English: A few words on matters of principle, first of all, in principle, and I think this is something that we in Plaid Cymru have shown time and time again during the course of the pandemic, we have been ready to support the introduction of a range of measures to control and limit the transmission of the virus. Indeed, we've been encouraging the implementation of such measures, and it's been true in situations where sometimes quite severe limitations have been imposed on our freedom. That kind of curtailing of liberties is something not to be taken lightly, and it'll be our job as legislators to ensure that those freedoms are restored as quickly as possible. When we have backed restrictions, it's been when (a) we're convinced that the evidence is clear on the positive impact those measures would have and (b) that they can be implemented in practice. The principle, therefore, is: back what works. So, the principle in this case is: is there an argument for the introduction of a measure in some circumstances that shows that an individual is likely to be less infectious? My response to that question is, 'Yes, there is.' In fact, Scottish Government is in the process of introducing a system whereby individuals have to show proof of vaccination; the UK Conservative Government is considering such a scheme in a plan B for the winter period; France and Israel are among many countries that have either already introduced or are working on some sort of COVID passport scheme. It's also something that's emerged in some specific sectors, for international travel, for example. Many event organisers across the UK have introduced voluntary schemes. So, though not everybody supports it, that principle, I'd argue, is something that is well established. But today, we're not being asked to vote on a principle, we're voting on a specific set of regulations, and I'm afraid that those regulations, at this point, as they stand, raise more questions than they provide answers. I look at a number of elements. Some countries, as I mentioned, have already gone down the COVID passports/vaccine passports routes; what we have here is a hybrid scheme where proof of vaccination is only part of what can be offered as evidence that an individual is less infectious. They can also show that they've had COVID in recent months or register a lateral flow test result. Now, LFTs are very, very useful, as quick, self-administered tests that can give a good indication of whether somebody may be infectious, but because of very well-known issues around their accuracy as tests, coupled with the fact that there's no control whatsoever on the accuracy of registering the results, I think there are real questions here around their validity for this particular purpose. That then raises questions around the creation of a false sense of security for people attending events, and, yes, a new law is proposed here making it an offence to falsify results, but I'm not convinced about the policing of that, and what about some of that emerging evidence suggesting that allowing the lateral flow test option could be a disincentive for people, young people perhaps, to be vaccinated? Now, as I stated earlier and as emphasised by the Chair of the legislation scrutiny committee, probably the key issue to consider when looking at proposals of this nature is evidence around their likely effectiveness. Now, thanks to teams of scientists that directly advise Government or other teams of researchers, a plethora of them around the world, we have become used, during this pandemic, to being able to look at and assess in detail solid evidence, modelling of likely impacts. I'm very grateful to Government officials for being willing to answer some questions as we sought clarity on that evidence base, but on this occasion the kind of evidence we've got used to studying hasn't been forthcoming. Indeed, one scientist told us they were unable to complete a paper on the likely impact of the proposals in front of us today precisely because they didn't have the evidence in front of them and wouldn't have it until later this month. I fully recognise the argument put to us that absence of evidence does not equate to evidence of absence, but nonetheless, I think in this case the argument has not been made by Government in a way, to be fair, that they have been making in front of us and the Welsh public during this pandemic. Now, we could, if we chose to, decide to just give it a go. It might help, so no harm in trying - an argument that would, indeed, be very strong if the impact of what we're discussing was limited, but we're talking about quite significant implications in terms of implementation for public bodies, policing and enforcing the regulations, and on individuals affected by them. So, we really need assurances on that. We've asked about local government and their enforcement responsibilities at a time when they're stretched as it is with other COVID duties, on implications for the police. Who will have the last say on when to enforce rigidly and when to take a softer approach? Guidelines are being drawn up, we've been told, but we don't have them before us today, before the vote. And we've no real idea about resource implications. What about the particular challenges around enforcing this for sporting crowds of tens of thousands of people, for example? Again, plans are being drawn up but we haven't seen them before this vote. I hear there's even talk of lateral flow testing stations outside stadia as a fallback, in case of problems with COVID passes. How would that work in practice? We've asked many questions and haven't been given the assurances that we have sought. And it's for that reason that we feel unable to support these regulations today. And in voting against, I want to emphasise that, again, this isn't because of issues of principle. We asked Welsh Government to withdraw this motion and made it clear we'd contribute to discussions on how something more robust, actually, could be brought forward, better evidenced and with clarity on implication. And that offer is still genuinely open.
Welsh: Ychydig o eiriau ar faterion o egwyddor, yn gyntaf, mewn egwyddor, ac rwy'n credu bod hyn yn rhywbeth yr ydym ni ym Mhlaid Cymru wedi ei ddangos dro ar ôl tro yn ystod y pandemig, rydym ni wedi bod yn barod i gefnogi cyflwyniad ystod o fesurau i reoli a chyfyngu ar drosglwyddo'r feirws. Yn wir, rydym ni wedi bod yn annog gweithredu mesurau o'r fath, ac mae wedi bod yn wir mewn sefyllfaoedd lle mae cyfyngiadau eithaf llym wedi eu gosod ar ein rhyddid weithiau. Mae'r math hwnnw o gwtogi ar ryddid yn rhywbeth i beidio â'i benderfynu yn ysgafn, a'n gwaith ni fel deddfwyr fydd sicrhau bod y rhyddid hwnnw yn cael ei adfer cyn gynted â phosibl. Pan fyddwn ni wedi cefnogi cyfyngiadau, bu hynny pan (a) rydym ni wedi ein hargyhoeddi bod y dystiolaeth yn glir am yr effaith gadarnhaol y byddai'r mesurau hynny yn ei chael a (b) y gellir eu gweithredu yn ymarferol. Yr egwyddor, felly, yw: yn ôl yr hyn sy'n gweithio. Felly, yr egwyddor yn yr achos hwn yw: a oes dadl dros gyflwyno mesur o dan rai amgylchiadau sy'n dangos bod unigolyn yn debygol o fod yn llai heintus? Fy ymateb i i'r cwestiwn yna yw, 'Oes, mae.' Yn wir, mae Llywodraeth yr Alban wrthi'n cyflwyno system lle mae'n rhaid i unigolion ddangos prawf o frechu; mae Llywodraeth Geidwadol y DU yn ystyried cynllun o'r fath mewn cynllun B ar gyfer cyfnod y gaeaf; mae Ffrainc ac Israel ymysg llawer o wledydd sydd naill ai wedi cyflwyno eisoes neu sy'n gweithio ar ryw fath o gynllun pasbort COVID. Mae hefyd yn rhywbeth sydd wedi dod i'r amlwg mewn rhai sectorau penodol, ar gyfer teithio rhyngwladol, er enghraifft. Mae llawer o drefnwyr digwyddiadau ledled y DU wedi cyflwyno cynlluniau gwirfoddol. Felly, er nad yw pawb yn ei chefnogi, mae'r egwyddor honno, byddwn i'n dadlau, yn rhywbeth sydd wedi ei hen sefydlu. Ond heddiw, nid ydym yn cael cais i bleidleisio ar egwyddor, rydym yn pleidleisio ar gyfres benodol o reoliadau, ac mae arnaf i ofn bod y rheoliadau hynny, ar hyn o bryd, fel y maen nhw, yn codi mwy o gwestiynau nag y maen nhw'n rhoi atebion. Rwy'n edrych ar nifer o elfennau. Mae rhai gwledydd, fel y soniais, eisoes wedi dilyn trywydd y pasbortau COVID/pasbortau brechlyn; yr hyn sydd gennym ni yma yw cynllun hybrid lle nad yw prawf o frechu ond yn rhan o'r hyn y gellir ei gynnig fel tystiolaeth bod unigolyn yn llai heintus. Gallan nhw hefyd ddangos eu bod wedi cael COVID yn ystod y misoedd diwethaf neu wedi cofrestru canlyniad prawf llif ochrol. Nawr, mae profion llif ochrol yn ddefnyddiol iawn, iawn fel profion cyflym, hunan-weinyddu a all roi syniad da o b'un a all rhywun fod yn heintus, ond oherwydd materion adnabyddus iawn ynghylch eu cywirdeb fel profion, ynghyd â'r ffaith nad oes unrhyw reolaeth o gwbl ar gywirdeb cofrestru'r canlyniadau, rwy'n credu bod cwestiynau gwirioneddol yn y fan yma ynghylch eu dilysrwydd at y diben penodol hwn. Mae hynny wedyn yn codi cwestiynau ynghylch creu ymdeimlad ffug o ddiogelwch i bobl sy'n mynychu digwyddiadau, ac, oes, mae cyfraith newydd yn cael ei chynnig yma sy'n gwneud ffugio canlyniadau yn drosedd, ond nid wyf i wedi fy argyhoeddi ynghylch plismona hynny, a beth am rywfaint o'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg sy'n awgrymu y gallai caniatáu'r opsiwn prawf llif ochrol fod yn anghymhelliad i bobl, pobl ifanc efallai, i gael eu brechu? Nawr, fel y dywedais i'n gynharach ac fel y pwysleisiodd Cadeirydd y pwyllgor craffu ar ddeddfwriaeth, mae'n debyg mai'r mater allweddol i'w ystyried wrth edrych ar gynigion o'r math hwn yw tystiolaeth o'u heffeithiolrwydd tebygol. Nawr, o ganlyniad i dimau o wyddonwyr sy'n cynghori'r Llywodraeth neu dimau eraill o ymchwilwyr yn uniongyrchol, llu ohonyn nhw ledled y byd, rydym ni wedi dod i arfer, yn ystod y pandemig hwn, â gallu edrych ar dystiolaeth gadarn a'i hasesu'n fanwl, gan fodelu effeithiau tebygol. Rwy'n ddiolchgar iawn i swyddogion y Llywodraeth am fod yn barod i ateb rhai cwestiynau wrth i ni geisio eglurder ar y sail dystiolaeth honno, ond y tro hwn ni fu'r math o dystiolaeth yr ydym ni wedi dod i arfer â'i hastudio ar gael. Yn wir, dywedodd un gwyddonydd wrthym nad oedd yn gallu cwblhau papur ar effaith debygol y cynigion o'n blaenau heddiw yn union am nad oedd ganddynt y dystiolaeth o'u blaenau ac na fyddent yn ei chael tan yn ddiweddarach y mis hwn. Rwy'n cydnabod yn llwyr y ddadl a gyflwynwyd i ni nad yw absenoldeb tystiolaeth yn gyfystyr â thystiolaeth o absenoldeb, ond serch hynny, rwy'n credu yn yr achos hwn nad yw'r Llywodraeth wedi cyflwyno'r ddadl yn y ffordd, a bod yn deg, y mae wedi bod yn ei wneud o'n blaenau ni a'r cyhoedd yng Nghymru yn ystod y pandemig hwn. Nawr, fe allem ni, pe baem yn dewis gwneud hynny, benderfynu rhoi cynnig arni. Efallai y bydd yn helpu, felly dim niwed wrth geisio - dadl a fyddai, yn wir, yn gryf iawn pe bai effaith yr hyn yr ydym yn ei drafod yn gyfyngedig, ond rydym yn sôn am oblygiadau eithaf sylweddol o ran gweithredu ar gyfer cyrff cyhoeddus, plismona a gorfodi'r rheoliadau, ac ar yr unigolion y maen nhw'n effeithio arnyn nhw. Felly, mae angen sicrwydd gwirioneddol arnom ynglŷn â hynny. Rydym ni wedi gofyn am lywodraeth leol a'u cyfrifoldebau gorfodi ar adeg pan fyddan nhw wedi eu hymestyn fel y mae gyda dyletswyddau COVID eraill, ar oblygiadau i'r heddlu. Pwy fydd yn cael y gair olaf ynghylch pryd i orfodi'n gaeth a phryd i fabwysiadu dull ysgafnach? Mae canllawiau yn cael eu llunio, rydym ni wedi clywed, ond nid ydyn nhw ger ein bron heddiw, cyn y bleidlais. Ac nid oes gennym ni ddim syniad gwirioneddol am oblygiadau o ran adnoddau. Beth am yr heriau penodol sy'n ymwneud â gorfodi hyn ar gyfer torfeydd chwaraeon o ddegau o filoedd o bobl, er enghraifft? Unwaith eto, mae cynlluniau yn cael eu llunio ond nid ydym ni wedi eu gweld cyn y bleidlais hon. Rwy'n clywed bod hyd yn oed sôn am orsafoedd profi llif ochrol y tu allan i stadia fel cynllun wrth gefn, rhag ofn y bydd problemau gyda phasys COVID. Sut y byddai hynny'n gweithio yn ymarferol? Rydym ni wedi gofyn llawer o gwestiynau ac nid ydym wedi cael y sicrwydd yr ydym ni wedi gofyn amdano. A dyna pam rydym ni o'r farn na allwn ni gefnogi'r rheoliadau hyn heddiw. Ac wrth bleidleisio yn erbyn, hoffwn i bwysleisio, unwaith eto, nad yw hyn oherwydd materion o egwyddor. Fe wnaethom ni ofyn i Lywodraeth Cymru dynnu'r cynnig hwn yn ôl a'i gwneud yn eglur y byddem ni'n cyfrannu at drafodaethau ynglŷn â sut y gellid cyflwyno rhywbeth mwy cadarn, mewn gwirionedd, gyda gwell tystiolaeth ac eglurder o ran goblygiadau. Ac mae'r cynnig hwnnw yn dal i fod yn wirioneddol agored.