English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and it's a pleasure to contribute to this debate this afternoon. As someone who worked in the NHS for 11 years prior to being elected to the Senedd, and someone who is deeply rooted in the Rhyl and Prestatyn area, I feel slightly qualified to share some history and truths about healthcare in Denbighshire and north Wales, and pressures, indeed. The Royal Alexandra Hospital in Rhyl, or known locally as 'the Alex', was opened in 1872 and named this because Princess Alexandra of Wales became a patron of the hospital in 1882, and it was long believed in those times that fresh air treatment and the sea air were beneficial to patients, particularly with chest and breathing difficulties. To accommodate this, they had long, sprawling balconies so patients could breathe in that fresh air and do their lungs the world of good. And what they also had there were salt baths in the basement, which, according to folklore, are still there. And nowadays the room is used for storing equipment, but unfortunately I've never had the chance to go down there to see for myself, so I'll keep believing it's there, a little bit like the 'Little Venice' underground waterways, which reportedly hosted gondolas in the now-demolished Queen's building. Now, I'll fast forward many, many years to the late 1970s and early 1980s, and thanks to Margaret Thatcher's devotion to Wales, the then Clwyd Health Authority built and opened the brand-new flagship Glan Clwyd Hospital in Bodelwyddan in 1980, hosting six operating theatres, an A&E department and numerous wards, costing in the region of £16 million - and how we'd love to see figures like that nowadays. And during the 1980s and early 1990s, Glan Clwyd Hospital was regarded as one of the best-performing hospitals in not only Wales but the whole of Great Britain, and attracted many healthcare professionals to the area so that they could become part of this great success story and the people of central and eastern north Wales could benefit from their expertise. And in the late 1990s and early 2000s, the Labour Government in Cardiff got their hands on it, and, since then, we've come to the situation we're in today, with spiralling waiting times, patients waiting up to 72 hours - yes, 72 hours - for ambulances and emergency treatment, and long waiting times for minor injuries, elective surgeries and clinical out-patient appointments. And I'm sure the founders of the hospital, if they are still with us, would be wincing at the current performance of Glan Clwyd Hospital. And let me be clear, this is not the fault of hard-working front-line staff in the NHS; they are some of the best people you'll ever meet. It's the fault of successive Labour Governments in this place and endless tiers of useless middle managers, directors, bureaucrats and do-gooders who put their own careers and interests ahead of the health of the people of north Wales. And sometimes they're as much use as an ashtray on a motorbike. But the common theme here is that, in all of the history, major hospitals such as Glan Clwyd, Wrexham Maelor and Ysbyty Gwynedd were supported by smaller community or cottage hospitals, and, in years gone by, nearly every town had one. And slowly but surely, the agenda for centralisation took shape as local hospitals closed in Prestatyn, Flint and Mold, to name just a couple of examples. And one of the biggest lunacies of this agenda was when they closed Conwy community hospital in 2003. [ Interruption.] Yes, I will. Sorry, I didn't see you there.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, ac mae'n bleser cyfrannu at y ddadl hon y prynhawn yma. Fel rhywun a fu'n gweithio yn y GIG am 11 mlynedd cyn cael fy ethol i'r Senedd, a rhywun sydd â'i wreiddiau'n ddwfn yn ardal y Rhyl a Phrestatyn, rwy'n teimlo fy mod yn eithaf cymwys i rannu rhywfaint o hanes a gwirioneddau am ofal iechyd yn sir Ddinbych a gogledd Cymru, a'r pwysau ar y gofal hwnnw, yn wir. Agorwyd Ysbyty'r Royal Alexandra yn y Rhyl, ysbyty a gâi ei galw'n 'yr Alex' yn lleol, ym 1872 a'r rheswm dros ei henwi'n hynny oedd bod y Dywysoges Alexandra o Gymru wedi dod yn noddwr i'r ysbyty ym 1882, a'r gred yn y cyfnod hwnnw oedd bod triniaeth awyr iach ac awyr y môr yn fuddiol i gleifion, yn enwedig cleifion anhwylderau'r frest a thrafferthion anadlu. Er mwyn darparu ar gyfer hyn, roedd ganddynt falconïau hir er mwyn i'r cleifion anadlu'r awyr iach a gwneud lles mawr i'w hysgyfaint. Ac roedd ganddynt faddonau halen yno hefyd ar yr islawr, sy'n dal i fod yno yn ôl y sôn. A'r dyddiau hyn defnyddir yr ystafell ar gyfer storio offer, ond yn anffodus ni chefais gyfle i fynd i lawr yno i weld drosof fy hun, felly rwyf am ddal i gredu eu bod yno, ychydig bach fel dyfrffyrdd tanddaearol Little Venice, lle roedd gondolas yn ôl y sôn yn adeilad y Frenhines sydd bellach wedi'i ddymchwel. Nawr, fe neidiaf ymlaen dros lawer iawn o flynyddoedd hyd at ddiwedd y 1970au a dechrau'r 1980au, a diolch i ymroddiad Margaret Thatcher tuag at Gymru, fe adeiladodd ac fe agorodd Awdurdod Iechyd Clwyd ar y pryd yr Ysbyty Glan Clwyd blaenllaw newydd sbon ym Modelwyddan ym 1980, a chanddo chwe theatr lawdriniaethau, adran ddamweiniau a wardiau niferus, ac a gostiodd oddeutu £16 miliwn - a byddem wrth ein boddau yn gweld ffigurau fel hynny y dyddiau hyn. Ac yn ystod yr 1980au a dechrau'r 1990au, roedd Ysbyty Glan Clwyd yn cael ei ystyried yn un o'r ysbytai a oedd yn perfformio orau nid yn unig yng Nghymru ond ym Mhrydain gyfan, a denodd lawer o weithwyr gofal iechyd proffesiynol i'r ardal er mwyn iddynt allu dod yn rhan o'r llwyddiant ysgubol hwn ac er mwyn i bobl canol a dwyrain gogledd Cymru allu elwa o'u harbenigedd. Ac ar ddiwedd y 1990au a dechrau'r 2000au, cafodd y Llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd eu dwylo arno, ac ers hynny, rydym wedi cyrraedd y sefyllfa rydym ynddi heddiw, gydag amseroedd aros cynyddol, cleifion yn aros hyd at 72 awr - ie, 72 awr - am ambiwlansys a thriniaeth frys, ac amseroedd aros hir i fân anafiadau, llawdriniaethau dewisol ac apwyntiadau clinigol i gleifion allanol. Ac rwy'n siŵr y byddai sylfaenwyr yr ysbyty, os ydynt yn dal i fod gyda ni, yn gwingo wrth weld perfformiad presennol Ysbyty Glan Clwyd. A gadewch imi fod yn glir, nid bai staff gweithgar y rheng flaen yn y GIG yw hyn; hwy yw rhai o'r bobl orau y dowch chi byth ar eu traws. Bai Llywodraethau Llafur olynol yn y lle hwn ydyw, a haenau diddiwedd o reolwyr canol, cyfarwyddwyr, biwrocratiaid di-werth ac ymyrwyr daionus sy'n rhoi eu gyrfaoedd a'u diddordebau eu hunain o flaen iechyd pobl gogledd Cymru. Ac weithiau maent lawn mor ddefnyddiol â blwch llwch ar feic modur. Ond y thema gyffredin yma yn yr holl hanes yw bod ysbytai mawr fel Glan Clwyd, Ysbyty Maelor Wrecsam ac Ysbyty Gwynedd yn arfer cael cymorth ysbytai cymunedol neu ysbytai bwthyn llai o faint, ac yn y blynyddoedd a fu, roedd un o'r rheini gan bron bob tref. Ac yn araf ond yn sicr, fe luniwyd yr agenda ar gyfer canoli wrth i ysbytai lleol gau ym Mhrestatyn, y Fflint a'r Wyddgrug, i enwi ond ambell enghraifft. Ac un o'r pethau mwyaf gwallgof yn yr agenda hon oedd cau ysbyty cymunedol Conwy yn 2003. [ Torri ar draws.] Iawn, fe wnaf. Mae'n ddrwg gennyf, nid oeddwn yn eich gweld.