English: That's why the Welsh Liberal Democrats are proposing that we make public transport - bus and rail travel - free to all under 25-year-olds in Wales, as a key element of that recovery programme for young people. There are three areas that I want to briefly highlight. First, in bringing forward this debate, I want to reflect on my party's record in this area. In the fourth Senedd, Welsh Liberal Democrat colleagues made concessionary travel for 16 to 18-year-olds a key part of negotiations with the Welsh Government, later extending the scheme to 21-year-olds. This was, in fact, a policy that young members of the Welsh Liberal Democrats brought to our party conference. And that approach has been a success, hasn't it? At the end of October 2020, there were approximately 32,000 active MyTravelPasses in circulation and, pre pandemic, there were more than 1.3 million discounted journeys. TrawsCymru's free weekend travel initiative, which ran from July 2017 to March 2020, also shows that discounted fares can work, with an increase then of more than 81,000 journeys. So, if those schemes work in encouraging take-up of public transport, then I do think that we should look at what more we can do to encourage people to make the switch to public transport and to ease financial pressures. I do welcome the Government's youth guarantee and would repeat comments I made during the Minister's statement about ensuring that it is not only a meaningful offer, but one that young people can reach. Secondly, there's the environmental aspect. Transport is our third largest carbon emitting sector, making up 17 per cent of Wales's carbon emissions. Private cars alone account for 7.7 per cent of those. And Wales continues to have the highest proportion of people travelling to work by car than any other part of the UK, and those figures have remained stable over the past 15 years. So, we know that we need to encourage as many people as possible out of private vehicles. I am acutely aware that there is a desperate need for additional funding to enable decarbonisation of public transport. And, unlike in Scotland, without a dedicated fund to support bus operators to rapidly clean up their bus fleets, this will be a difficult task for operators. I do hope the Deputy Minister can shed some light on what work is being undertaken to funnel financial support to achieve this. But, without a concerted effort, modal shift and decarbonisation agendas, we will be a long way off, when public transport provision is so variable across Wales. So, my final area is in relation to communities in rural Wales. We don't want them being left behind when there is properly funded and co-ordinated investment in public transport. On this issue, I'm grateful to the Confederation of Passenger Transport for their time earlier this month to talk through the current challenges facing the bus industry. Bus journeys made up three in every four public transport journeys in 2019, but we have still seen a 22 per cent decline in the number of bus journeys between 2008 and 2019. There are lots of reasons for that, but punctuality, frequency, routes, quality and cost are all contributing factors, and these are exacerbated in rural areas. It is important to look at good practice for public transport in rural areas, both in the UK and abroad, such as the Ring a Link service in rural Ireland, the mobility agency in Italy, and - I do like this one - the Bürgerbus in Germany. It's not what you think it is. Local authorities and local travel planning must have the teeth and the resources to make public transport reliable and accessible to everyone - one cohesive, responsive, public travel network. And touching on trains in rural areas, they could be an option, but cost and efficiency is a challenge. This year saw the steepest average UK increase in rail fares since 2013, which comes, as we know and as we've heard today, as the cost of essential household bills continues to soar. So, our proposal is for free rail travel for young people when journeys start and end in Wales - that is, those under the remit of Transport for Wales. So, to finish, in summary, we propose that we make bus and rail travel free for under-25-year-olds in Wales, and ask that the Government look into how and how soon this can be achieved. I look forward to the response and to working with the Deputy Minister on this issue. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Dyna pam y mae Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn cynnig ein bod yn gwneud trafnidiaeth gyhoeddus - teithio ar fysiau a threnau - yn rhad ac am ddim i bawb dan 25 oed yng Nghymru, fel elfen allweddol o'r rhaglen adfer honno i bobl ifanc. Mae tri maes rwyf am dynnu sylw atynt yn fyr. Yn gyntaf, wrth gyflwyno'r ddadl hon, hoffwn ystyried record fy mhlaid yn y maes hwn. Yn y bedwaredd Senedd, gwnaeth cyd-Aelodau o Ddemocratiaid Rhyddfrydol Cymru sicrhau bod teithio consesiynol i bobl ifanc 16 i 18 oed yn rhan allweddol o'r trafodaethau gyda Llywodraeth Cymru, gan ymestyn y cynllun i bobl ifanc 21 oed yn ddiweddarach. Roedd hwn, mewn gwirionedd, yn bolisi a gyflwynwyd gan aelodau ifanc o Ddemocratiaid Rhyddfrydol Cymru yng nghynhadledd ein plaid. Ac mae wedi bod yn llwyddiant, onid yw? Ar ddiwedd mis Hydref 2020, roedd tua 32,000 o gardiau Fy Ngherdyn Teithio gweithredol wedi'u dosbarthu a chyn y pandemig, gwnaed mwy nag 1.3 miliwn o deithiau am bris gostyngol. Mae menter TrawsCymru sy'n cynnig teithio am ddim ar benwythnosau, a oedd yn weithredol rhwng mis Gorffennaf 2017 a mis Mawrth 2020, hefyd yn dangos y gall prisiau gostyngol weithio, gyda chynnydd o fwy nag 81,000 o deithiau. Felly, os yw'r cynlluniau hynny'n gweithio i annog pobl i fanteisio ar drafnidiaeth gyhoeddus, credaf y dylem edrych ar beth arall y gallwn ei wneud i annog pobl i newid i drafnidiaeth gyhoeddus ac i leddfu pwysau ariannol. Rwy'n croesawu gwarant y Llywodraeth i bobl ifanc a byddwn yn ailadrodd sylwadau a wneuthum yn ystod datganiad y Gweinidog ynghylch sicrhau ei fod nid yn unig yn gynnig ystyrlon ond yn un y gall pobl ifanc ei gyrraedd. Yn ail, mae gennym yr agwedd amgylcheddol. Mae trafnidiaeth yn allyrru 17 y cant o allyriadau carbon Cymru, y sector gwaethaf ond dau. Mae ceir preifat yn unig yn allyrru 7.7 y cant o'r ffigur hwnnw. A Chymru sydd â'r gyfran uchaf yn y DU o hyd o bobl sy'n teithio i'r gwaith mewn car, ac mae'r ffigurau hynny wedi aros yn sefydlog dros y 15 mlynedd diwethaf. Felly, gwyddom fod angen inni annog cynifer o bobl â phosibl i roi'r gorau i ddefnyddio cerbydau preifat. Rwy'n ymwybodol iawn fod gwir angen cyllid ychwanegol i'n galluogi i ddatgarboneiddio trafnidiaeth gyhoeddus. Ac yn wahanol i'r Alban, heb gronfa bwrpasol i gynorthwyo gweithredwyr bysiau i lanhau eu fflydoedd bysiau yn gyflym, bydd hon yn dasg anodd i weithredwyr. Rwy'n gobeithio y gall y Dirprwy Weinidog daflu rhywfaint o oleuni ar ba waith sy'n cael ei wneud i ddarparu cymorth ariannol ar gyfer cyflawni hyn. Ond heb ymdrech ar y cyd, newid dulliau teithio ac agendâu datgarboneiddio, bydd gennym ffordd hir i fynd, gyda darpariaeth trafnidiaeth gyhoeddus mor amrywiol ledled Cymru. Felly, mae fy mhwynt olaf yn ymwneud â chymunedau yng nghefn gwlad Cymru. Nid ydym eisiau iddynt gael eu gadael ar ôl pan fo buddsoddiad wedi'i ariannu a'i gydlynu'n briodol mewn trafnidiaeth gyhoeddus. Ar y mater hwn, rwy'n ddiolchgar i'r Cydffederasiwn Cludiant Teithwyr am roi eu hamser yn gynharach y mis hwn i drafod yr heriau presennol sy'n wynebu'r diwydiant bysiau. Teithiau bws oedd tair o bob pedair taith ar drafnidiaeth gyhoeddus yn 2019, ond rydym yn dal i fod wedi gweld gostyngiad o 22 y cant yn nifer y teithiau bws rhwng 2008 a 2019. Mae llawer o resymau dros hynny, ond mae prydlondeb, amlder, llwybrau, ansawdd a chost i gyd yn ffactorau sy'n cyfrannu, ac mae'r rhain yn waeth mewn ardaloedd gwledig. Mae'n bwysig edrych ar arferion da ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus mewn ardaloedd gwledig, yn y DU a thramor, megis y gwasanaeth Ring a Link yng nghefn gwlad Iwerddon, yr asiantaeth symudedd yn yr Eidal, ac - rwy'n hoff o hwn - y Bürgerbus yn yr Almaen. Nid yw'n golygu yr hyn rydych yn ei feddwl. Mae'n rhaid i awdurdodau lleol a chynlluniau teithio lleol fod â dannedd ac adnoddau i wneud trafnidiaeth gyhoeddus yn ddibynadwy ac yn hygyrch i bawb - un rhwydwaith teithio cyhoeddus cydlynol ac ymatebol. A chan gyffwrdd ar drenau mewn ardaloedd gwledig, gallent fod yn opsiwn, ond mae cost ac effeithlonrwydd yn her. Eleni, gwelwyd y cynnydd mwyaf serth ym mhrisiau tocynnau trên yn y DU ers 2013, sy'n digwydd, fel y gwyddom ac fel y clywsom heddiw, wrth i gost biliau cartref hanfodol barhau i godi. Felly, argymhellwn y dylid cynnig teithio am ddim ar y rheilffyrdd i bobl ifanc pan fo teithiau'n dechrau ac yn dod i ben yng Nghymru - hynny yw, y rheini o dan reolaeth Trafnidiaeth Cymru. Felly, i orffen, i grynhoi, argymhellwn ein bod yn gwneud teithio ar fysiau a threnau yn rhad ac am ddim i rai dan 25 oed yng Nghymru, a gofynnwn i'r Llywodraeth edrych ar sut y gellid cyflawni hyn a pha mor fuan. Edrychaf ymlaen at yr ymateb ac at weithio gyda'r Dirprwy Weinidog ar y mater hwn. Diolch yn fawr iawn.