English: When a Government tries to implement a policy, there are different methods that can be used in that cause. These can sometimes be divided into two basic elements, namely the carrot and the stick. I think that the Minister has been quite consistent in advocating the carrot rather than the stick in furthering the campaign of boosting the use of the Welsh language, and I am encouraged, after reading the 'Cymraeg 2050' report, that that appears to still be her basic approach. I think the encouragement of groups and organisations to grow the use of Welsh is a far better measure than methods of compulsion, so I would generally endorse the methods that the Minister is pursuing, as outlined in this year's 'Cymraeg 2050' report, by supporting the various initiatives that are documented. The view of the Abolish the Welsh Assembly Party is that, generally, we support these positive measures to encourage the growth of Welsh. Sometimes, making something compulsory does not really work. We did have the Welsh Government taking a decision a few years ago to make the teaching of Welsh in schools compulsory up to the age of 16. That decision has proved to be contentious and I wonder if it has actually worked in increasing to any meaningful level the usage of Welsh, by which I mean increasing the number of people in Wales who use Welsh on a daily basis. My own observation, based on the experience of various relatives and relatives of friends who have gone through the school system in recent years is that we still have a sizeable section of young people who are fairly indifferent to the Welsh language and also fairly ignorant of it, despite having theoretically studied it up to the age of 16. So, in a sense, little has changed since I was at school 30 years ago. Having seen the stated figures, I'm not sure that the proportion of young people who significantly use Welsh has increased as a result of forcing more people to take it at school for three extra years. Can I refer to the lack of increase in the uptake of A-level Welsh at school, which is documented in the report? There has been no significant lasting increase in the numbers of school students taking A-level Welsh, so this, in itself, does indicate that, to a large extent, the policy of compelling school pupils to take Welsh up to the age of 16 has failed. I think that promoting parents' evenings to encourage more uptake of A-level Welsh is a good idea. We could take the same approach with GCSE Welsh in my view, but that is perhaps a discussion for another day. My main contention is that learning Welsh can be a very positive experience, but it has to be done with the consent and active input of the learner. The learner must want to learn, so the main thing is to encourage more young people to take up the subject as far as possible. Parents' evenings are fine, but, even there, we must ensure that the young students themselves are also involved in discussions on what A-levels they take. There are related problems to the A-level uptake issue, such as the shortfall in primary school teachers and the bigger shortfall in secondary school teachers - issues that have already been raised today by earlier speakers. There is a conversion scheme, which is outlined in the report, the difficulty being that many primary school teachers may not want to convert to secondary school and also you already have a shortfall in primary school teachers, anyway. So, there are difficulties in moving forward towards the very good aspiration of improving the usage of the Welsh language. I do, though, commend the Minister for her overall approach.
Welsh: Pan fydd Llywodraeth yn ceisio gweithredu polisi, mae gwahanol ddulliau y mae modd eu defnyddio yn yr achos hwnnw. Weithiau mae'n bosibl rhannu'r rhain yn ddwy elfen sylfaenol, sef y foronen a'r ffon. Rwy'n credu bod y Gweinidog wedi bod yn eithaf cyson yn argymell y foronen yn hytrach na'r ffon wrth hyrwyddo'r ymgyrch o hybu defnydd y Gymraeg, ac rwyf wedi fy nghalonogi, ar ôl darllen adroddiad 'Cymraeg 2050', ei bod yn ymddangos mai dyna yw ei dull sylfaenol o hyd. Rwy'n credu bod annog grwpiau a sefydliadau i dyfu'r defnydd o'r Gymraeg yn fesur llawer gwell na dulliau gorfodi, felly byddwn i'n gyffredinol yn cymeradwyo'r dulliau y mae'r Gweinidog yn eu dilyn, sydd wedi'u hamlinellu yn adroddiad 'Cymraeg 2050' eleni, drwy gefnogi'r gwahanol fentrau a nodwyd. Barn Plaid Diddymu Cynulliad Cymru yw ein bod ni, yn gyffredinol, yn cefnogi'r mesurau cadarnhaol hyn i annog twf y Gymraeg. Weithiau, nid yw gwneud rhywbeth yn orfodol yn gweithio mewn gwirionedd. Fe wnaeth Llywodraeth Cymru benderfynu ychydig flynyddoedd yn ôl i wneud addysgu'r Gymraeg mewn ysgolion yn orfodol hyd at 16 oed. Mae'r penderfyniad hwnnw wedi bod yn ddadleuol. Tybed a yw'n wirioneddol wedi llwyddo i gynyddu'r defnydd o'r Gymraeg i unrhyw lefel ystyrlon? Gan hynny, rwy'n golygu cynyddu nifer y bobl yng Nghymru sy'n defnyddio'r Gymraeg bob dydd. Fy sylw i fy hun, yn seiliedig ar brofiad amrywiol berthnasau a pherthnasau ffrindiau sydd wedi mynd drwy'r system ysgolion yn ystod y blynyddoedd diwethaf yw bod gennym ni garfan sylweddol o bobl ifanc o hyd sy'n weddol ddifater am y Gymraeg a hefyd yn weddol anwybodus ohoni, er iddyn nhw ei hastudio mewn theori hyd at 16 oed. Felly, ar un ystyr, ychydig sydd wedi newid ers i mi fod yn yr ysgol 30 mlynedd yn ôl. Ar ôl gweld y ffigurau a nodwyd, nid wyf yn siŵr a yw cyfran y bobl ifanc sy'n defnyddio'r Gymraeg yn sylweddol wedi cynyddu o ganlyniad i orfodi mwy o bobl i astudio'r iaith yn yr ysgol am dair blynedd ychwanegol. A gaf i gyfeirio at y diffyg cynnydd yn nifer y bobl sy'n manteisio ar Gymraeg Safon Uwch yn yr ysgol, a nodwyd yn yr adroddiad? Nid oes cynnydd parhaol sylweddol wedi bod yn nifer y myfyrwyr ysgol sy'n dilyn Cymraeg Safon Uwch, felly mae hyn, ynddo'i hun, yn dangos, i raddau helaeth, fod y polisi o orfodi disgyblion ysgol i gymryd y Gymraeg hyd at 16 oed wedi methu. Rwy'n credu bod hyrwyddo nosweithiau rhieni i annog mwy o bobl i fanteisio ar Gymraeg Safon Uwch yn syniad da. Byddai modd defnyddio'r un dull gyda TGAU Cymraeg yn fy marn i, ond efallai fod hynny'n drafodaeth ar gyfer diwrnod arall. Fy mhrif ddadl yw y gall dysgu Cymraeg fod yn brofiad cadarnhaol iawn, ond rhaid ei wneud gyda chydsyniad a mewnbwn gweithredol y dysgwr. Rhaid i'r dysgwr fod eisiau dysgu, felly'r prif beth yw annog mwy o bobl ifanc i gymryd y pwnc cyn belled ag y bo modd. Mae nosweithiau rhieni'n iawn, ond, hyd yn oed yno, rhaid inni sicrhau bod y myfyrwyr ifanc eu hunain hefyd yn cymryd rhan yn y trafodaethau ar ba Safon Uwch y maen nhw'n eu cymryd. Mae yna broblemau cysylltiedig â'r nifer sy'n manteisio ar gymryd Safon Uwch, megis y prinder athrawon ysgol gynradd a'r prinder mwy o ran athrawon ysgol uwchradd - materion a godwyd eisoes heddiw gan siaradwyr cynharach. Mae yna gynllun trosi, a ddisgrifir yn yr adroddiad, ond yr anhawster yw nad yw llawer o athrawon ysgol gynradd o bosibl eisiau troi at yr ysgol uwchradd a hefyd mae gennych chi brinder athrawon ysgol gynradd beth bynnag. Felly, mae anawsterau wrth symud ymlaen tuag at y dyhead da iawn o wella'r defnydd o'r Gymraeg. Er hynny, rwy'n cymeradwyo'r Gweinidog am ei dull cyffredinol o weithredu.