English: Our motion notes that Welsh council tax payers currently pay a higher proportion of their income on council tax than in England or Scotland. It also regrets that the level of council tax in Wales has trebled since the formation of the National Assembly for Wales in 1999, and that the level of council tax in Wales has risen at a faster rate than in England and Scotland. In 1998, the average Welsh Band D council tax payer had to pay £495. This has risen to £1,591 in 2019. In other words, council tax in Wales has risen by an astonishing 221 per cent since the UK Labour Government took control of Wales in 1997, a far greater leap than that of England, up 153 per cent, and Scotland, up 57 per cent. And whilst both the UK Conservative Government and the Scottish Government enabled council tax to be frozen in the years up to 2017, the Welsh Labour Government spent elsewhere the £94 million in consequentials it received to help hard-pressed council tax payers. The Welsh Government defends this by stating that average band D council tax levels in Wales are still lower than in England, whilst dodging the reality that council tax payers in Wales spend the largest proportion of their wages on council tax in Britain, that they have faced the biggest increases, and that this is a false comparison because it starts from a historic baseline when average band D council tax levels in Wales were, by definition, significantly below those in England. Welsh Labour Government Ministers have long compared funding between England and Wales, claiming that councils there are worse off. However, as local government funding policy has diverged significantly since devolution, including direct funding for schools and business rates retention in England, it is completely impossible to make this comparison. Their default position is always to blame everything on the UK Government and to conveniently forget that the funding floor agreed by the UK Conservative Government means that the Welsh Government now benefits from the certainty that the funding it receives for devolved services won't fall below 115 per cent of the figure per head in England. Currently, for every £1 per head spent by the UK Conservative Government in England on matters devolved to Wales, £1.20 is given to Wales. Meanwhile, the Welsh Labour Government has continually made bad deals with, for example, Kancoat and the Circuit of Wales, costing Welsh taxpayers millions. It is the Welsh Government who should be answering for their disgraceful funding decisions. Interestingly, the Trade Unionist and Socialist Coalition - Jeremy Corbyn's own cheerleaders-in-chief - also stated last October that 'no Labour-led council has insufficient reserves that it could not use to generate the resources for a no cuts budget for 2019-20.' I'm simply quoting; if you question that, perhaps you may wish to speak to your colleagues or comrades. Local authorities are sitting on £800 million in useable reserves, and their elected representatives need to be held accountable in saying how that is spent. The issue is not that they have sufficient resources to cover big projects, but that some councils are increasing their levels of reserves while expecting council tax payers to cover inflation-busting council tax rises. As I have detailed, south Wales Labour-run councils are the real winners of the final local government settlement. Anglesey county council's finance chief warned that if the council didn't put more cash into reserves, the authority could go the same way as Northamptonshire, which was unable to balance its books and became effectively insolvent last year. Another of the biggest losers, Labour-led Flintshire County Council, has imposed an 8.1 per cent council tax increase, taking the total increase, including police, fire and rescue authority and community council precepts, to 8.75 per cent. They launched a campaign last November, #BackTheAsk, which highlighted cross-party frustration about the funding they receive from the Welsh Labour Government. The campaign specifically asked for a fair share of funds from Welsh Government, highlighting that Flintshire is one of the lowest funded councils per head of population. This had been unanimously agreed by all parties on the council. In December, before the final budget was passed, and after the announcement of extra funding from the Welsh Government, Flintshire estimated that it still faced a £3.2 million funding gap, stating that it is unreasonable for councils to be put in this position, and a cross-party group of Flintshire councillors subsequently travelled here to lobby for fairer funding last month. Even in Flintshire, however, opposition members had moved an alternative budget using additional contingency reserves to keep council tax increases to 5.5 per cent, arguing that the Labour leadership had taken the political decision to make a point about local authority underfunding. Given everything I've detailed, our motion calls on the Welsh Government to commission an independent review of the Welsh local government funding formula. In a letter to the First Minister, Powys County Council joined calls for a fairer funding formula, stating that 'It is time that the funding formula underwent a comprehensive review and that rural authorities like Powys had a fair deal. We are not asking for special treatment but for fair playThe financial and social environment facing local government has changed beyond all recognition since the funding formula was introduced. It is time that formula was changed to reflect the world we live in today.' The Welsh Government's amendment to this motion asked us to recognise that the funding formula for Welsh local authorities is reviewed annually through a partnership between Welsh local government and Welsh Government. However, as the Welsh Local Government Association has previously stated, their finance distribution sub-group has limited influence on the formula, stating in 2016 that, 'the distribution sub-group produces a report. It's usually a report of what the group has covered on its work programme. It's usually a small part of the formula. The distribution sub-group only deals with a few tweaks and changes annually. We, the WLGA, ended up agreeing to that as an association. That's not an agreement that the whole formula is right; it's just an agreement that we've delivered on the sub-group's work programme.' Although the independent commission on local government finance Wales report in 2016 recommended that the existing revenue support grant formula be frozen and an independent grants commission be established to oversee the development and future operation of a new grant distribution formula, this has not happened. The Welsh Government's review of local government finance only mentions development of the settlement formula, rather than a full-scale review, stating that the formula has become more complex since its inception, and there is merit in exploring the scope for simplification and changes to aid transparency and operation. As I've evidenced, however, the need for urgent action goes much further than these carefully crafted, empty words, and instead of hiding behind local government, a responsible Welsh Government would be taking the lead.
Welsh: Mae ein cynnig yn nodi bod talwyr y dreth gyngor yng Nghymru ar hyn o bryd yn talu cyfran uwch o'u hincwm ar y dreth gyngor nag yn Lloegr neu'r Alban. Mae hefyd yn gresynu bod lefel y dreth gyngor yng Nghymru wedi treblu ers sefydlu Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn 1999, a bod lefel y dreth gyngor yng Nghymru wedi codi ar gyfradd gyflymach nag yn Lloegr a'r Alban. Yn 1998, roedd yn rhaid i dalwyr band D y dreth gyngor dalu £495 ar gyfartaledd. Mae wedi codi i £1,591 yn 2019. Mewn geiriau eraill, cododd y dreth gyngor yng Nghymru 221 y cant, sy'n ffigur syfrdanol, ers i Lywodraeth Lafur y DU gymryd rheolaeth ar Gymru yn 1997, naid sy'n fwy o lawer nag yn Lloegr, sydd wedi gweld cynnydd o 153 y cant, ac yn yr Alban, sydd wedi codi 57 y cant. Ac er bod Llywodraeth Geidwadol y DU a Llywodraeth yr Alban wedi galluogi'r dreth gyngor i gael ei rhewi yn y blynyddoedd hyd at 2017, mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi gwario'r £94 miliwn o symiau canlyniadol a dderbyniodd ar gyfer helpu talwyr y dreth gyngor sydd dan bwysau mewn mannau eraill. Mae Llywodraeth Cymru yn amddiffyn hyn drwy ddatgan bod lefelau band D cyfartalog y dreth gyngor yng Nghymru yn dal yn is nag yn Lloegr, gan osgoi'r gwirionedd mai talwyr y dreth gyngor yng Nghymru sy'n gwario'r gyfran fwyaf o'u cyflogau ar y dreth gyngor ym Mhrydain, mai hwy sy'n wynebu'r codiadau mwyaf, a bod hon yn gymhariaeth ffug am ei bod hi'n dechrau o linell sylfaen hanesyddol pan oedd lefelau'r dreth gyngor band D cyfartalog yng Nghymru, drwy ddiffiniad, yn sylweddol is na'r rhai yn Lloegr. Mae Gweinidogion Llywodraeth Lafur Cymru wedi bod yn cymharu cyllid rhwng Cymru a Lloegr ers amser hir, gan hawlio bod cynghorau'n waeth eu byd. Fodd bynnag, wrth i bolisi cyllido llywodraeth leol amrywio'n sylweddol ers datganoli, gan gynnwys cyllid uniongyrchol ar gyfer ysgolion a chadw ardrethi busnes yn Lloegr, mae'n gwbl amhosibl gwneud y gymhariaeth hon. Eu safbwynt diofyn bob amser yw beio Llywodraeth y DU am bopeth ac anghofio'n gyfleus fod y cyllid gwaelodol a gytunwyd gan Lywodraeth Geidwadol y DU yn golygu bod Llywodraeth Cymru bellach yn elwa o'r sicrwydd na fydd yr arian y mae'n ei dderbyn ar gyfer gwasanaethau datganoledig yn disgyn islaw 115 y cant o ffigur y pen yn Lloegr. Ar hyn o bryd, am bob £1 y pen a warir gan Lywodraeth Geidwadol y DU yn Lloegr ar faterion a ddatganolwyd i Gymru, rhoddir £1.20 i Gymru. Yn y cyfamser, mae Llywodraeth Lafur Cymru yn gyson wedi ymrwymo i gytundebau gwael, er enghraifft, gyda Kancoat a Cylchffordd Cymru, sydd wedi costio miliynau i drethdalwyr Cymru. Llywodraeth Cymru a ddylai ateb am eu penderfyniadau ariannu gwarthus. Yn ddiddorol hefyd, dywedodd y Glymblaid Undebwyr Llafur a Sosialwyr - prif hyrwyddwyr Jeremy Corbyn - fis Hydref diwethaf nad oedd unrhyw gyngor dan arweiniad Llafur yn meddu ar gyn lleied o arian wrth gefn fel na ellid ei ddefnyddio i gynhyrchu adnoddau ar gyfer cyllideb heb unrhyw doriadau yn 2019-20. Rwy'n dyfynnu; os ydych yn cwestiynu hynny, efallai y carech siarad â'ch cydweithwyr neu eich cymrodyr. Mae awdurdodau lleol yn eistedd ar £800 miliwn mewn cronfeydd wrth gefn y gellir eu defnyddio, ac mae angen gwneud eu cynrychiolwyr etholedig yn atebol a dweud sut y caiff ei wario. Nid yw'n fater o fod ganddynt ddigon o adnoddau i dalu am brosiectau mawr, ond bod rhai cynghorau yn cynyddu eu lefelau o gronfeydd wrth gefn tra'n disgwyl i dalwyr y dreth gyngor dalu codiadau yn y dreth gyngor sy'n llawer uwch na chwyddiant. Fel y manylais, cynghorau de Cymru sy'n cael eu rhedeg gan Lafur Cymru yw'r enillwyr go iawn yn sgil y setliad llywodraeth leol terfynol. Rhybuddiodd pennaeth cyllid Cyngor Sir Ynys Môn os na fyddai'r cyngor yn rhoi mwy o arian parod i mewn yn y cronfeydd wrth gefn, gallai'r awdurdod fynd yr un ffordd â Swydd Northampton, na lwyddodd i fantoli eu cyfrifon ac i bob pwrpas aeth yn fethdalwr y llynedd. Mae un arall o'r rhai a gollodd fwyaf, Cyngor Sir y Fflint dan arweiniad Llafur, wedi gosod cynnydd o 8.1 y cant ar y dreth gyngor, gan fynd â chyfanswm y cynnydd, gan gynnwys preseptiau'r heddlu, yr awdurdod tân ac achub a chynghorau cymuned i 8.75 y cant. Lansiwyd ymgyrch ganddynt fis Tachwedd diwethaf, #BackTheAsk, a dynnodd sylw at rwystredigaeth drawsbleidiol ynghylch y cyllid a gânt gan Lywodraeth Lafur Cymru. Gofynnai'r ymgyrch yn benodol am gyfran deg o arian gan Lywodraeth Cymru, gan dynnu sylw at y ffaith mai Sir y Fflint yw un o'r cynghorau sy'n cael y lleiaf o arian y pen o'r boblogaeth. Cytunwyd ar hyn yn unfrydol gan yr holl bleidiau ar y cyngor. Ym mis Rhagfyr, cyn pasio'r gyllideb derfynol, ac ar ôl y cyhoeddiad ynghylch arian ychwanegol gan Lywodraeth Cymru, roedd Sir y Fflint yn amcangyfrif eu bod yn dal i wynebu bwlch cyllido o £3.2 miliwn, gan ddweud ei bod yn afresymol fod cynghorau'n cael eu rhoi yn y sefyllfa hon, ac yn dilyn hynny, teithiodd grŵp trawsbleidiol o gynghorwyr Sir y Fflint yma i lobïo am ariannu tecach y mis diwethaf. Hyd yn oed yn Sir y Fflint, fodd bynnag, roedd aelodau'r wrthblaid wedi cynnig cyllideb amgen gan ddefnyddio cronfeydd wrth gefn ychwanegol i sicrhau nad oedd codiadau yn y dreth gyngor o fwy na 5.5 y cant, gan ddadlau bod arweinyddiaeth Lafur wedi gwneud penderfyniad gwleidyddol i wneud pwynt ynglŷn â thanariannu awdurdodau lleol. O ystyried popeth a nodais, mae ein cynnig yn galw ar Lywodraeth Cymru i gomisiynu adolygiad annibynnol o fformiwla ariannu llywodraeth leol Cymru. Mewn llythyr at y Prif Weinidog, ymunodd Cyngor Sir Powys â galwadau am fformiwla ariannu decach, gan ddweud, Mae'n bryd cynnal adolygiad cynhwysfawr o'r fformiwla ariannu a bod awdurdodau gwledig fel Powys yn cael bargen deg. Nid ydym yn gofyn am driniaeth arbennig, dim ond chwarae teg Mae'r amgylchedd ariannol a chymdeithasol sy'n wynebu llywodraeth leol wedi newid yn helaeth ers cyflwyno'r fformiwla ariannu. Mae'n bryd newid y fformiwla honno i adlewyrchu'r byd rydym yn byw ynddo heddiw. Roedd gwelliant Llywodraeth Cymru i'r cynnig hwn yn gofyn inni gydnabod bod y fformiwla cyllido ar gyfer awdurdodau lleol Cymru yn cael ei hadolygu'n flynyddol drwy bartneriaeth rhwng llywodraeth leol Cymru a Llywodraeth Cymru. Fodd bynnag, fel y mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi dweud o'r blaen, dylanwad cyfyngedig sydd gan eu his-grŵp dosbarthu cyllid ar y fformiwla, a dywedodd yn 2016 fod 'yr is-grŵp dosbarthu yn cynhyrchu adroddiad. Fel arfer mae'n adroddiad ar beth y mae'r grŵp wedi ymdrin ag ef yn ei raglen waith. Fel arfer mae'n rhan fach o'r fformiwla. Nid yw'r is-grŵp dosbarthu ond yn ymdrin ag ychydig o addasiadau bach a newidiadau bob blwyddyn. Yn y pen draw, fe wnaethom ni, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, gytuno i hynny fel cymdeithas. Nid yw'n gytundeb fod y fformiwla gyfan yn iawn; nid yw ond yn gytundeb ein bod wedi cyflawni rhaglen waith yr is-grŵp.' Er bod adroddiad y comisiwn annibynnol ar gyllid llywodraeth leol yn 2016 wedi argymell y dylid rhewi fformiwla presennol y grant cynnal refeniw a sefydlu comisiwn grantiau annibynnol i oruchwylio datblygiad a gweithrediad fformiwla newydd ar gyfer dosbarthu grantiau yn y dyfodol, nid yw hyn wedi digwydd. Nid yw adolygiad Llywodraeth Cymru o gyllid llywodraeth leol ond yn sôn am ddatblygu fformiwla'r setliad, yn hytrach nag adolygiad llawn, gan ddweud bod y fformiwla yn fwy cymhleth ers ei sefydlu, a bod mantais mewn ystyried y posibilrwydd o symleiddio a newidiadau i wella tryloywder a gweithrediad. Fel y dangosais, fodd bynnag, mae'r angen i weithredu ar frys yn mynd lawer ymhellach na'r geiriau gweigion hyn sydd wedi'u saernïo'n ofalus, ac yn hytrach na chuddio tu ôl i lywodraeth leol, byddai Llywodraeth Cymru gyfrifol yn arwain ar hyn.