English: Our amendments in this group seek to remove the ability of individual local authorities to change their voting system from first-past-the-post to single transferable vote. This isn't to be contrary, this is to reflect the evidence received by the Equality, Local Government and Communities Committee at Stage 1, which Members supported, where the majority of stakeholders did not support the provisions to enable principal councils to choose which voting systems to use. For example, the Welsh Local Government Association said that there is a need for 'a clear and consistent voting system across all local authorities to avoid complexity and risk of voter confusion', adding that the complexity of allowing principal councils to choose their own voting system could be 'quite horrendous', with the potential for chaos a real concern. Similar concerns and opposition to the provision were expressed by all the principal councils and representatives of town and community councils who responded to the committee's consultation. The Society of Local Authority Chief Executives acknowledged that there may be perceived benefits of allowing principal councils a choice, but said the risk of complexity and confusion around having two voting systems 'could have the potential to disenfranchise voters with the worst-case scenario being an impact on turnout'. The Electoral Commission, whilst noting that the electoral system to be used for local government elections is a matter for the Welsh Government and the Senedd to determine, concurred that there are risks and challenges associated with the proposal. This includes an increased risk of voter confusion and administrative challenges. The commission noted that it would be required to publish two sets of guidance, one on each voting system for electoral administrators, for political parties, candidates and agents, and run separate public awareness campaigns. The Electoral Commission also referred to the ethos of consistency in electoral planning that has developed in Wales over recent years, and said it would be disappointed if that co-ordinating activity were to be undermined by different systems operating in different counties. As I stated during the Stage 1 debate, 33 out of 35 respondents to the White Paper consultation disagreed and preferred to keep one voting system for the whole of Wales. Further, as our committee report states, 'the majority of the evidence received oppose the provisions that allow principal councils to choose their own voting system.' The regulatory impact assessment also notes that additional costs will be incurred should a principal council opt to change its voting system, but these costs are currently unknown. To ensure consistency with this, amendment 137 seeks to remove the power for local authorities or Welsh Ministers to decide on what voting system is to be used in the first ordinary election of councillors to the principal council for a new principal area. The section 125 voting system allows for merger regulations to specify what electoral system - first-past-the-post or STV - is to be used for first elections for a newly created principal council. This amendment removes this choice, ensuring consistency of local government electoral systems across Wales. Amendment 94 makes provisions to require a referendum to be held prior to a principal council exercising its power to change voting systems. This is a compromise amendment. Through a number of amendments, we're seeking to remove the ability of principal councils to unilaterally change their voting system to ensure the consistency of local government electoral systems across Wales and to avoid complexity and voter confusion. However, this amendment will mean that should our amendments not proceed, the decision to change to voting system in the election of a principal council is decided by local people rather than the council itself via referendum. Such an amendment will help to increase public participation in local decision making, which is meant to be one of the mains of this Bill. Amendments 83, 92 and 148 are consequential to amendment 94. Diolch.
Welsh: Mae ein gwelliannau yn y grŵp hwn yn ceisio dileu gallu awdurdodau lleol unigol i newid eu system bleidleisio o system y cyntaf i'r felin i bleidlais sengl drosglwyddadwy. Nid yw hyn i fod yn groes, mae hyn er mwyn adlewyrchu'r dystiolaeth a gafodd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Cymunedau a Llywodraeth leol yng Nghyfnod 1, a gefnogwyd gan yr Aelodau, lle nad oedd y rhan fwyaf o randdeiliaid yn cefnogi'r darpariaethau i alluogi prif gynghorau i ddewis pa systemau pleidleisio i'w defnyddio. Er enghraifft, dywedodd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru fod angen system bleidleisio glir a chyson ar draws pob awdurdod lleol er mwyn osgoi cymhlethdod a'r peryg o ddryswch ymhlith pleidleiswyr, gan ychwanegu y gallai'r cymhlethdod wrth ganiatáu i brif gynghorau ddewis eu system bleidleisio eu hunain fod yn 'eithaf erchyll', gyda'r perygl o anhrefn yn bryder gwirioneddol. Mynegwyd pryderon a gwrthwynebiad tebyg i'r ddarpariaeth gan holl brif gynghorau a chynrychiolwyr cynghorau tref a chymuned a ymatebodd i ymgynghoriad y pwyllgor. Cydnabu Cymdeithas Prif Weithredwyr yr Awdurdodau Lleol y gallai fod manteision tybiedig o ganiatáu dewis i brif gynghorau, ond dywedodd y gallai'r perygl o gymhlethdod a dryswch o gael dwy system bleidleisio ddifreinio pleidleiswyr o bosib a'r sefyllfa waethaf fyddai cael effaith ar y nifer sy'n pleidleisio. Er bod y Comisiwn Etholiadol yn cydnabod mai mater i Lywodraeth Cymru a'r Senedd yw penderfynu pa system etholiadol i'w defnyddio ar gyfer etholiadau llywodraeth leol, roedd yn cytuno bod risgiau a heriau'n gysylltiedig â'r cynnig. Mae hyn yn cynnwys mwy o berygl o ddryswch i bleidleiswyr a heriau gweinyddol. Nododd y comisiwn y byddai'n ofynnol iddo gyhoeddi dwy gyfres o ganllawiau, un ar bob system bleidleisio ar gyfer gweinyddwyr etholiadol, ar gyfer pleidiau gwleidyddol, ymgeiswyr ac asiantau, ac yna rhedeg ymgyrchoedd ymwybyddiaeth y cyhoedd ar wahân. Cyfeiriodd y Comisiwn Etholiadol hefyd at yr ethos o gysondeb mewn cynllunio etholiadol sydd wedi datblygu yng Nghymru dros y blynyddoedd diwethaf, a dywedodd y byddai'n siomedig pe bai'r gweithgarwch cydgysylltu hwnnw'n cael ei danseilio gan systemau gwahanol yn gweithredu mewn gwahanol siroedd. Fel y dywedais yn ystod y ddadl yng Nghyfnod 1, roedd 33 o'r 35 ymatebydd i ymgynghoriad y Papur Gwyn yn anghytuno ac roedd yn well ganddyn nhw gadw un system bleidleisio ar gyfer Cymru gyfan. At hynny, fel y dywed adroddiad ein pwyllgor, mae'r 'rhan fwyaf o'r dystiolaeth a gafwyd yn gwrthwynebu'r darpariaethau sy'n caniatáu i brif gynghorau ddewis eu system bleidleisio eu hunain.' Mae'r asesiad effaith rheoleiddiol hefyd yn nodi y bydd costau ychwanegol pe bai prif gyngor yn dewis newid ei system bleidleisio, ond nid yw'r costau hyn yn hysbys ar hyn o bryd. Er mwyn sicrhau cysondeb â hyn, mae gwelliant 137 yn ceisio dileu'r pŵer i awdurdodau lleol neu Weinidogion Cymru benderfynu pa system bleidleisio sydd i'w defnyddio yn etholiad cyffredin cyntaf cynghorwyr i'r prif gyngor ar gyfer prif ardal newydd. Mae system bleidleisio adran 125 yn caniatáu i reoliadau uno bennu pa system etholiadol - system y cyntaf i'r felin neu'r bleidlais sengl drosglwyddadwy - sydd i'w defnyddio ar gyfer etholiadau cyntaf ar gyfer prif gyngor sydd newydd ei greu. Mae'r gwelliant hwn yn dileu'r dewis hwn, gan sicrhau cysondeb o ran systemau etholiadol llywodraeth leol ledled Cymru. Mae gwelliant 94 yn gwneud darpariaethau i'w gwneud hi'n ofynnol cynnal refferendwm cyn i brif gyngor arfer ei bŵer i newid systemau pleidleisio. Mae hwn yn welliant cyfaddawd. Drwy nifer o welliannau, rydym yn ceisio dileu gallu prif gynghorau i newid eu system bleidleisio'n unochrog er mwyn sicrhau cysondeb systemau etholiadol llywodraeth leol ledled Cymru ac osgoi cymhlethdod a dryswch ymhlith pleidleiswyr. Fodd bynnag, bydd y gwelliant hwn yn golygu, os na fydd ein gwelliannau'n mynd rhagddynt, mai pobl leol fydd â'r penderfyniad i newid y system bleidleisio wrth ethol prif gyngor yn hytrach na'r cyngor ei hun, drwy refferendwm. Bydd gwelliant o'r fath yn helpu i gynyddu cyfranogiad y cyhoedd mewn penderfyniadau lleol, sydd i fod yn un o brif amcanion y Bil hwn. Mae gwelliannau 83, 92 a 148 yn ganlyniadol i welliant 94. Diolch.