techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Minister, the cost-of-living crisis taking hold across the UK is an extremely frightening prospect to many people in my constituency. Rural poverty is something many in urban Wales don't consider when making policies to counter economic hardship for many families on lower incomes who live in rural areas. There are ways in which we can counter the crisis within the devolution settlement. Your Government has partial control of income tax levels, and every year you can choose to vary these rates. So, what consideration has the Government made of cutting the rate of income tax for basic rate payers to alleviate some of the pressures being faced by those on the lowest wages in our society? Diolch, Llywydd.
Welsh: Weinidog, mae'r argyfwng costau byw sy'n effeithio ar bobl ledled y DU yn frawychus dros ben i lawer o bobl yn fy etholaeth i. Mae tlodi gwledig yn rhywbeth nad yw llawer yn y Gymru drefol yn ei ystyried wrth greu polisïau i wrthsefyll caledi economaidd i lawer o deuluoedd ar incwm is sy'n byw mewn ardaloedd gwledig. Mae yna ffyrdd o ymladd yr argyfwng o fewn y setliad datganoli. Mae gan eich Llywodraeth reolaeth rannol dros lefelau treth incwm, a bob blwyddyn, gallwch ddewis amrywio'r cyfraddau hyn. Felly, pa ystyriaeth y mae'r Llywodraeth wedi'i rhoi i dorri cyfradd y dreth incwm i'r rheini sy'n talu'r gyfradd sylfaenol er mwyn lleddfu rhywfaint ar y pwysau a wynebir gan y rheini ar y cyflogau isaf yn ein cymdeithas? Diolch, Lywydd.
English: Well, as far as your Government is concerned, I wish that they would listen to the calls that we've been making to ensure that the costs that are placed on household bills, those social costs and, indeed, environmental costs, are actually met by general taxation. That is our call to the UK Government, and, also, that they increase the Warm Homes discount. The fact that they're actually announcing a rebate, which doesn't come in, as the First Minister said yesterday, until October, and then expecting everyone to pay that back is really insulting to those who are living at the sharp end of the cost-of-living crisis today. What we are doing with our Welsh Government is spending our money - you participated in the draft budget debate yesterday - and we may need to make sure that every pound of that goes out to deliver for those who are at the sharpest end. Where would the money come from, I have to say, in terms of those public services? We're certainly not going to go down your route. You need to persuade your Government in Westminster to invest through general taxation in the cost-of-living crisis.
Welsh: Wel, o ran eich Llywodraeth chi, hoffwn pe byddent yn gwrando ar ein galwadau i sicrhau y telir am y costau a roddir ar filiau cartrefi, y costau cymdeithasol hynny, ac yn wir, y costau amgylcheddol, drwy drethiant cyffredinol. Dyna ein galwad ar Lywodraeth y DU, a hefyd, eu bod yn cynyddu'r gostyngiad Cartrefi Clyd. Mae'r ffaith eu bod yn cyhoeddi ad-daliad nad yw'n dod i mewn, fel y dywedodd y Prif Weinidog ddoe, tan fis Hydref, ac yna'n disgwyl i bawb ei dalu'n ôl yn sarhad ar y rheini sy'n wynebu effeithiau mwyaf yr argyfwng costau byw heddiw. Yr hyn a wnawn gyda'n Llywodraeth yng Nghymru yw gwario ein harian - fe wnaethoch gymryd rhan yn y ddadl ar y gyllideb ddrafft ddoe - ac efallai y bydd angen inni sicrhau bod pob punt ohono'n cael ei wario i ddarparu ar gyfer y rheini sy'n wynebu'r effeithiau mwyaf. Mae'n rhaid imi ddweud, o ble byddai'r arian yn dod ar gyfer y gwasanaethau cyhoeddus hynny? Yn sicr, nid ydym yn mynd i ddilyn eich llwybr chi. Mae angen ichi berswadio eich Llywodraeth yn San Steffan i fuddsoddi drwy drethiant cyffredinol yn yr argyfwng costau byw.
English: Questions now from the party spokespeople. First of all, the Conservatives' spokesperson, Joel James.
Welsh: Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Yn gyntaf, llefarydd y Ceidwadwyr, Joel James.
English: I thought the Member was asking quite a comprehensive and well-thought-out question, and then he went to that low level again in making those low blows with regard to the social partnership and public procurement Bill. He uses the term 'panacea'. It is a significant piece of legislation, and it is definitely not being kicked into the long grass; it is scheduled to still be brought before this Senedd in this first year of this Senedd term.
Welsh: Roeddwn yn meddwl bod yr Aelod yn gofyn cwestiwn go gynhwysfawr a meddylgar, ac yna disgynnodd i'r lefel isel honno unwaith eto drwy roi cic hawdd i'r Bil partneriaeth gymdeithasol a chaffael cyhoeddus. Mae'n cyfeirio at ateb i bob problem. Mae'n ddeddfwriaeth arwyddocaol, ac yn bendant, nid yw'n cael ei ohirio; disgwylir iddi ddod gerbron y Senedd hon ym mlwyddyn gyntaf tymor y Senedd hon.
English: I think I'm going to have to draw your attention to the fact that you've been over two minutes now. If you can ask your question now, I'd be grateful.
Welsh: Credaf y bydd yn rhaid imi dynnu eich sylw at y ffaith eich bod wedi bod dros ddwy funud bellach. Byddwn yn ddiolchgar os gallwch ofyn eich cwestiwn yn awr.
English: Yes, perfect. Given the extensive criticism by the commissioner of this Government, particularly that the Welsh Government has failed to show clear, joined-up leadership and that there's poor communication and integration between different Welsh priorities, and that the Welsh Government doesn't actually listen to many of her recommendations, do you think this warrants a rethink of how best to implement the future generations Act, and maybe, instead of a commissioner, the Act would be better implemented in-house by the Welsh Government? Thank you.
Welsh: Iawn, perffaith. O ystyried y feirniadaeth helaeth gan gomisiynydd y Llywodraeth hon, yn enwedig fod Llywodraeth Cymru wedi methu dangos arweinyddiaeth glir, gydgysylltiedig a bod cyfathrebu ac integreiddio gwael rhwng gwahanol flaenoriaethau Cymreig, ac nad yw Llywodraeth Cymru yn gwrando ar lawer o'i hargymhellion, a ydych yn credu bod hyn yn cyfiawnhau ailfeddwl am y ffordd orau o weithredu Deddf cenedlaethau'r dyfodol, ac, yn hytrach na chomisiynydd, efallai y byddai'r Ddeddf yn cael ei gweithredu'n well yn fewnol gan Lywodraeth Cymru? Diolch.
English: Llywydd, I think, like many in here, I managed to lose track of what the actual question was in the Member's contribution then. And just to make the point that, actually, this is a responsibility the Minister for Social Justice leads on, so please do write to her on these. But I'm able to actually advise the Member at this point that we are in discussions with the future generations commissioner's office on a range of options to alleviate the budget pressures faced by the commissioner, and this includes options with regard to the alignment exercise and the reserves the commissioner has to draw on to manage her work. We very much do recognise the work that the future generations commissioner does in promoting the sustainable development principle and advising bodies on how they can work in a sustainable way, including the Welsh Government.
Welsh: Lywydd, fel nifer o bobl yma, credaf imi golli golwg ar y cwestiwn yng nghyfraniad yr Aelod. A hoffwn wneud y pwynt mai cyfrifoldeb y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol yw hyn, felly ysgrifennwch ati hi ynghylch y materion hyn. Ond gallaf ddweud wrth yr Aelod ar y pwynt hwn ein bod mewn trafodaethau gyda swyddfa comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol ynghylch ystod o opsiynau i liniaru'r pwysau cyllidebol a wynebir gan y comisiynydd, ac mae hyn yn cynnwys opsiynau mewn perthynas â'r ymarfer alinio a'r cronfeydd wrth gefn y mae'n rhaid i'r comisiynydd eu defnyddio i drefnu ei gwaith. Rydym yn cydnabod y gwaith y mae comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol yn ei wneud yn hyrwyddo'r egwyddor datblygu cynaliadwy ac yn cynghori cyrff ar sut y gallant weithio mewn ffordd gynaliadwy, gan gynnwys Llywodraeth Cymru.
English: Thank you, Deputy Minister, for that, because at the moment it seems that the commissioner is free to waste public money at her discretion and on her own irrelevant pet projects. But, since being elected, I've read and heard of countless organisations complaining that the Welsh Government is not focused on implementing policy -
Welsh: Diolch, Ddirprwy Weinidog, oherwydd ar hyn o bryd, ymddengys bod y comisiynydd yn rhydd i wastraffu arian cyhoeddus yn ôl ei disgresiwn ac ar ei phrosiectau amherthnasol ei hun. Ond ers cael fy ethol, rwyf wedi darllen a chlywed am sefydliadau dirifedi yn cwyno nad yw Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio ar weithredu polisi -
English: Can I just cut across? I do need to have some quiet. I'm struggling to hear Members and the Deputy Minister as well. So, if we can have some quiet on the back benches, and if you can keep your question as succinct as possible, thank you.
Welsh: A gaf fi dorri ar draws? Mae angen imi gael tawelwch. Rwy'n cael trafferth clywed yr Aelodau a'r Dirprwy Weinidog hefyd. Felly, os gallwn gael tawelwch ar y meinciau cefn, ac os gallwch gadw eich cwestiwn mor gryno â phosibl, diolch.
English: Yes, thank you, Llywydd. The Welsh Government is not focused on implementing policy and there is a climate of seemingly warm words and promises, but a distinct lack of action. During a recent meeting with one of the commissioners, the matter of policy implementation was again brought up, plus another very interesting point. They believe that the implementation problem that this Government has stems from the fact that portfolio responsibilities for Ministers are poorly aligned when compared to the policy areas that they cover. From what I can gather, this has been brought up before in Government meetings and, though Ministers will no doubt work closely together, the reactionary nature of government means that many areas are being overlooked. It's easy to glance over the list of ministerial responsibilities and see how portfolios do not align. For example, the role of pollinators for agriculture, which should be a rural affairs matter, comes under the responsibilities of the Minister for Climate Change, and within your own portfolio, Deputy Minister, many of the responsibilities that lie with the children's commissioner, for example, come under the remit of the Minister for education, and not yourself. Whilst I would never expect the Deputy Minister to ever admit to it in public that this issue exists, in the spirit of getting the best for the people of Wales, will the Deputy Minister or Minister commit to raising this concern of policy and role alignment as an item of business when the Welsh Government Cabinet next meets? Thank you.
Welsh: Ie, diolch, Lywydd. Nid yw Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio ar roi polisi ar waith, ac mae yna hinsawdd o eiriau ac addewidion sy'n swnio'n gefnogol, ond diffyg gweithredu amlwg. Mewn cyfarfod diweddar ag un o'r comisiynwyr, codwyd mater gweithredu polisi unwaith eto, ynghyd â phwynt diddorol iawn arall. Maent yn credu bod y broblem weithredu sydd gan y Llywodraeth hon yn deillio o'r ffaith bod cyfrifoldebau portffolio Gweinidogion wedi'u halinio'n wael o'u cymharu â'r meysydd polisi y maent yn ymdrin â hwy. O'r hyn a ddeallaf, mae hyn wedi'i godi eisoes yng nghyfarfodydd y Llywodraeth, ac er y bydd Gweinidogion yn siŵr o gydweithio'n agos, mae natur adweithiol llywodraeth yn golygu bod llawer o feysydd yn cael eu hesgeuluso. Mae'n hawdd bwrw golwg dros y rhestr o gyfrifoldebau gweinidogol a gweld sut nad yw portffolios yn alinio â'i gilydd. Er enghraifft, mae rôl peillwyr mewn amaethyddiaeth, a ddylai berthyn i faterion gwledig, yn dod o dan gyfrifoldebau'r Gweinidog Newid Hinsawdd, ac yn eich portffolio chi, Ddirprwy Weinidog, mae llawer o'r cyfrifoldebau sydd gan y comisiynydd plant, er enghraifft, yn dod o dan gylch gwaith y Gweinidog addysg, yn hytrach na chi. Er na fyddwn byth yn disgwyl i'r Dirprwy Weinidog gyfaddef yn gyhoeddus fod y broblem hon yn bodoli, mewn ysbryd o geisio sicrhau'r gorau i bobl Cymru, a wnaiff y Dirprwy Weinidog neu'r Gweinidog ymrwymo i godi mater alinio polisi a rôl fel eitem o fusnes pan fydd Cabinet Llywodraeth Cymru yn cyfarfod nesaf? Diolch.
English: I thank the Member for his final question. I can give assurance to the Member and Members in here that, as a responsible Government, we very much work on a cross-Government basis. We do not operate in silos and we recognise that, actually, we work collectively, whether that be with the Minister for education, the Minister for Social Justice, with my colleagues in health, and right across the Welsh Government piece to make sure we work as a Government, as a collective, to make a difference to the people of Wales.
Welsh: Diolch i'r Aelod am ei gwestiwn olaf. Gallaf roi sicrwydd i'r Aelod a'r Aelodau yma ein bod, fel Llywodraeth gyfrifol, yn gweithio ar sail drawslywodraethol. Nid ydym yn gweithredu mewn seilos ac rydym yn cydnabod ein bod yn gweithio ar y cyd, boed hynny gyda'r Gweinidog addysg, y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol, gyda fy nghyd-Aelodau ym maes iechyd, ac ar draws Llywodraeth Cymru yn gyffredinol i sicrhau ein bod yn gweithio fel Llywodraeth, yn gyfunol, i wneud gwahaniaeth i bobl Cymru.
English: Diolch yn fawr, Llywydd. Older people have endured a particularly difficult time during the pandemic, which has left many with anxiety about what the future holds. The cost-of-living crisis will add significantly to these worries, especially as fuel bills are already likely to be inflated due to the isolation requirements over the last two years. The Government announcement on the winter fuel support scheme calculated that around 350,000 householders are eligible to apply for a payment of £200 under the scheme. According to the Older People's Commissioner for Wales, over £200 million of pension credit went unclaimed in Wales last year. Knowing that health risks increase due to cold homes for those over the age of 55, and access to inefficient broadband and the internet is difficult for many, can you tell us how many eligible households have successfully applied to date, and how will the Welsh Government be using the extended deadline to promote the support available, particularly to older people?
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Mae pobl hŷn wedi dioddef cyfnod arbennig o anodd yn ystod y pandemig, ac mae hynny wedi golygu bod llawer ohonynt yn pryderu am y dyfodol. Bydd yr argyfwng costau byw yn ychwanegu'n sylweddol at y pryderon hyn, yn enwedig gan fod biliau tanwydd eisoes yn debygol o fod yn uwch oherwydd y gofynion ynysu dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Cyfrifodd cyhoeddiad y Llywodraeth ar y cynllun cymorth tanwydd gaeaf fod oddeutu 350,000 o ddeiliaid tai yn gymwys i wneud cais am daliad o £200 o dan y cynllun. Yn ôl Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru, ni hawliwyd dros £200 miliwn o gredyd pensiwn yng Nghymru y llynedd. Gan gofio bod risgiau iechyd yn cynyddu oherwydd cartrefi oer i bobl dros 55 oed, a bod mynediad at fand eang aneffeithlon a'r rhyngrwyd yn anodd i lawer, a allwch ddweud wrthym faint o aelwydydd cymwys sydd wedi gwneud cais llwyddiannus hyd yn hyn, a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn defnyddio'r terfyn amser estynedig i hyrwyddo'r cymorth sydd ar gael, yn enwedig i bobl hŷn?
English: Diolch, Minister. You mentioned the Warm Homes programme. Despite a 2010 Welsh Government target to eradicate fuel poverty as far as reasonably practicable in all households by 2018, fuel poverty was only reduced by 6 per cent in all households between 2012 and 2016. This Government is consulting on the next iteration of the Warm Homes programme, first launched in 2009. Many, including the Bevan Foundation, have argued that a single programme cannot have a dual aim of reducing fuel poverty and decarbonising homes. The Warm Homes programme failed to adequately meet either objective, because of its dual aims. To address this, two separate programmes should be established, one focused on decarbonising homes and one on fuel poverty. The consultation poses the question, of the twin objectives of alleviating fuel poverty and tackling climate change, whether one should take precedence over the other in a new programme. Surely these two objectives shouldn't have to compete. Isn't it time that we finally get to the root cause of these issues with two separate, but collaborative and focused programmes? Diolch.
Welsh: Diolch, Weinidog. Fe sonioch chi am raglen Cartrefi Clyd. Er gwaethaf targed gan Lywodraeth Cymru yn 2010 i ddileu tlodi tanwydd cyn belled ag y bo'n rhesymol ymarferol ym mhob cartref erbyn 2018, gostyngiad o 6 y cant yn unig a gafwyd mewn tlodi tanwydd ym mhob cartref rhwng 2012 a 2016. Mae'r Llywodraeth hon yn ymgynghori ar iteriad nesaf rhaglen Cartrefi Clyd, a lansiwyd gyntaf yn 2009. Mae llawer, gan gynnwys Sefydliad Bevan, wedi dadlau na all un rhaglen gael nod deuol o leihau tlodi tanwydd a datgarboneiddio cartrefi. Methodd rhaglen Cartrefi Clyd fodloni'r naill amcan na'r llall yn ddigonol, oherwydd ei nodau deuol. I fynd i'r afael â hyn, dylid sefydlu dwy raglen ar wahân, un i ganolbwyntio ar ddatgarboneiddio cartrefi ac un ar dlodi tanwydd. Mae'r ymgynghoriad yn gofyn cwestiwn ynghylch pa un o'r ddau amcan, trechu tlodi tanwydd a mynd i'r afael â newid hinsawdd, a ddylai gael blaenoriaeth dros y llall mewn rhaglen newydd. Ni ddylai'r ddau amcan orfod cystadlu. Onid yw'n bryd inni fynd at wraidd y materion hyn gyda dwy raglen ar wahân, ond sy'n rhaglenni â ffocws, sy'n cydweithio â'i gilydd? Diolch.
English: Thank you. Again, a very useful contribution, because, as you say, Peredur, we are consulting on the next iteration of the Warm Homes programme. It started in December and the consultation goes on until 1 April, and we have a fuel poverty advisory panel. The points that you make are very important. I think it's important that we do see both as objectives that we should be pursuing in terms of our Warm Homes programme. But just to say, in terms of improving home energy efficiency through the Warm Homes programme, up until the end of March last year £394 million had been invested in improving home energy efficiency, and more than 168,000 people had received energy efficiency advice through the Warm Homes programme as well. So, yes, we need to ensure that this is supporting decarbonising Welsh homes and sustainable growth in the housing retrofit and renewable sector. So, let's see how the new programmes - however they pan out in terms of those objectives - can meet those needs.
Welsh: Diolch. Unwaith eto, cyfraniad defnyddiol iawn, oherwydd, fel y dywedwch, Peredur, rydym yn ymgynghori ar iteriad nesaf rhaglen Cartrefi Clyd. Fe ddechreuodd ym mis Rhagfyr ac mae'r ymgynghoriad yn parhau tan 1 Ebrill, ac mae gennym banel cynghori ar dlodi tanwydd. Mae'r pwyntiau a wnewch yn bwysig iawn. Credaf ei bod yn bwysig ein bod yn ystyried y ddau yn amcanion y dylem fod yn anelu tuag atynt yn ein rhaglen Cartrefi Clyd. Ond o ran gwella effeithlonrwydd ynni yn y cartref drwy raglen Cartrefi Clyd, hyd at ddiwedd mis Mawrth y llynedd, dylwn ddweud bod £394 miliwn wedi'i fuddsoddi mewn gwella effeithlonrwydd ynni yn y cartref, a mwy na 168,000 o bobl wedi cael cyngor effeithlonrwydd ynni drwy raglen Cartrefi Clyd hefyd. Felly, oes, mae angen inni sicrhau bod hyn yn cefnogi'r gwaith o ddatgarboneiddio cartrefi Cymru ac yn cefnogi twf cynaliadwy yn y sector ynni adnewyddadwy ac ôl-osod tai. Felly, gadewch inni weld sut y gall y rhaglenni newydd ddiwallu'r anghenion, ni waeth sut y byddant yn datblygu mewn perthynas â'r amcanion.
English: Our existing Warm Homes programme for lower income households saves an average of £300 a year by improving energy efficiency. Additionally, on 1 February, I increased our winter fuel support payments to £200.
Welsh: Mae ein rhaglen Cartrefi Clyd bresennol ar gyfer aelwydydd incwm is yn arbed £300 y flwyddyn ar gyfartaledd drwy wella effeithlonrwydd ynni. Yn ogystal â hynny, ar 1 Chwefror, cynyddais ein taliadau cymorth tanwydd gaeaf i £200.
English: Thank you, Minister. Minister, the Welsh Government's Nest scheme offers a package of home energy efficiency improvements to lower energy bills. However, there are no specific grants for solar panels in Wales. In England, the smart export guarantee, launched on 1 January 2020, is a Government-backed initiative that requires some electricity suppliers to pay small-scale generators for low-carbon electricity that they can export back to the national grid, providing certain criteria are met. In Scotland, the Scottish Government provides interest-free loans through the Home Energy Scotland loan scheme, providing funding for various energy efficiency improvements, including home renewable systems. So, Minister, I'd like to ask what discussions have you had with ministerial colleagues here in Wales about schemes to provide grants for solar panels to be installed on domestic properties in Wales to provide people with long-term solutions to help with their fuel bills. Thank you.
Welsh: Diolch. Weinidog, mae cynllun Nyth Llywodraeth Cymru yn cynnig pecyn o welliannau effeithlonrwydd ynni yn y cartref i leihau biliau ynni. Fodd bynnag, nid oes unrhyw grantiau penodol ar gyfer paneli solar yng Nghymru. Yn Lloegr, mae'r warant allforio doeth, a lansiwyd ar 1 Ionawr 2020, yn fenter a gefnogir gan y Llywodraeth sy'n ei gwneud yn ofynnol i rai cyflenwyr trydan dalu cynhyrchwyr bach am drydan carbon isel y gallant ei allforio yn ôl i'r grid cenedlaethol, os bydd meini prawf penodol wedi eu bodloni. Yn yr Alban, mae'r Llywodraeth yn darparu benthyciadau di-log drwy gynllun benthyca Home Energy Scotland, sy'n darparu cyllid ar gyfer gwelliannau effeithlonrwydd ynni amrywiol, gan gynnwys systemau ynni adnewyddadwy yn y cartref. Felly, Weinidog, hoffwn ofyn pa drafodaethau rydych wedi'u cael gyda'ch cyd-Weinidogion yma yng Nghymru ynglŷn â chynlluniau i ddarparu grantiau i osod paneli solar ar eiddo domestig yng Nghymru i roi atebion hirdymor i bobl i'w helpu gyda'u biliau tanwydd. Diolch.
English: Thank you very much, Natasha Asghar. This shows how cross-Government this policy area is, because this will also be a question for the Minister for Climate Change as well, but it also can feed into the consultation that I've just been talking about, responding to the question about energy efficiency, the Warm Homes programme and the consultation. So, clearly, we need to look at every opportunity in terms of investing in renewables, and that's for households as well. But I do have to say that this requires significant investment and I would hope you would support our call for increased allocation in terms of general taxation via the UK Government Treasury to help us with these really important ambitions.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Natasha Asghar. Mae hyn yn dangos pa mor drawslywodraethol yw'r maes polisi hwn, gan y bydd hwn hefyd yn gwestiwn i'r Gweinidog Newid Hinsawdd, ond gall hefyd fwydo i mewn i'r ymgynghoriad rwyf newydd fod yn sôn amdano, wrth ymateb i'r cwestiwn ynglŷn ag effeithlonrwydd ynni, rhaglen Cartrefi Clyd a'r ymgynghoriad. Felly, yn amlwg, mae angen inni edrych ar bob cyfle i fuddsoddi mewn ynni adnewyddadwy, ac mae hynny ar gyfer aelwydydd hefyd. Ond mae'n rhaid imi ddweud bod angen buddsoddiad sylweddol ar hyn, a byddwn yn gobeithio y byddech yn cefnogi ein galwad am ddyraniad mwy o drethiant cyffredinol drwy Drysorlys Llywodraeth y DU i'n helpu gyda'r uchelgeisiau hynod bwysig hyn.