English: Can I also thank the Cabinet Secretary for her statement this afternoon? I'd like to state for the record that my parents-in-law's farm has been affected by bovine TB over the last 15 years, and I know from personal experience how devastating it is. Whilst I welcome the Welsh Government's consultation on its refreshed approach, the Cabinet Secretary will not be surprised to hear that I believe the measures included in the approach do not yet go far enough to eradicate this awful disease. I believe that a full holistic approach is now needed, which includes using all the tools in the box to eliminate bovine TB in both our cattle and wildlife populations. I'm extremely disappointed that today's statement does not yet include a much more holistic approach to tackling this disease in our wildlife. Indeed, the European Court of Auditors' report into the eradication, control and monitoring programmes of animal diseases, published in April, recognised that more consideration was needed for bovine TB with targeted measures for wildlife. Therefore, my first question to the Cabinet Secretary is whether or not she accepts the findings of the commission. And, in line with that thinking, and in addition to monitoring developments in Northern Ireland, what other specific steps will she now take to eradicate bovine TB in the wildlife population? Indeed, perhaps the Cabinet Secretary will tell us how long the Welsh Government intends to monitor developments in Northern Ireland with vets and wildlife experts, or whether these developments will actually be part of the 12-week consultation. There are also concerns regarding the testing of cattle, given the age and sensitivity of the current test. We know that the current test has a sensitivity range of 80 to 90 per cent, and so the Welsh Government must work with the Animal and Plant Health Agency and the veterinary industry to re-evaluate whether the test is, indeed, fit for purpose or not. Today's statement refers to the increased use of the gamma interferon test, but perhaps the Cabinet Secretary could tell us how the Welsh Government is assessing gamma interferon tests and antibody tests, and whether it's her intention to see any other new testing procedures rolled out. Indeed, is there any scope within the consultation to look at testing procedures? I understand that, last year, the Cabinet Secretary invested in a gamma testing facility in Carmarthen, and perhaps she could update Members on that work. I accept that previous Welsh Governments have supported a vaccination policy and I agree with today's statement that vaccination still has a role to play. However, there is still much more work to be done to understand how much TB is actually spread from cattle to cattle, from cattle to badgers, and from badger to badger, which would undoubtedly impact the performance of any vaccine. I note from the statement today that the Cabinet Secretary has asked officials to engage with vets and wildlife experts to develop ways to break the transmission cycle. Therefore, can the Cabinet Secretary provide a little bit more detail about the type of engagement she wants to see? Now, today's statement also mentions a regional approach, with three categories of TB areas across Wales being assigned, based on incident levels, and that the Welsh Government is looking at different strategies for these different categories. Whilst I understand that a risk-based approach must be taken to reflect regional differences in terms of the prevalence of the disease, it's also essential that any new area risk-based strategies are not disproportionate for farmers and that farmers are not facing impossibly stringent controls. Therefore, perhaps the Cabinet Secretary could tell us what measures will be deployed in each of the new category areas and how those measures will actually be proportionate for farmers. Of course, as the statement recognises, increased biosecurity measures should be considered an essential part of any bovine TB strategy, and I hope the Welsh Government is not just providing more guidance and orders to farmers about on-farm and off-farm biosecurity, but providing additional financial support to offset any increased costs too. Indeed, could the Cabinet Secretary tell us if there will be an opportunity for farmers to apply for funding from the rural development programme for biosecurity tools, such as cattle-handling facilities and badger-proof feed troughs, for example? Llywydd, I've been very clear that I want to see a strategy in place to tackle bovine TB that uses all of the tools at the Welsh Government's disposal. We must properly eradicate bovine TB in our wildlife population as well as our cattle population, and the only way to do that is to include a culling of infected badgers in a humane way. I note that she has not yet completely ruled that out in today's statement. So, I welcome some of the measures in the Cabinet Secretary's refreshed approach today, but I believe the Government's approach does not yet go far enough. I want to make it clear to the Cabinet Secretary that we on this side of the Chamber will continue to scrutinise her policies in this area, and we will also continue to call for the Government to do the right thing by adopting a fully holistic approach to eradicating bovine TB once and for all. Thank you.
Welsh: A allaf hefyd ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei datganiad y prynhawn yma? Hoffwn i ddatgan er mwyn y cofnod, fod fferm fy rhieni yng nghyfraith wedi'i heffeithio gan TB buchol yn ystod y 15 mlynedd diwethaf, ac rwy'n gwybod o brofiad personol pa mor ddinistriol ydyw. Er fy mod yn croesawu ymgynghoriad Llywodraeth Cymru ar ei dull newydd, ni fydd Ysgrifennydd y Cabinet yn synnu clywed fy mod o'r farn nad yw'r mesurau sy'n rhan o'r dull yn mynd yn ddigon pell ar hyn o bryd i ddileu'r clefyd ofnadwy hwn. Rwy'n credu bod angen dull cyfannol llawn erbyn hyn, sy'n cynnwys defnyddio pob offeryn sydd gennym i ddileu TB buchol yn ein gwartheg a phoblogaethau bywyd gwyllt. Rwy'n siomedig dros ben nad yw datganiad heddiw ar hyn o bryd yn cynnwys dull llawer mwy cyfannol o fynd i'r afael â'r clefyd hwn yn ein bywyd gwyllt. Yn wir, roedd adroddiad Llys Archwilwyr Ewrop a oedd yn ymwneud â'r rhaglenni dileu, rheoli a monitro clefydau anifeiliaid, a gyhoeddwyd ym mis Ebrill, yn cydnabod bod angen rhoi mwy o ystyriaeth i TB buchol gan gynnwys mesurau wedi'u targedu ar gyfer bywyd gwyllt. Felly, fy nghwestiwn cyntaf i Ysgrifennydd y Cabinet yw pa un a yw hi'n derbyn canfyddiadau'r comisiwn neu beidio. Ac, yn unol â hynny, ac yn ychwanegol at ddatblygiadau monitro yng Ngogledd Iwerddon, pa gamau penodol eraill y bydd hi yn eu cymryd yn awr i ddileu TB buchol yn y boblogaeth bywyd gwyllt? Yn wir, efallai y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud wrthym pa mor hir y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu monitro datblygiadau yng Ngogledd Iwerddon gyda milfeddygon ac arbenigwyr bywyd gwyllt, neu pa un a fydd y datblygiadau hyn mewn gwirionedd yn rhan o'r ymgynghoriad 12 wythnos. Ceir pryderon hefyd ynghylch y profion ar wartheg, o ystyried pa mor hen a sensitif yw'r prawf presennol. Gwyddom fod gan y prawf presennol ystod sensitifrwydd o 80 i 90 y cant, ac felly mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru weithio gyda'r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion a'r diwydiant milfeddygol i ail-werthuso a yw'r prawf hwn, yn wir, yn addas at y diben ai peidio. Mae datganiad heddiw yn cyfeirio at ddefnydd cynyddol o'r prawf gama interfferon, ond efallai y gallai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrthym sut y mae Llywodraeth Cymru yn asesu profion gama interfferon a phrofion gwrthgyrff, a pha un a yw'n fwriad ganddi weld unrhyw weithdrefnau profi newydd eraill yn cael eu cyflwyno. Yn wir, a oes unrhyw le o fewn yr ymgynghoriad i ystyried gweithdrefnau profi? Rwy'n deall bod Ysgrifennydd y Cabinet, y llynedd, wedi buddsoddi mewn cyfleuster profi gama yng Nghaerfyrddin, ac efallai y gallai hi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y gwaith hwnnw. Rwy'n derbyn bod Llywodraethau blaenorol Cymru wedi cefnogi polisi brechu ac rwy'n cytuno â'r datganiad heddiw fod gan frechu ran i'w chwarae. Fodd bynnag, mae llawer mwy o waith i'w wneud o hyd er mwyn deall faint o TB mewn gwirionedd sy'n cael ei ledaenu o fuwch i fuwch, o fuwch i fochyn daear, ac o fochyn daear i fochyn daear, a fyddai'n effeithio ar berfformiad unrhyw frechlyn, yn ddi-amheuaeth. Nodaf o'r datganiad heddiw fod Ysgrifennydd y Cabinet wedi gofyn i swyddogion ymgysylltu â milfeddygon ac arbenigwyr bywyd gwyllt i ddatblygu ffyrdd o roi terfyn ar y cylch trosglwyddo. Felly, a allai Ysgrifennydd y Cabinet ddarparu ychydig mwy o fanylion am y math o ymgysylltu y mae hi'n dymuno ei weld? Nawr, mae datganiad heddiw hefyd yn sôn am ddull rhanbarthol, gan rannu ardaloedd TB Cymru yn dri chategori, yn seiliedig ar y lefelau o achosion, a bod Llywodraeth Cymru yn ystyried gwahanol strategaethau ar gyfer y gwahanol gategorïau hyn. Er fy mod yn deall bod yn rhaid dilyn dull sy'n seiliedig ar risg er mwyn adlewyrchu gwahaniaethau rhanbarthol o ran nifer yr achosion o'r clefyd, mae hefyd yn hanfodol nad yw unrhyw strategaethau newydd sy'n seiliedig ar risg mewn ardaloedd yn anghymesur ar gyfer ffermwyr ac nad yw ffermwyr yn wynebu rheolaethau llym ofnadwy. Felly, efallai y gallai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrthym ba fesurau a fydd yn cael eu defnyddio ym mhob un o'r meysydd categori newydd a sut y bydd y mesurau hynny mewn gwirionedd yn gymesur ar gyfer ffermwyr. Wrth gwrs, fel y mae'r datganiad yn cydnabod, dylid ystyried cynyddu mesurau bioddiogelwch yn rhan hanfodol o unrhyw strategaeth TB buchol, ac rwy'n gobeithio nad yw Llywodraeth Cymru dim ond yn rhoi mwy o ganllawiau a gorchmynion i ffermwyr ynglŷn â bioddiogelwch ar y fferm a'r tu hwnt i'r fferm, ond ei bod yn darparu cymorth ariannol ychwanegol er mwyn gwneud iawn am unrhyw gostau uwch hefyd. Yn wir, a allai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrthym os bydd cyfle i ffermwyr wneud cais i'r rhaglen datblygu gwledig am arian ar gyfer offer bioddiogelwch, megis cyfleusterau trin gwartheg a chafnau bwyd sy'n ddiogel rhag moch daear, er enghraifft? Lywydd, rwyf wedi dweud yn glir iawn fy mod yn awyddus i weld strategaeth ar waith er mwyn mynd i'r afael â TB buchol sy'n defnyddio'r holl offer sydd ar gael i Lywodraeth Cymru. Mae'n rhaid i ni ddileu TB buchol yn iawn yn ein poblogaeth bywyd gwyllt yn ogystal â'n poblogaeth gwartheg, a'r unig ffordd o wneud hynny yw cynnwys difa moch daear heintiedig mewn ffordd nad yw'n achosi poen. Nodaf nad yw hi wedi diystyru hynny'n llwyr yn y datganiad heddiw. Felly, rwy'n croesawu rhai o'r mesurau yn rhan o ddull newydd Ysgrifennydd y Cabinet heddiw, ond rwy'n credu nad yw dull y Llywodraeth ar hyn o bryd yn mynd yn ddigon pell. Rwyf eisiau ei gwneud hi'n glir i Ysgrifennydd y Cabinet y byddwn ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn parhau i graffu ar ei pholisïau yn y maes hwn, a byddwn hefyd yn parhau i alw ar y Llywodraeth i wneud y peth iawn drwy fabwysiadu dull cwbl gyfannol tuag at ddileu TB buchol unwaith ac am byth. Diolch.