English: Diolch, Llywydd. We are clearly of the view that, given the grave seriousness of the situation that now we face, the Government has no option but to introduce the measures that were announced yesterday. Time is a luxury that we don't have, quite frankly, because the report by the technical advisory cell is about as unequivocal as it's - . Well, I've yet ever - . The leader of the Conservatives shakes his head, but I, in 20 years in public life, cannot remember an advisory report to Government that has been as clear and unequivocal as this. Let me just read the last paragraph: 'TAC recommends urgent consideration and execution of a hard national fire break to massively reduce transmission for a period of weeks'. And in the report - . Let's be absolutely clear what it says: if the Government were not to do what it has announced, then between 960 and 1,300 people would die in Wales, according to the estimates, by the end of the year. That's the price, potentially, of delaying any action; we would have liked to have seen it sooner. Of course, it is true that we do not have perfect information. We do not have randomised control trials in relation to the detailed interventions, but what does SAGE say? I've seen a quotation. Let's read what SAGE says on the evidence in full: 'The evidence base into the effectiveness and harms of these interventions is generally weak. However, the urgency of the situation is such that we cannot wait for better quality evidence before making decisions.' We have to make a decision based on the evidence in front of us, and TAC is absolutely clear - we have an exponential rise in cases, an average of 4 per cent, according to the TAC report, and that is continuing and it's leading to seeding across Wales, and that's why they've come to the conclusion that it's necessary, as an urgent measure, to introduce the firebreak. Now, of course, continual lockdowns are not the answer. We then absolutely have to have a reset of the strategy and of the policies, and that's what's at the heart of our amendment, and it's consistent with what we have said throughout. We should not be in this position. We have to use this time and reflect on what has gone wrong and what can be put right. And when we look across the world, of course - and we saw in the study in The Lancet a month ago - we have lessons from across the world that we can put into place in order to prevent us from being in this position again, and, particularly, as one of the other amendments stresses, of course, the importance, the central importance, as the World Health Organization said right from the beginning, of a test, trace, isolate and support system. We have to put that right, and there are lessons from around the world in terms of how we can strengthen that system and make sure that it's adequately resourced. We need to adopt a zero-COVID or elimination strategy, because, when we look across the world, of course - . Look at the situation in many countries across the world - Vietnam, 97 million people. How many deaths in Vietnam? To date, 35. Taiwan, 23 million people. How many deaths to date? Seven. New Zealand, which we are very familiar with - 33 deaths in a population of 5 million. Compare that - 125 million in those three countries together, 75 deaths overall - compare that to the 1,700 deaths in Wales. There are countries out there that we can learn from, and we need to use this period across the next few weeks to have a debate, yes, and put in place a different system, a different policy, a different framework, which means that we are not having to consider successive lockdowns. We should not be in this position, but we have to act now, otherwise people will die unnecessarily. But let's, absolutely, look across the world at what Germany's doing on ventilation, on the masks policy that's been introduced in many countries, extending its use, on the three-tier contact tracing that Vietnam is using, on the importance of financial and practical support to help people isolate, on preventing superspreading events, on testing asymptomatic contacts - there are a whole host of lessons out there, and clear and consistent communication is absolutely central. Let's learn those lessons now, so that we can use the next few weeks and have a sense of a national mission, so that we can all come together, Government and opposition working constructively, working with communities right across Wales, so that we can save lives not just over the next three months, but prevent us from being in this position again.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rydym ni, yn amlwg, o'r farn, o ystyried difrifoldeb difrifol y sefyllfa sy'n ein hwynebu ni yn awr, nad oes gan y Llywodraeth unrhyw ddewis heblaw cyflwyno'r mesurau a gyhoeddwyd ddoe. Nid oes gennym ni amser i'w wastraffu, a dweud y gwir, oherwydd mae'r adroddiad gan y gell cyngor technegol mor ddiamwys ag y mae'n - . Wel, rwyf eto i fyth - . Mae arweinydd y Ceidwadwyr yn ysgwyd ei ben, ond ni allaf i, mewn 20 mlynedd o fywyd cyhoeddus, gofio adroddiad cynghorol i'r Llywodraeth sydd wedi bod mor glir a diamwys â hyn. Gadewch i mi ddarllen y paragraff olaf: 'Mae'r gell cyngor technegol yn argymell ystyried a gweithredu cyfnod atal cenedlaethol caled ar frys er mwyn lleihau'r trosglwyddo yn aruthrol am gyfnod o wythnosau'. Ac yn yr adroddiad - . Gadewch i ni fod yn gwbl glir ynghylch yr hyn y mae'n ei ddweud: pe na byddai'r Llywodraeth yn gwneud yr hyn y mae wedi ei gyhoeddi, yna byddai rhwng 960 a 1,300 o bobl yn marw yng Nghymru, yn ôl yr amcangyfrifon, erbyn diwedd y flwyddyn. Dyna'r pris, o bosibl, o ohirio unrhyw gamau gweithredu; byddem ni wedi hoffi eu gweld yn cael eu cymryd yn gynharach. Wrth gwrs, mae'n wir nad oes gennym ni wybodaeth berffaith. Nid oes gennym ni dreialon rheoli ar hap ynghylch yr ymyraethau manwl, ond beth mae y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau yn ei ddweud? Rwyf i wedi gweld dyfyniad. Beth am i ni ddarllen yr hyn y mae y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau yn ei ddweud am y dystiolaeth yn llawn: 'Mae'r sylfaen dystiolaeth i effeithiolrwydd a niwed yr ymyraethau hyn yn wan ar y cyfan. Fodd bynnag, mae brys y sefyllfa yn golygu na allwn ni aros am dystiolaeth o ansawdd gwell cyn gwneud penderfyniadau.' Mae'n rhaid i ni wneud penderfyniad yn seiliedig ar y dystiolaeth sydd o'n blaenau, ac mae'r gell cyngor technegol yn gwbl glir - mae gennym ni gynnydd esbonyddol mewn achosion, cyfartaledd o 4 y cant, yn ôl adroddiad y gell cyngor technegol, ac mae hynny'n parhau ac mae'n arwain at ymledu ledled Cymru, a dyna pam y maen nhw wedi dod i'r casgliad ei bod yn angenrheidiol, fel mesur o frys, i gyflwyno'r cyfnod atal byr. Nawr, nid cyfyngiadau symud parhaus yw'r ateb. Mae'n rhaid i ni felly ailosod y strategaeth a'r polisïau, a dyna sydd wrth wraidd ein gwelliant, ac mae'n gyson â'r hyn yr ydym ni wedi ei ddweud drwyddi draw. Ni ddylem ni fod yn y sefyllfa hon. Mae'n rhaid i ni ddefnyddio'r cyfnod hwn a myfyrio ar yr hyn sydd wedi mynd o'i le a'r hyn y gellir ei unioni. A phan edrychwn ni ar draws y byd, wrth gwrs - a gwelsom yn yr astudiaeth yn The Lancet fis yn ôl - mae gennym ni wersi o bob cwr o'r byd y gallwn ni eu rhoi ar waith er mwyn ein hatal rhag bod yn y sefyllfa hon eto, ac, yn enwedig, gan fod un o'r gwelliannau eraill yn pwysleisio, wrth gwrs, pwysigrwydd, pwysigrwydd canolog, fel y dywedodd Sefydliad Iechyd y Byd o'r dechrau, system brofi, olrhain ac ynysu a chefnogi. Mae'n rhaid i ni unioni hynny, ac mae gwersi o bob cwr o'r byd o ran sut y gallwn ni gryfhau'r system honno a sicrhau bod ganddi adnoddau digonol. Mae angen i ni fabwysiadu strategaeth dim-COVID neu strategaeth ddileu, oherwydd, pan edrychwn ni ar draws y byd, wrth gwrs - . Edrychwch ar y sefyllfa mewn llawer o wledydd ledled y byd - Fietnam, 97 miliwn o bobl. Faint o farwolaethau yn Fietnam? Hyd yma, 35. Taiwan, 23 miliwn o bobl. Faint o farwolaethau hyd yma? Saith. Seland Newydd, sy'n gyfarwydd iawn i ni - 33 o farwolaethau mewn poblogaeth o 5 miliwn. Cymharwch hynny - 125 miliwn yn y tair gwlad hynny gyda'i gilydd, 75 o farwolaethau i gyd - cymharwch hynny â'r 1,700 o farwolaethau yng Nghymru. Mae gwledydd y gallwn ni ddysgu oddi wrthyn nhw, ac mae angen i ni ddefnyddio'r cyfnod hwn dros yr wythnosau nesaf i gael dadl, ie, a sefydlu system wahanol, polisi gwahanol, fframwaith gwahanol, sy'n golygu nad ydym ni'n gorfod ystyried cyfnod o gyfyngiadau symud dro ar ôl tro. Ni ddylem ni fod yn y sefyllfa hon, ond mae'n rhaid i ni weithredu nawr, neu fel arall bydd pobl yn marw yn ddiangen. Ond gadewch i ni, yn sicr, edrych ar draws y byd ar yr hyn y mae'r Almaen yn ei wneud ar awyru, ar y polisi masgiau sydd wedi'i gyflwyno mewn llawer o wledydd, gan ymestyn ei ddefnydd, ar yr olrhain cyswllt tair haen y mae Fietnam yn ei ddefnyddio, ar bwysigrwydd cymorth ariannol ac ymarferol i helpu pobl i ynysu, ar atal digwyddiadau ymledu mawr, ar brofi cysylltiadau asymptomatig - mae llu o wersi ar gael, ac mae cyfathrebu clir a chyson yn gwbl ganolog. Gadewch i ni ddysgu'r gwersi hynny yn awr, fel y gallwn ni ddefnyddio'r wythnosau nesaf a chael ymdeimlad o genhadaeth genedlaethol, fel y gallwn ni i gyd ddod at ein gilydd, y Llywodraeth a'r gwrthbleidiau yn gweithio'n adeiladol, gan weithio gyda chymunedau ledled Cymru, fel y gallwn ni achub bywydau nid dim ond yn ystod y tri mis nesaf, ond ein hatal rhag bod yn y sefyllfa hon eto.