English: Diolch, Lywydd. Banking in Wales since we lost the last of our locally owned banks at the beginning of the twentieth century has been the financial equivalent of the branch plant economy, characterised by local branches of large shareholder-owned companies headquartered in the City of London. Wales has been a victim, in that sense, of the most centralised and highly concentrated banking system probably anywhere in the industrialised world, with a market share of over 85 per cent, I think, for the big five. We're now entering a worrying new phase in that history of dominance, whereby even the branches of that branch plant economy are being closed, and large swathes of our country - rural communities, impoverished communities, not lucrative enough to achieve the kind of returns that modern banks are seeking - risk becoming a financial desert, without any form of comprehensive banking service. Wales is actually being hit more badly than most parts of the UK, and according to UBS, we probably stand to lose another 50 per cent of our remaining branch network over the next decade. Banks have presented this as part of a natural migration to online-only banking - the financial equivalent of processes that are under way in the economy elsewhere. And there's an element of truth to this, but it's also exaggerated by banks that are simply seeking to maximise profits by cutting costs associated with providing relationship banking, which does require universal coverage and face-to-face services. And the proof of that is that the rate of acceleration in branch closure is far greater than the decline in branch activity. And of course, it flies in the face of what people say. Research for the Competition and Markets Authority in 2015 found that 63 per cent of current account customers felt that having a convenient local branch was either essential or very important, and that rose to 76 per cent for those who are among the digitally excluded. Far from merely responding to changes in the marketplace, banks are actually choosing to close banks in poorer areas while retaining them - actually, they're even opening new branches - in more affluent areas, particularly in London. They're doing this regardless of the impact that a branch closure will have for the unbanked, the digitally excluded, the elderly, the disabled, those on a low income and those living in rural communities. And the impact on business in unbanked communities is particularly acute. Research by Move Your Money, the campaigning group, using British Bankers Association lending data, shows that bank branch closures dampen SME lending growth by 63 per cent, on average, in postcode areas that lose a bank branch. That figure rises to 104 per cent for postcode areas that lose their last bank in town. On average, postcode areas that lose their last bank in town receive £1.6 million a year less in lending over the course of a year. Sadly, banks don't take into account the public interest or the effect a closure will have in making these decisions. These are predetermined closure announcements, there's no consultation, and that's why we find the access to banking protocol, referred to in one of the Conservative amendments, wholly inadequate. The existing model of banking in this country, which is based on supposed competition between these dominant big five, we contend is broken. The so-called challenger banks are targeting already affluent areas, or in the case digital-only banks, younger customers, not those areas that are underserved. The poorest are most likely to lack access to banking, and small business is neglected and lending, as we know, is disproportionately focused on London and the south-east of England. Alternative institutions do exist - some of those who are part of the Responsible Finance network referred to in the Conservative amendment - but they struggle to compete in a system set up to privilege the big banks. What we need, we believe, is a more diverse banking system. Most other countries have a mixed economy in banking, which provides both greater stability and public accountability. We need access to finance for underserved groups to be recognised as a public good, and that's why we're asking the Welsh Government to take a more active role in the provision of this basic and essential service. The Government already accepts the principle of direct intervention as a result of market failure in financial services. That, after all, was the rationale for the creation of Finance Wales back in 2002, and it remains the rationale for the creation of the new development bank. Of course, the development bank will carry the name 'bank', but it's not currently intended to be a deposit-taking institution. It uses revolving or evergreen funds to provide debt capital or long-term equity, leveraging through partnering with other funders rather than using the tool of fractional reserve banking to create credit in the way that banks traditionally do. That's why I think we do need to create a public bank for Wales, so that we can use that tool of leverage and actually provide that capital at a greater level throughout our communities more equitably. There are three potential models that could be followed: one would involve the development bank working in partnership with existing financial institutions to provide access to services, possibly via a network of last-bank-in-town shared facilities. It's the kind of arrangement or partnership that the often-quoted Bank of North Dakota, which is publicly owned, has with private sector banks in its own state. That said, many of the institutions that the Bank of North Dakota co-operate with are themselves community banks, which are a very important part of the US equivalent of the mixed economy in banking, and UK banks thus far have shown very little enthusiasm for this model of neutral shared branches that was long promoted by the Campaign for Community Banking Services. A second option would be for the development bank to help capitalise a network of local savings banks in conjunction with local authorities, similar to the model we see in the sparkassen of Germany, for example, or the cantonal banks in Switzerland. Shared services in terms of the back office could be provided by the national development bank to this network of local savings banks. This is the model being promoted by the Community Savings Bank Association, which is already being trialled in Hampshire with the assistance of the international sparkassen foundation. A third option is to partner with one of the few successful financial institutions that we have in Wales that is still locally owned, the Principality. It was very good to see them report excellent financial results today. The option there is to help them to develop even further into a mutually owned clearing bank. We're entirely open on the means, but the goal of ensuring a people's bank of Wales is one that should unite us all in this Chamber. Now that the current banks are turning their backs in ever increasing numbers on our people, it's time actually to create a bank for the people here in Wales. I'll give way.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae bancio yng Nghymru ers i ni golli'r olaf o'r banciau a oedd mewn perchnogaeth leol ar ddechrau'r ugeinfed ganrif wedi bod yr hyn sy'n cyfateb yn ariannol i economi ffatrïoedd cangen, a nodweddir gan ganghennau lleol o gwmnïau mawr sy'n eiddo i gyfranddalwyr gyda phencadlys yn Ninas Llundain. Mae Cymru wedi dioddef, yn hynny o beth, yn sgil y system fancio fwyaf canolog a dwys yn unman yn y byd diwydiannol yn ôl pob tebyg, gyda chyfran o'r farchnad y pump mawr dros 85 y cant, rwy'n credu. Rydym yn awr yn cychwyn ar gyfnod newydd sy'n peri pryder yn yr hanes hwnnw o oruchafiaeth, lle y mae hyd yn oed canghennau o'r economi ffatrïoedd cangen honno'n cael eu cau, a rhannau helaeth o'n gwlad - cymunedau gwledig, cymunedau tlawd, heb fod yn ddigon proffidiol i gyflawni'r math o enillion y mae banciau modern yn eu ceisio - mewn perygl o droi'n anialwch ariannol, heb unrhyw fath o wasanaeth bancio cynhwysfawr. Mewn gwirionedd mae Cymru yn cael ei tharo'n waeth na'r rhan fwyaf o'r DU, ac yn ôl UBS, mwy na thebyg ein bod yn wynebu colli 50 y cant arall o'n rhwydwaith o ganghennau sy'n weddill dros y degawd nesaf. Mae'r banciau wedi cyflwyno hyn fel rhan o symudiad naturiol tuag at fancio ar-lein yn unig - yr hyn sy'n cyfateb yn ariannol i brosesau sydd ar waith mewn rhannau eraill o'r economi. Ac mae elfen o wirionedd yn hyn, ond mae hefyd wedi'i orliwio gan fanciau sy'n ceisio cynyddu elw drwy dorri costau sy'n gysylltiedig â darparu bancio perthynas, sy'n galw am ddarpariaeth gyffredinol a gwasanaethau wyneb yn wyneb. A'r prawf o hynny yw bod canghennau'n cau yn llawer cyflymach na'r dirywiad yng ngweithgarwch canghennau. Ac wrth gwrs, mae'n mynd yn groes i'r hyn y mae pobl yn ei ddweud. Canfu ymchwil ar ran yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd yn 2015 fod 63 y cant o gwsmeriaid cyfrifon cyfredol yn teimlo bod cael cangen leol gyfleus naill ai'n hanfodol neu'n bwysig iawn, a'i fod yn codi i 76 y cant ymhlith rhai sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol. Ymhell o fod yn ddim ond ymateb i newidiadau yn y farchnad, mae banciau mewn gwirionedd yn dewis cau banciau mewn ardaloedd tlotach gan eu cadw - mewn gwirionedd maent hyd yn oed yn agor canghennau newydd - mewn ardaloedd mwy cefnog, yn enwedig yn Llundain. Maent yn gwneud hyn waeth beth fydd effaith cau cangen ar bobl heb fanc, pobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol, yr henoed, yr anabl, pobl ar incwm isel a'r rhai sy'n byw mewn cymunedau gwledig. Ac mae'r effaith ar fusnes mewn cymunedau heb fanc yn arbennig o ddifrifol. Mae ymchwil gan Move Your Money, y grŵp ymgyrchu, gan ddefnyddio data benthyca Cymdeithas Bancwyr Prydain, yn dangos bod cau canghennau banc yn lleihau twf benthyca i fusnesau bach a chanolig o 63 y cant, ar gyfartaledd, mewn ardaloedd cod post sy'n colli cangen o fanc. Mae'r ffigur hwnnw'n codi i 104 y cant mewn ardaloedd cod post sy'n colli eu banc olaf yn y dref. Ar gyfartaledd, mae ardaloedd cod post sy'n colli eu banc olaf yn y dref yn cael £1.6 miliwn y flwyddyn yn llai mewn benthyciadau dros gyfnod o flwyddyn. Yn anffodus, nid yw banciau'n ystyried lles y cyhoedd na'r effaith y bydd cau yn ei chael wrth wneud y penderfyniadau hyn. Mae'r rhain yn gyhoeddiadau cau a bennwyd ymlaen llaw, nid oes unrhyw ymgynghori, a dyna pam yr ystyriwn fod y protocol mynediad at fancio y cyfeirir ato yn un o welliannau'r Ceidwadwyr yn gwbl annigonol. Rydym yn dadlau bod y model bancio presennol yn y wlad hon, sy'n seiliedig ar gystadleuaeth dybiedig rhwng y pum banc mwyaf, wedi torri. Mae'r hyn a elwir yn fanciau heriol yn targedu ardaloedd sydd eisoes yn gefnog, neu yn achos banciau digidol yn unig, cwsmeriaid iau, nid yr ardaloedd lle na cheir gwasanaeth digonol. Y bobl dlotaf sy'n fwyaf tebygol o fod heb fynediad at wasanaethau banc, mae busnesau bach yn cael eu hesgeuluso, ac mae benthyg, fel y gwyddom, yn canolbwyntio'n anghymesur ar Lundain a de-ddwyrain Lloegr. Mae sefydliadau eraill yn bodoli - mae rhai'n rhan o'r rhwydwaith cyllid cyfrifol y cyfeirir ato yng ngwelliant y Ceidwadwyr - ond maent yn ei chael hi'n anodd cystadlu mewn system a sefydlwyd er budd y banciau mawr. Yr hyn sydd ei angen arnom yn ein barn ni yw system fancio sy'n fwy amrywiol. Mae gan y rhan fwyaf o wledydd eraill economi gymysg mewn bancio, sy'n darparu mwy o sefydlogrwydd ac atebolrwydd cyhoeddus. Mae arnom angen i fynediad at gyllid ar gyfer grwpiau nad ydynt yn cael gwasanaeth digonol gael ei gydnabod fel mater lles y cyhoedd, a dyna pam ein bod yn gofyn i Lywodraeth Cymru gymryd rhan fwy gweithredol yn darparu'r gwasanaeth sylfaenol a hanfodol hwn. Mae'r Llywodraeth eisoes yn derbyn yr egwyddor o ymyrraeth uniongyrchol o ganlyniad i fethiant y farchnad mewn gwasanaethau ariannol. Dyna wedi'r cyfan oedd y rhesymeg wrth wraidd creu Cyllid Cymru yn ôl yn 2002, a dyna yw'r rhesymeg o hyd dros greu'r banc datblygu newydd. Wrth gwrs, bydd y banc datblygu yn dwyn yr enw 'banc', ond ni fwriedir iddo fod ar hyn o bryd yn sefydliad sy'n cymryd adneuon. Mae'n defnyddio cronfeydd cylchol neu fythwyrdd i ddarparu cyfalaf dyled neu ecwiti hirdymor, gan drosoli drwy bartneru gyda chyllidwyr eraill yn hytrach na defnyddio offeryn bancio wrth gefn ffracsiynol i greu credyd yn y ffordd y mae banciau'n ei wneud yn draddodiadol. Dyna pam y credaf fod angen i ni greu banc cyhoeddus i Gymru, fel y gallwn ddefnyddio'r offeryn trosoledd hwnnw a darparu'r cyfalaf ar lefel uwch yn fwy cyfartal ar draws ein cymunedau. Mae tri model posibl y gellid eu dilyn: byddai un yn golygu bod y banc datblygu'n gweithio mewn partneriaeth â sefydliadau ariannol presennol i ddarparu mynediad at wasanaethau, o bosibl drwy rwydwaith o gyfleusterau 'banc olaf yn y dref' a rennir. Dyna'r math o drefniant neu bartneriaeth sydd gan y Bank of North Dakota, y sonnir amdano'n aml, banc sy'n eiddo cyhoeddus, gyda banciau yn y sector preifat yn ei dalaith. Wedi dweud hynny, mae llawer o'r sefydliadau y mae'r Bank of North Dakota yn cydweithio â hwy'n fanciau cymunedol eu hunain, sy'n rhan bwysig iawn o'r hyn sy'n cyfateb yn yr Unol Daleithiau i'r economi gymysg mewn bancio, a hyd yn hyn ychydig iawn o frwdfrydedd y mae banciau yn y DU wedi'i ddangos tuag at y model hwn o ganghennau niwtral a rennir a gafodd ei hyrwyddo ers amser maith gan yr Ymgyrch dros Wasanaethau Bancio Cymunedol. Ail opsiwn fuasai i'r banc datblygu helpu i ddarparu cyfalaf ar gyfer rhwydwaith o fanciau cynilo lleol ar y cyd ag awdurdodau lleol, yn debyg i fodel sparkassen yn yr Almaen, er enghraifft, neu'r banciau cantonol yn y Swistir. Gallai'r banc datblygu cenedlaethol ddarparu gwasanaethau a rennir o ran y swyddfa gefn i'r rhwydwaith hwn o fanciau cynilo lleol. Dyma'r model a hyrwyddir gan y Community Savings Bank Association, sydd eisoes yn cael ei dreialu yn Hampshire gyda chymorth y sefydliad sparkassen rhyngwladol. Trydydd opsiwn yw partneru gydag un o'r ychydig sefydliadau ariannol llwyddiannus sydd gennym yng Nghymru sy'n dal mewn perchnogaeth leol, y Principality. Roedd yn dda iawn eu gweld yn cyhoeddi canlyniadau ariannol ardderchog heddiw. Yr opsiwn yno yw eu helpu i ddatblygu hyd yn oed ymhellach i fod yn fanc clirio dan berchnogaeth gydfuddiannol. Rydym yn gwbl agored ynglŷn â'r modd, ond mae'r nod o sicrhau banc i bobl Cymru yn un a ddylai ein huno i gyd yn y Siambr hon. Nawr fod mwy a mwy o'r banciau presennol yn troi eu cefnau ar ein pobl, mae'n bryd creu banc ar gyfer y bobl yma yng Nghymru mewn gwirionedd. Fe ildiaf.