English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I want to start by saying that I do welcome the committee's report and the range of comments that were made in today's debate, even though I won't agree with all of them. But I'm really pleased that the report acknowledges improvements that we have already made in planning for winter, and the continuing challenges that we still face. The committee make, of course, a number of recommendations right across health and social care that reflect not only the importance of managing winter pressures, but also the year-round challenges that face our services. At the outset, I do want to acknowledge again that our health and care system is under very real and significant pressure. I said before Christmas, when I appeared before the committee, that we are better prepared than before for winter but that there will, of course, be difficult days, and there have been. Our hospitals and social services have seen surges in demand, especially from patients with increasingly complex needs. And I say again: there will be more difficult days to come before winter is over, and each of us should be very grateful that we're here in this Chamber, not facing those pressures on the front line. Because it is a testament to the commitment and skill of our staff that despite the pressures they face, the vast majority of patients and citizens continue to receive high-quality care in a professional and timely manner. That does not mean that, as a Government, we're complacent or ignore the scale of the challenges that our whole system faces. We rely upon our staff, and we're proud in this Government to see them as partners. That is why I have not and will not pick a fight with junior doctors. That is why I have not and will not blame GPs for winter pressures. And that is why I'm proud to be a member of a Government that is investing in our social care workforce. We have deliberately taken a whole-system approach to planning, and I don't accept the criticism of Rhun ap Iorwerth that the social care system is somehow being forgotten or overlooked. We continue to fund social care at a much better level than in England, but that does not mean that social care here in Wales is pressure free; it certainly is not. Social care is very much part of the planning and delivery in winter, and social care is also very much part of the market analysis work that is ongoing. We work, and we'll continue to work, right across health, local government, in partnership with the third sector and our emergency services. Now, that doesn't mean to say our system is currently perfect, but progress really is being made and will continue to be further strengthened in an integrated way, working between those services. Now, I recognise, of course, that designing services that can anticipate and respond to the changing nature of demand can take time to get right. However, we're determined to drive forward further improvements, and I was pleased to see the committee's recommendations reflect much of this work. Organisations have been encouraged to build upon their plans and experience of previous years to prepare for this winter and beyond. I'm encouraged that delayed transfers fell again in December - that's unusual; it's not the case we see across our border - ambulance response times are better than last winter and holding up; and 111 has been a success to date in its pilot area of Abertawe Bro Morgannwg, and that was not the case when it was rolled out right across England. So, we are getting a range of things right, and we're getting a range of things that are improving year on year. The challenge is: do they improve at a fast enough rate to keep up with the ever-changing and ever-increasing nature of demand? And actually, we are seeing more people at home this winter; that's part of the reason we are continuing to cope. There's lots of evidence about the approach that we are taking being in the right direction, but there's always the question: is it enough and can we do more? There has been a great deal of focus, of course, on hospitals, but I'm pleased that the committee recognises the critical role of GPs, social care, the intermediate care fund, out-of-hours and ambulance staff in treating and caring for people. Recommendations 1 to 5, 8 and 9 in particular focus on the planning, delivery and learning across our whole system, and I should say, as comment has been made on it, that recommendation 5 was rejected because we're essentially doing what is being asked of us, and I'm keen not to duplicate our efforts or to restart. But I think there's much learning to take place about how we design, deliver and co-locate our various services, and there will be those in favour of co-locating in an A&E and those who say, 'Actually, you shouldn't co-locate everything within a hospital setting.' We've got to think about how we deliver that care in different settings around our whole community. We recognise, of course, that the report makes mention of this as well: that health boards have to manage both scheduled and unscheduled care over the winter. This winter, health boards have changed their focus of their activity, with more out-patient and day-case activity, which is not reliant on in-patient beds. And we have provided that additional £50 million to the NHS this winter to help manage demand, and I expect that at the end of this year we'll see further improvements made in both RTT and diagnostics, and we'll see further increase in elective activity through winter. And I expect the end of March position for this year to improve again upon last year. We will, of course, evaluate how our whole system has managed through winter. I've made it very clear that we can expect to have lessons to learn and to improve. That includes, though, the success, or otherwise, of Choose Well, and the impact of the public and their use of the whole system. We ought to educate and inform our public, not blame them. But, actually, the public are part of helping us to make the very best use of the whole system. I'm pleased to say that the views of both clinicians and the public will be sought as part of the evaluation of our response to and delivery within winter. I recognise what Angela Burns has said because it's a point that I've made on many occasions in the past. We regularly get told throughout the year in health that, actually, there's no such thing as winter pressure because there's pressure year-round across our system, and it's true, there is pressure year-round across our system, in both elective care and in emergency care as well. But then every single winter, we talk about the particular and heightened challenges of winter, and it is because we have a different sort of patient and a different need coming through our doors in different numbers in winter. The overall numbers actually go down, but the nature of the demand changes significantly. That's why we plan to deliver, and we are delivering, extra bed capacity in winter. That's why I listen to GPs, as Dai Lloyd acknowledged, and I relax quality and outcomes frameworks through the rest of this winter to give more time for GPs to actually take care of their patients. We should, though, acknowledge the year-round context of our health and care system, and the choice that we have to make - not just in the winter, but in planning and delivering our system throughout the year. We all know the well-rehearsed pressures of public expectation and ageing population, the impact of poverty, our long-standing public health challenges, and, of course, the unavoidable impact of UK Government austerity. It's a regular and understandable feature of politics that people call for more money, and resources where there are challenges, and that is every bit as much the case in health and social care as in any other activity. But calling for increases in health, local government and third sector spending is a demand for the impossible, whilst we face the reality of austerity.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwyf am ddechrau drwy ddweud fy mod yn croesawu adroddiad y pwyllgor a'r ystod o sylwadau a wnaed yn y ddadl heddiw, er na fyddaf yn cytuno â phob un ohonynt. Ond rwy'n falch iawn fod yr adroddiad yn cydnabod y gwelliannau yr ydym eisoes wedi'u gwneud wrth gynllunio ar gyfer y gaeaf, a'r heriau parhaus yr ydym yn dal i'w hwynebu. Mae'r pwyllgor, wrth gwrs, yn gwneud nifer o argymhellion ar draws iechyd a gofal cymdeithasol sy'n adlewyrchu pwysigrwydd rheoli pwysau'r gaeaf, ond hefyd yr heriau sy'n wynebu ein gwasanaethau drwy gydol y flwyddyn. I gychwyn, rwy'n awyddus i gydnabod eto fod ein system iechyd a gofal dan bwysau gwirioneddol a sylweddol iawn. Dywedais cyn y Nadolig, pan ymddangosais gerbron y pwyllgor, ein bod wedi paratoi'n well nag o'r blaen ar gyfer y gaeaf, ond y bydd yna ddyddiau anodd wrth gwrs, ac fe fu. Mae ein hysbytai a'n gwasanaethau cymdeithasol wedi gweld ymchwydd yn y galw, yn enwedig gan gleifion sydd ag anghenion cynyddol gymhleth. Ac rwy'n dweud eto: mae dyddiau anos i ddod eto cyn y daw'r gaeaf i ben, a dylai pob un ohonom fod yn ddiolchgar iawn ein bod ni yma yn y Siambr, ac nid yn wynebu'r pwysau hwnnw ar y rheng flaen. Oherwydd mae'n glod i ymrwymiad a sgiliau ein staff, er gwaethaf y pwysau y maent yn ei wynebu, fod y mwyafrif helaeth o gleifion a dinasyddion yn parhau i dderbyn gofal o ansawdd uchel mewn ffordd broffesiynol ac amserol. Nid yw hynny'n golygu ein bod, fel Llywodraeth, yn hunanfodlon neu'n anwybyddu maint yr heriau y mae ein system gyfan yn eu hwynebu. Rydym yn dibynnu ar ein staff, ac rydym yn falch yn y Llywodraeth hon o'u gweld fel partneriaid. Dyna pam nad wyf wedi, ac na fyddaf yn mynd ben-ben â meddygon iau. Dyna pam nad wyf wedi, ac na fyddaf yn rhoi'r bai ar feddygon teulu am bwysau'r gaeaf. A dyna pam rwy'n falch o fod yn aelod o Lywodraeth sy'n buddsoddi yn ein gweithlu gofal cymdeithasol. Rydym yn fwriadol wedi mabwysiadu ymagwedd system gyfan tuag at gynllunio, ac nid wyf yn derbyn beirniadaeth Rhun ap Iorwerth fod y system gofal cymdeithasol rywsut yn cael ei hanghofio neu ei hanwybyddu. Rydym yn parhau i ariannu gofal cymdeithasol ar lefel lawer gwell nag yn Lloegr, ond nid yw hynny'n golygu nad oes pwysau ar ofal cymdeithasol yma yng Nghymru; nid yw hynny'n wir, yn bendant. Mae gofal cymdeithasol yn rhan bwysig o'r cynlluniau a'r ddarpariaeth yn y gaeaf, ac mae gofal cymdeithasol hefyd yn rhan bwysig o'r gwaith sy'n mynd rhagddo ar ddadansoddi'r farchnad. Rydym yn gweithio, a byddwn yn parhau i weithio, ar draws iechyd, llywodraeth leol, mewn partneriaeth â'r trydydd sector a'n gwasanaethau brys. Nawr, nid yw hynny'n golygu bod ein system yn berffaith ar hyn o bryd, ond mae cynnydd go iawn yn cael ei wneud a bydd yn parhau i gael ei gryfhau ymhellach mewn ffordd integredig, gan weithio rhwng y gwasanaethau hynny. Nawr, rwy'n cydnabod, wrth gwrs, y gall llunio gwasanaethau sy'n gallu rhagweld ac ymateb i natur gyfnewidiol y galw gymryd amser i'w gael yn iawn. Fodd bynnag, rydym yn benderfynol o ysgogi gwelliannau pellach, ac roeddwn yn falch o weld argymhellion y pwyllgor yn adlewyrchu llawer o'r gwaith hwn. Cafodd sefydliadau eu hannog i adeiladu ar eu cynlluniau a'u profiad o flynyddoedd blaenorol i baratoi ar gyfer y gaeaf hwn a thu hwnt. Rwyf wedi fy nghalonogi bod lefelau oedi wrth drosglwyddo wedi gostwng eto ym mis Rhagfyr - mae hynny'n anarferol; nid dyna a welwn dros y ffin - mae amseroedd ymateb ambiwlans yn well na'r gaeaf diwethaf ac yn parhau felly; ac mae 111 wedi bod yn llwyddiant hyd yma yn ei ardal beilot yn Abertawe Bro Morgannwg, ac nid oedd hynny'n wir pan gafodd ei gyflwyno ar draws Lloegr. Felly, rydym yn cael amrywiaeth o bethau'n iawn, ac rydym yn cael amrywiaeth o bethau sy'n gwella o flwyddyn i flwyddyn. Yr her yw: a ydynt yn gwella'n ddigon cyflym i ddal i fyny gyda natur gyfnewidiol a chynyddol y galw? Ac mewn gwirionedd, gwelwn fwy o bobl yn eu cartrefi y gaeaf hwn; mae hynny'n rhan o'r rheswm pam ein bod yn parhau i ymdopi. Ceir llawer o dystiolaeth sy'n dangos bod ein dull o weithredu'n anelu i'r cyfeiriad cywir, ond mae'r cwestiwn bob amser yno: a yw'n ddigon ac a allwn wneud mwy? Cafwyd cryn dipyn o ffocws, wrth gwrs, ar ysbytai, ond rwy'n falch fod y pwyllgor yn cydnabod rôl hollbwysig meddygon teulu, gofal cymdeithasol, y gronfa gofal canolraddol, gwasanaeth y tu allan i oriau a staff ambiwlans yn trin a gofalu am bobl. Mae argymhellion 1 i 5, 8 a 9 yn benodol yn canolbwyntio ar gynllunio, darparu a dysgu ar draws ein system gyfan, a dylwn ddweud, gan fod sylwadau wedi'u gwneud ar y mater, fod argymhelliad 5 wedi'i wrthod am ein bod yn y bôn yn gwneud yr hyn y gofynnwyd i ni ei wneud, ac rwy'n awyddus i beidio â dyblygu neu ailgychwyn ein hymdrechion. Ond rwy'n credu bod llawer o wersi i'w dysgu o ran sut yr awn ati i gynllunio, darparu a chydleoli ein gwasanaethau amrywiol, a bydd rhai o blaid cydleoli mewn adrannau damweiniau ac achosion brys a rhai'n dweud, 'A dweud y gwir, ni ddylech gydleoli popeth o fewn yr ysbyty.' Mae'n rhaid i ni feddwl sut y darparir gofal mewn lleoliadau gwahanol o gwmpas ein cymuned gyfan. Rydym yn cydnabod, wrth gwrs, fod yr adroddiad yn sôn am hyn yn ogystal: fod yn rhaid i fyrddau iechyd reoli gofal wedi'i drefnu a heb ei drefnu dros y gaeaf. Y gaeaf hwn, mae byrddau iechyd wedi newid ffocws eu gweithgarwch, gyda mwy o weithgarwch cleifion allanol ac achosion dydd, nad yw'n dibynnu ar welyau i gleifion mewnol. Ac rydym wedi darparu'r £50 miliwn ychwanegol hwnnw i'r GIG y gaeaf hwn er mwyn helpu i reoli'r galw, ac rwy'n disgwyl gweld gwelliannau pellach ar ddiwedd y flwyddyn hon mewn amseroedd rhwng atgyfeirio a thriniaeth a diagnosteg, ac y gwelwn gynnydd pellach mewn gweithgaredd dewisol drwy'r gaeaf. Ac rwy'n disgwyl i'r sefyllfa ar ddiwedd mis Mawrth eleni wella eto o gymharu â'r llynedd. Wrth gwrs, byddwn yn gwerthuso'r modd y mae ein system gyfan wedi ymdopi drwy'r gaeaf. Rwyf wedi dweud yn glir iawn y gallwn ddisgwyl y bydd yna wersi i'w dysgu ac angen gwella. Fodd bynnag, mae hynny'n cynnwys llwyddiant neu fethiant Dewis Doeth, ac effaith y cyhoedd a'u defnydd o'r system gyfan. Dylem addysgu a hysbysu ein cyhoedd, nid eu beio. Ond mewn gwirionedd, mae'r cyhoedd yn rhan o'r gwaith o'n helpu i wneud y defnydd gorau o'r system gyfan. Rwy'n falch o ddweud y gofynnir am farn clinigwyr a'r cyhoedd fel rhan o'r gwerthusiad o'n hymateb a'n darpariaeth yn ystod y gaeaf. Rwy'n cydnabod yr hyn a ddywedodd Angela Burns am ei fod yn bwynt a wneuthum ar sawl achlysur yn y gorffennol. Yn rheolaidd dywedir wrthym drwy gydol y flwyddyn ym maes iechyd nad oes y fath beth â phwysau'r gaeaf mewn gwirionedd gan fod pwysau drwy gydol y flwyddyn ar draws ein system, ac mae'n wir, ceir pwysau drwy gydol y flwyddyn ar draws ein system, mewn gofal dewisol ac mewn gofal brys hefyd. Ond yna, bob gaeaf, rydym yn siarad am yr heriau penodol sy'n dwysáu yn y gaeaf, a hynny am fod gennym fath gwahanol o glaf ac angen gwahanol yn dod drwy ein drysau mewn niferoedd gwahanol yn y gaeaf. Mae'r niferoedd cyffredinol yn mynd i lawr mewn gwirionedd, ond mae natur y galw yn newid yn sylweddol. Dyna pam y bwriadwn ddarparu, a pham ein bod yn darparu capasiti gwely ychwanegol yn y gaeaf. Dyna pam rwy'n gwrando ar feddygon teulu, fel yr oedd Dai Lloyd yn cydnabod, a pham rwy'n llacio fframweithiau ansawdd a chanlyniadau drwy weddill y gaeaf hwn er mwyn rhoi mwy o amser i feddygon teulu ofalu am eu cleifion mewn gwirionedd. Fodd bynnag, dylem gydnabod cyd-destun ein system iechyd a gofal drwy gydol y flwyddyn, a'r dewis sy'n rhaid i ni ei wneud - nid yn unig yn y gaeaf, ond wrth gynllunio a darparu ein system drwy gydol y flwyddyn. Rydym i gyd yn gwybod am y pwysau y clywir amdano'n fynych sydd ynghlwm wrth ddisgwyliadau'r cyhoedd a phoblogaeth sy'n heneiddio, effaith tlodi, ein heriau iechyd cyhoeddus hirsefydlog, ac wrth gwrs, effaith anochel caledi Llywodraeth y DU. Mae'n nodwedd reolaidd a dealladwy o wleidyddiaeth fod pobl yn galw am fwy o arian ac adnoddau lle y ceir heriau, ac mae hynny lawn mor wir ym maes iechyd a gofal cymdeithasol ag unrhyw weithgaredd arall. Ond mae galw am gynnydd yn y gwariant ar iechyd, llywodraeth leol a'r trydydd sector yn alwad am yr amhosibl, a ninnau'n wynebu realiti caledi.