English: Thank you, Llywydd. Well, the First Minister, like all the Governments of the United Kingdom, says that his policy will be based upon the science, but what do we mean by 'science' in this context? It's not medical science. We're talking about statistical modelling, and nobody thinks that econometricians and economic modellers are scientists, so why should we think that statistical modellers in the field of the medication have any more credibility? After all, the UK Government's strategy has been founded upon the study of Professor Neil Ferguson of Imperial College, a man who famously lost his job because, rather than practice social distancing, he was practising one of the more extreme forms of social proximity. His track record is actually very poor. He was the one who said that the BSE outbreak would cause us to lose 150,000 people who would be dying from contracting it. In fact, the actual number in the event was 200. Nobody knows what's the basis of Professor Ferguson's modelling; it hasn't been peer-reviewed. So, I would certainly counsel caution in treating that as science. An alternative is the Centre for Evidence-Based Medicine at the University of Oxford, which has said that beyond cyclical theories about influenza, we know little about whether pandemics follow distinctive patterns at all and making absolute statements of certainty about second waves is unwise. Of course, countries that have begun to relax their lockdown like Germany have experienced no such resurgence as a second wave, and even more interestingly - I was pleased that Huw Irranca-Davies mention Sweden in his contribution - Sweden has had no lockdown enforced by law at all, and what's been the experience of Sweden? The infection rate in Sweden is 3,000 cases per million. In the UK, it's 3,700 cases per million. Our infection rate in Britain, in spite of our total lockdown and the economic price that we've had to pay for it, is greater than in Sweden. Looking at the death rate as well, that's higher in the United Kingdom than it is in Sweden. The deaths per million in Sweden are 371, in the United Kingdom, they are 521, almost 50 per cent higher than in Sweden. The infections in the United Kingdom are about 0.4 per cent of the total population. In Sweden it's 0.3 per cent. So, there's no actual evidence that the lockdown has made as much difference as is claimed for it. Of course, it's difficult to make international comparisons because the way statistics are collected differs, and also the social and psychological characteristics of different countries also differ. But when you consider the huge economic and social costs that we are bearing for the Government's response, not just in Wales but also throughout the United Kingdom, I really do think that we ought to have a greater sense of proportion. Mandy Jones, I thought, asked some very important questions, and so did Adam Price in his speech earlier on also. What are we hoping to achieve from this? Mandy Jones asked a very pertinent question, I think: are we trying to just flatten the curve or are we trying to stop the infection spreading? Well, if the choice is the latter, then the lockdown is going to continue for a very, very long time indeed. The Swedish economy is forecast to contract by about 2 per cent as a result of its response to the crisis. In the United Kingdom, it's going to be anything between 15 and 30 per cent - a fall that is as great as anything that we suffered in the 1930s in the great depression, and that's going to have an impact on public services, not least the national health service. So, we really need to do all that we can to get the economy moving again. In Sweden, what they've said is that people should be socially responsible, and a third of people have avoided going to their workplace, and daily restaurant turnover has fallen by 70 per cent. But Swedes are voluntarily adhering to the guidance rather than having to be forced to. And what's the result of all that in Sweden? Fewer ICU beds now occupied, and the number of patients in intensive care in Stockholm has dropped by 40 per cent. The daily death toll flatlined in the second half of April and has been declining ever since. The famous R number is 0.85 in Sweden, and it's anything between 0.7 and 1 in the United Kingdom. So, our experience is broadly very, very similar. But the economic price that we are going to pay in this country is vastly greater than is going to be paid in Sweden. Of course, we must behave in a sensible way. For the vulnerable parts of the population - the elderly and those with underlying health conditions - then, there ought to be isolation, and social distancing is sensible for everybody in these circumstances. Our problem is that our policy has been too little and too late in the things that should have been done, and now we're extending for too long the things that have no real beneficial effect. So, I would counsel the First Minister, without being too specific about how the traffic light system is going to be operated in practice, that he should err on the side of being bold, as I said to him last week, rather than being timid. Because there is no evidence that the health risks that are going to be run are anything like the economic and other risks flowing from it, which will have an ongoing effect in the future and will lead to other deaths as well for other causes, as Mandy Jones pointed out.
Welsh: Diolch, Lywydd. Wel, mae'r Prif Weinidog, fel holl Lywodraethau'r Deyrnas Unedig, yn dweud y bydd ei bolisi'n seiliedig ar y wyddoniaeth, ond beth y mae 'gwyddoniaeth' yn ei olygu yn y cyd-destun hwn? Nid gwyddoniaeth feddygol. Rydym yn sôn am fodelu ystadegol, ac nid oes unrhyw un yn meddwl bod econometryddion a modelwyr economaidd yn wyddonwyr, felly pam y dylem feddwl bod gan fodelwyr ystadegol fwy o hygrededd ym maes meddyginiaeth? Wedi'r cyfan, mae strategaeth Llywodraeth y DU wedi'i seilio ar astudiaeth yr Athro Neil Ferguson o'r Coleg Imperial, dyn sy'n enwog am golli ei swydd am ei fod wedi arfer un o'r ffurfiau mwy eithafol ar agosrwydd cymdeithasol yn hytrach na chadw pellter cymdeithasol. Mae ei hanes blaenorol yn wael iawn mewn gwirionedd. Ef oedd yr un a ddywedodd y byddai Enseffalopathi Sbyngffurf Buchol yn arwain at golli 150,000 o bobl a fyddai'n marw ar ôl ei ddal. Y nifer a gollwyd mewn gwirionedd oedd 200. Nid oes neb yn gwybod beth sy'n sail i waith modelu'r Athro Ferguson; nid yw wedi'i adolygu gan gymheiriaid. Felly, byddwn yn sicr yn argymell pwyll wrth drin hynny fel gwyddoniaeth. Un arall yw'r Ganolfan ar gyfer Meddygaeth ar Sail Tystiolaeth ym Mhrifysgol Rhydychen, sydd wedi dweud, y tu hwnt i ddamcaniaethau cylchol am ffliw, nad ydym yn gwybod fawr ddim ynglŷn ag a yw clefydau pandemig yn dilyn patrymau penodol o gwbl a'i bod yn annoeth gwneud datganiadau pendant am ail donnau. Wrth gwrs, nid yw gwledydd sydd wedi dechrau llacio'r cyfyngiadau symud, megis yr Almaen, wedi gweld ail don o'r fath, a hyd yn oed yn fwy diddorol - roeddwn yn falch fod Huw Irranca-Davies wedi crybwyll Sweden yn ei gyfraniad - nid yw Sweden wedi cael unrhyw gyfyngiadau symud wedi'u gorfodi gan y gyfraith o gwbl, a beth yw profiad Sweden? Mae'r gyfradd heintio yn Sweden yn 3,000 o achosion y filiwn. Yn y DU, mae'n 3,700 o achosion y filiwn. Mae ein cyfradd heintio ym Mhrydain, er gwaethaf ein cyfyngiadau llwyr ar symud a'r pris economaidd y bu'n rhaid inni ei dalu, yn fwy nag yn Sweden. O edrych ar gyfradd y marwolaethau hefyd, mae'n uwch yn y Deyrnas Unedig na'r hyn ydyw yn Sweden. Mae marwolaethau y filiwn yn Sweden yn 371, yn y Deyrnas Unedig, mae'n 521, bron i 50 y cant yn uwch nag yn Sweden. Mae'r heintiau yn y Deyrnas Unedig oddeutu 0.4 y cant o gyfanswm y boblogaeth. Yn Sweden, maent yn 0.3 y cant. Felly, nid oes unrhyw dystiolaeth fod y cyfyngiadau symud wedi gwneud cymaint o wahaniaeth ag yr honnir. Wrth gwrs, mae'n anodd gwneud cymariaethau rhyngwladol gan fod y ffordd y caiff ystadegau eu casglu'n wahanol, ac mae nodweddion cymdeithasol a seicolegol gwahanol wledydd yn wahanol hefyd. Ond pan ystyriwch y costau economaidd a chymdeithasol enfawr rydym yn eu hysgwyddo yn sgil ymateb y Llywodraeth, nid yn unig yng Nghymru ond ledled y Deyrnas Unedig, rwy'n credu o ddifrif y dylem gael gwell synnwyr o gymesuredd. Gofynnodd Mandy Jones gwestiynau pwysig iawn yn fy marn i, ac Adam Price hefyd yn ei araith yn gynharach. Beth y gobeithiwn ei gyflawni drwy hyn? Credaf fod Mandy Jones wedi gofyn cwestiwn perthnasol iawn: a ydym yn ceisio lefelu'r gromlin neu a ydym yn ceisio atal yr haint rhag lledaenu? Os mai'r ail opsiwn yw'r dewis, bydd y cyfyngiadau symud yn parhau am amser maith yn wir. Rhagwelir y bydd economi Sweden yn lleihau oddeutu 2 y cant o ganlyniad i'w hymateb i'r argyfwng. Yn y Deyrnas Unedig, bydd y ffigur rywle rhwng 15 a 30 y cant - gostyngiad sydd cymaint ag unrhyw beth a ddioddefwyd gennym yn y 1930au yn ystod y dirwasgiad mawr, ac mae hynny'n mynd i gael effaith ar wasanaethau cyhoeddus, a'r gwasanaeth iechyd gwladol yn anad dim. Felly mae gwir angen inni wneud popeth yn ein gallu i ysgogi'r economi. Yn Sweden, yr hyn y maent wedi'i ddweud yw y dylai pobl fod yn gyfrifol yn gymdeithasol, ac mae traean o bobl wedi osgoi mynd i'w gweithle, ac mae trosiant dyddiol bwytai wedi gostwng 70 y cant. Ond mae'r Swediaid yn cadw at y canllawiau o'u gwirfodd yn hytrach na chael eu gorfodi i wneud hynny. A beth yw canlyniad hyn oll yn Sweden? Mae llai o welyau unedau gofal dwys mewn defnydd erbyn hyn, ac mae nifer y cleifion mewn gofal dwys yn Stockholm wedi gostwng 40 y cant. Gostyngodd nifer dyddiol y marwolaethau i lefel isel iawn yn ail hanner mis Ebrill ac mae wedi bod yn gostwng ers hynny. Mae'r rhif R enwog yn 0.85 yn Sweden, ac mae rywle rhwng 0.7 ac 1 yn y Deyrnas Unedig. Felly mae ein profiad cyffredinol yn debyg iawn. Ond mae'r pris economaidd y byddwn yn ei dalu yn y wlad hon yn llawer mwy na'r hyn y byddant yn ei dalu yn Sweden. Wrth gwrs, mae'n rhaid inni ymddwyn mewn ffordd synhwyrol. Ar gyfer y rhannau o'r boblogaeth sy'n agored i niwed - yr henoed, y rheini sydd â chyflyrau iechyd sy'n bodoli eisoes - dylid ynysu, ac mae cadw pellter cymdeithasol yn synhwyrol i bawb o dan yr amgylchiadau hyn. Ein problem ni yw bod ein polisi wedi bod yn rhy ychydig ac yn rhy hwyr o ran y pethau y dylid bod wedi'u gwneud, ac rydym bellach yn cadw'n rhy hir y pethau nad ydynt o unrhyw fudd real mewn gwirionedd. Felly, byddwn yn cynghori'r Prif Weinidog, heb fod yn rhy benodol ynglŷn â sut y bydd y system oleuadau traffig yn cael ei gweithredu'n ymarferol, y dylai bechu ar yr ochr feiddgar, fel y dywedais wrtho'r wythnos diwethaf, yn hytrach na bod yn wangalon. Oherwydd nid oes unrhyw dystiolaeth y bydd y risgiau iechyd a wynebir yn ddim byd tebyg i'r risgiau economaidd a risgiau eraill a fydd yn deillio o hynny, gan arwain at effaith barhaus yn y dyfodol ac at farwolaethau eraill hefyd o bethau eraill, fel y nododd Mandy Jones.