techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Presiding Officer, I am very alive to the issues faced by children of serving families, which is why we have made this fund available. That fund this year is supporting three projects in the county of Pembrokeshire, and I'm sure the Member would be glad of that. If he's not aware of the individual projects, I'm happy to write to him with details of the schools that are in receipt of that grant. We continue to look at the needs of our entire cohort of children when deciding educational budgets, and he will be aware of the challenging financial situation that the Welsh Government has found itself in. I'm committed to doing what I can to find resources to support the projects that are ongoing at the moment, and crucially I have started the process by which we will systematically begin to collect data on armed service families' children in our education system. That is not collected at the moment. It's very difficult to keep track and provide the evidence that we would need to support additional investment in our schools. We have started that process now, where pupil level annual school census data will be amended so that schools can record children of military families, and at the same time we will be amending PLASC data so that families who have adopted children will also be recorded. It's a long and tortuous process - longer than I would have liked it - but that process has now begun, which will mean that we will have better data so that we can make informed policy decisions in the future.
Welsh: Lywydd, rwy'n effro iawn i'r problemau a wynebir gan blant teuluoedd sy'n gwasanaethu, a dyna pam ein bod wedi sicrhau bod y gronfa hon ar gael. Eleni, mae'r gronfa'n cefnogi tri phrosiect yn sir Benfro, ac rwy'n siŵr y byddai'r Aelod yn falch o hynny. Os nad yw'n ymwybodol o'r prosiectau unigol, rwy'n hapus i ysgrifennu ato gyda manylion yr ysgolion sy'n derbyn y grant hwnnw. Rydym yn parhau i edrych ar anghenion ein cohort cyfan o blant wrth benderfynu ar gyllidebau addysgol, ac fe fydd yn ymwybodol o'r sefyllfa ariannol heriol y mae Llywodraeth Cymru ynddi. Rwy'n ymrwymedig i wneud yr hyn a allaf i ddod o hyd i adnoddau i gefnogi'r prosiectau sydd ar y gweill ar hyn o bryd, ac yn hollbwysig rwyf wedi dechrau ar y broses systematig ar gyfer dechrau casglu data ar blant teuluoedd y lluoedd arfog yn ein system addysg. Nid yw hwnnw'n cael ei gasglu ar hyn o bryd. Mae'n anodd iawn cadw golwg ar hyn a darparu'r dystiolaeth y byddem ei hangen i gefnogi buddsoddiad ychwanegol yn ein hysgolion. Rydym wedi dechrau ar y broses honno yn awr, lle bydd data cyfrifiadau ysgolion blynyddol ar lefel disgyblion yn cael ei ddiwygio fel y gall ysgolion gofnodi plant teuluoedd milwrol, ac ar yr un pryd byddwn yn newid data CYBLD fel y gellir cofnodi teuluoedd sydd wedi mabwysiadu plant hefyd. Mae'n broses hirfaith - yn hwy nag y buaswn yn dymuno - ond mae'r broses honno wedi dechrau erbyn hyn, ac mae hynny'n golygu y bydd gennym ddata gwell fel y gallwn wneud penderfyniadau polisi gwybodus yn y dyfodol.
English: The next item, therefore, is questions to the Minister for Health and Social Services, and the first question is from John Griffiths.
Welsh: Yr eitem nesaf, felly, yw cwestiynau i'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan John Griffiths.
English: Thank you for the question. I made the decision to improve cancer diagnosis, with Wales being the first country to introduce the single cancer pathway. This reports on the time a patient waits from initial suspicion of cancer to the start of treatment. Our latest data shows that 75.1 per cent of patients started treatment within 62 days of the initial point of suspicion.
Welsh: Diolch am y cwestiwn. Gwneuthum y penderfyniad i wella diagnosis canser, a Chymru yw'r wlad gyntaf i gyflwyno'r llwybr canser sengl. Mae hwn yn adrodd ar yr amser y mae claf yn aros o'r amheuaeth gychwynnol o ganser hyd at ddechrau'r driniaeth. Mae ein data diweddaraf yn dangos bod 75.1 y cant o gleifion wedi dechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod i'r amheuaeth gychwynnol o ganser.
English: Minister, for the eight most common types of cancer, survival is three times greater when diagnosis is early and it is detected at the earliest stages rather than the latest stages. Of course, patients and their families go through absolute agony from cancer being suspected to eventual diagnosis one way or the other. I very much welcome what you mentioned in your initial response, because that's real progress that's very significant and important, but I know that capacity constraints continue, such as workforce shortages, and that is limiting the NHS's ability to diagnose. Amongst the asks of some of the organisations representing people with cancer and their families are that the Welsh Government conducts an audit of diagnostic staff within the Welsh NHS and then addresses the gaps that exist. Is that something that Welsh Government will commit to?
Welsh: Weinidog, ar gyfer yr wyth math mwyaf cyffredin o ganser, mae cyfraddau goroesi deirgwaith yn fwy pan geir diagnosis cynnar a phan gaiff ei ganfod yn y camau cynharaf yn hytrach nag yn y camau diweddaraf. Wrth gwrs, mae cleifion a'u teuluoedd yn dioddef yr artaith llwyr o'r amheuaeth o ganser i ddiagnosis un ffordd neu'r llall. Rwy'n croesawu'r hyn a grybwyllwyd gennych yn eich ymateb cychwynnol yn fawr, oherwydd mae hwnnw'n gynnydd gwirioneddol sy'n arwyddocaol ac yn bwysig iawn, ond gwn fod cyfyngiadau ar gapasiti yn parhau, megis prinder yn y gweithlu, ac mae hynny'n cyfyngu ar allu'r GIG i wneud diagnosis. Un o ofynion rhai o'r sefydliadau sy'n cynrychioli pobl â chanser a'u teuluoedd yw bod Llywodraeth Cymru yn cynnal archwiliad o staff diagnostig y GIG yng Nghymru ac yna'n mynd i'r afael â'r bylchau sy'n bodoli. A yw hynny'n rhywbeth y bydd Llywodraeth Cymru'n ymrwymo iddo?
English: The point that the Member makes about earlier diagnosis is exactly right - it's a key section of our cancer strategy here in Wales. And, of course, the single cancer pathway will give us a better idea of the points at which we need to improve across the service. There is always going to be a workforce challenge that is simply not going to be resolved by new treatments or new technology. So, the workforce strategy that Health Education and Improvement Wales are working on will of course take into account the steps that we are already taking, for example the imaging academy and the work that we discussed here in this Chamber last week on improving endoscopy services, all of which will have an impact, not just on improving what we're able to do, but on our need to plan for and then acquire the numbers of staff. So, I think I can give the Member the assurance that we are looking at our current numbers of staff. The information we'll get from the operation of the single cancer pathway will give us further information and, of course, you'll see that when we publish the draft workforce strategy that HEIW are working on together with Social Care Wales.
Welsh: Mae'r pwynt y mae'r Aelod yn ei wneud am ddiagnosis cynharach yn hollol gywir - mae'n rhan allweddol o'n strategaeth ar gyfer canser yma yng Nghymru. Ac wrth gwrs, bydd y llwybr canser sengl yn rhoi gwell syniad i ni o'r pethau sydd angen inni eu gwella ar draws y gwasanaeth. Bydd yna her mewn perthynas â'r gweithlu bob amser ac ni fydd triniaethau newydd neu dechnoleg newydd yn gallu ei datrys. Felly, bydd strategaeth y gweithlu y mae Addysg a Gwella Iechyd Cymru yn gweithio arni yn ystyried y camau rydym eisoes yn eu cymryd wrth gwrs, er enghraifft yr academi ddelweddu a'r gwaith a drafodasom yma yn y Siambr hon yr wythnos diwethaf ar wella gwasanaethau endosgopi, a bydd hyn i gyd yn cael effaith, nid yn unig ar yr hyn y gallwn ei wneud, ond ar ein hangen i gynllunio ar gyfer niferoedd y staff, a'u caffael wedyn. Felly, rwy'n credu y gallaf roi sicrwydd i'r Aelod ein bod yn edrych ar niferoedd ein staff ar hyn o bryd. Bydd yr wybodaeth a gawn drwy weithredu'r llwybr canser sengl yn rhoi rhagor o wybodaeth i ni ac wrth gwrs, fe fyddwch yn gweld hynny pan fyddwn yn cyhoeddi'r strategaeth ddrafft ar gyfer y gweithlu y mae Addysg a Gwella Iechyd Cymru yn gweithio arni gyda Gofal Cymdeithasol Cymru.
English: Minister, Wales has now a single waiting-time target for cancer diagnosis and treatment, which I welcome. However, it is well known that we lack capacity in diagnosis services, and your Government has failed to meet its own targets for cancer waiting times via the urgent route since 2008. Minister, what action are you taking to deliver this significant investment in cancer facilities across Wales to build up the capacity required to meet this new single target for cancer diagnosis?
Welsh: Weinidog, un targed sydd gan Gymru bellach mewn perthynas ag amser aros ar gyfer diagnosis o ganser a thriniaeth canser, ac rwy'n croesawu hynny. Fodd bynnag, mae'n hysbys nad oes gennym y capasiti o ran gwasanaethau diagnosis, ac mae eich Llywodraeth wedi methu cyrraedd ei thargedau ei hun ar gyfer amseroedd aros canser drwy'r llwybr brys ers 2008. Weinidog, pa gamau rydych yn eu cymryd i sicrhau'r buddsoddiad sylweddol hwn mewn cyfleusterau canser ledled Cymru i adeiladu'r capasiti sydd ei angen i gyrraedd y targed sengl newydd hwn ar gyfer diagnosis canser?
English: Well, I think much of what the Member asked was covered in my response to John Griffiths. It is a fact that when you look at cancer waiting times we've comparatively done better than England. If you look at our single cancer pathway new figure, it's actually only a couple of percentage points lower than the old target on offer in England, and for only some of the pathway. And the reason that we introduced the new single cancer pathway was because we recognised that there were hidden waits within the system within the 31-day figure. So, we've got a much more honest reflection on where we are, and we have invested in the past and we continue to invest now. It's a matter of fact that we've invested 6.5 per cent in the budget to train healthcare professionals in the last year. It goes back to the points I made to John Griffiths about having a proper workforce strategy, understanding what we're already doing and the investments we've already made.
Welsh: Wel, rwy'n credu bod llawer o'r hyn a ofynnodd yr Aelod wedi'i gynnwys yn fy ymateb i John Griffiths. Mae'n ffaith, pan fyddwch yn edrych ar amseroedd aros canser, ein bod wedi gwneud yn gymharol well na Lloegr. Os edrychwch ar ffigur newydd ein llwybr canser sengl, nid yw ond ychydig o bwyntiau canran yn is na'r hen darged a gynigid yn Lloegr, a hynny ar gyfer rhan o'r llwybr yn unig. A'r rheswm pam y cyflwynasom y llwybr canser sengl newydd oedd ein bod yn cydnabod bod arosiadau cudd yn y system o fewn y ffigur o 31 diwrnod. Felly, mae gennym ddarlun llawer mwy gonest o'n sefyllfa, ac rydym wedi buddsoddi yn y gorffennol ac yn parhau i fuddsoddi yn awr. Mae'n ffaith ein bod wedi buddsoddi 6.5 y cant yn y gyllideb i hyfforddi gweithwyr gofal iechyd proffesiynol yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Mae'n mynd yn ôl at y pwyntiau a wneuthum i John Griffiths ynglŷn â chael strategaeth briodol ar gyfer y gweithlu, deall yr hyn rydym eisoes yn ei wneud a'r buddsoddiadau rydym eisoes wedi'u gwneud.
English: NHS Wales has not taken the approach the Member refers to. The All Wales Medicines Strategy Group has developed guidance identifying several treatments that are poor value for money, ineffective or dangerous. Doctors use their clinical judgment and other prescribers to offer the best possible treatment options to their patients.
Welsh: Nid yw GIG Cymru wedi mabwysiadu'r dull o weithredu y mae'r Aelod yn cyfeirio ato. Mae Grŵp Strategaeth Feddyginiaethau Cymru wedi datblygu canllawiau i nodi nifer o driniaethau sy'n cynnig gwerth gwael am arian, yn aneffeithiol neu'n beryglus. Mae meddygon yn defnyddio eu crebwyll clinigol a rhagnodwyr eraill i gynnig yr opsiynau triniaeth gorau posibl i'w cleifion.
English: Thank you for that answer, Minister. Welsh eight-year-old Sofia Bow was born with the genetic disorder cystic fibrosis, which affects one in every 2,500 babies born. This Government has refused to fund the drugs Orkambi and Symkevi, even though they have been proven to improve lung health and reduce the need for hospital admissions, saying they're too expensive, while the Scottish Government has managed to negotiate a discount with the manufacturers so that the drugs can be prescribed to sufferers in Scotland. Sofia's family are considering leaving their Welsh home to move to Scotland so that their daughter can get the life-changing treatment she needs. So, will you now copy the Scottish NHS in prescribing Orkambi and Symkevi? If it is just down to the money, once you've worked out a reasonable price for a child's life, will you arrange a discount if required, or do you need the Scottish health Minister to do it for you?
Welsh: Diolch i chi am yr ateb hwnnw, Weinidog. Ganed y Gymraes wyth oed, Sofia Bow, gydag anhwylder genetig ffeibrosis systig, sy'n effeithio ar un o bob 2,500 o fabanod a gaiff eu geni. Mae'r Llywodraeth hon wedi gwrthod ariannu'r cyffuriau Orkambi a Symkevi, er bod profion wedi dangos eu bod yn gallu gwella iechyd yr ysgyfaint a lleihau'r angen am dderbyn cleifion i'r ysbyty, gan ddweud eu bod yn rhy ddrud, tra bod Llywodraeth yr Alban wedi llwyddo i negodi disgownt gyda'r gwneuthurwyr fel y gellir rhoi'r cyffuriau ar bresgripsiwn i ddioddefwyr yn yr Alban. Mae teulu Sofia yn ystyried gadael eu cartref yng Nghymru a symud i'r Alban fel y gall eu merch gael y driniaeth drawsnewidiol hon sydd ei hangen arni. Felly, a wnewch chi ddilyn esiampl GIG yr Alban yn awr a rhoi Orkambi a Symkevi ar bresgripsiwn? Os mai'r arian yw'r unig rwystr, ar ôl i chi benderfynu ar bris rhesymol am fywyd plentyn, a wnewch chi drefnu disgownt os bydd angen, neu a oes angen i Weinidog iechyd yr Alban wneud hynny ar eich rhan?
English: Minister, I welcome the approach that's been taken by the Welsh Government to the prudent healthcare agenda. One of the principles of that agenda is, 'Only do what you can do and let others do things that you cannot do.' Of course, one of the ways that the NHS could be reformed would be to enable pharmacists across Wales to do more of what is currently being done in GP surgeries. Today is World Pharmacists Day, what do you have to say to those pharmacists across Wales who are looking for a new contract in order that they can deal specifically with this issue once and for all?
Welsh: Weinidog, rwy'n croesawu'r dull y mae Llywodraeth Cymru wedi'i fabwysiadu mewn perthynas â'r agenda gofal iechyd darbodus. Un o egwyddorion yr agenda honno yw, 'Peidiwch â gwneud dim heblaw'r hyn y gallwch ei wneud a gadewch i eraill wneud y pethau na allwch eu gwneud.' Wrth gwrs, un o'r ffyrdd y gellid diwygio'r GIG fyddai galluogi fferyllwyr ledled Cymru i wneud mwy o'r hyn sy'n cael ei wneud ar hyn o bryd mewn meddygfeydd meddygon teulu. Heddiw yw Diwrnod Fferyllwyr y Byd. Beth sydd gennych i'w ddweud wrth y fferyllwyr ledled Cymru sy'n chwilio am gontract newydd er mwyn iddynt allu mynd i'r afael yn benodol â hyn unwaith ac am byth?
English: As I've indicated previously when discussing primary care more generally here, the reform process of contracts in primary care, including pharmacy, is an important part of our ability to meet our shared objectives. Actually, pharmacy contractors here in Wales who are community pharmacists are engaged in a regular and constructive conversation with the Government. I expect the next stage of the future pharmacy contract to allow us to invest more in the future of pharmacy and in a wider range of services, some of which, you never know, may form part of the questions that other Members will ask later on the order paper.
Welsh: Fel y nodais o'r blaen wrth drafod gofal sylfaenol yn fwy cyffredinol yma, mae'r broses o ddiwygio contractau ym maes gofal sylfaenol, gan gynnwys fferylliaeth, yn rhan bwysig o'n gallu i gyflawni ein hamcanion cyffredin. Mewn gwirionedd, mae contractwyr fferyllol sy'n fferyllwyr cymunedol yma yng Nghymru yn cymryd rhan mewn sgwrs reolaidd ac adeiladol gyda'r Llywodraeth. Rwy'n disgwyl y bydd cam nesaf y contract fferylliaeth yn y dyfodol yn caniatáu inni fuddsoddi mwy yn nyfodol fferylliaeth ac mewn ystod ehangach o wasanaethau, ac mae'n bosibl y bydd rhai ohonynt, pwy a ŵyr, yn ffurfio rhan o'r cwestiynau y bydd Aelodau eraill yn eu gofyn yn ddiweddarach ar y papur trefn.
English: Thank you, Llywydd. Minister, are you content with the quality of the information that you have about the NHS workforce?
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Gweinidog, ydych chi'n hapus efo ansawdd y wybodaeth sydd gennych chi am weithlu y gwasanaeth iechyd?
English: I don't think the current workforce data that we have allows us to have the most robust means to plan for the future. That's part of what we're considering. In fact, I had a discussion on this very point earlier this week.
Welsh: Nid wyf yn credu bod y data cyfredol sydd gennym ar y gweithlu yn caniatáu i ni gael y ffordd fwyaf cadarn o gynllunio ar gyfer y dyfodol. Mae hynny'n rhan o'r hyn rydym yn ei ystyried. Yn wir, cefais drafodaeth ar yr union bwynt hwn yn gynharach yr wythnos hon.
English: Thank you for that. As you know, in the recent report of the health committee on community and district nursing services, we received evidence that predicted - and I quote: that despite recognising the key contribution of our community and district nurses in the provision of healthcare for the future, we don't know much about this invisible service, as it's described. We don't have a detailed picture at a national level of the number or the skills mix within the nursing teams or the level of illness of the patients receiving care in their own homes. Now, naturally, this will have an impact on workforce planning efficiency. That's what the evidence tells us. In addition, we received direct evidence from community nurses being overworked, facing stress, overextending themselves to meet demand, whilst the heads of health boards predicted a far rosier picture of a service achieving its targets. We don't have full data either on the number of physiotherapists or occupational therapists in the community either. So, how can you plan to move more healthcare into the community in future when you don't know the number or the skills level of the healthcare staff working there at the moment?
Welsh: Diolch am hynny. Fel rydych chi'n gwybod, yn adroddiad diweddar y pwyllgor iechyd ar nyrsio cymunedol a nyrsio ardal, bu inni dderbyn tystiolaeth a oedd yn darogan - a dwi'n dyfynnu: er yn cydnabod cyfraniad allweddol ein nyrsys cymunedol a'n nyrsys ardal i ddarparu gofal iechyd i'r dyfodol, ni wyddys ryw lawer am y gwasanaeth anweledig yma - ' invisible service ', fel y'i gelwid. Nid oes darlun manwl gywir ar lefel genedlaethol o'r nifer na chymysgedd sgiliau y timau nyrsio nac o nifer a lefel salwch y cleifion sy'n derbyn gofal yn eu cartrefi eu hunain. Yn naturiol, bydd hyn yn cael effaith ar effeithlonrwydd cynllunio'r gweithlu. Nawr, dyna beth mae'r dystiolaeth yn ei ddweud. Yn ogystal, cawsom dystiolaeth uniongyrchol o nyrsys yn y gymuned yn gorweithio, o dan straen, mewn system yn gorymestyn eu hunain i ateb y galw, tra roedd penaethiaid byrddau iechyd yn darogan darlun llawer gwahanol o wasanaeth yn cyflawni disgwyliadau. Nid oes data cyflawn ychwaith ar nifer y ffisiotherapyddion na therapyddion galwedigaethol a gyflogir yn y gymuned hefyd. Felly, sut allwch chi gynllunio i symud mwy o ofal iechyd i'r gymuned yn y dyfodol pan nad ydych yn gwybod y nifer na chymhwysedd sgiliau y staff iechyd sydd yn gweithio yna ar hyn o bryd?
English: The same kind of pressures of work and gaps in rotas, stress and the terrible tiredness that emerges from overworking because of staff shortages also impact on doctors in our hospitals - exhaustion, huge responsibilities for life-and-death issues, no rest periods, an intensity of work without a break, the dangers of driving having finished and all-night shift, and the feeling of a lack of support and a lack of recognition of the huge commitment to their patients, and also the feeling that hospital administrators don't take regard of this and are insensitive on occasion. So, what are you, Minister, doing to promote the well-being of our hospital doctors?
Welsh: Mae'r un math o bwysau gwaith a bylchau mewn rotas, stres a blinder affwysol sydd yn deillio o orweithio achos prinder staff hefyd yn effeithio ar feddygon yn ein hysbytai - blinder affwysol, cyfrifoldeb dychrynllyd dros fywyd a marwolaeth, dim amseroedd gorffwys, dwyster gwaith heb seibiant, peryglon gyrru car wedi gorffen sifftiau ganol nos, a'r teimlad o ddiffyg cefnogaeth, a diffyg cydnabyddiaeth o'r ymrwymiad anferthol i'w cleifion, a'r teimlad hefyd fod gweinyddwyr ysbytai yn ddi-hid i hyn oll ac yn ansensitif weithiau. Felly, beth ydych chi, Weinidog, yn ei wneud i hyrwyddo llesiant ein meddygon yn ein hysbytai?
English: Well, we're taking a broad approach. On the one hand, when you look at the quadruple aim, staff are one of the four pillars within that quadruple aim. Specifically, when it comes to the medical side of the workforce, we have engaged already with the British Medical Association on the fatigue charter. I spoke with the BMA in the last few weeks - and that work is ongoing - to try to make sure we deal with some of the points that the Member raises about the incredible pressure and commitment that our medical workforce face. And it's only because of that commitment, not just our medical workforce, but the wider workforce, that the health service continues to provide the quality, breadth and compassion of care that is there. But we don't take that for granted. That's why we've had those discussions with the BMA, and we've have those discussions with other workforce representatives too, because I would not pretend that everything is rosy and everything is fine. Our challenge is how, with the additional demands we see coming in to our system, with all of the other issues outside the health service that both drive demand and affect our workforce, we do still do all that we can and should do to make sure that we are a good employer, and that we do properly take account of staff well-being at all levels.
Welsh: Rydym yn mabwysiadu dull eang o weithredu. Ar un llaw, pan edrychwch ar y nod pedwarplyg, mae staff yn un o'r pedair colofn yn y nod pedwarplyg hwnnw. Yn benodol, o ran ochr feddygol y gweithlu, rydym eisoes wedi ymgysylltu â Chymdeithas Feddygol Prydain ar y siarter blinder. Siaradais â'r gymdeithas yn yr wythnosau diwethaf - ac mae'r gwaith hwnnw'n parhau - i geisio sicrhau ein bod yn ymdrin â rhai o'r pwyntiau y mae'r Aelod yn eu codi ynghylch y pwysau anhygoel a'r ymrwymiad y mae ein gweithlu meddygol yn eu hwynebu. Ac oherwydd yr ymrwymiad hwnnw, nid yn unig gan ein gweithlu meddygol, ond gan y gweithlu ehangach, y mae'r gwasanaeth iechyd yn parhau i ddarparu gofal eang a thosturiol o ansawdd. Ond nid ydym yn ei gymryd yn ganiataol. Dyna pam y cawsom y trafodaethau gyda Chymdeithas Feddygol Prydain, a byddwn yn cael y trafodaethau hynny gyda chynrychiolwyr eraill y gweithlu hefyd, oherwydd nid wyf am esgus fod popeth yn berffaith iawn. Gyda'r galwadau ychwanegol a welwn yn wynebu ein system, lle y ceir yr holl broblemau eraill y tu allan i'r gwasanaethau iechyd sy'n ysgogi'r galw ac yn effeithio ar ein gweithlu, yr her i ni yw sut y parhawn i wneud popeth y gallwn ac y dylem ei wneud i sicrhau ein bod yn gyflogwr da, a'n bod yn ystyried lles y staff yn briodol ar bob lefel.