English: I'm grateful to you, Deputy Presiding Officer, and I trust the Chamber won't be overtired by being slightly subjected to a bit too much Helen Mary Jones this afternoon, but the timetable is, of course, beyond my control. I'm very grateful to have the opportunity to present to the Senedd the culture committee's report on the impact of COVID-19 on heritage and museums. We produced this report, of course, in the summer, and I'm very grateful indeed to all the witnesses, to our committee staff, to my fellow Members - I am biased, of course, but I think we're one of the best committees in the Senedd - and I'm very grateful, too, to the Deputy Minister, for his engagement on these issues and for accepting our recommendations. This is, of course, a short debate, Deputy Presiding Officer, and I can only touch on a few highlights. As across our national life, the impact of the COVID pandemic on the heritage sector has been profound and potentially catastrophic. The doors were closed of our museums, of our national library, and the income dried up. But some matters have moved on since we presented our report, and the institutions have been able to make use of the support schemes that have been available. We welcome very much the Welsh Government's cultural recovery fund, and indeed the additional resources for that fund that were announced last week. And we do welcome the extension of the furlough scheme, though it would have been nice if it had been possible for that to happen when it was needed in the north of England and Wales, rather than waiting until it was needed in Surrey, but this is not the time to be churlish, and the major cultural institutions do assure us that they will be able to make use of that extension, which will, of course, help them retain their staff. Institutions have been able to open, except in the lockdown, though obviously numbers are restricted and therefore income is affected. Witnesses highlighted to us the importance of being able to digitise their collections. That is the way, of course, in which the public across Wales, and indeed beyond, can access some of the very important items that we hold in our national institutions. But the capacity to do this, according to our evidence, through the pandemic has been varied. We're very glad that the Welsh Government has accepted our recommendation 4 about the need for a strategy to increase digital access to collections, and we look forward to seeing that national strategy being produced. However, despite Welsh Government accepting our recommendation 3 about resourcing digitalisation, we do have some outstanding concerns. The recently published tailored review of the national library made it clear that more work is needed in this field, and the library are clear that they need resources to make that possible. The committee will continue to be vigilant in this regard, and we look forward to further discussions both with the sector and with the Deputy Minister. Witnesses told us that the crisis had made them reflect further on the need to expand and deepen access to our heritage and culture. That, of course, involves the digitalisation agenda, but it's also about national institutions working more closely with local institutions, local libraries, local museums and making our collections better available. We recommended that Welsh Government revise the performance indicators for our national institutions, to promote more collaboration and to encourage the delivery of outcomes in health, education, tackling poverty and social inclusion. We were very convinced, Dirprwy Llywydd, by what the institutions told us of their ability to contribute to all these important agendas. Now, again, we are very glad that the Welsh Government has accepted these recommendations, and the new cultural contract, which is required of institutions in receipt of the cultural recovery fund, is an important step in the right direction, but again, we believe there is more to do. In particular, it is vital that institutions are resourced to do this kind of outreach work. There are many other important points in the report that I can't touch on now, Dirprwy Llywydd, because I want to make sure that both Members have time to contribute and that I have time to respond to the points that Members make. Just to once again extend my gratitude to all our witnesses, to our staff and to my fellow committee members, and I look forward to the debate.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i chi, Ddirprwy Lywydd, ac rwy'n hyderu na fydd y Siambr yn cael ei gorlethu gan ormod o Helen Mary Jones y prynhawn yma, ond mae'r amserlen, wrth gwrs, y tu hwnt i fy rheolaeth. Rwy'n ddiolchgar iawn am y cyfle i gyflwyno adroddiad y pwyllgor diwylliant i'r Senedd ar effaith COVID-19 ar dreftadaeth ac amgueddfeydd. Cynhyrchwyd yr adroddiad hwn gennym yn yr haf, wrth gwrs, ac rwy'n ddiolchgar iawn i'r holl dystion, i staff y pwyllgor a'n cyd-Aelodau - rwy'n rhagfarnllyd, wrth gwrs, ond credaf ein bod yn un o'r pwyllgorau gorau yn y Senedd - ac rwy'n ddiolchgar iawn hefyd i'r Dirprwy Weinidog am ei ymgysylltiad ar y materion hyn ac am dderbyn ein hargymhellion. Dadl fer yw hon wrth gwrs, Ddirprwy Lywydd, ac ni allaf ond cyffwrdd ag ychydig o uchafbwyntiau. Fel ar draws ein bywyd cenedlaethol, mae effaith pandemig COVID ar y sector treftadaeth wedi bod yn ddwys ac o bosibl yn drychinebus. Caewyd drysau ein hamgueddfeydd, ein llyfrgell genedlaethol, a sychodd yr incwm. Ond mae rhai materion wedi symud ymlaen ers i ni gyflwyno ein hadroddiad, ac mae'r sefydliadau wedi gallu defnyddio'r cynlluniau cymorth sydd wedi bod ar gael. Croesawn gronfa adferiad diwylliannol Llywodraeth Cymru yn fawr iawn, ac yn wir yr adnoddau ychwanegol ar gyfer y gronfa honno a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf. Ac rydym yn croesawu ymestyn y cynllun ffyrlo, er y byddai wedi bod yn braf pe bai wedi bod yn bosibl i hynny ddigwydd pan oedd ei angen yng ngogledd Lloegr a Chymru, yn hytrach nag aros nes bod ei angen yn Surrey, ond nid dyma'r amser i fod yn chwerw, ac mae'r prif sefydliadau diwylliannol yn ein sicrhau y byddant yn gallu defnyddio'r estyniad a fydd, wrth gwrs, yn eu helpu i gadw eu staff. Mae sefydliadau wedi gallu agor, ac eithrio yn y cyfnod dan gyfyngiadau, er ei bod yn amlwg fod y niferoedd yn gyfyngedig ac felly yr effeithir ar incwm. Tynnodd tystion ein sylw at bwysigrwydd gallu digideiddio eu casgliadau. Dyna'r ffordd, wrth gwrs, y gall y cyhoedd ledled Cymru, a thu hwnt yn wir, gael mynediad at rai o'r eitemau pwysig iawn sydd gennym yn ein sefydliadau cenedlaethol. Ond yn ôl ein tystiolaeth ni, mae'r gallu i wneud hyn drwy'r pandemig wedi bod yn amrywiol. Rydym yn falch iawn fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn ein hargymhelliad 4 ynglŷn â'r angen am strategaeth i gynyddu mynediad digidol at gasgliadau, ac edrychwn ymlaen at weld y strategaeth genedlaethol honno'n cael ei chynhyrchu. Fodd bynnag, er bod Llywodraeth Cymru wedi derbyn ein hargymhelliad 3 ynghylch darparu adnoddau ar gyfer digideiddio, mae gennym rai pryderon o hyd. Roedd yr adolygiad pwrpasol o'r llyfrgell genedlaethol yn ddiweddar yn dweud yn glir fod angen gwneud mwy o waith yn y maes hwn, ac mae'r llyfrgell yn glir fod angen adnoddau arnynt i wneud hynny'n bosibl. Bydd y pwyllgor yn parhau i gadw llygad ar hyn, ac edrychwn ymlaen at drafodaethau pellach gyda'r sector a chyda'r Dirprwy Weinidog. Dywedodd tystion wrthym fod yr argyfwng wedi gwneud iddynt ystyried ymhellach yr angen i ehangu a dyfnhau mynediad at ein treftadaeth a'n diwylliant. Mae hynny, wrth gwrs, yn ymwneud â'r agenda ddigideiddio, ond mae hefyd yn ymwneud â sefydliadau cenedlaethol yn gweithio'n agosach gyda sefydliadau lleol, llyfrgelloedd lleol, amgueddfeydd lleol a sicrhau bod ein casgliadau'n fwy hygyrch. Gwnaethom argymell y dylai Llywodraeth Cymru adolygu'r dangosyddion perfformiad ar gyfer ein sefydliadau cenedlaethol, hyrwyddo mwy o gydweithredu ac annog cyflawni canlyniadau ym maes iechyd, addysg, trechu tlodi a chynhwysiant cymdeithasol. Cawsom ein hargyhoeddi'n fawr, Ddirprwy Lywydd, gan yr hyn a ddywedodd y sefydliadau wrthym am eu gallu i gyfrannu at yr holl agendâu pwysig hyn. Nawr, unwaith eto, rydym yn falch iawn fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn yr argymhellion hyn, ac mae'r contract diwylliannol newydd, sy'n ofynnol ar gyfer sefydliadau sy'n derbyn arian o'r gronfa adferiad diwylliannol, yn gam pwysig i'r cyfeiriad iawn, ond unwaith eto, credwn fod mwy i'w wneud. Yn fwyaf arbennig, mae'n hanfodol fod gan sefydliadau adnoddau i wneud y math hwn o waith maes. Mae llawer o bwyntiau pwysig eraill yn yr adroddiad na allaf eu crybwyll nawr, Ddirprwy Lywydd, oherwydd rwyf am sicrhau bod gan yr Aelodau amser i gyfrannu a bod gennyf innau amser i ymateb i'r pwyntiau a wnaiff yr Aelodau. A gaf fi ddiolch unwaith eto i'n holl dystion, i'n staff ac i fy nghyd-aelodau o'r pwyllgor, ac edrychaf ymlaen at y ddadl.