English: So I am making a bit of an effort with the language, and I would point out that I do have an O-level in Welsh from my school days. I'd rather say it was a GCSE, because the O-level does age me a bit, but I'm afraid it was an O-level. So, can I say that efforts to boost the usage of Welsh are generally to be welcomed, albeit the best use of Welsh is as a living language, and resources are generally probably better directed into retaining Welsh as a living language where it is used as such, rather than in looking to hit targets that may turn out to be illusory or targets that end up being little more than a tick-box exercise? Now, I take on board what Rhun has said today about Welsh speaking being a continuum rather than a binary 'yes' or 'no' issue, and the report that Rhun, as the Commissioner, is presenting today is regarding the use of Welsh within the Senedd, not in Wales as a whole. To some extent, I believe there is a case that the Senedd should try to replicate Wales as a whole, by which I mean the general demographics of Wales. There is a danger of groups being under-represented in terms of their employment within the Senedd, but there is also a danger of groups being over-represented. The problem with creating a policy of bilingualism across the Senedd estate is that one runs into the danger of over-representing Welsh speakers on the staff here, and the logical follow-on from that is that if one is over-representing Welsh speakers then one is discriminating against those people who do not speak Welsh, which actually amounts to some 70 per cent of the population of Wales. Now, of course, the picture is complicated, because some people have taken advantage of the Welsh courses on offer here at the Senedd, as I have done, to try and increase their ability in Welsh, and that is to be recommended. I would heartily encourage everyone who is interested in improving their Welsh to take advantage of the very good Welsh tuition that we have here at the Senedd. But can I offer a few words of warning about the dangers of following a recruitment policy that seeks to effectively overrepresent Welsh speakers on the staff? Because I can see from the report that 100 per cent of all jobs that were advertised here last year did require at least some level of Welsh, ranging from fluent Welsh to what is now termed 'courtesy level' Welsh. And when you have a population in Wales in which some 70 per cent of people, according to the last available figures, do not speak any Welsh at all, then clearly, you're effectively discriminating against a large majority of the people of Wales when it comes to getting jobs here at the Senedd. Surely, one would want the Senedd to represent all the people of Wales, and not turn the staffing of it into a little Welsh language bubble. It is completely unrepresentative of the population of Wales. This, I'm afraid, is the danger of pursuing a policy that is too obsessed with bilingualism, and there will be that perception among a lot of the public that the Senedd is not really there to represent them; it's just there for the benefit of a small, elite group of Welsh speakers. So, I just wanted to add that note of caution.
Welsh: Felly rwy'n gwneud ychydig o ymdrech gyda'r iaith, a hoffwn dynnu sylw at y ffaith bod gennyf gymhwyster lefel O yn y Gymraeg o fy nyddiau ysgol. Byddai'n well gennyf ddweud mai TGAU ydoedd, oherwydd mae lefel O yn dangos fy oed braidd, ond mae arnaf ofn mai lefel O ydoedd. Felly, a gaf fi ddweud bod ymdrechion i hybu'r defnydd o'r Gymraeg i'w croesawu at ei gilydd, er mai fel iaith fyw y gwneir y defnydd gorau o'r Gymraeg, ac yn gyffredinol mae'n debyg ei bod hi'n well cyfeirio adnoddau tuag at gadw'r Gymraeg fel iaith fyw lle caiff ei defnyddio felly, yn hytrach na cheisio cyrraedd targedau a allai fod yn rhai ffug neu'n dargedau nad ydynt yn ddim mwy nag ymarfer ticio blychau yn y pen draw? Nawr, rwy'n derbyn yr hyn y mae Rhun wedi'i ddweud heddiw am siarad Cymraeg fel continwwm yn hytrach na mater 'ie' neu 'na' pegynol, ac mae'r adroddiad y mae Rhun, fel y Comisiynydd, yn ei gyflwyno heddiw yn ymwneud â defnyddio'r Gymraeg o fewn y Senedd, nid yng Nghymru yn ei chyfanrwydd. I ryw raddau, credaf fod achos dros weld y Senedd yn ceisio efelychu Cymru gyfan, a'r hyn a olygaf yw demograffeg gyffredinol Cymru. Mae perygl y bydd rhai grwpiau heb eu cynrychioli'n ddigonol o ran eu cyflogaeth yn y Senedd, ond mae perygl hefyd y bydd rhai grwpiau'n cael eu cynrychioli'n ormodol. Y broblem gyda chreu polisi dwyieithrwydd ar draws ystâd y Senedd yw bod rhywun mewn perygl o roi gormod o gynrychiolaeth i siaradwyr Cymraeg ar y staff yma, a'r hyn sy'n dilyn hynny'n rhesymegol, os yw rhywun yn gor-gynrychioli siaradwyr Cymraeg, yw bod rhywun yn gwahaniaethu yn erbyn pobl nad ydynt yn siarad Cymraeg, sef tua 70 y cant o boblogaeth Cymru mewn gwirionedd. Nawr, mae'r darlun yn gymhleth wrth gwrs, oherwydd mae rhai pobl wedi manteisio ar y cyrsiau Cymraeg sydd ar gael yma yn y Senedd i geisio cynyddu eu gallu yn y Gymraeg, fel y gwneuthum innau, ac mae hynny i'w argymell. Byddwn yn annog pawb sydd â diddordeb mewn gwella eu Cymraeg i fanteisio ar yr hyfforddiant Cymraeg da iawn sydd gennym yma yn y Senedd. Ond a gaf fi gynnig ychydig eiriau o rybudd am beryglon dilyn polisi recriwtio sy'n ceisio rhoi cynrychiolaeth ormodol i bob pwrpas i siaradwyr Cymraeg ar y staff? Oherwydd gallaf weld o'r adroddiad fod angen o leiaf ryw lefel o Gymraeg ar 100 y cant o'r holl swyddi a hysbysebwyd yma y llynedd, yn amrywio o Gymraeg rhugl i'r hyn a elwir bellach yn Gymraeg 'lefel cwrteisi'. A phan fydd gennych boblogaeth yng Nghymru lle nad yw tua 70 y cant o'r bobl, yn ôl y ffigurau diwethaf sydd ar gael, yn siarad unrhyw Gymraeg o gwbl, mae'n amlwg eich bod i bob pwrpas yn gwahaniaethu yn erbyn mwyafrif helaeth pobl Cymru o ran cael swyddi yma yn y Senedd. Does bosibl na fyddai rhywun am i'r Senedd gynrychioli holl bobl Cymru, a pheidio â throi'r staff yn swigen fach Gymraeg ei hiaith. Nid yw'n cynrychioli poblogaeth Cymru o gwbl. Mae arnaf ofn mai dyma'r perygl o ddilyn polisi sydd â gormod o obsesiwn â dwyieithrwydd, a bydd canfyddiad ymhlith llawer o'r cyhoedd nad yw'r Senedd yno i'w cynrychioli mewn gwirionedd; mae yno er budd grŵp bach, elitaidd o siaradwyr Cymraeg. Felly, roeddwn am ychwanegu'r nodyn hwnnw o rybudd.