English: I thank the leader of the opposition for his comments. I suppose the question he didn't ask, which I'm sure will be asked, is, 'What is the point of this document?', which I understand. Well, he is right to say that the document itself will of course be fleshed out. The point of this document is it provides Members of this Assembly and the public with the framework within which decisions will be taken. Of course this will guide Ministers. All decisions that will be taken by Ministers will be measured according to what's in this document, and the ambitions in this document and the five priority areas. As I mentioned in the statement itself, there will be further action plans that will be developed in the course of the next few months. He talked about how to work across the public sector. We will, of course, be looking to introduce a local government Bill that will help to drive greater consistency in local government. Coming to the point he made last, he is right to say that we wish, as a Government, to have decisions taken as close to people's communities as possible, but we have found in the past - this drove the previous legislation that was not successful - that that leads to massive inconsistency, where some councils are unable to deliver services in the way they should. One council, Anglesey, was taken over because it failed so completely. At one point, six councils - six local education authorities - were in special measures over education. Now that can't possibly be right. How, then, do we resolve that? The local government Bill will seek to do that in order to drive greater consistency, to help councils to deliver better, and to deliver consistent delivery across regional footprints. I don't think anyone can pretend that we've had a robust system of local government for the past 20 years where every single council has always delivered to the level that people would expect. That clearly isn't so. So, whilst it's important have local decision making, we must guard against there arising, because of that, huge inconsistency, and the Bill will help to ensure that doesn't happen. He talks of economic statistics. We can trade this back and fore. As I said earlier on in First Minister's questions, the unemployment rate now is 4.3 per cent. That is not the full figure; there are still too many people who lack security of employment. That I understand. But we've been successful in drawing investment into Wales that we'd never have had before. Aston Martin is one example. We've managed to save our airport; that would have closed, bluntly. In the days before devolution, nobody would have saved that; now it's prospering. Our steel industry - we were able to act as strong advocates for our steel industry in order to make sure that those jobs remained in Wales. ProAct and ReAct: they were world-leading schemes, and they helped to keep people in jobs when the recession started to bite at its strongest - jobs that would otherwise have been lost. He makes reference to the fact, and it's there, that there are regional differences in GVA in Wales. One of the problems in the areas close to Cardiff is that so many people live in other counties but work in Cardiff. Now, I live in west Wales and the Valleys. Because I work in Cardiff, I'm counted as an economic drain - some people might say that's true anyway, but an economic drain on west Wales and the Valleys, because I'm paid in Cardiff and I work in Cardiff, and that's part of the problem. So many people come in to Cardiff to commute it depresses the GVA of the areas around it in a way that doesn't really exist elsewhere in other areas that previously had Objective 1 status. That's not the whole explanation, of course, because the other way of driving up GVA is simply skills. Now, one of the issues we get asked by potential investors is, 'If we come to Wales, have your people got the skills that we need to be successful?' And that increasingly can be answered positively. In the past, skills were not seen as important; it was low pay: come to Wales because pay levels are low. Well, those days are finished. Now we want to make sure we draw in investment on the basis that our skill levels are high. But, of course, the great challenge for us is that our biggest export market is the European single market: 67 per cent of our exports go there. We can't replace that. It's impossible to replace that. And why would we want to replace it in any event? It's an enormous market on our doorstep. The US cannot replace it; it's smaller and it's further away. Japan cannot replace it - again, further away and smaller. And so the challenges of Brexit - and we'll come on to them; this will be a debate we'll have, of course, for months and years in this Chamber - have to be examined through the telescope of ensuring the best possible access - participation in the single market, full unfettered access to the single market, but the easiest access to the single market that we can have for Welsh businesses, because that is their biggest market and cannot be replaced easily. He mentioned 'healthy and active' - there are challenges in every health service. England has just registered the highest number of people on waiting lists ever, and there are challenges that England faces as well. We know in Wales that we've seen improvements in some areas where waiting times have come down. In other areas, there is work to do. We've always acknowledged that. But we know that independent reports have shown that the health services across the UK are roughly on a par. 'Ambitious and learning' - he mentioned that. Well, I'd argue that we see the difference now. Our GCSE results are the best ever. I was looking at the graph for GCSE results in the days before devolution, when less than half of young people got five A* to Cs at GCSE, and that figure now has climbed well beyond that. There's been an enormous difference in that time. GCSE results are the best ever. We're seeing reductions in the attainment gap. The pupil deprivation grant has made differences across Wales and that is something that is working for so many young people. Finally, on 'united and connected' - . Well, the answer I always give when people say, 'Well, the Assembly's in Cardiff; what does it mean for the north of Wales?' - I say, 'Well, there are three Cabinet Secretaries in the Government who come from north Wales constituencies'. That is an enormous level of representation. There's nobody in the UK Government from a north Wales constituency. But the voice of the north is very, very strong. It has to be. There are 60 of us here. At least a quarter of the Members, as I count it, come from the north. Of course that voice is strong; the same for rural Wales, the same for the mid and west of our country - a much stronger voice than ever existed in the days before devolution. I hear what he says about devolving to the regions. Again, I suspect the Secretary of State's view and way of doing that is a little different to his. I think the Secretary of State's view is, 'Let's bypass the Welsh Government and talk to councils directly'. That is not a view, obviously, that we share, even though we accept the principle of devolving as much as possible.
Welsh: Diolch i arweinydd yr wrthblaid am ei sylwadau. Mae'n debyg mai'r cwestiwn na ofynnodd, ac yr wyf yn siŵr y caiff ei ofyn, yw 'Beth yw diben y ddogfen hon?', ac rwy'n deall hynny. Wel, mae'n iawn i ddweud y byddwn yn ymhelaethu ar y ddogfen ei hun, wrth gwrs. Diben y ddogfen hon yw ei bod yn rhoi i Aelodau'r Cynulliad hwn ac i'r cyhoedd y fframwaith y bydd penderfyniadau yn cael eu gwneud o fewn iddo. Wrth gwrs bydd hyn yn arwain Gweinidogion. Bydd pob penderfyniad a wneir gan Weinidogion yn cael ei fesur yn ôl yr hyn sydd yn y ddogfen hon, a'r uchelgeisiau yn y ddogfen hon a'r pum maes blaenoriaeth. Fel y soniais yn y datganiad ei hun, bydd cynlluniau gweithredu pellach a gânt eu datblygu yn ystod y misoedd nesaf. Soniodd am sut i weithio ar draws y sector cyhoeddus. Wrth gwrs, byddwn yn ceisio cyflwyno Bil llywodraeth leol a fydd yn helpu i arwain at fwy o gysondeb mewn llywodraeth leol. Gan ddod i'r pwynt a wnaeth yn olaf, mae'n iawn i ddweud ein bod ni'n dymuno, fel Llywodraeth, i benderfyniadau gael eu gwneud mor agos â phosibl i gymunedau pobl, ond rydym wedi canfod yn y gorffennol - gwnaeth hyn sbarduno'r ddeddfwriaeth flaenorol nad oedd yn llwyddiannus - bod hynny'n arwain at anghysondeb anferth, lle nad yw rhai cynghorau yn gallu darparu gwasanaethau yn y ffordd y dylent. Cymerwyd rheolaeth o un cyngor, Ynys Môn, oherwydd iddo fethu yn gyfan gwbl. Ar un adeg, roedd chwe chyngor - chwe awdurdod addysg lleol - mewn mesurau arbennig dros addysg. Nawr ni all hynny fod yn iawn. Sut, felly, ydym ni'n datrys hynny? Bydd y Bil llywodraeth leol yn ceisio gwneud hynny er mwyn ysgogi mwy o gysondeb, er mwyn cynorthwyo cynghorau i gyflawni'n well, a chyflawni darpariaeth gyson rhwng rhanbarthau. Nid wyf yn credu y gall unrhyw un esgus ein bod wedi cael system gadarn o lywodraeth leol dros yr 20 mlynedd diwethaf lle mae pob un cyngor bob amser wedi cyflawni fel y byddai pobl yn ei ddisgwyl. Yn amlwg nid dyna yw'r sefyllfa. Felly, er ei bod hi'n bwysig i wneud penderfyniadau yn lleol, mae'n rhaid inni ofalu nad oes anghysondeb mawr yn digwydd, oherwydd hynny, a bydd y Bil yn helpu i sicrhau nad yw hynny'n digwydd. Mae'n sôn am ystadegau economaidd. Gallwn gyfnewid hyn yn ôl a blaen. Fel y dywedais yn gynharach yn ystod cwestiynau'r Prif Weinidog, mae'r gyfradd ddiweithdra bellach yn 4.3 y cant. Nid dyna'r ffigwr llawn; mae yna ormod o bobl sydd yn dal heb ddiogelwch gyflogaeth. Rwy'n deall hynny. Ond rydym ni wedi bod yn llwyddiannus wrth ddenu buddsoddiad i Gymru na fyddem erioed wedi'i gael o'r blaen. Mae Aston Martin yn un enghraifft. Rydym wedi llwyddo i achub ein maes awyr; byddai hwnnw, i fod yn blwmp ac yn blaen, wedi cau. Yn y dyddiau cyn datganoli, ni fyddai neb wedi ei achub; erbyn hyn mae'n ffynnu. Ein diwydiant dur - rydym ni wedi gallu gweithredu fel eiriolwyr cryf dros ein diwydiant dur er mwyn sicrhau bod y swyddi hynny'n aros yng Nghymru. ProAct a ReAct: roeddynt yn gynlluniau blaenllaw gyda'r gorau yn y byd, ac fe wnaethon nhw helpu i gadw pobl mewn swyddi pan roedd y dirwasgiad ar ei gryfaf - swyddi a fyddai fel arall wedi cael eu colli. Mae'n cyfeirio at y ffaith, ac mae'r ffaith honno'n wir, bod gwahaniaethau rhanbarthol mewn gwerth ychwanegol gros yng Nghymru. Un o'r problemau yn yr ardaloedd sy'n agos i Gaerdydd yw bod cymaint o bobl yn byw mewn siroedd eraill ond yn gweithio yng Nghaerdydd. Nawr, rwy'n byw yng ngorllewin Cymru a'r Cymoedd. Gan fy mod i'n gweithio yng Nghaerdydd, rwy'n cael fy nghyfrif yn dreth economaidd - efallai y bydd rhai pobl yn dweud bod hynny'n wir beth bynnag, ond yn dreth economaidd ar orllewin Cymru a'r Cymoedd, oherwydd fy mod yn cael fy nhalu yng Nghaerdydd ac rwy'n gweithio yng Nghaerdydd, ac mae hynny'n rhan o'r broblem. Mae cymaint o bobl yn dod i Gaerdydd i gymudo, mae'n gostwng gwerth ychwanegol gros yr ardaloedd o'i chwmpas mewn ffordd nad yw'n bodoli mewn gwirionedd mewn mannau eraill a oedd â statws Amcan 1 o'r blaen. Nid dyna'r esboniad cyfan, wrth gwrs, oherwydd sgiliau yw'r ffordd arall o gynyddu gwerth ychwanegol gros. Nawr, un o'r materion y mae darpar fuddsoddwyr yn ein holi yn ei gylch yw: 'Os ydym ni'n dod i Gymru, a oes gan eich pobl y sgiliau y mae eu hangen arnom ni i fod yn llwyddiannus?' Ac, yn gynyddol, gellir ateb hynny'n gadarnhaol. Yn y gorffennol, nid ystyriwyd sgiliau'n bwysig; cyflog isel oedd yn bwysig: dewch i Gymru oherwydd bod y lefelau cyflog yn isel. Wel, mae'r dyddiau hynny ar ben. Nawr, rydym ni eisiau sicrhau ein bod yn denu buddsoddiad ar y sail bod ein lefelau sgiliau yn uchel. Ond wrth gwrs, yr her fawr i ni yw mai ein marchnad allforio fwyaf yw marchnad sengl Ewrop: mae 67 y cant o'n hallforion yn mynd yno. Ni allwn ni newid hynny. Mae'n amhosibl newid hynny. A pham y byddem ni yn dymuno newid hynny beth bynnag? Mae'n farchnad enfawr ar garreg ein drws. Ni all yr Unol Daleithiau gymryd ei le; mae'n llai ac mae'n bellach i ffwrdd. Ni all Japan gymryd ei le - eto, mae'n bellach i ffwrdd ac yn llai. Ac felly mae'n rhaid ystyried heriau Brexit - a byddwn ni'n dod atyn nhw; bydd hon yn ddadl y byddwn ni, wrth gwrs, yn ei chael am fisoedd a blynyddoedd yn y Siambr hon - trwy'r telesgop o sicrhau'r mynediad gorau posibl - cyfranogiad yn y farchnad sengl, mynediad llawn heb rwystr i'r farchnad sengl, ond y mynediad hawsaf i'r farchnad sengl y gallwn ei gael ar gyfer busnesau Cymru, oherwydd dyna eu marchnad fwyaf a ni ellir cymryd ei lle yn rhwydd. Soniodd am 'iach a gweithgar' - mae yna heriau ym mhob gwasanaeth iechyd. Mae Lloegr newydd gofrestru'r nifer mwyaf erioed o bobl ar restrau aros, ac mae heriau y mae Lloegr yn eu hwynebu hefyd. Gwyddom yng Nghymru ein bod wedi gweld gwelliannau mewn rhai meysydd lle mae amseroedd aros wedi gostwng. Mewn meysydd eraill, mae gwaith i'w wneud o hyd. Rydym ni bob amser wedi cydnabod hynny. Ond rydym yn gwybod bod adroddiadau annibynnol wedi dangos bod y gwasanaethau iechyd ledled y DU yn gyfartal ar y cyfan. 'Uchelgeisiol ac sy'n dysgu' - soniodd am hynny. Wel, byddwn i'n dadlau ein bod yn gweld y gwahaniaeth nawr. Ein canlyniadau TGAU yw'r rhai gorau erioed. Roeddwn yn edrych ar y graff ar gyfer canlyniadau TGAU yn y dyddiau cyn datganoli, pan gafodd llai na hanner y bobl ifanc bump A* i C yn eu TGAU, ac mae'r ffigur hwnnw bellach wedi dringo'n bell y tu hwnt i hynny. Cafwyd gwahaniaeth enfawr yn yr amser hwnnw. Mae'r canlyniadau TGAU y gorau erioed. Rydym ni'n gweld gostyngiadau yn y bwlch cyrhaeddiad. Mae'r grant amddifadedd disgyblion wedi gwneud gwahaniaethau ledled Cymru ac mae hynny'n rhywbeth sy'n gweithio i gymaint o bobl ifanc. Yn olaf, o ran 'unedig a chysylltiedig' - . Wel, yr ateb yr wyf i bob amser yn ei roi pan fydd pobl yn dweud, 'Wel, mae'r Cynulliad yng Nghaerdydd; beth mae'n ei olygu i ogledd Cymru?' - Rwy'n dweud, 'Wel, mae tri Ysgrifennydd y Cabinet yn y Llywodraeth sy'n dod o etholaethau'r gogledd'. Mae hynny'n lefel enfawr o gynrychiolaeth. Nid oes neb yn Llywodraeth y DU o etholaeth yng ngogledd Cymru. Ond mae llais y gogledd yn gryf iawn. Mae'n rhaid iddo fod. Mae 60 ohonom ni yma. Daw o leiaf chwarter yr Aelodau, fel yr wyf yn ei gyfrif, o'r gogledd. Wrth gwrs, mae'r llais hwnnw'n gryf; yr un fath ar gyfer Cymru wledig, yr un fath ar gyfer canolbarth a gorllewin ein gwlad - llais llawer cryfach nag a fu erioed yn y dyddiau cyn datganoli. Rwy'n cydnabod yr hyn y mae'n ei ddweud ynglŷn â datganoli i'r rhanbarthau. Unwaith eto, rwy'n amau bod barn yr Ysgrifennydd Gwladol a'i ffordd o wneud hynny ychydig yn wahanol i'w un ef. Rwy'n credu mai barn yr Ysgrifennydd Gwladol yw, 'Gadewch i ni osgoi Llywodraeth Cymru a siarad â chynghorau'n uniongyrchol'. Nid yw hynny, yn amlwg, yn farn yr ydym yn ei rannu, er ein bod yn derbyn yr egwyddor o ddatganoli cymaint â phosib.