English: I was very proud to read in the annual report that the Bryngwyn and Glan y môr confederation in my constituency in Llanelli and Burry Port has been cited for its good practice on leadership; the Cabinet Secretary's own old primary school, Ysgol y Bynea, highlighted; and the Heol Goffa special school was also singled out for special mention. We do have some excellent leadership and practice in Llanelli and across Wales. But I'd like to focus on the significant areas of concern in this report, and in particular around digital. I think, as Darren Millar implied earlier, there's no point us soft-soaping this debate; we need to be rigorous and unforgiving in looking at the weaknesses, and I am frankly alarmed by what this report says yet again around digital learning. In just under two thirds of primary schools there are, I quote, 'important shortcomings' in the standards of ICT. Two thirds of primary schools - important shortcomings in ICT. This is what Estyn says: 'In these schools' - and in many secondary schools - 'teachers lack knowledge and confidence.' There is 'a lack of a clear vision about ICT from senior leaders.' Pupils are not being given the chance to apply skills in relevant contexts. It goes on: across Welsh schools as a whole, pupils' progress in ICT has not kept up with advancements in technology, and 'pupils do not apply theirskills well across the curriculum and their ICT skills are often limited to a narrow range of applications.' It also says schools are not auditing the digital competence of their staff to allow them to train and upskill teachers, and nor do initial teacher training centres equip trainee teachers with the skills they need. We should let that sink in, Llywydd. In two thirds of primary schools there are important shortcomings and in many secondary schools teachers lack knowledge and confidence. This is alarming. Any one of those sentences should, in any normal news day, grab the headlines as being a massive cause for concern, especially given what we know about how vital digital skills already are, and are becoming more so by the month. This is a deeply worrying account of the way our schools are teaching young people. I really do think this is a stop-the-clocks moment, Llywydd. We talk of a self-improving system, but there is little sign of improvement when it comes to digital skills. Last year's report said much the same. Now, there is criticism due to the Welsh Government here, and I'll come to that in a moment, but most of all there's culpability on the whole school system for its failure to rise to this challenge: on the consortia; on governors; on heads; on individual professionals. This is not good enough. I've raised this with the First Minister and the Cabinet Secretary - the need to equip pupils with coding skills - on a number of occasions, and this criticism goes way beyond coding; it goes across the whole digital spectrum. Coding is just an important subset. Last June, the Welsh Government launched 'Cracking the code' with £1.3 million spread over the whole Assembly term to help develop these skills before the new curriculum is brought in, and a further £930,000 for the technocamps - together, just over £2 million for the whole of Wales over the next three years. They're also piloting Minecraft for Education to inspire first-time coders with Minecraft code builder, and given the enthusiasm my own kids have for Minecraft, I think this is an excellent initiative, just the sort of thing we should be doing. But it's being run in 10 schools. Ten schools. There are more than 1,600 schools in Wales, and we are running this coding project in 10 of them. Again, this is not good enough. Just as oil fueled the industrial age, data and digital are fuelling advances in the artificial intelligence age. There is a reason why China is teaching artificial intelligence and deep learning in their middle schools. We are hugely disadvantaging young people by not giving them the skills and confidence to thrive in this world. And we are missing a trick also, Cabinet Secretary, by not harnessing advances in artificial intelligence and machine learning in the way we teach. So-called edtech innovations offer the promise of relieving teachers from the tyranny of marking, data tracking and developing differentiated teaching strategies for individual learners. Edtech can do all of this. Teachers can be freed from all this to do what they came to do - to teach. We should be all over this like a rash, but, as Estyn's quite frankly terrifying findings yet again this year show, we are not.
Welsh: Roeddwn yn falch iawn o ddarllen yn yr adroddiad blynyddol bod cydffederasiwn Bryngwyn a Glan y môr yn fy etholaeth i yn Llanelli a Phorth Tywyn wedi cael sylw am ei arfer da ar arweinyddiaeth; bod hen ysgol gynradd Ysgrifennydd y Cabinet, Ysgol y Bynie, wedi cael sylw; a bod ysgol arbennig Heol Goffa hefyd wedi cael ei chrybwyll yn arbennig. Mae gennym arweinyddiaeth ac arfer rhagorol yn Llanelli a ledled Cymru. Ond hoffwn i ganolbwyntio ar y meysydd pryder sylweddol yn yr adroddiad hwn, ac yn enwedig ynglŷn â digidol. Rwy'n meddwl, fel yr awgrymodd Darren Millar yn gynharach, nad oes pwynt inni seboni'r ddadl hon; mae angen inni fod yn llym ac anfaddeugar wrth edrych ar y gwendidau, ac a dweud y gwir mae'r hyn y mae'r adroddiad hwn yn ei ddweud eto fyth am ddysgu digidol yn fy nychryn. Mewn ychydig llai na dau draean o ysgolion cynradd mae, ac rwy'n dyfynnu, 'diffygion pwysig' o ran safonau TGCh. Dau draean o ysgolion cynradd - diffygion pwysig mewn TGCh. Dyma mae Estyn yn ei ddweud: 'Yn yr ysgolion hyn' - ac mewn llawer o ysgolion uwchradd - 'mae diffyg gwybodaeth a hyder gan athrawon.' Ceir 'diffyg gweledigaeth glir am TGCh gan uwch arweinwyr.' Dydy disgyblion ddim yn cael y cyfle i gymhwyso sgiliau mewn cyd-destunau perthnasol. Mae'n mynd ymlaen: ar draws ysgolion Cymru gyfan, dydy cynnydd TGCh disgyblion ddim wedi cadw i fyny â datblygiadau technoleg, ac 'nid yw disgyblion yn cymhwyso eusgiliau'n dda ar draws y cwricwlwm ac mae eu sgiliau TGCh yn aml yn gyfyngedig i ystod gul o gymwysiadau.' Mae hefyd yn dweud nad yw ysgolion yn archwilio cymhwysedd digidol eu staff i ganiatáu iddynt hyfforddi athrawon a gwella eu sgiliau, ac nid yw canolfannau hyfforddiant cychwynnol i athrawon ychwaith yn rhoi'r sgiliau sydd eu hangen i athrawon dan hyfforddiant. Dylem adael i hynny dreiddio i'r cof, Llywydd. Ceir diffygion pwysig mewn dau draean o ysgolion cynradd, ac mewn llawer o ysgolion uwchradd mae gan athrawon ddiffyg gwybodaeth a hyder. Mae hyn yn frawychus. Dylai unrhyw un o'r brawddegau hynny, ar unrhyw ddiwrnod newyddion arferol, hawlio'r penawdau fel achos o bryder enfawr, yn enwedig o ystyried yr hyn a wyddom am ba mor hanfodol yw sgiliau digidol eisoes, a'u bod yn mynd yn fwy felly bob mis. Mae'r disgrifiad hwn o sut y mae ein hysgolion yn addysgu pobl ifanc yn peri gofid mawr. Rwyf wir yn meddwl bod hon yn foment stopiwch-y-clociau, Llywydd. Rydym yn sôn am system hunanwella, ond does fawr o arwydd o welliant o ran sgiliau digidol. Roedd adroddiad y llynedd yn dweud llawer o'r un peth. Nawr, mae lle i feirniadu Llywodraeth Cymru yma, a dof at hynny mewn munud, ond yn bennaf oll mae'r system ysgolion gyfan yn euog o fethu ag ymateb i'r her hon: y consortia; llywodraethwyr; penaethiaid; gweithwyr proffesiynol unigol. Nid yw hyn yn ddigon da. Rwyf wedi sôn am hyn wrth y Prif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet - yr angen i sicrhau bod gan ddisgyblion sgiliau codio - ar nifer o achlysuron, ac mae'r feirniadaeth hon yn mynd ymhell y tu hwnt i godio; mae'n mynd ar draws yr holl sbectrwm digidol. Dim ond un is-set bwysig yw codio. Fis Mehefin diwethaf, lansiodd Llywodraeth Cymru 'Cracio'r cod' a oedd yn rhannu £1.3 miliwn dros dymor cyfan y Cynulliad i helpu i ddatblygu'r sgiliau hyn cyn i'r cwricwlwm newydd gyrraedd, a £930,000 arall i'r Technocamps - gyda'i gilydd, ychydig dros £2 miliwn i Gymru gyfan dros y tair blynedd nesaf. Maen nhw hefyd yn treialu Minecraft ar gyfer Addysg i ysbrydoli pobl sy'n codio am y tro cyntaf ag adeiladwr cod Minecraft, ac o wybod pa mor frwdfrydig yw fy mhlant i dros Minecraft, rwy'n meddwl bod hon yn fenter ragorol, yr union fath o beth y dylem fod yn ei wneud. Ond mae'n cael ei gynnal mewn 10 ysgol. Deg ysgol. Mae dros 1,600 o ysgolion yng Nghymru, ac rydym yn cynnal y prosiect codio hwn mewn 10 ohonynt. Unwaith eto, nid yw hyn yn ddigon da. Yn union fel roedd olew'n danwydd i'r oes ddiwydiannol, mae data a digidol yn danwydd i ddatblygiadau yn yr oes deallusrwydd artiffisial. Mae yna reswm pam mae Tsieina yn addysgu deallusrwydd artiffisial a dysgu dwfn yn eu hysgolion canol. Rydym yn rhoi pobl ifanc dan anfantais enfawr drwy beidio â rhoi'r sgiliau a'r hyder iddynt i ffynnu yn y byd hwn. Ac rydym yn colli cyfle hefyd, Ysgrifennydd y Cabinet, drwy beidio â harneisio datblygiadau mewn deallusrwydd artiffisial a dysgu peiriannau yn y ffordd yr ydym yn addysgu. Mae newyddbethau edtech fel y'u gelwir yn cynnig yr addewid o ryddhau athrawon o ormes marcio, tracio data a datblygu strategaethau addysgu gwahaniaethol ar gyfer dysgwyr unigol. Gall edtech wneud hyn i gyd. Gallwn ni ryddhau athrawon o hyn i gyd i wneud yr hyn y daethant i'w wneud - i addysgu. Dylem fod yn awyddus iawn i wneud hyn, ond, fel y mae canfyddiadau gwirioneddol arswydus Estyn yn ei ddangos eleni eto fyth, dydyn ni ddim.