English: It's a privilege, Presiding Officer, to speak here today on behalf of the people of Blaenau Gwent. Blaenau Gwent, like all other parts of our country, heard the news on Thursday with a sense of deep sadness and a profound sorrow. We lost not only our monarch, but also our north star. Her Majesty was a constant throughout our lives. As the night sky turns around the north star, so we have all witnessed down the decades a changing world, a changing country and changing society, and throughout it all, our Queen has remained that fixed point to whom we know we can turn, whether we need sustenance or guidance. Whatever challenge we have faced down these decades, the Queen would be there, sometimes saying the words that summed up the public mood, speaking the words that the rest of us would struggle to find. But, more often, she would not only reflect what the public needed to hear, but also was able to lead. Presiding Officer, it was a life of service that has shaped all of our lives but which has also defined an age. She spoke to us of our history, and over recent days, we've all seen those grainy black-and-white videos of her returning from Kenya at the death of her father. And that looks like an age ago, with Churchill, Atlee and Eden waiting at the airport to greet the young Queen. But she has been there throughout the whole of that time. And in many ways her own longevity has emphasised this sense of continuity and stability. She brought us all together. She didn't simply speak to us, she spoke of us and for us. This length of service is matched only by her depth of commitment and her values of service. The First Minister spoke on Thursday of the Queen's values, the values that drove her to wear a uniform in the 1940s, and the same enduring commitment to public service and the people of this country and the same values that meant that she was performing her public duties days before she left us. We will all have memories of Her Majesty. She visited Blaenau Gwent in April 2012, as part of the celebrations for her Diamond Jubilee. Her visit brought great joy to people throughout the borough. Her smile made us smile. Her service and her devotion to duty inspired us in Blaenau Gwent, and we remembered that day earlier this year when we celebrated her Platinum Jubilee. Many of us have spoken already this afternoon about her visit here to this place last October, and we saw again the impact of the Queen on us, because we all sat here in this Chamber and the tv screens around us showed her arriving at the building outside. And we all felt that same frisson of electricity when we saw that familiar figure at the door, and taking her seat in this Parliament's Chamber. We all listened in silence to her words that afternoon, and then we spoke to her afterwards. And in speaking to her afterwards, of course, we saw the other side - the human face that we've all came to know and love. The smile that we can see in the images around the Chamber today needs no description, because we can all see it; we all recognise that smile. Somebody this weekend spoke about a mischievous twinkle in her eye sometimes, and we can see that and we recognise that, because the same stateswoman that sat down with Presidents and Prime Ministers and leaders, the same stateswoman that bestrode the twentieth century also sat down and took tea with Paddington Bear. She knew and understood the people of this country. She had that sense of being able to reach out. There are still people here who believe that the monarch leapt out of a helicopter with James Bond a decade ago. [ Laughter.] You can imagine officials saying to her, 'Don't do it, Your Majesty, you shouldn't be doing this', but you can also imagine the Queen saying 'no'. 'It's good to see you, Mr Bond. I keep a marmalade sandwich in my handbag.' The ability to reach out, the ability to speak, the ability to understand, the ability to be a part of who we are as a society, the ability to make us feel at ease, the ability to make people smile, it's a rare gift - it's a very rare gift. I can see 59 politicians who wish they possessed it. Let me say this - . Sixty if you count me, of course. [ Laughter.] Let me say this: we recognise what we've lost and we recognise what we've been lucky to see. We recognise that in losing Her Majesty in this last week, we've lost more than simply a monarch. We've lost somebody who's been that guiding star throughout all of our lives. And when I think about Her Majesty, I do think about that human side, I do think of that smile, as well as I think of her words. And let us, Presiding Officer - . Let me finish this afternoon with her words. She spoke to us every Christmas, of course, and we listened to those words. In 1991, of course, another time of change - we'd seen enormous change in Russia at that time, for example - she said this: 'But let us not take ourselves too seriously. None of us has a monopoly of wisdom and we must always be ready to listen and respect other points of view.' Her Majesty knew how to lead, she knew how to listen and she knew how to reflect what was best of Wales, the United Kingdom and the Commonwealth. May God bless her and her soul, and may we also say 'God Save the King'.
Welsh: Mae'n fraint, Llywydd, i siarad yma heddiw ar ran pobl Blaenau Gwent. Ddydd Iau fe glywodd Blaenau Gwent, fel pob rhan arall o'n gwlad, y newyddion gydag ymdeimlad o dristwch dwfn a dwys. Collwyd nid yn unig ein Brenhines, ond hefyd ein seren y gogledd. Roedd Ei Mawrhydi yno'n gyson drwy gydol ein bywydau. Wrth i awyr y nos droi o gwmpas seren y gogledd, felly hefyd yr ydym ni i gyd wedi gweld drwy'r degawdau, fyd sy'n newid, gwlad sy'n newid a chymdeithas sy'n newid, a thrwy'r cyfan, mae ein Brenhines wedi parhau i fod y pwynt sefydlog hwnnw y gwyddom y gallwn droi ato, p'un a oes angen cynhaliaeth neu arweiniad arnom. Pa bynnag her yr ydym wedi ei hwynebu dros y degawdau hyn, byddai'r Frenhines yno, weithiau'n dweud y geiriau a oedd yn crynhoi teimladau'r cyhoedd, gan siarad y geiriau y byddai'r gweddill ohonom yn ei chael yn anodd dod o hyd iddyn nhw. Ond, yn amlach, byddai nid yn unig yn adlewyrchu'r hyn oedd angen i'r cyhoedd ei glywed, ond roedd hefyd yn gallu arwain. Llywydd, roedd yn oes o wasanaeth sydd wedi ffurfio ein bywydau ni i gyd ond sydd hefyd wedi diffinio cyfnod. Siaradodd â ni am ein hanes, a thros y dyddiau diwethaf, rydym i gyd wedi gweld y fideos du a gwyn graenog hynny ohoni'n dychwelyd o Kenya ar ôl marwolaeth ei thad. Ac mae hynny'n edrych fel petai oesoedd yn ôl, gyda Churchill, Atlee ac Eden yn aros yn y maes awyr i gyfarch y Frenhines ifanc. Ond mae hi wedi bod yno drwy gydol yr amser. Ac mewn sawl ffordd mae ei hirhoedledd ei hun wedi pwysleisio'r ymdeimlad hwn o barhad a sefydlogrwydd. Daeth â ni i gyd at ein gilydd. Nid oedd yn siarad â ni yn unig, roedd hi'n siarad amdanom ni ac ar ein rhan. Mae'r cyfnod hir hwn o wasanaeth yn cydweddu'n berffaith â'i dyfnder o ymrwymiad a gwerthoedd ei gwasanaeth. Siaradodd y Prif Weinidog ddydd Iau am werthoedd y Frenhines, y gwerthoedd a'i hysgogodd hi i wisgo iwnifform yn y 1940au, a'r un ymrwymiad parhaus i wasanaeth cyhoeddus ac i bobl y wlad hon a'r un gwerthoedd a olygodd ei bod yn cyflawni ei dyletswyddau cyhoeddus ddyddiau cyn iddi ein gadael. Bydd gan bob un ohonom atgofion am Ei Mawrhydi. Ymwelodd â Blaenau Gwent ym mis Ebrill 2012, fel rhan o'r dathliadau ar gyfer ei Jiwbilî Ddiemwnt. Daeth ei hymweliad â llawenydd mawr i bobl ledled y fwrdeistref. Roedd ei gwên yn gwneud i ni wenu. Ysbrydolwyd ni ym Mlaenau Gwent gan ei gwasanaeth a'i hymroddiad i ddyletswydd, ac roeddem yn cofio'r diwrnod hwnnw yn gynharach eleni pan ddathlwyd ei Jiwbilî Blatinwm. Mae llawer ohonom wedi siarad yn barod y prynhawn yma am ei hymweliad â'r lle hwn fis Hydref diwethaf, a gwelsom eto effaith y Frenhines arnom, oherwydd eisteddom i gyd yma yn y Siambr hon a dangosodd y sgriniau teledu o'n cwmpas hi'n cyrraedd yr adeilad y tu allan. Ac roeddem i gyd yn teimlo'r un wefr drydanol pan welsom y ffigwr cyfarwydd hwnnw wrth y drws, ac yna'n mynd i'w sedd yn Siambr y Senedd hon. Buom i gyd yn gwrando'n dawel ar ei geiriau y prynhawn hwnnw, ac yna fe siaradom ni â hi wedyn. Ac wrth siarad â hi wedyn, wrth gwrs, gwelsom yr ochr arall - yr wyneb dynol yr ydym i gyd wedi dod i'w adnabod a'i garu. Nid oes angen disgrifio'r wên a welwn ni yn y lluniau o amgylch y Siambr heddiw, oherwydd gallwn ni i gyd ei gweld; rydym ni i gyd yn adnabod y wên honno. Siaradodd rhywun y penwythnos hwn am ei llygaid yn pefrio'n ddrygionus weithiau, ac rydym yn gweld hynny ac yn adnabod hynny, oherwydd fe wnaeth yr un gwladweinyddes a eisteddodd i lawr gydag Arlywyddion a Phrif Weinidogion ac arweinwyr, yr un gwladweinyddes a rychwantodd yr ugeinfed ganrif hefyd eistedd i lawr ac yfed te gyda Paddington Bear. Roedd hi'n adnabod ac yn deall pobl y wlad hon. Roedd ganddi'r ymdeimlad yna o allu estyn allan. Mae pobl yma o hyd sy'n credu bod y frenhines wedi neidio allan o hofrennydd gyda James Bond ddegawd yn ôl. [ Chwerthin.] Gallwch ddychmygu swyddogion yn dweud wrthi, 'Peidiwch â'i wneud, Eich Mawrhydi, ni ddylech fod yn gwneud hyn', ond gallwch hefyd ddychmygu'r Frenhines yn dweud 'na'. 'Mae'n dda eich gweld chi, Mr Bond. Dwi'n cadw brechdan marmalêd yn fy mag llaw.' Y gallu i estyn allan, y gallu i siarad, y gallu i ddeall, y gallu i fod yn rhan o bwy ydym ni fel cymdeithas, y gallu i wneud i ni deimlo'n gartrefol, y gallu i wneud i bobl wenu, mae'n ddawn brin - mae'n ddawn brin iawn. Gallaf weld 59 o wleidyddion sy'n dymuno meddu ar y fath ddawn. Gadewch i mi ddweud hyn - . Trigain os ydych fy nghyfri i, wrth gwrs. [ Chwerthin.] Gadewch i mi ddweud hyn: rydym ni'n cydnabod yr hyn yr ydym ni wedi'i golli ac rydym ni'n cydnabod yr hyn yr ydym ni wedi bod yn ffodus i'w weld. Rydym yn cydnabod, wrth golli Ei Mawrhydi yr wythnos diwethaf, ein bod wedi colli mwy na brenhines yn unig. Rydym ni wedi colli rhywun sydd wedi bod yn seren dywysu drwy gydol ein bywydau ni i gyd. A phan rwy'n meddwl am Ei Mawrhydi, dwi'n meddwl am yr ochr ddynol yna, dwi'n meddwl am y wên honno, yn ogystal â meddwl am ei geiriau hi. A gadewch i ni, Llywydd - . Gadewch i mi orffen y prynhawn yma gyda'i geiriau hi. Roedd hi'n siarad â ni bob Nadolig, wrth gwrs, ac roeddem ni'n gwrando ar y geiriau hynny. Ym 1991, wrth gwrs, adeg arall o newid - roeddem ni wedi gweld newid enfawr yn Rwsia bryd hynny, er enghraifft - dywedodd hyn: 'Ond gadewch i ni beidio â chymryd ein hunain ormod o ddifrif. Nid oes gan yr un ohonom fonopoli ar ddoethineb a rhaid i ni fod yn barod bob amser i wrando a pharchu safbwyntiau eraill.' Roedd Ei Mawrhydi yn gwybod sut i arwain, roedd hi'n gwybod sut i wrando ac roedd hi'n gwybod sut i adlewyrchu'r hyn oedd orau yng Nghymru, yn y Deyrnas Unedig a'r Gymanwlad. Boed i Dduw ei bendithio hi a'i henaid, a gadewch i ni hefyd ddweud 'Duw Gadwo'r Brenin'.