English: I thank the Deputy Minister for her statement. She will, of course, remember the hard fight we had to have included in our founding statute the specific responsibility for this institution to have due regard to equality of opportunity in 1998. It's nice to hear her refer to it in her statement, and I would also like to remind us all that that was led by our former colleague Val Feld, who brought many interests together, and I'd like to pay my respects to Val for that today. We have, of course, seen some progress since 1998, but I know the Deputy Minister has acknowledged today that we still have a great deal more to do, and knowing that time is short I just want to briefly raise a couple of specific points, if I may. First of all, I'd like to ask the Deputy Minister about the provision of services to women survivors of domestic and sexual abuse and their children. Now, I'm sure the Deputy Minister will agree with me that those services - and we know this from research - are best provided by local women-led organisations that are answerable to their service users. We know that these organisations across Wales are losing tenders to provide those services to larger commercial organisations. Often, no children's services are provided in those tenders, and, if they are, they are an add-on, there isn't adequate time. Where they are provided, they're often provided by volunteers - provided on a shoestring. Now, I know the Deputy Minister will agree with me that we will never break the circle of domestic abuse unless we support the children who have witnessed those atrocities in their own homes. Surely, this has to be a priority for the Welsh Government, and can I ask the Deputy Minister today what more she can do, in partnership with local government in Wales, to halt and reverse this trend of local organisations losing out to the big commercial people who are there to make profit, not to look after our children? The next issue specifically I'd like to raise is the issue of period poverty, and I do welcome the recent Welsh Government investment, but we've seen further evidence again this week that we still have girls missing school because they can't have access to appropriate sanitary products. We still see women and girls using inappropriate things, like having to use socks, having to wash things, and I congratulate the National Union of Students - I'm sure the Minister would agree with me - on the campaign that they've kicked off on these issues this week. I'd specifically like to draw the Deputy Minister's attention to research published by the British Medical Association in Wales this week - last month, rather - showing that no consistent approach is taken across the NHS to the provision of sanitary protection in hospitals for women and girls who are in-patients. There are places - there are some of our hospitals where people cannot even purchase those supplies for themselves, let alone have them provided for free. No health board in Wales has got a specific policy, according to the BMA, on how these services should be provided. So, can I ask the Deputy Minister today, as part of the discussions she's referred to in her statement that she's having with ministerial colleagues, to discuss this matter specifically with the Minister for health to ensure that all women and girls receiving in-patient treatment in all Welsh hospital settings are provided with sanitary products free of charge as a matter of course? We do not expect our patients to bring their own lavatory paper into hospitals; we certainly should not be expecting them to provide their own sanitary products. My last specific point is to highlight the plight of the 1950s women whose pension rights were reduced without consultation - referred to as the WASPI women. The UK Government has, of course, now acknowledged that thousands of these women were never contacted about the proposed changes, and that this condemns many of them to poverty towards what they expected to be the end of their working lives. Now, obviously, this isn't a devolved matter, but I'd like to ask the Deputy Minister to agree that the Welsh Government will make further representations to the UK Government in this regard, in the light of the fact that the UK Government has now acknowledged that they did not notify all the women affected. And, finally, I'd like to very briefly make a general point relating to the use of language when we discuss this matter. Acting Presiding Officer, if we, as legislators in this Chamber, know anything, we know that words matter; they have very specific meanings. And, if we do not accurately describe a problem, we cannot appropriately address it. When referring to discrimination against women, the Equality Act is clear in its language: it makes sex discrimination unlawful except in certain specific circumstances. Yet, when we discuss these matters, we tend to use a much more imprecise term. We talk, for example - and the Minister has done today - about the 'gender' pay gap when what we mean is the 'sex' pay gap. The Deputy Minister refers in her statement to the Government's own 'gender' equality review, and talk, of course about gender equality is common practice, but it's a practice that needs to be brought to an end. There seems to be some sort of squeamishness about using the legally correct term, which is 'sex', and this matters. It matters because policy reviews and frameworks and policies should correctly reflect the legislative frameworks on which they are based to ensure that they appropriately comply with legislation. It also matters because the use of the term 'gender' could lead to confusion between actions needed to tackle sex discrimination and the important but distinct agenda around protecting and promoting the rights of people who identify as trans. The Deputy Minister and I are both too old to be squeamish about the use of the word 'sex', and I would like to ask the Minister to undertake a review today of the language the Welsh Government uses with regard to this matter to ensure that, in future, it is fully compliant with the Equality Act. I completely accept that this conflation of the terms 'sex' and 'gender' is common; things that are common are not necessarily correct or useful, and I hope that the Deputy Minister will be able to take a look at this so that we can use the right language when debating these issues in future.
Welsh: Diolch i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad. Fe fydd hi, wrth gwrs, yn cofio'r frwydr galed a gawsom ni i sicrhau bod ein statud sefydlu yn cynnwys cyfrifoldeb penodol o sicrhau bod y sefydliad hwn yn rhoi sylw dyledus i gyfle cyfartal ym 1998. Mae'n braf ei chlywed hi'n cyfeirio ato yn ei datganiad, a hoffwn hefyd ein hatgoffa ni i gyd y cafodd hwnnw ei arwain gan ein cyn-gydweithiwr Val Feld, a ddaeth a llawer o fuddiannau ynghyd, a hoffwn dalu teyrnged i Val am hynny heddiw. Rydym ni wrth gwrs wedi gweld rhywfaint o gynnydd ers 1998, ond rwy'n gwybod bod y Dirprwy Weinidog wedi cydnabod heddiw bod gennym ni lawer mwy i'w wneud o hyd, a gan wybod bod amser yn brin, fe hoffwn i godi un neu ddau o bwyntiau penodol, os caf i. Yn gyntaf oll, hoffwn ofyn i'r Dirprwy Weinidog am y ddarpariaeth o wasanaethau i fenywod sydd wedi goroesi cam-drin domestig a rhywiol a'u plant. Nawr, rwy'n siŵr y bydd y Dirprwy Weinidog yn cytuno â mi bod y gwasanaethau hynny - a gwyddom hyn o ymchwil - yn cael eu darparu orau gan sefydliadau lleol a arweinir gan fenywod sydd yn atebol i ddefnyddwyr y gwasanaeth. Rydym yn gwybod bod y sefydliadau hyn ar draws Cymru yn colli tendrau i ddarparu'r gwasanaethau hynny i sefydliadau masnachol mwy o faint. Yn aml, ni ddarperir gwasanaethau plant yn y tendrau hynny, ac, os ydyn nhw'n cael eu darparu yna rhywbeth ychwanegol ydyn nhw, does dim digon o amser. Pan fyddan nhw'n cael eu darparu, yn aml iawn gwirfoddolwyr sy'n eu darparu - eu darparu am geiniog a dimai. Nawr mi wn y bydd y Dirprwy Weinidog yn cytuno â mi na fyddwn ni byth yn torri'r cylch cam-drin domestig oni bai ein bod yn rhoi cymorth i'r plant sydd wedi gweld yr erchyllterau hynny yn eu cartrefi eu hunain. Siawns fod yn rhaid i hyn fod yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru, ac a gaf i ofyn i'r Dirprwy Weinidog heddiw beth mwy gall hi ei wneud, mewn partneriaeth â llywodraeth leol yng Nghymru, i atal a gwrthdroi'r duedd hon fod sefydliadau lleol ar eu colled oherwydd y bobl fasnachol fawr sy'n bodoli i wneud elw'n unig, nid i edrych ar ôl ein plant? Y mater nesaf yr hoffwn i ei godi'n benodol yw mater tlodi misglwyf, ac rwyf yn croesawu buddsoddiad diweddar Llywodraeth Cymru, ond rydym ni wedi gweld mwy o dystiolaeth unwaith eto'r wythnos hon bod merched yn colli ysgol oherwydd eu bod yn methu cael gafael ar gynnyrch misglwyf priodol. Rydym yn dal i weld menywod a merched yn defnyddio pethau amhriodol, megis gorfod defnyddio sanau, gorfod golchi pethau, ac rwy'n llongyfarch Undeb Cenedlaethol y Myfyrwyr - rwy'n siŵr y byddai'r Gweinidog yn cytuno â mi - ar yr ymgyrch y maen nhw wedi ei dechrau ynghylch y materion hyn yr wythnos hon. Yn benodol, hoffwn dynnu sylw'r Dirprwy Weinidog at ymchwil a gyhoeddwyd gan Gymdeithas Feddygol Prydain yng Nghymru yr wythnos hon - y mis diwethaf, yn hytrach - sy'n dangos nad oes ymagwedd gyson ar draws y GIG at y ddarpariaeth o gynnyrch misglwyf mewn ysbytai i fenywod a merched sydd yn gleifion mewnol. Ceir lleoedd - mewn rhai o'n hysbytai ni all pobl hyd yn oed brynu'r cyflenwadau hynny drostynt eu hunain, heb sôn am eu cael am ddim. Nid oes un bwrdd iechyd yng Nghymru â pholisi penodol, yn ôl Cymdeithas Feddygol Prydain, ynghylch sut y dylid darparu'r gwasanaethau hyn. Felly, a gaf i ofyn i'r Dirprwy Weinidog heddiw, fel rhan o'r trafodaethau y cyfeiriodd hi atyn nhw yn ei datganiad, y mae'n eu cael gyda chyd-Weinidogion, i drafod y mater hwn yn benodol gyda'r Gweinidog Iechyd i sicrhau bod yr holl fenywod a'r merched sy'n cael triniaeth cleifion mewnol ym mhob ysbyty yng Nghymru yn cael cynnyrch misglwyf yn rhad ac am ddim fel mater o drefn? Nid ydym yn disgwyl i'n cleifion ni ddod â'u papur toiled ei hunain i ysbytai; yn sicr ni ddylem ni ddisgwyl iddyn nhw ddarparu eu cynnyrch misglwyf eu hunain. Fy mhwynt olaf penodol yw tynnu sylw at drafferthion menywod y 1950au a welodd ostyngiad yn eu hawliau pensiwn heb ymgynghori a nhw - cyfeirir atyn nhw fel menywod WASPI. Mae'r Llywodraeth y DU wrth gwrs, nawr wedi cydnabod na chysylltwyd â miloedd o'r menywod hyn erioed ynghylch y newidiadau arfaethedig, a pharodd hyn iddyn nhw ddioddef tlodi ar adeg yr oedden nhw'n ei ystyried yn ddiwedd eu hoes gweithio. Nawr, yn amlwg, nid yw hyn yn fater sydd wedi'i ddatganoli, ond hoffwn ofyn i'r Dirprwy Weinidog gytuno y bydd Llywodraeth Cymru yn anfon sylwadau pellach i Lywodraeth y DU yn hyn o beth, yn sgil y ffaith bod Llywodraeth y DU bellach wedi cydnabod nad oeddynt wedi hysbysu'r holl fenywod yr effeithiwyd arnynt. Ac, yn olaf, hoffwn yn fyr iawn wneud pwynt cyffredinol sy'n ymwneud â defnydd o'r iaith wrth drafod y mater hwn. Llywydd dros dro, os ydym ni, fel deddfwyr yn y Siambr hon, yn gwybod unrhyw beth, rydym ni'n gwybod bod geiriau yn bwysig; Mae ganddyn nhw ystyron penodol iawn. Ac, os nad ydym ni'n disgrifio problem yn gywir, ni allwn ni ddatrys honno'n briodol. Wrth gyfeirio at wahaniaethu yn erbyn menywod, mae'r Ddeddf Cydraddoldeb yn glir yn ei hiaith: Mae gwneud gwahaniaethu ar sail rhyw yn anghyfreithlon ac eithrio mewn rhai amgylchiadau penodol. Eto, pan fyddwn yn trafod y materion hyn, rydym yn tueddu i ddefnyddio term llawer mwy amwys. Rydym yn sôn, er enghraifft - ac mae'r Gweinidog wedi gwneud hyn heddiw - am y bwlch cyflog ar sail 'rhywedd' ond yr hyn yr ydym yn ei olygu yw'r bwlch cyflog rhwng y 'rhywiau'. Mae'r Dirprwy Weinidog yn cyfeirio yn ei datganiad at adolygiad cydraddoldeb 'rhywedd' y Llywodraeth ei hun, ac mae sôn am gydraddoldeb rhywedd yn arfer cyffredin, ond mae'n arfer y mae angen ei dwyn i ben. Ymddengys bod rhyw deimlad o anesmwythder yn bodoli wrth ddefnyddio'r term cyfreithiol cywir, sef 'rhyw', ac mae hyn yn bwysig. Mae'n bwysig oherwydd dylai adolygiadau polisi a fframweithiau a pholisïau adlewyrchu'n gywir y fframweithiau deddfwriaethol sy'n sail iddyn nhw er mwyn sicrhau eu bod yn cydymffurfio'n briodol â'r ddeddfwriaeth. Mae hefyd yn bwysig oherwydd gall defnyddio'r term 'rhywedd' arwain at ddryswch rhwng y camau gweithredu sydd eu hangen i fynd i'r afael â gwahaniaethu ar sail rhyw a'r agenda bwysig ond gwahanol sy'n ymwneud ag amddiffyn a hybu hawliau pobl sy'n arddel hunaniaeth drawsrywiol. Mae'r Dirprwy Weinidog a minnau yn rhy hen i deimlo'n anesmwyth wrth ddefnyddio'r gair 'rhyw', a hoffwn ofyn i'r Gweinidog gynnal adolygiad heddiw o'r iaith y mae Llywodraeth Cymru yn ei defnyddio o ran y mater hwn i sicrhau ei bod, yn y dyfodol, yn cydymffurfio'n llawn â'r Ddeddf Cydraddoldeb. Rwy'n derbyn yn llwyr fod cyfuno'r termau 'rhyw' a 'rhywedd' yn gyffredin; nid yw pethau sy'n gyffredin o reidrwydd yn gywir nac yn ddefnyddiol, ac rwy'n gobeithio y bydd y Dirprwy Weinidog yn edrych ar hyn fel y gallwn ni ddefnyddio'r iaith briodol wrth drafod y materion hyn yn y dyfodol.