English: Can I say at the outset that I welcome this debate at a very timely period in the electoral cycle, given that we've got local government elections tomorrow? I wanted to acknowledge the vital role that local authorities actually play against, as others have already acknowledged, a backdrop of huge cuts from the Westminster Government, and the breathtaking hypocrisy of Tories standing up here and lamenting cuts to local authorities. It is, as I say, quite breathtaking. As noted by Hefin David, the Welsh Labour Government has protected councils in Wales to a far greater extent than any local authority was protected by the Tories in Wales. Before I move on to the main body of my contribution, Llywydd, I just wanted to reflect on the earlier discussion about the theme of democracy in local government. Just reflecting on what's happening in Merthyr Tydfil, we don't have one single UKIP candidate standing, which sounds very strange to me for a party that's purporting to be taking over from Labour in the Valleys. We have one sultry Tory standing, and we have two Lib Dems, and the rest is a plethora of independents who stand for goodness knows what, with politics from the far left to the far right. Who knows what people are going to get if they elect independents tomorrow. But, from my perspective, I want to use this opportunity to refer to two particular areas highlighted in the Plaid motion in relation to Merthyr Tydfil council, those being education and developing local economies. Between 2008 and 2012, Merthyr council was run with no cohesive plan by the independents, and year on year, during that period, school results placed the council either twenty-first or twenty-second out of 22 local authorities in Wales and the authority's education service was taken into special measures. In 2012, Labour took control of that council and since 2013 schools performance in Merthyr Tydfil improved at a much faster rate than the rest of Wales. The council's results have improved year on year, and the council is now placed tenth out of 22 and rising, and the education authority has come out of special measures. A clear example of Labour delivering in office. It's not just education that has seen improvement. Labour-run Merthyr Tydfil council is also leading the way on bringing new jobs to the county borough and is outstripping other Valleys authorities in supporting businesses to create new jobs for local people. Five-hundred jobs came to Merthyr following the council's success in attracting General Dynamics to the town, and supported by a Welsh Government grant of almost £13 million under its Vibrant an Viable Places programme, Merthyr Tydfil is well on target to revitalise and promote the sustainability of the town centre and deliver housing and other strategic projects of a significant scale within the area. As a consequence, we've seen Merthyr Tydfil become the business growth capital of Wales in this last year. On infrastructure, the £8.5 million Riverside development at Merthyr Vale was completed and opened during 2016. The scheme, which included a new highway, bridges and footpaths, also unlocked land for future housing developments on the former colliery site. On tourism, Bike Park Wales opened its doors in August 2013, and has since attracted over 1 million visitors to the site at Gethin woodlands in Abercanaid. Merthyr council can rightly be proud of its achievements. But, as it's election time, it's probably no great surprise that a Plaid motion seeks to criticise Labour councils over chief executive salaries. Llywydd, I will not defend excessive salaries in our public services, but I would question the comparison that Plaid seek to make between Plaid-led and Labour-controlled councils when it comes to chief executives' pay. Plaid only have control of one council, in Gwynedd, but even if you include Ceredigion and Carmarthenshire, where they are in coalition, as Mike Hedges has already pointed out, you are talking about small councils compared with most of the Labour-controlled councils, which include Cardiff, Swansea, Neath Port Talbot, Newport, Bridgend and Caerphilly. The relative size of these local authorities in respect of population served would itself generally account for higher levels of salary. Yesterday, one of those Labour-controlled councils, Caerphilly, which also covers part of my constituency in the Rhymney valley, reached an agreement with its staff trade unions to boost the holiday pay of some of its lowest paid workers. This is in addition to paying all its staff the foundation living wage, like many Labour-controlled authorities in Wales, including Cardiff, Newport, RCT, Torfaen and, I'm delighted to say, Merthyr Tydfil. So, if Plaid want to bandy around the issue of salaries in local government in this debate, rather than making flawed comparisons between local authorities that take no account of size, perhaps they can take some time to explain why they don't pay the foundation living wage in the authorities that they control. In conclusion, Llywydd, I'll be supporting the motion as amended by the Welsh Government and the last amendment from the Conservatives, and, in doing so, would emphasise and praise the work done by local authorities across Wales, against the backdrop of continuing Tory austerity.
Welsh: A gaf fi ddweud ar y dechrau fy mod yn croesawu'r ddadl hon ar adeg amserol iawn yn y cylch etholiadol, o ystyried bod gennym etholiadau llywodraeth leol yfory? Roeddwn eisiau cydnabod y rôl allweddol y mae awdurdodau lleol yn ei chwarae mewn gwirionedd yn erbyn cefndir, fel y mae eraill eisoes wedi cydnabod, o doriadau anferth gan Lywodraeth San Steffan, a rhagrith syfrdanol Torïaid sy'n codi yma i resynu at doriadau i awdurdodau lleol. Mae'n eithaf syfrdanol, fel y dywedais. Fel y nododd Hefin David, mae Llywodraeth Lafur Cymru wedi gwarchod cynghorau yng Nghymru i raddau llawer helaethach nag y diogelwyd unrhyw awdurdod lleol gan y Torïaid yng Nghymru. Cyn i mi symud ymlaen at brif ran fy nghyfraniad, Llywydd, roeddwn eisiau rhoi sylw i'r drafodaeth gynharach ar thema democratiaeth mewn llywodraeth leol. Wrth ystyried yr hyn sy'n digwydd ym Merthyr Tudful, nid oes gennym unrhyw ymgeisydd UKIP yn ymgeisio, sy'n swnio'n rhyfedd iawn i mi i blaid sy'n honni ei bod yn cymryd yr awenau oddi wrth y Blaid Lafur yn y Cymoedd. Mae gennym un Tori unig yn sefyll, ac mae gennym ddau Ddemocrat Rhyddfrydol, ac mae'r gweddill yn gymysgedd o ymgeiswyr annibynnol sy'n sefyll dros ddyn a ŵyr beth, gyda gwleidyddiaeth o'r adain chwith eithafol i'r dde eithafol. Pwy a ŵyr beth y mae pobl yn mynd i gael os ydynt yn ethol ymgeiswyr annibynnol yfory. Ond o'm rhan i, hoffwn achub ar y cyfle hwn i gyfeirio at ddau faes penodol a amlygwyd yng nghynnig Plaid Cymru mewn perthynas â chyngor Merthyr Tudful, sef addysg a datblygu economïau lleol. Rhwng 2008 a 2012, câi cyngor Merthyr ei reoli heb unrhyw gynllun cydlynol gan yr aelodau annibynnol, ac o un flwyddyn i'r llall, yn ystod y cyfnod hwnnw, roedd canlyniadau ysgolion yn gosod y cyngor naill ai ar safle 21 neu 22 o blith y 22 awdurdod lleol yng Nghymru a gwnaed gwasanaeth addysg yr awdurdod yn destun mesurau arbennig. Yn 2012, cymerodd Llafur reolaeth ar y cyngor hwnnw ac ers 2013 gwellodd perfformiad ysgolion ym Merthyr Tudful ar raddfa lawer cyflymach na gweddill Cymru. Mae canlyniadau'r cyngor wedi gwella flwyddyn ar ôl blwyddyn, ac mae'r cyngor bellach yn safle 10 o'r 22 awdurdod ac mae'n codi, ac mae'r awdurdod addysg wedi dod allan o fesurau arbennig. Enghraifft glir o Lafur yn cyflawni pan fo mewn grym. Nid ym maes addysg yn unig y gwelwyd gwelliant. Mae Cyngor Merthyr Tudful dan arweiniad Llafur hefyd yn arwain y ffordd ar ddod â swyddi newydd i'r fwrdeistref sirol ac mae'n gwneud yn well na'r awdurdodau eraill yn y Cymoedd ar gynorthwyo busnesau i greu swyddi newydd ar gyfer pobl leol. Daeth pum cant o swyddi i Ferthyr yn dilyn llwyddiant y cyngor i ddenu General Dynamics i'r dref, a thrwy gefnogaeth grant gan Lywodraeth Cymru o bron i £13 miliwn o dan ei rhaglen Llefydd Llewyrchus Llawn Addewid, mae Merthyr Tudful ar y trywydd cywir i gyrraedd y targed o ran adfywio a hyrwyddo cynaliadwyedd canol y dref a darparu tai a phrosiectau strategol mawr eraill yn yr ardal. O ganlyniad, rydym wedi gweld Merthyr Tudful yn dod yn brifddinas twf busnes yng Nghymru yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Ar seilwaith, cwblhawyd datblygiad gwerth £8.5 miliwn Riverside yn Ynysowen ac fe'i hagorwyd yn ystod 2016. Roedd y cynllun, a gynhwysai briffordd newydd, pontydd a llwybrau troed, hefyd yn rhyddhau tir ar gyfer datblygiadau tai yn y dyfodol ar safle'r hen lofa. O ran twristiaeth, agorodd Parc Beicio Cymru ei ddrysau ym mis Awst 2013, ac ers hynny mae wedi denu dros 1 filiwn o ymwelwyr i'r safle yng nghoedwig Gethin yn Abercannaid. Gall chyngor Merthyr fod yn haeddiannol falch o'i gyflawniadau. Ond gan ei bod yn adeg etholiad, mae'n debyg nad oes fawr o syndod fod cynnig Plaid Cymru'n ceisio beirniadu cynghorau Llafur ynghylch cyflogau prif weithredwyr. Llywydd, nid wyf am amddiffyn cyflogau gormodol yn ein gwasanaethau cyhoeddus, ond byddwn yn cwestiynu'r gymhariaeth y mae Plaid Cymru'n ceisio'i gwneud rhwng cynghorau a arweinir gan Blaid Cymru a chynghorau a arweinir gan y Blaid Lafur mewn perthynas â chyflogau prif weithredwyr. Un cyngor sydd dan reolaeth Plaid Cymru, sef Gwynedd, ond hyd yn oed os ydych yn cynnwys Ceredigion a Sir Gaerfyrddin lle y maent mewn clymblaid, fel y mae Mike Hedges eisoes wedi'i nodi, rydych yn sôn am gynghorau bach o'u cymharu â'r rhan fwyaf o'r cynghorau dan arweiniad Llafur, sy'n cynnwys Caerdydd, Abertawe, Castell-nedd Port Talbot, Casnewydd, Pen-y-bont ar Ogwr a Chaerffili. Byddai maint cymharol yr awdurdodau lleol hyn mewn perthynas â'r boblogaeth a wasanaethir ynddo'i hun yn rhesymau dros gyflogau ar lefelau uwch. Ddoe, daeth un o'r cynghorau hynny sydd dan reolaeth Lafur, sef Caerffili, sydd hefyd yn cynnwys rhan o fy etholaeth i yng nghwm Rhymni, i gytundeb â'i undebau llafur staff er mwyn gwella tâl gwyliau rhai o'i weithwyr sydd ar y cyflogau isaf. Mae hyn yn ychwanegol at dalu'r cyflog byw sylfaenol i'w holl staff, fel llawer o awdurdodau a reolir gan Lafur yng Nghymru, gan gynnwys Caerdydd, Casnewydd, Rhondda Cynon Taf, Torfaen, a Merthyr Tudful rwy'n falch o ddweud. Felly, os yw Plaid Cymru am gecru ynglŷn â chyflogau mewn llywodraeth leol yn y ddadl hon, yn hytrach na gwneud cymariaethau diffygiol rhwng awdurdodau lleol heb ystyried eu maint, efallai y gallant roi ychydig o amser i esbonio pam nad ydynt yn talu'r cyflog byw sylfaenol yn yr awdurdodau y maent yn eu rheoli. I gloi, Llywydd, byddaf yn cefnogi'r cynnig fel y'i diwygiwyd gan Lywodraeth Cymru a'r gwelliant olaf gan y Ceidwadwyr, ac wrth wneud hynny, hoffwn bwysleisio a chanmol y gwaith a wnaed gan awdurdodau lleol ledled Cymru, yn erbyn cefndir o galedi parhaus dan law'r Torïaid.