English: Thank you for your statement, Cabinet Secretary. I want to state at the outset that my party supports the direction you are taking with the long-term plan. I might not always agree with some of the decisions you may take or always support the way you've opted to implement those decisions, but I agree that things have to change, and they have to change if we are to see the NHS celebrate its hundredth anniversary. Health and social care in Wales have their problems, but we can all agree that the care provided is excellent. The problems are in getting the care in the first place. We have finite resources and because we're all living longer, our reliance on health and social care is increasing, putting those resources under greater strain. Sadly, in the past there has been a lack of forward planning in health and care, particularly in workforce planning and silo working, which meant a complete disconnect between services. I welcome the Welsh Government's recognition that all public services have a role to play in improving health and care. Ensuring an elderly person has a walk-in shower after a hip replacement will ensure that that person can stay in their own home and not be forced into a care home for two years while they wait for adaptations to their housing. As I've said many times, and as the Welsh Government have indicated in their plan, the old models of care won't work in the future. We have to work smarter. There are many great examples of this happening within health and social care at a local level. For example, Aneurin Bevan local health board and the University Hospital of Wales worked with mathematicians from Cardiff University to improve appointments. The specialist in queue theory ascertained that, by rescheduling theatre slots, they could eliminate cancelled operations. This is the sort of thing that needs to be shared and rolled out across our NHS and social care sector. Best practice needs to be shared and scaled up. I am therefore pleased that the Welsh Government has chosen to implement a national transformation board. I hope the programme board will help identify and nurture innovation and roll it out quickly to the whole health and care sector. Cabinet Secretary, while I welcome the role that digital technology will play in delivering future health and care, and there are clear advantages to increasing the use of telemedicine, what safeguards will be put in place to ensure that a move away from face-to-face consultations does not lead to increasing isolation for our elderly population? The move to a more digital health and care system will see greater investment in informatics and health-related software. Cabinet Secretary, have you or your Government given any thought to the role that open-source software will play in the future? And will you be taking steps to reduce the NHS's reliance on proprietary software? After all, if public money is being used to pay for software development, shouldn't the public own the licence? Finally, Cabinet Secretary, in the spirit of a whole-system approach to health and care, what steps are the Welsh Government taking to ensure that Welsh patients are not prevented from playing a full part in participating in their own health and well-being as a result of poor broadband connectivity? As we move more and more services online, we have to ensure that the digitally excluded don't become excluded from health and care. Thank you once again for your statement, and I and my party stand ready to work with you to deliver health and social care services fit for the future.
Welsh: Diolch am eich datganiad, Ysgrifennydd y Cabinet. Fe hoffwn i ddweud ar y cychwyn fod fy mhlaid i'n cefnogi'r hyn yr ydych chi'n ei amlinellu yn y cynllun hirdymor. Efallai nad wyf i bob amser yn cytuno â rhai o'ch penderfyniadau na bob amser yn cefnogi'r ffordd rydych chi wedi dewis gwneud y penderfyniadau hynny, ond rwy'n cytuno bod yn rhaid i bethau newid, ac mae rhaid iddyn nhw newid os ydym ni eisiau gweld y GIG yn dathlu ei ganmlwyddiant. Mae problemau ag iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru, ond gallwn ni oll gytuno bod y gofal a ddarperir yn rhagorol. Y problemau yw cael y gofal yn y lle cyntaf. Mae'n hadnoddau ni'n gyfyngedig a gan ein bod i gyd yn byw'n hirach, mae ein dibyniaeth ar iechyd a gofal cymdeithasol yn cynyddu, sy'n rhoi mwy o straen ar yr adnoddau hynny. Yn anffodus, yn y gorffennol bu diffyg blaengynllunio mewn iechyd a gofal, yn enwedig o ran cynllunio'r gweithlu a diffyg cydweithio rhwng adrannau, sydd wedi golygu diffyg cysylltiad llwyr rhwng gwasanaethau. Rwy'n croesawu cydnabyddiaeth Llywodraeth Cymru bod gan bob gwasanaeth cyhoeddus ran i'w chwarae i wella iechyd a gofal. Bydd sicrhau bod gan rywun oedrannus gawod y mae modd cerdded i mewn iddi ar ôl cael clun newydd yn sicrhau y gall yr unigolyn hwnnw aros yn ei gartref ei hun ac na chaiff ei orfodi i fynd i gartref gofal am ddwy flynedd tra mae'n aros am addasiadau i'w dŷ. Fel rwyf fi wedi'i ddweud sawl gwaith, ac fel mae Llywodraeth Cymru wedi'i nodi yn eu cynllun, wnaiff yr hen fodelau gofal ddim gweithio yn y dyfodol. Mae'n rhaid inni weithio'n glyfrach. Mae llawer o enghreifftiau gwych o hyn yn digwydd yn y maes iechyd a gofal cymdeithasol yn lleol. Er enghraifft, gweithiodd bwrdd iechyd lleol Aneurin Bevan ac Ysbyty Athrofaol Cymru gyda mathemategwyr o Brifysgol Caerdydd i wella apwyntiadau. Darganfu'r arbenigwyr mewn damcaniaeth ciwiau y byddent, drwy aildrefnu slotiau theatr, yn gallu osgoi canslo llawdriniaethau. Dyma'r math o beth mae angen ei rannu a'i gyflwyno ledled ein GIG a'r sector gofal cymdeithasol. Mae angen rhannu a datblygu'r arferion gorau. Rwyf felly'n falch bod Llywodraeth Cymru wedi dewis sefydlu bwrdd trawsnewid cenedlaethol. Rwy'n gobeithio y bydd bwrdd y rhaglen yn helpu i ganfod a meithrin arloesedd a'i gyflwyno'n gyflym i'r holl sector iechyd a gofal. Ysgrifennydd y Cabinet, er fy mod yn croesawu'r rhan y bydd technoleg ddigidol yn ei chwarae o ran darparu gofal ac iechyd yn y dyfodol, a bod manteision clir i ddefnyddio mwy o delefeddygaeth, pa drefniadau diogelu a roddir ar waith i sicrhau nad yw cefnu ar ymgynghoriadau wyneb yn wyneb yn arwain at fwy o unigrwydd i'n poblogaeth oedrannus? Bydd symud i system iechyd a gofal fwy digidol yn golygu mwy o fuddsoddi mewn gwybodeg a meddalwedd sy'n gysylltiedig ag iechyd. Ysgrifennydd y Cabinet, a ydych chi neu eich Llywodraeth wedi ystyried y rhan y bydd meddalwedd ffynhonnell agored yn ei chwarae yn y dyfodol? Ac a fyddwch chi'n ymdrechu i leihau dibyniaeth y GIG ar feddalwedd perchnogol? Wedi'r cyfan, os defnyddir arian cyhoeddus i dalu am ddatblygu meddalwedd, oni ddylai'r cyhoedd fod yn berchen ar y drwydded? Yn olaf, Ysgrifennydd y Cabinet, o ran mynd i'r afael ag iechyd a gofal fel system gyfan, beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau nad yw cleifion o Gymru yn cael eu hatal rhag bod yn rhan lawn o'u hiechyd a'u lles eu hunain o ganlyniad i gysylltedd band eang gwael? Wrth inni symud mwy a mwy o wasanaethau ar-lein, rhaid inni sicrhau nad yw pobl sydd wedi'u heithrio'n ddigidol yn cael eu heithrio o iechyd a gofal. Diolch unwaith eto am eich datganiad, ac rwyf fi a'm plaid yn barod i weithio gyda chi i sicrhau gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol sy'n addas ar gyfer y dyfodol.