English: I welcome the opportunity to contribute in the debate today. It is worth reflecting that two thirds of young people do not attend university, and, actually, the FE sector, whether it be part time or full time, is the main learning plank for them to enhance their career prospects. I think that's an important consideration. The leader of the opposition did touch on the enormous amount of staff that are tied up in the teaching in our FE colleges the length and breadth of Wales, which in 2013 was 9,330, sadly declined to 7,815 in 2015-16, and has seen a welcome increase up to about 8,500, but that's still some 800 teaching positions down on where we were some six or seven years ago, and that is a critical part of the teaching element that does need to be rectified if we're going to increase the productivity and upskilling of our workforce here in Wales. It's also worth reflecting that, in our FE colleges, for example, nearly 170,000 students, in one shape or form, participate in educational experience within FE colleges the length and breadth of Wales, but I'd like to focus on the agricultural sector and in particular, sadly, the very, very small number of agricultural apprenticeships that are offered here in Wales. It seems to be that 1 per cent of apprenticeships offered in Wales in the last two academic years were in agriculture, and that surely is a very worrying concern. Because, obviously, from my own personal experience, if I could touch on that for a moment, the way the agricultural industry has developed over the last 30 years, it's almost today unrecognisable to where we were in the 1990s. And that's driven by consumer choice, because obviously consumers have an ability to choose the product they wish to buy and the consumer wants to be more informed about how that product has been developed and how that product has been produced, and in particular how that product is presented on the shelves of our supermarkets. So, we need an agricultural workforce that is skilled, that is in touch with its consumer base, whereas maybe 30 to 40 years ago it was traditional that many farmers, just as soon as they'd left the farm gate, paid no attention at all to the way the product was delivered and what added value can be put into that product. And that's where FE colleges have a critical role to play, I would suggest. And so we do desperately need to increase that percentage of agricultural students that see their learning environment in the FE sector. I'd be grateful if the Minister, in her response today, could give us some indication of how the Welsh Government will look to increase those numbers of agricultural apprenticeships that are available via the FE sector, because staying at 1 per cent is something that's not going to be acceptable in the future, in particular as nearly 4 per cent of the workforce is based in the agricultural industry. And it is also worth reflecting that, as the Welsh economy faces its unique challenges, demographically that's one of the biggest challenges we face, because between 2016 and 2041 the number of 16 to 64-year-olds is set to decrease by nearly 5 per cent. So, if we're going to increase the productivity of our workforce, and in particular our overall economy, we need to make sure that the skills levels do increase so, ultimately, per worker we can get more work and productive work that adds value to our overall economy. And that ultimately then will drive up wage levels, which proves to have a more prosperous economy. And how do you drive up wage levels? Well, that's by upskilling that very workforce that we spend so much time, week in, week out, talking about here. And so, again, I would very much welcome to understand how the Minister, along with our FE colleges and those within the sector, will seek to drive up that productivity that, sadly, in Wales has been so stubbornly behind the rest of the United Kingdom. I think I'm correct in saying that, on GVA per hour worked, the only part of the United Kingdom that is behind us is Northern Ireland. Surely, with the 14 colleges that we have here in Wales and some of the excellent facilities those colleges have invested in in recent years - . Cardiff and Vale College just down the road on Dumballs Road is an exemplar of good progress, and, in my own region, many students also access Bridgend College and the Pencoed campus. So, we do see the campuses there, but what we're doing is seeing this stubborn lack of productivity feeding into the economy overall. In particular, if the Minister looks to her own area of Powys, for example, where productivity is 35 per cent below the UK average, I'm sure that that's something that the Minister will focus on, and seek to try and address and reverse that 35 per cent decline in productivity that has Powys, for example - the largest county within Wales, and a large agricultural county - lagging so far behind. Because that's not good for local services and it's not good for the local economy in particular, because that keeps low wage levels within that particular area. So, I do hope that there'll be a positive discussion about the important role that further education plays within our education estate here in Wales - the recognition of the size of the FE sector, but the importance of both part-time learning and full-time learning within that particular sphere of education here in Wales. And let's not forget that there is a good news story to say about FE, but we mustn't also take our eye off the ball about where some of these stubborn problems exist around productivity, around correcting the demographic problems that we face with a declining workforce aged between 16 and 64. And, above all, making sure that we can actually drive forward that experience that encourages more people to access FE education, both by investing financially and investing in the courses available, and that means putting more lecturers and more teachers into those colleges so that we address that shortfall. I hope that Members will support the motion that's before them this afternoon.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cyfle i gyfrannu yn y ddadl heddiw. Mae'n werth ystyried nad yw dwy ran o dair o bobl ifanc yn mynd i'r brifysgol, ac mewn gwirionedd, y sector addysg bellach, boed yn rhan-amser neu'n amser llawn, yw'r prif lwyfan dysgu ar eu cyfer er mwyn iddynt wella eu rhagolygon gyrfa. Rwy'n credu bod honno'n ystyriaeth bwysig. Crybwyllodd arweinydd yr wrthblaid y nifer enfawr o staff sy'n gysylltiedig ag addysgu yn ein colegau addysg bellach ar hyd a lled Cymru, sef 9,330 yn 2013, a gostyngodd hynny, gwaetha'r modd, i 7,815 yn 2015-16, cyn y gwelwyd gynnydd i'w groesawu i tua 8,500 , ond mae hynny'n dal i fod oddeutu 800 o swyddi addysgu yn llai na'r hyn a oedd gennym tua chwech neu saith mlynedd yn ôl, ac mae honno'n rhan hanfodol o'r elfen addysgu y mae angen ei hunioni os ydym am gynyddu cynhyrchiant a gwella sgiliau ein gweithlu yma yng Nghymru. Mae'n werth ystyried hefyd er enghraifft fod bron i 170,000 o fyfyrwyr yn ein colegau addysg bellach yn cymryd rhan mewn profiad addysgol ar ryw ffurff neu'i gilydd mewn colegau addysg bellach ar hyd a lled Cymru, ond hoffwn ganolbwyntio ar y sector amaethyddol ac yn enwedig, yn anffodus, y nifer fach iawn o brentisiaethau amaethyddol a gynigir yma yng Nghymru. Ymddengys mai 1 y cant o brentisiaethau a gynigiwyd ym maes amaethyddiaeth yng Nghymru yn ystod y ddwy flynedd academaidd ddiwethaf, ac mae hynny'n sicr yn bryder mawr. Oherwydd, yn amlwg, yn fy mhrofiad personol i, os caf gyffwrdd ar hynny am eiliad, y ffordd y mae'r diwydiant amaethyddol wedi datblygu dros y 30 mlynedd diwethaf, mae hi bron yn amhosibl dirnad heddiw ble roeddem yn y 1990au. A chaiff hynny ei yrru gan ddewis y defnyddiwr, oherwydd yn amlwg mae gan ddefnyddwyr allu i ddewis y cynnyrch y dymunant ei brynu ac mae'r defnyddiwr eisiau bod yn fwy gwybodus am y modd y datblygwyd y cynnyrch hwnnw a sut y cynhyrchwyd y cynnyrch hwnnw, ac yn benodol, sut y caiff y cynnyrch hwnnw ei gyflwyno ar silffoedd ein harchfarchnadoedd. Felly, mae angen gweithlu amaethyddol sy'n fedrus ac sydd mewn cysylltiad â'i sylfaen ddefnyddwyr, ond 30 i 40 mlynedd yn ôl o bosibl, yn draddodiadol, byddai llawer o ffermwyr, cyn gynted ag y byddent wedi gadael gât y fferm, yn cymryd dim sylw o gwbl i'r ffordd y câi'r cynnyrch ei gyflenwi a pha werth ychwanegol y gellid ei roi i'r cynnyrch hwnnw. A hoffwn awgrymu mai dyna lle mae gan golegau addysg bellach rôl hanfodol i'w chwarae. Ac felly mae taer angen inni gynyddu'r ganran honno o fyfyrwyr amaethyddol sy'n gweld eu hamgylchedd dysgu yn y sector addysg bellach. Buaswn yn ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog, yn ei hymateb heddiw, roi rhyw syniad inni sut y bydd Llywodraeth Cymru yn ystyried cynyddu'r niferoedd o brentisiaethau amaethyddol sydd ar gael drwy'r sector addysg bellach, gan nad yw aros ar 1 y cant yn mynd i fod yn dderbyniol yn y dyfodol, yn enwedig gan fod bron i 4 y cant o'r gweithlu'n gweithio yn y diwydiant amaethyddol. Ac mae'n werth nodi hefyd, wrth i economi Cymru wynebu ei heriau unigryw, demograffeg yw un o'r heriau mwyaf a wynebwn, oherwydd rhwng 2016 a 2041 rhagwelir y bydd nifer y bobl 16 i 64 oed yn gostwng bron 5 y cant. Felly, os ydym yn mynd i gynyddu cynhyrchiant ein gweithlu, ac yn arbennig ein heconomi gyffredinol, mae angen inni wneud yn siŵr fod lefelau sgiliau'n codi fel y gellir sicrhau mwy o waith a gwaith cynhyrchiol sy'n ychwanegu gwerth i'n heconomi gyffredinol gan bob gweithiwr yn y pen draw. A bydd hynny wedyn yn codi lefelau cyflog, sy'n brawf o economi fwy ffyniannus. A sut y mae codi lefelau cyflog? Wel, drwy wella sgiliau'r union weithlu rydym yn treulio cymaint o amser, wythnos ar ôl wythnos, yn siarad amdano yma. Ac felly, unwaith eto, buaswn yn hapus iawn i allu deall sut y bydd y Gweinidog, ynghyd â'n colegau addysg bellach a'r rhai o fewn y sector, yn ceisio hybu'r cynhyrchiant hwnnw sydd, ysywaeth, wedi llusgo ar ôl gweddill y Deyrnas Unedig. Rwy'n credu fy mod yn gywir i ddweud, o ran gwerth ychwanegol gros yr awr a weithiwyd, mai'r unig ran o'r Deyrnas Unedig sydd oddi tanom yw Gogledd Iwerddon. Yn sicr, gyda'r 14 coleg sydd gennym yma yng Nghymru a rhai o'r cyfleusterau rhagorol y mae'r colegau hynny wedi buddsoddi ynddynt yn ystod y blynyddoedd diwethaf - . Mae Coleg Caerdydd a'r Fro sy'n agos at y fan hon ar Heol Dumballs yn batrwm o gynnydd da, ac yn fy rhanbarth i, mae llawer o fyfyrwyr hefyd yn mynd i Goleg Pen-y-bont a champws Pencoed. Felly, mae gennym y campysau, ond yr hyn a welwn yw diffyg cynhyrchiant yn bwydo i'r economi yn gyffredinol. Yn fwyaf arbennig, os yw'r Gweinidog yn edrych ar ei hardal ei hun ym Mhowys, er enghraifft, lle mae cynhyrchiant 35 y cant yn is na chyfartaledd y DU, rwy'n siŵr fod hynny'n rhywbeth y bydd y Gweinidog yn canolbwyntio arno, ac yn ceisio mynd i'r afael â'r gostyngiad o 35 y cant yn y cynhyrchiant sy'n golygu bod Powys, er enghraifft - y sir fwyaf yng Nghymru, a sir amaethyddol fawr - yn llusgo mor bell ar ei hôl hi. Oherwydd nid yw hynny'n dda i wasanaethau lleol ac nid yw'n dda i'r economi leol yn arbennig, oherwydd mae'n cadw lefelau cyflog yn isel yn yr ardal honno. Felly, rwy'n gobeithio y bydd trafodaeth gadarnhaol am y rôl bwysig sydd gan addysg bellach i'w chwarae yn ein hystâd addysg yma yng Nghymru - cydnabod maint y sector addysg bellach, ond pwysigrwydd dysgu rhan-amser a dysgu amser llawn yn y maes penodol hwnnw o addysg yma yng Nghymru. A gadewch inni beidio ag anghofio bod yna newyddion da i'w adrodd am addysg bellach, ond ni ddylem dynnu ein sylw oddi ar y bêl o ran lle mae rhai o'r problemau ystyfnig hyn yn bodoli o ran cynhyrchiant, o ran cywiro'r problemau demograffig a wynebwn gyda gweithlu rhwng 16 a 64 oed sy'n crebachu. Ac yn anad dim, sicrhau ein bod yn gallu hybu'r profiad sy'n annog mwy o bobl i fanteisio ar addysg bellach, drwy fuddsoddi'n ariannol a buddsoddi yn y cyrsiau sydd ar gael, ac mae hynny'n golygu rhoi mwy o ddarlithwyr a mwy o athrawon yn y colegau hynny er mwyn inni fynd i'r afael â'r prinder. Rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau'n cefnogi'r cynnig sydd gerbron y prynhawn yma.