu coed ei chwarae ar lefel deuluol a chymunedol. Rwy'n awyddus iawn i ddeall pa rwystrau a allai fod yn y ffordd a gwneud rhai argymhellion i'r Senedd cyn diwedd tymor yr haf ar sut y gallwn ddechrau gwneud cynnydd pellach yn hynny o beth. Ar y morlyn llanw, bydd Mike Hedges yn gwybod bod y rhaglen lywodraethu yn cynnwys ymrwymiad i gronfa her. Rydym yn frwd iawn ynglŷn ag effaith a photensial ynni adnewyddadwy morol yn ei ystyr ehangaf, ac mae môr-lynnoedd yn amlwg yn rhan bwysig o sbectrwm technoleg o'r fath. Rhaid inni wneud miloedd o bethau bach, ond mae angen inni wneud rhai pethau mawr sy'n newid pethau'n sylfaenol hefyd. Mae gan y morlyn, y micro-hydro, yn ogystal â phlannu coed unigol, eu rhan i'w chwarae yn ymateb i'r wyddoniaeth a ddatgelwyd i ni heddiw gan Bwyllgor y DU ar y Newid yn yr Hinsawdd.
English: Minister, you and the Minister for Climate Change will have my absolute support in doing everything that is needed to take forward this agenda, both on climate change mitigation and adaptation as well, and also on the nature crisis and the biodiversity crisis we face as well. There'll be a time that will come for very detailed questions and very detailed scrutiny of how we achieve this and how we drive it forward. The complexity of some of the solutions can sometimes be completely overwhelming and sometimes you put your hands up in despair. So, I want to ask you the big question. Yesterday, I spoke at a biodiversity event arranged by Wales Environment Link, with cross-party support within it as well, and biodiversity and climate change, of course, are interlinked in this. One of the speakers there was Poppy Stowell-Evans, a youth climate change ambassador. What hope can we give to Poppy and to others that we are committed and that we will deliver the change that is needed, no matter how difficult, and we will do it in a way that will create better communities, fairer communities, more just communities, green jobs, better environments and so on? What hope can we give young people that we can actually deliver on that?
Welsh: Weinidog, fe gewch chi a'r Gweinidog Newid Hinsawdd fy nghefnogaeth lwyr i wneud popeth sydd ei angen i ddatblygu'r agenda hon, o ran lliniaru ac addasu i newid hinsawdd yn ogystal, ac ar yr argyfwng natur a'r argyfwng bioamrywiaeth a wynebwn hefyd. Fe ddaw'r adeg inni ofyn cwestiynau manwl iawn a chraffu'n fanwl iawn ar sut rydym yn cyflawni hyn a sut i'w ddatblygu. Gall cymhlethdod rhai o'r atebion weithiau fod yn llethol ac weithiau fe fyddwch yn codi eich dwylo mewn anobaith. Felly, hoffwn ofyn y cwestiwn mawr i chi. Ddoe, siaradais mewn digwyddiad bioamrywiaeth a drefnwyd gan Cyswllt Amgylchedd Cymru, sy'n cynnwys cefnogaeth drawsbleidiol hefyd, ac mae bioamrywiaeth a newid hinsawdd wedi'u cydgysylltu ynddo. Un o'r siaradwyr yno oedd Poppy Stowell-Evans, llysgennad newid hinsawdd ar ran yr ieuenctid. Pa obaith y gallwn ei roi i Poppy ac i eraill ein bod wedi ymrwymo i hyn ac y byddwn yn cyflawni'r newid sydd ei angen, waeth pa mor anodd fydd hynny, ac y byddwn yn gwneud hynny mewn ffordd a fydd yn creu cymunedau gwell, cymunedau tecach, cymunedau mwy cyfiawn, swyddi gwyrdd, amgylcheddau gwell ac yn y blaen? Pa obaith y gallwn ei roi i bobl ifanc y gallwn gyflawni hynny mewn gwirionedd?
English: I just want to come back to what you said earlier about how the Government can't do it on its own and it's down to every organisation and every individual. I want to home in on something that Mike Hedges asked, which is around new-build housing, but, first of all, I just wanted to understand why we're delaying challenging social landlords to meet energy performance certificate rating A in their retrofitting of social housing, not starting until January next year. I had assumed that the announcement that was made in April 2021 about new buildings also applied to existing buildings. So, that would be a useful clarification. On top of that, I'm also a bit frustrated that we still haven't amended Part L of the building regulations, which continues to allow private house builders to build homes that are simply not fit for purpose - that do not have solar panels on their south-facing roofs and that do not have ground-source heat pumps fitted, in new homes. There's an abysmal level of fitting of that, even in areas where there is no mains gas and, therefore, ground-source heat pumps must be the most economical thing we can be doing. You don't appear to want to mandate any change from private house builders until 2024-25, based on the statement that you put out around the response to the Climate Change Committee, so it'd be really useful to understand why we're not stepping up the pace on this, given that we have an emergency on our hands and we're not going fast enough.
Welsh: Hoffwn ddychwelyd at yr hyn a ddywedoch chi'n gynharach am y ffordd na all y Llywodraeth ei wneud ar ei phen ei hun a'i fod yn fater i bob sefydliad a phob unigolyn. Rwyf am edrych ar rywbeth y gofynnodd Mike Hedges yn ei gylch, am dai a adeiladir o'r newydd, ond yn gyntaf oll, roeddwn am wybod pam ein bod yn oedi cyn herio landlordiaid cymdeithasol i fodloni gradd A y dystysgrif perfformiad ynni wrth iddynt ôl-osod tai cymdeithasol, nad yw'n dod i rym tan fis Ionawr y flwyddyn nesaf. Roeddwn wedi tybio bod y cyhoeddiad a wnaed ym mis Ebrill 2021 am adeiladau newydd hefyd yn berthnasol i adeiladau sy'n bodoli eisoes. Felly, byddai hwnnw'n eglurhad defnyddiol. Ar ben hynny, rwyf hefyd braidd yn rhwystredig nad ydym eto wedi diwygio Rhan L y rheoliadau adeiladu, sy'n parhau i ganiatáu i adeiladwyr tai preifat adeiladu cartrefi nad ydynt yn addas i'r diben - tai heb baneli solar ar eu toeau sy'n wynebu'r de a heb bympiau gwres o'r ddaear wedi'u gosod mewn cartrefi newydd. Mae lefel y gwaith gosod yn echrydus, hyd yn oed mewn ardaloedd lle nad oes nwy o'r prif gyflenwad ac felly, rhaid mai pympiau gwres o'r ddaear yw'r peth mwyaf darbodus y gallwn fod yn ei wneud. Nid yw'n ymddangos eich bod am orfodi unrhyw newid gan adeiladwyr tai preifat tan 2024-25, yn seiliedig ar y datganiad a wnaethoch ar yr ymateb i'r Pwyllgor ar y Newid yn yr Hinsawdd, felly byddai'n ddefnyddiol iawn gwybod pam nad ydym yn cyflymu gwaith ar hyn, o ystyried bod gennym argyfwng ar ein dwylo ac nad ydym yn mynd yn ddigon cyflym.
English: I'd like to state very clearly that, when it comes to the climate and biodiversity emergency, there is no place for party politics, and I am committed to work cross-party to secure and support your work. And I'm pleased to hear the Deputy Minister reference the need to take a data and science-led approach to the climate emergency. However, this is at odds with your refusal to commit to an independent inquiry into the floods, an inquiry that would give us the answers, because, time and time again, people still don't know what happened and why. People trust Welsh Government due to COVID, because of that openness in terms of data, and yet, they do not have the answers they need and deserve in terms of what happened in 2020. Therefore, we can throw money reactively at flood management, and until we actually acknowledge that things like the section 19 report will not give those answers, we have a whole array of reports, but we need a way of bringing all of that data together, to understand also the impact on mental health and well-being. And I would like to ask, you've referenced the national flood strategy, and in that it references a need for a national conversation, and the NRW report states the same. When will those difficult conversations take place and we take forward those conversations, but actually listen to communities, who at the moment do not trust this Welsh Government to protect them from flooding?
Welsh: Hoffwn ddatgan yn glir iawn, o ran yr argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth, nad oes lle i wleidyddiaeth plaid, ac rwyf wedi ymrwymo i weithio'n drawsbleidiol i sicrhau a chefnogi eich gwaith. Ac rwy'n falch o glywed y Dirprwy Weinidog yn cyfeirio at yr angen i fynd ati i ymdrin â'r argyfwng hinsawdd ar sail y data a'r wyddoniaeth. Fodd bynnag, mae hyn yn groes i'r modd rydych chi wedi gwrthod ymrwymo i ymchwiliad annibynnol i'r llifogydd, ymchwiliad a fyddai'n rhoi'r atebion i ni, oherwydd mae pobl yn dal i fod heb gael gwybod beth ddigwyddodd a pham. Mae pobl yn ymddiried yn Llywodraeth Cymru oherwydd COVID, oherwydd yr agwedd agored honno mewn perthynas â data, ac eto, nid ydynt yn cael yr atebion sydd eu hangen arnynt ac y maent yn eu haeddu ar yr hyn a ddigwyddodd yn 2020. Felly, gallwn daflu arian yn adweithiol at reoli llifogydd, a hyd nes y byddwn yn cydnabod na fydd pethau fel adroddiad adran 19 yn rhoi'r atebion hynny, bydd gennym amrywiaeth eang o adroddiadau, ond mae arnom angen ffordd o ddod â'r holl ddata hwnnw at ei gilydd, er mwyn deall hefyd yr effaith ar iechyd meddwl a lles. A hoffwn ofyn, rydych chi wedi cyfeirio at y strategaeth lifogydd genedlaethol, ac mae cyfeiriad yn honno at yr angen am sgwrs genedlaethol, ac mae adroddiad Cyfoeth Naturiol Cymru yn nodi'r un peth. Pa bryd y bydd y sgyrsiau anodd hynny'n digwydd ac y gallwn fwrw ymlaen â'r sgyrsiau hynny, a gwrando'n iawn ar gymunedau, cymunedau nad ydynt ar hyn o bryd yn ymddiried yn y Llywodraeth hon yng Nghymru i'w diogelu rhag llifogydd?
English: Quite right.
Welsh: Digon gwir.
English: Thank you very much, Joyce Watson. I wasn't aware of the project that you refer to in Pembrokeshire; it sounds very interesting and I'd like to find out more about it, and to properly answer your question about what lessons can be learned from it. So, if you're willing, I will go away, find out more and write to you about that. I completely agree, as I set out earlier, that the potential of natural carbon stores is something that we need to be properly harnessing. As I mentioned, NRW are currently mapping areas of marine and coastal habitats, including those that store and sequester blue carbon to understand their potential and the opportunities for restoration of these important habitats, and that includes seagrass. And, also, in terms of peat land restoration, I also agree with the points she made there. We have funded a five-year peat land action programme to restore peat land, with a budget of £1 million a year. The project is funded from 2020 to 2025, and aims to restore 600 to 800 hectares of peat per annum, and there will be a full review of that programme for us to learn what's gone well and how we become more ambitious with it, and I would be very pleased to work with her on both those areas to see what even more we can do.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Joyce Watson. Nid oeddwn yn ymwybodol o'r prosiect y cyfeiriwch ato yn sir Benfro; mae'n swnio'n ddiddorol iawn a hoffwn gael gwybod mwy amdano, ac ateb eich cwestiwn yn iawn ynglŷn â pha wersi y gellir eu dysgu ohono. Felly, os ydych chi'n fodlon, fe wnaf ddarganfod mwy am hynny ac ysgrifennu atoch. Fel y nodais yn gynharach, rwy'n cytuno'n llwyr fod potensial storfeydd carbon naturiol yn rhywbeth y mae angen inni fanteisio'n llawn arno. Fel y soniais, mae Cyfoeth Naturiol Cymru wrthi'n mapio ardaloedd o gynefinoedd morol ac arfordirol, gan gynnwys y rhai sy'n dal a storio carbon glas er mwyn deall eu potensial a'r cyfleoedd i adfer y cynefinoedd pwysig hyn, ac mae hynny'n cynnwys morwellt. Ac o ran adfer mawndir, rwy'n cytuno â'r pwyntiau a wnaeth ar hynny. Rydym wedi ariannu rhaglen weithredu bum mlynedd i adfer mawndir, gyda chyllideb o £1 filiwn y flwyddyn. Ariennir y prosiect rhwng 2020 a 2025, a'i nod yw adfer 600 i 800 hectar o fawndir y flwyddyn, a bydd adolygiad llawn o'r rhaglen honno i ni allu dysgu beth sydd wedi mynd yn dda a sut y gallwn ddod yn fwy uchelgeisiol gyda hi, a byddwn yn falch iawn o weithio gyda hi ar y ddau beth i weld beth arall y gallwn ei wneud.
English: Thank you, Deputy Minister. That concludes that item. We will now take a short break in order to allow for changeovers in the Chamber.
Welsh: Diolch i'r Dirprwy Weinidog. Dyna ddiwedd yr eitem yna. Felly, fe fyddwn ni'n cymryd toriad byr nawr er mwyn caniatáu newidiadau yn y Siambr.
English: Diolch, Llywydd. The tenth of June 2021 marks the centenary of the formation of Cwmbach Male Choir. The past 16 months have been challenging for choirs across Wales, but Cwmbach Male Choir has weathered the pandemic, as it has all the hardships of the past century - weathered and emerged stronger, making Cwmbach one of Wales's foremost choirs. They've enjoyed considerable success over the years, winning prizes at eisteddfodau, including first place in the 1966 Port Talbot Eisteddfod, and two years later in Barry. They were the first choir invited by the Welsh Rugby Union to perform at the Arms Park, and they've performed many times in venues around the UK. They also have an enviable international reputation, performing in Europe, north America and Africa, putting Cwmbach on the map. There have been competition wins, such as their first place in the 1966 Limerick festival, and they were the first Welsh choir to sing behind the iron curtain, in Hungary, in 1961. The choir regularly performs for charity, supports memorial events, and shares the concert platform with many of the best-known singers, musicians, orchestras and bands in the world. Their repertoire marries modern songs with older classics, a willingness to adapt that has ensured their survival. I am immensely proud to serve as their vice-president. Happy one-hundredth birthday.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae'r degfed o Fehefin 2021 yn nodi canmlwyddiant ffurfio Côr Meibion Cwm-bach. Mae'r 16 mis diwethaf wedi bod yn heriol i gorau ledled Cymru, ond mae Côr Meibion Cwm-bach wedi goroesi'r pandemig, fel y mae wedi goroesi holl galedi'r ganrif ddiwethaf - wedi goroesi ac wedi dod yn gryfach, gan wneud Cwm-bach yn un o gorau blaenllaw Cymru. Maent wedi mwynhau cryn lwyddiant dros y blynyddoedd, gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau, yn cynnwys y wobr gyntaf yn Eisteddfod Port Talbot 1966, a ddwy flynedd yn ddiweddarach yn y Barri. Hwy oedd y côr cyntaf a wahoddwyd gan Undeb Rygbi Cymru i berfformio ym Mharc yr Arfau, ac maent wedi perfformio sawl gwaith mewn lleoliadau ledled y DU. Mae ganddynt enw da rhyngwladol i eiddigeddu ato, ac maent wedi perfformio yn Ewrop, gogledd America ac Affrica, gan roi Cwm-bach ar y map. Cafwyd buddugoliaeth mewn cystadlaethau, megis y wobr gyntaf yng ngŵyl Limerick 1966, a hwy oedd y côr cyntaf o Gymru i ganu tu ôl i'r llen haearn, yn Hwngari yn 1961. Mae'r côr yn perfformio'n rheolaidd i godi arian i elusen, mae'n cefnogi digwyddiadau coffa, ac yn rhannu'r llwyfan mewn cyngherddau gyda llawer o'r cantorion, cerddorion, cerddorfeydd a bandiau mwyaf adnabyddus yn y byd. Mae eu repertoire yn cyfuno caneuon modern â chlasuron hŷn, gan ddangos parodrwydd i addasu sydd wedi sicrhau eu bod yn goroesi. Rwy'n hynod falch o wasanaethu fel eu his-lywydd. Pen-blwydd hapus yn gant oed.
English: Thank you so much, Natasha. We all remember your father very, very fondly in this place, and we know how proud he would be that you are now serving the people of south-east Wales. Diolch yn fawr. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, Natasha. Rydym i gyd yn cofio eich tad yn annwyl iawn yn y lle hwn, a gwyddom mor falch y byddai eich bod chi yn awr yn gwasanaethu pobl de-ddwyrain Cymru. Diolch yn fawr.
English: Item 6 is the next item, and that's a debate by the Welsh Conservatives on sport, and I call on Tom Giffard to move the motion.
Welsh: Eitem 6, felly, yw'r eitem nesaf, a hynny'n ddadl gan y Ceidwadwyr Cymreig ar chwaraeon, a dwi'n galw ar Tom Giffard i wneud y cynnig.
English: I have selected the three amendments to the motion. If amendment 1 is agreed, amendments 2 and 3 will be deselected. I call, therefore, on the Deputy Minister to formally move amendment 1, tabled in the name of Lesley Griffiths.
Welsh: Rwyf wedi dethol y tri gwelliant i'r cynnig. Os derbynnir gwelliant 1, bydd gwelliannau 2 a 3 yn cael eu dad-ddethol. Dwi'n galw felly ar y Dirprwy Weinidog i gynnig yn ffurfiol gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths.
English: We'll take that as one set of good wishes, and we don't all need now to repeat the good wishes, otherwise we will miss the kick-off. Rhianon Passmore.
Welsh: Fe gymerwn hynny fel un set o ddymuniadau da, ac nid oes angen i bob un ohonom ailadrodd y dymuniadau da, neu fel arall byddwn yn colli'r gic gyntaf. Rhianon Passmore.
English: The Deputy Minister to contribute to the debate.
Welsh: Y Dirprwy Weinidog i gyfrannu i'r ddadl.
English: Diolch, Llywydd. Can I first of all thank Members for a really interesting debate, on a subject that I'm very, very passionate about? I've been a lifelong sports fan, mainly football. I don't think I'm going to declare my football allegiances in the Chamber today, but suffice to say - [ Interruption.] Suffice to say - [ Interruption.] Merthyr Town FC. Suffice to say, I've not actually been built for sport participation, mostly for spectating, and I've enjoyed that all my life. So, I feel hugely privileged to be in a ministerial role now where I can set out the Welsh Government's record on the issues raised and our commitments in this Senedd term.
Welsh: Diolch, Lywydd. A gaf fi ddiolch yn gyntaf i'r Aelodau am ddadl ddiddorol iawn, ar bwnc rwy'n angerddol iawn yn ei gylch? Rwyf wedi bod yn gefnogwr chwaraeon drwy gydol fy oes, pêl-droed yn bennaf. Nid wyf yn meddwl fy mod i'n mynd i ddatgan pa dimau pêl-droed rwy'n eu cefnogi yn y Siambr heddiw, ond digon yw dweud - [ Torri ar draws.] Digon yw dweud - [ Torri ar draws.] Clwb Pêl-droed Tref Merthyr. Digon yw dweud, nad wyf wedi cael fy adeiladu ar gyfer cymryd rhan mewn chwaraeon, ond yn bennaf ar gyfer gwylio, ac rwyf wedi mwynhau gwneud hynny ar hyd fy oes. Felly, mae'n fraint fawr i mi fod mewn rôl weinidogol yn awr lle gallaf nodi cyflawniad Llywodraeth Cymru ar y materion a godwyd a'n hymrwymiadau yn nhymor y Senedd hon.
English: The proposal is to agree the motion without amendment. Does any Member object?
Welsh: Y cwestiwn felly yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu?
English: The motion without amendment - is there an objection? [ Objection.]
Welsh: Y cynnig heb ei ddiwygio - a oes gwrthwynebiad? [ Gwrthwynebiad.]
English: Therefore, I defer voting.
Welsh: Felly, dwi'n gohirio'r bleidlais.
English: I postpone the vote until the voting time.
Welsh: Rwy'n gohirio'r bleidlais tan y cyfnod pleidleisio.
English: Which brings us to taking a short break again for changes in the Chamber, and you'll be glad to know that we managed to shave six minutes off our personal best in that last debate. So, we'll ring the bell for two minutes before the next session starts.
Welsh: Sy'n dod â ni at seibiant byr eto ar gyfer newidiadau yn y Siambr, ac fe fyddwch yn falch o wybod ein bod wedi llwyddo i dorri chwe munud oddi ar ein record bersonol yn y ddadl ddiwethaf. Felly, byddwn yn canu'r gloch ddwy funud cyn i'r sesiwn nesaf ddechrau.
English: The next item is the Plaid Cymru debate on housing policy. I call on Mabon ap Gwynfor to move the motion.
Welsh: Yr eitem nesaf yw dadl Plaid Cymru ar bolisi tai. Galwaf ar Mabon ap Gwynfor i wneud y cynnig.
English: During the past few weeks, we've heard a great deal about the housing crisis in Wales, and the media focus has particularly been on the impacts of second homes on Welsh-speaking communities. The importance of this issue is clear, but we must tackle the broader problem that we face in Wales.
Welsh: Yn ystod yr wythnosau diwethaf, rydyn ni wedi clywed lot am yr argyfwng tai yng Nghymru a'r ffocws gan y cyfryngau yn benodol ar effaith ail gartrefi mewn cymunedau Cymraeg eu hiaith. Mae pwysigrwydd y mater hwn yn amlwg, ond rhaid mynd i'r afael â'r broblem ehangach sydd gennym yng Nghymru.
English: Come to a conclusion, please.
Welsh: Dewch i gasgliad, os gwelwch yn dda.
English: - by a lack of political will, how will a Government be judged if they fail to act in the face of a housing crisis? Diolch.
Welsh: - gan ddiffyg ewyllys wleidyddol, sut y caiff Llywodraeth ei barnu os byddant yn methu gweithredu yn wyneb argyfwng tai? Diolch.
English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. I'm very grateful.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Dwi'n ddiolchgar iawn.
English: I'd like to focus today on housing conditions, and it is appropriate, as Janet reminded us earlier today, it is appropriate in thinking that it's four years after the Grenfell tragedy. It is clear from the meetings I've had with, and the messages I have received from, residents of high-rise apartments in Cardiff that there is great confusion about who is responsible for ensuring that those flats are safe, and who is responsible for paying the costs to make those flats safe.
Welsh: Dwi eisiau canolbwyntio heddiw ar amodau tai, ac mae'n briodol, fel gwnaeth Janet ein hatgoffa ni gynnau heddiw, mae'n briodol wrth feddwl ei bod hi'n bedair blynedd ar ôl trychineb Grenfell. Mae'n glir o'm cyfarfodydd a'r negeseuon dwi wedi'u cael gan thrigolion fflatiau uchel yng Nghaerdydd fod yna ddryswch mawr ynglŷn â phwy sy'n gyfrifol am sicrhau bod y fflatiau yna yn ddiogel, a phwy sy'n gyfrifol am dalu'r costau i wneud y fflatiau yna yn ddiogel.