English: I welcome the tone, especially towards the end, about the need to work together and increase the pace and scale of social home building. But also, across the piece, I think we need to look at our targets and set a really serious ambition for the 2020s. We need to do that now so that we can get all the necessary approaches in place so that we can see an increase at scale, then, in house building. I do welcome the review as well. I think it asked some serious questions and has provided some valuable insights. Some other areas that the Minister has touched upon, especially decarbonisation and Chris Jofeh's review, I think that properly will get separate treatment. Can I also thank the Minister for the advance notice and indeed the initial discussion I've been able to have with Chris Jofeh on the likely direction of the review? I think that's very, very helpful and good open government. Can I move, then, broadly to the areas where I think there will be real agreement? I want to start, just because of my activities yesterday, on off-site manufacturing. I was really pleased to see this being stressed in terms of what we can do with modern methods of construction. Indeed, in the Conservative housing strategy published earlier this year we did look at this quite specifically, reflecting the attention that is out there, and I'm pleased to see that the Welsh Government is emphasising this in particular from the review's work. Indeed, Minister, I think following in your footsteps, actually, yesterday, I visited the Wernick Group's modular housing factory in Margam, followed by a visit to site in Bridgend where the housing association Valleys to Coast has used such manufacturing methods to build affordable homes. I went in and was amazed at the speed of delivery and just how great those three-bedroomed homes, the ones I saw, looked. They use this much more in many parts of Europe, and at the minute, it barely is 2 per cent or 3 per cent of our housing development, so I think we do need to look at this. And indeed, in the Conservative policy, we pledge to increase this type of off-site manufacturing to up to 20 per cent of house building by 2030. So, I hope that you too will be expressing that sort of ambition. Secondly, on public land, again, I welcome your acceptance of the recommendations in the report, especially the mapping of vacant land, along with its status with regard to development potential. I was wondering whether, with regard to public sector land, we could go even further and offer discounts to developments that deliver strong social value, which, of course, affordable housing does. According to evidence submitted by the Home Builders Federation to the Lords Economic Affairs Committee, between a quarter and a third of all potential residential land is currently controlled by the public sector. By prioritising social value for discount, for instance, public land can be put to the service of long-term public good and this type of scheme could be extended to housing for vital professions like nurses, housing for older people and general affordable housing developments and co-operative housing schemes and the like. There's a lot we can do by the way we release land and use it as an incentive and a real resource. If I look at rent, I do welcome this five-year cycle. It's something that the sector has been calling for. And as the Chartered Institute of Housing, in their response to this statement today, said, we need the right balance that provides affordable rent levels whilst allowing housing organisations to continue planned development. So, I look forward to receiving the actual details of what your five-year rent policy will look like, but I do think that, again, that's the right strategic approach that will allow us to develop long-term solutions. Finally, on council homes and the removal of the borrowing cap - again, I think this is a very welcome development. We need it at the moment, it will help us to increase the number of homes we are building, but I do think we need to emphasise that councils can also work with housing associations and others to use these flexibilities, so they don't necessarily have to build and manage the homes themselves, though where they want to do that and they're demonstrating real value and, obviously, more flexible and smaller schemes than, perhaps, what we saw in the 1950s and 1960s - . But it's definitely part of the mix that we can have. And, finally, I would like to put on record, as the Minister has, my thanks to the panel and Lynn Pamment. As you rightly pointed out, these people have done really good work for the public good and have given up much of their time in doing that and sacrificed, obviously, what they could have been doing in their professional careers. But we really do welcome their contribution.
Welsh: Rwy'n croesawu'r ysbryd, yn enwedig tua'r diwedd, o ran yr angen i weithio gyda'n gilydd a chynyddu cyflymder a graddfa adeiladu cartrefi cymdeithasol. Ond hefyd, yn gyffredinol, rwy'n credu bod angen i ni edrych ar ein targedau a gosod uchelgais gwirioneddol ddifrifol ar gyfer y 2020au. Mae angen inni wneud hynny nawr er mwyn inni allu sicrhau bod yr holl ddulliau angenrheidiol ar waith er mwyn inni gael cynnydd yn y raddfa, wedyn, o ran adeiladu tai. Rwyf hefyd yn croesawu'r adolygiad. Credaf ei fod wedi gofyn rhai cwestiynau difrifol ac wedi rhoi rhai syniadau gwerthfawr. Mewn rhai meysydd eraill y mae'r Gweinidog wedi cyfeirio atyn nhw, yn enwedig datgarboneiddio ac adolygiad Chris Jofeh, credaf y bydd y rheini, yn briodol yn cael triniaeth ar wahân. A gaf fi hefyd ddiolch i'r Gweinidog am y rhybudd ymlaen llaw ac yn wir am y drafodaeth gychwynnol a gefais gyda Chris Jofeh ynghylch cyfeiriad tebygol yr adolygiad? Rwy'n credu bod hynny'n ddefnyddiol iawn ac yn enghraifft o lywodraeth agored dda. A gaf i symud, felly, yn fras at y meysydd lle y bydd cytundeb gwirioneddol, yn fy marn i? Rwyf eisiau dechrau, dim ond oherwydd fy ngweithgareddau ddoe, gyda gweithgynhyrchu oddi ar y safle. Roeddwn yn falch iawn o weld hyn yn cael ei bwysleisio o ran yr hyn y gallwn ni ei wneud gyda dulliau adeiladu modern. Yn wir, yn strategaeth dai'r Ceidwadwyr a gyhoeddwyd yn gynharach eleni, fe wnaethom ni edrych ar hyn yn weddol benodol, gan gyfleu'r sylw sydd i hyn ar lawr gwlad, ac rwy'n falch o weld bod Llywodraeth Cymru yn pwysleisio hyn yn benodol o waith yr adolygiad. Yn wir, Gweinidog, a minnau'n dilyn yn ôl eich traed, a dweud y gwir, ddoe, ymwelais â ffatri dai fodiwlaidd Grŵp Wernick ym Margam, ac yna ymwelais â'r safle ym Mhen-y-bont ar Ogwr lle mae Cymdeithas Tai Cymoedd i'r Arfordir wedi defnyddio dulliau gweithgynhyrchu o'r fath i adeiladu cartrefi fforddiadwy. Euthum i mewn ac roeddwn yn rhyfeddu at gyflymder y ddarpariaeth a pha mor dda oedd y cartrefi tair ystafell wely hynny a welais, yn edrych. Maen hyn yn llawer mwy cyffredin mewn sawl rhan o Ewrop, ac ar hyn o bryd prin 2 y cant neu 3 y cant o'n datblygiadau tai ni sy'n cael eu codi fel hyn, felly credaf fod angen inni edrych ar hyn. Ac yn wir, ym mholisi'r Ceidwadwyr, rydym yn addo cynyddu'r math hwn o weithgynhyrchu oddi ar y safle i hyd at 20 y cant o'r tai sy'n cael eu codi erbyn 2030. Felly, gobeithiaf y byddwch chithau hefyd yn mynegi'r math hwnnw o uchelgais. Yn ail, o ran tir cyhoeddus, unwaith eto, rwy'n croesawu'r ffaith eich bod yn derbyn yr argymhellion yn yr adroddiad, yn enwedig o ran mapio tir gwag, ynghyd â'i statws o ran potensial datblygu. Roeddwn yn meddwl tybed, o ran tir y sector cyhoeddus, a allem ni fynd hyd yn oed ymhellach a chynnig gostyngiadau i ddatblygiadau sy'n darparu gwerth cymdeithasol cryf, y mae tai fforddiadwy, wrth gwrs, yn ei wneud. Yn ôl tystiolaeth a gyflwynwyd gan y Ffederasiwn Adeiladwyr Cartrefi i Bwyllgor Materion Economaidd Tŷ'r Arglwyddi, mae rhwng chwarter a thraean yr holl dir preswyl posib yn cael ei reoli gan y sector cyhoeddus ar hyn o bryd. Drwy flaenoriaethu gwerth cymdeithasol yn gyfnewid am ostyngiad, er enghraifft, gellir defnyddio tir cyhoeddus er budd cyhoeddus hirdymor a gallai'r math hwn o gynllun gael ei ymestyn i dai ar gyfer proffesiynau hanfodol megis nyrsys, tai ar gyfer pobl hŷn a datblygiadau tai fforddiadwy cyffredinol a chynlluniau tai cydweithredol ac ati. Mae llawer y gallwn ei wneud drwy'r ffordd yr ydym yn rhyddhau tir ac yn ei ddefnyddio fel cymhelliad ac fel adnodd gwirioneddol. Os edrychaf ar rent, rwy'n croesawu'r cylch pum mlynedd hwn. Mae'n rhywbeth y mae'r sector wedi bod yn galw amdano. Ac fel y dywedodd y Sefydliad Tai Siartredig, yn eu hymateb i'r datganiad hwn heddiw, mae arnom ni angen y cydbwysedd cywir sy'n darparu lefelau rhent fforddiadwy gan ganiatáu ar yr un pryd i sefydliadau tai barhau â'u datblygiadau a gynlluniwyd. Felly, edrychaf ymlaen at gael manylion gwirioneddol eich polisi rhenti pum mlynedd, ond credaf, unwaith eto, mai dyna'r dull gweithredu strategol cywir a fydd yn caniatáu inni ddatblygu atebion tymor hir. Yn olaf, o ran cartrefi cyngor a dileu'r terfyn benthyca - unwaith eto, credaf fod hwn yn ddatblygiad i'w groesawu'n fawr. Mae ei angen arnom ni ar hyn o bryd, bydd yn ein helpu i gynyddu nifer y cartrefi yr ydym yn eu hadeiladu, ond credaf fod angen inni bwysleisio y gall cynghorau hefyd weithio gyda chymdeithasau tai ac eraill i ddefnyddio'r dulliau hyblyg hyn, felly nid oes rhaid iddyn nhw o reidrwydd adeiladu a rheoli'r cartrefi eu hunain, er pan fyddan nhw eisiau gwneud hynny a'u bod yn dangos gwir werth ac, yn amlwg, cynlluniau mwy hyblyg a llai o faint nag, efallai, yr hyn a welsom ni yn y 1950au a'r 1960au - . Ond mae'n sicr yn rhan o'r cyfuniad y gallwn ei gael. Ac, yn olaf, hoffwn ddiolch ar goedd, fel y gwnaeth y Gweinidog, i'r panel ac i Lynn Pamment. Fel y dywedasoch chi yn gywir ddigon, mae'r bobl hyn wedi gwneud gwaith da iawn er lles y cyhoedd ac wedi rhoi o'u hamser wrth wneud hynny ac wedi aberthu, yn amlwg, o ran yr hyn y gallen nhw fod wedi'i wneud yn eu gyrfaoedd proffesiynol. Ond rydym yn wir groesawu eu cyfraniad.