English: It's very appropriate for us to have this debate, of course, following the statement that Simon Thomas has just made. It's true what he says, of course: the Hughes-Parry commission report, I think it was, was the basis for the Act, and that commission, in a way, was the Wolfenden commission for the Welsh language. And the Act didn't achieve the highest aim we had that was set by that commission in terms of ensuring parity for the Welsh language, but the foundations were laid with regard to what was achieved in the ensuing Acts. It gives me great pleasure, on behalf of the Assembly Commission, to introduce this official languages scheme for the fifth Assembly and the compliance report for the final months of the fourth Assembly and the first year of the fifth. First of all, I'll refer to the compliance report that reports on our work, that crystallises our progress over the period in question and that concludes the fourth Assembly's official languages scheme. A great deal of work was done during this period to prepare to welcome the new Assembly Members, following the election, of course, and to ensure that the good practice with regard to the provision of bilingual services established during the fourth Assembly continues. Firm foundations were laid to ensure that the Assembly Commission continues to offer excellent bilingual services to Assembly Members, their staff and the people of Wales. It is true to say that the new Assembly Members, I believe, have been struck - some of them - by the institution's natural bilingualism and the strong commitment by all Commission staff to provide exemplary parliamentary services in both languages. Of course, it's not possible for everything or all organisations to achieve their aims 100 per cent all the time, and the report also mentions those occasions when we haven't succeeded in hitting the mark. While compiling the compliance report, we had an opportunity to ensure that we learned from those occasions and initiate changes to ensure that they don't recur. Feedback from our - well, I don't know whether 'customers' is the right word, but certainly Assembly Members, their support staff and the people of Wales, which are at the heart of what we're trying to achieve in this context, helps us to learn and improve. So, turning to the new official languages scheme, the Assembly Commission is required to table an amended scheme for each Assembly. In preparing this scheme, in accordance with the official languages Act 2012, we've looked at best practice with regard to working bilingually across Wales and, indeed, beyond, and we have consulted widely. For the first time, for example, the Culture, Welsh Language and Communications Committee has scrutinised the draft scheme. This was a way of providing further assurance, not just to Members but to the people we represent, that the scheme is robust and meaningful. I'd like to thank the Chair and members of the committee for their willingness to undertake this work in such a thorough and detailed manner. Those of you who are familiar with the fourth Assembly's official languages scheme will see some changes in the way that this scheme is structured. The aim in making these changes was to ensure that the scheme remains timely and relevant for the duration of the fifth Assembly. The standard of service that our Members, their support staff, the people of Wales and Commission staff can expect are outlined first in the scheme. Following that, we've set our five main themes that will be our focus during the fifth Assembly term. Work on these themes will allow us to become a body that operates fully bilingually, with Welsh and English on an equal footing. That's the high-level aim that is at the heart of the scheme. In order for us to achieve this ambition, we must ensure that we provide excellent bilingual services naturally and by default. To do this, we will need to make great strides at times, including reconsidering the way that we consider the way that we set the language requirements of particular posts, as well as using alternative and innovative recruitment methods when we do not succeed in attracting applicants with the language skills required via traditional means. We'll also continue with work already begun regarding language skills training for Assembly Members, their support staff and Commission staff, ensuring that we provide flexible and meaningful training to all of those who wish to develop or improve their Welsh language skills. Throughout the fifth Assembly, we will focus on linguistic planning as a lever to help us ensure that our staff have the appropriate skills to provide bilingual services in a proactive manner. This will include revising the bilingual skills strategy, and considering ways of gathering up-to-date information about language skills in the organisation as we go through this term. And, of course, it's important that we support Assembly Members in their role as elected Members, and it's great to see the enthusiasm among Members who are learning Welsh. I don't know whether I should declare an interest here - my brother is one of the language tutors. But I do see, in speaking to Members, that there is genuine enthusiasm being expressed by Assembly Members, and also their support staff and Commission staff, with regard to their experience of the training provision available. The final theme will be to develop the institution's bilingual ethos. As I mentioned, we do want to be recognised as a bilingual organisation, where both languages are to be heard naturally. And we've received particularly positive feedback from the Welsh Language Commissioner in this context, following the annual conference of the International Association of Language Commissioners on our estate. She noted that visitors from all corners of the earth had enjoyed hearing Welsh as a living language around them during an event held here on the estate, in the Senedd. However, to be a genuinely bilingual organisation, there is more work to be done, and we'll consider ways of identifying bilingual staff on the estate, building on the success of the lanyards for learners introduced during the fourth Assembly. We'll also look at how we can use technology to support us in being innovative and in the vanguard of developments in this field at all times. So, with those opening remarks, I look forward to hearing the comments of my fellow Members.
Welsh: Mae'n briodol iawn inni gael y ddadl yma, wrth gwrs, yn dilyn y datganiad y mae Simon Thomas newydd ei wneud. Mae'n wir beth mae'n ei ddweud, wrth gwrs: adroddiad comisiwn Hughes-Parry, rydw i'n meddwl, oedd yn sail, wrth gwrs, i'r Ddeddf honno, a'r comisiwn yna, mewn ffordd, oedd comisiwn Wolfenden yr iaith Gymraeg. Ac nid oedd y Ddeddf, wrth gwrs, wedi gwireddu'r nod uchel oedd wedi cael ei osod gan y comisiwn hwnnw o ran sicrhau cyfartalrwydd i'r iaith Gymraeg, ond, wrth gwrs, mi osodwyd y seilwaith o ran yr hyn a gyflawnwyd yn y Deddfau a ddaeth wedyn. Mae'n bleser gen i heddiw, felly, ar ran y Comisiwn, gyflwyno'r cynllun ieithoedd swyddogol ar gyfer y pumed Cynulliad a'r adroddiad cydymffurfio ar gyfer misoedd olaf y pedwerydd Cynulliad a blwyddyn gyntaf y pumed. Cyfeiriaf yn gyntaf, felly, at yr adroddiad cydymffurfio sy'n adrodd ar ein gwaith, yn crisialu'r cynnydd dros y cyfnod dan sylw, ac yn dod â chynllun ieithoedd swyddogol y pedwerydd Cynulliad i ben. Gwnaethpwyd llawer o waith dros y cyfnod hwn yn paratoi ar gyfer croesawu'r Aelodau Cynulliad newydd ar ôl yr etholiad, wrth gwrs, ac yn sicrhau bod yr arferion da o ran darparu gwasanaethau dwyieithog a sefydlwyd yn y pedwerydd Cynulliad yn parhau. Gosodwyd sylfeini cadarn er mwyn sicrhau bod Comisiwn y Cynulliad yn parhau i gynnig gwasanaethau dwyieithog o'r radd flaenaf i Aelodau Cynulliad a'u staff a phobl Cymru. Mae'n wir dweud bod Aelodau Cynulliad newydd, rwy'n credu, wedi eu taro - rhai ohonyn nhw - gan ddwyieithrwydd naturiol y sefydliad hwn a'r ymrwymiad cryf gan holl staff y Comisiwn i ddarparu gwasanaethau seneddol rhagorol yn y ddwy iaith. Wrth gwrs, nid yw'n bosib i unrhyw sefydliad gyrraedd y nod 100 y cant o'r amser, ac mae'r adroddiad hefyd yn sôn am yr adegau hynny pan nad ydym ni wedi llwyddo i gyrraedd y nod hwnnw. Wrth baratoi'r adroddiad cydymffurfio, cawsom gyfle i sicrhau ein bod ni'n dysgu oddi wrth yr achosion hynny a rhoi trefniadau ar waith i sicrhau nad yw'r un peth yn digwydd eto. Mae adborth gan ein - wel, nid wyf i'n siŵr taw 'cwsmeriaid' ydym ni, ond yn sicr, Aelodau Cynulliad a'u staff cymorth, a phobl Cymru, sydd yn greiddiol, wrth gwrs, i'r hyn ydym ni'n ceisio ei gyflawni yn y cyd-destun yma, yn helpu i ddysgu a gwella. I droi, felly, at y cynllun ieithoedd swyddogol newydd, mae'n ofynnol i Gomisiwn y Cynulliad gyflwyno cynllun diwygiedig ar gyfer pob Cynulliad. Wrth baratoi'r cynllun, yn unol â Deddf ieithoedd swyddogol 2012, rydym wedi edrych ar yr arferion gorau o ran gweithio dwyieithog ar draws Cymru ac, a dweud y gwir, y tu hwnt, ac wedi ymgynghori yn eang. Am y tro cyntaf, er enghraifft, mae Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu wedi craffu ar y cynllun drafft. Roedd hyn yn ffordd o gynnig sicrwydd pellach nid yn unig i Aelodau, ond i'r bobl rydym ni'n eu cynrychioli, fod y cynllun yn un cadarn a phwrpasol. Hoffwn ddiolch i Gadeirydd ac aelodau'r pwyllgor am eu parodrwydd i ymgymryd â'r gwaith yn y ffordd fanwl a thrwyadl y gwnaethon nhw. Bydd y rheini ohonoch sydd yn gyfarwydd â'r cynllun ieithoedd swyddogol ar gyfer y pedwerydd Cynulliad yn gweld rhai newidiadau i'r ffordd y mae'r cynllun wedi cael ei strwythuro. Y nod wrth wneud hynny oedd sicrhau bod y cynllun yn parhau yn amserol ac yn berthnasol ar gyfer y pumed Cynulliad ar ei hyd. Mae'r safonau gwasanaeth y gall ein Haelodau a'u staff cymorth, pobl Cymru a staff y Comisiwn eu disgwyl wedi eu hamlinellu yn gyntaf yn y cynllun. Wedi hynny, rydym ni'n pennu pum thema y byddwn yn canolbwyntio arnyn nhw dros dymor y pumed Cynulliad. Bydd y gwaith ar y themâu hyn yn ein harwain i fod yn gorff sydd yn gweithredu'n gwbl ddwyieithog ac yn trin y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal. Dyna'r nod lefel uchel, wrth gwrs, sydd yn ganolog i'r cynllun. Er mwyn inni wireddu'r uchelgais hon, bydd angen sicrhau ein bod yn darparu gwasanaethau dwyieithog rhagorol yn naturiol ac yn ddiofyn. I wneud hyn, bydd angen cymryd camau breision ar adegau gan gynnwys ailystyried y ffordd y byddwn yn pennu gofynion ieithyddol swyddi, a defnyddio dulliau recriwtio amgen ac arloesol pan na fyddwn ni'n llwyddo i ddenu ymgeiswyr gyda'r sgiliau iaith angenrheidiol trwy ddulliau traddodiadol. Byddwn hefyd yn parhau â'r gwaith sydd eisoes wedi dechrau o ran hyfforddiant sgiliau iaith i Aelodau Cynulliad a'u staff cymorth a staff y Comisiwn, gan sicrhau wedi hynny ein bod ni'n darparu hyfforddiant hyblyg a phwrpasol i bawb sy'n dymuno datblygu neu wella eu sgiliau iaith Gymraeg. Trwy gydol y pumed Cynulliad, byddwn yn canolbwyntio ar gynllunio ieithyddol fel arf i'n helpu ni i sicrhau bod y sgiliau priodol gan ein staff i ddarparu gwasanaethau dwyieithog yn rhagweithiol. Bydd hyn yn cynnwys adolygu'r strategaeth sgiliau dwyieithog, ac edrych ar ffyrdd o gaslgu gwybodaeth gyfoes am sgiliau iaith y sefydliad wrth i ni fynd ymlaen yn ystod y tymor hwn. Wrth gwrs, mae'n bwysig ein bod ni yn cefnogi Aelodau Cynulliad i ymgymryd â'u rôl fel Aelodau etholedig, ac mae'n dda gweld y brwdfrydedd, a dweud y gwir, ymhlith Aelodau sydd yn dysgu. Nid ydw i'n siŵr a ydw i i fod i ddatgan buddiant fan hyn - wrth gwrs, mae fy mrawd yn un o'r tiwtoriaid iaith. Ond rydw i'n gweld, wrth siarad gydag Aelodau, bod yna frwdfrydedd gwirioneddol, a dweud y gwir, yn cael ei fynegi gan Aelodau Cynulliad, a'r un peth, wrth gwrs, gyda'u staff cymorth a staff y Cynulliad - staff y Comisiwn - o ran eu profiad nhw o ddarpariaeth yr hyfforddiant sydd ar gael. A'r thema olaf yw datblygu ethos dwyieithog y sefydliad. Fel y soniais i, rŷm ni eisiau cael ein hadnabod fel sefydliad dwyieithog, ble mae'r ddwy iaith i'w clywed yn naturiol. Ac rŷm ni wedi cael adborth arbennig o gadarnhaol gan Gomisiynydd y Gymraeg yn y cyswllt yma, yn dilyn cynhadledd flynyddol Cymdeithas Ryngwladol y Comisiynwyr Iaith ar ein hystâd ni fan hyn. Nododd bod ymwelwyr o bob cwr o'r byd wedi mwynhau clywed y Gymraeg yn fyw o'u cwmpas yn ystod digwyddiad a gynhaliwyd yma yn y Senedd. Fodd bynnag, i fod yn sefydliad gwirioneddol ddwyieithog, mae mwy o waith i'w wneud. Byddwn yn edrych ar ffyrdd o adnabod staff dwyieithog ar yr ystâd, gan adeiladu ar lwyddiant y cortynnau gwddf i ddysgwyr a gyflwynwyd yn ystod y pedwerydd Cynulliad. Byddwn hefyd yn edrych ar sut y gallwn ni ddefnyddio technoleg i'n cynorthwyo i fod yn arloesol ac yn flaengar yn y maes yma bob amser. Felly, gyda'r sylwadau cychwynnol hynny, edrychaf ymlaen i glywed sylwadau fy nghyd-Aelodau.