English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and thanks, Minister, for bringing forward today's statement on reforming council tax here in Wales. I'm sure Members across the Chamber welcome an announcement that consultation will be taking place next year on this, and as you describe it as an ambitious package of council tax reforms, I would, Minister, be interested to hear more of how radical you think these reforms may end up being. I note in your statement there is a desire to consider reforms to the non-domestic rates system as part of local taxation, so I'd be grateful if you could expand on this, perhaps, in your response. I just have three points I'd just like to raise, and perhaps question on. I'd firstly like to welcome your engagement with local councils, and with leaders in particular, as you mentioned, and you've highlighted in your statement the exceptional work undertaken by councils, which, again, was highlighted and still continues to be highlighted during the COVID-19 pandemic. But we do need to understand why some of this reform is having to take place, and, according to Audit Wales, the Welsh Government's core funding for local government since 2010 has seen a 17 per cent reduction, and local councils simply haven't been funded sufficiently by Welsh Government. So, this deprioritisation of council funding has consequently seen many councils having to make tough decisions in relation to council tax increases, which has ultimately led to council tax here in Wales increasing by nearly 200 per cent since the start of devolution under this Labour Government. So, Minister, with this consultation, how will you balance the ability for councils to be in charge of their own financial destiny whilst not overburdening those local taxpayers? The second point, Minister, is that I note in your statement and relevant press releases that an option for reform of council tax in Wales could be the revaluation of the council tax bands for the first time since 2003. I'm sure, Minister, you will be fully aware that, at the last revaluation, a whopping one out of three households received an increase in their bills as a result of the revaluation. In your statement, you do state that council tax is out of date and can be unfair. I don't think this can be necessarily argued with, nevertheless, revaluation could see hard-working families hit with those higher bills, so, Minister what plans do you have to ensure that we won't see so many people negatively affected by having those increases - those significant increases - in their council tax bill? And then, finally, Minister, many people across Wales live on the border with England, working closely with friends, colleagues, neighbours, of course. I think it's around two thirds of the population of Wales living so close to the English border, and council tax reform could see many people in Wales put at a disadvantage to those just living across the border. So, I'm just wondering what talks you're having with your counterparts in the UK Government regarding this, and, indeed, council leaders across England. If those talks aren't already happening, when will you plan to hold those? Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch, Gweinidog, am gyflwyno'r datganiad heddiw ar ddiwygio'r dreth gyngor yma yng Nghymru. Rwyf yn siŵr bod Aelodau ar draws y Siambr yn croesawu cyhoeddiad y bydd ymgynghoriad yn cael ei gynnal y flwyddyn nesaf ar hyn, ac fel rydych chi'n ei ddisgrifio fel pecyn uchelgeisiol o ddiwygiadau i'r dreth gyngor, byddai gen i, Gweinidog, ddiddordeb mewn clywed mwy am ba mor radical y credwch y gallai'r diwygiadau hyn fod yn y pen draw. Nodaf yn eich datganiad fod awydd i ystyried diwygiadau i'r system ardrethi annomestig fel rhan o drethiant lleol, felly byddwn yn ddiolchgar pe gallech ymhelaethu ar hyn, efallai, yn eich ymateb. Mae gen i dri phwynt yr hoffwn eu codi, ac efallai cwestiynu arnynt. Yn gyntaf, hoffwn groesawu eich ymgysylltiad â chynghorau lleol, a gydag arweinwyr yn benodol, fel y gwnaethoch sôn, ac rydych chi wedi tynnu sylw yn eich datganiad at y gwaith eithriadol a wnaed gan gynghorau, a amlygwyd, unwaith eto, ac sy'n parhau i gael ei amlygu yn ystod pandemig COVID-19. Ond mae angen i ni ddeall pam mae'n rhaid i rywfaint o'r diwygiad hwn ddigwydd, ac, yn ôl Archwilio Cymru, mae cyllid craidd Llywodraeth Cymru ar gyfer llywodraeth leol ers 2010 wedi gweld gostyngiad o 17 y cant, ac nid yw cynghorau lleol wedi cael eu hariannu'n ddigonol gan Lywodraeth Cymru. Felly, mae'r diffyg blaenoriaethu'r cyllid cyngor hwn wedi golygu bod llawer o gynghorau'n gorfod gwneud penderfyniadau anodd mewn perthynas â chynnydd yn y dreth gyngor, sydd yn y pen draw wedi arwain at gynnydd o bron i 200 y cant yn y dreth gyngor yma yng Nghymru ers dechrau datganoli o dan y Llywodraeth Lafur hon. Felly, Gweinidog, gyda'r ymgynghoriad hwn, sut y byddwch yn cydbwyso'r gallu i gynghorau fod yn gyfrifol am eu tynged ariannol eu hunain heb orlwytho'r trethdalwyr lleol hynny? Yr ail bwynt, Gweinidog, yw fy mod yn nodi yn eich datganiad a datganiadau perthnasol i'r wasg mai opsiwn ar gyfer diwygio'r dreth gyngor yng Nghymru fyddai ailbrisio bandiau'r dreth gyngor am y tro cyntaf ers 2003. Rwyf yn siŵr, Gweinidog, y byddwch yn gwbl ymwybodol, yn ystod yr ailbrisio diwethaf, fod un o bob tair aelwyd wedi gweld cynnydd yn eu biliau o ganlyniad i'r ailbrisio. Yn eich datganiad, rydych yn dweud bod y dreth gyngor yn hen ac y gall fod yn annheg. Nid wyf yn credu y gellir dadlau hyn o reidrwydd, serch hynny, gallai ailbrisio weld teuluoedd sy'n gweithio'n galed yn cael eu taro â'r biliau uwch hynny, felly, Gweinidog pa gynlluniau sydd gennych chi i sicrhau na fydd cymaint o bobl yn cael eu heffeithio'n negyddol drwy gael y cynnydd hwnnw - y cynnydd sylweddol hwnnw - yn eu bil treth gyngor? Ac yna, yn olaf, Gweinidog, mae llawer o bobl ledled Cymru yn byw ar y ffin â Lloegr, gan weithio'n agos gyda ffrindiau, cydweithwyr, cymdogion, wrth gwrs. Credaf ei fod tua dwy ran o dair o boblogaeth Cymru sy'n byw mor agos at ffin Lloegr, a gallai diwygio'r dreth gyngor weld llawer o bobl yng Nghymru yn cael eu rhoi o dan anfantais i'r rhai sy'n byw dros y ffin. Felly, rwyf yn meddwl tybed pa drafodaethau yr ydych chi'n eu cael gyda'ch cymheiriaid yn Llywodraeth y DU ynghylch hyn, ac, yn wir, arweinwyr cynghorau ledled Lloegr. Os nad yw'r trafodaethau hynny eisoes yn digwydd, pryd y byddwch yn bwriadu cynnal y rheini? Diolch yn fawr iawn.