English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to thank Members for a spirited and difficult debate, with lots of criticism, and that is to be expected. I'll recognise at the outset that the Government will support amendment 2, as we do recognise the workforce challenges faced. We might have worded it differently, but I think it's wrong to try and dance on a pin about individual wording in the amendment. We recognise the central challenge that is made and recognised in the amendment. Following special measures in June 2015, areas outlined for immediate action at the time were: governance, leadership and oversight, mental health services - the most significant area of concern - maternity services at Ysbyty Glan Clwyd, reconnecting with the public, and GP and primary care out-of-hours services. Now, special measures themselves do not amount to the Welsh Government taking direct control and running the health board. They are the highest level of intervention, but the health board are still in place and running services. There's no-one directing in Cathays Park and making choices about how to run the organisation. The intervention in place has worked alongside the board and staff to try and make progress and improve services and has significantly increased our oversight and the accountability arrangements. I, of course, value the hard work of our staff in delivering services and supporting patients right across north Wales. When I visit north Wales, as I do regularly, I meet staff and I'm impressed by the recognition and commitment they have to delivering the improvements needed. I am pleased that people, in this debate, recognise the commitment of our staff, but I would gently say to all Members in all parties - I do not want to point at any particular person - when recognising the commitment of staff and their hard work, to then refer to the health board as being a catastrophe or in crisis does undermine that. It undermines and it affects the staff on the front line. The challenges that the health board faces are not in every single area of operation. Having that broad brush does have an impact on the staff as well as the politics in this place. In the Government's statement of October 2015, I stated that the health board would remain in special measures for a minimum of two years and that longer plans were needed to build on this initial phase of stabilisation in order to tackle more fundamental challenges that do exist, particularly to improve mental health services in north Wales. In January 2016, the Welsh Government published an improvement framework, setting out the progress milestones to be met under three phases: the plan, if you like, for improvement. The health board reported on the first phase in March 2016, the second phase in December 2016, and is due to report on the third phase next month, December. Healthcare Inspectorate Wales and the Wales Audit Office have undertaken a third review on progress on governance arrangements, and this was published in June this year. That review recognised the health board was broadly moving in the right direction. It noted that leadership has been strengthened, the board is working more effectively and special measures are helping to focus on areas where action is required. Progress has been made in meeting a number of the milestones set, including a full executive being in place, including six new appointments since special measures. Time and effort have been applied to improving the performance of the board with an ongoing board development programme, and the Wales Audit Office and HIW joint review noted they had seen visible improvements to the effectiveness of the board. Complaints and concerns, as mentioned here, are now led by the nurse director, and there's been a material improvement in responsiveness. A mental health strategy was developed in partnership with service users and staff, and agreed in April of this year. There's been a successful approach to turn around primary care services in Prestatyn, now modelled with not just interest across Wales, but further afield as well. On maternity services, one of the most significant challenges at the time of special measures, we have seen significant progress in key areas, including, for example, reduced reliance on agency, from 50 per cent to 10 per cent. The service is now compliant with Birthrate Plus, and pre-registration midwifery students who were removed in 2015 from Ysbyty Glan Clwyd have now all returned, so that all sites across the health board are being fully utilised for training purposes. And, of course, the work on the sub-regional neonatal intensive care centre is progressing well, and I expect the unit to open in spring next year.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r Aelodau am ddadl fywiog ac anodd, gyda llawer o feirniadaeth, ac mae hynny i'w ddisgwyl. Rwy'n cydnabod ar y cychwyn y bydd y Llywodraeth yn cefnogi gwelliant 2, gan ein bod yn cydnabod yr heriau sy'n wynebu'r gweithlu. Efallai y gallem fod wedi'i eirio'n wahanol, ond credaf ei bod yn anghywir i ni hollti blew ynglŷn â geiriau unigol yn y gwelliant. Rydym yn cydnabod yr her ganolog a wnaed ac a gafodd ei chydnabod yn y gwelliant. Yn sgil gosod mesurau arbennig ym mis Mehefin 2015, y meysydd a amlinellwyd ar gyfer gweithredu ar unwaith ar y pryd oedd: llywodraethu, arweinyddiaeth a goruchwyliaeth, gwasanaethau iechyd meddwl - y maes pryder mwyaf - gwasanaethau mamolaeth yn Ysbyty Glan Clwyd, ailgysylltu â'r cyhoedd, a gwasanaethau y tu allan i oriau meddygon teulu a gofal sylfaenol. Nawr, nid yw mesurau arbennig eu hunain yn gyfystyr â bod Llywodraeth Cymru'n cymryd rheolaeth uniongyrchol ac yn rhedeg y bwrdd iechyd. Mesurau arbennig yw'r lefel uchaf o ymyrraeth, ond mae'r bwrdd iechyd yn dal ar waith ac yn rhedeg gwasanaethau. Nid oes neb yn cyfarwyddo ym Mharc Cathays neu'n gwneud dewisiadau ynglŷn â sut i redeg y sefydliad. Mae'r ymyrraeth sydd ar waith wedi gweithio ochr yn ochr â'r bwrdd a'r staff i geisio gwneud cynnydd a gwella gwasanaethau ac wedi cynyddu'n sylweddol ein goruchwyliaeth a'r trefniadau atebolrwydd. Wrth gwrs, rwy'n gwerthfawrogi gwaith caled ein staff yn darparu gwasanaethau a chefnogi cleifion ar draws gogledd Cymru. Pan fyddaf yn ymweld â gogledd Cymru, fel rwy'n ei wneud yn rheolaidd, byddaf yn cyfarfod â staff ac yn cael fy nghalonogi gan y gydnabyddiaeth a'r ymrwymiad sydd ganddynt i gyflawni'r gwelliannau angenrheidiol. Rwy'n falch fod pobl, yn y ddadl hon, yn cydnabod ymrwymiad ein staff, ond carwn ddweud yn garedig wrth bob Aelod ym mhob plaid - nid wyf am gyfeirio at unrhyw unigolyn penodol - wrth gydnabod ymrwymiad staff a'u gwaith caled, mae cyfeirio wedyn at y bwrdd iechyd fel trychineb neu mewn argyfwng yn tanseilio hynny. Mae'n tanseilio ac yn effeithio ar y staff ar y rheng flaen. Nid yw'r heriau y mae'r bwrdd iechyd yn eu hwynebu yn bodoli ym mhob maes gweithredu. Mae cael y brwsh eang hwnnw'n effeithio ar y staff yn ogystal â'r wleidyddiaeth yn y lle hwn. Yn natganiad y Llywodraeth ym mis Hydref 2015, nodais y byddai'r bwrdd iechyd yn parhau o dan fesurau arbennig am o leiaf ddwy flynedd a bod angen cynlluniau hwy i adeiladu ar y cam cychwynnol hwn o sefydlogi er mwyn mynd i'r afael â heriau mwy sylfaenol sy'n bodoli, yn enwedig gwella gwasanaethau iechyd meddwl yng ngogledd Cymru. Ym mis Ionawr 2016, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru fframwaith gwella, sy'n nodi cerrig milltir ar gyfer cynnydd i'w cyflawni mewn tri cham: y cynllun gwella, os mynnwch. Cyflwynodd y bwrdd iechyd adroddiad ar y cam cyntaf ym mis Mawrth 2016, yr ail gam ym mis Rhagfyr 2016, a disgwylir adroddiad ar y trydydd cam ym mis Rhagfyr, fis nesaf. Mae Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru wedi cynnal trydydd adolygiad o gynnydd ar y trefniadau llywodraethu, ac fe'i cyhoeddwyd ym mis Mehefin eleni. Roedd yr adolygiad hwnnw'n cydnabod bod y bwrdd iechyd yn mynd i'r cyfeiriad cywir at ei gilydd. Nododd fod yr arweinyddiaeth wedi cryfhau, mae'r bwrdd yn gweithio'n fwy effeithiol ac mae mesurau arbennig yn helpu i ganolbwyntio ar feysydd lle mae angen gweithredu. Gwnaed cynnydd ar gyflawni nifer o'r cerrig milltir a osodwyd, gan gynnwys gosod gweithrediaeth lawn ar waith, gan gynnwys chwe phenodiad newydd ers cyflwyno mesurau arbennig. Rhoddwyd amser ac ymdrech i wella perfformiad y bwrdd gyda rhaglen ddatblygu barhaus, a nododd adolygiad ar y cyd gan Swyddfa Archwilio Cymru ac Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru eu bod wedi gweld gwelliannau amlwg yn effeithiolrwydd y bwrdd. Fel y crybwyllwyd yma, caiff cwynion a phryderon eu harwain gan y cyfarwyddwr nyrsio bellach, a bu gwelliant sylweddol o ran ymatebolrwydd. Datblygwyd strategaeth iechyd meddwl mewn partneriaeth â defnyddwyr a staff gwasanaethau, a chytunwyd arni ym mis Ebrill eleni. Cafwyd dull llwyddiannus o drawsnewid gwasanaethau gofal sylfaenol ym Mhrestatyn, sy'n cael eu modelu bellach gan ennyn diddordeb nid yn unig ledled Cymru, ond ymhellach i ffwrdd yn ogystal. Ar wasanaethau mamolaeth, un o'r heriau mwyaf sylweddol ar adeg gosod y mesurau arbennig, rydym wedi gweld cynnydd sylweddol mewn meysydd allweddol, gan gynnwys, er enghraifft, lleihau'r ddibyniaeth ar asiantaeth, o 50 y cant i 10 y cant. Erbyn hyn mae'r gwasanaeth yn cydymffurfio â Birthrate Plus, ac mae myfyrwyr bydwreigiaeth cyn cofrestru a symudwyd o Ysbyty Glan Clwyd yn 2015 i gyd wedi dychwelyd bellach, fel bod yr holl safleoedd ar draws y bwrdd iechyd yn cael eu defnyddio'n llawn at ddibenion hyfforddi. Ac wrth gwrs, mae gwaith ar y ganolfan is-ranbarthol ar gyfer gofal dwys i'r newydd-anedig yn mynd rhagddo'n dda, a disgwyliaf y bydd yr uned yn agor yn ystod y gwanwyn y flwyddyn nesaf.