English: I must say, Deputy Presiding Officer, that that was rather thin gruel after I was expecting a much richer banquet. We now have clarification about what an additional 20,000 means. Your target in the fourth Assembly was 10,000 social homes; you actually did a bit better than that. Your target for the fifth Assembly is 20,000 social homes. Now, according to your maths, that's an additional 20,000 which, I have to say, I think is vamping up the stats a little too much. However, that's not the most important point, and the real reason why I'm so disappointed. The Minister has just confirmed that the Welsh Government rejects the new estimates of housing need presented in Professor Holmans' report, 'Future Need and Demand for Housing in Wales'. This is your Government-sponsored report to check your former estimates. The estimates that Professor Holmans was asked to review were made in 2010, and were based on 2006 data. Those estimates delivered a projection for housing need that was below the long-term trend. Professor Holmans said that this abrupt change in policy should be questioned as a basis for future housing need, and that's the question I again put to you. The Welsh Government's policy in the fourth Assembly, as I said, was to provide 10,000 social homes. To be fair, 11,500 were actually delivered, so the target was exceeded. However, that achievement was below the Welsh Government's projection of need, which was 3,500 social homes a year or 17,500 over the five-year term. So, even the 11,500 was well short of your projections, which themselves have now been fundamentally challenged, or were fundamentally challenged, by Professor Holmans. Today's statement means that the Welsh Government now wants to deliver on those old estimates of about 3,500 social units a year - actually, a little bit more, I think, when you do the maths. However, I have to tell the Assembly that the latest statistics are not very encouraging. We expect this year to have an extra 2,792 social homes and next year 3,351 - still below the sort of target that would be over 3,500 a year to achieve the 20,000 that are now committed to. Of course, the most significant fact in the projection that was delivered by Professor Holmans was that we needed to provide something like 5,000 affordable homes a year to try to meet the sort of need that we can now anticipate. And I'm afraid it's not ambitious when you reject your own review and then come up with a target that is well below what we can assume is needed in the housing sector. And I'm afraid that this failure is also mirrored in the number of private homes that are envisaged to be built in the next five years and beyond. Quite simply, Minister, this means that tens of thousands of Welsh citizens - over 60,000 - by my calculations, the difference between the old projection and the new projection you've just rejected over the period to 2030 is 66,000. That's the number of people that will potentially be without a home they may have had provided by a more ambitious housing target. And it's for those potential homeowners and occupiers that I ask: why aren't you really being ambitious and, simply, why have you rejected this excellent report?
Welsh: Rhaid i mi ddweud, Ddirprwy Lywydd, mai grual braidd yn denau oedd hynny, â minnau'n disgwyl gwledd gyfoethocach o lawer. Erbyn hyn mae gennym eglurhad am yr hyn y mae 20,000 ychwanegol yn ei olygu. Eich targed yn y pedwerydd Cynulliad oedd 10,000 o gartrefi cymdeithasol; mewn gwirionedd gwnaethoch ychydig yn well na hynny. Eich targed ar gyfer y pumed Cynulliad yw 20,000 o gartrefi cymdeithasol. Yn awr, yn ôl eich mathemateg chi, mae hynny'n 20,000 ychwanegol, sydd yn fy marn i, mae'n rhaid i mi ddweud, yn chwyddo'r ystadegau braidd yn ormod. Fodd bynnag, nid dyna'r pwynt pwysicaf, a'r rheswm go iawn pam fy mod i mor siomedig. Mae'r Gweinidog wedi cadarnhau bod Llywodraeth Cymru yn gwrthod yr amcangyfrifon newydd o angen am dai a gyflwynwyd yn adroddiad yr Athro Holmans 'Future Need and Demand for Housing in Wales'. Dyma'r adroddiad a noddir gennych chi'r Llywodraeth i wirio eich amcangyfrifon blaenorol. Gwnaed yr amcangyfrifon y gofynnwyd i'r Athro Holmans eu hadolygu yn 2010, ac roeddent yn seiliedig ar ddata 2006. Roedd yr amcangyfrifon hynny yn darparu amcanestyniad ar gyfer yr angen am dai a oedd yn is na'r duedd hirdymor. Dywedodd yr Athro Holmans y dylai'r newid sydyn hwn mewn polisi gael ei gwestiynu fel sail ar gyfer yr angen am dai yn y dyfodol, a dyna'r cwestiwn yr wyf unwaith eto yn ei ofyn i chi. Polisi Llywodraeth Cymru yn y pedwerydd Cynulliad, fel y dywedais, oedd darparu 10,000 o gartrefi cymdeithasol. I fod yn deg, cafodd 11,500 eu cyflwyno mewn gwirionedd, felly rhagorwyd ar y targed. Fodd bynnag, roedd y cyflawniad hwnnw yn is nag amcanestyniad Llywodraeth Cymru o'r angen, a oedd yn 3,500 o gartrefi cymdeithasol y flwyddyn neu 17,500 dros y tymor o bum mlynedd. Felly, roedd hyd yn oed yr 11,500 yn fyr iawn o'ch amcanestyniadau, sydd eu hunain erbyn hyn wedi eu herio'n sylfaenol gan yr Athro Holmans. Mae datganiad heddiw yn golygu bod Llywodraeth Cymru yn awyddus yn awr i gyflawni ar yr hen amcangyfrifon hynny o oddeutu 3,500 o unedau cymdeithasol y flwyddyn - mewn gwirionedd, ychydig yn fwy, rwy'n meddwl, pan fyddwch yn gwneud y fathemateg. Fodd bynnag, mae'n rhaid i mi ddweud wrth y Cynulliad nad yw'r ystadegau diweddaraf yn galonogol iawn. Rydym yn disgwyl cael 2,792 ychwanegol o gartrefi cymdeithasol y flwyddyn hon a 3,351 y flwyddyn nesaf - sy'n dal i fod islaw'r math o darged a fyddai'n fwy na 3,500 y flwyddyn er mwyn cyrraedd y 20,000 o dai yr ymrwymwyd iddynt erbyn hyn. Wrth gwrs, y ffaith fwyaf arwyddocaol yn yr amcanestyniad a gyflwynwyd gan yr Athro Holmans oedd bod angen i ni ddarparu rhywbeth tebyg i 5,000 o gartrefi fforddiadwy y flwyddyn i geisio diwallu'r math o angen y gallwn ei ddisgwyl yn awr. Ac rwy'n ofni nad yw'n gam uchelgeisiol pan fyddwch chi'n gwrthod eich adolygiad eich hun, ac yna yn creu targed sy'n is o lawer na'r hyn y gallwn ei gymryd yn ganiataol sydd ei angen yn y sector tai. Ac rwy'n ofni bod y methiant hwn hefyd yn cael ei adlewyrchu yn y nifer o gartrefi preifat y rhagwelir y byddant yn cael eu hadeiladu yn y pum mlynedd nesaf a thu hwnt. Yn syml, Weinidog, mae hyn yn golygu bod degau o filoedd o ddinasyddion Cymru - dros 60,000 ohonynt - yn ôl fy nghyfrifiadau i, y gwahaniaeth rhwng yr hen amcanestyniad a'r amcanestyniad newydd yr ydych chi newydd ei wrthod dros y cyfnod hyd at 2030 yw 66,000. Dyna'r nifer o bobl a fydd o bosibl heb gartref y gellid bod wedi ei ddarparu iddynt gan darged tai mwy uchelgeisiol. Ac ar ran y perchnogion a'r deiliaid tai posibl hynny, rwy'n gofyn: pam nad ydych chi'n bod yn wirioneddol uchelgeisiol ac, yn syml, pam yr ydych chi wedi gwrthod yr adroddiad rhagorol hwn?