English: Heading into COP26, approximately 70 per cent of the world economy is now covered by net-zero targets, up from less than 30 per cent when the UK took on the actual presidency of this conference. The Welsh Government, despite their proclamations to the contrary, is taking note. However, as a devolved nation, it is now incumbent for this Government to get behind the aims and ambitions on decarbonisation and supercharge clean energy production. That is why I am very proud to be moving today's motion for debate, so that we can refocus efforts, here in Wales, especially as last week's carbon budget 2 did unveil some weaknesses in the Welsh Government's approach to confronting the defining issue of our time. Indeed, whilst locally owned energy developments to secure an economic return for Wales was highlighted, in reality, you have taken a large step backwards by slashing business rate relief for privately owned hydro schemes. We should be empowering our land custodians and our farmers to assist with our green recovery. So, why, then, was there no statement by the Minister for rural affairs this week? There is a clear need for the Welsh Government to establish an all-Wales marine energy investment fund to purchase equity in marine energy projects, including small-scale hydro, to produce renewable energy. Five months on from the closure of the consultation on a deposit return scheme, I note that the Welsh Government is still reviewing responses received, and that we still remain at the consultation stage for banning just nine single-use plastic items. For the first time in living memory, I can honestly say I agree with a Labour MP. Fair play to Fleur Anderson for catching up with the Welsh Conservatives and our calls for action on wet wipes, especially the ones that contain plastic. As well as littering our river beds, Welsh Water say they deal with around 2,000 sewer blockages every month in Wales. The major causes of which are cotton buds and wipes that contain plastic. So, I hope that the Welsh Government will listen not just to us on these benches, but to their own Labour MPs, and act, here in Wales. A kerbside deposit-return scheme, which took place in Conwy between June and July, saw a 97 per cent participation. So, this actually shows and evidences the public appetite for action. And I cannot ignore the First Minister's personal leadership pledge for him to deliver a clean air Act in the fifth Senedd. So, here we are now in the sixth Senedd, and Members are still asking and calling out for this legislation to be laid. As our motion makes clear, to assist in our green recovery, we need to review planning rules and update existing legislation. Evidence from RTPI Cymru made clear that total expenditure on planning services has fallen by 50 per cent in Wales since 2009. This is really having an impact, especially on specialist areas of planning conditions, such as sustainable drainage - I'm sure my councillors know what SuDS are - but this is now proving a mitigating disaster for some local authorities, given the emphasis placed on them by this Government. Due planning consideration must also be given to assisting a green transport network. At 1,002 charging points, Wales has just 3.8 per cent of the UK's total charging points. Just this week, I've spoken to our taxi operators, who are now asking whether there will be any Welsh Government support for them towards an electric or zero-emission vehicle. This Welsh Government has set a target that all buses, as well as taxis and private hire vehicles, should be zero emission by 2028. Whilst I am aware that £50 million has been set aside by the UK Government to support this transition, if the Welsh Government is to meet its targets and safeguard jobs, then stakeholders have made clear to our Climate Change, Environment, and Infrastructure Committee that action on funding must be taken, and taken now. To recognise the skills required to drive forward the green agenda, actions should be taken again - now - by this Welsh Government to upskill the Welsh workforce by implementing the Welsh Conservatives' pledge to deliver 150,000 new apprenticeships, thereby heeding the advice of ColegauCymru to diversify the green workforce. We are also very keen to see a push made to generate new marine jobs, as the potential is untapped. The Welsh marine plan area consists of around 32,000 km of sea, but Wales has only 20,779 km of land, and I recognise and applaud my colleague Joyce Watson, because Joyce was on the CCEI committee before I was, and you have rightly championed this too, and the potential for jobs and action to come through the establishment of research projects such as planting seagrass meadows, which are known to actually capture carbon up to 35 times faster than tropical rainforests. So, as many people use the phrase now, it's a no-brainer. This brings me onto the need legally for binding biodiversity targets implemented in the here and now, including placing the 30x30 initiative on a statutory footing. The RSPB, Marine Conservation Society and other organisations have all given their time as witnesses to our committee to make clear the need for action before the conclusion of the phase 2 Convention on Biological Diversity COP15 talks in 2022. The Climate Change Risk Assessment 3 report from the UK Climate Change Committee made clear that there is a compelling need for enhanced monitoring and surveillance. This Senedd and its Members need clarification on what steps you are taking to increase data monitoring on things like soil health and resilience and its impact on biodiversity, its species and their habitats. And with money invested into this work, what long-term conservation jobs are going to be generated as a result? Deputy Llywydd, as today's debate will make clear, there is cross-party momentum for action on clean air, single-use plastics, biodiversity, conservation and many other things. So, why are we even waiting any longer? Why is there this dither and dawdle by the Minister and this Welsh Government? I'm afraid the world, our society and this climate cannot afford to gift this Welsh Government and the First Minister any more time on this. It's time for no more hot air: let's get on, and let's have some action, please. Thank you. Diolch.
Welsh: Wrth i COP26 ddechrau, mae tua 70 y cant o economi'r byd bellach wedi ymrwymo i dargedau sero-net, i fyny o lai na 30 y cant pan ymgymerodd y DU â'r gwaith o lywyddu'r gynhadledd hon. Mae Llywodraeth Cymru, er gwaethaf eu datganiadau i'r gwrthwyneb, yn cymryd sylw. Fodd bynnag, fel gwlad ddatganoledig, mae bellach yn ddyletswydd ar y Llywodraeth hon i gefnogi nodau ac uchelgeisiau ar ddatgarboneiddio a hybu cynhyrchiant ynni glân. Dyna pam fy mod yn falch iawn o gyflwyno'r cynnig heddiw i'w drafod, fel y gallwn ailffocysu ymdrechion yma yng Nghymru, yn enwedig gan fod cyllideb garbon 2 yr wythnos diwethaf wedi datgelu rhai gwendidau yn ymagwedd Llywodraeth Cymru tuag at fynd i'r afael â'r broblem sy'n diffinio ein hoes. Yn wir, er y tynnwyd sylw at ddatblygiadau ynni sy'n eiddo lleol i sicrhau elw economaidd i Gymru, mewn gwirionedd, rydych wedi cymryd cam mawr tuag yn ôl drwy dorri rhyddhad ardrethi busnes ar gynlluniau ynni dŵr sy'n eiddo preifat. Dylem fod yn grymuso ein ceidwaid tir a'n ffermwyr i helpu gyda'n hadferiad gwyrdd. Pam, felly, na chafwyd datganiad gan y Gweinidog materion gwledig yr wythnos hon? Mae'n amlwg fod angen i Lywodraeth Cymru sefydlu cronfa fuddsoddi mewn ynni morol i Gymru gyfan i brynu ecwiti mewn prosiectau ynni morol, gan gynnwys ynni dŵr ar raddfa fach, i gynhyrchu ynni adnewyddadwy. Bum mis ar ôl cau'r ymgynghoriad ar gynllun dychwelyd ernes, sylwaf fod Llywodraeth Cymru yn dal i adolygu'r ymatebion a ddaeth i law, a'n bod yn dal i fod ar y cam ymgynghori ar gyfer gwahardd naw yn unig o eitemau plastig untro. Am y tro cyntaf o fewn cof, gallaf ddweud yn onest fy mod yn cytuno ag AS Llafur. Chwarae teg i Fleur Anderson am ddal i fyny gyda'r Ceidwadwyr Cymreig a'n galwadau am weithredu ar hancesi gwlyb, yn enwedig y rhai sy'n cynnwys plastig. Yn ogystal â chreu llanast ar welyau afonydd, mae Dŵr Cymru'n dweud eu bod yn ymdrin â thua 2,000 o garthffosydd wedi'u blocio bob mis yng Nghymru. Y prif achosion yw ffyn cotwm a hancesi gwlyb sy'n cynnwys plastig. Felly, rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn gwrando nid yn unig arnom ni ar y meinciau hyn, ond ar eu Haelodau Seneddol Llafur eu hunain, ac yn gweithredu, yma yng Nghymru. Roedd lefelau cyfranogiad mewn cynllun dychwelyd ernes ar garreg y drws a gynhaliwyd yng Nghonwy rhwng mis Mehefin a mis Gorffennaf yn 97 y cant. Felly, dengys hyn fod y cyhoedd yn awyddus i weithredu. Ac ni allaf anwybyddu addewid arweinyddiaeth personol y Prif Weinidog i basio Deddf aer glân yn y pumed Senedd. Felly, dyma ni yn y chweched Senedd bellach, ac mae'r Aelodau'n dal i ofyn ac yn galw am gyflwyno'r ddeddfwriaeth honno. Fel y mae ein cynnig yn dweud yn glir, er mwyn helpu ein hadferiad gwyrdd, mae angen inni adolygu rheolau cynllunio a diweddaru'r ddeddfwriaeth bresennol. Roedd tystiolaeth gan y Sefydliad Cynllunio Trefol Brenhinol yng Nghymru yn nodi'n glir fod cyfanswm y gwariant ar wasanaethau cynllunio wedi gostwng 50 y cant yng Nghymru ers 2009. Mae hyn yn cael effaith fawr, yn enwedig ar feysydd arbenigol o amodau cynllunio, megis draenio cynaliadwy - rwy'n siŵr fod fy nghynghorwyr yn gwybod beth yw SuDS - ond mae bellach yn drychineb pur i rai awdurdodau lleol, o ystyried y pwyslais a roddir arnynt gan y Llywodraeth hon. Rhaid rhoi ystyriaeth gynllunio deg hefyd i gynorthwyo rhwydwaith trafnidiaeth werdd. Ar 1,002 o bwyntiau gwefru, dim ond 3.8 y cant o gyfanswm pwyntiau gwefru'r DU sydd gan Gymru. Yr wythnos hon, siaradais â'n gweithredwyr tacsis, sydd bellach yn gofyn a fydd unrhyw gymorth Llywodraeth Cymru iddynt tuag at gerbydau trydan neu gerbydau dim allyriadau. Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targed y dylai pob bws, yn ogystal â thacsis a cherbydau hurio preifat, fod yn gerbydau dim allyriadau erbyn 2028. Er fy mod yn ymwybodol fod £50 miliwn wedi'i neilltuo gan Lywodraeth y DU i gefnogi'r newid hwn, os yw Llywodraeth Cymru am gyrraedd ei thargedau a diogelu swyddi, eglurodd rhanddeiliaid wrth ein Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Seilwaith fod yn rhaid gweithredu ar gyllid yn awr. Er mwyn cydnabod y sgiliau sydd eu hangen i fwrw ymlaen â'r agenda werdd, dylai Llywodraeth Cymru weithredu eto - yn awr - i uwchsgilio gweithlu Cymru drwy wireddu addewid y Ceidwadwyr Cymreig i ddarparu 150,000 o brentisiaethau newydd, gan roi sylw i gyngor ColegauCymru y dylid arallgyfeirio'r gweithlu gwyrdd. Rydym yn awyddus iawn hefyd i weld ymdrechion i greu swyddi morol newydd, gan na fanteisiwyd ar y potensial. Mae ardal cynllun morol Cymru yn cynnwys tua 32,000 km o fôr, ond dim ond 20,779 km o dir sydd gan Gymru, ac rwy'n cydnabod ac yn cymeradwyo fy nghyd-Aelod, Joyce Watson, oherwydd roedd Joyce ar y pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Seilwaith cyn i mi ddod yn aelod ohono, ac fe wnaethoch chi hyrwyddo hyn hefyd, yn briodol, a'r potensial i gael swyddi a gweithredu drwy sefydlu prosiectau ymchwil megis plannu dolydd morwellt, y gwyddys eu bod yn dal carbon hyd at 35 gwaith yn gyflymach na fforestydd glaw trofannol. Felly, mae'n amlwg yn syniad da. Daw hyn â mi at yr angen i weithredu targedau bioamrywiaeth sy'n gyfreithiol rwymol yn awr, gan gynnwys gosod y fenter 30x30 ar sail statudol. Mae'r RSPB, y Gymdeithas Cadwraeth Forol a sefydliadau eraill i gyd wedi rhoi o'u hamser fel tystion i'n pwyllgor i egluro'r angen i weithredu cyn i drafodaethau cam 2 y Confensiwn ar Amrywiaeth Fiolegol COP15 ddod i ben yn 2022. Eglurodd adroddiad Asesiad o Risgiau Newid Hinsawdd 3 gan Bwyllgor Newid Hinsawdd y DU fod angen cymhellol am well monitro a gwyliadwriaeth. Mae angen eglurhad ar y Senedd hon a'i Haelodau o'r camau rydych yn eu cymryd i gynyddu'r gwaith o fonitro data ar bethau fel iechyd a gwytnwch pridd a'i effaith ar fioamrywiaeth, rhywogaethau a'u cynefinoedd. A chydag arian yn cael ei fuddsoddi yn y gwaith hwn, pa swyddi cadwraeth hirdymor a gaiff eu creu o ganlyniad? Ddirprwy Lywydd, fel y bydd y ddadl heddiw'n dangos, mae momentwm trawsbleidiol o blaid gweithredu ar aer glân, plastigau untro, bioamrywiaeth, cadwraeth a llawer o bethau eraill. Felly, pam ein bod yn aros? Pam yr oedi gan y Gweinidog a Llywodraeth Cymru? Mae arnaf ofn na all y byd, ein cymdeithas a'r hinsawdd fforddio rhoi mwy o amser i Lywodraeth Cymru a'r Prif Weinidog ar hyn. Dim mwy o aer poeth: gadewch inni fwrw ymlaen, a gadewch inni weld gweithredu'n digwydd, os gwelwch yn dda. Diolch.