English: I'm grateful to the Minister for giving me advance sight of this afternoon's statement, especially as she's had a very busy day on the front bench. This strain of bird flu, H5N1, is rightly a matter of serious concern. Indeed, we are witnessing infections right across our bird populations, from wild to kept birds. This disease does not respect borders, nor does it adhere to many conventional methods of biosecurity. So, our efforts to tackle this virus must be targeted, pre-emptive and proactive in response. And whilst I'm grateful to the Minister for setting our this Welsh Government's epidemic action plan, I am concerned that, at present, it doesn't go far enough in both biosecurity measures and support for the poultry industry. Over the last year, we have witnessed how the epidemic has infiltrated the wild bird population to then transition over to commercial flocks. Indeed, as you highlighted in your statement, Minister, this disease is prevalent in a large number of commercial premises across both the United Kingdom and here in Wales too. So, our response to this epidemic must be pre-emptive and, most vitally, I believe, cross-border. This disease is not isolated within individual premises, nor does it adhere to partitions or boundaries, so I struggle to see why we haven't brought our biosecurity measures in line with those of England. Across the border, and under the advice of England's chief veterinary officer, every poultry site has been instructed to house all poultry and captive birds as designated by the Department for Environment, Food and Rural Affairs, yet in Wales this pre-emptive measure has yet to be implemented. Our failure to do so not only risks greater transmissibility between wild and commercial populations, but it also has much wider ramifications for the industry as a whole. Take, for example, the packaging of Welsh eggs, a large quantity of which is processed in England. Due to the England-only housing order, all eggs packaged in England must be classified as barn eggs to reflect existing H5N1 biosecurity measures, yet there is much concern here in Wales that current free-range Welsh eggs, which are then packaged in England, are, effectively, being downgraded to meet the requirements of English egg-marketing regulations, partly, in fact, due to the lack of packaging facilities here in Wales too. So, a Wales-wide housing order would not only reduce the risk of H5N1 transmission, but it would also establish parity between English and Welsh poultry markets, ensuring that both disease-control regulations and egg-marketing requirements are working in unison to safeguard supply. Further to this, you touched upon the prevalence of H5N1 within wild bird populations and how, in acting as carriers, species such as ducks, geese, starlings and gulls are increasing the transmission amongst poultry populations. As it stands, a large number of positive commercial sites have been identified in areas of close proximity to the coastline. As we enter these winter months, native wild bird populations are going to move inland to withstand some of the harsher Welsh weather. As a consequence of this, areas that are susceptible to the spread of the disease will, undoubtedly, increase, putting more premises at risk. Should we introduce a Wales-wide housing order, we could pre-empt this response and give the poultry industry adequate time to prepare for any changes in regulation. So, given the industry's demand for this, can I urge you to, please, reconsider the position and take the necessary pre-emptive action that is required to ensure that we're ahead of the curve and mitigating the risk of a full-scale, Wales-wide outbreak? Lastly, Minister, I would also wish to touch upon the importance of relaying this information to the general public. During your statement, you mentioned the importance of data-driven decision making. But, in order to make informed decisions, we must have a clear understanding of the virus's transmission amongst wild bird populations. For this to be the case, we are reliant upon information at present gathered by the general public - individuals who are reporting suspected bird flu in wild bird populations. Therefore, can I ask how you are working with your communications department to relay this information to the general public, whilst also ensuring that public confidence in the poultry industry remains at a high? As we move into the winter season, we must continue to work constructively to protect our birds, but also ensure that the poultry industry has the tools and support it needs. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am y cyfle i weld datganiad y prynhawn yma ymlaen llaw, yn enwedig gan ei bod wedi cael diwrnod prysur iawn ar y fainc flaen. Mae'r straen hwn o ffliw adar, H5N1, yn briodol yn fater o bryder difrifol. Yn wir, rydym yn dyst i heintiau ar draws ein poblogaethau adar, o adar gwyllt i adar caeth. Nid yw'r clefyd hwn yn parchu ffiniau, ac nid yw'n glynu wrth lawer o ddulliau confensiynol o fioddiogelwch. Felly, mae'n rhaid i'n hymdrechion i fynd i'r afael â'r feirws hwn fod wedi eu targedu, yn rhag-ataliol ac yn rhagweithiol mewn ymateb iddo. Ac er fy mod yn ddiolchgar i'r Gweinidog am osod cynllun gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer yr epidemig, rwy'n pryderu nad yw'n mynd yn ddigon pell ar hyn o bryd o ran mesurau bioddiogelwch a chefnogaeth i'r diwydiant dofednod. Dros y flwyddyn ddiwethaf, rydym wedi gweld sut mae'r epidemig wedi ymdreiddio i'r boblogaeth adar gwyllt a throsglwyddo wedyn i heidiau masnachol. Yn wir, fel y gwnaethoch chi nodi yn eich datganiad, Gweinidog, mae'r clefyd hwn yn gyffredin mewn nifer fawr o adeiladau masnachol ar draws y Deyrnas Unedig ac yma yng Nghymru hefyd. Felly, rhaid i'n hymateb i'r epidemig hwn fod yn rhag-ataliol ac, yn fwyaf hanfodol, rwy'n credu, yn drawsffiniol. Nid yw'r clefyd hwn wedi'i ynysu o fewn adeiladau unigol, ac nid yw'n cadw at raniadau neu ffiniau chwaith, felly rwy'n ei chael hi'n anodd deall pam nad ydym wedi cyflwyno mesurau bioddiogelwch sy'n unol â rhai Lloegr. Dros y ffin, ac yn dilyn cyngor prif swyddog milfeddygol Lloegr, mae pob safle dofednod wedi cael cyfarwyddyd i gadw holl ddofednod ac adar caeth dan do fel y'i dynodwyd gan Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig, ac eto yng Nghymru nid yw'r mesur rhagataliol hwn wedi'i weithredu eto. Mae ein methiant i wneud hynny nid yn unig yn creu risg o fwy o achosion o drosglwyddo rhwng poblogaethau gwyllt a masnachol, ond mae iddo hefyd oblygiadau llawer ehangach i'r diwydiant yn ei gyfanrwydd. Cymerwch, er enghraifft, ddeunydd pecynnu wyau o Gymru, y mae nifer fawr ohono'n cael ei brosesu yn Lloegr. Oherwydd gorchymyn lletya Lloegr yn unig, mae'n rhaid i wyau sy'n cael eu pecynnu yn Lloegr gael eu dosbarthu fel wyau ysgubor i adlewyrchu mesurau bioddiogelwch H5N1 presennol, ond eto mae llawer o bryder yma yng Nghymru bod wyau maes presennol o Gymru, sydd wedyn yn cael eu pecynnu yn Lloegr, i bob pwrpas, yn cael eu hisraddio i fodloni gofynion rheoliadau marchnata wyau Lloegr, yn rhannol, mewn gwirionedd, oherwydd diffyg cyfleusterau pecynnu yma yng Nghymru. Felly, byddai gorchymyn lletya ledled Cymru nid yn unig yn lleihau'r risg o drosglwyddo H5N1, ond byddai hefyd yn sefydlu cydraddoldeb rhwng marchnadoedd dofednod Cymru a Lloegr, gan sicrhau bod rheoliadau rheoli clefydau a gofynion marchnata wyau yn gweithio mewn cytgord i ddiogelu'r cyflenwad. Yn ogystal â hyn, fe wnaethoch grybwyll pa mor gyffredin yw H5N1 o fewn poblogaethau adar gwyllt a sut, wrth weithredu fel cludwyr, mae rhywogaethau fel hwyaid, gwyddau, drudwy a gwylanod yn cynyddu'r trosglwyddiad ymhlith poblogaethau dofednod. Fel mae'n sefyll, mae nifer fawr o safleoedd masnachol wedi'u nodi'n bositif mewn ardaloedd sy'n agos at yr arfordir. Wrth i ni gyrraedd misoedd y gaeaf, mae poblogaethau adar gwyllt brodorol yn mynd i symud i mewn i'r tir i wrthsefyll rhywfaint o dywydd garw Cymru. O ganlyniad i hyn, bydd ardaloedd sy'n agored i ledaeniad y clefyd, heb os, yn ehangu, gan beryglu mwy o safleoedd. Pe baem yn cyflwyno gorchymyn lletya ledled Cymru, gallem achub y blaen ar yr ymateb hwn a rhoi amser digonol i'r diwydiant dofednod baratoi ar gyfer unrhyw newidiadau o ran rheoleiddio. Felly, o ystyried galwadau'r diwydiant am hyn, a gaf i'ch annog, os gwelwch yn dda, i ailystyried y sefyllfa a chymryd y camau rhagataliol angenrheidiol sydd eu hangen i sicrhau ein bod ni'n achub y blaen o ran lliniaru'r risg o achosion dros Gymru gyfan? Yn olaf, Gweinidog, hoffwn hefyd sôn am bwysigrwydd trosglwyddo'r wybodaeth hon i'r cyhoedd. Yn ystod eich datganiad, fe wnaethoch chi sôn am bwysigrwydd gwneud penderfyniadau yn seiliedig ar ddata. Ond, er mwyn gwneud penderfyniadau ar sail gwybodaeth, mae'n rhaid i ni fod â dealltwriaeth glir o drosglwyddiad y feirws ymhlith poblogaethau adar gwyllt. Er mwyn i hyn ddigwydd, rydym yn ddibynnol ar hyn o bryd ar wybodaeth a gasglwyd gan y cyhoedd - unigolion sy'n adrodd am ffliw adar a amheuir mewn poblogaethau adar gwyllt. Felly, a gaf i ofyn sut yr ydych chi'n gweithio gyda'ch adran gyfathrebu i drosglwyddo'r wybodaeth hon i'r cyhoedd, gan hefyd sicrhau bod ffydd y cyhoedd yn y diwydiant dofednod yn parhau i fod yn gadarn? Wrth i ni symud i dymor y gaeaf, rhaid i ni barhau i weithio'n adeiladol i ddiogelu ein hadar, ond hefyd sicrhau bod gan y diwydiant dofednod yr offer a'r gefnogaeth sydd ei angen arno. Diolch, Dirprwy Lywydd.