techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: First Minister, the HM Inspectorate of Prisons 'Children in Custody' report found that a disproportionately high number of Gypsy, Roma and Traveller children were in the criminal justice system. Typically, 11 per cent of children in secure training centres and 6 per cent of children in youth offending institutions are from a Gypsy, Roma and Traveller background, compared to 0.1 per cent of the whole population. The report also highlighted that Gypsy, Roma and Traveller children have a greater difficulty in engaging with youth offending teams and education provision when in custody. The reasons for this are extremely complex, but there seems to be a connection to when children are first taken into custody and their overall experience and outcomes. It has been found that very often family and friends who act as appropriate adults do not always understand the processes involved, and in addition the children in custody can also feel overwhelmed. This then leads on to feelings of mistrust and isolation for children when they're in custody. First Minister, could you explain what actions this Government has taken in terms of working with the Ministry of Justice and police and crime commissioners to identify the specific needs of children from Gypsy, Roma and Traveller communities in Wales when they enter the criminal justice system? What extra support do you believe is needed for children from these communities? Thank you.
Welsh: Prif Weinidog, canfu adroddiad 'Children in Custody' Arolygiaeth Carchardai EM bod nifer anghymesur o uchel o blant Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn y system cyfiawnder troseddol. Yn nodweddiadol, mae 11 y cant o blant mewn canolfannau hyfforddi diogel a 6 y cant o blant mewn sefydliadau troseddau ieuenctid yn dod o gefndir Sipsiwn, Roma a Theithwyr, o'i gymharu â 0.1 y cant o'r boblogaeth gyfan. Tynnodd yr adroddiad sylw hefyd at y ffaith bod plant Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn cael mwy o anhawster yn ymgysylltu â thimau troseddau ieuenctid a darpariaeth addysg pan fyddan nhw yn y ddalfa. Mae'r rhesymau am hyn yn gymhleth iawn, ond mae'n ymddangos bod cysylltiad â phryd y caiff plant eu cymryd i'r ddalfa am y tro cyntaf a'u profiad a'u canlyniadau cyffredinol. Canfuwyd nad yw teulu a ffrindiau sy'n gweithredu fel oedolion priodol bob amser yn deall y prosesau dan sylw, ac yn ogystal, gall y plant yn y ddalfa hefyd deimlo eu bod wedi'u llethu. Mae hyn wedyn yn arwain at deimladau o ddrwgdybiaeth ac ynysigrwydd gan blant pan fyddan nhw yn y ddalfa. Prif Weinidog, a allech chi egluro pa gamau y mae'r Llywodraeth hon wedi eu cymryd o ran gweithio gyda'r Weinyddiaeth Gyfiawnder a chomisiynwyr yr heddlu a throseddu i nodi anghenion penodol plant o gymunedau Sipsiwn, Roma a Theithwyr yng Nghymru pan fyddan nhw'n mynd i'r system cyfiawnder troseddol? Pa gymorth ychwanegol sydd ei angen yn eich barn chi ar blant o'r cymunedau hyn? Diolch.
English: All those are very important points that the Member has made. The single biggest way in which we have been able to address that challenge in Wales is, as I said earlier, in reducing year on year the total number of children from Wales who find themselves in custody, down to the lowest ever figure last year. That will mean that we have been able to have a benefit for those young people from the Gypsy, Roma and Traveller community. But, more does need to be done, we know, because of the discrimination and disadvantage that children from those backgrounds face. We have significant investment from the Welsh Government in providing particular services to help meet the needs of those communities and that expertise is available to people who work in our youth justice system. I don't think it's unfair of me, Llywydd, even with what was a very constructive question, to point to the fact that there is legislation going through the House of Commons at the moment, taken forward by the Conservative Party, that will lead to the criminalisation of more people from that community, legislation to which this Senedd has refused to give its consent.
Welsh: Mae'r rheini i gyd yn bwyntiau pwysig iawn y mae'r Aelod wedi eu gwneud. Yr un ffordd fwyaf yr ydym ni wedi gallu mynd i'r afael â'r her honno yng Nghymru, fel y dywedais yn gynharach, yw lleihau cyfanswm nifer y plant o Gymru sy'n cael eu hunain yn y ddalfa o flwyddyn i flwyddyn, i'r ffigur isaf erioed y llynedd. Bydd hynny yn golygu ein bod ni wedi gallu cael budd i'r bobl ifanc hynny o'r gymuned Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Ond, mae angen gwneud mwy, rydym ni'n gwybod, oherwydd y gwahaniaethu a'r anfantais y mae plant o'r cefndiroedd hynny yn eu hwynebu. Mae gennym ni fuddsoddiad sylweddol gan Lywodraeth Cymru mewn darparu gwasanaethau penodol i helpu i ddiwallu anghenion y cymunedau hynny ac mae'r arbenigedd hwnnw ar gael i bobl sy'n gweithio yn ein system cyfiawnder ieuenctid. Nid wyf i'n credu ei bod hi'n annheg i mi, Llywydd, hyd yn oed gyda'r hyn a oedd yn gwestiwn adeiladol iawn, dynnu sylw at y ffaith bod deddfwriaeth yn mynd drwy Dŷ'r Cyffredin ar hyn o bryd, a gyflwynwyd gan y Blaid Geidwadol, a fydd yn arwain at droseddoli mwy o bobl o'r gymuned honno, deddfwriaeth y mae'r Senedd hon wedi gwrthod rhoi ei chydsyniad iddi.
English: Thank you, First Minister - Presiding Officer, sorry. [ Laughter.] You haven't quite had the promotion yet. First Minister, Russia and Ukraine produce about a third of the world's wheat exports. Ukraine, historically, has been known as the breadbasket of Europe, but because of the awful events that we are seeing unfold in this part of the world, the cost of wheat, for example, has jumped by a third, and forward markets indicate a doubling of the price of wheat. It's not just wheat, but fertilizer and many other fundamental aspects of food production that are going through the roof in their price, and availability is coming short. What work has the Welsh Government undertaken to understand the impact on food production here in Wales, and what actions does the Welsh Government believe it can take to alleviate some of these pressures that we are seeing on a global market?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog - Llywydd, mae'n ddrwg gen i. [ Chwerthin.] Dydych chi ddim wedi cael y dyrchafiad eto. Prif Weinidog, mae Rwsia a Wcráin yn cynhyrchu tua thraean o allforion gwenith y byd. Mae Wcráin, yn hanesyddol, wedi cael ei hadnabod fel basged fara Ewrop, ond oherwydd y digwyddiadau ofnadwy yr ydym ni'n eu gweld yn datblygu yn y rhan hon o'r byd, mae cost gwenith, er enghraifft, wedi cynyddu traean, ac mae blaen-farchnadoedd yn dangos pris gwenith yn dyblu. Nid yw'n fater o wenith yn unig, ond gwrtaith a llawer o agweddau sylfaenol eraill ar gynhyrchu bwyd sy'n mynd drwy'r to o ran eu prisiau, ac nid oes digon ar gael. Pa waith y mae Llywodraeth Cymru wedi ei wneud i ddeall yr effaith ar gynhyrchu bwyd yma yng Nghymru, a pha gamau y mae Llywodraeth Cymru yn credu y gall eu cymryd i leddfu rhai o'r pwysau hyn yr ydym ni'n eu gweld ar farchnad fyd-eang?
English: First Minister, the chief executive of Yara, which is the world's largest fertiliser producer, said it's not a case of if we have food shortages, it's more a case of the scale of those food shortages because of events in Ukraine. We have an agriculture Bill coming before the Senedd, being introduced by the Minister in April. The dynamics changed fundamentally two weeks ago when Putin invaded the breadbasket of Europe. Do you see from your understanding of the situation changes needed to be made in that agriculture Bill? It's an agriculture Bill that will be the first agriculture Bill for 75 years, and will guide the direction of policy and incentives that may be available to the agricultural industry here in Wales to make up the difference, albeit in a limited capacity because of the land mass that Wales forms as part of the wider land mass of the global food supply chain. But it is an important opportunity to consider the new world we live in today, and that Bill will be a fundamental plank to make up some of these differences.
Welsh: Prif Weinidog, dywedodd prif weithredwr Yara, sef cynhyrchydd gwrtaith mwyaf y byd, nad yw'n fater o ba un a fyddwn ni'n dioddef prinder bwyd, mae'n fwy o achos o faint y prinder bwyd hwnnw oherwydd digwyddiadau yn Wcráin. Mae gennym ni Fil amaethyddiaeth yn dod gerbron y Senedd, sy'n cael ei gyflwyno gan y Gweinidog ym mis Ebrill. Newidiodd y ddynameg yn sylfaenol bythefnos yn ôl pan ymosododd Putin ar fasged fara Ewrop. A ydych chi'n gweld o'ch dealltwriaeth o'r sefyllfa bod angen gwneud newidiadau yn y Bil amaethyddiaeth hwnnw? Mae'n Fil amaethyddiaeth a fydd y Bil amaethyddiaeth cyntaf ers 75 mlynedd, a bydd yn llywio cyfeiriad polisi a chymhellion a allai fod ar gael i'r diwydiant amaethyddol yma yng Nghymru i wneud iawn am y gwahaniaeth, er mewn capasiti cyfyngedig oherwydd y màs tir y mae Cymru yn ei ffurfio yn rhan o fàs tir ehangach y gadwyn cyflenwi bwyd fyd-eang. Ond mae'n gyfle pwysig i ystyried y byd newydd yr ydym ni'n byw ynddo heddiw, a bydd y Bil hwnnw yn elfen sylfaenol i wneud iawn am rai o'r gwahaniaethau hyn.
English: The agriculture Bill will, of course, support the production of food by Welsh farmers, and the changing nature of the marketplace, the Member is right, needs to be taken into account in that. But, the agriculture Bill will also reward active farmers who produce public goods that the public is prepared to pay for. Both of those aspects of the Bill will continue to be important. Where farmers are able to produce food for which there is a market, the Bill will provide the mechanisms by which that can be supported, but there are other very important things that farmers do that we believe there is a public interest in supporting, and the Bill will provide for those aspects as well.
Welsh: Bydd y Bil amaethyddiaeth, wrth gwrs, yn cefnogi cynhyrchu bwyd gan ffermwyr Cymru, ac mae angen, mae'r Aelod yn iawn, ystyried natur newidiol y farchnad yn hynny o beth. Ond, bydd y Bil amaethyddiaeth hefyd yn gwobrwyo ffermwyr gweithgar sy'n cynhyrchu nwyddau cyhoeddus y mae'r cyhoedd yn barod i dalu amdanyn nhw. Bydd y ddwy agwedd hynny ar y Bil yn parhau i fod yn bwysig. Lle gall ffermwyr gynhyrchu bwyd y mae marchnad ar ei gyfer, bydd y Bil yn darparu'r mecanweithiau ar gyfer cefnogi hynny, ond mae pethau pwysig iawn eraill y mae ffermwyr yn eu gwneud yr ydym ni'n credu fod gan y cyhoedd ddiddordeb yn eu cefnogi, a bydd y Bil yn darparu ar gyfer yr agweddau hynny hefyd.
English: First Minister, the events of two weeks ago have moved food security to the centre stage, I would suggest, and the whole responsibility of agricultural policy does reside on your Government benches. I do hope that you will consider the new elements that we're facing and the new challenges and opportunities we're facing when that Bill is introduced to us here in April. The Irish Government, some years ago, formed a policy document called 'Food Harvest 2020'. In that document, they pulled together the farmers, the processors and the retailers to build a consensus about how to reach the challenge of producing more food in the Republic of Ireland. Will you, in light of what has gone on in Ukraine, call a food summit of farmers, processors and retailers, so that they can inform the policy development work and outcomes of the Welsh Government so that Wales can play its part in growing its food production base, and play our part in the overall food security goals of this country?
Welsh: Prif Weinidog, mae digwyddiadau bythefnos yn ôl wedi symud diogelwch bwyd i fod yn ystyriaeth flaenllaw, byddwn yn awgrymu, ac mae holl gyfrifoldeb polisi amaethyddol yn perthyn i feinciau eich Llywodraeth. Rwy'n gobeithio y gwnewch chi ystyried yr elfennau newydd sy'n ein hwynebu a'r heriau a'r cyfleoedd newydd sy'n ein hwynebu pan gaiff y Bil hwnnw ei gyflwyno i ni yma ym mis Ebrill. Lluniodd Llywodraeth Iwerddon, rai blynyddoedd yn ôl, ddogfen bolisi o'r enw 'Food Harvest 2020'. Yn y ddogfen honno, daethant â'r ffermwyr, y proseswyr a'r manwerthwyr at ei gilydd i greu consensws ynghylch sut i ymateb i'r her o gynhyrchu mwy o fwyd yng Ngweriniaeth Iwerddon. A wnewch chi, yng ngoleuni'r hyn sydd wedi digwydd yn Wcráin, drefnu uwchgynhadledd fwyd o ffermwyr, proseswyr a manwerthwyr, fel y gallan nhw lywio gwaith datblygu polisi a chanlyniadau Llywodraeth Cymru fel y gall Cymru chwarae ei rhan i dyfu ei sylfaen cynhyrchu bwyd, a chwarae ein rhan yn nodau diogelwch bwyd cyffredinol y wlad hon?
English: There is to be an inter-ministerial group, bringing together Ministers from across the United Kingdom, on 21 March. The Welsh Government has asked for food security to be placed on the agenda of that inter-ministerial group. I'll ask my colleague Lesley Griffiths to discuss with her contacts in the Welsh agricultural industry, with whom she is in contact all the time, when that meeting has taken place, to explore with them whether a meeting of the sort the leader of the opposition has suggested would be of value to them. Of course, the Welsh Government always has to calibrate our proposals in the light of changing circumstances. The agriculture Bill will have a new context with events in Ukraine, but it's had a new context as a result of trade deals struck with Australia and New Zealand as well - trade deals that are hostile to the interests of Welsh agriculture, and also form part of the context within which that Bill has to come forward.
Welsh: Bydd grŵp rhyngweinidogol, sy'n dod â Gweinidogion o bob rhan o'r Deyrnas Unedig at ei gilydd, ar 21 Mawrth. Mae Llywodraeth Cymru wedi gofyn i ddiogelwch bwyd gael ei roi ar agenda'r grŵp rhyngweinidogol hwnnw. Byddaf yn gofyn i fy nghyd-Weinidog Lesley Griffiths drafod gyda'i chysylltiadau yn niwydiant amaethyddol Cymru, y mae hi mewn cysylltiad â nhw drwy'r amser, pan fydd y cyfarfod hwnnw wedi'i gynnal, i archwilio gyda nhw a fyddai cyfarfod o'r math y mae arweinydd yr wrthblaid wedi ei awgrymu o werth iddyn nhw. Wrth gwrs, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru bob amser raddnodi ein cynigion yng ngoleuni amgylchiadau sy'n newid. Bydd gan y Bil amaethyddiaeth gyd-destun newydd yn sgil y digwyddiadau yn Wcráin, ond mae wedi cael cyd-destun newydd o ganlyniad i gytundebau masnach a drawyd gydag Awstralia a Seland Newydd hefyd - cytundebau masnach sy'n elyniaethus i fuddiannau amaethyddiaeth Cymru, ac sydd hefyd yn rhan o'r cyd-destun y mae'n rhaid i'r Bil hwnnw gael ei gyflwyno ynddo.
English: Diolch, Llywydd. On this International Women's Day, it's impossible not to think about those many Ukrainian women, many with children, tired, traumatised, desperate, having travelled out of a war zone and across the European continent only to be turned away at Calais by UK Government officials and told they have to go to Paris or Brussels to make an application for a visa. Where is the humanity of the British Government when it does something as risibly cold-hearted as that? Contrast that with the red carpets that were rolled out and the golden visas that were handed out to the Prime Minister's Russian oligarch friends. Contrast that to the situation in the Republic of Ireland, which has already welcomed over 1,800 refugees without visas, six times the number that have been issued visas by the UK so far, a state 10 times the size of the Republic of Ireland. Isn't it time the UK Government showed the sense of moral urgency that a situation of this gravity, the largest refugee crisis in Europe since world war two, commands?
Welsh: Diolch, Llywydd. Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod, mae'n amhosibl peidio â meddwl am y nifer fawr o fenywod hynny o Wcráin, llawer ohonyn nhw â phlant, wedi blino, wedi'u trawmateiddio, yn anobeithiol, ar ôl teithio allan o ardal ryfel ac ar draws cyfandir Ewrop dim ond i gael eu troi i ffwrdd yn Calais gan swyddogion Llywodraeth y DU a chael clywed bod yn rhaid iddyn nhw fynd i Baris neu i Frwsel i wneud cais am fisa. Ble mae dyngarwch Llywodraeth Prydain pan fo'n gwneud rhywbeth mor ofnadwy o oergalon â hynny? Cymharwch hynny â'r carpedi coch a gyflwynwyd a'r fisâu euraid a roddwyd i ffrindiau oligarch Rwsiaidd Prif Weinidog y DU. Cymharwch hynny â'r sefyllfa yng Ngweriniaeth Iwerddon, sydd eisoes wedi croesawu dros 1,800 o ffoaduriaid heb fisâu, chwe gwaith y nifer sydd wedi cael fisâu gan y DU hyd yn hyn, gwladwriaeth 10 gwaith maint Gweriniaeth Iwerddon. Onid yw'n bryd i Lywodraeth y DU ddangos y synnwyr o frys moesol y mae sefyllfa o'r difrifoldeb hwn, yr argyfwng ffoaduriaid mwyaf yn Ewrop ers yr Ail Ryfel Byd, yn deilwng ohono?
English: First Minister, in May 1937 hundreds of Basque children fleeing fascism were welcomed in Wales as part of a concerted effort organised voluntarily - again, in the teeth of inaction from the British Government at the time. Is this something that we can seek to emulate now, not in the hundreds, but in the thousands? The UK Government talks about a humanitarian pathway involving sponsorship by local authorities or private individuals or companies - a wholly unnecessary bureaucratic hurdle in our view. But given they have placed that obstacle there, could we help minimise it by creating a nationally co-ordinated Welsh sponsorship scheme, and could you update us on the potentially very positive discussions that are ongoing in relation to the use of our national airport as a receiving entry point for Ukrainian refugees?
Welsh: Prif Weinidog, ym mis Mai 1937, croesawyd cannoedd o blant o Wlad y Basg a oedd yn ffoi rhag ffasgaeth i Gymru yn rhan o ymdrech ar y cyd a drefnwyd yn wirfoddol - eto, yn wyneb diffyg gweithredu gan Lywodraeth Prydain ar y pryd. A yw hyn yn rhywbeth y gallwn ni geisio ei efelychu nawr, nid yn y cannoedd, ond yn y miloedd? Mae Llywodraeth y DU yn sôn am lwybr dyngarol sy'n cynnwys nawdd gan awdurdodau lleol neu unigolion neu gwmnïau preifat - rhwystr biwrocrataidd cwbl ddiangen yn ein barn ni. Ond o ystyried eu bod nhw wedi gosod y rhwystr hwnnw yno, a allem ni helpu i'w leihau drwy greu cynllun nawdd i Gymru wedi'i gydgysylltu yn genedlaethol, ac a allech chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am y trafodaethau cadarnhaol iawn posibl sy'n parhau ynghylch defnyddio ein maes awyr cenedlaethol fel pwynt mynediad i ffoaduriaid o Wcráin?
English: Turning, First Minister, to the situation facing women here in Wales on this International Women's Day, Chwarae Teg's annual 'State of the Nation' report showed that in 2021 Wales's gender pay gap, already significant, increased further. Women remain four times more likely to cite looking after the family or home as the reason for not engaging in the formal paid economy, and we see larger gender gaps emerge in terms of pay, employment and average hours for older women who are more likely to have caring responsibilities. Inequality in the economy will only be eradicated when women are able to enter and progress in work in the same way as men. With this in mind, do you agree that free universal childcare for every child, at the very least over the age of 1, should be a policy goal that we should set in Wales as part of our commitment to achieving genuine gender justice?
Welsh: Gan droi, Prif Weinidog, at y sefyllfa sy'n wynebu menywod yma yng Nghymru ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod, dangosodd adroddiad blynyddol 'Cyflwr y Genedl' Chwarae Teg bod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru, sydd eisoes yn sylweddol, wedi cynyddu ymhellach yn 2021. Mae menywod yn dal i fod bedair gwaith yn fwy tebygol o nodi gofalu am y teulu neu'r cartref fel y rheswm am beidio â chymryd rhan yn yr economi gyflogedig ffurfiol, ac rydym ni'n gweld bylchau mwy rhwng y rhywiau yn dod i'r amlwg o ran cyflog, cyflogaeth ac oriau cyfartalog i fenywod hŷn sy'n fwy tebygol o fod â chyfrifoldebau gofalu. Dim ond pan fydd menywod yn gallu mynd i mewn i waith a gwneud cynnydd mewn gwaith yn yr un modd â dynion y bydd anghydraddoldeb yn yr economi yn cael ei ddileu. Gyda hyn mewn golwg, a ydych chi'n cytuno y dylai gofal plant cyffredinol am ddim i bob plentyn, o leiaf dros 1 oed, fod yn nod polisi y dylem ni ei osod yng Nghymru yn rhan o'n hymrwymiad i sicrhau cyfiawnder gwirioneddol rhwng y rhywiau?
English: Well, Llywydd, childcare services clearly are a fundamental part of ensuring that there can be equal participation in the workplace, and equal pay as part of that deal as well. We are committed through our co-operation agreement to extend free childcare to children from the age of 2 onwards. That is a significant financial commitment, but as I know the leader of Plaid Cymru knows as well, it isn't just money - you have to have in place the trained workforce, you have to have in place the premises that you need, and a great deal of work is going on to make sure that we can have all of those components in place to move that further, next and important step on that journey. Later this afternoon, my colleague Jane Hutt will be making a statement on the floor of the Senedd to mark International Women's Day, and I know that she will have more to say on childcare, on violence against women, on providing the real living wage in social care, and a range of other policy initiatives that this Government is taking and that we are very keen to highlight today.
Welsh: Wel, Llywydd, mae'n amlwg bod gwasanaethau gofal plant yn rhan sylfaenol o sicrhau y gellir cael cyfranogiad cyfartal yn y gweithle, a chyflog cyfartal yn rhan o'r fargen honno hefyd. Rydym ni wedi ymrwymo drwy ein cytundeb cydweithredu i ymestyn gofal plant am ddim i blant o 2 oed ymlaen. Mae hwnnw yn ymrwymiad ariannol sylweddol, ond fel y mae arweinydd Plaid Cymru yn gwybod hefyd, nid yw'n fater o arian yn unig - mae'n rhaid i chi sefydlu'r gweithlu hyfforddedig, mae'n rhaid i chi sefydlu'r safle sydd ei angen arnoch chi, ac mae llawer iawn o waith yn cael ei wneud i sicrhau y gallwn ni gael yr holl elfennau hynny ar waith i gymryd y cam pellach, nesaf a phwysig hwnnw ar y daith honno. Yn ddiweddarach y prynhawn yma, bydd fy nghyd-Weinidog Jane Hutt yn gwneud datganiad ar lawr y Senedd i nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, a gwn y bydd ganddi fwy i'w ddweud am ofal plant, am drais yn erbyn menywod, am ddarparu'r cyflog byw go iawn ym maes gofal cymdeithasol, ac amrywiaeth o fentrau polisi eraill y mae'r Llywodraeth hon yn eu mabwysiadu ac yr ydym ni'n awyddus iawn i dynnu sylw atyn nhw heddiw.
English: Llywydd, experience of the coronavirus pandemic has powerfully illustrated the continued vitality of local action in Wales. The Welsh Government continues to support such actions through the promotion of best practice and the provision of significant annual funding.
Welsh: Llywydd, mae profiad o'r pandemig coronafeirws wedi dangos yn rymus fywiogrwydd parhaus gweithredu lleol yng Nghymru. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i gefnogi camau gweithredu o'r fath drwy hyrwyddo arfer gorau a darparu cyllid blynyddol sylweddol.