English: The Welsh Government's persistent per-pupil shortfall between Wales and other parts of the UK is also just not good enough. But it's not surprising from a party that made us the only country in the UK to have ever cut an education budget. Until the recent budget, for every £1 spent in England, Wales receives £1.20. As a result, education spending per pupil in Wales should be at least £1,000 more compared to England. Children have suffered a lot during this pandemic, with their education, mental health and important milestone changes. My own two-year-old missed out on meeting new children of his age nearby due to baby classes being cancelled. My other son wasn't able to celebrate his last year in primary school. Lots of milestones and nativity plays and important occasions were missed out on - trivial, you may think, but it all has had an impact on the children and parents by not going ahead. The lack of electronic devices and bad broadband are also major problems and barriers to learning that the pandemic has highlighted, amongst many other inequalities across this country. The pandemic has also thrown up and highlighted major problems of safety of children, and of the quality of education that children can receive at home. Also, the pandemic has made us all realise just how important school and school life is, not just in terms of education, but for the mental health of our children. Many home schooled children do well, and it works for some families, including a colleague of mine, but there is now a worrying rise in home education, and I say 'worrying' as recently it is often being done by parents as a reaction to having to wear masks in schools, or worries about the virus, not as a choice about what is best for their children, their education, their family and future prospects. Due to this trend, I'd be very interested to hear stats from the Minister as to how this Government measure how qualified these parents wanting to do home schooling now are, how regular inspections are, how progress is monitored, and whether there'll be anything done to encourage re-enrolling into schools. As recent data shows, 4,000 five to 15-year-olds in 2021 were home schooled, up 60 per cent from 2018-19. This is clearly a steep rise, so I look forward to hearing from the Minister how he's going to address this urgently. I welcome this year's increase in the education budget, but still wonder if it will be enough really to claw back the time missed and to deal with all the numerous, massive changes we are seeing in education at the moment, namely, the new curriculum, the Tertiary Education and Research (Wales) Bill, ventilation adaptations, mental health, and I could go on. We welcome the money for ventilation adaptations, but some degree of urgency needs to be attached to it as we're still seeing children sitting in coats and jackets in freezing temperatures, with all the windows and doors open in our schools and colleges. This is simply not right - not right for their well-being, and not sustainable. Another major concern and impact of the pandemic has been the increase in waiting times for children to be seen by an neurodevelopmental treatment specialist. There is currently a two-year-plus waiting list for children to see an NDT specialist, which is storing up significant issues for the future, and, in my opinion, putting children's learning and life chances at significant risk. Without the NDT appointments we have children who are being clinically identified as autistic or having ADHD, resulting in poorer levels of understanding and provision, thus creating a scenario where children are simply not being adequately supported to thrive, which I know teachers are finding extremely frustrating. Personally, I don't think this is good enough in this day and age. We must get these fundamental things right before we look to headline-grabbing schemes. I welcome recent moneys being put towards this, and the changes to the system to identify, but we cannot let any more children slip through the net. This couldn't be more urgent, particularly, as was said in the education questions earlier, for vulnerable children. Their vulnerabilities are only being exacerbated by this pandemic, so it is vital that we get support in place and that this is sped up for children. One of the main concerns we all share, as is apparent from the amendment, is children and young people's mental health, and staff too. Whilst schools are able to use the Recruit, Recover, Raise Standards money to support children through targeted well-being issues, the wider concern is where schools go from there, as without the clinical support for children with significant mental health issues, we're simply putting sticking plasters over a gaping wound. There needs to be a root-and-branch review of child and adolescent mental health services in Wales. This is not a 'now' problem, but one that will have consequences for generations. I find it concerning that, recently, the focus of this Government has been all wrong: new sexuality education that erases women, the left-wing rehashing of our history that's about to be introduced to our children, and a new curriculum that teachers still have no clear guidance on how to implement. Another concerning impact for our children in terms of current restrictions here in Wales is face masks in classrooms. UK Government evidence and even Welsh scientific advisers have said that they make minimal difference in classrooms. But because this Government are too scared to stand up to the unions and heed scientific advice, our children are still having to wear masks in classrooms all day. This can have a detrimental impact on learning and learners, with it restricting communication between teachers and pupils and pupil-to-pupil communication. It is also deeply uncomfortable and restrictive to wear them for hours on end. Surely, there needs to be a 'balance of harms' approach here with the decision coming from the top, as it will put our schools and local authorities in difficult positions otherwise. Given the strength of feeling on masks from either camp, I think that this decision should be made nationally. Having taken many different approaches, it will do pupils no favours and create disparities across the nation, upset as well confusion. I would say to the Minister that some things require local solutions, but issues such as face masks require - demand, actually - a national approach. Of course, there will be local school-by-school solutions to many things, as I've said, but the feedback that I'm getting is that this Government needs to have more leadership, more detail in what is being asked of schools and children, a greater effort to speed up the help for significant concerns over children's mental health, and address the waiting times for additional learning needs, for those waiting right now to be identified as soon as possible so that they get the specialist help that they need. This needs to be urgently addressed. We're now at the stage where we need more than just commitment; we need detailed plans for reform and support. Schools need to know the parameters in which they're working and education provision needs to be equal. Action is needed now more than ever to avert further disruption to our learners' education and to avert the mental health crisis in our schools, with the impact of increased social media as well as many other factors during lockdown starting to now show. The mental health impact on our children and young people is one that will last for decades. I urge Members across this Chamber to support our motion today and thank all of you in advance for contributing to this important debate. It's important that we have the opportunity to debate these crucial educational concerns that we all have. Thank you.
Welsh: Nid yw diffyg fesul disgybl parhaus Cymru o gymharu â rhannau eraill o'r DU yn ddigon da ychwaith. Ond nid yw'n syndod gan blaid sydd wedi sicrhau mai ni yw'r unig wlad yn y DU i fod wedi torri cyllideb addysg erioed. Tan y gyllideb ddiweddar, am bob £1 a werir yn Lloegr, mae Cymru'n cael £1.20. O ganlyniad, dylai gwariant ar addysg fesul disgybl yng Nghymru fod o leiaf £1,000 yn fwy o'i gymharu â Lloegr. Mae plant wedi dioddef llawer yn ystod y pandemig hwn, gyda'u haddysg, eu hiechyd meddwl a newidiadau cerrig milltir pwysig. Collodd fy mhlentyn dwy flwydd oed gyfle i gyfarfod â phlant newydd ei oedran ef yn lleol oherwydd bod dosbarthiadau i fabanod wedi cael eu canslo. Ni chafodd fy mab arall ddathlu ei flwyddyn olaf yn yr ysgol gynradd. Collwyd llawer o gerrig milltir a dramâu'r geni ac achlysuron pwysig - efallai y byddwch yn meddwl bod y rhain yn ddibwys, ond mae colli'r rhain oll wedi cael effaith ar y plant a'r rhieni. Mae diffyg dyfeisiau electronig a band eang gwael hefyd yn broblemau a rhwystrau mawr i ddysgu a ddaeth yn amlwg yn sgil y pandemig, ymhlith llawer o anghydraddoldebau eraill ledled y wlad. Mae'r pandemig hefyd wedi tynnu sylw at broblemau mawr o ran diogelwch plant, ac at ansawdd yr addysg y gall plant ei derbyn gartref. Hefyd, mae'r pandemig wedi gwneud i bawb ohonom sylweddoli pa mor bwysig yw ysgolion a bywyd ysgol, nid yn unig o ran addysg, ond ar gyfer iechyd meddwl ein plant. Mae llawer o blant sy'n cael eu haddysgu gartref yn gwneud yn dda, ac mae'n gweithio i rai teuluoedd, gan gynnwys cyd-Aelod i mi, ond erbyn hyn mae cynnydd pryderus yn nifer y rhai sy'n derbyn addysg yn y cartref, ac rwy'n dweud 'pryderus' oherwydd yn ddiweddar mae rhieni'n aml yn ei wneud mewn ymateb i'r ffaith bod yn rhaid gwisgo masgiau mewn ysgolion, neu oherwydd pryderon am y feirws, nid fel dewis ynglŷn â'r hyn sydd orau i'w plant, eu haddysg, eu teulu a'u rhagolygon ar gyfer y dyfodol. Oherwydd y duedd hon, byddai gennyf ddiddordeb mawr mewn clywed ystadegau gan y Gweinidog ynghylch sut y mae'r Llywodraeth hon yn mesur pa mor gymwys yw'r rhieni hyn sydd eisiau addysgu eu plant gartref, pa mor rheolaidd y ceir arolygiadau, sut y caiff cynnydd ei fonitro, ac a fydd unrhyw beth yn cael ei wneud i annog ailgofrestru mewn ysgolion. Fel y mae data diweddar yn ei ddangos, roedd 4,000 o blant pump i 15 oed yn cael eu haddysgu gartref yn 2021, sy'n gynnydd o 60 y cant ers 2018-19. Mae'n amlwg bod hwn yn gynnydd enfawr, felly edrychaf ymlaen at glywed gan y Gweinidog sut y bydd yn mynd i'r afael â hyn ar frys. Rwy'n croesawu'r cynnydd yn y gyllideb addysg eleni, ond rwy'n dal i feddwl tybed a fydd yn ddigon mewn gwirionedd i wneud iawn am yr amser a gollwyd ac i ymdrin â'r holl newidiadau niferus ac enfawr a welwn mewn addysg ar hyn o bryd, sef y cwricwlwm newydd, y Bil Addysg Drydyddol ac Ymchwil (Cymru), addasiadau awyru, iechyd meddwl, a gallwn barhau. Rydym yn croesawu'r arian ar gyfer addasiadau awyru, ond mae angen iddynt gael eu gwneud ar gryn dipyn o frys gan ein bod yn dal i weld plant yn eistedd mewn cotiau a siacedi mewn tymereddau rhewllyd, gyda'r holl ffenestri a drysau ar agor yn ein hysgolion a'n colegau. Nid yw hyn yn iawn - nid yw'n iawn ar gyfer eu llesiant, ac nid yw'n gynaliadwy. Mae'r cynnydd yn yr amseroedd aros i blant gael eu gweld gan arbenigwr triniaeth niwroddatblygiadol yn peri pryder mawr ac yn enghraifft arall o'r effaith y mae'r pandemig wedi'i chael. Ar hyn o bryd mae rhestr aros o ddwy flynedd a mwy i blant weld arbenigwr niwroddatblygiadol, sy'n creu problemau sylweddol ar gyfer y dyfodol, ac yn fy marn i, yn creu risg sylweddol i gyfleoedd dysgu a chyfleoedd bywyd plant. Heb yr apwyntiadau niwroddatblygiadol, mae gennym blant y nodwyd yn glinigol eu bod yn awtistig neu ag anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd gan arwain at lefelau is o ddealltwriaeth a darpariaeth, gan greu senario lle nad yw plant yn cael eu cefnogi'n ddigonol i ffynnu, a gwn fod athrawon yn teimlo'n rhwystredig iawn ynglŷn â hyn. Yn bersonol, nid wyf yn credu bod hyn yn ddigon da yn yr oes sydd ohoni. Mae'n rhaid inni gael y pethau sylfaenol hyn yn iawn cyn inni edrych ar gynlluniau sy'n bachu penawdau. Rwy'n croesawu'r arian a roddwyd tuag at hyn yn ddiweddar, a'r newidiadau i'r system ar gyfer canfod y cyflyrau hyn, ond ni allwn adael i fwy o blant ddisgyn drwy'r rhwyd. Mae hwn yn fater o frys mawr, yn enwedig ar gyfer plant sy'n agored i niwed, fel y dywedwyd yn y cwestiynau addysg yn gynharach. Mae'r pandemig yn gwaethygu eu problemau, felly mae'n hanfodol ein bod yn cael cymorth ar waith a bod hyn yn cael ei gyflymu i blant. Un o'r prif bryderon rydym i gyd yn eu rhannu, fel sy'n amlwg o'r gwelliant, yw iechyd meddwl plant a phobl ifanc, a staff hefyd. Er bod ysgolion yn gallu defnyddio'r arian Recriwtio, Adfer a Chodi Safonau i gefnogi plant drwy faterion llesiant wedi'u targedu, mae'r pryder ehangach yn ymwneud â lle mae ysgolion yn mynd o'r fan honno, oherwydd heb y cymorth clinigol i blant sydd â phroblemau iechyd meddwl sylweddol, dim ond gosod plastr dros glwyf agored a wnawn. Mae angen adolygiad gwraidd a brig o wasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed yng Nghymru. Nid problem 'yn awr' yw hon, ond un a fydd yn arwain at ganlyniadau i genedlaethau. Mae'n destun pryder i mi fod ffocws y Llywodraeth hon wedi bod yn gwbl anghywir yn ddiweddar: addysg rhywioldeb newydd sy'n dileu menywod, ailwampio asgell chwith ein hanes sydd ar fin cael ei gyflwyno i'n plant, a chwricwlwm newydd nad oes gan athrawon ganllawiau clir ar sut i'w gweithredu o hyd. Effaith bryderus arall ar ein plant mewn perthynas â'r cyfyngiadau presennol yma yng Nghymru yw masgiau wyneb yn yr ystafell ddosbarth. Mae tystiolaeth Llywodraeth y DU a hyd yn oed cynghorwyr gwyddonol Cymreig wedi dweud nad ydynt yn gwneud fawr o wahaniaeth mewn ystafelloedd dosbarth. Ond oherwydd bod y Llywodraeth hon yn rhy ofnus i wrthsefyll yr undebau a gwrando ar gyngor gwyddonol, mae ein plant yn dal i orfod gwisgo masgiau mewn ystafelloedd dosbarth drwy'r dydd. Gall hyn effeithio'n andwyol ar ddysgu ac ar ddysgwyr, gan ei fod yn cyfyngu ar gyfathrebu rhwng athrawon a disgyblion a chyfathrebu rhwng disgyblion. Mae hefyd yn hynod anghyfforddus ac yn gyfyngus i'w gwisgo am oriau maith. Mae angen dull sy'n cydbwyso gwahanol fathau o niwed yma gyda'r penderfyniad yn dod o'r brig, gan y bydd yn rhoi ein hysgolion a'n hawdurdodau lleol mewn sefyllfa anodd fel arall. O ystyried cryfder y teimlad ynghylch masgiau ar y naill ochr a'r llall, credaf y dylid gwneud y penderfyniad hwn yn genedlaethol. Ar ôl mabwysiadu llawer o ddulliau gwahanol, ni fydd o fudd i ddisgyblion a bydd yn creu rhaniadau ar draws y wlad, yn peri gofid yn ogystal â dryswch. Byddwn yn dweud wrth y Gweinidog fod angen atebion lleol ar rai pethau, ond mae materion fel masgiau wyneb yn galw am ddull gweithredu cenedlaethol mewn gwirionedd. Wrth gwrs, bydd atebion lleol gan ysgolion unigol i lawer o bethau, fel rwyf wedi'i ddweud, ond yr adborth rwy'n ei gael yw bod angen i'r Llywodraeth hon ddangos mwy o arweiniad, mwy o fanylion ynghylch yr hyn y gofynnir i ysgolion a phlant ei wneud, mwy o ymdrech i gyflymu'r cymorth ar gyfer pryderon pwysig ynghylch iechyd meddwl plant, a mynd i'r afael â'r amseroedd aros ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, i'r rhai sy'n aros yn awr i gael eu hanghenion wedi eu nodi cyn gynted â phosibl fel eu bod yn cael y cymorth arbenigol sydd ei angen arnynt. Mae angen mynd i'r afael â hyn ar frys. Rydym bellach wedi cyrraedd pwynt lle mae angen mwy nag ymrwymiad yn unig; mae arnom angen cynlluniau manwl ar gyfer diwygio a chymorth. Mae angen i ysgolion wybod y paramedrau y maent yn gweithio ynddynt ac mae angen i ddarpariaeth addysg fod yn gyfartal. Mae angen gweithredu yn awr yn fwy nag erioed i osgoi tarfu pellach ar addysg ein dysgwyr ac i osgoi'r argyfwng iechyd meddwl yn ein hysgolion, gydag effaith mwy o gyfryngau cymdeithasol, yn ogystal â llawer o ffactorau eraill yn ystod y cyfnod clo, yn dechrau dangos yn awr. Mae'r effaith ar iechyd meddwl ein plant a'n pobl ifanc yn un a fydd yn para am ddegawdau. Rwy'n annog yr Aelodau ar draws y Siambr i gefnogi ein cynnig heddiw a diolch i bob un ohonoch ymlaen llaw am gyfrannu at y ddadl bwysig hon. Mae'n bwysig ein bod yn cael cyfle i drafod y pryderon addysgol hollbwysig hyn sydd gennym i gyd. Diolch.