English: Jane Dodds and Siân Gwenllian have already mentioned the important role that the Queen had as a female leader. It is difficult for us to understand that, in 1952, public life was completely dominated by men. It wasn't until 1958 that women could be appointed to the House of Lords. And, when in 1966 Harold Wilson wanted to appoint Shirley Williams as a Minister in the Department of Labour, the Permanent Secretary lobbied against it. Even when Harold Wilson took absolutely no notice, this so-called servant of the Crown still refused to communicate with her directly. Incredible. So, when she took over, aged 25, in this male-dominated world, she obviously had to be really assertive to ensure that she wasn't just ignored as somebody who didn't need to be taken account of. Because she was intelligent and very hard-working - she read all her briefs, unlike some other people [ Laughter.] - she quickly established herself as someone who knew what she was talking about and needed to be taken account of. We have titbits of information about what went on in those weekly meetings with the Prime Minister of the day, but there are no records of these conversations. But, clearly, 70 years dealing with Prime Ministers undoubtedly gave her a unique insight in how different political leaders dealt with the larger-than-life characters in their Cabinets. Whilst at home, she had to be inscrutable - that was the constitutional deal - about what she thought about the issues of the day, she did use her international role of representing Britain to give us an unparalleled insight into the workings of Government and to become a really accomplished diplomat.
Welsh: Mae Jane Dodds a Siân Gwenllian wedi sôn yn barod am y swyddogaeth bwysig a oedd gan y Frenhines fel arweinydd benywaidd. Mae hi'n anodd i ni ddeall bod bywyd cyhoeddus, yn 1952, yn cael ei ddominyddu yn gyfan gwbl gan ddynion. Ni allai menywod gael eu penodi i Dŷ'r Arglwyddi tan 1958. Ac yn 1966 pan oedd Harold Wilson yn dymuno penodi Shirley Williams yn Weinidog yn yr Adran Lafur, bu'r Ysgrifennydd Parhaol yn lobïo yn erbyn hynny. Hyd yn oed pan wnaeth Harold Wilson anwybyddu'r peth yn llwyr, parhaodd y gwas honedig hwn i'r Goron i wrthod cyfathrebu â hi'n uniongyrchol. Anhygoel. Felly, pan gymerodd hi'r awenau, yn 25 oed, yn y byd hwn a oedd yn cael ei ddominyddu gan ddynion, roedd yn amlwg y byddai'n rhaid iddi hi fod yn wirioneddol benderfynol er mwyn gwneud yn siŵr na fyddai hi'n cael ei hanwybyddu fel un nad oedd angen ei hystyried. Oherwydd ei bod hi'n ddeallus ac yn gweithio yn galed iawn - roedd hi'n arfer darllen ei briffiau i gyd, yn wahanol i ambell un [ Chwerthin.] - fe ymsefydlodd hi'n gyflym yn un a oedd yn gwybod beth yr oedd hi'n siarad amdano a bod angen rhoi ystyriaeth iddi hi. Mae rhyw dameidiau mân o wybodaeth ar gael ynglŷn â'r hyn a oedd yn digwydd yn y cyfarfodydd wythnosol hynny gyda Phrif Weinidog y dydd, ond does dim cofnodion o'r sgyrsiau hynny. Ond yn ddiamau, yn amlwg, wedi 70 mlynedd o fod yn ymdrin â Phrif Weinidogion, roedd hynny'n rhoi golwg unigryw iddi hi o ran dulliau'r gwahanol arweinwyr gwleidyddol o ymdrin â'r cymeriadau lliwgar yn eu Cabinetau nhw. Yn ei chartref, bu'n rhaid iddi fod yn anchwiliadwy - dyna oedd y fargen gyfansoddiadol - o ran ei barn hi am faterion y dydd, ond fe wnaeth hi ddefnyddio ei gwaith rhyngwladol o gynrychioli Prydain i roi cipolwg digyfaddawd i ni ar waith Llywodraethau a dod yn ddiplomydd medrus iawn.