English: I just also want to place on record our thanks to all school staff for their continued resilience and hard work, and learners too. Minister, I want to thank you for your statement today, parts of which we welcome. These have been and are incredibly tough times for learners. How we evaluate the hard work being done by our schools is of paramount importance so that we can all evaluate and see how schools are progressing and reacting post pandemic to new directors, to poor PISA results and to pupils' needs. I must disagree with the Minister's action to get rid of the current school categorisation system - the traffic-light system as it's more commonly known - which has been an easy and simple way for parents, for teachers and local government officials to see how a school is performing. The only problem with that system, Minister, was that the narrative behind why a school had been given a specific colour was not always clear or communicated well enough, or, indeed, what constituted a colour was not the same across Wales. There was no consistency - things that easily could have been changed. Not only was the colour coding a very simple way for parents to see how a school was doing, it also aided local authorities to determine where resources were most needed, and for clusters to know where extra support was needed within their own clusters. And heads have said they already collaborate and don't compete, as your statement implies. Bringing in a self-evaluation system, aligned with your new proposed system, is fraught with risks, and also, once again, increases the workload on teachers - something that I can't support. Getting rid of the old system begs the question of why the Welsh Government are intent on moving to a new system, which allows worse results to be buried and means fewer parents will be able to clearly see how Government are failing their children and the young people from Wales from basic skills, to results, to supporting our young people with their mental health and well-being. Why can't there be some sort of marriage between the two ideas? Setting plans and priorities, as we've outlined, are good, but why can't we see how schools are doing too? Why can't there be that simple gauge any more? Why get rid of that? Rather than a system change once again, making the system that was there more effective perhaps would've been a better idea, in my opinion. It concerns me that the outcome of how schools are doing now won't be clear under the new proposed system, and parents won't be able to see very clearly how a school is performing. Not all parents will want to read pages and pages of documents to see how their schools are doing. How are you, Minister, going to ensure that how schools are doing will be simply and clearly communicated to parents? We seem to be focused on the negatives here, obviously, as well, but what about those schools doing well that have seriously improved? What about those schools and them getting the recognition for their hard work? You know, when they got an 'excellent' from an Estyn report, it was celebrated within the school; how's that going to be replaced? Minister, we've talked about evaluating now, but also, on improving education in Wales, to truly ensure that we improve education and learning in Wales, we must ensure that our learners feel support with regard to their education and their mental health and well-being. With regard to mental health and well-being, the Welsh Government thus far has overpromised and underdelivered. School leaders have been told that they will be given the necessary support and help for their learners, but schools just aren't feeling supported at all, particularly primary schools, from conversations that I've had with school leaders. Our children are feeling overwhelmed with the amount of learning time they've lost and they're not feeling on a par with their peers. And we've already heard today about the negative impact of school transport, or lack of, or other money worries that are all causing a huge rise in pupil absences. Surely, that's what we need to be concentrating on at the moment: getting our children back into schools and making sure that they're feeling supported. Minister, we need to stop changing systems to try and hide your Government's shortcomings and get back to basics where we're getting our learners back into school and getting the mental health and well-being support to where it's needed. Minister, what immediate action is this Government going to take to get our young people back into school and to ensure that learners feel more supported, not from the September half term, but right now so that our learners feel in the best place to start the new school year in September, with all the mental health and educational support that they need? Thank you.
Welsh: Rwyf hefyd eisiau cofnodi ein diolch i holl staff yr ysgol am eu cadernid parhaus a'u gwaith caled, a dysgwyr hefyd. Gweinidog, hoffwn ddiolch ichi am eich datganiad heddiw, ac rydym yn croesawu rhannau ohono. Mae hwn wedi bod ac yn gyfnod anodd iawn i ddysgwyr. Mae'r ffordd yr ydym ni'n gwerthuso'r gwaith caled sy'n cael ei wneud gan ein hysgolion o'r pwys mwyaf fel y gallwn ni i gyd werthuso a gweld sut mae ysgolion yn symud ymlaen ac yn ymateb ar ôl y pandemig i gyfarwyddwyr newydd, i ganlyniadau PISA gwael ac i anghenion disgyblion. Mae'n rhaid imi anghytuno â chamau gweithredu'r Gweinidog i gael gwared ar y system bresennol o gategoreiddio ysgolion - y system goleuadau traffig fel y'i gelwir yn fwy cyffredin - sydd wedi bod yn ffordd hawdd a syml i rieni, i athrawon a swyddogion llywodraeth leol weld sut y mae ysgol yn perfformio. Yr unig broblem gyda'r system honno, Gweinidog, oedd nad oedd y naratif y tu ôl i'r rheswm pam y rhoddwyd lliw penodol i ysgol bob amser yn glir nac yn cael ei chyfleu'n ddigon da, yn wir, nid oedd yr hyn a oedd yn gyfystyr â lliw yr un fath ledled Cymru. Nid oedd cysondeb - pethau y gellid bod wedi'u newid yn hawdd. Nid yn unig yr oedd y codio lliw yn ffordd syml iawn i rieni weld sut yr oedd ysgol yn gwneud, roedd hefyd yn helpu awdurdodau lleol i benderfynu ble'r oedd angen adnoddau fwyaf, ac i glystyrau wybod lle yr oedd angen cymorth ychwanegol o fewn eu clystyrau eu hunain. Ac mae penaethiaid wedi dweud eu bod eisoes yn cydweithio ac nad ydyn nhw'n cystadlu, fel y mae eich datganiad yn awgrymu. Mae cyflwyno system hunanarfarnu, sy'n cyd-fynd â'ch system arfaethedig newydd, yn llawn risgiau, a hefyd, unwaith eto, yn cynyddu'r llwyth gwaith ar athrawon - rhywbeth na allaf ei gefnogi. Mae cael gwared ar yr hen system yn codi'r cwestiwn pam mae Llywodraeth Cymru yn benderfynol o symud i system newydd, sy'n caniatáu i ganlyniadau gwaeth gael eu claddu ac sy'n golygu y bydd llai o rieni'n gallu gweld yn glir sut mae'r Llywodraeth yn siomi eu plant a'r bobl ifanc o Gymru o ran bod â sgiliau sylfaenol, i ganlyniadau, i gefnogi ein pobl ifanc gyda'u hiechyd meddwl a'u lles. Pam na ellir cael rhyw fath o briodas rhwng y ddau syniad? Mae gosod cynlluniau a blaenoriaethau, fel yr ydym wedi amlinellu, yn dda, ond pam na allwn ni weld sut mae ysgolion yn gwneud hefyd? Pam na ellir cael y mesurydd syml hwnnw mwyach? Pam cael gwared ar hwnnw? Yn hytrach na newid system unwaith eto, efallai y byddai gwneud y system a oedd yno'n fwy effeithiol wedi bod yn syniad gwell, yn fy marn i. Mae'n peri pryder i mi na fydd canlyniad y ffordd y mae ysgolion yn gwneud nawr yn glir o dan y system arfaethedig newydd, ac ni fydd rhieni'n gallu gweld yn glir iawn sut mae ysgol yn perfformio. Ni fydd pob rhiant eisiau darllen tudalennau a thudalennau o ddogfennau i weld sut mae eu hysgolion yn gwneud. Sut yr ydych chi, Gweinidog, yn mynd i sicrhau y caiff y ffordd y mae ysgolion yn gwneud ei chyfleu'n syml ac yn glir i rieni? Ymddengys ein bod yn canolbwyntio ar y negatifau yma, yn amlwg, hefyd, ond beth am yr ysgolion hynny sy'n gwneud yn dda sydd wedi gwella'n ddifrifol? Beth am yr ysgolion hynny a'u bod yn cael y gydnabyddiaeth am eu gwaith caled? Wyddoch chi, pan gawson nhw 'ardderchog' mewn adroddiad gan Estyn, roedd yn cael ei ddathlu yn yr ysgol; sut y bydd hynny'n cael ei ddisodli? Gweinidog, rydym wedi sôn am werthuso nawr, ond hefyd, o ran gwella addysg yng Nghymru, er mwyn sicrhau ein bod yn gwella addysg a dysgu yng Nghymru, rhaid inni sicrhau bod ein dysgwyr yn teimlo cefnogaeth o ran eu haddysg a'u hiechyd meddwl a'u lles. O ran iechyd meddwl a lles, mae Llywodraeth Cymru hyd yma wedi gorwario a thangyflawni. Dywedwyd wrth arweinwyr ysgolion y byddant yn cael y cymorth a'r cymorth angenrheidiol i'w dysgwyr, ond nid yw ysgolion yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi o gwbl, yn enwedig ysgolion cynradd, o sgyrsiau yr wyf i wedi'u cael gydag arweinwyr ysgolion. Mae ein plant yn teimlo eu bod wedi'u llethu gan faint o amser dysgu y maen nhw wedi'i golli ac nid ydyn nhw'n teimlo'n gyfartal â'u cyfoedion. Ac rydym eisoes wedi clywed heddiw am effaith negyddol cludiant i'r ysgol, neu ddiffyg, neu bryderon ariannol eraill sydd i gyd yn achosi cynnydd enfawr mewn absenoldebau disgyblion. Yn sicr, dyna'r hyn y mae angen i ni ganolbwyntio arno ar hyn o bryd: cael ein plant yn ôl i ysgolion a sicrhau eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi. Gweinidog, mae angen inni roi'r gorau i newid systemau i geisio cuddio diffygion eich Llywodraeth a mynd yn ôl at hanfodion lle'r ydym yn cael ein dysgwyr yn ôl i'r ysgol a chael y cymorth iechyd meddwl a lles i'r mannau lle mae ei angen. Gweinidog, pa gamau y mae'r Llywodraeth hon yn mynd i'w cymryd ar unwaith i gael ein pobl ifanc yn ôl i'r ysgol ac i sicrhau bod dysgwyr yn teimlo eu bod yn cael mwy o gefnogaeth, nid o hanner tymor mis Medi, ond ar hyn o bryd fel bod ein dysgwyr yn teimlo yn y lle gorau i ddechrau'r flwyddyn ysgol newydd ym mis Medi, gyda'r holl gymorth iechyd meddwl ac addysgol sydd ei angen arnynt? Diolch.