English: Minister, can I also thank you for today's statement and welcome you to your new role? Congratulations. Also, I follow other Members in paying tribute to Carl Sargeant for his important work in this area over many years. It's not an easy area to deal with, but he did it with determination and panache. It's strange him not being in this Chamber when this issue is being discussed. I just want to say a few words, given that the Public Accounts Committee will be launching our inquiry into looked-after children, or care-experience children as we prefer to call them, in the new year. It will be a far-reaching inquiry that will primarily consider the effectiveness of spend on this area of the Welsh budget, because as you said, it is a considerable area of spend and we want to have the maximum benefit for those children in need that you've identified. It's also a subject that the Public Accounts Committee intends to return to in stages over the remainder of this Assembly term, rather than it being a one-off inquiry that will then just be left. We think that it's important enough to revisit. The figures that you've mentioned justify the approach. The number of children in care in Wales is 90 children per 10,000 people, compared to a lower rate of 60 per 10,000 people in England. So, if you combine that with the statistic that spending on services has increased markedly since 2011, there are clearly many questions that need to be looked at. Turning to your statement in particular, you've hinged your statement on delivering the programme for government. Can I ask you - ? You cite collaboration extensively in your statement as being all-important in helping the Welsh Government achieve its objectives. How are you going to ensure that effective collaboration between front-line professionals, managers and decision makers really works on the ground in practice? It's a noble objective for a strategy, but it needs to be more than that. We've heard many noble objectives in this Chamber and many strategies over many years - I can see the finance Secretary will agree with me - but it's about converting those objectives into real progress on the ground that all of us would like to see. And crucially, I suppose, what resource will be committed to delivering this aspect of 'Prosperity for All'? The cost of promoting cross-Government working is not always an easy one to estimate, I know, but we do need to have some basic idea of what the cost is going to be and how that is going to be funded over the years to come - beyond your comment earlier, I think in response to Michelle Brown, that you shouldn't just see this as slivers of funding in different budgets, but you should be looking at the holistic whole. Can I welcome, as you have, the work of my colleague David Melding and the ministerial advisory group over some considerable time now? I know they've done a lot of good work in this area. Over time, we'd all like to see a reduction in the number of children coming into care, but of course this must be balanced by a need to provide those children who do need to be cared for with the support they need, in the way that they need it, and when they need it. So, how do you intend to ensure that, in these circumstances, care is individually tailored to young people's needs and we avoid a one-size-fits-all, off-the-shelf care package? I think you anticipated my question earlier, when you spoke about - well, I don't think you called it 'co-production' but certainly the principles of putting the citizen at the centre and tailoring care to the particular needs of the individual is I think uppermost in your thoughts. And I think that can be a big difference here, above and beyond funding issues. If you can actually put the care-experience child at the centre of that process, not just at the centre of care, but at the centre of the decision-making process about deciding how they're going to be looked after, then you can make a big difference as a Minister by achieving that aim. And finally, Deputy Presiding Officer, we do, of course, need to address the issue of what happens after care, again, something you mentioned. I welcome your ambition to remove the council tax burden from care leavers up to the age of 25. I think that's got a lot of potential and really is worth exploring. That's a good development. We know, statistically, that adults who have been through the care system are more likely to suffer problems, including drug misuse, and are more likely to be in prison. The proportion of the prison population who have been in care is marked and is clearly trying to tell us something. You've also said in your statement that up to 30 per cent of homeless people have been in care at some point. So, how do we ensure that care continues in some form, as long as possible, and that the curtain doesn't simply come down when a young person reaches 18, because they're too often viewed as adults at that point, and we know that, actually, you don't suddenly go from being in care to being out and left to your own devices in the world when the clock strikes 12 and you suddenly become 18. People need support after that. And I don't think that's always been there or always been pre-eminent in the past. I think that this is again an area in which you as a Minister can really make some big changes to the way that care-experience or looked-after children are cared for in Wales. And I wish you success in that venture and look forward to working with you next year when the Public Accounts Committee begins our inquiry into this important area.
Welsh: Gweinidog, a gaf innau hefyd ddiolch i chi am y datganiad heddiw a'ch croesawu i'ch swydd newydd? Llongyfarchiadau. Hefyd, rwy'n dilyn yr Aelodau eraill wrth dalu teyrnged i Carl Sargeant am ei waith pwysig yn y maes hwn dros flynyddoedd lawer. Nid yw'n faes hawdd i ymdrin ag ef, ond fe wnaeth hynny gyda phenderfyniad a steil. Mae'n rhyfedd nad yw ef yma yn y Siambr hon pan fo'r mater hwn yn cael ei drafod. Hoffwn ddweud ychydig o eiriau, o gofio y bydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn lansio ein hymchwiliad i blant sy'n derbyn gofal, neu blant sydd wedi cael profiad o dderbyn gofal fel y mae'n well gennym eu galw, yn y flwyddyn newydd. Bydd yn ymchwiliad pellgyrhaeddol a fydd yn bennaf yn ystyried effeithiolrwydd y gwariant ar y maes hwn o gyllideb Cymru, oherwydd fel dywedasoch, mae'n faes sylweddol o wariant, ac rydym ni'n dymuno cael y budd mwyaf posibl ar gyfer y plant mewn angen hynny yr ydych chi wedi'u nodi. Mae hefyd yn bwnc y mae'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn bwriadu dychwelyd ato gam wrth gam dros weddill tymor y Cynulliad hwn, yn hytrach na'i fod yn ymchwiliad untro a fydd wedyn yn cael ei adael. Rydym ni'n credu ei fod yn ddigon pwysig i'w ailystyried. Mae'r ffigurau yr ydych chi wedi eu crybwyll yn cyfiawnhau'r dull. Mae nifer y plant mewn gofal yng Nghymru yn 90 o blant fesul 10,000 o bobl, o'i gymharu â chyfradd is o 60 fesul 10,000 o bobl yn Lloegr. Felly, os ydych chi'n cyfuno hynny â'r ystadegyn bod gwariant ar wasanaethau wedi cynyddu'n sylweddol ers 2011, yn amlwg, mae llawer o gwestiynau y mae angen rhoi sylw iddynt. Gan droi at eich datganiad yn arbennig, mae eich datganiad yn canolbwyntio ar gyflawni'r rhaglen lywodraethu. A gaf i ofyn i chi - ? Rydych chi'n nodi yn helaeth yn eich datganiad bod cydweithio yn hollbwysig i helpu Llywodraeth Cymru i gyflawni ei hamcanion. Sut y byddwch chi'n sicrhau bod y cydweithio effeithiol hwnnw rhwng gweithwyr proffesiynol rheng flaen, rheolwyr a'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau yn gweithio mewn gwirionedd yn ymarferol ar lawr gwlad? Mae'n amcan clodwiw ar gyfer strategaeth, ond mae angen iddo fod yn fwy na hynny. Rydym ni wedi clywed llawer o amcanion clodwiw yn y Siambr hon a llawer o strategaethau dros lawer o flynyddoedd - gallaf weld y bydd yr ysgrifennydd dros gyllid yn cytuno â mi - ond mae'n ymwneud â throsi'r amcanion hynny yn gynnydd gwirioneddol ar lawr gwlad yr hoffai pob un ohonom ei weld. Ac yn hollbwysig, mae'n debyg, pa adnoddau fydd yn cael eu hymrwymo i ddarparu'r agwedd hon ar 'Ffyniant i Bawb'? Nid yw'r gost o hyrwyddo gwaith traws-lywodraethol bob amser yn hawdd i'w hamcangyfrif, rwy'n gwybod, ond mae angen cael rhyw syniad sylfaenol o beth fydd y gost a sut y caiff hynny ei ariannu dros y blynyddoedd sydd i ddod - y tu hwnt i'ch sylw yn gynharach, mewn ymateb i Michelle Brown rwy'n credu, na ddylech chi weld hyn fel darnau bach o gyllid mewn gwahanol gyllidebau, ond dylech chi fod yn edrych ar y darlun cyfannol. A gaf i groesawu, fel y gwnaethoch chi, waith fy nghyd-Aelod David Melding a grŵp cynghori'r gweinidog dros gryn amser erbyn hyn? Gwn eu bod wedi gwneud llawer o waith da yn y maes hwn. Dros amser, hoffai pawb ohonom weld gostyngiad yn nifer y plant sy'n dechrau derbyn gofal, ond wrth gwrs mae'n rhaid cydbwyso hyn ag angen i ddarparu'r cymorth sydd ei angen ar y plant hynny sydd angen derbyn gofal, o ran y ffordd y mae ei angen arnynt, a phan fo ei angen arnynt. Felly, sut ydych chi'n bwriadu sicrhau, o dan yr amgylchiadau hyn, bod gofal wedi'i deilwra i anghenion unigol pobl ifanc a'n bod yn osgoi pecyn gofal sydd yr un fath i bawb? Rwy'n credu eich bod wedi rhagweld fy nghwestiwn yn gynharach, pan wnaethoch chi sôn am - wel, dydw i ddim yn meddwl eich bod wedi ei alw'n 'gydgynhyrchu' ond yn sicr mae'r egwyddorion o ganolbwyntio ar y dinesydd a theilwra gofal i anghenion penodol yr unigolyn yn flaenoriaeth yn eich meddwl, rwy'n credu. Ac rwy'n credu y gall hynny fod yn wahaniaeth mawr yma, y tu hwnt i'r materion cyllido. Os gallwch chi roi'r plentyn sydd wedi cael profiad o dderbyn gofal wrth wraidd y broses honno, nid yn unig wrth wraidd gofal, ond wrth wraidd y broses o wneud penderfyniadau wrth benderfynu sut maen nhw'n mynd i dderbyn gofal, yna gallwch wneud gwahaniaeth mawr fel Gweinidog drwy gyflawni'r nod hwnnw. Ac yn olaf, Dirprwy Lywydd, mae angen inni, wrth gwrs, roi sylw i'r mater o beth sy'n digwydd ar ôl gofal, unwaith eto, rhywbeth y gwnaethoch chi ei grybwyll. Rwy'n croesawu eich uchelgais i dynnu baich y dreth gyngor oddi ar bobl ifanc sy'n gadael gofal tan eu bod yn 25 oed. Credaf fod llawer o botensial i hynny ac mae wir yn werth ei archwilio. Mae hwnnw'n ddatblygiad da. Yn ystadegol, gwyddom fod oedolion sydd wedi bod drwy'r system ofal yn fwy tebygol o ddioddef problemau, gan gynnwys camddefnyddio cyffuriau, ac yn fwy tebygol o fod yn y carchar. Mae cyfran y boblogaeth sydd yn y carchar ac sydd wedi bod yn derbyn gofal yn nodedig ac mae'n amlwg yn ceisio dweud rhywbeth wrthym ni. Rydych chi wedi dweud hefyd yn eich datganiad bod hyd at 30 y cant o bobl ddigartref wedi bod yn derbyn gofal ar ryw adeg. Felly, sut ydym ni am sicrhau bod gofal yn parhau ar ryw ffurf, cyhyd ag y bo modd, ac nad yw'r cyfan yn dod i ben pan fydd person ifanc yn cyrraedd 18 oed, oherwydd yn rhy aml maen nhw'n cael eu hystyried yn oedolion ar yr adeg honno, a gwyddom, mewn gwirionedd, nad ydych chi'n sydyn yn mynd o fod yn derbyn gofal i fod allan ar eich pen eich hun yn y byd pan fo'r cloc yn taro 12 a'ch bod yn sydyn yn 18 oed. Mae angen cymorth ar bobl ar ôl hynny. A dydw i ddim yn meddwl ei fod wedi bod ar gael bob amser neu nad yw wedi bod yn amlwg bob amser yn y gorffennol. Rwy'n credu unwaith eto bod hwn yn faes y gallwch chi fel Gweinidog wneud rhai newidiadau mawr, mewn gwirionedd, i'r ffordd y mae plant sy'n cael profiad o dderbyn gofal neu blant sy'n derbyn gofal yn cael gofal yng Nghymru. Ac rwy'n dymuno llwyddiant i chi yn y fenter honno ac yn edrych ymlaen at weithio gyda chi pan fydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn dechrau ein hymchwiliad i'r maes pwysig hwn y flwyddyn nesaf.