English: Diolch, Llywydd. The natural environment in Wales underpins our well-being. Access to nature and taking action with others to care for nature benefits our mental health. The connection we have in Wales to our land and waters runs deep in our culture. It makes us who we are. Whilst we rely on nature for the economic opportunities it provides and the protection against pollution and natural hazards, our relationship is not purely functional. We cannot capture the full value of nature in a balance sheet and we cannot afford to leave its fate to be determined by the free market. The many thousands of people across Wales already taking action to halt and reverse the decline in nature are inspired by a desire to hand on our natural heritage in a condition of which we can be proud. Developing a more sustainable relationship with the natural world begins in our local communities. The aim of this Government is to strengthen the connections between communities and nature by increasing the opportunities for people to be a part of collective action to respond to the climate and nature emergencies. This approach is reflected in the wide range of new initiatives we have developed in recent years, including our national forest, the sustainable farming scheme, our world-leading requirements to implement sustainable drainage, the priority we are giving to nature-based flood management schemes, and others. We are committed also over the course of this term to develop further initiatives, including a coastal habitat restoration scheme, a new national park, and supporting the designation of inland bathing waters to build on the high bathing water standards achieved right across the Welsh coastline. I believe there are opportunities to apply the approach we have taken to exemplar housing sites to developing exemplar nature recovery sites, particularly across the national nature resource areas identified in 'Future Wales'. These actions are not simply about maintaining and enhancing our landscapes, rivers and seas, but connecting communities more closely to them. I would like to highlight two particularly important schemes we have developed with partners, and I would urge all Members of the Senedd to take a close interest in activity under way in their local areas and to encourage communities to get involved and shape this activity in years to come. The Nature Networks initiative was launched earlier this year, and today I have announced the first 29 projects to receive funding, benefiting more than 100 habitats and species of international significance. These projects recognise nature as a series of networks on land and at sea that we need to connect and grow to make them more resilient. Projects we are funding include connecting fragmented woodlands to enable species to establish habitat over larger areas, reducing phosphate pollution in rivers to protect nature far downstream, and improving the condition of habitats to enable some of our most iconic species to have greater freedom to roam - the curlew, fritillary butterflies and angel sharks, for example. Crucially, projects harness the energy of local communities - supporting citizen science, involvement of schools, and providing skills and training opportunities. In this sense, Nature Networks are both ecological networks and also the networks of people needed to ensure we are able sustain this action on nature into the future. The second initiative I would like to highlight is the Local Places for Nature scheme, launched at the start of 2020 with the aim of supporting communities to create nature on their doorstep, working with local authorities and community groups both large and small. Whilst Nature Networks delivers at landscape scale, Local Places for Nature supports modest measures that can make a big difference at a community level, improving access to nature by creating and enhancing green spaces closest to where people live and work, from community food growing to nature-friendly mowing practices. Despite the impact of the pandemic, the public response to this initiative was overwhelming, and the scheme more than doubled in scale in response to demand. Not only do we aim to maintain this extraordinarily high level of public participation, but we want to increase it even further, and I would welcome contributions from Members here today about opportunities they see for us to achieve just that. Our ability to support long-term action on nature has unfortunately been undermined by UK Government mismanagement of the public finances. By failing to provide multi-annual funding, and failing to replace funding that we have in the past received from the European Union, the UK Government has worked against nature recovery in Wales. I hope that all Members in the Chamber today will join with me in calling on the UK Government to provide a multi-year funding settlement for Welsh Government at the next spending review to enable us to provide multi-annual funding to our partners and communities, so the impact of the action Welsh communities are taking on nature can be amplified even further. For its part, the Welsh Government is ready to launch multi-annual schemes, including Nature Networks and Local Places for Nature, that can provide greater certainty and a longer planning horizon for those we fund, with a focus on the long-term priorities we are developing with Natural Resources Wales, local authorities and through our engagement with the third sector. I hope Members will also join with me in calling on the UK Government to honour its promise to ensure Wales would not be a penny worse off as a result of leaving the European Union, and to provide in full replacement funding for EU rural development and the EU LIFE programmes. This year alone, Wales has lost out on tens of millions of pounds of investment in nature and in rural Wales. In the context of the climate and nature emergency, and on the eve of global summits on climate and nature, including COP26 in Glasgow, the UK Government must recognise the urgency of the situation and reverse its decision to deprive Wales of these crucial investments in the well-being of our communities. This week marks the start of COP15, the global convention on biological diversity, which aims to agree a new set of goals for nature recovery over the next decade. I can confirm the Welsh Government is committed to supporting the 30x30 target, which is proposed for negotiation at COP15, to protect 30 per cent of our land and seas by 2030. We are committed to working with Welsh communities and the Senedd to develop our approach to meeting this goal. This will require strategic, regulatory and legislative action, which only the Welsh Government, working closely with the Senedd, can deliver. Achieving this goal will also require collective action in every community in Wales, where initiatives like Nature Networks and Local Places for Nature can create opportunities for people to work together to protect and enhance our natural heritage, and with it our mental health and our wider well-being. Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae'r amgylchedd naturiol yng Nghymru yn sail i'n llesiant. Mae gallu mynd i fyd natur a gweithredu gydag eraill i ofalu am natur o fudd i'n hiechyd meddwl. Mae'r cysylltiad sydd gennym yng Nghymru â'n tir a'n dyfroedd yn rhedeg yn ddwfn yn ein diwylliant. Mae'n ein gwneud ni pwy ydym ni. Er ein bod yn dibynnu ar natur am y cyfleoedd economaidd y mae'n eu darparu a'r amddiffyniad rhag llygredd a pheryglon naturiol, nid yw ein perthynas yn gwbl weithredol. Ni allwn grynhoi gwerth llawn natur ar fantolen ac ni allwn fforddio gadael i'r farchnad rydd benderfynu ar ei ffawd. Mae'r miloedd lawer o bobl ledled Cymru sydd eisoes yn cymryd camau i atal a gwrthdroi'r dirywiad mewn natur yn cael eu hysbrydoli gan awydd i drosglwyddo ein treftadaeth naturiol i gyflwr y gallwn fod yn falch ohono. Mae datblygu perthynas fwy cynaliadwy â byd natur yn dechrau yn ein cymunedau lleol. Nod y Llywodraeth hon yw cryfhau'r cysylltiadau rhwng cymunedau a natur drwy gynyddu'r cyfleoedd i bobl fod yn rhan o weithredu ar y cyd i ymateb i'r argyfyngau hinsawdd a natur. Adlewyrchir y dull gweithredu hwn yn yr ystod eang o fentrau newydd yr ydym wedi'u datblygu yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys ein coedwig genedlaethol, y cynllun ffermio cynaliadwy, ein gofynion sy'n arwain y byd i weithredu draenio cynaliadwy, y flaenoriaeth yr ydym ni'n ei rhoi i gynlluniau rheoli llifogydd sy'n seiliedig ar natur, ac eraill. Rydym hefyd wedi ymrwymo yn ystod y tymor hwn i ddatblygu mentrau pellach, gan gynnwys cynllun adfer cynefinoedd arfordirol, parc cenedlaethol newydd, a chefnogi dynodi dyfroedd ymdrochi mewndirol i adeiladu ar y safonau dŵr ymdrochi uchel a gyflawnwyd ar hyd arfordir Cymru. Rwyf i'n credu bod cyfleoedd i ddefnyddio'r dull yr ydym ni wedi'i ddefnyddio o ran safleoedd tai enghreifftiol i ddatblygu safleoedd adfer natur enghreifftiol, yn enwedig ar draws yr ardaloedd adnoddau natur cenedlaethol a nodwyd yn 'Cymru'r Dyfodol'. Nid yw'r camau hyn yn ymwneud â chynnal a gwella ein tirweddau, afonydd a moroedd yn unig, ond mae'n ymwneud â chysylltu cymunedau'n agosach atynt. Hoffwn dynnu sylw at ddau gynllun arbennig o bwysig yr ydym ni wedi'u datblygu gyda phartneriaid, a byddwn i'n annog pob Aelod o'r Senedd i gymryd diddordeb mawr mewn gweithgareddau sydd ar droed yn eu hardaloedd lleol ac i annog cymunedau i gymryd rhan a llunio'r gweithgareddau hynny yn y blynyddoedd i ddod. Lansiwyd y fenter Rhwydweithiau Natur yn gynharach eleni, a heddiw rwyf wedi cyhoeddi'r 29 prosiect cyntaf i gael cyllid, gan fod o fudd i fwy na 100 o gynefinoedd a rhywogaethau o arwyddocâd rhyngwladol. Mae'r prosiectau hyn yn cydnabod natur fel cyfres o rwydweithiau ar dir ac ar y môr y mae angen i ni eu cysylltu a'u tyfu i'w gwneud yn fwy cydnerth. Mae'r prosiectau yr ydym ni'n eu hariannu yn cynnwys cysylltu coetiroedd tameidiog i alluogi rhywogaethau i sefydlu cynefin dros ardaloedd mwy, lleihau llygredd ffosffad mewn afonydd i ddiogelu natur ymhell i lawr yr afon, a gwella cyflwr cynefinoedd i alluogi rhai o'n rhywogaethau mwyaf eiconig i gael mwy o ryddid i grwydro - y gylfinir, gloÿnnod byw britheg a maelgwn, er enghraifft. Yn hollbwysig, mae prosiectau'n harneisio egni cymunedau lleol - cefnogi gwyddoniaeth dinasyddion, cynnwys ysgolion, a darparu sgiliau a chyfleoedd hyfforddi. Yn yr ystyr hwn, mae Rhwydweithiau Natur yn rhwydweithiau ecolegol a hefyd yn rhwydweithiau o bobl sydd eu hangen i sicrhau ein bod yn gallu cynnal y camau gweithredu hyn ar natur i'r dyfodol. Yr ail fenter yr hoffwn i dynnu sylw ati yw'r cynllun Lleoedd Lleol ar gyfer Natur, a lansiwyd ar ddechrau 2020 gyda'r nod o gefnogi cymunedau i greu natur ar eu stepen drws, gan weithio gydag awdurdodau lleol a grwpiau cymunedol mawr a bach. Er bod Rhwydweithiau Natur yn cyflawni ar raddfa tirwedd, mae Lleoedd Lleol ar gyfer Natur yn cefnogi mesurau cymedrol a all wneud gwahaniaeth mawr ar lefel gymunedol, gan wella mynediad at natur drwy greu a gwella mannau gwyrdd sydd agosaf at le mae pobl yn byw ac yn gweithio, o dyfu bwyd cymunedol i arferion torri gwair sy'n ystyriol o natur. Er gwaethaf effaith y pandemig, roedd ymateb y cyhoedd i'r fenter hon yn aruthrol, a dyblodd maint y cynllun a mwy mewn ymateb i'r galw. Nid yn unig yr ydym ni'n bwriadu cynnal y lefel eithriadol o uchel hon o gyfranogiad y cyhoedd, ond rydym ni eisiau ei chynyddu hyd yn oed ymhellach, a byddwn i'n croesawu cyfraniadau gan Aelodau yma heddiw ynghylch cyfleoedd y maen nhw'n eu gweld i gyflawni hynny. Yn anffodus, mae ein gallu i gefnogi gweithredu hirdymor ar natur wedi'i danseilio gan gamreoli cyllid cyhoeddus gan Lywodraeth y DU. Drwy fethu â darparu cyllid amlflwydd, a methu â rhoi cyllid yn lle'r cyllid a gawsom yn y gorffennol gan yr Undeb Ewropeaidd, mae Llywodraeth y DU wedi gweithio yn erbyn adfer natur yng Nghymru. Gobeithio y bydd pob Aelod yn y Siambr heddiw yn ymuno â mi i alw ar Lywodraeth y DU i ddarparu setliad ariannu amlflwydd i Lywodraeth Cymru yn yr adolygiad nesaf o wariant, i'n galluogi ni i ddarparu cyllid amlflwydd i'n partneriaid a'n cymunedau, fel y gellir cynyddu effaith y camau y mae cymunedau Cymru yn eu cymryd ar natur hyd yn oed yn fwy. O'i rhan hi, mae Llywodraeth Cymru yn barod i lansio cynlluniau amlflwydd, gan gynnwys Rhwydweithiau Natur a Lleoedd Lleol ar gyfer Natur, a all roi mwy o sicrwydd a llinell derfyn hirach ar gyfer cynllunio i'r rhai yr ydym yn eu hariannu, gan ganolbwyntio ar y blaenoriaethau hirdymor yr ydym yn eu datblygu gyda Cyfoeth Naturiol Cymru, awdurdodau lleol a thrwy ein hymgysylltiad â'r trydydd sector. Rwy'n gobeithio y bydd Aelodau hefyd yn ymuno â mi i alw ar Lywodraeth y DU i anrhydeddu ei haddewid i sicrhau na fyddai Cymru geiniog yn waeth ei byd o ganlyniad i ymadael â'r Undeb Ewropeaidd, ac i ddarparu cyllid newydd llawn yn lle cyllid ar gyfer datblygu gwledig yr UE a rhaglenni LIFE yr UE. Eleni yn unig, mae Cymru ar ei cholled o ddegau o filiynau o bunnau o fuddsoddiad mewn natur ac yng nghefn gwlad Cymru. Yng nghyd-destun yr argyfwng hinsawdd a natur, ac ar drothwy uwchgynadleddau byd-eang ar yr hinsawdd a natur, gan gynnwys COP26 yn Glasgow, mae'n rhaid i Lywodraeth y DU gydnabod pa mor frys yw'r sefyllfa a gwrthdroi ei phenderfyniad i amddifadu Cymru o'r buddsoddiadau hollbwysig hyn yn llesiant ein cymunedau. Mae'r wythnos hon yn nodi dechrau COP15, y confensiwn byd-eang ar amrywiaeth biolegol, sy'n bwriadu cytuno ar gyfres newydd o nodau ar gyfer adfer natur dros y degawd nesaf. Gallaf gadarnhau bod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gefnogi'r targed 30x30, a gynigir i'w drafod yn COP15, i ddiogelu 30 y cant o'n tir a'n moroedd erbyn 2030. Rydym wedi ymrwymo i weithio gyda chymunedau Cymru a'r Senedd i ddatblygu ein dull o gyflawni'r nod hwn. Bydd hyn yn gofyn am weithredu strategol, rheoleiddiol a deddfwriaethol, a dim ond Llywodraeth Cymru, gan weithio'n agos gyda'r Senedd, sy'n gallu cyflawni hyn. Bydd cyflawni'r nod hwn hefyd yn gofyn am weithredu ar y cyd ym mhob cymuned yng Nghymru, lle gall mentrau fel Rhwydweithiau Natur a Lleoedd Lleol ar gyfer Natur greu cyfleoedd i bobl gydweithio i ddiogelu a gwella ein treftadaeth naturiol, ac yn sgil hynny, ein hiechyd meddwl a'n llesiant ehangach. Diolch.