English: I'm also pleased to report that we're continuing to see positive outcomes for those in treatment: 86.5 per cent of people reported a reduction in their substance misuse treatment in 2017-18, up slightly from the year before. Whilst these improvements are welcome, there is clearly more work to do across the agenda. For example, the data shows a rise in alcohol-related specific deaths from 388 in 2016 to 419 in 2017. That emphasises how important it is that tackling alcohol misuse remains a priority for the Welsh Government, as both alcohol and drugs remain major causes of death and ill health. The Public Health (Minimum Price for Alcohol) (Wales) Act 2018 is a crucial part of responding to what is a major public health issue. This legislation will focus on reducing alcohol consumption amongst hazardous and harmful drinkers. It will also help to reduce the negative impact of alcohol misuse on our hard-pressed public services. Minimum unit pricing will form part of and complement our wider substance misuse work. We're already working to tackle the excessive consumption of alcohol through better education, prevention and treatment services to support the most harmful drinkers. We will also continue to support families of those who misuse alcohol. Turning to drug-related deaths, the small overall decrease in 2017 is welcome, but 185 drug misuse deaths is still far too many people dying needlessly within our communities. I'm particularly concerned about regional variations that exist and I'm clear that we must work with our partners to focus significant effort upon this. My officials continue to work with partners in a number of areas to try and reduce drug-related deaths further. Our groundbreaking WEDINOS - Welsh emerging drugs and identification of novel substances - project continues to play a key role in reducing drug-related deaths, with the analysis of a range of drugs. Testing substances enables us to examine the chemical compound of the substance, but then crucially to disseminate widely the risk factors involved when individuals take them. The distribution of naloxone, a drug that temporarily reverses the effects of opiate overdose, has been a key strand of our harm-reduction approach for a number of years, and will continue. A total of over 19,000 naloxone kits have been distributed throughout Wales since 2009, with 2,186 reported uses. This is available in every community drug treatment service, along with all prisons in Wales. Given its success, we'll work closely with areas of Wales to further expand the provision of naloxone, especially in relation to those who are not engaging in treatment. For example, our officials have been working closely with police custody suites, accident and emergency departments and community pharmacies to ensure that naloxone is available for hard-to-reach individuals who don't normally engage with services. The complexity of this agenda can be seen when we consider the rise in other substances such as image and performance-enhancing drugs. This reflects major pressures that exist in today's society in terms of body image, and where substances are misused to the detriment of the individual's health and well-being. Information and education are key elements of our strategy, and we continue to support DAN 24/7, a free and bilingual substance misuse helpline providing a single point of contact for anyone in Wales who wants further information or help relating to their drug or alcohol issues. During 2017-18, there were over 5,000 calls to DAN 24/7, which marks a 26 per cent increase on the previous year. Traffic to the website has also increased by 92 per cent during the same time frame, with the DAN 24/7 interactive website receiving over 145,000 hits. DAN 24/7 played a part in numerous information campaigns over the last three years, in line with our continuing harm-reduction approach. In terms of recovery from substance misuse, and reintegration into society, being able to support employment is hugely significant, but we know that people often face numerous barriers to working, including a lack of education and skills, particular mental health problems and low self-confidence. Our European social fund-supported out-of-work peer mentoring service is a unique approach in Wales, tackling these key employment barriers through a single service. It provides free, long-term support from trained mentors who have personal experience of substance misuse or mental health problems. And since its launch in August 2016, over 4,200 people recovering from substance misuse alone or from substance misuse combined with mental ill health have enrolled in the service. In total, we're investing £17.3 million, including £11.6 million of European social fund support, to support the delivery of the out-of-work peer-mentoring service. This will allow us to support over 14,000 people in their recovery journey by summer 2020. I'm keen to build on this work, and my officials are currently liaising with the Welsh European Funding Office to extend the service until 2022 and to provide more support to more people. Substance misuse is a major cause of people being sick, losing jobs, or feeling unable to get into work, and this service contributes to our commitment to supporting people, to break down the barriers that ill health places on employment. Turning briefly to the amendments, we'll not support amendment 1 by Darren Millar, as the latest statistics on drug-related deaths show they're falling, not rising. Also, on residential rehabilitation, it's essentially a matter for area planning boards, in line with clinical guidance and input from service users, to decide what is the most appropriate intervention when commissioning services, whether tier 4 provision or, for example, community rehabilitation. We won't support amendments 2 and 3 from Rhun ap Iorwerth. It should be recognised that the Healthcare Inspectorate Wales report looked at people's experiences at the time of the review. However, officials monitor waiting times rigorously through our published statistics, and over 90 per cent of people, as I have recounted, are seen within our target of 20 working days. However, we will continue to focus and work with partners on the issues raised. And, as found in a recent evaluation, we're making progress on issues that are complex and challenging. We will support amendment 4 from Rhun ap Iorwerth. Substance misuse is regarded as a health matter, and the harm-reduction approach is something that has been a focus of our work on substance misuse for the past 10 years. As opposed to criminalising individuals, there should be a strong focus on rehabilitation with a harm-reduction focus. I look forward to hearing Members contributions during the debate.
Welsh: Rwy'n falch hefyd o adrodd ein bod ni'n parhau i weld canlyniadau cadarnhaol i'r rhai sy'n cael triniaeth: dywedodd 86.5 y cant o bobl eu bod wedi lleihau eu triniaeth camddefnyddio sylweddau yn 2017-18, ychydig yn uwch na'r flwyddyn cyn hynny. Er bod y gwelliannau hyn i'w croesawu, mae'n amlwg bod mwy o waith i'w wneud gydol yr agenda. Er enghraifft, mae'r data yn dangos cynnydd mewn marwolaethau sy'n gysylltiedig yn benodol ag alcohol, o 388 yn 2016 i 419 yn 2017. Mae hynny'n pwysleisio pa mor bwysig yw hi fod mynd i'r afael â chamddefnyddio alcohol yn parhau i fod yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, gan fod alcohol a chyffuriau fel ei gilydd yn parhau i fod yn achosion cyffredin o farwolaeth ac afiechyd. Mae Deddf Iechyd y Cyhoedd (Isafbris Alcohol) (Cymru) 2018 yn rhan hanfodol o ymateb i'r hyn sy'n broblem bwysig o ran iechyd y cyhoedd. Bydd y ddeddfwriaeth hon yn canolbwyntio ar leihau'r defnydd o alcohol ymhlith y rhai sy'n yfed yn beryglus a niweidiol. Bydd hefyd yn helpu i leihau effaith negyddol camddefnyddio alcohol ar ein gwasanaethau cyhoeddus sydd dan bwysau. Bydd isafswm pris fesul uned yn rhan o hynny ac yn ategu ein gwaith ehangach ar gamddefnyddio sylweddau. Rydym eisoes yn gweithio i fynd i'r afael â goryfed alcohol drwy addysg well, ataliad a gwasanaethau triniaeth i gefnogi'r rhai sy'n yfed yn fwyaf niweidiol. Byddwn yn parhau i gefnogi teuluoedd y rhai sy'n camddefnyddio alcohol hefyd. Gan droi at farwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau, mae'r gostyngiad bach cyffredinol yn 2017 i'w groesawu, ond mae 185 o farwolaethau yn sgil camddefnyddio cyffuriau yn parhau i fod yn ormod o lawer o bobl yn marw'n ddiangen yn ein cymunedau. Rwy'n arbennig o bryderus am yr amrywiadau rhanbarthol sy'n bodoli ac rwy'n glir ei bod yn rhaid inni weithio gyda'n partneriaid i ganolbwyntio'r ymdrechion yn sylweddol ar hyn. Mae fy swyddogion yn parhau i weithio gyda phartneriaid mewn nifer o feysydd i geisio lleihau eto nifer y marwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau. Mae ein prosiect WEDINOS arloesol ni - prosiect cyffuriau newydd ac adnabod sylweddau newydd Cymru - yn parhau i chwarae rhan allweddol yn lleihau'r marwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau, drwy ddadansoddi ystod o gyffuriau. Mae cynnal profion ar sylweddau yn ein galluogi ni i ddadansoddi cyfansoddyn cemegol y sylwedd, ond yna, yn hollbwysig, i hysbysu'r unigolion sy'n eu cymryd am y ffactorau risg ehangach sy'n gysylltiedig â nhw. Mae rhannu naloxone, cyffur sydd dros dro yn gwrthdroi effeithiau gorddos opiadau, wedi bod yn elfen allweddol o'n dull ni i leihau niwed ers nifer o flynyddoedd, a bydd hynny'n parhau. Dosbarthwyd cyfanswm o dros 19,000 o becynnau naloxone ledled Cymru ers 2009, a nodwyd bod 2,186 wedi eu defnyddio. Mae hyn ar gael gan bob gwasanaeth triniaeth cyffuriau cymunedol, ynghyd â'r holl garchardai yng Nghymru. O ystyried ei lwyddiant, byddwn yn gweithio'n agos gydag ardaloedd o Gymru i ehangu'r ddarpariaeth o naloxone ymhellach, yn enwedig ymhlith y rhai nad ydyn nhw'n cael triniaeth. Er enghraifft, mae ein swyddogion wedi gweithio'n agos gyda dalfeydd yr heddlu, adrannau damweiniau ac achosion brys a fferyllfeydd cymunedol i sicrhau bod naloxone ar gael i unigolion sy'n anodd mynd atyn nhw am nad ydyn nhw'n cysylltu â'r gwasanaethau fel arfer. Gellir gweld cymhlethdod yr agenda hon pan ystyriwn y cynnydd mewn sylweddau eraill fel cyffuriau i wella perfformiad a delwedd. Mae hyn yn adlewyrchu'r pwysau mawr sy'n bodoli yn ein cymdeithas ni heddiw o ran delwedd y corff, a lle camddefnyddir sylweddau er niwed i iechyd a lles yr unigolyn. Mae cynnig gwybodaeth ac addysg yn elfennau allweddol o'n strategaeth, a byddwn yn parhau i gefnogi DAN 24/7, sef llinell gymorth camddefnyddio sylweddau rhad ac am ddim a dwyieithog sy'n cynnig un pwynt cyswllt ar gyfer unrhyw un yng Nghymru sy'n ceisio rhagor o wybodaeth neu gymorth o ran problem â chyffuriau neu alcohol. Yn ystod 2017-18, cafodd DAN 24/7 dros 5,000 o alwadau, sy'n golygu cynnydd o 26 y cant dros y flwyddyn flaenorol. Mae defnydd o'r wefan hefyd wedi cynyddu 92 y cant yn ystod yr un cyfnod, gyda gwefan ryngweithiol DAN 24/7 yn cael dros 145,000 o ymweliadau. Cymerodd DAN 24/7 ran mewn llawer o ymgyrchoedd gwybodaeth dros y tair blynedd diwethaf, yn unol â'n dull ni o leihau niwed yn barhaol. O ran adferiad o gamddefnyddio sylweddau, ac ailintegreiddio i'r gymdeithas, mae gallu sicrhau cyflogaeth yn aruthrol o arwyddocaol, ond rydym yn gwybod y bydd pobl yn aml yn wynebu llawer o rwystrau i gael gwaith, gan gynnwys diffyg addysg a sgiliau, problemau iechyd meddwl a diffyg hunanhyder. Mae ein gwasanaeth mentora cymheiriaid di-waith, a ariennir gan gronfa gymdeithasol Ewropeaidd, yn ddull unigryw yng Nghymru o fynd i'r afael â'r rhwystrau allweddol hyn i gyflogaeth drwy gyfrwng un gwasanaeth. Mae hwn yn rhoi cymorth yn rhad ac am ddim yn yr hirdymor gan fentoriaid hyfforddedig sydd â phrofiad personol o broblemau iechyd meddwl neu gamddefnyddio sylweddau. Ac ers ei lansio ym mis Awst 2016, mae dros 4,200 o bobl sy'n adfer o gamddefnyddio sylweddau yn unig neu'n adfer o gyfuniad o gamddefnyddio sylweddau a salwch iechyd meddwl wedi cofrestru yn y gwasanaeth. Rydym ni'n buddsoddi cyfanswm o £17.3 miliwn, gan gynnwys £11.6 miliwn o gymorth o'r gronfa gymdeithasol Ewropeaidd, i gefnogi darpariaeth y gwasanaeth mentora cymheiriaid di-waith. Bydd hyn yn caniatáu inni gefnogi dros 14,000 o bobl ar eu siwrnai tuag at adfer erbyn haf 2020. Rwy'n awyddus i adeiladu ar y gwaith hwn, ac ar hyn o bryd mae fy swyddogion yn cysylltu â Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru i ymestyn y gwasanaeth tan 2022 a rhoi mwy o gefnogaeth i fwy o bobl. Mae camddefnyddio sylweddau yn achos mawr o salwch, colli swydd, neu i bobl deimlo na allan nhw gael gwaith, ac mae'r gwasanaeth hwn yn cyfrannu at ein hymrwymiad i gefnogi pobl, i chwalu'r rhwystrau y mae afiechyd yn eu rhoi ar gyflogaeth. Gan droi at y gwelliannau yn gryno iawn, ni fyddwn yn cefnogi gwelliant 1 gan Darren Millar, gan fod yr ystadegau diweddaraf yn dangos bod nifer y marwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau yn gostwng, ac nid yn cynyddu. Hefyd, ar fater adsefydlu preswyl, yn ei hanfod mater i'r byrddau cynllunio ardal, yn unol â chanllawiau clinigol a mewnbwn gan ddefnyddwyr gwasanaeth, yw penderfynu ar yr ymyriad mwyaf priodol wrth gomisiynu gwasanaethau, boed yn ddarpariaeth haen 4 neu, er enghraifft, yn adsefydlu cymunedol. Ni fyddwn yn cefnogi gwelliannau 2 na 3 gan Rhun ap Iorwerth. Dylid cydnabod bod adroddiad Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru yn edrych ar brofiadau pobl ar adeg yr adolygiad. Eto i gyd, mae swyddogion yn monitro amseroedd aros yn drylwyr drwy gyfrwng ein hystadegau cyhoeddedig, a chaiff dros 90 y cant o bobl, fel y soniais, eu gweld o fewn ein targed o 20 diwrnod gwaith. Er hynny, byddwn yn parhau i ganolbwyntio a gweithio gyda phartneriaid ar y materion a godwyd. Ac, fel y gwelwyd yn y gwerthusiad diweddar, rydym ni'n gwneud cynnydd ar faterion sy'n gymhleth ac yn heriol. Byddwn yn cefnogi gwelliant 4 gan Rhun ap Iorwerth. Ystyrir camddefnyddio sylweddau yn fater o iechyd, ac mae'r dull o leihau niwed yn rhywbeth sydd wedi bod yn ganolbwynt i'n gwaith ar gamddefnyddio sylweddau dros y 10 mlynedd diwethaf. Yn hytrach na gwneud unigolion yn droseddwyr, dylid canolbwyntio i raddau helaeth iawn ar adsefydlu a chanolbwyntio ar leihau niwed. Rwy'n edrych ymlaen at glywed cyfraniadau gan yr Aelodau yn ystod y ddadl.