English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'm very pleased to open this debate on the Culture, Welsh Language and Communications Committee's report, 'Achieving the Ambition: Inquiry into the Welsh Government's new Welsh Language Strategy'. The Welsh Government has committed itself to creating 1 million Welsh speakers by 2050. If this ambition is successful it will mean doubling the number of Welsh speakers in just over a generation. This is an ambitious and radical policy that the committee fully supports. We agreed to carry out an inquiry to look at the practicalities of how this radical policy can be successfully implemented. We took a wide range of evidence, including informal external engagement sessions with stakeholders and school pupils across Wales. It is clear from considering the evidence that success will require hard work, considerable additional resources and clear targets. It will also need to be founded on the continuing support of all the people of Wales, Welsh speakers and non-Welsh speakers alike. Our recommendations were, on the whole, concerned with the practicalities of how the ambition can be turned into reality, and the need for clarity on the staging points along the way. Our main concern was that the implications of the aim of 1 million speakers have not yet been fully thought through, and there was a need for more detail and clarity regarding how the aim will be achieved. We were also concerned that the likely scale of the additional resources and investment required to achieve the aim may not yet have been fully realised. A wide range of other questions remains about how the strategy can be achieved in practice, especially in terms of the resources needed to turn the ambition into a reality. However, I am pleased that the Government's response and the final strategy itself reflects and has addressed many of the issues raised in the report. Education is clearly central to the whole strategy. Overall, we wanted the Welsh Government to provide greater clarity around the comparative contribution that Welsh-medium education, Welsh in other schools, preschool and normalisation measures will make in delivering the overall aim, and whether a different focus is intended for different interventions as the strategy progresses. There were also some concerns that realigning the education system to help achieve the language strategy may distort the delivery of other educational priorities. Therefore, any resources and capacity to implement the policy should be in addition to current spending on education. The committee shared the concern of the Welsh Language Commissioner and the Welsh language Minister that too many local authorities have been inactive in stimulating and assessing demand for increased Welsh-medium provision. The Welsh in education strategic plans have not been implemented as intended, and many local authorities only assess current demand, without looking to see how Welsh-medium education can be positively promoted so that demand increases. The strategy mentions moving schools along the language continuum. In our view, the key issue is ensuring that more pupils move toward fluency throughout the education system. Seventy-five per cent of Welsh pupils attend English-medium schools. With improved outcomes, these schools may be a rich source of the Welsh speakers of the future. Therefore, the Welsh Government needs to demonstrate how it intends to improve Welsh-language education within English-medium schools. Preschool education also has a fundamental contribution to make if the overall goal is to be met, particularly in terms of normalising the language from an early age. Of course, if the aim of 1 million Welsh speakers is to be meaningful, this must mean more than just the ability to say a few phrases in Welsh. It must mean understanding and holding conversations naturally on most everyday subjects. However, work is still needed on identifying an objective way of measuring progress that is widely accepted. Of course, our report was published in May and the Government responded to it formally before the summer recess. Around the same time, they also published its final strategy document, 'Cymraeg 2050', which, as I've mentioned, covered many of the issues raised in our report. We have, of course, also had the Government's proposals for a new Welsh language Bill, which we debated only yesterday. Although the legal framework is an important part of the jigsaw, it is a somewhat separate matter from the issues raised in our report, but certainly we will be looking at the content of the Bill in detail.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o agor y ddadl hon ar adroddiad y Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu, 'Gwireddu'r Uchelgais: Ymchwiliad i Strategaeth Gymraeg newydd Llywodraeth Cymru'. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i greu 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Os yw'r uchelgais yma am lwyddo, bydd yn golygu dyblu nifer y siaradwyr Cymraeg mewn ychydig dros genhedlaeth. Dyma bolisi uchelgeisiol y mae'r pwyllgor wedi ei gefnogi a gwnaethom gytuno i gynnal ymchwiliad i edrych ar agweddau ymarferol i weithredu'r polisi hwn yn llwyddiannus. Clywsom ystod eang o dystiolaeth, gan gynnwys sesiynau ymgysylltu allanol anffurfiol gyda rhanddeiliaid a disgyblion ysgol o bob cwr o Gymru. Mae'n amlwg, o ystyried y dystiolaeth, er mwyn cael llwyddiant bydd angen gwaith caled, adnoddau ychwanegol sylweddol a thargedau clir. Bydd hefyd angen iddo fod yn seiliedig ar gefnogaeth barhaus gan holl bobl Cymru, yn siaradwyr Cymraeg a di-Gymraeg fel ei gilydd. Roedd ein hargymhellion, ar y cyfan, yn ymwneud â'r agweddau ymarferol sy'n gysylltiedig â sut y gellir troi'r uchelgais yn realiti, ynghyd â'r angen am gamau eglur ar hyd y ffordd. Ein prif bryder oedd nad yw goblygiadau'r nod o gael 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg wedi'u hystyried yn llawn a bod angen rhagor o fanylder ac eglurder o ran sut y caiff y nod ei gyflawni. Roeddem hefyd yn pryderu nad yw graddfa debygol yr adnoddau a'r buddsoddiad ychwanegol sy'n ofynnol i gyflawni'r nod wedi'u gwireddu yn llawn. Mae ystod eang o gwestiynau eraill yn dal i fod o ran sut y gellir cyflawni'r strategaeth yn ymarferol, yn enwedig o ran yr adnoddau sydd eu hangen i droi'r uchelgais yn realiti. Fodd bynnag, rwy'n falch bod ymateb y Llywodraeth a'r strategaeth derfynol ei hun yn adlewyrchu ac yn mynd i'r afael â'r materion a gafodd eu cynnwys yn yr adroddiad. Mae addysg yn amlwg yn ganolog i'r strategaeth gyfan. Ar y cyfan, roeddem am i Lywodraeth Cymru fod yn fwy eglur ynghylch y cyfraniad cymharol a wneir gan fesurau addysg cyfrwng Cymraeg, Cymraeg mewn ysgolion eraill, addysg cyn-ysgol a mesurau i normaleiddio er mwyn cyflawni'r nod cyffredinol. Yn ogystal, a oes bwriad o gael gwahanol ffocws ar gyfer gwahanol ymyriadau wrth i'r strategaeth fynd rhagddi? Roedd rhywfaint o bryder hefyd y gallai ail-lunio'r system addysg er mwyn helpu i gyflawni strategaeth y Gymraeg amharu ar gyflawni blaenoriaethau addysg eraill. O'r herwydd, dylai unrhyw adnoddau a chapasiti i weithredu'r polisi fod yn ychwanegol at y gwariant presennol ar addysg. Rhannodd y pwyllgor bryder Comisiynydd y Gymraeg a Gweinidog y Gymraeg bod gormod o awdurdodau lleol heb fod yn weithgar o ran ennyn ac asesu'r galw am ragor o ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg. Nid yw cynlluniau strategol Cymraeg mewn addysg, er enghraifft, wedi cael eu gweithredu fel y bwriadwyd ac mae nifer o awdurdodau lleol ond yn asesu'r galw presennol, heb edrych i weld sut y gellir hyrwyddo addysg cyfrwng Cymraeg er mwyn sicrhau bod rhagor o alw. Mae'r strategaeth yn sôn am symud ysgolion ar hyd continwwm ieithyddol. Yn ein barn ni, y prif fater yw sicrhau bod rhagor o ddisgyblion yn symud i fod yn rhugl drwy'r system addysg. Mae 75 y cant o ddisgyblion Cymru yn mynychu ysgolion cyfrwng Saesneg. Gyda gwell canlyniadau, gallai'r ysgolion hyn fod yn ffynhonnell gyfoethog o siaradwyr Cymraeg yn y dyfodol. Mae angen felly i Lywodraeth Cymru ddangos sut y mae'n bwriadu gwella addysg cyfrwng Cymraeg mewn ysgolion cyfrwng Saesneg. Mae gan addysg cyn-ysgol hefyd gyfraniad hanfodol i'w wneud os yw'r nod gyffredinol am gael ei chyflawni, yn enwedig o ran normaleiddio'r iaith o oedran cynnar. Wrth gwrs, os yw'r nod o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg i fod yn ystyrlon, rhaid i hyn olygu mwy na dim ond gallu dweud ychydig o ymadroddion yn y Gymraeg. Mae'n rhaid iddo olygu deall a chynnal sgyrsiau naturiol ar y rhan fwyaf o bynciau bob dydd. Fodd bynnag, mae angen gwneud rhagor o waith ar ganfod ffordd wrthrychol o fesur cynnydd sy'n cael ei dderbyn yn eang. Cafodd ein hadroddiad ei gyhoeddi ym mis Mai a chafwyd ymateb ffurfiol gan y Llywodraeth cyn toriad yr haf. Tua'r un amser, cyhoeddodd y Llywodraeth ei strategaeth derfynol, 'Cymraeg 2050', a oedd, fel y soniais, yn mynd i'r afael â nifer o'r materion a nodwyd yn ein hadroddiad. Rydym, wrth gwrs, wedi cael cynigion gan Lywodraeth Cymru am Fil y Gymraeg newydd, y cynhaliwyd dadl arno ddoe. Er bod y fframwaith cyfreithiol yn rhan bwysig o'r jig-so, mae'n fater sydd rhywfodd ar wahân i'r materion a nodwyd yn ein hadroddiad, ond mae'n sicr y byddwn ni yn edrych ar gynnwys y Bil mewn manylder.