English: I remember the first time I met Carl: back in 2003 in a lift. He was newly elected, in a lift in Tŷ Hywel, and he greeted me with, 'Hi, comrade'. Following that, we became good friends. He never ceased to call me 'comrade' or 'mate', as was his way. We know that politics can be a cold business, but, in contrast, friendships go to the heart of what it is to be human, and Carl was one of the most human souls I've ever met. He was unique - a one-off. He was friendly, warm, engaging, supportive. He was always supportive when you needed help. He was a sensitive man, and he had turned his hands to most things in his full life, including DJing, and as the First Minister said, he couldn't be beaten at karaoke. He loved music, particularly ABBA and, of course, his beloved Motown. When Billy Ocean's last world tour brought him to Cardiff, Carl was, of course, there at the Motorpoint Arena Cardiff that night, bopping along with the best of them. I will never be able to listen to 'Red Light Spells Danger' in the same light again. The last time Jen and I properly caught up with Carl was after our wedding, in the bar of the Hilton hotel, where we were staying that evening. Carl had said he would try and see us before the end of the day, and sure to his words, he and his family appeared at the hotel entrance at around midnight. The only problem was that the hotel staff mistook him for a bouncer and wouldn't let him in without some extensive negotiating worthy of the Brexit talks. He did eventually talk his way in. Carl developed a reputation as a bit of a fixer, so much so that the phrase, 'Draft the Sarge', has passed into common usage in Cardiff Bay. When Jen was once accused by an overzealous guard on Arriva Trains of travelling without a ticket, for some reason I will not go into, it was Carl who she turned to and helped sort it out. She thanked him for that, and I know that many other people were helped by him personally in their own ways. He was not always so helpful to me. I was once approached by a former mayor of Usk with an ambition to restyle his position as the town's portreeve - a small change but one that required a change to the law. I dutifully took the small request to Carl, who looked absolutely baffled as to why I would bother him with something so meaningless. 'No, boss', was the short response. I did try again, a short time later, and he said, 'No, boss' even quicker than the first time. [ Laughter. ] He knew that politics was about priorities and time was short. Carl has now left us, but we are still here to carry on with the campaigns close to his heart and to enact the change that he so desired. As Ken Skates said earlier, let us look again at the way we treat one another as human beings, and let this be Carl's legacy. Farewell, comrade, and thank you for the music.
Welsh: Cofiaf y tro cyntaf y cyfarfûm â Carl: yn ôl yn 2003 mewn lifft. Roedd newydd ei ethol, ac mewn lifft yn Nhŷ Hywel, cyfarchodd fi drwy ddweud, 'Hi, comrade'. Ar ôl hynny, daethom yn ffrindiau da. Roedd bob amser yn fy ngalw i'n 'Comrade' neu 'mate', yn ôl ei ffordd ei hun Rydym yn gwybod bod gwleidyddiaeth yn gallu bod yn fusnes oer, ond, ar y llaw arall, mae cyfeillgarwch yn mynd at wraidd dynoliaeth, ac roedd Carl yn un o'r eneidiau mwyaf dynol yr wyf wedi eu cyfarfod erioed. Roedd yn unigryw - ar ei ben ei hun. Roedd yn gyfeillgar, yn gynnes, yn serchog ac yn gefnogol. Roedd bob amser yn gefnogol pan oedd angen cymorth arnoch. Roedd yn ddyn sensitif, ac roedd wedi rhoi cynnig ar y rhan fwyaf o bethau yn ei fywyd llawn, gan gynnwys bod yn DJ, ac fel y dywedodd y Prif Weinidog, ni allai neb ei guro ar karaoke. Roedd wrth ei fodd â cherddoriaeth, yn enwedig ABBA ac, wrth gwrs, Motown. Pan ddaeth taith ddiwethaf Billy Ocean o amgylch y byd ag ef i Gaerdydd, roedd Carl yno, wrth gwrs, yn Arena Motorpoint Caerdydd y noson honno, yn dawnsio gyda'r gorau ohonynt. Fydda i byth yn gallu gwrando ar 'Red Light Spells Danger' yn yr un modd eto. Y tro diwethaf i Jen a minnau weld Carl yn iawn oedd ar ôl ein priodas, yn y bar yng ngwesty'r Hilton, lle'r oeddem yn aros y noson honno. Roedd Carl wedi dweud y byddai'n ceisio ein gweld ni cyn diwedd y dydd, ac yn ôl ei air, ymddangosodd ef a'i deulu wrth fynedfa'r gwesty tua hanner nos. Yr unig broblem oedd bod staff y gwesty yn meddwl mai bownser ydoedd ac nid oeddent yn barod i'w adael i mewn heb negodi helaeth a fyddai'n deilwng o drafodaethau Brexit. Siaradodd ei ffordd i mewn yn y pen draw. Datblygodd Carl enw am fod yn dipyn o drefnydd, yn gymaint felly fel bod fod yr ymadrodd, 'Drafft the Sarge', yn cael ei ddefnyddio'n gyffredin ym Mae Caerdydd. Pan gyhuddwyd Jen unwaith gan gard gorfrwdfrydig ar drenau Arriva o deithio heb docyn, am reswm na wnaf sôn amdano, Carl oedd yr un yr aeth ato i ofyn am help i ddatrys y broblem. Diolchodd iddo am hynny, a gwn fod llawer o bobl eraill wedi cael cymorth ganddo yn bersonol yn eu ffyrdd eu hunain. Nid oedd mor barod i'm helpu i bob amser. Daeth cyn-faer Wysg ataf unwaith gyda'r uchelgais o gael ei wneud yn borthfaer y dref - newid bach ond un a oedd yn gofyn am newid yn y gyfraith. Es i â'r cais bach hwn yn gydwybodol at Carl, ac edrychodd arnaf mewn penbleth llwyr am ei drafferthu â rhywbeth mor ddibwys. 'Na, Bos', oedd yr ymateb byr. Rhoddais gynnig arni eto, ychydig yn ddiweddarach, a dywedodd, 'Na, Bos' hyd yn oed yn gyflymach na'r tro cyntaf. [ Chwerthin. ] Gwyddai fod gwleidyddiaeth yn ymwneud â blaenoriaethau ac roedd amser yn fyr. Bellach mae Carl wedi ein gadael ni, ond rydym ni'n dal yma i barhau â'r ymgyrchoedd a oedd yn agos at ei galon ac i weithredu'r newid yr oedd yn ei ddymuno. Fel y dywedodd Ken Skates yn gynharach, gadewch i ni edrych eto ar y ffordd yr ydym yn trin ein gilydd fel bodau dynol, a gadewch i hynny fod yn waddol Carl. Ffarwel, gydymaith, a diolch am y gerddoriaeth.