English: My days as a schoolboy hooker for Gowerton School first 15 are long behind me. In fact, my last outing was on the wing for the redoubtable Assembly rugby team, which does so much for charity and for raising awareness of important issues within Wales and elsewhere. But, could I say to the Deputy Minister, if the six nations disappears behind a pay wall, whether it's Amazon, Sky or anybody else, it may, as Andrew R.T. Davies has rightly said, fill a gap in the coffers commercially for some of the six-nation unions, but it will be an unmitigated disaster in terms of participation, including grass-roots participation? Because we've seen what's happened to other sports, like cricket, that have disappeared behind pay walls. So, I will propose to the Deputy Minister a suggested way forward that he could help with, because it is different here in Wales. The point that he made about Wales as a nation being central to decisions on which sports should be protected must now be raised with the UK Government, because this will come back for future bidding rounds. In that case, we need to make the case that rugby has a different pedigree and tradition in Wales. It was not born out of public schools, it was born out of mining communities, all the way back to its inception in Wales. In the 1970s, the teams that played had lawyers and doctors alongside colliers who were working down the pits as well, or in the steelworks. It is a working-class tradition in Wales, and that's why we are desperate to see this decision not take place and that it disappears behind a pay wall. So, could I ask him: could he make those representations, picking up the lead that he made to the UK Government, that they should now change the way that these decisions are made and that they are not made by UK Ministers alone? When they describe a nation, they should look to the nations of Scotland and Northern Ireland, and Wales as well, about what is important to us. Could you also make representations here and now to ensure that ITV and BBC can indeed make a joint bid? Because in this current round, unless the UK Government are going to change their mind and make this a gold standard sport that is protected, then the only hope we have, in fact, of filling the coffers and actually keeping it away from behind a pay wall is to have a good joint bid from ITV and BBC. I was pleased to submit a letter to the Welsh Rugby Union - a difficult position that they're in - from all Labour backbenchers adding to what has been mentioned today, stressing the importance of this. But I think the Deputy Minister might be able to help if he can take those two issues up and put them very strongly. We need a joint bid to go forward to keep it free to view for all the people of Wales. I would say, in closing: this will be a disaster for international rugby, as well as for Wales, if it disappears.
Welsh: Mae fy nyddiau fel bachwr i dîm cyntaf Ysgol Tregŵyr yn bell y tu ôl i mi. A dweud y gwir, yn fy ngêm ddiwethaf roeddwn yn asgellwr i dîm rygbi'r Cynulliad, sy'n gwneud cymaint dros elusennau a chodi ymwybyddiaeth o faterion pwysig yng Nghymru ac mewn mannau eraill. Ond a gaf fi ddweud wrth y Dirprwy Weinidog, pe bai'r chwe gwlad yn diflannu y tu ôl i wal dalu, boed yn Amazon, Sky neu'n unrhyw un arall, efallai y bydd, fel y dywedodd Andrew R.T. Davies yn gywir, yn llenwi bwlch yn y coffrau yn fasnachol i rai o undebau'r chwe gwlad, ond bydd yn drychineb llwyr o ran y rhai sy'n cyfranogi, gan gynnwys cyfranogiad ar lawr gwlad? Oherwydd gwelsom beth a ddigwyddodd i gampau eraill, fel criced, sydd wedi diflannu y tu ôl i waliau talu. Felly, rwyf am awgrymu ffordd ymlaen i'r Dirprwy Weinidog y gallai helpu gyda hi, oherwydd mae'n wahanol yma yng Nghymru. Mae'n rhaid i'r pwynt a wnaeth, fod Cymru fel cenedl yn ganolog i benderfyniadau ynglŷn â pha chwaraeon y dylid eu gwarchod, gael ei godi yn awr gyda Llywodraeth y DU, oherwydd bydd y mater yn dychwelyd ar gyfer cylchoedd ceisiadau yn y dyfodol. Oherwydd hynny, mae angen inni ddadlau bod gan rygbi dras a thraddodiad gwahanol yng Nghymru. Nid datblygu o ysgolion preifat a wnaeth, ond o gymunedau glofaol, yr holl ffordd yn ôl i'w ddechreuad yng Nghymru. Yn y 1970au, roedd y timau a chwaraeai yn cynnwys cyfreithwyr a meddygon ochr yn ochr â glowyr a oedd yn gweithio yn y pyllau glo yn ogystal, neu yn y gwaith dur. Mae'n draddodiad dosbarth gweithiol yng Nghymru, a dyna pam ein bod yn awyddus iawn i sicrhau na fydd y penderfyniad hwn yn digwydd ac na fydd yn diflannu y tu ôl i wal dalu. Felly, a gaf fi ofyn iddo: a allai wneud y sylwadau hynny, gan ddilyn y sylwadau arweiniol a wnaeth i Lywodraeth y DU, y dylent yn awr newid y ffordd y mae'r penderfyniadau hyn yn cael eu gwneud ac nad ydynt yn cael eu gwneud gan Weinidogion y DU yn unig? Pan fyddant yn disgrifio cenedl, dylent edrych ar wledydd yr Alban a Gogledd Iwerddon, a Chymru hefyd, i weld beth sy'n bwysig i ni. A allech chi hefyd gyflwyno sylwadau yma nawr i sicrhau y gall ITV a BBC wneud cais ar y cyd? Oherwydd yn y cylch presennol, oni bai bod Llywodraeth y DU yn newid ei meddwl ac yn gwneud hon yn gamp safon aur a ddiogelir, yr unig obaith sydd gennym mewn gwirionedd o lenwi'r coffrau a'i rwystro rhag diflannu y tu ôl i wal dalu yw sicrhau cais da ar y cyd gan ITV a BBC. Roeddwn yn falch o gyflwyno llythyr i Undeb Rygbi Cymru - sydd mewn sefyllfa anodd - gan holl Aelodau Llafur y meinciau cefn yn ychwanegu at yr hyn a grybwyllwyd heddiw, ac yn pwysleisio pwysigrwydd hyn. Ond rwy'n credu y gallai'r Dirprwy Weinidog helpu os gall gyflwyno dadl gref ar y ddau fater. Rydym angen gweld cais ar y cyd yn cael ei gyflwyno i sicrhau y gall holl bobl Cymru ei wylio'n rhad ac am ddim. Rwyf am ddweud, i gloi: bydd yn drychineb i rygbi rhyngwladol, yn ogystal ag i Gymru, os yw'n diflannu.