English: Of course, we know and we opposed on these benches the Welsh Government introducing the - oh, thank you for your statement, by the way, Minister - the Water Resources (Control of Agricultural Pollution) (Wales) Regulations 2021. I believe that's a battle that we've lost, and I do feel sorry for those farmers. [ Interruption.] Hold on. I feel sorry for those farmers who have no recorded incidents of agricultural pollution, because they do feel that they are being penalised. Let me make it clear from these benches: we do not want to see pollution. I'm the shadow Minister for climate change and that includes the environment. And we all, as passionate Welsh Conservatives, believe that the pollution of our rivers, our watercourses, the sea and anything is unacceptable, and we've long called on these benches for you to take the water companies to task. But I have to also say that the points you've made about wet wipes and things like that - . I've been along many times when we've had lots of e-mails saying, 'There are hundreds of dead fish', so you go and - . Dŵr Cymru, to be fair, investigate, and it is just purely as a result, actually, in those instances - . All the pollution incidents in my constituency, since I've been here, have actually not been related to farming activities. Going back to that particular argument, it was never a given that £20 million would be enough. I just have a question for you here. At a time when Jeremy Clarkson and, of course, my farmer in Llanfairfechan, Gareth Wyn Jones, are speaking out now, Minister, so eloquently on behalf of farmers, saying that they want these mountains of regulations that seek to micromanage every acre to be slashed, will you look, going forward, to see how you can work better with our farmers? Now, of course, my colleague James Evans mentioned today about phosphates and the housing issue. You've made the argument to us: 'Look, you can't have it both ways. You can't say that you care about the environment and then agree to pollution.' We're not agreeing to pollution. What we are saying is that there are nearly 10,000 houses stuck in the planning system. Now, all I would say is, surely we don't want those high levels, but if those houses are not allowed to go ahead, put those developers out of their misery and say that they are never going to get planning. It's the fact that you have got gridlock in the planning system. Sewage pollution is the top pollutant in Welsh bathing waters, according to Natural Resources Wales, and one thing that I wasn't aware of until recently, when we have had some pollution incidents, is where members of the public, either through their developers or - . They do, if you like, illegal connections. I'm finding more and more of these cropping up, whereby the river Conwy is being polluted and then, when it's traced back, it's actually a private development or it's housing somewhere, and the water companies can't always identify it. So, what steps are you taking, Minister, to ensure that members of the public, when they are developing a property or redeveloping a property, know the dos and don'ts for tapping into the drainage system? Do you agree with me that we should be legislating now to ensure that water companies are not allowed to leave sewage discharge incidents unaddressed - some for several years? You have claimed that it would cost £9 billion to £14 billion to remove combined storm overflows. There were 184 sewage pipes found to be operating without permits in Wales, reiterating what I have just said, with just one application for a permit made in Wales as of March 2022. Yet, in 2022, there were 3,299 discharge incidents from these pipes without permits, and that has increased by 43 per cent since 2020. So, basically, what I am saying is that what's happening now isn't working. So, will you commit, Minister, to taking action on the rapid increase in discharge incidents, clamping down on those illegally discharging waste? And let's have - . I don't like the term 'holistic', but let's have an all-encompassing, multifaceted approach, so that we stamp out, once and for all, the pollution to our waterways. Thank you.
Welsh: Wrth gwrs, rydym ni'n gwybod ac fe wnaethom ni wrthwynebu ar y meinciau hyn Llywodraeth Cymru yn cyflwyno'r - o, diolch am eich datganiad, gyda llaw, Gweinidog - y Rheoliadau Adnoddau Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) (Cymru) 2021. Rwy'n credu fod honno'n frwydr yr ydym ni wedi ei cholli, ac rwy'n teimlo trueni dros y ffermwyr hynny. [ Torri ar draws.] Arhoswch funud. Rwy'n teimlo trueni dros y ffermwyr hynny sydd heb unrhyw gofnod o achos o lygredd amaethyddol yn eu herbyn, oherwydd maen nhw'n teimlo eu bod yn cael eu cosbi. Gadewch i mi ei gwneud hi'n glir o'r meinciau hyn: does arnom ni ddim eisiau gweld llygredd. Fi yw Gweinidog yr wrthblaid dros newid hinsawdd ac mae hynny'n cynnwys yr amgylchedd. Ac rydym ni i gyd, yn Geidwadwyr Cymreig angerddol, o'r farn bod llygru ein hafonydd, ein cyrsiau dŵr, y môr ac unrhyw beth yn annerbyniol, ac rydym ni wedi galw ers tro ar y meinciau yma i chi ddwyn y cwmnïau dŵr i gyfrif. Ond mae'n rhaid i mi ddweud hefyd bod y sylwadau yr ydych chi wedi'u gwneud am gadachau gwlyb a phethau felly - . Rwyf wedi mynd lawer tro ar ôl cael negeseuon e-bost yn dweud, 'Mae cannoedd o bysgod marw', felly rydych chi'n mynd a - . Mae Dŵr Cymru, i fod yn deg, yn ymchwilio, ac o ganlyniad, mewn gwirionedd, yn yr achosion hynny - . Nid yw unrhyw un o'r achosion o lygredd yn fy etholaeth, ers i mi fod yma, mewn gwirionedd wedi bod yn gysylltiedig â gweithgareddau ffermio. Wrth fynd yn ôl i'r ddadl benodol honno, ni chydnabuwyd erioed y byddai £20 miliwn yn ddigon. Mae gen i gwestiwn ichi yn y fan yma. Ar adeg pan fo Jeremy Clarkson ac, wrth gwrs, fy ffermwr yn Llanfairfechan, Gareth Wyn Jones, yn siarad nawr, Gweinidog, mor huawdl ar ran ffermwyr, gan ddweud bod arnyn nhw eisiau cael gwared ar y mynyddoedd hyn o reoliadau sy'n ceisio microreoli pob erw, a wnewch chi edrych, wrth symud ymlaen, i weld sut allwch chi weithio'n well gyda'n ffermwyr? Nawr, wrth gwrs, soniodd fy nghyd-Aelod James Evans heddiw am ffosffadau a'r mater tai. Rydych chi wedi cyflwyno'r ddadl i ni: 'Edrychwch, allwch chi ddim ei chael hi y ddwy ffordd. Allwch chi ddim dweud eich bod yn poeni am yr amgylchedd ac yna cytuno i lygredd.' Nid ydym yn cytuno â llygru. Yr hyn yr ydym yn ei ddweud yw bod bron i 10,000 o dai yn sownd yn y system gynllunio. Nawr, y cyfan fyddwn i'n ei ddweud yw, heb os nac oni bai nid ydym ni eisiau'r niferoedd mawrion hynny, ond os na cheir adeiladu'r tai hynny, eglurwch hynny wrth y datblygwyr a dweud na chânt fyth ganiatâd cynllunio. Y ffaith yw bod yna rwystr yn y system gynllunio. Llygredd carthion yw'r llygrydd mwyaf yn nyfroedd ymdrochi Cymru, yn ôl Cyfoeth Naturiol Cymru, ac un peth nad oeddwn i'n gwybod amdano tan yn ddiweddar, a ninnau wedi cael rhai achosion o lygredd, yw pan fo aelodau'r cyhoedd, naill ai drwy eu datblygwyr neu - . Maen nhw, os mynnwch chi, yn gysylltiadau anghyfreithlon. Rwy'n canfod mwy a mwy o'r achosion hyn yn ymrithio, lle mae afon Conwy yn cael ei llygru ac yna, wrth olrhain yr achos yn ôl, mae'n tarddu o ddatblygiad preifat mewn gwirionedd neu mae'n dod o dai yn rhywle, a dyw'r cwmnïau dŵr ddim wastad yn gallu ei adnabod. Felly, beth ydych chi'n ei wneud, Gweinidog, i sicrhau bod aelodau'r cyhoedd, pan fo nhw'n datblygu eiddo neu'n ailddatblygu eiddo, yn gwybod y rheolau o ran cysylltu â'r system ddraenio? Ydych chi'n cytuno â mi y dylem ni fod yn deddfu nawr i sicrhau nad yw cwmnïau dŵr yn cael gadael achosion o ryddhau carthion heb eu datrys - rhai am sawl blwyddyn? Rydych chi wedi honni y byddai'n costio £9 biliwn i £14 biliwn i gael gwared ar orlifoedd storm cyfunol. Canfuwyd bod 184 o bibau carthion yn gweithredu heb drwyddedau yng Nghymru, gan ailadrodd yr hyn yr wyf newydd ei ddweud, gyda dim ond un cais am drwydded yng Nghymru ym mis Mawrth 2022. Ond eto, yn 2022, roedd 3,299 o achosion rhyddhau o'r pibellau hyn heb drwyddedau, ac mae hynny wedi cynyddu 43 y cant ers 2020. Felly, yn y bôn, yr hyn rwy'n ei ddweud yw nad yw'r hyn sy'n digwydd nawr yn gweithio. Felly, a fyddwch yn ymrwymo, Gweinidog, i weithredu ar y cynnydd cyflym mewn digwyddiadau rhyddhau, gan ymlid y rhai sy'n rhyddhau gwastraff yn anghyfreithlon? A gadewch i ni gael - . Dydw i ddim yn hoffi'r term 'cyfannol', ond gadewch i ni gael dull cynhwysfawr, amlochrog, fel ein bod yn rhoi terfyn, unwaith ac am byth, ar lygru'n dyfrffyrdd. Diolch.