English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'd like to thank Mike Hedges for bringing this Member debate before the Senedd, and for all the contributions this afternoon, which are important in terms of this very key issue. The Welsh Government will be supporting this motion. It's been over two years since the Thomas commission published its report on justice in Wales. The report is the most comprehensive exercise ever undertaken, examining the state of the justice system in Wales, and it sets out a clear evidence-based need for action. The Thomas commission recommended policing and crime reduction policy be determined in Wales, to ensure policing is firmly integrated within the same policy and legislative framework as health, local government and other public services, as has been described today in this debate, with very many clear examples. These services need to work together holistically to prevent offending and reoffending in the way that Jane Dodds described regarding women caught up in the criminal justice system. And John Griffiths endorsed this in terms of the preventative approach being the right way forward. But the Thomas commission recommended that this integration, policy and legislative, can only be achieved through the devolution of policing. We strongly support that. Only when we have full oversight of the justice system in Wales will we be able to fully align delivery with the needs and priorities of the people and communities of Wales. Yes, there is a constitutional element. Wales finds itself in a position where it can make laws but cannot enforce them. The Senedd is the only Parliament in the common-law world that we know of that can legislate without the jurisdiction to enforce its own laws. This is why we're pursuing the case for devolution of justice and policing, and it remains a firm ministerial commitment within our programme for government, which people in Wales voted for overwhelmingly last year. The second edition of 'Reforming our Union', published in June 2021, consolidated this position. It includes 20 propositions to put the union on a sustainable footing for the future, including the proposition that devolved institutions should be responsible for policing and the administration of justice. Devolution of policing is needed to make the constitutional settlement coherent and practical. The devolution of justice and policing to Wales should and will happen. It is a question of when, not if. This is not merely political sentiment; justice is better delivered at a more localised level, where it can be tailored, prioritised and influenced according to its societal needs. It is welcoming that the police and crime commissioners in Wales are supportive of the case for devolution. We're looking forward to engaging with them and other stakeholders on this issue. I do value my regular liaison with the police and crime commissioners' rotating leads, and it's been very beneficial in terms of practical outcomes. We recognise that the UK Government takes a different position from us, and we're working on a justice publication that will outline how we're already actively enabling the delivery of justice services in Wales. This includes initiatives that prevent people coming into contact with the justice system in the first place, as well as activity that helps people who are already in contact with the system to make the journey away from it. This publication will only reinforce the point made by the Thomas commission that policing is intrinsically intertwined with the devolved services that support people and prevent crime. It will also underline that we're already delivering on our distinct vision for how criminal justice should work in Wales. In line with the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, we're supporting a preventative, collaborative approach founded on the evidence of what works to break inter-generational cycles of reoffending. Our work with partners is at the centre of this vision. Wales already works collaboratively, breaching the difficult fault lines that permeate our reserved and devolved services. We share the collective goal of ensuring the effective delivery of justice in Wales. The current devolution settlement has created a myriad of unnecessary challenges for policing in Wales. Despite these, police in Wales have worked tirelessly, in partnership with us, to circumvent the legislative shortcomings. In particular, the Welsh Government would not have succeeded in its emergency response to the COVID pandemic without the exceptionally strong and collaborative working relationship with Welsh police forces and with other justice agencies who play a vital role to engage with people and enforce our regulations where necessary. This is a partnership that has strengthened further as a result of the pandemic, and the partnership approach is also evident in the programme for government commitments we're delivering, together with police and crime commissioners and police forces in Wales. Our violence against women, domestic abuse and sexual violence strategy, which builds on what's already worked so well to improve outcomes for women and young people in the justice system, is a perfect example, and I will co-chair the national implementation board for the strategy with police and crime commissioner Dafydd Llywelyn, working together to make Wales a safer place for women and girls. Our race equality action plan ambition of becoming an anti-racist Wales allows us to work together to collectively bring about tangible change. Criminal justice in Wales has always made this a priority, and we're working closely with them on their race equality plan to ensure there is consistency across both, and we welcome the strong commitment from our justice partners to be part of the solution to eradicate racism. But as Delyth Jewell has highlighted, the figures published by the Wales Governance Centre in relation to stop and search, as the First Minister also commented on in the Chamber yesterday, are truly shocking. And that's why we have a commitment in the co-operation agreement with Plaid Cymru to ensure that justice elements in the race equality plan are robust and address the clear evidence of disproportionality within the justice system. We're also committed to keeping our community safe and the crucial role of neighbourhood policing, which has been expressed this afternoon. That's why our programme for government commits to maintaining funding for the 500 police community support officers and to increase the number by 100. This is where, again, in all our communities, we can see the power and the strength of those police community support officers engaging with the people and communities at the front, absolutely in everything that affects people's lives and communities. The policing partnership board for Wales, which meets quarterly, and is chaired either by myself or by the First Minister, provides a valuable opportunity for policing in Wales and Welsh Government to tackle these important issues for Wales that cut across devolved and non-devolved aspects of public service. Even without devolution of policing, we achieve so much when we work in partnership with our police forces and PCCs, but just imagine what we could achieve for the people of Wales if policing was devolved, and I am today urging you to support me in agreeing this motion. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i Mike Hedges am gyflwyno'r ddadl Aelodau hon gerbron y Senedd, ac am yr holl gyfraniadau y prynhawn yma, sy'n bwysig yng nghyd-destun y mater allweddol hwn. Bydd Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r cynnig. Mae dros ddwy flynedd wedi mynd heibio ers i gomisiwn Thomas gyhoeddi ei adroddiad ar gyfiawnder yng Nghymru. Yr adroddiad hwn yw'r ymarfer mwyaf cynhwysfawr a gynhaliwyd erioed i archwilio cyflwr y system gyfiawnder yng Nghymru, ac mae'n nodi angen clir sy'n seiliedig ar dystiolaeth i weithredu. Argymhellodd comisiwn Thomas y dylid pennu polisi plismona a lleihau troseddu yng Nghymru, er mwyn sicrhau bod plismona'n cael ei integreiddio'n gadarn o fewn yr un polisi a fframwaith deddfwriaethol ag iechyd, llywodraeth leol a gwasanaethau cyhoeddus eraill, fel y disgrifiwyd heddiw yn y ddadl hon, gyda llawer iawn o enghreifftiau clir. Mae angen i'r gwasanaethau hyn gydweithio'n gyfannol i atal troseddu ac aildroseddu yn y ffordd a ddisgrifiwyd gan Jane Dodds mewn perthynas â menywod o fewn y system cyfiawnder troseddol. Ac ategodd John Griffiths hyn drwy ddweud mai'r dull ataliol yw'r ffordd gywir ymlaen. Ond argymhellodd comisiwn Thomas mai dim ond drwy ddatganoli plismona y gellir integreiddio polisi a deddfwriaeth. Rydym yn cefnogi hynny'n gryf. Ni allwn gysoni'r ddarpariaeth yn llawn ag anghenion a blaenoriaethau pobl a chymunedau Cymru hyd nes y bydd gennym oruchwyliaeth lawn ar y system gyfiawnder yng Nghymru. Oes, mae yna elfen gyfansoddiadol i hyn. Mae Cymru mewn sefyllfa lle y gall ddeddfu ond ni all orfodi'r deddfau hynny. Y Senedd yw'r unig Senedd ym myd y gyfraith gyffredin y gwyddom amdani sy'n gallu deddfu heb yr awdurdodaeth i orfodi ei deddfau ei hun. Dyna pam ein bod yn mynd ar drywydd yr achos dros ddatganoli cyfiawnder a phlismona, ac mae'n parhau i fod yn ymrwymiad gweinidogol cadarn yn ein rhaglen lywodraethu y pleidleisiodd pobl Cymru yn gadarn o'i phlaid y llynedd. Roedd yr ail argraffiad o 'Diwygio ein Hundeb', a gyhoeddwyd ym mis Mehefin 2021, yn atgyfnerthu'r safbwynt hwn. Mae'n cynnwys 20 o gynigion i roi'r undeb ar sail gynaliadwy ar gyfer y dyfodol, gan gynnwys y cynnig y dylai sefydliadau datganoledig fod yn gyfrifol am blismona a gweinyddu cyfiawnder. Mae angen datganoli plismona er mwyn gwneud y setliad cyfansoddiadol yn gydlynol ac yn ymarferol. Fe ddylai, ac fe fydd datganoli cyfiawnder a phlismona i Gymru yn digwydd. Mae'n fater o pryd, nid os. Nid teimlad gwleidyddol yn unig yw hyn; caiff cyfiawnder ei gyflawni'n well ar lefel fwy lleol, lle y gellir ei deilwra, ei flaenoriaethu a dylanwadu arno yn ôl angen y gymdeithas. Mae'n galondid fod y comisiynwyr heddlu a throseddu yng Nghymru yn cefnogi'r achos dros ddatganoli. Edrychwn ymlaen at ymgysylltu â hwy a rhanddeiliaid eraill ar y mater hwn. Rwy'n gwerthfawrogi fy nghysylltiad rheolaidd ag arweinyddiaeth gylchredol y comisiynwyr heddlu a throseddu, ac mae wedi bod yn fuddiol iawn o ran canlyniadau ymarferol. Rydym yn cydnabod bod gan Lywodraeth y DU safbwynt gwahanol i ni, ac rydym yn gweithio ar gyhoeddiad cyfiawnder a fydd yn amlinellu sut yr ydym eisoes yn galluogi'r gwaith o ddarparu gwasanaethau cyfiawnder yng Nghymru. Mae hyn yn cynnwys mentrau sy'n atal pobl rhag dod i gysylltiad â'r system gyfiawnder yn y lle cyntaf, yn ogystal â gweithgarwch sy'n helpu pobl sydd eisoes mewn cysylltiad â'r system i wneud y daith oddi wrthi. Bydd y cyhoeddiad hwn yn atgyfnerthu'r pwynt a wnaed gan gomisiwn Thomas fod plismona'n cydblethu'n sylfaenol â'r gwasanaethau datganoledig sy'n cefnogi pobl ac yn atal troseddu. Bydd hefyd yn tanlinellu ein bod eisoes yn cyflawni ein gweledigaeth unigryw ar gyfer sut y dylai cyfiawnder troseddol weithio yng Nghymru. Yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, rydym yn cefnogi dull ataliol, cydweithredol sy'n seiliedig ar dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio i dorri cylchoedd aildroseddu rhwng cenedlaethau. Mae ein gwaith gyda phartneriaid yn ganolog i'r weledigaeth hon. Mae Cymru eisoes yn cydweithio, gan groesi'r ffawtliniau anodd sy'n treiddio trwy ein gwasanaethau a gadwyd yn ôl a'n gwasanaethau a ddatganolwyd. Rydym yn rhannu'r nod cyfunol o sicrhau bod cyfiawnder yn cael ei gyflawni'n effeithiol yng Nghymru. Mae'r setliad datganoli presennol wedi creu llu o heriau diangen i blismona yng Nghymru. Er gwaethaf y rhain, mae'r heddlu yng Nghymru wedi gweithio'n ddiflino, mewn partneriaeth â ni, i oresgyn y diffygion deddfwriaethol. Yn benodol, ni fyddai Llywodraeth Cymru wedi llwyddo yn ei hymateb brys i'r pandemig COVID heb y berthynas waith eithriadol o gryf a chydweithredol â heddluoedd Cymru a chydag asiantaethau cyfiawnder eraill sy'n chwarae rhan hanfodol yn ymgysylltu â phobl a gorfodi ein rheoliadau lle y bo angen. Mae hon yn bartneriaeth sydd wedi cryfhau ymhellach o ganlyniad i'r pandemig, ac mae'r dull partneriaeth hefyd yn amlwg yn ymrwymiadau'r rhaglen lywodraethu yr ydym yn eu cyflawni, ynghyd â chomisiynwyr heddlu a throseddu a heddluoedd yng Nghymru. Mae ein strategaeth trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol, sy'n adeiladu ar yr hyn sydd eisoes wedi gweithio mor dda i wella canlyniadau i fenywod a phobl ifanc yn y system gyfiawnder, yn enghraifft berffaith, a byddaf yn cyd-gadeirio'r bwrdd gweithredu cenedlaethol ar gyfer y strategaeth gyda'r comisiynydd heddlu a throseddu, Dafydd Llywelyn, gan gydweithio i wneud Cymru'n lle mwy diogel i fenywod a merched. Mae uchelgais ein cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol i fod yn Gymru gwrth-hiliaeth yn ein galluogi i weithio gyda'n gilydd i sicrhau newid pendant. Mae cyfiawnder troseddol yng Nghymru bob amser wedi gwneud hyn yn flaenoriaeth, ac rydym yn gweithio'n agos gyda hwy ar eu cynllun cydraddoldeb hiliol i sicrhau cysondeb ar draws y ddau gynllun, ac rydym yn croesawu'r ymrwymiad cryf gan ein partneriaid cyfiawnder i fod yn rhan o'r ateb i ddileu hiliaeth. Ond fel y mae Delyth Jewell wedi nodi, mae'r ffigurau a gyhoeddwyd gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru mewn perthynas â stopio a chwilio, fel y soniodd y Prif Weinidog yn y Siambr ddoe hefyd, yn wirioneddol frawychus. A dyna pam y mae gennym ymrwymiad yn y cytundeb cydweithio â Phlaid Cymru i sicrhau bod elfennau cyfiawnder yn y cynllun cydraddoldeb hiliol yn gadarn ac yn mynd i'r afael â'r dystiolaeth glir o anghyfranoldeb o fewn y system gyfiawnder. Rydym hefyd wedi ymrwymo i gadw ein cymuned yn ddiogel a rôl hanfodol plismona yn y gymdogaeth, fel a fynegwyd y prynhawn yma. Dyna pam y mae ein rhaglen lywodraethu yn ymrwymo i gynnal cyllid ar gyfer y 500 o swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu a sicrhau cynnydd o 100 yn eu nifer. Unwaith eto, dyma lle y gallwn weld grym a chryfder y swyddogion cymorth cymunedol ym mhob un o'n cymunedau yn ymgysylltu â'r bobl a'r cymunedau ar y rheng flaen, ym mhob dim sy'n effeithio ar fywydau a chymunedau pobl. Mae bwrdd partneriaeth plismona Cymru, sy'n cyfarfod bob chwarter, ac a gadeirir naill ai gennyf fi neu gan y Prif Weinidog, yn gyfle gwerthfawr i blismona yng Nghymru a Llywodraeth Cymru fynd i'r afael â'r materion pwysig hyn i Gymru sy'n torri ar draws agweddau ar wasanaethau cyhoeddus sydd wedi'u datganoli neu heb eu datganoli. Hyd yn oed heb ddatganoli plismona, rydym yn cyflawni cymaint pan fyddwn yn gweithio mewn partneriaeth â'n heddluoedd a'n comisiynwyr heddlu a throseddu, ond dychmygwch yr hyn y gallem ei gyflawni dros bobl Cymru pe bai plismona'n cael ei ddatganoli, ac rwy'n eich annog heddiw i fy nghefnogi a derbyn y cynnig hwn. Diolch yn fawr.