English: Can I thank Plaid Cymru for bringing this debate before us? Because it is a very important issue that we need to be dealing with at this moment and it's very immediate, of course. In my previous life as Unison's head of health here in Wales, I had a high level of engagement with the Welsh NHS as an employer, and my experience in that position made me acutely aware of how crucial to the NHS overseas workers employed across the whole of our health service actually are. As an aside, as Rhun ap Iorwerth has already said, it is worth mentioning that, whilst this debate is about NHS workers, we shouldn't forget that it's not just our health service that relies on overseas workers; many more are employed in social care services, which play an increasingly integrated role in the delivery of healthcare. According to the most recent figures, almost 31 per cent of doctors in Wales were trained overseas, and about 6 per cent of those were trained in EU countries. That equates to about 518 doctors here in Wales trained overseas, not just in the EU. Of nearly 26,000 registered nurses in Wales, 262 qualified in another EU country - just over 1 per cent - with a further 6.5 per cent qualifying in non-EU countries. As recruitment from the EU in particular has been a key component in addressing current staff shortages, it's probably likely that that figure is now slightly higher. But I don't think this debate is really about statistics. I don't believe any of us could fail to be aware of the tremendous contribution that staff from the EU, the EEA and many other parts of the world make to our NHS, working alongside Welsh and UK workers. We know that the health service would struggle without them. In this Chamber, we've unfortunately had to express, on a number of occasions, our outrage and despair at the rise in incidents of racism being reported since the vote to leave the EU on 23 June. If that were not enough to raise concerns amongst these staff over their future in this country, there will be many who will now be fearful about what leaving the EU will mean for them when that finally happens - just one more reason why it's particularly unhelpful that, despite what Neil Hamilton says, the UK Government is unable or unwilling to provide any clarity over its negotiating position in respect of the free movement of workers. There's no doubt that the NHS will not just be reliant on the EU and overseas workers it currently employs, but, if the targets for overcoming shortages are to be met, there will be a reliance on bringing in more overseas workers in the years to come. As I said at the outset, I am grateful to Plaid for bringing forward this motion. But I'm afraid, as often is the case, I think they risk not achieving the desired aims by turning this into an issue around an argument for more powers - something, I think, that can be a long-term objective, but, on this issue, it's something we need to deal with fairly quickly. So, the amendment from Jane Hutt, on the other hand, maintains the thrust of the motion, which aims to ensure that we can secure the EU overseas workforce and develop our workforce into the future, but without getting ourselves embroiled in technical or legal issues around further devolved powers. I certainly don't intend to dwell on the fairly predictable amendment that we've seen from UKIP. We all know the scale of the current challenges we face with staffing in the Welsh NHS, so why anyone would want to introduce a work permit and visa scheme, which could only serve to act as a deterrent to future recruitment from overseas, is really beyond my comprehension. It's our duty to ensure that our NHS can continue to benefit from the skills and experience provided by overseas workers, and Welsh Government should do everything it can to make sure that there is no impediment to making that happen.
Welsh: A gaf fi ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl hon? Oherwydd mae'n fater pwysig iawn ac mae angen i ni ymdrin ag ef yn awr ac mae'n fater uniongyrchol iawn, wrth gwrs. Yn fy mywyd blaenorol fel pennaeth iechyd Unsain yma yng Nghymru, roedd gennyf gryn dipyn o ymgysylltiad â GIG Cymru fel cyflogwr, ac mae fy mhrofiad yn y swydd honno wedi fy ngwneud yn hynod o ymwybodol o ba mor hanfodol i'r GIG mewn gwirionedd yw gweithwyr tramor a gyflogir ar draws ein gwasanaeth iechyd cyfan. Wrth fynd heibio, fel y mae Rhun ap Iorwerth wedi'i ddweud eisoes, mae'n werth nodi, er bod y ddadl hon yn ymwneud â gweithwyr y GIG, ni ddylem anghofio'r ffaith nad ein gwasanaeth iechyd yn unig sy'n dibynnu ar weithwyr tramor; mae llawer mwy yn cael eu cyflogi mewn gwasanaethau gofal cymdeithasol, sy'n chwarae rhan gynyddol integredig yn y broses o ddarparu gofal iechyd. Yn ôl y ffigurau diweddaraf, cafodd bron i 31 y cant o feddygon yng Nghymru eu hyfforddi dramor, a chafodd tua 6 y cant o'r rheini eu hyfforddi yng ngwledydd yr UE. Mae hynny'n cyfateb i tua 518 o feddygon yma yng Nghymru a gafodd eu hyfforddi dramor, nid yn yr UE yn unig. O bron i 26,000 o nyrsys cofrestredig yng Nghymru, cafodd 262 eu hyfforddi yn un o wledydd eraill yr UE - ychydig dros 1 y cant - gyda 6.5 y cant arall wedi'u hyfforddi mewn gwledydd y tu allan i'r UE. Gan fod recriwtio o'r UE yn arbennig wedi bod yn elfen allweddol wrth fynd i'r afael â phrinder staff cyfredol, mae'n debygol y bydd y ffigur hwnnw ychydig yn uwch erbyn hyn. Ond nid wyf yn credu fod y ddadl hon yn ymwneud ag ystadegau mewn gwirionedd. Nid wyf yn credu y gallai unrhyw un ohonom beidio â bod yn ymwybodol o'r cyfraniad aruthrol y mae staff o'r UE, yr Ardal Economaidd Ewropeaidd a llawer o rannau eraill o'r byd yn ei wneud i'n GIG, gan weithio ochr yn ochr â gweithwyr o Gymru a'r DU. Rydym yn gwybod y buasai'r gwasanaeth iechyd yn ei chael yn anodd iawn hebddynt. Yn y Siambr hon, yn anffodus, rydym wedi gorfod mynegi, ar sawl achlysur, ein dicter a'n hanobaith ynglŷn â'r cynnydd yn nifer yr achosion o hiliaeth y rhoddwyd gwybod amdanynt ers y bleidlais i adael yr UE ar 23 Mehefin. Pe na bai hynny'n ddigon i gynyddu pryderon ymhlith y staff hyn ynglŷn â'u dyfodol yn y wlad hon, bydd llawer ohonynt yn ofnus bellach ynglŷn â beth fydd gadael yr UE yn ei olygu iddynt pan fydd hynny'n digwydd yn y pen draw - un rheswm arall pam ei bod yn arbennig o ddi-fudd, er gwaethaf yr hyn y mae Neil Hamilton yn ei ddweud, fod Llywodraeth y DU yn methu neu'n amharod i ddarparu unrhyw eglurder ynglŷn â'i safbwynt negodi mewn perthynas â symudiad rhydd gweithwyr. Nid oes amheuaeth o gwbl nad gweithwyr o'r UE a'r gweithwyr tramor y mae'n eu cyflogi ar hyn o bryd yn unig fydd y GIG yn ddibynnol arnynt, ond os ydym am gyrraedd y targedau ar gyfer goresgyn prinder, bydd hynny'n dibynnu ar ddenu mwy o weithwyr tramor yn y blynyddoedd i ddod. Fel y dywedais ar y cychwyn, rwy'n ddiolchgar i Blaid Cymru am gyflwyno'r cynnig hwn. Ond yn anffodus, fel sy'n aml yn wir, rwy'n credu eu bod mewn perygl o fethu cyflawni'r nodau a ddymunir drwy droi hon yn ddadl dros fwy o bwerau - rhywbeth a allai fod yn amcan hirdymor, rwy'n credu, ond o ran y mater hwn, mae'n rhywbeth y mae angen i ni ymdrin ag ef yn weddol gyflym. Felly, mae'r gwelliant gan Jane Hutt, ar y llaw arall, yn cadw pwyslais y cynnig, sy'n anelu at wneud yn siŵr y gallwn ddiogelu gweithlu tramor yr UE a datblygu ein gweithlu ar gyfer y dyfodol, a hynny heb gael ein trwytho mewn materion technegol neu gyfreithiol yn ymwneud â datganoli pwerau pellach. Yn sicr, nid wyf yn bwriadu ymhelaethu ar y gwelliant gweddol ragweladwy a welsom gan UKIP. Mae pawb ohonom yn gwybod hyd a lled yr heriau presennol sy'n ein hwynebu mewn perthynas â staffio yn y GIG yng Nghymru, felly mae pam y buasai neb eisiau cyflwyno cynllun trwydded waith a fisa, na fyddai ond yn gweithredu fel rhwystr i recriwtio tramor yn y dyfodol, y tu hwnt i ddirnad mewn gwirionedd. Ein dyletswydd yw sicrhau y gall ein GIG barhau i elwa o sgiliau a phrofiad gweithwyr tramor, a dylai Llywodraeth Cymru wneud popeth yn ei gallu i sicrhau nad oes unrhyw beth yn rhwystro hynny rhag digwydd.