English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Human rights are relevant to every one of us every day. Monday 10 December, International Human Rights Day, marks 70 years since the United Nations general assembly adopted the universal declaration of human rights. This was a vital milestone document to safeguard against a repeat of the atrocities committed in world war two. It proclaimed inalienable rights to which everyone is inherently entitled as a human being, regardless of race, colour, religion, sex, language, political or other opinion, national or social origin, property, birth or other status. A distinctive approach to human rights has been woven into the Welsh devolution settlement. The Government of Wales Act 2006 requires the Welsh Government to act compatibly with the European convention on human rights. This is reflected in our domestic law by the Human Rights Act 1998 and also with its international obligations, including the seven UN conventions signed and ratified by the UK state party. Put another way, human rights are in our DNA. The principles enshrined in the declaration of human rights are as relevant today as they were in 1948. We are living in difficult and uncertain times, where austerity is falling disproportionately on those least able to bear it, impacting directly on their human rights. Individuals and families are losing their homes and going without food. We know only too well that levels of poverty across Wales and the rest of the UK are too high. Professor Alston, the United Nations special rapporteur on extreme poverty and human rights, stated after his visit to the UK that the responsibility for this rests squarely with the UK Government and its austerity and welfare reform policies. He said 'There are few places in government where these developments are more tangible than in the benefit system. We are witnessing the gradual disappearance of the postwar British welfare state behind a webpage and an algorithm. In its place, a digital welfare state is emerging. The impact on the human rights of the most vulnerable in the UK will be immense.' The Equality and Human Rights Commission's report, 'The impact of welfare reform and welfare-to-work programmes', published in March, told of the potentially devastating impact of the UK Government tax and welfare reforms on people with protected characteristics. It predicted that nearly half of all households in Wales will lose out from the reforms and that the largest impact will be felt by people on the lowest incomes, including women, certain ethnic groups and households with children. The EHRC's 'Is Wales Fairer? (2018) ' report also found that the most disadvantaged groups in Wales are falling even further behind the rest of society. Globally, many of the underlying values and principles of human rights are being undermined, and in some countries completely ignored. Our political discourse has become blighted by divisive narratives, driven by those who seem determined to create tensions between communities. Social media, in particular, is far too often a haven for racism and xenophobia, with individuals using the concept of free speech as a defence, with an expectation that they can write whatever they please without consequence. Wales has a long history of compassion, tolerance and respecting and welcoming others. I know that a country that values diversity and enables our various communities to participate equally will be stronger as a result. It is always the most vulnerable whose rights are denied first - the poor, women, racial and ethnic minorities, lesbian, gay, bisexual and transgender plus people, children, single parents and disabled people. It is simply unacceptable that here in the UK in the twenty-first century one in five women are victims of sexual violence, one in four women are victims of domestic abuse and two women a week die at the hands of their intimate partners or former partners. We also have stubborn and persistent gender pay gaps in Wales, and far too few women in the most senior roles. Our intersectional approach to phase 2 of the gender equality review involves working across different equalities strands, including race, disability and age, aiming to ensure that no-one is left behind. We recognise that women and girls who experience multiple and intersecting forms of discrimination are often excluded from progress. We will soon have a clear road map for achieving gender equality in Wales. Turning to disability, let me start by highlighting the disability employment gap. In Wales, just 45 per cent of working-age disabled people are currently in employment, compared to 80 per cent of those who are not disabled. This is just one example, although a very important one, of the obstacles facing disabled people. Our new framework, 'Action on Disability: The Right to Independent Living', is rooted in the social model of disability, and sets out how we will tackle some of the key barriers identified by disabled people themselves. These include transport, employment, housing and access to buildings and places. Disabled people must have access to the same opportunities as everyone else. Race is another crucial issue. Seventy-five per cent of hate crimes in Wales relate to race or religion - that reflects thousands of vile examples of verbal, physical and online abuse being inflicted every day on innocent people because of their appearance, and we know that many such incidents still go unreported. Our black, Asian and minority ethnic groups are still not adequately represented in our media, in politics or in our workplaces. We are working hard to change this. Our BAME projects are essential to making Wales the inclusive-to-all and welcoming country we know it can and should be. Gypsies, Roma and Travellers are amongst the most marginalised in our society. They experience discrimination, inequality and a lack of opportunities, perpetuating the negative views and misconceptions that fill the narrative around them. Recent research by the EHRC showed that 44 per cent of the general public openly admitted to being hostile towards these groups. To illustrate this, comments under a recent Wales Online article about a Gypsy and Traveller community funeral in Cardiff included calls for the residents to be moved to Auschwitz and burnt out of their camp. One person posted a picture of a Nazi soldier with the caption, 'Get the gas.' These comments, which are not an isolated case, remained visible for several days, causing great distress to the Gypsy and Traveller community. We must be clear: we cannot and will not tolerate any such actions or statements seeking to encourage such extreme and abhorrent views.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae hawliau dynol yn berthnasol i bob un ohonom bob dydd. Mae dydd Llun 10 Rhagfyr, Diwrnod Rhyngwladol Hawliau Dynol, yn nodi 70 mlynedd ers i gynulliad cyffredinol y Cenhedloedd Unedig fabwysiadu'r datganiad cyffredinol o hawliau dynol. Roedd hon yn ddogfen hanfodol i ddiogelu rhag ailadrodd yr erchyllterau a gyflawnwyd yn yr ail ryfel byd. Roedd yn datgan yr hawliau diymwad y mae gan bawb hawl gynhenid iddynt fel bodau dynol, waeth beth fo'u hil, lliw, crefydd, rhyw, iaith, barn wleidyddol neu farn arall, tarddiad cenedlaethol neu gymdeithasol, eiddo, genedigaeth neu statws arall. Mae ymagwedd arbennig tuag at hawliau dynol wedi'i phlethu i mewn i setliad datganoli Cymru. Mae Deddf Llywodraeth Cymru 2006 yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru weithredu'n unol â'r confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol. Adlewyrchir hyn yn ein cyfraith ddomestig gan Ddeddf Hawliau Dynol 1998, yn ogystal â'i rhwymedigaethau rhyngwladol, gan gynnwys saith confensiwn y Cenhedloedd Unedig a lofnodwyd ac a gadarnhawyd gan y DU fel y wladwriaeth sy'n barti. Mewn geiriau eraill, mae hawliau dynol yn rhan o'n DNA. Mae'r egwyddorion a gynhwysir yn y datganiad o hawliau dynol yr un mor berthnasol heddiw ag yr oeddent yn 1948. Rydym yn byw mewn cyfnod anodd ac ansicr, lle mae cyni'n effeithio'n anghymesur ar y rhai sydd leiaf abl i'w oddef, gan effeithio'n uniongyrchol ar eu hawliau dynol. Mae unigolion a theuluoedd yn colli eu cartrefi ac yn mynd heb fwyd. Gwyddom yn rhy dda fod lefelau tlodi ledled Cymru a gweddill y DU yn rhy uchel. Ar ôl ei ymweliad â'r DU, dywedodd yr Athro Alston, rapporteur arbennig y Cenhedloedd Unedig ar dlodi eithafol a hawliau dynol, mai Llywodraeth y DU a'i pholisïau cyni a diwygio lles sy'n gyfrifol am hyn. Dywedodd mai Ychydig iawn o fannau a geir mewn llywodraeth lle mae'r datblygiadau hyn yn fwy amlwg nag yn y system budd-daliadau. Rydym yn gweld y wladwriaeth les a gyflwynwyd ym Mhrydain wedi'r rhyfel yn diflannu'n raddol tu ôl i wefan ac algorithm. Yn ei lle, mae gwladwriaeth les ddigidol yn dod i'r amlwg. Bydd yr effaith ar hawliau dynol y bobl fwyaf agored i niwed yn y DU yn aruthrol. Soniodd adroddiad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, 'Effaith diwygio lles a rhaglenni o fudd-dâl i waith', a gyhoeddwyd ym mis Mawrth, am effaith drychinebus bosibl diwygiadau treth a lles Llywodraeth y DU ar bobl â nodweddion gwarchodedig. Roedd yn rhagweld y bydd bron i hanner holl aelwydydd Cymru ar eu colled yn sgil y diwygiadau ac mai pobl ar incwm isel, gan gynnwys menywod, grwpiau ethnig penodol ac aelwydydd â phlant fydd yn teimlo'r effaith fwyaf. Canfu adroddiad 'A Yw Cymru'n Decach? (2018) ' y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol hefyd fod y grwpiau mwyaf difreintiedig yng Nghymru yn llithro hyd yn oed ymhellach ar ôl gweddill y gymdeithas. Yn fyd-eang, mae llawer o werthoedd ac egwyddorion sylfaenol hawliau dynol yn cael eu tanseilio, ac mewn rhai gwledydd, cânt eu hanwybyddu'n llwyr. Mae naratifau ymrannol wedi tyfu'n bla ar ein trafodaeth wleidyddol, ac wedi eu sbarduno gan bobl sydd i'w gweld yn benderfynol o greu tensiynau rhwng cymunedau. Mae cyfryngau cymdeithasol, yn arbennig, yn llawer rhy aml yn hafan i hiliaeth a senoffobia, gydag unigolion yn defnyddio'r cysyniad o ryddid barn fel amddiffyniad, gyda disgwyliad y gallant ysgrifennu beth bynnag a fynnant heb ganlyniadau. Mae gan Gymru hanes hir o drugaredd, goddefgarwch a pharch a chroeso i eraill. Gwn fod gwlad sy'n rhoi gwerth ar amrywiaeth ac sy'n galluogi ein cymunedau amrywiol i fod yn gyfartal yn gryfach o ganlyniad. Y rhai mwyaf agored i niwed sydd bob amser yn colli eu hawliau yn gyntaf - pobl dlawd, menywod, lleiafrifoedd hiliol ac ethnig, pobl lesbiaidd, hoyw, ddeurywiol a thrawsryweddol + yn ogystal â phlant, rhieni sengl a phobl anabl. Mae'n gwbl annerbyniol, yma yn y DU yn yr unfed ganrif ar hugain, fod un o bob pump o fenywod yn dioddef trais rhywiol, fod un o bob pedair menyw yn dioddef cam-drin domestig a bod dwy fenyw yr wythnos yn marw o ganlyniad i drais dan law eu partneriaid agos iawn neu gyn-bartneriaid. Mae gennym hefyd fylchau cyflog ystyfnig a pharhaus rhwng y rhywiau yng Nghymru, a rhy ychydig o lawer o fenywod mewn swyddi uwch. Mae ein hymagwedd groestoriadol tuag at gam 2 o'r adolygiad o gydraddoldeb rhywiol yn cynnwys gweithio ar draws gwahanol feysydd cydraddoldeb, gan gynnwys hil, anabledd ac oedran, gyda'r nod o sicrhau nad oes unrhyw un yn cael eu gadael ar ôl. Rydym yn cydnabod bod menywod a merched sy'n profi sawl ffurf ar wahaniaethu a mathau croestoriadol o wahaniaethu yn aml yn cael eu heithrio rhag cynnydd. Cyn hir, bydd gennym fap clir ar gyfer sicrhau cydraddoldeb rhwng y rhywiau yng Nghymru. Gan droi at anabledd, gadewch imi ddechrau drwy dynnu sylw at y bwlch cyflogaeth anabledd. Yng Nghymru ar hyn o bryd, 45 y cant yn unig o bobl anabl o oedran gweithio sydd mewn gwaith, o gymharu ag 80 y cant o bobl nad ydynt yn anabl. Un enghraifft yn unig yw hon, er ei bod yn un bwysig iawn, o'r rhwystrau sy'n wynebu pobl anabl. Mae ein fframwaith newydd, 'Gweithredu ar Anabledd: Hawl i Fyw'n Annibynnol', yn seiliedig ar y model cymdeithasol o anabledd, ac yn nodi sut y byddwn yn mynd i'r afael â rhai o'r rhwystrau allweddol a nodwyd gan bobl anabl eu hunain. Mae'r rhain yn cynnwys trafnidiaeth, cyflogaeth, tai a mynediad i adeiladau a lleoedd. Mae'n rhaid i bobl anabl gael mynediad at yr un cyfleoedd â phawb arall. Mae hil yn fater hollbwysig arall. Mae 75 y cant o droseddau casineb yng Nghymru yn ymwneud â hil neu grefydd - mae hynny'n adlewyrchu miloedd o enghreifftiau ffiaidd o gam-drin geiriol, corfforol ac ar-lein tuag at bobl ddiniwed bob dydd oherwydd eu hymddangosiad, a gwyddom na roddir gwybod am lawer o ddigwyddiadau o'r fath. Nid yw ein grwpiau o bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn cael eu cynrychioli'n ddigonol yn ein cyfryngau, mewn gwleidyddiaeth na'n gweithleoedd. Rydym yn gweithio'n galed i newid hyn. Mae ein prosiectau pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn hanfodol i sicrhau bod Cymru'n wlad gynhwysol i bawb ac yn groesawgar, fel y gwyddom y gall fod ac fel y dylai fod. Mae Sipsiwn, Roma a Theithwyr ymhlith y bobl sy'n cael eu hymyleiddio fwyaf yn ein cymdeithas. Maent yn wynebu gwahaniaethu, anghydraddoldeb a diffyg cyfleoedd, ac mae hynny'n hyrwyddo'r safbwyntiau negyddol a'r camsyniadau sy'n llenwi'r naratif o'u cwmpas. Dangosodd gwaith ymchwil diweddar gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol fod 44 y cant o'r cyhoedd yn gyffredinol yn cyfaddef yn agored eu bod yn elyniaethus tuag at y grwpiau hyn. Fel enghraifft o hyn, roedd sylwadau o dan erthygl ar-lein ddiweddar ar Wales Online am angladd cymuned Sipsiwn a Theithwyr yng Nghaerdydd yn cynnwys galwadau i symud y trigolion i Auschwitz a'u llosgi allan o'u gwersyll. Postiodd un unigolyn ddarlun o filwr Natsïaidd gyda'r pennawd, 'Ewch i nôl y nwy.' Parhaodd y sylwadau hyn, nad ydynt yn achos unigryw, yn weladwy am sawl diwrnod, gan achosi cryn drallod i'r gymuned Sipsiwn a Theithwyr. Mae'n rhaid inni ddweud yn glir: ni allwn ac ni fyddwn yn goddef unrhyw weithredoedd neu ddatganiadau o'r fath sy'n ceisio annog safbwyntiau mor eithafol a gwrthun.