English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'd like to begin by thanking Darren Millar for bringing forward this important topic for debate today. Obesity is a complex condition and it cannot be solved by the Government or by the NHS working in isolation. The evidence suggests that a partnership and whole-system approach is the only way to achieve change. The Welsh Government's 'Healthy Weight: Healthy Wales' strategy is the first step towards a cross-Government approach to reduce obesity in Wales on a population scale. As a direct result of the Public Health (Wales) Act 2017, passed by the last Senedd, the strategy was launched in October 2019 and is supported by a series of biennial delivery plans. In the development of the strategy, we brought together the best international evidence for change. We're fully committed to utilising all the levers at our disposal, from funding to policy and legislation. Delivery began in earnest in 2019. We set out our ambitious plan to support delivery for 2020-22 and we aimed high. However, the pandemic fundamentally changed the course of our delivery and has more deeply entrenched and worsened pre-existing challenges. Services funding at capacity across Government and key partners were shifted to meet urgent needs caused by COVID-19, meaning that many of the commitments set out in the plan were paused. Our NHS staff were redeployed to areas of urgent need during the midst of the pandemic response, which is where they were needed most. As we look to be moving past the peak of the omicron wave, health boards are looking to restart existing services whilst continuing with new plans. On 1 March, I will be publishing the 2022-24 delivery plan, which takes this learning from the last two years. This will include a funding commitment of over £13 million over two years. I will be making a statement in Plenary that will highlight the scale and ambition of our plans to achieve tangible and real change. Out of this investment, there is £5.8 million specifically allocated to health boards, which will support the development of equitable person-centred support through the delivery of an all-Wales weight management pathway. This will help to pump prime services alongside wider investment through health boards. The all-Wales weight management pathway is designed to ensure that we achieve parity across Wales. In recognition of the importance of this work, work on it continued in earnest over the course of the pandemic and I was delighted to officially launch it last summer. We know that it will take time to build the required infrastructure as the service evolves, and work is ongoing with local leaders, demonstrating their commitment to progress. A suite of programmes from exercise options to nutrition skills will bring together a life course approach. Local health boards have planned and developed expansions to access community services at level 2. This will provide a suite of support for individuals to be able to access support at the right time for them. For the first time in Wales, there will be equitable children and families' specialist level 3 services delivered across Wales. We have asked local health boards to prioritise this and advanced plans are in place to enhance service provision. With the support and collaborative working of our primary care professions, there is now a primary care obesity prevention plan to support and drive delivery of the pathway, including making every contact count through person-centred and psychologically informed approaches. And we are building a digital offer at level 1 of the pathway with Public Health Wales. This will be underpinned by a long-term behavioural campaign approach and will provide helpful support and advice for people across Wales. And can I reassure Jenny Rathbone that we are continuing to trial the all-Wales diabetes prevention programme in all health boards across Wales? And I will have more to say about this in my statement on 1 March. Through our recently published NHS planning frameworks, health boards will be monitored and held accountable to Ministers to ensure that progress continues at pace. Local health boards are also submitting annual monitoring to Welsh Government. We will be supporting Plaid Cymru's amendment today. We're absolutely committed to increasing physical activity opportunities and have allocated £4.5 million funding to invest in community sports facilities, with a further £24 million investment in facilities over the next three years. Health education is essential, and our new Curriculum for Wales includes health and well-being as one of six statutory areas of learning and experience. We are committed to expand physical activity opportunities in schools. We've invested in the winter of well-being and are committed to exploring reform of the school day. Through our 'Healthy Weight' plan, we're also developing a new daily active programme for schools with partners. I'm also keen to explore the use of taxation powers to support a healthy diet, and my officials will scope initial proposals on this matter. In closing, Dirprwy Lywydd, I look forward to the launch of our 2022-24 'Healthy Weight: Healthy Wales' delivery plan on 1 March, which will ensure that we continue to focus on delivery, recognising the significant efforts that health boards have begun to make. I ask all Members to support our amendment to the motion today. Diolch.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i Darren Millar am gyflwyno'r pwnc pwysig hwn i'w drafod heddiw. Mae gordewdra yn gyflwr cymhleth ac ni all y Llywodraeth na'r GIG ei ddatrys wrth weithio ar eu pen eu hunain. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu mai dull partneriaeth a dull system gyfan yw'r unig ffordd o sicrhau newid. Strategaeth 'Pwysau Iach: Cymru Iach' Llywodraeth Cymru yw'r cam cyntaf tuag at ddull trawslywodraethol o leihau gordewdra yng Nghymru ar raddfa poblogaeth. O ganlyniad uniongyrchol i Ddeddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017, a basiwyd gan y Senedd ddiwethaf, lansiwyd y strategaeth ym mis Hydref 2019 a chaiff ei chefnogi gan gyfres o gynlluniau cyflawni bob dwy flynedd. Wrth ddatblygu'r strategaeth, daethom â'r dystiolaeth ryngwladol orau ar gyfer newid at ei gilydd. Rydym wedi ymrwymo'n llwyr i ddefnyddio'r holl ysgogiadau sydd ar gael i ni, o gyllid i bolisi a deddfwriaeth. Dechreuodd y gwaith o'i chyflawni o ddifrif yn 2019. Gwnaethom nodi ein cynllun uchelgeisiol i gefnogi'r gwaith ar gyfer 2020-22 ac roeddem yn anelu'n uchel. Fodd bynnag, newidiodd y pandemig drywydd ein gwaith yn sylfaenol ac mae wedi gwaethygu a dyfnhau heriau a oedd yn bodoli eisoes. Cafodd gallu cyllido gwasanaethau ar draws y Llywodraeth a phartneriaid allweddol ei symud i ddiwallu anghenion brys a achoswyd gan COVID-19, sy'n golygu bod llawer o'r ymrwymiadau a nodwyd yn y cynllun wedi'u gohirio. Cafodd staff y GIG eu hadleoli i feysydd lle roedd angen brys yn ystod yr ymateb i'r pandemig, a dyna lle'r oedd eu hangen fwyaf. Wrth inni geisio symud heibio'r don omicron, mae byrddau iechyd yn gobeithio ailgychwyn y gwasanaethau presennol tra'n parhau â chynlluniau newydd. Ar 1 Mawrth, byddaf yn cyhoeddi cynllun cyflawni 2022-24, sy'n cynnwys y gwersi a ddysgwyd o'r ddwy flynedd ddiwethaf. Bydd hyn yn cynnwys ymrwymiad ariannu o dros £13 miliwn dros ddwy flynedd. Byddaf yn gwneud datganiad yn y Cyfarfod Llawn a fydd yn tynnu sylw at raddfa ac uchelgais ein cynlluniau i sicrhau newid gwirioneddol. O'r buddsoddiad hwn, dyrennir £5.8 miliwn yn benodol i fyrddau iechyd, a fydd yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu cymorth teg sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn drwy ddarparu llwybr rheoli pwysau i Gymru gyfan. Bydd hyn yn helpu i sefydlu gwasanaethau ochr yn ochr â buddsoddiad ehangach drwy fyrddau iechyd. Mae llwybr rheoli pwysau Cymru gyfan wedi'i gynllunio i sicrhau ein bod yn ei wneud yn deg drwy Gymru. I gydnabod pwysigrwydd y gwaith hwn, parhaodd y gwaith arno o ddifrif dros y pandemig ac roeddwn yn falch iawn o'i lansio'n swyddogol yr haf diwethaf. Gwyddom y bydd yn cymryd amser i adeiladu'r seilwaith gofynnol wrth i'r gwasanaeth ddatblygu, ac mae gwaith yn mynd rhagddo gydag arweinwyr lleol, gan ddangos eu hymrwymiad i gynnydd. Bydd cyfres o raglenni, o opsiynau ymarfer corff i sgiliau maeth, yn dod â dull cwrs bywyd at ei gilydd. Mae byrddau iechyd lleol wedi cynllunio a datblygu estyniadau i gael mynediad at wasanaethau cymunedol ar lefel 2. Bydd hyn yn darparu ystod o gymorth i unigolion allu cael gafael ar gymorth ar yr adeg iawn iddynt hwy. Am y tro cyntaf yng Nghymru, bydd gwasanaethau lefel 3 arbenigol ar gyfer plant a theuluoedd yn cael eu darparu ledled Cymru. Rydym wedi gofyn i fyrddau iechyd lleol flaenoriaethu hyn ac mae cynlluniau datblygedig ar waith i wella'r gwasanaethau a ddarperir. Gyda chymorth a gwaith cydweithredol ein proffesiynau gofal sylfaenol, mae gennym bellach gynllun atal gordewdra gofal sylfaenol i gefnogi a sbarduno'r gwaith o ddarparu'r llwybr, gan gynnwys gwneud i bob cyswllt gyfrif drwy ddulliau sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ac sydd wedi'u llywio gan seicoleg. Ac rydym yn adeiladu cynnig digidol ar lefel 1 y llwybr gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru. Bydd hwn yn cael ei ategu gan ddull ymgyrchu ymddygiadol hirdymor a bydd yn rhoi cymorth a chyngor defnyddiol i bobl ledled Cymru. Ac a gaf fi sicrhau Jenny Rathbone ein bod yn parhau i dreialu rhaglen atal diabetes Cymru gyfan ym mhob bwrdd iechyd ledled Cymru? A bydd gennyf fwy i'w ddweud am hynny yn fy natganiad ar 1 Mawrth. Drwy'r fframweithiau cynllunio GIG a gyhoeddwyd gennym yn ddiweddar, bydd byrddau iechyd yn cael eu monitro a'u dal yn atebol i Weinidogion er mwyn sicrhau bod y cynnydd yn parhau'n gyflym. Mae byrddau iechyd lleol hefyd yn cyflwyno gwaith monitro blynyddol i Lywodraeth Cymru. Byddwn yn cefnogi gwelliant Plaid Cymru heddiw. Rydym wedi ymrwymo'n llwyr i gynyddu cyfleoedd ar gyfer gweithgarwch corfforol ac rydym wedi dyrannu £4.5 miliwn o gyllid i fuddsoddi mewn cyfleusterau chwaraeon cymunedol, gyda buddsoddiad pellach o £24 miliwn mewn cyfleusterau dros y tair blynedd nesaf. Mae addysg iechyd yn hanfodol, ac mae'r Cwricwlwm i Gymru, ein cwricwlwm newydd, yn cynnwys iechyd a llesiant fel un o chwe maes dysgu a phrofiad statudol. Rydym wedi ymrwymo i ehangu cyfleoedd gweithgarwch corfforol mewn ysgolion. Rydym wedi buddsoddi yn y gaeaf llawn lles ac rydym wedi ymrwymo i archwilio diwygio'r diwrnod ysgol. Drwy ein cynllun 'Pwysau Iach', rydym hefyd yn datblygu rhaglen egnïol ddyddiol newydd ar gyfer ysgolion gyda phartneriaid. Rwyf hefyd yn awyddus i archwilio'r defnydd o bwerau trethu i gefnogi deiet iach, a bydd fy swyddogion yn cwmpasu cynigion cychwynnol ar y mater hwn. I gloi, Ddirprwy Lywydd, edrychaf ymlaen at lansio ein cynllun cyflawni 'Pwysau Iach: Cymru Iach' 2022-24 ar 1 Mawrth, a fydd yn sicrhau ein bod yn parhau i ganolbwyntio ar gyflawni, gan gydnabod yr ymdrechion sylweddol y mae byrddau iechyd wedi dechrau eu gwneud. Gofynnaf i bob Aelod gefnogi ein gwelliant i'r cynnig heddiw. Diolch.