English: A mum called Sarah told me about how her little girl would sometimes have meltdowns, how when it got too noisy, she would lose all control and would scratch at her own eyes so that Sarah had to try to restrain her, how her brothers didn't understand why their sister sometimes hit out at them and why their mum wasn't telling her off. And all the time that Sarah was dealing with all of that, and holding down a job, she was also fighting to get her daughter a diagnosis. She told me she had to fight for everything, and that it was so exhausting when you have to spend your day looking after a child who is pinching, head-butting and biting at you. Now, the good news is that Sarah's daughter got a diagnosis of autism spectrum disorder, and that they are both now receiving support. They've got strategies in place that help them manage things. Her daughter has little flip cards that help her plan her daily routines. I don't want to suggest that many positive practices are not already in place. The problem is that while good practice in services for people with ASD is evident in some parts of Wales, in other areas services are poor, and waiting times, for a diagnosis in particular, are far too long. That's why I'm introducing this Bill, because evidence from research, and the two consultations I ran, showed that services across Wales for people with ASD are inconsistent, and in some areas, inadequate. The Bill aims to promote best practice in autism services in all areas of Wales and to ensure that people with ASD and their families and carers are able to navigate them. It is to the Welsh Government's credit that it chose to publish and maintain an autism strategy that has secured some tangible service improvements. This Bill aims to build on those developments. It requires relevant bodies to comply with the strategy and associated guidance, ensuring consistent levels of services. And it provides a legislative framework to secure ongoing improvements and longer term service continuity. It's a Bill that is aimed at maintaining a governmental focus on the needs of people like Sarah and her daughter, regardless of whatever political and economic climates may arise in the future. For instance, the Bill requires the Welsh Government to publish an autism strategy and associated guidance, with which local authorities and NHS bodies must comply. The strategy and guidance will be subject to consultation and periodic review. The Bill sets out requirements for data to be collected and published. This is to enable ongoing planning and improvement of ASD services. The Bill also recognises that some of the challenges faced by people with ASD, their families and carers could be helped by greater understanding about ASD from the public and service providers. Consequently, the Bill addresses the need for training and requires Welsh Ministers to undertake an awareness-raising campaign to enhance understanding of the needs of people with ASD by the public, employers and service providers. In the interest of futureproofing, the Bill uses the definition of autism spectrum disorder in the World Health Organization's international classification of diseases. That means that if our understanding of autism spectrum disorder changes in the future, the Bill will change with it. The Bill also includes a power for its provisions to be applied in relation to other neurodevelopmental disorders. This power has been included to mitigate concerns that an autism Bill could inadvertently diminish relevant bodies' focus on addressing other neurodevelopmental disorders. It would be for Welsh Ministers to justify, in bringing forward regulations for the Assembly's consideration, whether the provisions of the Bill would be appropriate in relation to the needs of people with other neurodevelopmental disorders. Again, my underlying intention has been to anticipate the potential for issues arising in the future and ensure that this legislation is fit for purpose, not just now but in the years to come. In summary, this is a Bill built for meeting the needs of people with autism, now and in the future, once and for all, ensuring timely diagnosis and better support across the country, no matter where you live, and increasing public awareness of autism and a wider understanding of the condition among us all. Before closing, Deputy Presiding Officer, I'd like to thank everyone who has engaged in the two consultations I've conducted in the development of this Bill, and the hundreds of individuals, like Sarah and her daughter, who have spoken personally with me about its proposals. I am pleased that the overwhelming majority of responses have been very positive about the Bill, and that the Bill has been improved as a result of their input. I continue to welcome such input, and look forward to open-minded and thorough discussions in the course of this Bill's legislative journey through the Assembly, and I commend it to this Chamber.
Welsh: Dywedodd mam o'r enw Sarah wrthyf sut y byddai ei merch fach weithiau'n ei cholli hi, sut y byddai'n colli pob rheolaeth pan fyddai pethau'n mynd yn rhy swnllyd a byddai'n crafu ei llygaid ei hun fel bod yn rhaid i Sarah geisio ei hatal rhag gwneud hynny, sut nad oedd ei brodyr yn deall pam roedd eu chwaer weithiau'n eu taro a pham nad oedd eu mam yn dweud y drefn wrthi. A'r holl amser y byddai Sarah yn ceisio ymdopi â hyn i gyd, a gwneud ei swydd, roedd hi hefyd yn ymladd i gael diagnosis i'w merch. Dywedodd wrthyf ei bod yn gorfod ymladd am bopeth, a'i fod yn waith mor flinedig pan fo'n rhaid i chi dreulio eich diwrnod yn edrych ar ôl plentyn sy'n eich pinsio, yn eich taro â'i phen ac yn eich cnoi. Nawr, y newyddion da yw bod merch Sarah wedi cael diagnosis o anhwylder sbectrwm awtistiaeth, a'u bod ill dwy bellach yn cael cymorth. Mae ganddynt strategaethau ar waith sy'n eu helpu i reoli pethau. Mae gan ei merch gardiau fflipio sy'n ei helpu i gynllunio ei gweithgareddau dyddiol arferol. Nid wyf am awgrymu nad oes llawer o arferion cadarnhaol eisoes ar waith. Er bod arferion da mewn gwasanaethau i bobl ag anhwylder sbectrwm awtistiaeth i'w gweld mewn rhai rhannau o Gymru, y broblem yw bod gwasanaethau'n wael mewn ardaloedd eraill, ac mae amseroedd aros, am ddiagnosis yn arbennig, yn llawer rhy hir. Dyna pam rwy'n cyflwyno'r Bil hwn, oherwydd dangosodd tystiolaeth o ymchwil, a'r ddau ymgynghoriad a gynhaliais, fod gwasanaethau ledled Cymru ar gyfer pobl sydd ag anhwylder sbectrwm awtistiaeth yn anghyson, ac mewn rhai ardaloedd, mae'n annigonol. Nod y Bil hwn yw hyrwyddo arferion gorau mewn gwasanaethau awtistiaeth ym mhob rhan o Gymru ac i sicrhau bod pobl ag anhwylder sbectrwm awtistiaeth a'u teuluoedd a'u gofalwyr yn gallu dod o hyd i'w ffordd drwyddynt. Mae'n glod i Lywodraeth Cymru ei bod wedi dewis cyhoeddi a chynnal strategaeth awtistiaeth sydd wedi sicrhau rhai gwelliannau amlwg i'r gwasanaeth. Mae'r Bil hwn yn ceisio adeiladu ar y datblygiadau hynny. Mae'n ei gwneud yn ofynnol i gyrff perthnasol gydymffurfio â'r strategaeth a chanllawiau cysylltiedig, gan sicrhau lefelau cyson o wasanaethau. Ac mae'n darparu fframwaith deddfwriaethol i sicrhau gwelliannau parhaus a pharhad y gwasanaeth yn fwy hirdymor. Mae'n Fil sy'n anelu at gynnal ffocws llywodraethol ar anghenion pobl fel Sarah a'i merch, ni waeth pa hinsoddau gwleidyddol ac economaidd a welir yn y dyfodol. Er enghraifft, mae'r Bil yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi strategaeth awtistiaeth a chanllawiau cysylltiedig, a rhaid i awdurdodau lleol a chyrff y GIG gydymffurfio â hwy. Bydd y strategaeth a'r canllawiau yn destun ymgynghoriad ac adolygiad cyfnodol. Mae'r Bil yn nodi gofynion ar gyfer casglu a chyhoeddi data. Gwneir hyn er mwyn gallu llunio cynlluniau parhaus a gwella gwasanaethau anhwylderau sbectrwm awtistiaeth. Mae'r Bil hefyd yn cydnabod y gallai rhai o'r heriau a wynebir gan bobl ag anhwylderau sbectrwm awtistiaeth, eu teuluoedd a gofalwyr gael eu helpu drwy fwy o ddealltwriaeth am anhwylderau sbectrwm awtistiaeth ymhlith y cyhoedd a darparwyr gwasanaeth. O ganlyniad, mae'r Bil yn rhoi sylw i'r angen am hyfforddiant ac yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gynnal ymgyrch codi ymwybyddiaeth er mwyn wella dealltwriaeth o anghenion pobl sydd ag anhwylderau sbectrwm awtistiaeth ymhlith y cyhoedd, cyflogwyr a darparwyr gwasanaeth. Er mwyn diogelu ar gyfer y dyfodol, mae'r Bil yn defnyddio'r diffiniad o anhwylder sbectrwm awtistiaeth yn nosbarthiad clefydau rhyngwladol Sefydliad Iechyd y Byd. Golyga hyn, os bydd ein dealltwriaeth o anhwylder sbectrwm awtistiaeth yn newid yn y dyfodol, y bydd y Bil yn newid gyda'r ddealltwriaeth honno. Mae'r Bil hefyd yn cynnwys pŵer i gymhwyso ei ddarpariaethau mewn perthynas ag anhwylderau niwroddatblygiadol eraill. Mae'r pŵer hwn wedi'i gynnwys er mwyn lliniaru pryderon y gallai Bil awtistiaeth drwy amryfusedd leihau ffocws cyrff perthnasol ar fynd i'r afael ag anhwylderau niwroddatblygiadol eraill. Mater i Weinidogion Cymru fydd cyfiawnhau, drwy gyflwyno rheoliadau i'r Cynulliad eu hystyried, p'un a fyddai darpariaethau'r Bil yn briodol mewn perthynas ag anghenion pobl sydd ag anhwylderau niwroddatblygiadol eraill. Unwaith eto, fy mwriad sylfaenol oedd rhagweld y potensial i faterion sy'n codi yn y dyfodol a sicrhau bod y ddeddfwriaeth hon yn addas at y diben, nid yn unig yn awr ond yn y blynyddoedd i ddod. I grynhoi, mae hwn yn Fil a ddatblygwyd ar gyfer diwallu anghenion pobl ag awtistiaeth, yn awr ac yn y dyfodol, unwaith ac am byth, gan sicrhau diagnosis amserol a gwell cefnogaeth ar draws y wlad, ni waeth ble rydych chi'n byw, a chynyddu ymwybyddiaeth y cyhoedd o awtistiaeth a dealltwriaeth ehangach o'r cyflwr ymysg pob un ohonom. Cyn cloi, Ddirprwy Lywydd, hoffwn ddiolch i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y ddau ymgynghoriad a gynhaliais wrth ddatblygu'r Bil hwn, a'r cannoedd o unigolion, fel Sarah a'i merch, sydd wedi siarad yn bersonol gyda mi ynglŷn â'i argymhellion. Rwy'n falch fod y mwyafrif llethol o'r ymatebion wedi bod yn gadarnhaol iawn am y Bil, a bod y Bil wedi gwella o ganlyniad i'w mewnbwn. Rwy'n parhau i groesawu mewnbwn o'r fath, ac edrychaf ymlaen at drafodaethau agored a thrylwyr yn ystod taith ddeddfwriaethol y Bil hwn drwy'r Cynulliad, ac rwy'n ei gymeradwyo i'r Siambr.