English: Front-line capacity in the NHS is on the verge of turning from a weakness into being a threat to the sustainability of the service as it's modelled today. While that threat might be manifesting itself across the UK to varying degrees, it's mattering most here in Wales now. This debate is not tabled just to have go at Welsh Government, although we do invite you to be frank here. This Assembly's concerns about workforce planning, the deanery and the slothful approach to horizon scanning for gaps in clinical provision aren't new. So, we do hold you to account for your unwillingness to change tack when previous forays into this haven't worked and we do hold you to account that unprecedented cuts to the health budget in the last Assembly made the Welsh NHS a less attractive place to work. While I'm sure you'll want to divert attention in your response, Cabinet Secretary, we don't really care that much about your views on the NHS in England; we care an awful lot about your plans for the NHS in Wales. So, this debate is primarily tabled with a benign purpose and that is to help you flush out the challenges, some new ideas from all parties - you've heard from us and from Plaid - and the priority actions on which we might be glad to support you. Let this Assembly help you. Just be aware that, as representatives of the people of Wales, we cannot accept a same-old, same-old strategy presented by you in the hope that this problem will go away. The Welsh Conservatives are asking you for a comprehensive strategy. That means it must include, or at least be drawn up in parallel with, a strategy to reduce demand on the NHS in the first place. That means enabling, encouraging and maybe even insisting in some cases that we take more responsibility for our own health. So you shouldn't dismiss ideas such as charging for missed appointments or informing patients of the cost of their prescribed drugs just because the Welsh Conservatives came up with those ideas. Please consider variations on those that are more palatable to you. Don't dismiss the voluntary at-home assessments and the at-home wardens just because they're Welsh Conservatives commitments. At heart, these are sound proposals for helping prevent those with degenerative conditions, age-related or otherwise, manage and control their own lives without early resort to the medical profession. And don't be afraid to take the Welsh Government badge off the public health messages. I'm not going to stop buying doughnuts because the Cabinet Secretary tells me - in sporadic advertising campaigns - that they're bad for me, but I might if they weren't used as loss-leaders in supermarkets or if I were repeatedly exposed to sugar and fat warnings on them or pictures of clogged-up hearts on the box. Stick a sign to the lift saying you could have used 20 calories using the stairs, but don't stick a Welsh Government logo on it. With public health, legislate or get others to fire your strategic bullets for you. Your key assets in reducing demand on the NHS are the value and power of other services. Angela mentioned a few, but I'm including here social services, bodies like housing associations, the third sector, of course, or society itself. Our young people should be growing up seeing responsibility for others as a natural part of life, even if it's just that understanding that you get social and emotional support by being a member of some sort of community. So much of our good health could be supported from outside the NHS by nudging our culture away from 'a pill for every ill', just as Angela said. Good continuity of social care, for example, where the individual's views are completely material to what that care looks like, can help older people maintain confidence at home if every point of contact, in or outside the NHS, has reinforced the information about, say, preventing falls, what help you might get at a pharmacy, and how technology helps you stay in touch with the people who matter to you.
Welsh: Mae capasiti rheng flaen yn y GIG ar fin troi o fod yn wendid i fod yn fygythiad i gynaliadwyedd y gwasanaeth fel y mae wedi ei fodelu heddiw. Efallai fod y bygythiad hwnnw yn amlygu ei hun ar draws y DU i raddau amrywiol, ond yma yng Nghymru y mae bwysicaf bellach. Ni chyflwynwyd y ddadl hon er mwyn lladd ar Lywodraeth Cymru, er ein bod yn gofyn i chi fod yn onest yn y fan hon. Nid yw pryderon y Cynulliad ynglŷn â chynllunio'r gweithlu, y ddeoniaeth a'r agwedd ddiog tuag at sganio'r gorwel am fylchau yn y ddarpariaeth glinigol yn newydd. Felly, rydym yn eich dwyn i gyfrif am eich amharodrwydd i newid cyfeiriad pan nad yw dulliau blaenorol o fynd i'r afael â hyn wedi gweithio ac rydym yn eich dwyn i gyfrif am fod toriadau digynsail i'r gyllideb iechyd yn ystod y Cynulliad diwethaf wedi gwneud y GIG yng Nghymru yn llai deniadol i weithio ynddo. Er fy mod yn siŵr y byddwch eisiau tynnu'r sylw oddi ar hynny yn eich ymateb, Ysgrifennydd y Cabinet, nid ydym yn poeni cymaint â hynny am eich barn am y GIG yn Lloegr; rydym yn poeni llawer iawn am eich cynlluniau ar gyfer y GIG yng Nghymru. Felly, cyflwynwyd y ddadl hon yn bennaf gyda bwriad diniwed, sef eich helpu i gael gwared ar yr heriau, syniadau newydd gan bob un o'r pleidiau - rydych wedi clywed gennym ni a chan Blaid Cymru - a'r camau â blaenoriaeth y byddem yn falch o'ch cefnogi arnynt. Gadewch i'r Cynulliad hwn eich helpu. Byddwch yn ymwybodol na allwn, fel cynrychiolwyr pobl Cymru, dderbyn yr un hen strategaethau a gyflwynir gennych yn y gobaith y bydd y broblem hon yn diflannu ohoni ei hun. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn gofyn i chi am strategaeth gynhwysfawr. Mae hynny'n golygu bod rhaid iddi gynnwys, neu o leiaf gael ei llunio ar y cyd â strategaeth i leihau'r galw ar y GIG yn y lle cyntaf. Mae hynny'n golygu galluogi, annog ac efallai mynnu hyd yn oed, mewn rhai achosion, ein bod yn ysgwyddo mwy o gyfrifoldeb am ein hiechyd ein hunain. Felly, ni ddylech ddiystyru syniadau megis codi tâl am apwyntiadau a gollir neu hysbysu cleifion am gost eu cyffuriau presgripsiwn am mai'r Ceidwadwyr Cymreig a gynigiodd y syniadau hynny. Ar bob cyfrif, ystyriwch amrywiadau ar y rhai sy'n ymddangos yn fwy atyniadol i chi. Peidiwch â gwrthod yr asesiadau gwirfoddol yn y cartref a'r wardeniaid yn y cartref yn syml am mai ymrwymiadau'r Ceidwadwyr Cymreig ydynt. Yn y bôn, mae'r rhain yn gynigion cadarn ar gyfer helpu pobl â chyflyrau dirywiol, sy'n gysylltiedig ag oedran neu fel arall, i reoli eu bywydau eu hunain heb orfod troi'n gynamserol at y proffesiwn meddygol. A pheidiwch â bod ofn tynnu bathodyn Llywodraeth Cymru oddi ar negeseuon iechyd cyhoeddus. Nid wyf yn mynd i roi'r gorau i brynu toesenni am fod Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud wrthyf - mewn ymgyrchoedd hysbysebu achlysurol - eu bod yn ddrwg i mi, ond efallai y gwnaf pe na baent yn cael eu defnyddio fel nwyddau ar golled mewn archfarchnadoedd neu os gwelaf rybuddion siwgr a braster arnynt dro ar ôl tro neu luniau o galonnau wedi blocio ar y bocs. Gludwch arwydd ar y lifft i ddweud y gallech fod wedi defnyddio 20 o galorïau drwy ddefnyddio'r grisiau, ond peidiwch â glynu logo Llywodraeth Cymru arno. Gydag iechyd y cyhoedd, deddfwch neu sicrhewch fod eraill yn tanio eich bwledi strategol ar eich rhan. Eich asedau allweddol wrth leihau'r galw ar y GIG yw gwerth a grym gwasanaethau eraill. Crybwyllodd Angela rai, ond rwy'n cynnwys gwasanaethau cymdeithasol yma, cyrff megis cymdeithasau tai, y trydydd sector wrth gwrs, neu gymdeithas ei hun. Dylai ein pobl ifanc dyfu i fyny yn gweld cyfrifoldeb dros eraill fel rhan naturiol o fywyd, hyd yn oed os nad yw'n ddim mwy na deall eich bod yn cael cefnogaeth gymdeithasol ac emosiynol drwy fod yn aelod o ryw fath o gymuned. Felly gellid cefnogi llawer o'n hiechyd da o'r tu allan i'r GIG drwy wthio ein diwylliant i ffwrdd o'r meddylfryd 'pilsen at bob dolur', yn union fel y dywedodd Angela. Gall parhad da mewn gofal cymdeithasol, er enghraifft, lle mae barn yr unigolyn yn gwbl berthnasol i'r math o ofal, helpu pobl hŷn drwy gynnal eu hyder yn y cartref os yw pob pwynt cyswllt, o fewn neu y tu allan i'r GIG, wedi atgyfnerthu'r wybodaeth, dyweder, ynghylch atal cwympiadau, pa help y gallech ei gael mewn fferyllfa, a sut y mae technoleg yn eich helpu i gadw mewn cysylltiad â'r bobl sy'n bwysig i chi.