English: It's maybe appropriate that we are here today standing a few 100 yards from the Norwegian church in Cardiff Bay, which was built in the nineteenth century when Norway had an enormous merchant fleet and had great a trading relationship with Wales. It was then a place of respite for Norwegian sailors in the second world war when they couldn't return home to their country, which had been engulfed by fascism. So, to look to Norway for inspiration, it's a very different society but in truth we see there the best available access you can get to the European single market without being a member and we see some greater control over immigration. We've heard, and we've talked in this Chamber before, about the version of freedom of movement in Norway being a slightly stricter version than we have had in the UK. There is one crucial difference that I think has been underexplored in the relationship between Norway and the EU and that's this: the European Economic Area agreement doesn't recognise EU citizenship in the same way, and it's EU citizenship that gives rise to a number of those rights that people have had many concerns about in the course of the referendum debate. Some of those are social security rights and some of them are around the obligation to support students in the same way, whether they're EU citizens or UK citizens. So, I think there is an opportunity to explore some of the differences there. We look to Norway for guidance, but we don't in truth know, at this stage, what the ultimate settlement is going to look like. We may end up with more control over some aspects of immigration than Norway has. But please let's not fall into the trap of believing that the current version of freedom of movement is the only way that we can express and continue to express our internationalism as a country. We can look at countries like Canada, which has an open-minded liberal internationalist approach to the world, but has immigration controls that we don't have for EU citizens. I believe passionately and campaigned passionately on the basis that EU membership is in the long-term interests of Wales and of the UK, and I still believe that, but that is not the same as equating the current freedom of movement rules with being internationalist or being compassionate or even being European. We look in this Chamber at the process of leaving the EU - article 50, Supreme Court decisions and so on - all of them are vitally important to ensure that Wales has its voice heard in the process of leaving the EU. But, I feel that 2017 is the year that we need to move beyond the mechanics of Brexit and start to articulate the country we want Wales to be after we have left the EU. The campaign for the referendum and the campaign to leave was run by very wealthy, right-wing businesspeople. It's not the last word, it's the first step in a much bigger project to change Wales and change the UK in a way that I do not want us to see happening. We saw that on the weekend with Theresa May talking about a vote for fundamental change. I fear that, as we are to some extent distracted by what are very important issues around the leaving of the EU, those who ran those campaigns are already planning the sorts of changes they want to bring in across the UK. We see that in the great repeal Bill. We have decided that actually most of the Bill is about preserving existing legislation, but the truth of it is, it's the beginning of a political narrative about repealing a bedrock of protections and rights that we have obviously taken far too much for granted in Wales and in the UK. I think one of the least inspiring aspects of the referendum debate was the almost total absence of the civic voice in the discussions, so we've ended up with a view of post-Brexit Wales as being economistic and partial. It was politicians arguing over money, so the distrusted arguing over the disbelieved, and as a result I think we now have to articulate the kind of vision we want to see for Wales after Brexit, to make alliances and to fight for that vision.
Welsh: Efallai ei bod hi'n briodol ein bod ni yma heddiw ychydig gannoedd o lathenni o'r eglwys Norwyaidd ym Mae Caerdydd, a adeiladwyd yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg pan oedd gan Norwy fflyd fasnachol enfawr a pherthynas fasnachu wych gyda Chymru. Wedyn, daeth yn lle y gallai morwyr Norwyaidd gael seibiant yn ystod yr ail ryfel byd pan na allent ddychwelyd adref i'w gwlad a oedd wedi cael ei goresgyn gan ffasgiaeth. Felly, wrth chwilio am ysbrydoliaeth gan Norwy, mae'n gymdeithas wahanol iawn ond mewn gwirionedd gwelwn yno y mynediad gorau y gallwch ei gael at y farchnad sengl Ewropeaidd heb fod yn aelod a gwelwn rywfaint mwy o reolaeth ar fewnfudo. Rydym wedi clywed, ac rydym wedi sôn yn y Siambr hon o'r blaen fod y fersiwn o ryddid i symud yn Norwy yn fersiwn ychydig yn llymach na'r hyn sydd wedi bod gennym yn y DU. Mae un gwahaniaeth hanfodol y credaf nad yw wedi cael ei archwilio'n ddigonol yn y berthynas rhwng Norwy a'r UE. Nid yw cytundeb yr Ardal Economaidd Ewropeaidd yn cydnabod dinasyddiaeth yr UE yn yr un modd, a dinasyddiaeth yr UE sy'n arwain at nifer o'r hawliau roedd gan bobl lawer o bryderon yn eu cylch yn ystod dadl y refferendwm. Mae rhai o'r rheini'n hawliau nawdd cymdeithasol ac mae rhai ohonynt yn ymwneud â'r rhwymedigaeth i gynorthwyo myfyrwyr yn yr un modd, pa un a ydynt yn ddinasyddion yr UE neu'n ddinasyddion y DU. Felly, rwy'n meddwl bod cyfle i archwilio rhai o'r gwahaniaethau yno. Rydym yn troi at Norwy am arweiniad, ond nid ydym yn gwybod mewn gwirionedd ar hyn o bryd sut beth fydd y setliad terfynol. Efallai y bydd gennym fwy o reolaeth dros rai agweddau ar fewnfudo na'r hyn sydd gan Norwy. Ond gadewch i ni beidio â syrthio i'r fagl o gredu mai'r fersiwn gyfredol o ryddid i symud yw'r unig ffordd y gallwn fynegi a pharhau i fynegi ein rhyngwladoliaeth fel gwlad. Gallwn edrych ar wledydd fel Canada, sydd ag ymagwedd ryngwladolaidd ryddfrydol a meddwl agored tuag at y byd, ond mae ganddi reolaethau mewnfudo nad oes gennym ni ar gyfer dinasyddion yr UE. Credaf yn gryf, ac rwyf wedi ymgyrchu'n angerddol ar y sail fod aelodaeth o'r UE yn fuddiol i Gymru a'r DU yn y tymor hir, ac rwy'n dal i gredu hynny, ond nid yw hynny yr un fath â gwneud y rheolau rhyddid i symud presennol yn gyfystyr â bod yn rhyngwladolaidd neu fod yn dosturiol neu fod yn Ewropeaidd hyd yn oed. Rydym yn edrych yn y Siambr hon ar y broses o adael yr UE - erthygl 50, penderfyniadau'r Goruchaf Lys ac yn y blaen - maent oll yn hanfodol bwysig er mwyn sicrhau bod gan Gymru ei llais yn y broses o adael yr UE. Ond rwy'n teimlo mai 2017 yw'r flwyddyn y bydd gofyn i ni symud y tu hwnt i fecanwaith Brexit a dechrau mynegi sut wlad rydym am i Gymru fod ar ôl i ni adael yr UE. Cafodd ymgyrch y refferendwm a'r ymgyrch i adael ei rhedeg gan bobl fusnes asgell dde gyfoethog iawn. Nid dyma'r gair olaf, dyma'r cam cyntaf mewn prosiect llawer mwy i newid Cymru a newid y DU mewn ffordd nad wyf yn dymuno i ni ei weld yn digwydd. Gwelsom hynny ar y penwythnos gyda Theresa May yn siarad am bleidlais dros newid sylfaenol. Wrth i'n sylw gael ei dynnu i ryw raddau gan yr hyn sy'n faterion pwysig iawn yn ymwneud â gadael yr UE, ofnaf fod y rhai a oedd yn rhedeg yr ymgyrchoedd hynny eisoes yn cynllunio'r mathau o newidiadau y maent yn awyddus i'w cyflwyno ar draws y DU. Rydym yn gweld hynny yn y Bil diddymu mawr. Rydym wedi penderfynu bod y rhan fwyaf o'r Bil yn ymwneud â gwarchod y ddeddfwriaeth bresennol mewn gwirionedd, ond y gwir amdani yw mai dechrau yw hyn ar naratif gwleidyddol ynglŷn â diddymu sylfaen o amddiffyniadau a hawliau rydym yn amlwg wedi'u cymryd yn llawer rhy ganiataol yng Nghymru ac yn y DU. Rwy'n credu mai un o'r agweddau lleiaf ysbrydoledig o ddadl y refferendwm oedd absenoldeb y llais dinesig bron yn llwyr o drafodaethau, felly rydym wedi cael golwg ar Gymru ôl-Brexit fel lle economistig a rhagfarnllyd. Gwleidyddion yn dadlau dros arian ydoedd, felly y rhai na ellid ymddiried ynddynt yn dadlau dros yr hyn na châi ei gredu, ac o ganlyniad rwy'n credu bod yn rhaid i ni bellach fynegi'r math o weledigaeth rydym am ei gweld ar gyfer Cymru ar ôl Brexit, ffurfio cynghreiriau ac ymladd dros y weledigaeth honno.