English: During our inquiry, we heard about initiatives that have had some success in bringing properties back into use, but progress has stagnated. We believe that a strategic approach is needed for significant change to happen. We would like to see the Welsh Government take the lead on this, engaging with local authorities to prioritise the issue and understand the support it can provide. I'm pleased that recommendation 1 has been accepted. This is a key recommendation relating to the Welsh Government working with local authorities to develop a national action plan for tackling these empty properties, which should include setting priorities and targets. We recommended that the action plan be published by October next year. This will be an important step forward in setting national priorities and giving local authorities the strategic direction they need to prioritise tackling this issue. Of course, having the right level of resource in place is absolutely key if local authorities are to be fully equipped to tackle these matters. Having a dedicated empty property officer in post can make a significant difference; it can bring more focus to the authority's work and co-ordinate the various activities being undertaken across departments. Of course, we all know resources are tight, but the long-term impact that empty properties can have, both economically and socially, justifies identifying this as a priority area. We heard expert advice that a dedicated officer should pay for themselves multiple times over, so it does represent good value for money. I'm pleased that the Welsh Government has committed to ensuring that local authorities have a support package that's necessary for their needs and to provide an update on the resources needed by September of next year. We were concerned by evidence we heard around the usefulness of data used in measuring progress in dealing with empty properties. In particular, that the data only includes properties on the council tax list, meaning it excludes derelict buildings and non-residential properties - the source, of course, of many empty property-related complaints. We also heard that properties empty for over 12 months were more problematic and more likely to have a negative impact on neighbours and communities. Those empty for shorter periods often came back into use without any intervention from the local authority. We therefore recommended that, going forward, a 12-month time frame is used to define empty properties rather than the current six months, and that relevant performance indicators are updated to reflect this. I'm pleased that our recommendations 5 and 6 around data have been accepted. These changes should ensure that the data collected is more useful and accurately reflects local authorities' work to tackle this problem. Local authorities already have a range of enforcement options available to them, but we heard that using those powers isn't straightforward. Some of the powers are rarely used, often due to their complexity, which has led to a situation where officers haven't developed sufficient expertise to be confident in exercising them. We recommended that a regional or national source of expertise be developed, which would be available for empty property teams to access when it is required. This has been accepted, as has our recommendation that training for local authority officers and members on the enforcement options be rolled out. I look forward to the update we've requested from the Deputy Minister on progress in delivering these sessions by Easter of next year. We heard some examples of good work being done by social landlords, particularly the United Welsh housing association, which has taken a proactive approach to bringing empty homes back into use. We would like to see Welsh Government working with the housing association sector to understand the schemes it has in place, how good practice can be shared and effective schemes rolled out across Wales. I welcome the Deputy Minister's commitment to collaborate with the sector to achieve this. Another option available to local authorities is to implement a council tax premium of up to 100 per cent on long-term empty properties. This is discretionary and some authorities have opted to introduce a premium. When the policy was introduced in 2014, the explanatory memorandum accompanying the Housing (Wales) Bill noted the Welsh Government's hope that local authorities would use the additional powers available to them and the revenue collected to help meet local housing needs. We heard that Gwynedd Council has decided to allocate its additional revenue for housing purposes, but we're concerned that there is little evidence elsewhere of funds being directed in such a way. We are therefore disappointed that our recommendation that the Welsh Government explores whether it would be possible to ring-fence the revenue has been rejected, particularly as the Deputy Minister expressed a desire to research such options in her evidence paper to us. Whist we realise that revenue collected through council tax is unhypothecated, it seems that not using the money for housing purposes goes against the aims of the original legislation. So, I would ask the Deputy Minister to give further consideration to how the Welsh Government can work with local authorities to ensure that this resource is used to alleviate housing problems. We also heard anecdotal evidence of people trying to avoid the premium by applying to change the category of their empty property, either by claiming that it is being used as self-catering accommodation or that a family member has moved in. We would like more information gathered on this in order to get a better sense of the extent of such practices. I note that local authorities have been invited to bring forward examples they have, and I look forward to an update on this work in due course. There has been a lack of progress in bringing the number of empty properties back into use over recent years, but I believe our work will contribute to making this important issue a priority area. We welcome the establishment of a dedicated team within Welsh Government and the Deputy Minister's acceptance of almost all of our recommendations. I hope these actions will bring renewed focus and result in real change. We will continue to monitor this issue as a committee, including the effectiveness of the approach, and we very much look forward to the updates the Deputy Minister has committed to providing so that we may further assess the effectiveness of new policies, new teams and new thinking.
Welsh: Yn ystod ein hymchwiliad, clywsom am fentrau sydd wedi cael rhywfaint o lwyddiant yn sicrhau bod eiddo'n cael ei ddefnyddio unwaith eto, ond mae'r cynnydd wedi aros yn ei unfan. Credwn fod angen dull strategol er mwyn i newid sylweddol ddigwydd. Hoffem weld Llywodraeth Cymru yn arwain ar hyn, gan ymgysylltu ag awdurdodau lleol i flaenoriaethu'r mater a deall y cymorth y gall ei ddarparu. Rwy'n falch bod argymhelliad 1 wedi'i dderbyn. Mae hwn yn argymhelliad allweddol sy'n ymwneud â Llywodraeth Cymru yn gweithio gydag awdurdodau lleol i ddatblygu cynllun gweithredu cenedlaethol ar gyfer mynd i'r afael ag eiddo gwag, a ddylai gynnwys pennu blaenoriaethau a thargedau. Gwnaethom argymell y dylid cyhoeddi'r cynllun gweithredu erbyn mis Hydref y flwyddyn nesaf. Bydd hwn yn gam pwysig ymlaen o ran pennu blaenoriaethau cenedlaethol a darparu'r cyfeiriad strategol y mae awdurdodau lleol ei angen i flaenoriaethu ymdrechion i fynd i'r afael â'r broblem. Wrth gwrs, mae sicrhau bod y lefel gywir o adnoddau ar gael yn gwbl allweddol os yw awdurdodau lleol am gael eu harfogi'n llawn i fynd i'r afael â'r materion hyn. Gall cael swyddog eiddo gwag penodol wneud gwahaniaeth sylweddol; gall roi mwy o ffocws i waith yr awdurdod a chydlynu'r gweithgareddau amrywiol sy'n cael eu cyflawni ar draws adrannau. Wrth gwrs, mae pawb ohonom yn gwybod bod adnoddau'n dynn, ond mae'r effaith hirdymor y gall eiddo gwag ei chael, yn economaidd ac yn gymdeithasol, yn cyfiawnhau'r penderfyniad i nodi hwn fel maes blaenoriaeth. Clywsom gyngor arbenigol y dylai swyddog penodedig dalu am eu hunain sawl gwaith drosodd, felly mae'n cynrychioli gwerth da am arian. Rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i sicrhau bod gan awdurdodau lleol becyn cymorth sy'n angenrheidiol ar gyfer eu hanghenion ac i roi'r wybodaeth ddiweddaraf am yr adnoddau sydd eu hangen erbyn mis Medi y flwyddyn nesaf. Roeddem yn pryderu am y dystiolaeth a glywsom ynghylch defnyddioldeb data a ddefnyddir i fesur cynnydd wrth ymdrin ag eiddo gwag. Yn benodol, y ffaith nad yw'r data ond yn cynnwys eiddo ar restr y dreth gyngor, sy'n golygu nad yw'n cynnwys adeiladau segur ac eiddo amhreswyl - sydd, wrth gwrs, yn ffynhonnell i lawer o gwynion yn gysylltiedig ag eiddo. Clywsom hefyd fod eiddo sy'n wag am dros 12 mis yn fwy problemus ac yn fwy tebygol o gael effaith negyddol ar gymdogion a chymunedau. Yn aml, byddai'r rhai a oedd yn wag am gyfnodau byrrach yn cael eu defnyddio unwaith eto heb unrhyw ymyrraeth gan yr awdurdod lleol. O ganlyniad, roeddem yn argymell defnyddio ffrâm amser o 12 mis i ddiffinio eiddo gwag yn y dyfodol, yn hytrach na'r chwe mis presennol, a bod dangosyddion perfformiad perthnasol yn cael eu diweddaru i adlewyrchu hyn. Rwy'n falch fod ein hargymhellion 5 a 6 ynglŷn â data wedi cael eu derbyn. Dylai'r newidiadau hyn sicrhau bod y data a gesglir yn fwy defnyddiol ac yn adlewyrchiad cywir o waith awdurdodau lleol ar fynd i'r afael â'r broblem hon. Mae gan awdurdodau lleol ystod o opsiynau gorfodi ar gael iddynt eisoes, ond clywsom nad yw defnyddio'r pwerau hynny'n syml. Anaml y defnyddir rhai o'r pwerau, a hynny'n aml oherwydd eu cymhlethdod, sydd wedi arwain at sefyllfa lle nad yw swyddogion wedi datblygu digon o arbenigedd i fod yn hyderus wrth eu defnyddio. Rydym wedi argymell y dylid datblygu ffynhonnell arbenigedd ranbarthol neu genedlaethol, a fyddai ar gael i dimau eiddo gwag ei defnyddio pan fydd ei hangen. Derbyniwyd yr argymhelliad hwn, yn ogystal â'n hargymhelliad y dylid cyflwyno hyfforddiant ar yr opsiynau gorfodi i aelodau a swyddogion awdurdodau lleol. Edrychaf ymlaen at y diweddariad rydym wedi gofyn amdano gan y Dirprwy Weinidog ynglŷn â'r cynnydd a wnaed ar ddarparu'r sesiynau hyn erbyn y Pasg y flwyddyn nesaf. Clywsom rai enghreifftiau o waith da sy'n cael ei wneud gan landlordiaid cymdeithasol, yn enwedig Cymdeithas Tai Unedig Cymru, sydd wedi mynd ati'n rhagweithiol i sicrhau bod cartrefi gwag yn cael eu hailddefnyddio. Hoffem weld Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda'r sector cymdeithasau tai i ddeall y cynlluniau sydd ganddo ar waith, sut y gellir rhannu arferion da a chyflwyno cynlluniau effeithiol ledled Cymru. Rwy'n croesawu ymrwymiad y Dirprwy Weinidog i gydweithio â'r sector i gyflawni hyn. Opsiwn arall sydd ar gael i awdurdodau lleol yw gweithredu premiwm treth gyngor o hyd at 100 y cant ar eiddo gwag hirdymor. Mae hyn yn ddisgresiynol ac mae rhai awdurdodau wedi dewis cyflwyno premiwm. Pan gyflwynwyd y polisi yn 2014, roedd y memorandwm esboniadol a oedd yn cyd-fynd â Bil Tai (Cymru) yn nodi gobaith Llywodraeth Cymru y byddai awdurdodau lleol yn defnyddio'r pwerau ychwanegol a fyddai ar gael iddynt a'r refeniw a gesglid i helpu i ddiwallu anghenion tai lleol. Clywsom fod Cyngor Gwynedd wedi penderfynu dyrannu ei refeniw ychwanegol at ddibenion tai, ond rydym yn pryderu mai ychydig o dystiolaeth a geir mewn mannau eraill fod arian yn cael ei gyfeirio yn y fath fodd. Felly, rydym yn siomedig fod ein hargymhelliad y dylai Llywodraeth Cymru archwilio'r posibilrwydd o glustnodi'r refeniw wedi'i wrthod, yn enwedig gan fod y Dirprwy Weinidog wedi mynegi awydd i ymchwilio i opsiynau o'r fath yn ei phapur tystiolaeth i ni. Er ein bod yn sylweddoli nad yw'r refeniw a gesglir drwy'r dreth gyngor wedi'i neilltuo, mae'n ymddangos bod peidio â defnyddio'r arian at ddibenion tai yn mynd yn groes i nodau'r ddeddfwriaeth wreiddiol. Felly, hoffwn ofyn i'r Dirprwy Weinidog roi ystyriaeth bellach i sut y gall Llywodraeth Cymru weithio gydag awdurdodau lleol i sicrhau bod yr adnodd hwn yn cael ei ddefnyddio i liniaru problemau tai. Clywsom dystiolaeth anecdotaidd hefyd am bobl yn ceisio osgoi'r premiwm drwy wneud cais i newid categori eu heiddo gwag, naill ai drwy honni ei fod yn cael ei ddefnyddio fel llety hunanddarpar neu fod aelod o'r teulu wedi symud i mewn. Hoffem weld rhagor o wybodaeth yn cael ei chasglu ar hyn er mwyn cael gwell syniad o hyd a lled arferion o'r fath. Sylwaf fod awdurdodau lleol wedi cael eu gwahodd i gyflwyno enghreifftiau sydd ganddynt, ac edrychaf ymlaen at gael yr wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith hwn maes o law. Dros y blynyddoedd diwethaf, mae diffyg cynnydd wedi bod o ran sicrhau bod eiddo gwag yn cael ei ddefnyddio unwaith eto, ond credaf y bydd ein gwaith yn cyfrannu at wneud y mater pwysig hwn yn faes blaenoriaeth. Rydym yn croesawu'r ffaith bod tîm penodol wedi'i sefydlu o fewn Llywodraeth Cymru a bod y Dirprwy Weinidog wedi derbyn bron bob un o'n hargymhellion. Rwy'n gobeithio y bydd y camau hyn yn darparu ffocws newydd ac yn arwain at newid gwirioneddol. Byddwn yn parhau i fonitro'r mater fel pwyllgor, gan gynnwys effeithiolrwydd y dull o weithredu, ac rydym yn edrych ymlaen yn fawr at gael y diweddariadau y mae'r Dirprwy Weinidog wedi ymrwymo i'w darparu fel y gallwn wneud asesiadau pellach o effeithiolrwydd polisïau, timau a syniadau newydd.