English: Talking about Neath abbey, I'm obviously pleased to see the reference to the Welsh places of worship forum. You referred to this and the incredible heritage we have with chapels. I think something like one a week opened in the nineteenth century - 5,000 or more places of worship. One of the great expressions of the advance of evangelical Christian faith, and it's something we should be proud of. Obviously, most people don't have an attachment to that type of folk Christianity any more, but it was really, really important. And can I commend, now that I don't serve the area of Neath - my political life has been here in South Wales Central - the landscapes of faith project, run by the diocese of Llandaf I think, which should stand out here, and for their partnership with other organisations such as Coleridge in Wales? I think that shows you the imagination that we really need. It is very, very important that we follow the aim of their project to champion Wales as an internationally important place to discover the heritage of faith and faiths, and we could apply that across other areas of historical and cultural interest. I think that key here is how we use listed places of worship in order to sustain them. And the most magnificent ones really do need to find a use, and that use maybe could range from a gallery - that's a traditional one - but it may be a restaurant, it may be some community centre; a whole range of things. And we do need to protect those buildings, but we need to use them, and I think that that is key. I was pleased that you referred to the Historic Environment (Wales) Act 2016, which of course aims to identify and conserve a whole range of important historical sites. Many of these are now being revealed by new mapping techniques and aerial photography, particularly those relating to the early medieval period, the Iron Age, and even the neolithic. We are discovering a remarkable number of sites, and many of them will be of absolutely international significance, potentially, because of the strength of those early cultures in this part of western Europe along the seaboard. And I think it's very, very important that we support people, landowners in particular and local councils, wherever these sites are, and preserve them and then, obviously, interpret them, because some of them will emerge truly as sites of first-class importance. Can I just finish by concluding on marketing and tourism? As the document says, it's practically a £1 billion industry in Wales, and I think you're right to talk about the economic potential and the need for us to have a vision of Wales. I'm glad that castles are mentioned, because it is easy for us to see this as the Anglo-Norman sort of heavy hand on Wales, but the other side of interpreting that is that was the military investment required to control that area, and it is quite a remarkable compliment in an odd way. But if we look at Conwy castle, for instance, it does have, I think, the most coherent claim to be the pinnacle of castle building, and castle building as a fortress ideally suited to its geographical area and for a very - in that case - brutal political purpose. It's important that when people come to Britain to visit castles that they realise that if they want to see how a fortress castle works - and it's nearly in perfect preservation; it's not a ruin, it is as it was built, practically - they need to go to Conwy. And can I conclude by just saying that I think modern technology is a key area here and that skill is really important? I would like to hear you specifically on anything that you're doing in the digital, cultural projections and resources. The UK Government has a specific digital, cultural project. I'm sure we're doing something similar, but a bit more information on that would be important, because people can see that in North America, Australia, whatever, and when they're planning their trip, they can then know and have a virtual visit to Conwy castle and then come and see it as it exists. But we will work constructively in this very important area to ensure that Wales gets the maximum value for its own citizens, for us all, but also for those who visit us.
Welsh: O sôn am Abaty Nedd, rwy'n amlwg yn falch o weld y cyfeiriad at Fforwm Addoldai Cymru. Cyfeiriasoch at hyn a'r dreftadaeth anhygoel sydd gennym ni gyda chapeli. Rwy'n credu bod rhywbeth fel un yr wythnos yn cael ei agor yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg - 5,000 neu fwy o fannau addoli. Un o arwyddion mawr o gynnydd y ffydd Gristnogol efengylaidd, ac mae'n rhywbeth y dylem ni fod yn falch ohono. Yn amlwg, nid yw'r rhan fwyaf o bobl yn teimlo ymlyniad i'r math hwnnw o Gristnogaeth werinol mwyach, ond roedd yn bwysig iawn, iawn. Ac a gaf i gymeradwyo, nawr nad wyf yn gwasanaethu ardal Castell-nedd - bu fy mywyd gwleidyddol i yma yng Nghanol De Cymru - y prosiect tirweddau ffydd, sy'n cael ei redeg gan Esgobaeth Llandaf rwy'n credu, a ddylai fod yn amlwg yn hyn o beth, ac am eu partneriaeth â sefydliadau eraill fel Sefydliad Coleridge yng Nghymru? Rwy'n credu bod hynny'n dangos y dychymyg sydd ei wir angen arnom ni. Mae'n bwysig iawn, iawn ein bod yn dilyn nod eu prosiect i hyrwyddo Cymru fel lle rhyngwladol pwysig i ddarganfod treftadaeth ffydd a chredoau, ac fe allem ni gymhwyso hynny yn y meysydd eraill o ddiddordeb hanesyddol a diwylliannol. Rwy'n credu mai'r peth allweddol yn hyn o beth yw sut yr ydym ni'n defnyddio mannau addoli rhestredig er mwyn eu cynnal nhw. Ac mae gwir angen canfod defnydd i'r rhai mwyaf godidog, ac efallai y gallai'r defnydd hwnnw amrywio o oriel - un draddodiadol - ond gallai fod yn dŷ bwyta, gallai fod yn ganolfan gymunedol o ryw fath; amrywiaeth o bethau. Ac mae angen inni warchod yr adeiladau hynny, ond mae angen inni eu defnyddio, ac rwy'n credu bod hynny'n allweddol. Roeddwn yn falch eich bod wedi cyfeirio at Ddeddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016, sydd wrth gwrs yn ceisio dynodi a gwarchod ystod gyfan o safleoedd hanesyddol pwysig. Mae llawer o'r rhain bellach yn cael eu datgelu gan dechnegau mapio newydd a ffotograffiaeth o'r awyr, yn enwedig y rheini sy'n perthyn i'r cyfnod canoloesol cynnar, oes yr haearn, a hyd yn oed yr oes Neolithig. Rydym yn darganfod nifer rhyfeddol o safleoedd, a bydd llawer ohonynt yn sicr o arwyddocâd rhyngwladol, o bosib, oherwydd cryfder y diwylliannau cynnar hynny yn y rhan hon o orllewin Ewrop ar hyd yr arfordir. Ac rwy'n credu ei bod hi'n bwysig iawn, iawn, ein bod yn cefnogi pobl, tirfeddianwyr yn arbennig a'r cynghorau lleol, lle bynnag y mae'r safleoedd hyn, a'u diogelu ac yna, yn amlwg, eu dehongli, oherwydd bydd rhai ohonynt yn sicr yn dod i'r amlwg fel safleoedd o'r pwysigrwydd mwyaf. A gaf i orffen gan ddod i gasgliad ynghylch marchnata a thwristiaeth? Fel y dywed y ddogfen, yn ymarferol mae'n ddiwydiant gwerth £1 biliwn yng Nghymru, a chredaf eich bod yn iawn i sôn am y potensial economaidd a'r angen i ni gael gweledigaeth ar gyfer Cymru. Rwy'n falch bod cestyll yn cael eu crybwyll, oherwydd mae'n hawdd i ni weld hyn fel math o orthrwm Eingl-Normanaidd ar Gymru, ond yr ochr arall o ddehongli hynny oedd y buddsoddiad milwrol oedd ei angen i reoli'r ardal honno, ac mae'n ganmoliaeth ryfeddol mewn ffordd ryfedd. Ond os ydym yn edrych ar Gastell Conwy, er enghraifft, mae ganddo, rwy'n credu, yr hawl fwyaf digamsyniol i fod yn uchafbwynt y gwaith o adeiladu cestyll, ac mae'r adeilad yn ddelfrydol fel castell caerog ar gyfer ei ardal ddaearyddol ac ar gyfer - yn yr achos hwnnw - diben gwleidyddol creulon. Mae'n bwysig pan fydd pobl yn dod i Brydain i ymweld â chestyll eu bod yn sylweddoli os ydynt eisiau gweld sut mae castell caerog yn gweithio - ac mae wedi ei gadw bron yn berffaith; nid adfail mohono, mae fel y cafodd ei adeiladu, fwy neu lai - mae angen iddyn nhw fynd i Gonwy. Ac a gaf i orffen drwy ddweud y credaf fod technoleg fodern yn faes allweddol yn hyn o beth a bod sgiliau yn bwysig iawn? Hoffwn glywed yn benodol am unrhyw beth y byddwch yn ei wneud yn y maes digidol, dehongli diwylliannol ac o ran adnoddau. Mae gan Lywodraeth y DU brosiect digidol, diwylliannol penodol. Rwy'n siŵr ein bod yn gwneud rhywbeth tebyg, ond byddai ychydig mwy o wybodaeth ynglŷn â hynny yn bwysig, oherwydd gall pobl weld hynny yng Ngogledd America, Awstralia, neu ble bynnag arall, a phan maen nhw'n cynllunio eu taith, gallant gael gwybod am, ac yna gael ymweliad rhithwir â Chastell Conwy, ac yna dod i'w weld fel y mae'n bodoli. Ond byddwn yn gweithio'n adeiladol yn y maes pwysig iawn hwn i sicrhau bod Cymru yn cael y gwerth mwyaf posib ar gyfer ei dinasyddion ei hun, i ni i gyd, ond hefyd i'r rhai sy'n ymweld â ni.