English: Substance misuse is an issue that takes its toll on individuals, on families and on communities across Wales. It affects the health of those who misuse substances - or worse, of course: the number of deaths in Wales as a result of drug misuse has trebled in 20 years. There's also an effect on the economy, of course, in terms of loss of income for individuals and businesses through employee absence. The burden on the NHS is a heavy one evidently, but also for social services and the criminal justice system. And local authorities, through their cleaning work every Sunday morning if nothing else, also shoulder a very heavy financial burden. Compare and contrast that cost with those who profit, be they those who sell drugs illegally or, more out in the open, if you will, the drinks industry, which is a lobby trying to persuade Government not to take steps to tackle misuse by setting a minimum unit price for alcohol, for example. Even though this lobby has succeeded in persuading some political parties in the Siambr, we must not shift our focus from the need to tackle substance misuse. Many initiatives have been put forward by the Government on this issue, of course, but we must evaluate their success against the results, against what has been achieved. Unfortunately, the mortality rates as a result of alcohol misuse have remained the same for a decade. There has been an increase in the number of deaths due to drug misuse. We heard a number of figures quoted by Mark Isherwood. It's worse in some areas than others. I was reading an article in the 'South Wales Evening Post' published over the weekend raising concerns about the situation in that particular city. So, the facts show us, certainly in terms of preventing loss of life, which has to be a priority, that the previous strategy has failed and that it therefore needs to be updated. Why are we failing to make progress on this issue? The lack of full powers with regard to alcohol is certainly one barrier. We in Wales cannot put a series of measures in place, such as setting a minimum unit price, preventing advertising or changing the drink-drive limit, for example, as a strategic effort across Government to tackle that problem. The Welsh Government's leadership has not been sufficiently robust in implementing strategies. Provision has varied too much from area to area, especially in terms of residential services, services exclusively for women and so on. These are not just Plaid Cymru's findings either - I remind you of that; these are the findings of the previous health committee too. So, I'm very pleased that that committee's recommendations have been accepted by the Welsh Government and that the recommendations have at least influenced this new scheme that we have before us. I have a few comments and questions on the scheme, the first of which echoes what we heard from Mark Isherwood. The scheme involves an intention to map substance misuse services, but it doesn't mention residential services specifically. So, will the Minister please give an assurance that the mapping process will include this and make a commitment to fill the gaps that exist in terms of service provision at present? The scheme mentions, and indeed boasts about, spending around £50 million annually on substance misuse services, but given the size of the problem and the implications for public spending on other services from not tackling the problem, does the Minister genuinely feel that that amount is sufficient to lead to the decrease in drug misuse that we all wish to see? Even though I welcome the fact that the action plan puts forward indicators to measure success or failure, I would have wished to see greater detail in terms of targets, for example. There is no intention to state how quickly we should see improvement and no dates set for hitting targets. We would want to see more specific targets and timetables in place, and I would welcome the Minister's comments on that. Finally, we note that the scheme fails to mention the need to ensure that more powers are available to the Welsh Government to develop a more holistic scheme - the lack of powers that I referred to earlier. Where there is clear evidence that the weak devolution settlement that we have harms the people of Wales physically - the previous health committee agrees with this, by the way - then we in Plaid Cymru strongly believe that it should be the Welsh Government's duty to press for the powers that we need - to demonstrate the limits of the current settlement and draw attention to the true costs to the living standards of our citizens, as well as the financial cost, of poor devolution. It is worth noting, of course, that we're having this debate here today, the day after the House of Commons failed to take the opportunity to strengthen the settlement in a genuinely meaningful way with the new Wales Bill. The Plaid Cymru manifesto earlier this year contained a commitment to establish a network of residential centres for those who misuse alcohol and drugs, more training for NHS staff and a minimum unit price. You can rest assured that Plaid Cymru would not tolerate a poor devolution settlement and we will always campaign to ensure that Wales receives the powers it needs to deal with important issues such as drug misuse. Of course, we will -
Welsh: Mae camddefnydd sylweddau yn rhywbeth sy'n gadael ei ôl ar unigolion, ac yn gadael ei ôl ar deuluoedd a chymunedau ledled Cymru. Mae'n effeithio ar iechyd y rheini sy'n camddefnyddio-neu'n waeth, wrth gwrs: mae nifer y marwolaethau yng Nghymru o ganlyniad i gamddefnydd cyffuriau wedi treblu mewn 20 mlynedd. Mae yna effaith ar yr economi hefyd, wrth gwrs, o ran colled incwm i unigolion ac i fusnesau drwy absenoldeb o'r gwaith. Mae'r gost ar yr NHS yn drwm iawn yn amlwg, ond felly hefyd y gwasanaethau cymdeithasol a'r system gyfiawnder troseddol, ac mae awdurdodau lleol, drwy eu gwaith glanhau bob bore Sul os nad drwy ddim byd arall, yn cario baich ariannol hefyd. Cyferbynnwch y gost honno efo'r rheini sy'n elwa, pa un ai'r rheini sy'n gwerthu cyffuriau yn anghyfreithlon, neu, yn fwy yn yr agored, os liciwch chi, y diwydiant diodydd, sy'n lobïo i geisio perswadio'r Llywodraeth i beidio â chymryd camau i daclo camddefnydd drwy osod lleiafswm pris ar alcohol, er enghraifft.Er bod y lobi honno wedi llwyddo i berswadio ambell blaid wleidyddol yn y Siambr yma, mae'n rhaid inni beidio â thynnu'n ffocws oddi ar yr angen i daclo camddefnydd sylweddau. Mae sawl menter wedi bod o'r blaen gan y Llywodraeth yn y maes yma, wrth gwrs, ond mae'n rhaid inni farnu llwyddiant y rheini yn erbyn y canlyniadau, yn erbyn yr hyn a gafodd ei gyflawni. Yn anffodus, mae'r gyfradd marwolaethau o ganlyniad i gamddefnydd alcohol wedi aros yn ei hunfan am ddegawd. Mae cynnydd wedi bod yn nifer y marwolaethau oherwydd camddefnydd cyffuriau. Clywsom nifer o ffigurau yn cael eu dyfynnu gan Mark Isherwood. Mae hi'n waeth mewn rhai ardaloedd na'i gilydd. Mi fues i'n darllen erthygl yn y 'South Wales Evening Post' a gafodd ei chyhoeddi dros y Sul yn codi pryderon yn benodol am y sefyllfa yn y ddinas honno. Felly, mae'r ffeithiau yn dangos inni, yn sicr ar y lefel o atal marwolaethau, sy'n gorfod bod yn flaenoriaeth, fod y strategaeth flaenorol wedi methu ac felly fod angen ei diweddaru hi. Pam yr ydym ni'n methu llwyddo i ennill tir yn y maes hwn? Mae diffyg pwerau cyflawn mewn perthynas ag alcohol yn sicr yn un rhwystr. Allwn ni ddim, yma yng Nghymru, roi cyfres o gamau yn eu lle ar y cyd, fel gosod lleiafswm prisiau, atal hysbysebu, newid y limit yfed a gyrru, er enghraifft, fel ymdrech strategol a thraws-lywodraethol i daclo'r broblem honno. Nid yw'r arweinyddiaeth gan Lywodraeth Cymru wedi bod yn ddigon cadarn wrth weithredu strategaethau. Mae darpariaeth wedi amrywio gormod o ardal i ardal, yn enwedig o ran gwasanaethau preswyl, i ferched yn unig ac ati. Nid canfyddiadau Plaid Cymru yn unig ydy'r rhain - rwy'n eich atgoffa chi o hynny; dyma ganfyddiadau'r pwyllgor iechyd blaenorol hefyd. Felly, rwy'n falch iawn bod argymhellion y pwyllgor hwnnw wedi cael eu derbyn gan Lywodraeth Cymru, a bod yr argymhellion o leiaf wedi dylanwadu ar y cynllun newydd sydd gennym ni o'n blaenau rŵan. Mae gen i ambell sylw a chwestiwn am y cynllun, y cyntaf yn atseinio'r hyn a glywsom ni gan Mark Isherwood. Mae'r cynllun yn cynnwys bwriad i fapio gwasanaethau camddefnydd sylweddau, ond nid yw'n sôn am wasanaethau preswyl yn benodol. A wnaiff y Gweinidog, os gwelwch yn dda, roi sicrwydd y bydd y broses mapio yn cynnwys hyn, a rhoi ymrwymiad i lenwi'r tyllau sydd yna o ran darpariaeth gwasanaethau ar hyn o bryd? Mae'r cynllun yn sôn, ac yn wir yn brolio, am wario ryw £50 miliwn y flwyddyn ar wasanaethau camddefnydd sylweddau, ond o ystyried maint y broblem a'r goblygiadau i wariant cyhoeddus mewn gwasanaethau eraill o beidio â thaclo'r broblem, a ydy'r Gweinidog wir yn meddwl bod y swm hwnnw'n ddigon i allu arwain at y lleihad mewn camddefnydd yr ydym ni gyd yn dymuno ei weld? Er fy mod i'n croesawu bod y cynllun gweithredu yn cynnig dangosyddion i fesur llwyddiant neu fethiant, mi fuaswn i wedi dymuno gweld mwy o fanylder o ran targedau, er enghraifft. Nid oes bwriad i ddweud pa mor gyflym y dylem ni fod yn gweld pethau'n gwella. Nid oes dyddiadau yn cael eu gosod ar gyfer cyrraedd y nod, ac mi fuasem ni'n dymuno gweld targedau ac amserlenni mwy penodol, ac mi wnaf i groesawu sylwadau gan y Gweinidog ar hynny. Yn olaf, rydym ni'n nodi bod y cynllun yn methu â chrybwyll yr angen i sicrhau bod mwy o bwerau ar gael i Lywodraeth Cymru allu datblygu cynllun mwy holistig - y diffyg pwerau y gwnes i gyfeirio ato fo yn gynharach. Lle mae yna dystiolaeth glir bod y setliad datganoli gwan sydd gennym ni yn niweidio pobl Cymru yn gorfforol felly - ac mae'r pwyllgor iechyd diwethaf yn cytuno â hyn, gyda llaw - rydym ni ym Mhlaid Cymru yn credu'n gryf y dylai hi fod yn ddyletswydd ar Lywodraeth Cymru i fod yn gwthio am y pwerau angenrheidiol - profi terfynau'r setliad presennol a thynnu sylw at y gwir gost i safon bywydau ein trigolion, yn ogystal â'r gost ariannol, o ddatganoli gwael. Mae'n werth nodi, wrth gwrs, ein bod ni'n cael y ddadl yma heddiw ddiwrnod ar ôl i Dŷ'r Cyffredin fethu â chymryd cyfle i gryfhau'r setliad yn wirioneddol sylweddol efo'r Bil Cymru newydd. Mi oedd maniffesto Plaid Cymru yn gynharach eleni yn cynnwys ymrwymiadau sefydlu rhwydwaith o ganolfannau preswyl ar gyfer camddefnyddwyr alcohol a chyffuriau, mwy o hyfforddiant i staff NHS a lleiafswm prisio, ac mi allwch chi fod yn sicr na fuasai Plaid Cymru yn goddef setliad datganoli gwael; mi fyddwn ni wastad yn brwydro i sicrhau bod Cymru yn cael y pwerau sydd eu hangen i ddelio efo materion pwysig fel camddefnydd cyffuriau. Wrth gwrs, mi fyddwn ni -