English: The question for me is: how does this Assembly influence how our two Governments work together to ensure that the integrity of the devolved settlement is protected? And while I wasn't a member of this committee when the work was being done on this particular agreement, the work that I've done on the committee since then has coloured how I want to put my presentation to you together, so I hope you will bear with me in my slightly tortuous route to my conclusion. It's an Act of the UK state that enables the retention of EU law within our state borders, and it's the same Act that permits the creation of secondary legislation, which makes that acquis function. Some of that secondary legislation, made by the UK Parliament, will often affect devolved competences. That secondary legislation can be about something as uncontroversial as replacing the name of an EU institution with that of a UK or Welsh body, or it can be as significant as giving Welsh Government powers and responsibilities that they've not had before. And, alongside that, we have a situation where both Governments are working together towards a range of agreements and concordats, such as the pan-UK frameworks, and much should be achieved by those formal inter-governmental structures, such as the JMC and the British-Irish Council and so on. But the inevitable result of this work is that Welsh Ministers could acquire power and responsibility to themselves, or indeed the reverse and cede power and responsibility to UK Ministers, asking them on some occasions to legislate on behalf of Wales in devolved areas where expedient to do so. And that alone should make us sit up and take notice, because, while we are already familiar with the idea of LCMs for primary legislation, we're not so familiar with another Parliament making secondary legislation on our behalf and, on Brexit-related secondary legislation, there is an awful lot of it, and an awful lot of it is consented to on our behalf directly by Welsh Government. Now this debate isn't strictly about secondary legislation, but it's a useful comparison with the situation that we are discussing, and that is this Assembly's role in scrutinising for our constituents the activities of Welsh Government in all its interactions with other Governments, but especially when those actions result in it gaining or losing powers by means other than the express permission of this Assembly, or where they result in decisions in devolved areas being taken by another Government, let alone another Parliament, without our direct scrutiny. So, subject to the expected safeguards to protect confidentiality or engagement at short notice, it is entirely right that this Assembly recommended - or even demanded, it felt like to me - a protocol between ourselves and Welsh Government by which Welsh Government informs us in due time of inter-governmental meetings. That allows committees of this Assembly to call in Ministers in advance of those meetings to help inform them of this Assembly's preferred position on the subject in question before they attend such an inter-governmental meeting. Welsh Government then has to report back to committees, as we heard, with progress reports or details of any agreements reached or changes to existing arrangements, and that in itself allows Members here to scrutinise what Welsh Government has done - maybe perhaps a little bit too late in terms of changing what it might have done, but at least Welsh Government can be held to account for its choices on our behalf. And that's why I started this contribution by talking about what looks like the unrelated matter of secondary legislation, because it's foreseeable in my view that some inter-governmental agreements - not all of them - will result in primary legislation made by the UK Parliament and scrutinised there. We need to be certain here that Welsh Ministers have taken appropriate steps before this to protect Wales's best interests before anything is drafted, especially if what will be drafted covers devolved matters. The subsequent LCM process gives Members here a level of scrutiny and influence on such UK law, and there have been reassuring noises of a Sewel nature from the UK Government about that. But, when it comes to the secondary legislation that will flow from that law, itself made on an England-and-Wales basis, our capacity to scrutinise it as we should want to scrutinise it will be sorely tested, and it's being sorely tested now, with secondary legislation under the European Union (Withdrawal) Act 2018. We spoke only a few weeks ago about how difficult it was for the Welsh Government to prepare sufficiently detailed explanatory memoranda, and we encountered the same issue with Standing Order 30 statements. While we recognise that the Welsh Government is under severe pressure to digest and summarise this, errors or incomplete information compromise our ability to have faith in their preliminary scrutiny of what comes their way from the UK. So, the protocols for that don't seem to be working entirely satisfactorily, which is why the protocol between this Assembly and the Welsh Government, which provides for notice and reporting, and an upstream opportunity to influence the Welsh Government's negotiation with the UK, is so important, because, after washing through a legislative process, downstream, we don't have much chance for consistent scrutiny or influence, and that should worry us. Thank you.
Welsh: Y cwestiwn i mi yw: sut y mae'r Cynulliad hwn yn dylanwadu ar sut y mae ein dwy Lywodraeth yn gweithio gyda'i gilydd i sicrhau bod uniondeb y setliad datganoledig yn cael ei amddiffyn? Ac er nad oeddwn yn aelod o'r pwyllgor hwn pan oedd y gwaith yn cael ei wneud ar y cytundeb penodol hwn, mae'r gwaith rwyf wedi'i wneud ar y pwyllgor ers hynny wedi lliwio sut rwyf eisiau gosod fy nghyflwyniad i chi, felly rwy'n gobeithio y byddwch yn amyneddgar gyda mi wrth i mi ddilyn llwybr troellog braidd tuag at fy nghasgliad. Deddf gwladwriaeth y DU sy'n ein galluogi i gadw cyfraith yr UE o fewn ffiniau ein gwladwriaeth, a'r un Ddeddf sy'n caniatáu creu is-ddeddfwriaeth, sy'n gwneud yr acquis hwnnw'n weithredol. Bydd rhywfaint o'r is-ddeddfwriaeth, a wnaed gan Senedd y DU, yn aml yn effeithio ar gymwyseddau datganoledig. Mae'r is-ddeddfwriaeth honno'n gallu ymwneud â rhywbeth mor annadleuol â gosod enw corff DU neu Gymreig yn lle enw sefydliad UE, neu gall fod mor bwysig â rhoi pwerau a chyfrifoldebau newydd i Lywodraeth Cymru nad ydynt wedi'u cael o'r blaen. Ac ochr yn ochr â hynny, mae gennym sefyllfa lle mae'r ddwy Lywodraeth yn gweithio gyda'i gilydd tuag at amrywiaeth o gytundebau a choncordatau, megis y fframweithiau DU gyfan, a dylid gallu cyflawni llawer drwy'r strwythurau rhynglywodraethol ffurfiol hynny, megis Cyd-bwyllgor y Gweinidogion a'r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig ac ati. Ond canlyniad anochel y gwaith hwn yw y gallai Gweinidogion Cymru gaffael pŵer a chyfrifoldeb eu hunain, neu'n wir, i'r gwrthwyneb, gallant ildio pŵer a chyfrifoldeb i Weinidogion y DU, a gofyn iddynt ar rai achlysuron i ddeddfu ar ran Cymru mewn meysydd datganoledig lle mae'n fanteisiol i wneud hynny. A dylai hynny'n unig wneud i ni dalu sylw, oherwydd, er ein bod eisoes yn gyfarwydd â'r syniad o gynigion cydsyniad deddfwriaethol ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol, nid ydym mor gyfarwydd â Senedd arall yn cyflwyno is-ddeddfwriaeth ar ein rhan, ac mewn perthynas ag is-ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â Brexit, mae llawer iawn ohoni, ac mae Llywodraeth Cymru wedi cydsynio i lawer iawn ohoni yn uniongyrchol ar ein rhan. Nawr, nid yw'r ddadl hon yn ymwneud ag is-ddeddfwriaeth yn unig, ond mae'n gymhariaeth ddefnyddiol â'r sefyllfa rydym yn ei thrafod, sef rôl y Cynulliad hwn yn craffu ar ran ein hetholwyr ar weithgareddau Llywodraeth Cymru yn yr holl ryngweithio y mae'n ei wneud â Llywodraethau eraill, ond yn enwedig pan fo'r camau gweithredu hynny'n arwain at ennill neu golli pwerau mewn ffyrdd heblaw drwy ganiatâd datganedig y Cynulliad hwn, neu pan fônt yn arwain at wneud penderfyniadau mewn meysydd datganoledig gan Lywodraeth arall, heb sôn am Senedd arall, heb inni eu craffu'n uniongyrchol. Felly, yn amodol ar y mesurau diogelu disgwyliedig i ddiogelu cyfrinachedd neu ymgysylltu ar fyr rybudd, mae'n gwbl briodol fod y Cynulliad hwn wedi argymell - neu wedi mynnu, hyd yn oed, gan mai dyna sut y teimlai i mi - cael protocol rhyngom ni a Llywodraeth Cymru lle mae Llywodraeth Cymru yn rhoi gwybod i ni am gyfarfodydd rhynglywodraethol mewn da bryd. Mae hynny'n galluogi pwyllgorau'r Cynulliad hwn i alw Gweinidogion i mewn cyn y cyfarfodydd hynny er mwyn rhoi gwybod iddynt beth yw'r safbwynt a ffafrir gan y Cynulliad hwn ar y pwnc dan sylw cyn eu bod yn mynychu cyfarfod rhynglywodraethol o'r fath. Yna, rhaid i Lywodraeth Cymru adrodd yn ôl i'r pwyllgorau, fel y clywsom, gydag adroddiadau cynnydd neu fanylion unrhyw gytundebau a wnaed neu unrhyw newidiadau i'r trefniadau presennol, ac mae hynny yn ei hun yn caniatáu i'r Aelodau yma graffu ar yr hyn y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud - ychydig bach yn rhy hwyr efallai o ran newid yr hyn a allai fod wedi'i wneud, ond o leiaf gellir dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif am ei dewisiadau ar ein rhan. A dyna pam y dechreuais y cyfraniad hwn drwy siarad am yr hyn sy'n ymddangos fel mater digyswllt, sef is-ddeddfwriaeth, oherwydd credaf y gellir rhagweld y bydd rhai cytundebau rhynglywodraethol - nid pob un ohonynt - yn arwain at Senedd y DU yn cyflwyno deddfwriaeth sylfaenol ac yn craffu arni yno. Mae angen i ni fod yn sicr yma fod Gweinidogion Cymru wedi cymryd camau priodol cyn hyn i ddiogelu budd gorau Cymru cyn drafftio unrhyw beth, yn enwedig os bydd yr hyn a fydd yn cael ei ddrafftio yn ymdrin â materion datganoledig. Mae proses y cynnig cydsyniad deddfwriaethol sy'n dilyn yn darparu lefel o graffu a dylanwad ar gyfraith o'r fath yn y DU i'r Aelodau yma, a chafwyd synau calonogol o natur Sewel o du Llywodraeth y DU mewn perthynas â hynny. Ond mewn perthynas â'r is-ddeddfwriaeth a fydd yn deillio o'r gyfraith honno, a fydd ei hun wedi'i llunio ar sail Cymru a Lloegr, bydd ein gallu i graffu arni fel y dylem fod eisiau craffu arni yn cael ei herio'n fawr, ac mae'n cael ei herio'n fawr yn barod, gydag is-ddeddfwriaeth o dan Ddeddf yr Undeb Ewropeaidd (Ymadael) 2018. Ychydig wythnosau'n ôl yn unig, buom yn siarad ynglŷn â pha mor anodd oedd hi i Lywodraeth Cymru baratoi memoranda esboniadol digon manwl, a gwelsom yr un broblem gyda datganiadau Rheol Sefydlog 30. Er ein bod yn cydnabod bod Llywodraeth Cymru dan bwysau mawr i drefnu a chrynhoi hyn, mae camgymeriadau neu wybodaeth anghyflawn yn amharu ar ein gallu i ymddiried yn eu gwaith craffu rhagarweiniol ar yr hyn y maent yn ei dderbyn gan y DU. Felly, nid yw'n ymddangos bod y protocolau ar gyfer hynny'n gweithio'n gwbl foddhaol, a dyna pam fod y protocol rhwng y Cynulliad hwn a Llywodraeth Cymru, sy'n darparu ar gyfer hysbysu ac adrodd, ac sy'n rhoi cyfle i fynd yn groes i'r llif a dylanwadu ar drafodaethau Llywodraeth Cymru gyda'r DU, mor bwysig, oherwydd, ar ôl mynd drwy broses ddeddfwriaethol, ni chawn lawer o gyfle i graffu neu ddylanwadu'n gyson, a dylai hynny beri pryder i ni. Diolch.