English: I want to focus on three aspects that you've noted in your statement this afternoon, and all three relate to increasing participation and better representation within local government. The way that young people come into contact with politics in their early years is crucially important for the future of representative democracy, and therefore Plaid Cymru welcomes your intention, as a Government, to extend the franchise to include young people of 16 and 17 years of age for local government elections. But, without doubt, there is a lack of understanding of politics in Wales. For example, do people know which Government is responsible for the various services? This extends to all age groups. Assessments have been carried out by Cardiff University, for example, that demonstrate that there is a problem in terms of a lack of interest and information among students in Wales in politics in general, but there's even less interest in local politics. So, in welcoming this positive change, one turns their sights to political education, and we've discussed that in broad terms already. I believe that there's a golden opportunity here - along with introducing the vote for young people, we must also give more emphasis on improving political education as part of the curriculum. You've mentioned citizenship under personal and social education, but I would like to hear your views as to whether more needs to be done. Do you have any plans to look further than what's currently proposed within the curriculum? It's understandable, isn't it, that political alienation can happen in a society where people don't see the value of voting, and therefore don't take notice of politics because perhaps they feel that their vote doesn't always count with the first-past-the-post electoral system? Therefore, I welcome your commitment, in the past and in the statement today, to introduce STV for local elections, but it simply isn't going to happen unless it is mandatory for all local authorities in Wales. It must be mandatory for all local authorities - it shouldn't be an arbitrary option. In reality, it's not councils that should decide whether they want to be accountable to their constituents through a fair electoral system; the Government should make that decision on an issue of such great principle. Not making that a mandatory change does show a lack of leadership, in my view, from the Government. It also avoids the duty that the national Government should have - that leadership should be shown. We know the benefits of STV. STV has been used in local elections in Scotland and Northern Ireland, and for the Assembly elections there too, and, as a result, local elections are far more competitive, the make-up of local government is closer to the wishes of the people and there's far more interest in elections when they are held through the STV system. So, I remain to be convinced of the argument that you're trying to make in making STV an option. I simply don't understand, apart from the issues, perhaps, of self-interest and party interest involved here. I don't see any other rational argument for not making STV mandatory for local elections in Wales. To continue with the theme of representing the population more accurately, I'm going into an area that you perhaps haven't touched on. The consultation document on electoral reform doesn't discuss how to enhance the representation of minority groups on our councils, and it doesn't either tackle the issue of how we reach gender equality. Only 28 per cent of councillors are women, of course, and we must tackle that problem, which is a fundamental problem in terms of a lack of equality. I think I heard you on the television on Sunday saying that we need more consultation on your proposals for the regionalisation of services. If there's to be more consultation, I wonder whether you would consider also consulting on various options to ensure gender equality within our councils. After all, gender equality in our Assembly has been accepted in principle by the First Minister and by the Minister for equality in this Chamber, so why not do that? So, why not do something within local government too? That discussion is a very lively one at the moment, and I do think that it's very timely for us to consider how we can use the electoral system to achieve equality in our local authorities, and I'd like to hear your views on that. Thank you.
Welsh: Rwyf am ganolbwyntio ar dair agwedd yr ydych chi wedi'u nodi yn eich datganiad y prynhawn yma, ac mae'r tair yn ymwneud â chynyddu diddordeb a chael gwell cynrychiolaeth o fewn llywodraeth leol. Mae'r ffordd y mae pobl ifanc yn dod i gysylltiad â gwleidyddiaeth yn eu blynyddoedd cynnar yn hollbwysig i ddyfodol democratiaeth gynrychioladol, felly mae Plaid Cymru yn croesawu eich bwriad chi fel Llywodraeth i estyn yr etholfraint i gynnwys pobl ifanc 16 ac 17 oed ar gyfer etholiadau llywodraeth leol. Ond, heb os, mae yna ddiffyg dealltwriaeth o wleidyddiaeth yng Nghymru. Er enghraifft, a ydy pobl yn gwybod pa Lywodraeth sy'n gyfrifol am redeg gwahanol wasanaethau? Mae hyn yn ymestyn i bob oedran. Mae yna asesiadau gan Brifysgol Caerdydd, er enghraifft, yn dangos bod yna broblem o ran diffyg diddordeb a gwybodaeth ymysg myfyrwyr yng Nghymru mewn gwleidyddiaeth yn gyffredinol, ond hyd yn oed llai o ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth leol. Felly, wrth groesawu'r newydd cadarnhaol yma, mae rhywun yn troi'i olygon at addysg wleidyddol, ac rydym ni wedi trafod hynny'n fras yn barod. Rydw i'n gweld bod yna gyfle euraidd - law yn llaw â chyflwyno'r bleidlais i bobl ifanc, mae angen hefyd rhoi mwy o bwyslais ar wella addysg wleidyddol fel rhan o'r cwricwlwm. Rydych chi wedi sôn am ddinasyddiaeth o dan addysg bersonol a chymdeithasol, ond buaswn i'n licio cael eich barn chi tybed a oes angen gwneud mwy. A oes gennych chi gynlluniau i edrych yn bellach na beth sydd ar gael ar hyn o bryd o fewn y cwricwlwm? Mae'n ddealladwy, onid ydy, fod dieithrio gwleidyddol yn digwydd mewn cymdeithas lle nad ydy pobl yn gweld gwerth mewn pleidleisio, ac felly ddim yn cymryd sylw o wleidyddiaeth oherwydd efallai eu bod nhw'n teimlo nad yw eu pleidlais nhw bob tro yn cyfrif efo'r system etholiadol first-past-the-post? Felly, rydw i'n croesawu'ch ymrwymiad chi, yn y gorffennol ac yn y datganiad heddiw, i gyflwyno STV ar gyfer etholiadau lleol, ond nid yw'n mynd i ddigwydd, oni bai ei fod o'n cael ei wneud yn rhywbeth gorfodol ar gyfer holl awdurdodau lleol Cymru, ac yn fandadol ar gyfer pob awdurdod lleol - ddim yn rhywbeth iddyn nhw gael dewis yn ôl mympwy. Mewn gwirionedd, nid cynghorau ddylai gael penderfynu os ydyn nhw am fod yn atebol i'w hetholwyr drwy system etholiadol deg, a dweud y gwir; y Llywodraeth ddylai fod yn penderfynu ar fater o egwyddor fawr fel yna. Mae peidio â gwneud y newid yn fandadol yn dangos diffyg arweinyddiaeth, rydw i'n credu, ar ran y Llywodraeth. Hefyd, mae'n osgoi dyletswydd, fel Llywodraeth genedlaethol - mi ddylai'r arweiniad yna fod yno. Rydym ni'n gwybod beth ydy manteision STV. Mae STV wedi cael ei ddefnyddio mewn etholiadau lleol yn yr Alban ac yng Ngogledd Iwerddon, ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn fanna hefyd, ac, o ganlyniad, mae etholiadau llywodraeth leol yn llawer mwy cystadleuol. Mae cyfansoddiad llywodraeth leol ei hun yn clymu'n agosach at ddymuniadau'r boblogaeth ac mae yna lot fwy o ddiddordeb mewn etholiadau pan maen nhw'n cael eu cynnal drwy'r system STV. Felly, nid wyf i dal wedi fy argyhoeddi efo'r ddadl rydych chi'n ceisio'i wneud ynglŷn â gwneud STV yn rhywbeth dewisol - nid wyf yn deall, heblaw am resymau, efallai, o hunanddiddordeb pleidiol. Ni welaf i un ddadl arall, resymegol dros ei gwneud hi'n gwbl fandadol i STV fod yn rhan o etholiadau lleol yng Nghymru. I barhau efo'r thema o gynrychioli'r boblogaeth yn well, rydw i'n mynd i faes efallai nad ydych chi'n ei grybwyll. Nid yw'r ddogfen ymgynghorol ar ddiwygio trefniadau etholiadol yn trafod sut i gynyddu cynrychiolaeth grwpiau lleiafrifol ar ein cynghorau ni, ac nid yw, ychwaith, yn mynd i ymafael â sut i gyrraedd at gydraddoldeb rhywedd. Dim ond 28 y cant o gynghorwyr sydd yn fenywod, wrth gwrs, ac mae'n rhaid inni fynd i'r afael â'r broblem sylfaenol yma o ddiffyg cydraddoldeb. Rydw i'n meddwl fy mod wedi eich clywed chi ar y teledu ddydd Sul yn sôn bod angen mwy o ymgynghori ar eich cynigion ar gyfer rhanbartholi gwasanaethau. Os oes yna fwy o ymgynghori i ddigwydd, tybed a wnewch chi ystyried ymgynghori hefyd ar wahanol opsiynau i sicrhau cydraddoldeb rhywedd o fewn ein cynghorau ni. Wedi'r cyfan, mae cydraddoldeb rhywedd yn ein Cynulliad wedi cael ei dderbyn mewn egwyddor gan y Prif Weinidog a chan y Gweinidog cydraddoldeb yn y Siambr yma, felly beth amdani? Beth am wneud rhywbeth o fewn llywodraeth leol hefyd? Mae'r drafodaeth yna'n fyw iawn ar hyn o bryd, ac rydw i'n credu ei bod yn amserol hefyd i ystyried sut i ddefnyddio'r system etholiadol i gyrraedd cydraddoldeb yn ein cynghorau lleol ac fe fuaswn i'n licio cael eich barn chi ar hynny. Diolch.