techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: I saw that the town of Pembroke had erected a new statue for Henry VII, in an attempt to attract tourism and to reflect the close relationship of that family with Pembroke. Today, I have hosted an exhibition in the Assembly of another statue that it is hoped will be established in Pembrokeshire - a statue of Chelsea Manning, another character that was raised and educated in Pembrokeshire, and that has had a great influence on the world in which we live at present. Can the First Minister tell us what the Government are doing to promote public art generally and empathy with public art as part of tourism, reflecting all our history as a nation? Can the Government look at the intention to erect a statue to Chelsea Manning in order to support her in Pembrokeshire?
Welsh: Roeddwn i'n gweld bod tref Penfro wedi codi cerflun newydd i Harri VII, ac wrth gwrs, mae'n ymgais i ddenu twristiaeth ac adlewyrchu hanes clos y teulu hwnnw gyda thref Penfro. Heddiw, rydw i wedi cynnal arddangosfa yn y Cynulliad o'r cerflun arall sydd yn gobeithio cael ei sefydlu yn sir Benfro - cerflun o Chelsea Manning, cymeriad arall a gafodd ei magu a'i haddysgu yn sir Benfro ac sydd wedi, yn sicr, dylanwadu yn drwm iawn ar y byd rydym ni'n byw ynddo ar hyn o bryd. A allai'r Prif Weinidog ddweud beth mae'r Llywodraeth yn ei wneud i hybu celf gyhoeddus yn gyffredinol, a'r ymdeimlad o gelf gyhoeddus fel rhan o dwristiaeth, ie, ond hefyd fel rhan o adlewyrchu ein holl hanes ni fel cenedl? A fydd y Llywodraeth yn gallu edrych ar y bwriad yma i godi cerflun i Chelsea Manning yn sir Benfro, i'w chefnogi hi?
English: Well, we receive a number of applications in terms of supporting the erection of statues across Wales and it's important that any statue has sufficient local support so that that project can move forward. We do understand, of course, how important the visual arts are in terms of conveying a message to people, and that was true of the exhibition at Caernarfon castle, 'The Weeping Window', which conveyed very powerfully the impact of the first world war not only on local communities, but also on those who were killed in battle.
Welsh: Wel, mae'n rhaid bod yn ofalus, wrth gwrs, ynglŷn â cherfluniau, achos ein bod ni'n cael llawer o geisiadau ynglŷn â chefnogi cerfluniau ar draws Cymru, ac mae'n hollbwysig bod unrhyw gerflun â digon o gefnogaeth leol, er mwyn bod y cerflun hwnnw yn gallu symud ymlaen. Rydym ni'n deall pa mor bwysig yw pethau gweledol ynglŷn â rhoi neges i bobl, ac wrth gwrs roedd hynny'n wir ynglŷn â'r arddangosfa yng Nghastell Caernarfon, sef y ffenestr wylo - 'The Weeping Window' - a oedd yn dangos yn bwerus iawn beth oedd effaith y rhyfel byd cyntaf, nid dim ond ar y cymunedau lleol, ond ar y rheini a gafodd eu lladd yna.
English: I too visited the exhibition of the proposed sculpture of Chelsea Manning. Would the First Minister agree with me that a sculpture of Chelsea Manning, who must be one of the most famous sons and daughters of Haverfordwest, would indeed increase tourism in Pembrokeshire?
Welsh: Ymwelais innau hefyd ag arddangosfa'r cerflun arfaethedig o Chelsea Manning. A yw'r Prif Weinidog yn cytuno â mi y byddai cerflun o Chelsea Manning, y mae'n rhaid ei bod yn un o feibion a merched enwocaf Hwlffordd, wir yn cynyddu twristiaeth yn Sir Benfro?
English: These are matters, ultimately, for the community and town councils, and for the local authority, to determine whether they'd want to give support to this sculpture, or any other.
Welsh: Materion yw'r rhain, yn y pen draw, i'r cynghorau cymuned a thref, ac i'r awdurdod lleol, benderfynu a fyddent yn dymuno rhoi cefnogaeth i'r cerflun hwn, neu unrhyw un arall.
English: 'Taking Wales Forward' contains a range of actions to improve the health and well-being of older people, focusing on timely interventions and effective partnership working. For example, we are investing in initiatives for older people to maintain their independence and remain at home through the integrated care fund.
Welsh: Mae 'Symud Cymru Ymlaen' yn cynnwys amrywiaeth o gamau gweithredu i wella iechyd a llesiant pobl hŷn, gan ganolbwyntio ar ymyraethau amserol a gwaith partneriaeth effeithiol. Er enghraifft, rydym ni'n buddsoddi mewn mentrau i bobl hŷn gadw eu hannibyniaeth ac aros yn eu cartrefi drwy'r gronfa gofal integredig.
English: Thank you for that answer, First Minister, but one of the things you failed to mention was the increasing isolation that has been faced by many older people in Wales. It's estimated that around 75,000 older people across the country are reported as being very lonely, and that loneliness can have the same sort of impact as smoking 15 cigarettes per day on people's health. I wonder whether you will join me in supporting Age Cymru's campaign on loneliness, 'No one should have no one'. What work is the Welsh Government doing to support people like Gill Stafford, from Abergele in my own constituency, who's widowed, takes care of her disabled son, and told Age Cymru that she takes the bus just so that she can actually get out and speak to somebody and have a conversation? What action are you taking to support people like Gill and many others who are facing that sort of isolation and loneliness?
Welsh: Diolch i chi am yr ateb yna, Prif Weinidog, ond un o'r pethau na wnaethoch chi sôn amdanynt oedd yr arwahanrwydd cynyddol a wynebwyd gan lawer o bobl hŷn yng Nghymru. Amcangyfrifir bod tua 75,000 o bobl hŷn ar draws y wlad yn unig iawn, a gall yr unigrwydd hwnnw gael yr un math o effaith ag ysmygu 15 sigarét y dydd ar iechyd pobl. Tybed a wnewch chi ymuno â mi i gefnogi ymgyrch Age Cymru ar unigrwydd, 'Ni ddylai neb fod heb neb'. Pa waith y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gynorthwyo pobl fel Gill Stafford, o Abergele yn fy etholaeth i, sy'n wraig weddw, yn gofalu am ei mab anabl, ac a ddywedodd wrth Age Cymru ei bod yn mynd ar y bws dim ond er mwyn cael mynd allan a siarad â rhywun a chael sgwrs? Pa gamau ydych chi'n eu cymryd i gynorthwyo pobl fel Gill a llawer o bobl eraill sy'n wynebu'r math hwnnw o arwahanrwydd ac unigrwydd?
English: We look to work with all third sector organisations who do so much work in helping older people. The Member's right to say that isolation and loneliness is a particular issue, particularly in these days when families have moved away, and it does have a detrimental effect not just on people's mental health but, it seems, on their physical health as well. We do want to work with Age Cymru. I commend what Age Cymru are doing to ensure that isolation, firstly, is recognised as a problem, and, secondly, that solutions are found to that problem.
Welsh: Rydym ni'n ceisio gweithio gyda'r holl sefydliadau trydydd sector sy'n gwneud cymaint o waith i helpu pobl hŷn. Mae'r Aelod yn iawn i ddweud bod arwahanrwydd ac unigrwydd yn broblem arbennig, yn enwedig yn y dyddiau hyn pan fo teuluoedd wedi symud i ffwrdd, ac mae'n cael effaith andwyol nid yn unig ar iechyd meddwl pobl, ond, mae'n ymddangos, ar eu hiechyd corfforol hefyd. Rydym ni eisiau gweithio gydag Age Cymru. Rwy'n cymeradwyo'r hyn y mae Age Cymru yn ei wneud i sicrhau bod arwahanrwydd, yn gyntaf, yn cael ei gydnabod fel problem, ac, yn ail, bod atebion yn cael eu canfod i'r broblem honno.
English: One of the things that we can do to improve the lives of older people is ensure that our dementia strategy is ambitious and genuinely life-changing. As you know, the Cabinet Secretary is currently considering the very large number of responses that the Government has received on this, but I believe this is very much a matter for the whole Government, particularly as I believe it will need extra resource in order to be implemented effectively. What assurances can you give that this will be a priority for you, and that when we have the final dementia strategy, it will be as transformational as we all want to see?
Welsh: Un o'r pethau y gallwn ni ei wneud i wella bywydau pobl hŷn yw sicrhau bod ein strategaeth dementia yn uchelgeisiol ac wir yn newid bywydau. Fel y gwyddoch, mae Ysgrifennydd y Cabinet wrthi'n ystyried y nifer fawr iawn o ymatebion y mae'r Llywodraeth wedi eu cael ar hyn, ond rwy'n credu bod hwn yn sicr yn fater i'r Llywodraeth gyfan, yn enwedig gan fy mod i'n credu y bydd angen adnoddau ychwanegol arno er mwyn ei roi ar waith yn effeithiol. Pa sicrwydd allwch chi ei roi y bydd hyn yn flaenoriaeth i chi, a phan fydd gennym ni'r strategaeth ddementia derfynol, y bydd mor weddnewidiol ag yr ydym ni oll eisiau ei weld?
English: We are committed, of course, to making Wales a dementia-friendly country, and of course to publish the first national dementia strategic action plan for Wales. It will be published later this year. It will set out the key actions with ambitious measures to be delivered by the Welsh Government and external partners to support people affected by dementia, and, of course, there will be a need, as part of that plan, to provide the resource that is required to enable it to succeed.
Welsh: Rydym ni wedi ymrwymo, wrth gwrs, i wneud Cymru yn wlad ystyriol o ddementia, ac wrth gwrs i gyhoeddi'r cynllun gweithredu strategol cenedlaethol cyntaf ar ddementia i Gymru. Bydd yn cael ei gyhoeddi yn ddiweddarach eleni. Bydd yn nodi'r camau allweddol ynghyd â mesurau uchelgeisiol i gael eu cyflwyno gan Lywodraeth Cymru a phartneriaid allanol i gynorthwyo pobl a effeithir gan ddementia, ac, wrth gwrs, bydd angen, yn rhan o'r cynllun hwnnw, darparu'r adnoddau sy'n ofynnol i'w alluogi i lwyddo.
English: First Minister, many of our older people are being targeted and fall victim to scammers, who prey on their vulnerability to defraud them of their life savings. I recently helped a constituent who was being targeted, and I have to say the support from South Wales Police was outstanding. Unfortunately, not everyone gets this support. What more can the Welsh Government do to protect and educate older people about the scams, and how to avoid falling victim to these scammers?
Welsh: Prif Weinidog, mae llawer o'n pobl hŷn yn cael eu targedu ac yn dioddef wrth ddwylo sgamwyr, sy'n manteisio ar y ffaith eu bod yn agored i niwed i'w twyllo o'u cynilion bywyd. Cynorthwyais etholwr a oedd yn cael ei dargedu yn ddiweddar, ac mae'n rhaid i mi ddweud bod y cymorth gan Heddlu De Cymru yn rhagorol. Yn anffodus, nid yw pawb yn cael y cymorth hwn. Beth arall all Llywodraeth Cymru ei wneud i amddiffyn ac addysgu pobl hŷn am y sgamiau, a sut i osgoi dioddef wrth ddwylo'r sgamwyr hyn?
English: No-cold-calling zones are a part of it, but, of course, they, naturally, can't affect scams that emerge on line or by telephone. I have seen local authorities - Bridgend is one example - that run very successful campaigns through their trading standards departments to inform people of what scams can look like, and they can be very effective, and that campaign was very effective. I saw it myself in Bridgend. Now, it's important that local authorities learn from each other to see what they can do to protect people from scams that aren't detectable, through methods such as no-cold-calling zones.
Welsh: Mae ardaloedd dim galw diwahoddiad yn rhan ohono, ond, wrth gwrs, ni allant, yn naturiol, effeithio ar sgamiau sy'n dod i'r amlwg ar-lein neu dros y ffôn. Rwyf i wedi gweld awdurdodau lleol - mae Pen-y-bont ar Ogwr yn un enghraifft - sy'n cynnal ymgyrchoedd llwyddiannus iawn trwy eu hadrannau safonau masnach i hysbysu pobl am sut y gall sgamiau edrych, a gallant fod yn effeithiol iawn, ac roedd yr ymgyrch honno'n effeithiol iawn. Gwelais hynny fy hun ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Nawr, mae'n bwysig bod awdurdodau lleol yn dysgu oddi wrth ei gilydd i weld beth allant ei wneud i amddiffyn pobl rhag sgamiau na ellir eu canfod, trwy ddulliau fel ardaloedd dim galw diwahoddiad.
English: It will continue to be strengthened.
Welsh: Bydd yn parhau i gael ei gryfhau.
English: Short and sweet, thank you. First minister, you may be aware that the First Minister of Northern Ireland is in favour of abolishing air passenger duty to help air passengers support growth, jobs and cut costs from businesses. Given the Scottish Government has now used its newly devolved power and brought in its Air Departure Tax (Scotland) Bill, as a replacement for air passenger duty, and has committed to reducing it from 2018, what are you going to do to ensure that air passenger duty is devolved, and once it is devolved, what will you do with it?
Welsh: Cryno dros ben, diolch. Prif Weinidog, efallai eich bod chi'n ymwybodol bod Prif Weinidog Gogledd Iwerddon o blaid diddymu tollau teithwyr awyr i helpu teithwyr awyr i gefnogi twf, swyddi a thorri costau busnesau. O ystyried bod Llywodraeth yr Alban bellach wedi defnyddio ei phŵer datganoledig newydd a chyflwyno ei Bil Treth Ymadael (Yr Alban), i ddisodli'r doll teithwyr awyr, ac wedi ymrwymo i'w leihau o 2018, beth ydych chi'n mynd i'w wneud i sicrhau bod y doll teithwyr awyr yn cael ei datganoli, ac ar ôl iddi gael ei datganoli, beth fyddwch chi'n ei wneud â hi?
English: The First Minister of Northern Ireland isn't in place, at the moment - hopefully soon - but he will surely know that this is something that we've argued ad nauseam for it to be devolved. There is no reason why it should be devolved in Northern Ireland, devolved in Scotland, but not devolved in Wales. What would we do with it? We would certainly look at reducing or removing it for long haul, because we know that Cardiff Airport is particularly well placed for long-haul passenger flights. But the UK Government has resolutely refused to devolve it to us, despite the fact it's devolved to Scotland. There is no reason for this, there is no rationale for this, there is no fairness in this, and, certainly, it's something that the Conservatives in this Chamber have not been particularly vocal about in the last few weeks or months.
Welsh: Nid yw Prif Weinidog Gogledd Iwerddon yn ei swydd, ar hyn o bryd - yn fuan gobeithio - ond does bosib nad yw'n gwybod bod hyn yn rhywbeth yr ydym ni wedi dadlau hyd at syrffed iddo gael ei ddatganoli. Nid oes unrhyw reswm pam y dylai gael ei ddatganoli yng Ngogledd Iwerddon, ei ddatganoli yn yr Alban, ond peidio â chael ei ddatganoli yng Nghymru. Beth fyddem ni'n ei wneud ag ef? Byddem ni'n sicr yn ystyried lleihau neu gael gwared arno ar gyfer teithiau hir, oherwydd gwyddom fod Maes Awyr Caerdydd mewn sefyllfa arbennig o dda ar gyfer teithiau teithwyr pell. Ond mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod yn llwyr ei ddatganoli i ni, er gwaethaf y ffaith ei fod wedi ei ddatganoli i'r Alban. Nid oes unrhyw reswm am hyn, nid oes unrhyw sail resymegol i hyn, nid oes unrhyw degwch yn hyn, ac, yn sicr, mae'n rhywbeth nad yw'r Ceidwadwyr yn y Siambr hon wedi bod yn arbennig o groch amdano yn ystod yr ychydig wythnosau neu fisoedd diwethaf.
English: And a further positive development, First Minister, of devolution is the right to determine the conduct of our own elections here in Wales. And during the general elections a couple of weeks ago, we witnessed a significant increase in the number of young people both registering to vote and an apparently unprecedented high turn-out amongst that group. And if pundits are to be believed, this did benefit Labour in many parts of the UK, as we saw with the extraordinary results in places like Kensington and Canterbury, and even Cardiff North, with young people taking a stance against hard Brexit and austerity. Do you agree with me, First Minister, that this engagement by young people, in the political process, is to be greatly welcomed and lend support to arguments for extending the voting age to 16 when we get the option to do that here in Wales?
Welsh: A datblygiad cadarnhaol pellach, Prif Weinidog, o ddatganoli yw'r hawl i benderfynu sut y cynhelir ein hetholiadau ein hunain yma yng Nghymru. Ac yn ystod yr etholiad cyffredinol ychydig wythnosau yn ôl, gwelsom gynnydd sylweddol yn nifer y bobl ifanc a gofrestrodd i bleidleisio a nifer digynsail o bleidleisiau gan y grŵp hwnnw yn ôl pob golwg. Ac os ydym yn credu'r doethinebwyr, bu hyn o fudd i Lafur mewn sawl rhan o'r DU, fel y gwelsom gyda'r canlyniadau anhygoel mewn mannau fel Kensington a Canterbury, a hyd yn oed Gogledd Caerdydd, gyda phobl ifanc yn gwneud safiad yn erbyn Brexit caled a chyni cyllidol. A ydych chi'n cytuno â mi, Prif Weinidog, bod yr ymgysylltiad hwn gan bobl ifanc, yn y broses wleidyddol, i'w groesawu yn fawr ac yn cefnogi dadleuon dros ymestyn yr oed pleidleisio i 16 pan fyddwn yn cael y dewis i wneud hynny yma yng Nghymru?
English: I'm personally in favour of extending the voting age to 16. And I fail to see why, if it's good for Scotland in one referendum, it can't therefore apply across every election, put bluntly. There's no rational for doing it for one vote, but not for others. For many years in this Chamber, politicians of all parties have wrestled with how we get more young people engaged in politics, fearing that they don't vote. We saw lots of them voting in droves at the general election, at levels I'd not seen before, particularly in the morning. In my local polling station it was very, very noticeable. I certainly want to see that trend continuing, because it's hugely important that voting isn't seen as something you do when you get into middle age.
Welsh: Rwyf i'n bersonol o blaid ymestyn yr oed pleidleisio i 16. Ac rwy'n methu â gweld pam, os yw'n dda i'r Alban mewn un refferendwm, na all felly fod yn berthnasol ar draws pob etholiad, a bod yn blaen. Nid oes unrhyw resymeg dros ei wneud ar gyfer un bleidlais, ond nid mewn eraill. Ers nifer o flynyddoedd yn y Siambr hon, mae gwleidyddion o bob plaid wedi pendroni am sut y gallwn ni gael mwy o bobl ifanc i gymryd rhan mewn gwleidyddiaeth, gan ofni nad ydynt yn pleidleisio. Gwelsom lawer ohonynt yn pleidleisio'n llu yn yr etholiad cyffredinol, ar lefelau nad oeddwn i wedi eu gweld o'r blaen, yn enwedig yn y bore. Roedd yn amlwg dros ben yn fy ngorsaf bleidleisio leol i. Rwy'n sicr eisiau gweld y duedd honno'n parhau, gan ei bod yn hynod bwysig nad yw pleidleisio yn cael ei ystyried yn rhywbeth yr ydych chi'n ei wneud pan fyddwch chi'n cyrraedd canol oed.
English: First Minister, I'm happy to be vocal in favour of the devolution of air passenger duty to this Assembly. I'm sorry if you haven't quite heard our calls on that over the last few weeks and months, but, certainly, that is our position. Nathan Gill, in his question, was right to refer to tax devolution as the next big development in devolution within Wales - indeed, in the devolved parts of the UK as well. The deadline when the UK stamp duty and landfill disposal tax are to be replaced with Welsh taxes is fast approaching, in April 2018, and then with income tax partially in 2019. First Minister, one of the key arguments in favour of tax devolution has been increased accountability, but this relies on public awareness of where that responsibility lies. Do you agree with me that there is still a lack of awareness amongst large sections of the Welsh electorate out there, certainly the people who I speak to, and that's not good in the medium and long term for that accountability? So, would you agree to look at ways that we can have a speedy awareness-raising campaign over the months and years ahead, as taxes are devolved to Wales, so that people in Wales can fully understand what taxes are being raised here, what's being wa - raised in the UK and how we can move forward together?
Welsh: Prif Weinidog, rwy'n falch o fynegi fy mod i o blaid datganoli toll teithwyr awyr i'r Cynulliad hwn. Mae'n ddrwg gen i os nad ydych chi wedi clywed ein galwadau ynghylch hynny yn ystod yr wythnosau a'r misoedd diwethaf, ond, yn sicr, dyna ein safbwynt. Roedd Nathan Gill, yn ei gwestiwn, yn iawn i gyfeirio at ddatganoli treth fel y datblygiad mawr nesaf i ddatganoli yng Nghymru - yn wir, yn rhannau datganoledig y DU hefyd. Mae'r dyddiad pan fydd treth stamp y DU a threth tirlenwi yn cael eu disodli gan drethi yng Nghymru yn prysur agosáu, ym mis Ebrill 2018 ac yna gyda threth incwm yn rhannol yn 2019. Prif Weinidog, mae atebolrwydd cynyddol wedi bod yn un o'r dadleuon allweddol o blaid datganoli treth, ond mae hyn yn dibynnu ar ymwybyddiaeth y cyhoedd o bwy sydd â'r cyfrifoldeb hwnnw. A ydych chi'n cytuno â mi bod diffyg ymwybyddiaeth ymhlith rhannau helaeth o etholwyr Cymru allan yna, yn sicr y bobl yr wyf i'n siarad â nhw, ac nad yw hynny'n beth da yn y tymor canolig a'r hirdymor ar gyfer yr atebolrwydd hwnnw? Felly, a wnewch chi gytuno i edrych ar ffyrdd y gallwn ni gael ymgyrch codi ymwybyddiaeth gyflym dros y misoedd a'r blynyddoedd i ddod, wrth i drethi gael eu datganoli i Gymru, fel y gall pobl yng Nghymru ddeall yn llawn pa drethi sy'n cael eu codi yma, beth sy'n cael ei wa - godi yn y DU a sut y gallwn ni symud ymlaen gyda'n gilydd?
English: I could mischievously say he used the word 'wasted' in the UK, but he meant 'raised', I know that. He makes a good point. I mean, it's hugely important that people understand what happens here and there will be a communications plan in place to inform people of what is going to happen next year and indeed the year after. It's hugely important that's done, not just via the traditional media either. We saw in the general election that media such as Facebook were probably more powerful than the tabloid newspapers for the first time ever. So, a wide variety of media will be used in order to convey the message.
Welsh: Gallwn ddweud yn ddireidus ei fod wedi defnyddio'r gair 'gwastraffu' yn y DU, ond roedd yn golygu 'codi', rwy'n gwybod hynny. Mae'n gwneud pwynt da. Hynny yw, mae'n hynod bwysig bod pobl yn deall yr hyn sy'n digwydd yma a bydd cynllun cyfathrebu ar waith i hysbysu pobl am yr hyn sy'n mynd i ddigwydd y flwyddyn nesaf ac yn wir yn y flwyddyn ganlynol. Mae'n hynod bwysig bod hynny'n cael ei wneud, nid yn unig drwy'r cyfryngau traddodiadol ychwaith. Gwelsom yn yr etholiad cyffredinol bod cyfryngau fel Facebook yn ôl pob tebyg yn fwy grymus na'r papurau newydd tabloid am y tro cyntaf erioed. Felly, bydd amrywiaeth eang o gyfryngau yn cael eu defnyddio i gyfleu'r neges.
English: Powys teaching health board and Hywel Dda university health board are both committed to providing the best-quality and timely cancer care to their respective populations.
Welsh: Mae bwrdd iechyd addysgu Powys a bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda wedi ymrwymo i ddarparu gofal canser o'r ansawdd gorau a phrydlon i'w poblogaethau yn eu priod leoedd.