techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Let's delve a little deeper into particular aspects of what I certainly regard as a growing public health crisis here in Wales. Take the incidence of diabetes: the numbers diagnosed in Wales with diabetes is increasing and now higher than anywhere else in the UK. The highest number of all in Wales and among the worst in the UK - 8 per cent of the population - is in Gwent. Only last week, the Assembly's health committee said that Wales is facing a national crisis in terms of our children's health. The latest figures from Public Health Wales show an increase in the numbers of obese four to five-year-olds over the last two years, with 27 per cent overall now overweight or obese, compared with just 23 per cent in England. The lack of physical activity among children is a primary factor, but surely among the key drivers of this worrying trend are the limited role of physical activity in the curriculum and the lack of wider public health interventions against obesity. And, surely, in this context, the biggest inactivity of all has been your own as a Government.
Welsh: Gadewch i ni dreiddio ychydig yn ddyfnach i agweddau penodol ar yr hyn yr wyf i'n sicr yn ei ystyried yn argyfwng iechyd cyhoeddus cynyddol yma yng Nghymru. Cymerwch nifer yr achosion o ddiabetes: mae'r nifer sy'n cael diagnosis o ddiabetes yng Nghymru yn cynyddu ac yn uwch nag yn unman arall yn y DU erbyn hyn. Mae'r nifer uchaf yng Nghymru gyfan ac ymhlith y gwaethaf yn y DU - 8 y cant o'r boblogaeth - yng Ngwent. Dim ond yr wythnos diwethaf, dywedodd pwyllgor iechyd y Cynulliad bod Cymru yn wynebu argyfwng cenedlaethol o ran iechyd ein plant. Mae'r ffigurau diweddaraf gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dangos cynnydd i niferoedd y plant pedair i bum mlwydd oed sy'n ordew dros y ddwy flynedd diwethaf, gyda chyfanswm o 27 y cant dros eu pwysau neu'n ordew erbyn hyn, o'i gymharu â dim ond 23 y cant yn Lloegr. Mae diffyg gweithgarwch corfforol ymhlith plant yn ffactor sylfaenol, ond does bosib nad yw rhan gyfyngedig ymarfer corff yn y cwricwlwm a diffyg ymyraethau iechyd cyhoeddus ehangach yn erbyn gordewdra ymhlith ysgogiadau allweddol y duedd hon. A, does bosib, yn y cyd-destun hwn, nad yr anweithgarwch mwyaf oll fu eich anweithgarwch eich hunan fel Llywodraeth.
English: That was a question that was doing quite well until the end. So, look, where I agree with Adam Price is on this, Llywydd - that when you look at rising incidence of diabetes, when you look at rising incidence of obesity, the answer isn't, 'What is the health service going to do about it?' The answer is in that wider public health agenda that he outlined, and we look at the shaping causes that lie behind those figures. And they are to be found in poverty that drives people to have to shop in particular sorts of ways. So, diet and food poverty is part of all of this. The figures that were published of children arriving at the school door already overweight cannot have been caused by lack of exercise in school, because these children weren't in school at that point. But it is to do with ways in which people live their lives and it is up to Government to create the conditions in which people are able to take the actions that allow them to promote their own health into the future. So, it is that combination of actions that people themselves can take, but Governments have to act in order to give them the opportunities to act in that way. That is a public health agenda, and, to that extent, I agree with the points the Member was making.
Welsh: Roedd hwnna'n gwestiwn a oedd yn gwneud yn eithaf da tan y diwedd. Felly, edrychwch, yr hyn yr wyf i'n cytuno ag Adam Price yn ei gylch yw hyn, Llywydd - pan edrychwch chi ar nifer gynyddol yr achosion o ddiabetes, pan edrychwch chi ar nifer gynyddol yr achosion o ordewdra, nid, 'Beth mae'r gwasanaeth iechyd yn mynd i'w wneud am y peth?' yw'r ateb. Mae'r ateb yn yr agenda iechyd cyhoeddus ehangach honno a amlinellodd ef, ac rydym ni'n edrych ar yr achosion llunio sydd wrth wraidd y ffigurau hynny. Ac maen nhw i'w gweld yn y tlodi sy'n peri i bobl orfod siopa mewn mathau penodol o ffyrdd. Felly, mae tlodi deiet a bwyd yn rhan o hyn i gyd. Ni all y ffigurau a gyhoeddwyd o blant yn cyrraedd drws yr ysgol eisoes dros eu pwysau fod wedi eu hachosi gan ddiffyg ymarfer corff yn yr ysgol, oherwydd nid oedd y plant hyn yn yr ysgol ar yr adeg honno. Ond mae'n ymwneud â ffyrdd y mae pobl yn byw eu bywydau a chyfrifoldeb y Llywodraeth yw creu'r amodau lle gall pobl gymryd y camau sy'n caniatáu iddyn nhw hybu eu hiechyd eu hunain yn y dyfodol. Felly, y cyfuniad hwnnw o gamau y gall pobl eu hunain eu cymryd, ond mae'n rhaid i Lywodraethau weithredu er mwyn rhoi'r cyfleoedd iddyn nhw graddau hynny, rwy'n cytuno â'r pwyntiau yr oedd yr Aelod yn eu gwneud.
English: Obviously, the determinants of this public health crisis are complex, interrelated, multiple. They're the result of a toxic cocktail of low incomes, poor housing, poor diet, low physical activity and high pollution. Some of these matters are reserved at Westminster, but many of them are within your sphere of control. Let's take cancer, for example. In the last six years for which figures are available, the long-term decline in cancer death rates has slowed markedly in Wales. Over the same time period, the rate of decline in Scotland, which has a similar deprivation profile, has increased. Now, Public Health Wales has itself said that the causes of these and other changes to death rates are not fully understood and are being explored further. Now, can I suggest that doesn't exactly convey a sense of urgency? Can I put it to you that the need to understand what is happening here and find answers is a matter of utmost urgency? People's lives literally are at stake. Your spokesman's response to the health committee report was that the new school curriculum, due to come into effect in 2022, will include a focus on health and well-being. But that's three years away. Can we afford to wait three years when the crisis is happening to our children now?
Welsh: Yn amlwg, mae penderfynyddion yr argyfwng iechyd cyhoeddus hwn yn gymhleth, yn rhyng-gysylltiedig, yn lluosog. Maen nhw'n deillio o gymysgedd gwenwynig o incwm isel, tai gwael, deiet gwael, gweithgarwch corfforol isel a llygredd uchel. Mae rhai o'r materion hyn wedi eu cadw yn San Steffan, ond mae llawer ohonyn nhw yn rhan o'ch maes rheolaeth chi. Gadewch i ni ystyried canser, er enghraifft. Yn y chwe blynedd diwethaf y mae ffigurau ar gael ar eu cyfer, mae'r gostyngiad hirdymor o ran cyfraddau marwolaethau canser wedi arafu'n sylweddol yng Nghymru. Yn ystod yr un cyfnod, mae cyfradd y gostyngiad yn yr Alban, sydd â phroffil amddifadedd tebyg, wedi cynyddu. Nawr, mae Iechyd Cyhoeddus Cymru ei hun wedi dweud nad oes dealltwriaeth lawn o achosion y rhain a newidiadau eraill i gyfraddau marwolaeth a'u bod yn cael eu harchwilio ymhellach. Nawr, a gaf i awgrymu nad yw hynny'n cyfleu synnwyr o frys yn union? A gaf i gynnig i chi bod yr angen i ddeall yr hyn sydd yn digwydd yma a dod o hyd i atebion yn fater o'r brys mwyaf? Mae bywydau pobl yn llythrennol yn y fantol. Ymateb eich llefarydd i adroddiad y pwyllgor iechyd oedd y bydd y cwricwlwm ysgol newydd, y disgwylir iddo ddod i rym yn 2022, yn cynnwys pwyslais ar iechyd a llesiant. Ond mae hynny dair blynedd i ffwrdd. A allwn ni fforddio aros tair blynedd pan fo'r argyfwng yn digwydd i'n plant nawr?
English: Well, Llywydd, Adam Price is right when he points to some of the long-term trends that we are dealing with here. Every single generation since 1945 has been heavier than the generation that preceded it. And that has been true in times of economic success as well as times of economic decline. These are really long-term trends in which actions by Government cannot be expected to make a short-term difference. But we are not waiting for particular events in order to make a difference. We're already doing things. The Active Travel (Wales) Act 2013 passed by this Assembly makes a difference every day to the chances that children can walk or cycle to school. The actions that we are taking in the food field to try to make sure that those families that need the most help to make sure that they are able to access the type of diet that they need, to provide families with the skills they need in order to prepare food that is good for the long-term health of their children - those are programmes that are happening in Wales today. If there are more things that we can do, as we will through the new curriculum, of course we will do them. Because we want to focus, as I said, Llywydd, on those levers that are most directly in the hands of the Welsh Government and then to maximise the impact that they can have in the lives of families and children in Wales.
Welsh: Wel, Llywydd, mae Adam Price yn iawn wrth gyfeirio at rai o'r tueddiadau hirdymor yr ydym ni'n ymdrin â nhw yn y fan yma. Mae pob un genhedlaeth ers 1945 wedi bod yn drymach na'r genhedlaeth o'i blaen. Ac mae hynny wedi bod yn wir mewn cyfnodau o lwyddiant economaidd yn ogystal â chyfnodau o ddirywiad economaidd. Mae'r rhain wir yn dueddiadau hirdymor lle na ellir disgwyl i gamau gan y Llywodraeth wneud gwahaniaeth byrdymor. Ond nid ydym yn disgwyl am ddigwyddiadau penodol er mwyn gwneud gwahaniaeth. Rydym ni eisoes yn gwneud pethau. Mae Deddf Teithio Llesol (Cymru) 2013 a basiwyd gan y Cynulliad hwn yn gwneud gwahaniaeth bob dydd i'r cyfleoedd sydd gan blant i gerdded neu feicio i'r ysgol. Mae'r camau yr ydym ni'n eu cymryd ym maes bwyd i geisio gwneud yn siŵr bod y teuluoedd hynny sydd angen y cymorth mwyaf i wneud yn siŵr eu bod nhw'n gallu cael gafael ar y math o ddeiet sydd ei angen arnynt, i ddarparu'r sgiliau sydd eu hangen arnynt i deuluoedd fel y gallan nhw baratoi bwyd sydd o ddaioni i iechyd hirdymor eu plant - mae'r rheini'n rhaglenni sy'n digwydd yng Nghymru heddiw. Os oes mwy o bethau y gallwn ni eu gwneud, fel y byddwn ni drwy'r cwricwlwm newydd, byddwn ni'n eu gwneud, wrth gwrs. Oherwydd rydym ni eisiau canolbwyntio, fel y dywedais, Llywydd, ar yr ysgogiadau hynny sydd fwyaf uniongyrchol yn nwylo Llywodraeth Cymru ac yna sicrhau bod yr effaith y gallan nhw ei chael ym mywydau teuluoedd a phlant yng Nghymru cymaint â phosibl.
English: Diolch, Llywydd. First Minister, I'm very interested in a message that went out from Trade and Invest Wales recently. As you know, Trade and Invest Wales is a marketing initiative run by your Welsh Government. They seem to be pushing out the message to potential foreign investors that workers in Wales earn up to 30 per cent less than workers in other parts of the United Kingdom. Is it your official strategy to market Wales to companies abroad as a low-wage economy, whereby firms can come into Wales and set up shop here and pay their workers extremely low wages?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, mae gen i ddiddordeb mawr mewn neges a gyhoeddwyd gan Masnach a Buddsoddi Cymru yn ddiweddar. Fel y gwyddoch, menter farchnata sy'n cael ei rhedeg gan eich Llywodraeth Cymru chi yw Masnach a Buddsoddi Cymru. Mae'n ymddangos eu bod nhw'n gwthio'r neges i ddarpar fuddsoddwyr tramor bod gweithwyr yng Nghymru yn ennill hyd at 30 y cant yn llai na gweithwyr mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Ai eich strategaeth swyddogol yw marchnata Cymru i gwmnïau tramor fel economi cyflog isel, lle gall cwmnïau ddod i Gymru ac ymsefydlu yma a thalu cyflogau hynod o isel i'w gweithwyr?
English: Llywydd, that was not a message put out by any Minister. It is not a message that should have been put out, and I can assure the Chamber that it is not a message that will be repeated.
Welsh: Llywydd, nid oedd honno'n neges a gyhoeddwyd gan unrhyw Weinidog. Nid yw'n neges a ddylai fod wedi ei chyhoeddi, a gallaf sicrhau'r Siambr nad yw'n neges a fydd yn cael ei hailadrodd.
English: So, it was just a mistake. Okay. Well, whatever strategy your Welsh Government does come up with, claiming that you are trying to improve working conditions in Wales, is likely to be undermined by the real situation we have here in the job market, which is that, in general, wages in Wales are very low and 20 years of a Welsh Labour Government haven't done anything to change that. I see that yesterday your Brexit Minister brought out a statement asserting that we needed to keep freedom of movement to the UK even after Brexit. This means that even after we leave low-skilled migrants will still be able to flood into Wales from eastern Europe, keeping wages low. Wages in Wales will never rise unless we take active steps to cut off this flow of cheap, unskilled labour. So, why is your Welsh Labour Government so determined to keep the cheap labour force flowing into Wales?
Welsh: Felly, dim ond camgymeriad oedd hynny. Iawn. Wel, pa bynnag strategaeth y bydd eich Llywodraeth Cymru yn ei llunio, gan honni eich bod chi'n ceisio gwella amodau gwaith yng Nghymru, mae'n debygol o gael ei thanseilio gan y sefyllfa wirioneddol sydd gennym ni yma yn y farchnad swyddi, sef, yn gyffredinol, bod cyflogau yng Nghymru yn isel iawn ac nad yw 20 mlynedd o Lywodraeth Llafur Cymru wedi gwneud dim i newid hynny. Gwelais ddoe bod eich Gweinidog Brexit wedi cyhoeddi datganiad yn honni bod angen i ni gadw'r rhyddid i symud i'r DU hyd yn oed ar ôl Brexit. Mae hyn yn golygu hyd yn oed ar ôl i ni adael y bydd mewnfudwyr sgiliau isel yn dal i gael llifo i Gymru o ddwyrain Ewrop, gan gadw cyflogau yn isel. Ni fydd cyflogau yng Nghymru byth yn codi oni bai ein bod ni'n cymryd camau gweithredol i roi terfyn ar y llif hwn o lafur rhad, di-grefft. Felly, pam mae eich Llywodraeth Lafur Cymru mor benderfynol o gadw'r llafurlu rhad yn llifo i mewn i Gymru?
English: Well, Llywydd, let me correct the Member in the first place, because he repeats an old canard about the Welsh economy. The truth of the Welsh economy is that, while we have more low-paid jobs in Wales, when a person in Wales is doing a job they get paid comparably with what that person would be paid for doing the same job somewhere else in the United Kingdom. It is simply not the case, as he suggested at the outset, that, somehow, wages in Wales are generally depressed. Let me say that I completely agree with what my colleague said yesterday. The continuation of jobs in the Welsh economy - in businesses, in public services and in our universities - depends upon our ability to go on attracting people from other parts of the world to come and make their futures here in Wales. The message we want to give out to the rest of the world is that they are welcome here. They play a really important part in our society and in our economy, and messages to the contrary are actually to the detriment of those people who are already living here and their economic prospects.
Welsh: Wel, Llywydd, gadewch i mi gywiro'r Aelod yn y lle cyntaf, oherwydd mae'n ailadrodd yr hen chwedl wag am economi Cymru. Y gwir am economi Cymru yw, er bod gennym ni fwy o swyddi cyflogau isel yng Nghymru, pan fydd unigolyn yng Nghymru yn gwneud swydd mae'n cael ei dalu'n debyg i'r hun y byddai unigolyn yn cael ei dalu am wneud yr un swydd yn rhywle arall yn y Deyrnas Unedig. Nid yw'n wir, fel yr awgrymodd ar y cychwyn, bod cyflogau yng Nghymru yn gyffredinol isel, rywsut. Gadewch i mi ddweud fy mod i'n cytuno'n llwyr â'r hyn a ddywedodd fy nghyd-Aelod ddoe. Mae parhad swyddi yn economi Cymru - mewn busnesau, mewn gwasanaethau cyhoeddus ac yn ein prifysgolion - yn dibynnu ar ein gallu i barhau i ddenu pobl o rannau eraill o'r byd i ddod i wneud eu dyfodol yma yng Nghymru. Y neges yr ydym ni eisiau ei rhoi i weddill y byd yw bod croeso iddyn nhw yma. Maen nhw'n chwarae rhan bwysig iawn yn ein cymdeithas ac yn ein heconomi, ac mae negeseuon i'r gwrthwyneb yn niweidio'r bobl hynny sydd eisoes yn byw yma a'u rhagolygon economaidd.
English: I think the truth is, First Minister, that you want to set up your Fair Work Commission that you mentioned earlier, and pretend that you are committed to improving pay and working conditions in Wales, when the reality is exactly the opposite. The truth is that you want to keep pay and working conditions low in Wales by allowing companies to keep accessing cheap foreign workers. It's amazing to me that it's the Labour Party and a Welsh Labour Government, which are supposed to stick up for the rights of Welsh workers, that are doing this. I've asked you this before, First Minister, and I'll ask you it again: would it not be now more appropriate if you renamed your party the 'cheap labour' party?
Welsh: Rwy'n credu mai'r gwir, Prif Weinidog, yw eich bod chi eisiau sefydlu eich Comisiwn Gwaith Teg y cyfeiriasoch ato'n gynharach, gan esgus eich bod yn ymrwymedig i wella tâl ac amodau gwaith yng Nghymru, pan fo'r gwirioneddol yn hollol i'r gwrthwyneb. Y gwir yw eich bod chi eisiau cadw tâl ac amodau gwaith yn isel yng Nghymru trwy ganiatáu i gwmnïau barhau i gael mynediad at weithwyr tramor rhad. Mae'n rhyfeddol i mi mai'r Blaid Lafur a Llywodraeth Lafur Cymru, sydd i fod i sefyll yn gadarn dros hawliau gweithwyr Cymru, sy'n gwneud hyn. Rwyf i wedi gofyn hyn i chi o'r blaen Prif Weinidog, a byddaf yn ei ofyn i chi eto: oni fyddai'n fwy priodol erbyn hyn pe byddech chi'n ailenwi eich plaid y blaid 'llafur rhad'?
English: Well, it was a cheap remark the last time the Member made it - I'm surprised that he doesn't have at least somebody alongside him to advise him on not repeating the same mistake twice. Let me give him the example that I've given him before. It's a real-world example - it was put to me directly by the employer. This is someone who runs a large and successful business in the middle of Wales, in a place where there is sparsity of population. In order for that business to succeed, as it has succeeded for many years, he needs 100 people to make his business work year in, year out. Eighty of those people he is able to recruit from that local community. In order for the business to run, he has to recruit 20 other people and, indeed, those 20 other people are not to be found locally, and they come from outside Wales. It is the jobs of the 80 people who are already there that depend upon the 20 people who come from elsewhere. That's why those people are welcome to be here in Wales. Far from, as the Member suggests, those people being somehow to the detriment of Welsh people, our ability to persuade people from elsewhere to come and be part of our successful economy is part of the success we will have, and we as a Government are determined to go on giving the message that those people will be welcomed. They're welcome now, they'll be welcome in the future, whatever our relationship with the rest of the world will be.
Welsh: Wel, roedd yn sylw dirmygus y tro diwethaf y'i gwnaed gan yr Aelod - rwy'n synnu nad oes ganddo o leiaf rhywun wrth ei ochr i'w gynghori ar beidio ag ailadrodd yr un camgymeriad ddwywaith. Gadewch i mi roi'r enghraifft iddo yr wyf i wedi ei rhoi iddo o'r blaen. Mae'n enghraifft byd go iawn - fe'i rhoddwyd i mi yn uniongyrchol gan y cyflogwr. Dyma rywun sy'n rhedeg busnes mawr a llwyddiannus yng nghanolbarth Cymru, mewn man lle ceir poblogaeth denau. Er mwyn i'r busnes hwnnw lwyddo, fel y mae wedi llwyddo ers blynyddoedd lawer, mae angen 100 o bobl i sicrhau bod ei fusnes yn gweithio o un flwyddyn i'r llall. Mae'n gallu recriwtio 80 o'r bobl hynny o'r gymuned leol honno. Er mwyn i'r busnes redeg, mae'n rhaid iddo recriwtio 20 o bobl eraill ac, yn wir, ni ellir dod o hyd i'r 20 o bobl eraill hynny yn lleol, ac maen nhw'n dod o'r tu allan i Gymru. Swyddi'r 80 o bobl sydd eisoes yno sy'n dibynnu ar y 20 o bobl sy'n dod o fannau eraill. Dyna pam mae croeso i'r bobl hynny yma yng Nghymru. Ymhell o sefyllfa, fel y mae'r Aelod yn ei awgrymu, lle mae'r bobl hynny rywsut yn rhoi pobl Cymru dan anfantais, mae ein gallu i ddarbwyllo pobl o fannau eraill i ddod a bod yn rhan o'n heconomi lwyddiannus yn rhan o'r llwyddiant y byddwn ni'n ei gael, ac rydym ni fel Llywodraeth yn benderfynol o barhau i gyfleu'r neges y bydd y bobl hynny yn cael eu croesawu. Mae croeso iddyn nhw nawr, bydd croeso iddyn nhw yn y dyfodol, beth bynnag fydd ein perthynas â gweddill y byd.
English: Llywydd, the Welsh Government supports veterans across the range of our responsibilities, including employment, health and in education.
Welsh: Llywydd, mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi cyn-filwyr ar draws ystod ein cyfrifoldebau, gan gynnwys cyflogaeth, iechyd ac addysg.
English: Thank you for that answer, First Minister. There are 51,000 veterans in north Wales alone, and although we have Veterans' NHS Wales, there are only three psychologists to look after their mental health needs. That's clearly not viable, but that isn't really what I'm driving at here. But having said that, I don't think it's fair to expect Government and the NHS to do everything, and we should be encouraging self-help whenever possible. Tŷ Ryan was a project in Wrexham that involved veterans taking part in the building of one and two-bedroomed apartments for occupancy by veterans. Tŷ Ryan made a huge difference for those veterans involved. It improved their mental health, as well as providing much needed housing. For some time, my office has been in contact with Woody's Lodge, a charity concerned with the welfare of veterans. Like me, they see how self-build projects can benefit veterans, and that around north Wales there are plots of unused brownfield land that could be used for these projects, often owned by local authorities. So, would you agree to meet with myself and representatives of Woody's Lodge charity for veterans to see if we can develop a way to locate and release unused local authority land for future veterans' self-build projects?
Welsh: Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Mae 51,000 o gyn-filwyr yn y gogledd yn unig, ac er bod gennym ni GIG Cymru y Cyn-filwyr, dim ond tri seicolegydd sydd ar gael i ofalu am eu hanghenion hiechyd meddwl. Mae'n amlwg nad yw hynny'n ddigonol, ond nid dyna yr wyf i'n rhoi sylw iddo yn y fan yma. Ond wedi dweud hynny, nid wyf i'n credu ei bod hi'n deg disgwyl i'r Llywodraeth a'r GIG wneud popeth, a dylem ni fod yn annog hunangymorth lle bynnag y bo'n bosibl. Prosiect yn Wrecsam oedd Tŷ Ryan lle'r oedd cyn-filwyr yn cymryd rhan yn y gwaith o adeiladu fflatiau un a dwy ystafell wely i'w meddiannu gan gyn-filwyr. Gwnaeth Tŷ Ryan wahaniaeth enfawr i'r cyn-filwyr hynny a gymerodd ran. Llwyddodd i wella eu hiechyd meddwl, yn ogystal â darparu tai y mae wir eu hangen. Ers cryn amser, mae fy swyddfa i wedi bod mewn cysylltiad a Woody's Lodge, elusen sy'n ymwneud â lles cyn-filwyr. Fel finnau, maen nhw'n gweld sut y gall prosiectau hunan-adeiladu fod o fudd i gyn-filwyr, a bod lleiniau tir llwyd segur ledled y gogledd y gellid eu defnyddio ar gyfer y prosiectau hyn, sy'n aml yn eiddo i awdurdodau lleol. Felly, a wnewch chi gytuno i gyfarfod â mi a chynrychiolwyr elusen Woody's Lodge ar gyfer cyn-filwyr i weld a allwn ni ddatblygu ffordd o leoli a rhyddhau tir awdurdod lleol nad yw'n cael ei ddefnyddio, ar gyfer prosiectau hunan-adeiladu i gyn-filwyr yn y dyfodol?