English: Thank you, Chair. I'm surprised that Lee Waters had some puzzled looks, because after you raised this with me during one of my questions sessions a couple of months ago, I had lots of people come up to me about precision agriculture. So, I think it's really good that we've got this opportunity to debate this subject further today. Simon Thomas mentioned in his remarks that there is a great deal of activity going on in this area already, so I just want to set out the work that is going on and the support that the Welsh Government is giving to it. Innovation, as in all walks of life, really, is absolutely vital for agricultural systems to deliver improved productivity and efficiency and, of course, it continues to happen at a rapid pace. Progress in technologies available to our farmers means that there are opportunities for incorporating smart sensors, high-precision positioning systems and satellites into farming practices to reduce inputs and target them to where they're most needed. The revolution in precision farming started in the arable and horticultural sectors with systems to target crop inputs and harvesting. Nowadays, as we've heard, there are also systems to support livestock enterprises that, for example, utilise sensors, monitoring activity, health and production. All these new technologies are driving the phenomenon known as big data, which is the capability to extract information and insight where previously it was not economically or technically possible to do so. Systems such as remote monitoring sensors, global positioning systems and DNA technology now have the capability to generate vast amounts of data at high speed. Agrimetrics is the first of four centres being established as part of the UK Government's agri-tech strategy. That will support the revolution in the use of data science and modelling right across the food system sector. Integrating data across the agri-food supply chain, from farm production to the food industry, to retailers and consumers, are all aims of Agrimetrics. The Welsh Government is working closely with our stakeholders and delivery bodies to maximise agri-tech research income into Wales. So, what is the value of big data? Precision farming technologies offer us opportunities to collect data from multiple sources, which then create large, robust data sets. These data can be interrogated and translated into knowledge that will drive the next wave of innovation on farms. Farmers will no longer be dependent on spreadsheets of data from their own enterprises; they'll be able to then take advantage of both national and global data. Amaeth Cymru, the strategic framework partnership group, which is chaired by Kevin Roberts, brings together key stakeholders and the Welsh Government to work in partnership and develop the strategic direction for Welsh agriculture in the lead up to and post Brexit. I see the work of this group as vital in achieving our long-term vision for Welsh agriculture, and this work has become even more important and urgent in light of the referendum outcome. Amaeth Cymru is developing a strategic road map for Welsh agriculture, which will set out how we intend to deliver our shared vision for Welsh agriculture going forward. One of the key considerations for the group will be future opportunities around research and development. So, as I said, there is a great deal of activity being undertaken currently. Through Farming Connect, Welsh Government is actively engaging with precision agriculture and establishing projects to demonstrate their benefits to a wide-range of farming systems. I would encourage farmers and foresters keen to know more about precision-farming technology and techniques to apply for funding through the European innovation partnership to further develop their ideas. Precision-farming techniques help farmers to select and apply the right inputs at the right time and at the right application rate. So, it's really important that we have those targeted inputs; it can also save money too. For example, at one of our Farming Connect focus sites in south Wales, there is a project looking at the use of tractor-mounted nitrogen fertiliser sensors, which enable the sensitive application of nitrogen according to variation in cereal crop colour. The technology is billed as having the capability to be more accurate in terms of nutrient application than existing GPS technology. Another example: at a Farming Connect innovation site in Aberystwyth, we have a research programme project aiming to improve the understanding of animal behaviour and metabolism, whilst increasing productivity and reducing greenhouse gas emissions. For those Members who attended the Royal Welsh Show, at the Farming Connect stand, I met with the people who were running this scheme and listened to the benefits from them and, if there is any evaluation I can bring forward, I'd be happy to do that. So, in addition to the 12 Farming Connect projects specifically looking at precision agriculture across Wales, we also have the Welsh Government's sustainable production grant that's supporting a number of Welsh farmers to make the necessary investment to modernise and improve their on-farm inefficiencies. I think the point that a Member raised about small farms - I think it was Simon Thomas - is really important also. We need to make sure that they're not left behind in this technology. So, these and other initiatives already under way, I think, will put Wales in its rightful place: right at the forefront of the development of precision agriculture. Diolch.
Welsh: Diolch, Gadeirydd. Rwy'n synnu bod Lee Waters wedi gweld wynebau dryslyd, oherwydd ar ôl i chi ddwyn hyn i fy sylw yn ystod un o fy sesiynau holi fis neu ddau yn ôl, cefais lawer o bobl yn dod ataf i sôn wrthyf am amaethyddiaeth fanwl. Felly, rwy'n meddwl ei bod yn dda iawn ein bod wedi cael y cyfle hwn i drafod y pwnc ymhellach heddiw. Crybwyllodd Simon Thomas yn ei sylwadau fod llawer iawn o weithgaredd yn digwydd yn y maes hwn eisoes, felly rwyf eisiau nodi'r gwaith sy'n cael ei wneud a'r cymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei roi iddo. Mae arloesedd, fel ym mhob agwedd ar fywyd mewn gwirionedd, yn gwbl hanfodol er mwyn i systemau amaethyddol sicrhau gwell cynhyrchiant ac effeithlonrwydd ac wrth gwrs, mae'n parhau i ddigwydd yn gyflym. Mae datblygiad yn y technolegau sydd ar gael i'n ffermwyr yn golygu bod yna gyfleoedd ar gyfer ymgorffori synwyryddion clyfar, systemau lleoli manwl iawn a lloerennau mewn arferion ffermio er mwyn lleihau mewnbynnau a'u targedu at ble y mae fwyaf o'u hangen. Dechreuodd y chwyldro mewn ffermio manwl yn y sectorau âr a garddwriaethol, gyda systemau i dargedu mewnbynnau cnydau a chynaeafu. Y dyddiau hyn, fel y clywsom, mae yna systemau hefyd i gefnogi mentrau da byw sydd, er enghraifft, yn defnyddio synwyryddion i fonitro gweithgarwch, iechyd a chynhyrchiant. Mae'r holl dechnolegau newydd hyn yn gyrru'r ffenomen a elwir yn ddata mawr, sef y gallu i gael gwybodaeth a mewnwelediad lle nad oedd yn bosibl yn economaidd nac yn dechnegol i wneud hynny o'r blaen. Mae systemau megis synwyryddion monitro o bell, systemau lleoli byd-eang a thechnoleg DNA bellach yn gallu cynhyrchu llwyth enfawr o ddata ar gyflymder uchel. Agrimetrics yw'r gyntaf o bedair canolfan sy'n cael eu sefydlu fel rhan o strategaeth amaeth-dechnoleg Llywodraeth y DU. Bydd yn cefnogi'r chwyldro yn y defnydd o wyddoniaeth data a modelu data ar draws sector y system fwyd. Mae integreiddio data ar draws y gadwyn gyflenwi bwyd-amaeth, o gynhyrchiant fferm i'r diwydiant bwyd, i fanwerthwyr a defnyddwyr, i gyd yn nodau sydd gan Agrimetrics. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithio'n agos gyda'n rhanddeiliaid a chyrff cyflenwi i ddenu cymaint ag y bo modd o incwm ymchwil amaeth-dechnoleg i Gymru. Felly, beth yw gwerth data mawr? Mae technolegau ffermio manwl yn cynnig cyfleoedd i gasglu data o ffynonellau lluosog, sydd wedyn yn creu setiau data mawr cadarn. Gellir cwestiynu'r data hwn a'i drosi'n wybodaeth a fydd yn gyrru'r don nesaf o arloesedd ar ffermydd. Ni fydd ffermwyr yn ddibynnol bellach ar daenlenni data o'u mentrau eu hunain; byddant yn gallu manteisio wedyn ar ddata cenedlaethol a byd-eang. Mae Amaeth Cymru, grŵp partneriaeth y fframwaith strategol, a gadeirir gan Kevin Roberts, yn dod â rhanddeiliaid allweddol a Llywodraeth Cymru at ei gilydd i weithio mewn partneriaeth a datblygu cyfeiriad strategol ar gyfer amaethyddiaeth yng Nghymru yn y cyfnod cyn ac ar ôl Brexit. Rwy'n gweld gwaith y grŵp hwn yn hanfodol i gyflawni ein gweledigaeth hirdymor ar gyfer amaethyddiaeth yng Nghymru, ac mae'r gwaith hwn wedi dod hyd yn oed yn bwysicach a mwy o frys amdano yng ngoleuni canlyniad y refferendwm. Mae Amaeth Cymru yn datblygu map strategol ar gyfer amaethyddiaeth yng Nghymru, a fydd yn nodi sut rydym yn bwriadu cyflawni ein cydweledigaeth ar gyfer amaethyddiaeth yng Nghymru yn y dyfodol. Un o'r ystyriaethau allweddol ar gyfer y grŵp fydd cyfleoedd yn y dyfodol ym maes ymchwil a datblygu. Felly, fel y dywedais, mae llawer iawn o weithgaredd ar y gweill ar hyn o bryd. Trwy Cyswllt Ffermio, mae Llywodraeth Cymru yn mynd ati i ymwneud ag amaethyddiaeth fanwl ac yn sefydlu prosiectau i ddangos ei manteision i ystod eang o systemau ffermio. Byddwn yn annog ffermwyr a choedwigwyr sy'n awyddus i wybod mwy am dechnoleg a thechnegau ffermio manwl i wneud cais am gyllid drwy bartneriaeth arloesi Ewrop i ddatblygu eu syniadau ymhellach. Mae technegau ffermio manwl yn helpu ffermwyr i ddewis a darparu'r mewnbynnau cywir ar yr amser cywir ac ar y gyfradd gywir. Felly, mae'n bwysig iawn fod gennym y mewnbynnau hynny sydd wedi'u targedu; gall arbed arian hefyd. Er enghraifft, ar un o'n safleoedd ffocws Cyswllt Ffermio yn ne Cymru, mae yna brosiect yn edrych ar y defnydd o synwyryddion gwrtaith nitrogen ar dractorau, sy'n ei gwneud hi'n bosibl gosod nitrogen mewn modd sensitif, yn ôl amrywiad yn lliw cnwd grawnfwyd. Disgrifiwyd y dechnoleg fel un sydd â'r gallu i fod yn fwy cywir o ran darparu maetholion na thechnoleg system leoli fyd-eang sy'n bodoli eisoes. Enghraifft arall: ar safle arloesi Cyswllt Ffermio yn Aberystwyth, mae gennym brosiect rhaglen ymchwil sy'n anelu at wella dealltwriaeth o ymddygiad anifeiliaid a metaboledd, gan gynyddu cynhyrchiant a lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydr ar yr un pryd. I'r Aelodau a fynychodd y Sioe Frenhinol, ar stondin Cyswllt Ffermio, cyfarfûm â'r bobl a oedd yn gweithredu'r cynllun hwn a gwrandewais ar y manteision ac os oes unrhyw werthusiad y gallaf ei gyflwyno, byddwn yn hapus i wneud hynny. Felly, yn ychwanegol at y 12 prosiect Cyswllt Ffermio sy'n edrych yn benodol ar amaethyddiaeth fanwl ar draws Cymru, mae gennym grant cynhyrchu cynaliadwy Llywodraeth Cymru hefyd sy'n cynorthwyo nifer o ffermwyr Cymru i wneud y buddsoddiad angenrheidiol i foderneiddio a gwella aneffeithlonrwydd ar eu ffermydd. Rwy'n meddwl bod y pwynt a nodwyd gan Aelod ynglŷn â ffermydd bach - credaf mai Simon Thomas a'i gwnaeth - yn bwysig iawn hefyd. Mae angen i ni wneud yn siŵr nad ydynt yn cael eu gadael ar ôl gan y dechnoleg hon. Felly, bydd y rhain a mentrau eraill sydd eisoes ar y gweill, rwy'n credu, yn rhoi Cymru yn ei lle priodol: ar flaen y gad yn y broses o ddatblygu amaethyddiaeth fanwl. Diolch.