English: Thank you very much. I was about to intervene on the Minister there when she concluded her comments, so I will make the comments that I'd intended to make there now. I'm grateful that she has just confirmed that she will retain the current moratorium, but also that she recognises that when the further powers do come to us here in the Assembly, it would be possible for the Government, if necessary, to take statutory legal steps in order to ensure that the current situation remains. I don't think she has dealt with some of the concerns that others have in terms of the testing or in terms of the drilling, and I think that's perhaps where the Government may need to look in the future. If I could just respond to the debate more broadly by saying that I'm grateful to every Member who participated in the debate. I sense that a majority here are in favour of a ban on fracking in Wales, and a full ban for the reasons that have been outlined very clearly by people such as David Rees, Lee Waters and Jenny Rathbone too. Now, I recognise the dilemma that David Melding finds himself in, because the Conservative Party in Wales in 2016 wanted to retain the moratorium on fracking, but a year later in the general election this year the UK Conservative Party said: Byddwn yn datblygu'r diwydiant siâl ym Mhrydain. I think David Melding has performed a miracle in making the argument that he did make, but I would tell him and others here that the feeling among the population against fracking is so strong that this is an opportunity - and I say that positively. It's an opportunity for us to restate how we can develop alternative technologies and renewable technologies instead of fracking in Wales. And in that sense, I stand with Lee Waters. We are not against new technology; in fact, I want to see the development of new technologies in Wales - for example, offshore where £100 million of European funding and Welsh Government funding is now invested around the coastlines of Wales to develop marine energy. This is where we want to see industry work and investment done in Wales, not underground with fracking in geology that is, if I may say, increasingly clearly, inappropriate for the kinds of developments that have taken place in the US or Canada. Our geology and our communities aren't appropriate for those kinds of developments in terms of underground gas. And the final point that I want to raise is a point raised by Jenny Rathbone. Yes, we can't disconnect entirely from fracking, and I will answer the question by asking another question, if I may. There is gas coming into Milford Haven today. There'll be a huge a tanker outside the port. That's LPG but where LPG goes depends on the price of fracked gas in the United States, and although we're not importing that directly, the price of the gas and where it goes and whether it goes from the western isles to us, or from Qatar or to South Korea all depends on the international price of gas, and we can't disengage from that. But I would conclude by endorsing the words of David Rees. Although we wouldn't be the first to ban fracking, given the history that we have of underground gas and underground energy, we could take hold of that history and make a stance and make it clear that Wales is not a nation where fracking should be allowed.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Roeddwn i ar fin ymyrryd ar y Gweinidog yn fanna pan wnaeth hi bennu ei sylwadau. Fe wna i ddweud beth roeddwn i'n mynd i'w ddweud fanna nawr. Rydw i'n ddiolchgar ei bod hi newydd gadarnhau ei bod hi am gadw'r moratoriwm presennol, ond hefyd ei bod hi'n cydnabod pan fydd y pwerau pellach yn dod atom ni yn y Cynulliad y bydd modd i'r Llywodraeth, os oes angen, gymryd camau cyfreithiol, statudol pellach i sicrhau bod y sefyllfa bresennol yn parhau. Nid ydw i'n meddwl ei bod hi'n delio â rhai o bryderon pobl eraill ynglŷn â'r profi ac ynglŷn â'r tyllu, ac rydw i'n meddwl efallai dyna lle y bydd angen i'r Llywodraeth edrych yn y dyfodol. A gaf i jest ymateb i'r ddadl yn fwy eang drwy ddweud fy mod i'n ddiolchgar i bob Aelod a wnaeth gymryd rhan yn y ddadl? Rydw i'n synhwyro bod mwyafrif yma o blaid gwahardd ffracio yng Nghymru yn llwyr, am y rhesymau sydd wedi cael eu gosod yn glir iawn gan bobl fel David Rees a Lee Waters yn benodol, a Jenny Rathbone yn ogystal. Rydw i'n cydnabod y dilema sydd gan David Melding, mae'n rhaid i mi fod yn onest, achos roedd y Blaid Geidwadol yng Nghymru yn 2016 yn dweud y dylid cadw at y moratoriwm ar ffracio, ac wrth gwrs blwyddyn wedyn, yn etholiad cyffredinol eleni, roedd y Blaid Geidwadol Brydeinig yn dweud: We will develop the shale industry in Britain.' Rydw i'n credu bod David Melding wedi gwneud gwyrth o ran llwyddo i ddadlau yn y ffordd roedd e wedi'i wneud, ond rydw i'n dweud wrtho fe, a hefyd wrth bobl eraill yma, bod y teimlad ymysg pobl mor gryf yn erbyn ffracio bod hwn yn gyfle. Rydw i'n ei ddweud mewn ffordd bositif. Mae'n gyfle i ni ailddatgan y ffordd rŷm ni'n gallu datblygu technoleg amgen a thechnoleg adnewyddol yn lle ffracio yng Nghymru. Yn hynny o beth, rydw i'n sefyll gyda Lee Waters. Nid ydym ni yn erbyn technoleg newydd. A dweud y gwir, rydw i eisiau gweld datblygiad technoleg newydd yng Nghymru, er enghraifft yn y modd lle mae yna £100 miliwn o arian Ewropeaidd ac arian Llywodraeth Cymru yn cael ei fuddsoddi nawr o gwmpas moroedd Cymru i ddatblygu ynni o'r môr. Dyma lle rydym ni eisiau gweld y diwydiant a gwaith a buddsoddiad yn mynd yng Nghymru, ac nid o dan ddaear ar gyfer ffracio mewn daeareg, os caf i ddweud, sydd, yn fwyfwy clir, yn anaddas ar gyfer y math yma o ddatblygiadau - boed nhw wedi'u gweld yn yr Unol Daleithiau a Canada neu beidio. Nid yw ein daeareg ni na'n cymunedau ni yn addas ar gyfer y math yna o reibio'r nwy sydd dan ddaear. Y pwynt olaf rydw i eisiau ei ateb yw'r pwynt a godwyd gan Jenny Rathbone. Nid yw'n bosibl i ni ddatgysylltu ein hunain yn llwyr oddi wrth ffracio. Fe wna i ateb y cwestiwn drwy ofyn cwestiwn arall, mewn ffordd, os caf i. Mae yna nwy yn dod mewn i Aberdaugleddau nawr, heddiw. Mi fydd yna tancer enfawr yn aros tu fas i Aberdaugleddau. LPG yw hwnnw. Ond mae ble mae'r LPG yn mynd yn dibynnu ar bris y nwy wedi'i ffracio yn yr Unol Daleithiau. Er nad ydym ni'n mewnforio'r nwy yna yn uniongyrchol, mae pris y nwy, a ble mae'r nwy yn mynd - ac a ydy e'n mynd o ynysoedd y gorllewin atom ni, neu a ydy e'n mynd o Qatar, neu Dde Korea - mae hynny i gyd yn dibynnu ar bris rhyngwladol y nwy. Nid ydym ni'n gallu datgysylltu o hynny. Ond rydw i yn cloi gan ategu geiriau David Rees, rydw i'n meddwl: er nad ni fyddai'r cyntaf i fanio ffracio, mae mor glir, gyda'r hanes sydd gyda ni o nwy neu ynni dan ddaear, bod modd i ni gydio yn yr hanes yna a gwneud safiad, a'i wneud yn glir iawn: nid yw Cymru yn wlad lle mae ffracio yn cael ei ganiatáu.