English: Diolch, Lywydd. Can I thank everybody who's contributed to this debate? I'm struck by the degree of consensus. There may be differences in emphasis and nuance, but the consensus, as expressed by the First Minister then, is that, first, we will be back here again, and in our report, we've said sooner rather than later. But, also, I note that the First Minister said it's inevitable we'll be back in the Supreme Court. Surely that is not the purpose of a good and clear legislative and constitutional settlement. Just on one item of detail, Llywydd, in terms of the issue that was raised by Julie Morgan, it may be something again that we want to seek clarity on because, certainly, the evidence that we received from people such as Emyr Lewis was - well, I'll quote him: 'it's quite clear now that the National Assembly has the power to abolish the defence of reasonable chastisement when a child is struck. Now, if this Bill were to become law, I do think that that would disappear, because of the changes in relation to criminal law.' But the simple fact is that we shouldn't be having to dance around this and, in this confusion, to try and clarify what is happening. That's what this Bill does to us. But I thank all those who have contributed. Simon Thomas, with the contribution here, touched on the issue of the respect between two mature institutions. We may be a young institution, but we are capable, we are confident, we have a body of law, and we have a body of legislators. In the development of constitutional law - it's a point that we made very clearly - we need to act in greater parity in developing it, and greater parity in the outcomes between the two Governments, and the Assembly and Parliament, and so on. He highlighted, as others did, the danger of rollback, which is something that we have highlighted. He mentioned the Charles Parnell quote. If I have time, I might trade him a quote in a moment from somebody else. Could I pay my great tribute to the former Chair of this committee, David Melding, and also for his contribution to this as well? I've been very fortunate to have a very engaged committee. All of the committee members have contributed, but certainly the experience of some senior Members who have chaired this committee, or who have long experience within constitutional matters, has been a great asset to it. I echo his remarks, and about our support team and the clerks as well, and also on the good elements of the Bill. I'm absolutely convinced that if this Bill can be modified as it goes through, it is worth capturing the good elements of this Bill. But there is a big onus on those people - in 'the other place' as we used to call it in Westminster - in the House of Lords and in the Commons in the final stages to make those necessary improvements. But it can be improved. It is worth improving in these remaining weeks ahead. I thank as well Michelle Brown who was here for most of the duration of this Bill, and she touched on the need for collaboration in developing constitutional settlement. It's a key theme of our work. Nathan said that, quite presently, a fifth Bill is a reality. That is absolutely right, and there is a consensus around that from all the contributors today. This is not the long-lasting, durable settlement. It isn't close to it, but we may be able to take a few steps forward if we can just get these improvements in place. Lord Dafydd Elis-Thomas, who will continue his engagement on this at the other end of the M4 or the Great Western rail line, said, 'If we're going to have a reserved model, let's have a proper reserved model'. I won't mention who it was, but I'm sure that one of my committee members, when we went to the House of Lords constitutional committee said, 'Let's have that reserved-powers model, not a reversed-powers model'. There has been strong consensus today. Let me just, in closing, very briefly say that one of the interesting examples is to do with road traffic. It's an example that highlights so much that is inadequate in the Bill. It would appear that the Assembly could pass legislation that sets the speed limit on a road, but it could not specify the road traffic offence for breaking that speed limit. That's preposterous. So, in closing, could I just share with you the thoughts of one witness, Dr Diana Stirbu, whose eloquent comments resonated with the committee? She said, 'a constitutional settlement should be also aspirational. And I think what we fail to see is a clear ambition and aspiration for the constitutional status of Wales and for how Wales will be constitutionally repositioned within the UK.' This echoes the comments of the First Minister, previously, and others. And she said, 'I think constitutions send messages about what kind of politics you are conducting in a country, what kind of society you want to live in, what kind of aspirations you have for your future generations. And all these messages, symbolic or not, at declarative level or at a very technical level - I think the constitution should go further than just technical and legalistic expressions of political reality.' I genuinely, and all the committee members, wish this Bill well. We hope it gets the improvement it needs, but we will be back here sooner rather than later, and we need to work collaboratively to deliver that clear, workable, lasting settlement that not only Wales needs, but the UK needs as well.
Welsh: Diolch, Lywydd. A gaf fi ddiolch i bawb sydd wedi cyfrannu at y ddadl hon? Rwyf wedi fy synnu gan y ffaith fod cymaint o gonsensws. Efallai fod gwahaniaethau o ran pwyslais a naws, ond y consensws, fel y'i mynegwyd gan y Prif Weinidog yn awr, yw y byddwn, yn gyntaf, yn ôl yma eto, ac yn ein hadroddiad, rydym wedi dweud yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach. Ond hefyd, nodaf fod y Prif Weinidog wedi dweud ei bod yn anochel y byddwn yn ôl yn y Goruchaf Lys. 'Does bosibl mai dyna yw diben setliad deddfwriaethol a chyfansoddiadol da a chlir. Ar un manylyn, Lywydd, o ran y mater a nododd Julie Morgan, gall fod yn rhywbeth unwaith eto rydym am geisio eglurhad yn ei gylch oherwydd, yn sicr, roedd y dystiolaeth a gawsom gan bobl fel Emyr Lewis yn - wel, fe'i dyfynnaf: 'rwy'n credu ei bod hi'n eithaf eglur ar hyn o bryd bod gan y Cynulliad Cenedlaethol y pŵer i gael gwared ar yr amddiffyniad mewn achos o ymosod ar blentyn o gystwyo rhesymol Pe bai'r Bil yma'n dod yn Ddeddf, rwy'n credu y byddai hynny'n diflannu, oherwydd y newidiadau mewn perthynas â chyfraith droseddol.' Ond y ffaith syml yw na ddylem orfod ceisio osgoi hyn a cheisio egluro, yn y dryswch hwn, beth sy'n digwydd. Dyna beth y mae'r Bil hwn yn ei wneud i ni. Ond rwy'n diolch i bawb sydd wedi cyfrannu. Mae Simon Thomas, gyda'r cyfraniad yma, wedi cyffwrdd ar y parch rhwng dau sefydliad aeddfed. Efallai ein bod yn sefydliad ifanc, ond rydym yn alluog, rydym yn hyderus, mae gennym gorff o gyfreithiau, ac mae gennym gorff o ddeddfwyr. Wrth ddatblygu cyfraith gyfansoddiadol - mae'n bwynt a wnaethom yn glir iawn - mae angen i ni weithredu gyda mwy o gydbwysedd wrth ei datblygu, a mwy o gydbwysedd yn y canlyniadau rhwng y ddwy Lywodraeth, a'r Cynulliad a'r Senedd, ac yn y blaen. Fel y gwnaeth eraill, amlygodd y perygl o golli pwerau sydd gennym eisoes, mater rydym wedi tynnu sylw ato. Soniodd am ddyfyniad Charles Parnell. Os oes gennyf amser, efallai y ffeiriaf ddyfyniad gan rywun arall gydag ef yn y man. A gaf fi dalu fy nheyrnged fawr i gyn-gadeirydd y pwyllgor hwn, David Melding, ac am ei gyfraniad i hyn hefyd? Rwyf wedi bod yn ffodus iawn i gael pwyllgor ymrwymedig iawn. Mae pob un o aelodau'r pwyllgor wedi cyfrannu, ond yn sicr mae profiad rhai Aelodau hŷn sydd wedi cadeirio'r pwyllgor hwn, neu sydd â phrofiad hir o faterion cyfansoddiadol, wedi bod o fantais fawr i'r pwyllgor. Ategaf ei sylwadau, a'i sylwadau am ein tîm cymorth a'r clercod yn ogystal, a hefyd ei sylwadau ar elfennau da'r Bil. Rwy'n gwbl argyhoeddedig, os gellir addasu'r Bil wrth iddo fynd ar ei daith, mae'n werth tynnu sylw at elfennau da'r Bil hwn. Ond mae cyfrifoldeb mawr ar ysgwyddau'r bobl yn 'y lle arall', fel roeddem yn arfer ei alw yn San Steffan - yn Nhŷ'r Arglwyddi - ac yn Nhŷ'r Cyffredin yn ystod y camau olaf i wneud y gwelliannau angenrheidiol hynny. Ond fe ellir ei wella. Mae'n werth ei wella yn yr wythnosau i ddod sy'n weddill. Diolch hefyd i Michelle Brown a oedd yma am y rhan fwyaf o'r Bil hwn, ac mae hi wedi cyffwrdd ar yr angen am gydweithredu i ddatblygu setliad cyfansoddiadol. Mae'n thema allweddol yn ein gwaith. Dywedodd Nathan fod pumed Bil yn realiti yn eithaf buan. Mae hynny'n hollol gywir, ac mae yna gonsensws ynglŷn â hynny ymhlith yr holl gyfranwyr heddiw. Nid hwn yw'r setliad parhaol a chadarn. Nid yw'n agos at fod, ond efallai y gallwn symud ychydig gamau ymlaen os gallwn roi'r gwelliannau hyn ar waith. Dywedodd yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, a fydd yn parhau ei ymwneud â hyn ar ben arall yr M4 neu reilffordd y Great Western, 'Os ydym am gael model cadw pwerau, gadewch i ni gael model cadw pwerau priodol'. Nid wyf am ddweud pwy, ond rwy'n siŵr fod un o aelodau fy mhwyllgor, pan aethom i bwyllgor cyfansoddiadol Tŷ'r Arglwyddi, wedi dweud 'Gadewch i ni gael model cadw pwerau yn hytrach na model gwrthdroi pwerau'. Cafwyd consensws cryf heddiw. Gadewch i mi, wrth gloi, ddweud yn fyr iawn fod un o'r enghreifftiau diddorol yn ymwneud â thraffig ffyrdd. Mae'n enghraifft sy'n pwysleisio cymaint o bethau sy'n annigonol yn y Bil. Mae'n ymddangos y gallai'r Cynulliad basio deddfwriaeth sy'n pennu terfyn cyflymder ar ffordd, ond ni fyddai'n gallu pennu trosedd traffig ffyrdd y byddai torri'r terfyn cyflymder hwnnw'n ei thramgwyddo. Mae hynny'n hurt. Felly, wrth gloi, a gaf fi rannu meddyliau un tyst gyda chi, Dr Diana Stirbu, a wnaeth sylwadau huawdl a oedd yn taro tant yn y pwyllgor? Meddai, dylai setliad cyfansoddiadol fod yn uchelgeisiol hefyd. Ac rwy'n credu mai'r hyn rydym yn methu â'i weld yw uchelgais a dyhead clir ar gyfer statws cyfansoddiadol Cymru a sut y bydd Cymru'n cael ei hail-leoli'n gyfansoddiadol o fewn y DU. Mae hyn yn adleisio sylwadau a wnaeth Prif Weinidog Cymru ac eraill yn flaenorol. A dywedodd, 'rwy'n credu bod cyfansoddiadau yn cyfleu negeseuon ynglŷn â pha fath o wleidyddiaeth rydych yn ei harfer mewn gwlad, pa fath o gymdeithas yr hoffech fyw ynddi, pa fath o ddyheadau sydd gennych ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. A'r holl negeseuon hyn, symbolaidd neu beidio, ar lefel ddatganiadol neu ar lefel dechnegol iawn - credaf y dylai'r cyfansoddiad fynd ymhellach na mynegiant technegol a chyfreithiol o realiti gwleidyddol yn unig.' Rwyf fi a holl aelodau'r pwyllgor yn wirioneddol ddymuno'r gorau i'r Bil hwn. Rydym yn gobeithio y caiff ei wella fel y bydd angen, ond byddwn yn ôl yma'n gynt yn hytrach nag yn hwyrach, ac mae angen i ni weithio ar y cyd i gyflawni'r setliad clir, ymarferol a pharhaol hwnnw sydd ei angen, nid yn unig ar Gymru, ond ar y DU hefyd.