English: The Children, Young People and Education Committee has worked hard to ensure that children's rights have been at the heart of all our work during this fifth Assembly. Children's rights matter in everything we do. This has been the case whether we are scrutinising Government policy on youth services or mental health, whether we are considering the need for legislation about the physical punishment of children, or whether we were looking at school funding. In June 2019, almost a decade since the introduction of the rights of the child Measure, we felt it was the right time to examine whether this legislation has been working effectively. In 2011, this law was seen as breaking new ground and led to Wales getting international recognition, but the measure of its success must be whether it has actually made a real difference to the lives of children and young people in Wales. The first thing we did was look at how this law is having an impact on Welsh Government's decision making. We also wanted to know whether it has made any difference to the way the Welsh Government allocates its funding. We heard clear frustrations from stakeholders about the pace at which the Measure has influenced policy and spending. They told us that there is a lack of reference to children's rights in key strategic documents. They also told us there is insufficient evidence that the duties in the Measure are being delivered across the whole of the Welsh Government. It's not clear whether there is systematic consideration of children's rights across Government. Whilst there are good examples in some departments, more progress must be made. As well as the obvious examples, such as education and social services, policy areas such as housing, health, planning, the economy, the environment and transport have a massive impact on children's daily lives. Children's rights must have an impact on decision making across all ministerial portfolios, and proof that this is happening must be more transparent. Next, we looked at the duties within this new legislation that are intended to make children's rights a reality. We wanted to know if the right mechanisms are in place to deliver change. We heard that child rights impact assessments are an important tool to support the implementation of this legislation. These assessments should analyse whether Welsh Government actions will have a negative, neutral or positive impact on children's rights. The intention is that they are used at an early stage of decision making in order to inform that process. The committee heard concerns that these impact assessments are often produced too late in the policy development process. There were also concerns that they are sometimes written in a way that looks as if they are explaining policy decisions that have already been taken, rather than informing decisions that are yet to be made. This demonstrates to us that children's rights are not driving the Welsh Government's decision making as the legislation intended. More recently, it's pleasing to hear the Children's Commissioner for Wales's view that the quality and detail within some of these impact assessments have improved. One positive example relates to the level of detail and analysis published by the education department about school provision during the pandemic. The 2011 legislation also placed a duty on the Welsh Government to make sure adults and children know about the UNCRC. This was so that adults and children understand what children's rights are and why the law is in place. However, many of the children and young people we heard from made it clear to us that there has been no systematic approach to telling them about their rights. Our evidence also showed us there is a real gap in the knowledge and understanding of children's rights amongst the general public. In light of this, 10 years since this legislation was enacted, we conclude that a national awareness-raising strategy is long overdue. We have also recommended that the Welsh Government should tell children and young people how to complain if they think that this new law is not working well. This information must be given to them in a way that is easy to understand. Since our report's publication, the Welsh Government has published a new children's rights scheme for consultation. This is a plan it's required to have by law, and which sets out how it intends to deliver the legislation in practice. We are pleased to see that an awareness-raising strategy and a child-friendly complaints process has been included in the new scheme. What we must see next is the detail behind it and a commitment as to when these outputs will be delivered. One other important aspect of our inquiry was to look at how well the Welsh Government is implementing article 12 of the UNCRC. It says that children have the right to have their say when adults are making decisions that affect them and to have their opinions taken into account. It's vital that children and young people have an influence on decisions that affect them, not just because they have a legal right to do so, but because, more importantly, it leads to better decisions and better outcomes. We recommended that the Welsh Government set out in its revised children's rights scheme a clear strategy to ensure the participation of children and young people in discussions on Government decisions that affect them. We welcome the fact that this has been included in the new draft children's rights scheme. We will monitor how this progresses in the remaining months before the election. The final recommendation that I would like to focus on today is about strengthening the legal position of children's rights. Never has the extent of local authorities' influence on children's daily lives been more visible. Yet, while public bodies, including health boards, play a pivotal role in delivering services to children and young people, and receive significant amounts of public money, the rights of the child Measure does not impose duties on them. We heard that the Welsh Government is therefore not always able to ensure that children's rights have a direct influence on the services children and young people receive, or the decisions these public bodies make. We were persuaded by the evidence we received that extending the duties in the Measure to bodies such as local authorities and health boards will help deliver this change. In drawing my opening remarks to a close, I have already said that the COVID-19 pandemic has meant that the rights of the child Measure has never been more important. But what we must remember is that implementing this legislation properly has always been important. As a committee, we believe there must be a renewed emphasis on getting the implementation of the Measure right. We also note that the United Nations is scrutinising progress on implementing the UNCRC across the UK in 2021. Before the pandemic, we heard from children and young people about the rights that are important to them and what can happen when they are not made a reality. It was great to hear from nearly 1,000 young people from all five Senedd regions. It was also wonderful to meet the children from the Lleisiau Bach projects in north and south Wales. They gave us a really warm welcome and were keen to tell us what children's rights meant to their lives. One of the rights that was clearly important to the young people we spoke to was the right to be safe: the right to be safe at home; the right to be safe in their communities; the right be safe online. A stark reminder, if any was needed, of the lives that some children and young people in Wales are living. A reminder of what children's rights mean in reality. I would like to thank all those who have helped us with this work. The detailed input from stakeholders and the views of children and young people have been invaluable to our scrutiny. We are particularly grateful to those who have waited patiently for our report, which we postponed to enable all efforts to be focused on the public service response to the pandemic, and to those who provided feedback to us on the Welsh Government's response, in order to inform today's debate. With their help, we have made a set of practical recommendations that we believe have the potential to make rights a reality for all children and young people in Wales. Ten years on, it is now over to the Welsh Government to put renewed emphasis on getting this right. Diolch yn fawr.
Welsh: Mae'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg wedi gweithio'n galed i sicrhau bod hawliau plant wedi bod wrth wraidd ein holl waith yn ystod y pumed Cynulliad hwn. Mae hawliau plant yn bwysig ym mhob dim a wnawn. Mae hyn wedi bod yn wir pan fyddwn yn craffu ar bolisi'r Llywodraeth ar wasanaethau ieuenctid neu iechyd meddwl pobl ifanc, pan fyddwn yn ystyried yr angen am ddeddfwriaeth ar gosbi plant yn gorfforol, neu pan fyddwn yn edrych ar ariannu ysgolion. Ym mis Mehefin 2019, bron i ddegawd ers cyflwyno'r Mesur hawliau plant, roeddem yn teimlo ei bod yn bryd archwilio a yw'r ddeddfwriaeth hon wedi bod yn gweithio'n effeithiol. Yn 2011, ystyrid bod y gyfraith hon yn torri tir newydd ac arweiniodd at gydnabyddiaeth ryngwladol i Gymru, ond rhaid mesur ei llwyddiant yn ôl y graddau y mae wedi gwneud gwahaniaeth go iawn i fywydau plant a phobl ifanc yng Nghymru. Y peth cyntaf a wnaethom oedd edrych ar sut y mae'r gyfraith hon yn effeithio ar y ffordd y mae Llywodraeth Cymru'n gwneud penderfyniadau. Roeddem hefyd yn awyddus i wybod a yw wedi gwneud unrhyw wahaniaeth i'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn dyrannu ei chyllid. Clywsom am rwystredigaethau amlwg rhanddeiliaid ynglŷn â pha mor gyflym y mae'r Mesur wedi dylanwadu ar bolisi a gwariant. Dywedasant wrthym nad oes digon o gyfeirio at hawliau plant mewn dogfennau strategol allweddol. Dywedasant wrthym hefyd nad oes digon o dystiolaeth fod y dyletswyddau yn y Mesur yn cael eu cyflawni ar draws Llywodraeth Cymru. Nid yw'n glir fod hawliau plant yn cael eu hystyried yn systematig ar draws y Llywodraeth. Er bod enghreifftiau da mewn rhai adrannau, rhaid gwneud mwy o gynnydd. Yn ogystal â'r enghreifftiau amlwg, megis addysg a gwasanaethau cymdeithasol, mae meysydd polisi fel tai, iechyd, cynllunio, yr economi, yr amgylchedd a thrafnidiaeth yn effeithio'n enfawr ar fywydau plant o ddydd i ddydd. Rhaid i hawliau plant effeithio ar benderfyniadau ar draws portffolio pob Gweinidog, a rhaid cael prawf mwy tryloyw fod hyn yn digwydd. Wedyn, edrychwyd ar y dyletswyddau yn y ddeddfwriaeth newydd y bwriadwyd iddynt sicrhau bod hawliau plant yn cael eu gwireddu. Roeddem am wybod a yw'r mecanweithiau cywir ar waith i sicrhau newid. Clywsom fod asesiadau o'r effaith ar hawliau plant yn arf pwysig i gynnal y gwaith o weithredu'r ddeddfwriaeth hon. Dylai'r asesiadau hyn ddadansoddi i ba raddau y bydd camau gweithredu Llywodraeth Cymru yn cael effaith negyddol, niwtral neu gadarnhaol ar hawliau plant. Y bwriad yw sicrhau eu bod yn cael eu defnyddio'n gynnar yn y broses o wneud penderfyniadau er mwyn llywio'r broses honno. Clywodd y pwyllgor bryderon fod yr asesiadau effaith hyn yn aml yn cael eu cynhyrchu'n rhy hwyr yn y broses o ddatblygu polisi. Mynegwyd pryderon hefyd eu bod weithiau'n cael eu hysgrifennu mewn ffordd sy'n edrych fel pe baent yn esbonio penderfyniadau polisi sydd eisoes wedi'u gwneud, yn hytrach na llywio penderfyniadau sydd eto i'w gwneud. Mae hyn yn dangos inni nad hawliau plant sy'n sbarduno penderfyniadau Llywodraeth Cymru yn ôl bwriad y ddeddfwriaeth. Yn fwy diweddar, mae'n braf clywed barn Comisiynydd Plant Cymru fod ansawdd a manylion rhai o'r asesiadau effaith hyn wedi gwella. Mae un enghraifft gadarnhaol yn ymwneud â lefel y manylder a'r dadansoddiad a gyhoeddwyd gan yr adran addysg am ddarpariaeth ysgolion yn ystod y pandemig. Roedd deddfwriaeth 2011 hefyd yn gosod dyletswydd ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod oedolion a phlant yn gwybod am Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn. Gwnaed hyn er mwyn i oedolion a phlant ddeall beth yw hawliau plant a pham y mae'r gyfraith mewn grym. Fodd bynnag, roedd llawer o'r plant a'r bobl ifanc y clywsom ganddynt yn dweud yn glir na fu dull systematig o'u hysbysu am eu hawliau. Dangosodd ein tystiolaeth hefyd fod bwlch gwirioneddol yn y wybodaeth a'r ddealltwriaeth o hawliau plant ymysg y cyhoedd. Yng ngoleuni hyn, 10 mlynedd ers i'r ddeddfwriaeth gael ei rhoi mewn grym, rydym yn casglu ei bod yn hen bryd cael strategaeth genedlaethol i godi ymwybyddiaeth. Rydym hefyd wedi argymell y dylai Llywodraeth Cymru ddweud wrth blant a phobl ifanc sut i gwyno os ydynt o'r farn nad yw'r gyfraith newydd hon yn gweithio'n dda. Rhaid rhoi'r wybodaeth hon iddynt mewn ffordd sy'n hawdd ei deall. Ers cyhoeddi ein hadroddiad, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynllun hawliau plant newydd ar gyfer ymgynghori yn ei gylch. Cynllun sy'n rhaid iddi ei chael yn ôl y gyfraith yw hwn, un sy'n nodi sut y mae'n bwriadu cyflawni'r ddeddfwriaeth yn ymarferol. Rydym yn falch o weld bod strategaeth codi ymwybyddiaeth a phroses gwyno sy'n ystyriol o blant wedi'u cynnwys yn y cynllun newydd. Yr hyn y mae'n rhaid inni ei weld nesaf yw'r manylion sy'n sail iddo ac ymrwymiad ynglŷn â pha bryd y caiff y camau hyn eu cyflawni. Un agwedd bwysig arall ar ein hymchwiliad oedd edrych ar ba mor dda y mae Llywodraeth Cymru yn gweithredu erthygl 12 y Confensiwn. Mae'n dweud bod gan blant hawl i leisio barn pan fydd oedolion yn gwneud penderfyniadau sy'n effeithio arnynt ac i'w barn gael ei hystyried. Mae'n hanfodol fod plant a phobl ifanc yn cael dylanwadu ar benderfyniadau sy'n effeithio arnynt, nid yn unig am fod ganddynt hawl gyfreithiol i wneud hynny, ond yn bwysicach, am fod hynny'n arwain at well penderfyniadau a chanlyniadau gwell. Gwnaethom argymell bod Llywodraeth Cymru yn nodi strategaeth glir yn ei chynllun hawliau plant diwygiedig i sicrhau bod plant a phobl ifanc yn cymryd rhan mewn trafodaethau ar benderfyniadau'r Llywodraeth sy'n effeithio arnynt hwy. Rydym yn croesawu'r ffaith bod hyn wedi'i gynnwys yn y drafft newydd o'r cynllun hawliau plant. Byddwn yn monitro sut y mae'n mynd rhagddo yn y misoedd sy'n weddill cyn yr etholiad. Mae'r argymhelliad olaf yr hoffwn ganolbwyntio arno heddiw yn ymwneud â chryfhau sefyllfa gyfreithiol hawliau plant. Nid yw graddau dylanwad awdurdodau lleol ar fywydau beunyddiol plant erioed wedi bod yn fwy gweladwy. Ac eto, er bod cyrff cyhoeddus, gan gynnwys byrddau iechyd, yn chwarae rhan ganolog yn darparu gwasanaethau i blant a phobl ifanc, ac yn cael symiau sylweddol o arian cyhoeddus, nid yw'r Mesur hawliau plant yn gosod dyletswydd arnynt. Clywsom felly nad yw Llywodraeth Cymru bob amser yn gallu sicrhau bod hawliau plant yn dylanwadu'n uniongyrchol ar y gwasanaethau y mae plant a phobl ifanc yn eu cael, na'r penderfyniadau y mae'r cyrff cyhoeddus hyn yn eu gwneud. Cawsom ein darbwyllo gan y dystiolaeth a ddaeth i law y bydd ymestyn y dyletswyddau yn y Mesur i gynnwys cyrff fel awdurdodau lleol a byrddau iechyd yn helpu i gyflawni'r newid hwn. Wrth dynnu fy sylwadau agoriadol i ben, rwyf eisoes wedi dweud bod pandemig COVID-19 wedi golygu nad yw'r Mesur hawliau plant erioed wedi bod mor bwysig. Ond mae'n rhaid inni gofio bod gweithredu'r ddeddfwriaeth hon yn briodol bob amser wedi bod yn bwysig. Fel pwyllgor, credwn fod yn rhaid cael pwyslais o'r newydd ar sicrhau bod y Mesur yn cael ei weithredu'n iawn. Nodwn hefyd fod y Cenhedloedd Unedig yn craffu ar gynnydd o ran gweithredu'r Confensiwn ledled y DU yn 2021. Cyn y pandemig, clywsom gan blant a phobl ifanc am yr hawliau sy'n bwysig iddynt hwy a'r hyn a all ddigwydd pan nad ydynt yn cael eu gwireddu. Roedd yn wych clywed gan bron i 1,000 o bobl ifanc o bob un o bum rhanbarth y Senedd. Roedd hefyd yn wych cyfarfod â'r plant o brosiectau Lleisiau Bach yng ngogledd a de Cymru. Rhoesant groeso cynnes iawn i ni ac roeddent yn awyddus i ddweud wrthym beth oedd hawliau plant yn ei olygu i'w bywydau. Un o'r hawliau a oedd yn amlwg yn bwysig i'r bobl ifanc y buom yn siarad â hwy oedd yr hawl i fod yn ddiogel: yr hawl i fod yn ddiogel gartref; yr hawl i fod yn ddiogel yn eu cymunedau; yr hawl fod yn ddiogel ar-lein. Roedd yn ein hatgoffa'n glir, os oedd angen gwneud hynny, sut fywydau y mae rhai plant a phobl ifanc yng Nghymru yn eu byw. Roedd yn ein hatgoffa beth y mae hawliau plant yn ei olygu mewn gwirionedd. Hoffwn ddiolch i bawb sydd wedi ein helpu gyda'r gwaith hwn. Mae'r mewnbwn manwl gan randdeiliaid a barn plant a phobl ifanc wedi bod yn amhrisiadwy i'n gwaith craffu. Rydym yn arbennig o ddiolchgar i'r rhai sydd wedi aros yn amyneddgar am ein hadroddiad, a ohiriwyd gennym i'n galluogi i ganolbwyntio pob ymdrech ar ymateb y gwasanaethau cyhoeddus i'r pandemig, ac i'r rhai a roddodd adborth i ni ar ymateb Llywodraeth Cymru, er mwyn llywio'r ddadl heddiw. Gyda'u cymorth hwy, rydym wedi gwneud cyfres o argymhellion ymarferol sydd â photensial yn ein barn ni i wneud hawliau'n realiti i holl blant a phobl ifanc Cymru. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach, mater i Lywodraeth Cymru yn awr yw rhoi pwyslais o'r newydd ar gael hyn yn iawn. Diolch yn fawr.