English: Thank you, Deputy Llywydd. I thank the Cabinet Secretary for his statement. I have two or three points and five questions, I believe. In terms of opening remarks, of course we welcome the improvements, the enhanced survival rates and better outcomes for patients for when that occurs. Of course, it's happening across Europe and the globe because of improvement in treatments, technology and innovation, and in sharing best practice, and so on. The problem that we have in Wales is that these changes and the improvements aren't happening as swiftly as we would like. We, of course, shouldn't take our eye off the ball on the fundamentally important issue of improving waiting times for treatments and tests, because, obviously, earlier treatment can reduce the likelihood that one will develop a chronic illness or make a chronic illness worse whilst they wait. The third point - the context that needs to be mentioned here - is the failure to tackle obesity specifically, which means that there will be an increase in the need for services for people with chronic diseases. My first question relates to that. The Cabinet Secretary has mentioned structured education programmes for pupils between 11 and 16 who have diabetes, but, of course, children aren't the only ones who need this education. Diabetes UK has highlighted the lack of attendance at such courses. Only 2 per cent of those with type 1 diabetes, and 6 per cent of those who've had a recent diagnosis of type 2 diabetes across England and Wales have actually attended a course. If we look at Welsh-specific figures, the situation is even worse: just 1 per cent of type 1 diabetes sufferers and 0.9 per cent of those with type 2 diabetes are supported or have actually attended a structured education course. And only 24 per cent of patients in Wales with type 1 diabetes have even been offered such a course, and that compares with a third of patients in England. So, would the Cabinet Secretary accept that we need to provide more courses, to advertise them better, to share information about these courses and ensure that they are held at convenient times? I will turn to data, as I have done many times in the past. The poor quality of gathering data was highlighted in no fewer than 18 of the 22 inquiries by the Health and Social Care Committee in the fourth Assembly. It is shocking. The lack and poor quality of data actually hinders the planning of services, and it hinders the evaluation that we need of policies and specific initiatives. I will ask again: will you ensure that the situation is improved so that we can ensure that we don't just take your word for things when you claim that improvements are made? There is mention in today's statement of investment in oncology and in primary care, and in developing more consistent services in cancer care, and that this will include the better collection and publication of data and more effective data. There was a recent report that suggested that only 32 per cent of patients actually access a key worker, and the Welsh Government response was that most patients did have a key worker in reality, but that recording this was the problem and the challenge. Would the Cabinet Secretary accept that when he does claim that the service is achieving something, he needs the data to back that up so that we can do our work in terms of scrutiny? Regional divergence is the fourth question I have. Often, improvements occur and survival rates improve because some new technology or new method is introduced, and that happens, perhaps, more effectively in one area than in other areas. So, what plans does the Government have to ensure that these processes - delivering these improvements - happen more swiftly and more consistently across Wales? And finally, the statement today, like many statements made by the Cabinet Secretary, is supposed to show that the NHS in Wales can introduce improvements effectively and efficiently. But if we bear in mind that three out of of nine Welsh health boards are in targeted intervention, which is one step below special measures, and, of course, that there is one health board in special measures - . Whilst there is excellence in the NHS in Wales, is the Cabinet Secretary confident that the management skills and the right leadership are in place across the NHS in Wales in order that we can make the kind of changes that he wants to see?
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet am y datganiad. Mae rhyw ddau neu dri o bwyntiau gen i, a phump o gwestiynau, rwy'n meddwl. O ran pwyntiau agoriadol, rydym wrth gwrs yn croesawu'r gwelliannau a chyfraddau goroesi gwell a chanlyniadau gwell i gleifion pan mae hynny'n digwydd. Mae wrth gwrs yn digwydd ar draws Ewrop a'r byd yn gyffredinol oherwydd gwelliannau mewn triniaeth, mewn technoleg, mewn arloesedd, mewn rhannu arfer gorau, ac ati; y broblem sydd gennym ni yng Nghymru ydy bod y newidiadau hyn ddim yn digwydd a'r gwelliannau ddim yn digwydd mor gyflym ag y byddem ni'n dymuno. Mae angen inni, wrth gwrs, yng nghanol hyn beidio â thynnu ein llygaid oddi ar y bêl ar y mater sylfaenol o wella amseroedd aros ar gyfer triniaethau a phrofion, achos yn aml iawn mae triniaeth gynharach yn lleihau'r tebygolrwydd y bydd rhywun yn datblygu salwch cronig neu'n gwneud salwch cronig yn waeth wrth aros. Y trydydd pwynt - y cyd-destun sydd angen ei grybwyll fan hyn - ydy'r methiant i fynd i'r afael â gordewdra yn benodol, sy'n golygu bod yna gynnydd yn yr angen am wasanaethau i bobl sydd â salwch cronig. Mae fy nghwestiwn cyntaf i yn ymwneud â hynny. Mae'r Ysgrifennydd Cabinet wedi cyhoeddi neu wedi sôn am raglenni addysg strwythuredig i ddisgyblion 11 i 16 oed sydd â chlefyd siwgr, ond nid, wrth gwrs, plant ydy'r unig rai sydd angen hyn. Mae Diabetes UK wedi tynnu sylw at y diffyg presenoldeb mewn cyrsiau o'r fath. Dim ond 2 y cant o'r rhai sydd â chlefyd siwgr math 1, a 6 y cant o'r rhai sydd wedi cael diagnosis diweddar o fath 2 ar draws Cymru a Lloegr sydd wedi mynychu cwrs. Os edrychwn ni ar ffigurau Cymreig yn benodol, mae'r sefyllfa'n waeth byth. Dim ond 1 y cant o ddioddefwyr clefyd siwgr math 1 a 0.9 y cant o rai sy'n dioddef math 2 sy'n cael eu cofnodi fel rhai sydd wedi mynychu rhaglen addysg strwythuredig. A dim ond 24 y cant o gleifion yng Nghymru sydd â diabetes math 1 sydd wedi hyd yn oed cael cynnig mynd ar gwrs, ac mae hynny'n cymharu â thraean o'r cleifion yn Lloegr. Felly, a ydy'r Ysgrifennydd Cabinet yn derbyn bod angen darparu mwy o gyrsiau, eu hysbysebu'n nhw'n well, rhannu gwybodaeth amdanyn nhw a sicrhau eu bod nhw ar amseroedd cyfleus, ac ati? Mi wnaf droi at y data, fel rwyf wedi ei wneud droeon. Mi gafodd ansawdd gwael casglu a chyhoeddi data ei amlygu mewn dim llai na 18 allan o'r 22 ymchwiliad gan y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn y pedwerydd Cynulliad. Mae'n rhyfeddol. Ac mae diffyg ac ansawdd gwael y data yn rhwystro cynllunio gwasanaethau. Mae o'n rhwystro'r gwerthusiad rydym ni ei angen o bolisïau a mentrau penodol. A fyddwch chi - rwy'n gofyn eto - yn sicrhau bod hyn yn gwella er mwyn ein sicrhau nad ydym ni yn gorfod dim ond cymryd eich gair chi ar bethau pan fyddwch chi'n hawlio gwelliannau? Mae yna sôn yn y datganiad heddiw am fuddsoddiad mewn oncoleg, mewn gofal sylfaenol a datblygu safonau mwy cyson mewn gofal canser, ac y bydd hyn yn cynnwys casglu a chyhoeddi data gwell. Fe roddaf enghraifft yn y fan hyn: mae adroddiad diweddar yn awgrymu mai dim ond 32 y cant o gleifion sy'n cael mynediad at weithiwr allweddol. Ymateb Llywodraeth Cymru oedd bod gan y rhan fwyaf o gleifion weithiwr allweddol mewn gwirionedd, ond mai cofnodi hyn ydy'r her. A ydy'r Ysgrifennydd Cabinet yn derbyn, pan ei fod yn hawlio bod y gwasanaeth yn cyflawni rhywbeth, fod rhaid cael y data i brofi hynny fel ein bod ni yn gallu gwneud ein gwaith ni o ran sgrwtini? Amrywiaeth rhanbarthol ydy'r pedwerydd cwestiwn. Yn aml, mae'r gwelliannau yn digwydd a chyfraddau goroesi yn gwella oherwydd bod rhyw dechnoleg neu ddull newydd o weithio yn cael ei gyflwyno o'r newydd, a hynny o bosibl yn digwydd mewn un ardal yn well nag ardaloedd eraill. Pa gynlluniau sydd gan y Llywodraeth i sicrhau bod y prosesau yma - cyflwyno'r gwelliannau yma - yn digwydd yn gyflymach ac yn fwy cyson ar draws Cymru? Ac yn olaf, mae'r datganiad heddiw, fel llawer o ddatganiadau gan yr Ysgrifennydd Cabinet, i fod i ddangos bod yr NHS yng Nghymru yn gallu cyflwyno gwelliannau yn effeithiol. Ond os cofiwn ni bod tri allan o naw bwrdd iechyd Cymru mewn ymyrraeth wedi'i thargedu, sydd un cam, wrth gwrs, o dan fesurau arbennig, ac, wrth gwrs, fod yna un bwrdd mewn mesurau arbennig - . Er bod yna ragoriaeth mewn rheoli yn yr NHS yng Nghymru, a ydy'r Ysgrifennydd Cabinet yn hyderus bod y sgiliau rheoli ac arweinyddiaeth iawn ar draws yr NHS yng Nghymru yno er mwyn gallu gweithredu'r math o newidiadau y mae o am eu gweld?