English: Our priority, Dirprwy Lywydd, is to ensure that people living and working near coal tips feel safe and secure now and in the future by reducing the risks of further landslides. I am able to inform the Senedd that we have made significant progress in the last two years. Our first task was to establish the scale of the problem. The job of identifying and assessing the status of all disused coal tips has proven to be an enormously complex one. We now know there are over 2,500 disused coal tips across Wales, with 327 in the higher rated category. The motion before the Senedd tomorrow refers to high-risk tips, but I want to be clear to Members that being placed in a higher rated category is not the same as being high risk, and the language we use is important. We have been focusing on the tips that need the greatest level of monitoring and have been working with our partners to carry out regular inspections. We're working with partners such as the UK space industry to trial technology to improve the way tips are monitored in the future. There is much we can do to measure ground movement and water regimes and some of the technologies being tested are world firsts. We're also working closely with the research sector to have the best evidence possible on climate impacts. This is vital to understand the long-term stability of tips and to inform innovative approaches to tip reclamation. The Tylorstown tip, which caused the greatest concern, is currently estimated to cost approximately £20 million to complete all phases of remediation. Almost all of this investment will come from the Welsh Government. I want to be clear with Members that it is the Welsh Government, not the UK Government, that is continuing to fund the Coal Authority to carry out inspections. We have so far spent £1.6 million on this task. The Coal Authority estimates it will take £30 million to bring them all up to standard, and a further £5 million a year to maintain them. Full reclamation is currently put at between £500 million and £600 million. The Welsh Government has committed £44.4 million over the next three years so that this vital work continues. But this is a legacy of Britain's industrial past. It was Britain that reaped the benefits of our natural resources, and these tips were all in place before power was devolved to Wales in 1999. And yet the UK Government is willing only to contribute £9 million to the cost of cleaning them up. The Under-Secretary of State for Wales, David T.C. Davies, told the House of Commons Welsh Affairs Committee that 'if the Welsh Labour Government think that those coal tips are unsafe, they must act now to put them right. They have the money to do it.' It's not us who say it's unsafe, it's the Coal Authority, which is non-devolved, and we do not have the funding to do it. We describe the United Kingdom as a sharing union. I hope the UK Government will think again about sharing its role in clearing up their legacy of our collective industrial past. The Welsh Government and local authorities are working diligently together to provide a consistent approach to the current inspection regime. A third round of winter inspections on the higher rated tips concluded in February, and the inspections programme is a significant one. The outcomes to date have meant that maintenance works needed to help ensure the stability of sites have been identified. As a high percentage of these tips are within private ownership, there are a number of issues to resolve in relation to the handling of information, including ensuring that robust quality assurance has been completed and data protection issues have been fully addressed. This has proven to be time consuming. While our understanding of the overall picture has vastly improved in the last two years, more tips are still being identified. This work is very much a live project, and we can expect further adjustments to the overall number of tips as the work progresses. We remain committed to publishing the locations of the higher rated tips as soon as possible and as soon as it is responsible to do so, but we must be confident in our assessments before we do so. For higher rated tips, information has already been shared with local authorities and local resilience forums to assist in the development of emergency preparedness plans where required. But public access to the data on the locations of higher rated tips is a sensitive matter, and it's vital that the information, when published, is accurate and as complete as possible. Once this work is complete, we will inform Members of a date for publication. Dirprwy Lywydd, our priority is to ensure that people living and working near coal tips feel safe and secure now and in the future. Our proposals for a new regime aim to achieve just that by reducing the risk of further landslides. Diolch.
Welsh: Ein blaenoriaeth, Dirprwy Lywydd, yw sicrhau bod pobl sy'n byw ac yn gweithio ger tomenni glo yn teimlo'n ddiogel yn awr ac yn y dyfodol drwy leihau'r perygl o dirlithriadau pellach. Gallaf hysbysu'r Senedd ein bod ni wedi gwneud cynnydd sylweddol yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf. Ein tasg gyntaf oedd pennu maint y broblem. Mae'r gwaith o nodi ac asesu statws yr holl domenni glo segur wedi bod yn un hynod gymhleth. Rydym yn gwybod bellach fod dros 2,500 o domenni glo segur ledled Cymru, a bod 327 yn y categori uwch. Mae'r cynnig sydd gerbron y Senedd yfory yn cyfeirio at domenni risg uchel, ond hoffwn i fod yn glir i'r Aelodau nad yw bod mewn categori â sgôr uwch gyfystyr â bod yn risg uchel, ac mae'r iaith yr ydym yn ei defnyddio yn bwysig. Rydym wedi bod yn canolbwyntio ar y tomenni y mae angen y lefel uchaf o fonitro arnyn nhw ac rydym wedi bod yn gweithio gyda'n partneriaid i gynnal arolygiadau rheolaidd. Rydym yn gweithio gyda phartneriaid fel diwydiant gofod y DU i dreialu technoleg i wella'r ffordd y caiff tomenni eu monitro yn y dyfodol. Mae llawer y gallwn ei wneud i fesur symudiadau tir a chyfundrefnau dŵr ac mae rhai o'r technolegau sy'n cael eu profi yn arloesol yn y byd. Rydym hefyd yn gweithio'n agos gyda'r sector ymchwil i gael y dystiolaeth orau bosibl ar effeithiau'r hinsawdd. Mae hyn yn hanfodol er mwyn deall sefydlogrwydd hirdymor tomenni a llywio dulliau arloesol o adfer tomenni. Ar hyn o bryd, amcangyfrifir y bydd cost cwblhau pob cam o waith adfer tomen Tylorstown, a achosodd y pryder mwyaf, tua £20 miliwn. Daw bron y cyfan o'r buddsoddiad hwn gan Lywodraeth Cymru. Hoffwn i fod yn glir gyda'r Aelodau mai Llywodraeth Cymru, nid Llywodraeth y DU, sy'n parhau i ariannu'r Awdurdod Glo i gynnal arolygiadau. Hyd yma, rydym wedi gwario £1.6 miliwn ar y dasg hon. Mae'r Awdurdod Glo yn amcangyfrif y bydd angen £30 miliwn i'w codi i gyd i'r safon, a £5 miliwn arall y flwyddyn i'w cynnal. Ar hyn o bryd, amcangyfrifir mai cost y gwaith adfer llawn fydd rhwng £500 miliwn a £600 miliwn. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo £44.4 miliwn dros y tair blynedd nesaf fel bod y gwaith hanfodol hwn yn parhau. Ond etifeddiaeth o orffennol diwydiannol Prydain yw hyn. Prydain a elwodd ar fanteision ein hadnoddau naturiol, ac roedd yr holl domenni hyn ar waith cyn i bŵer gael ei ddatganoli i Gymru ym 1999. Ac eto, dim ond £9 miliwn y mae Llywodraeth y DU yn fodlon ei gyfrannu at y gost o'u glanhau. Dywedodd Is-Ysgrifennydd Gwladol Cymru, David T.C. Davies, wrth Bwyllgor Materion Cymreig Tŷ'r Cyffredin 'os yw Llywodraeth Lafur Cymru yn credu bod y tomenni glo hynny'n anniogel, mae'n rhaid iddyn nhw weithredu yn awr i'w diogelu. Mae ganddi'r arian i wneud hynny.' Nid ni sy'n dweud ei fod yn anniogel, ond yr Awdurdod Glo, nad yw wedi ei ddatganoli, ac nid oes gennym yr arian i'w wneud. Rydym yn disgrifio'r Deyrnas Unedig fel undeb sy'n rhannu. Rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth y DU yn ailfeddwl am chwarae ei rhan wrth glirio eu hetifeddiaeth nhw o'n gorffennol diwydiannol cyfunol. Mae Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol yn gweithio'n ddiwyd gyda'i gilydd i ddarparu dull cyson o ymdrin â'r drefn arolygu bresennol. Daeth trydedd rownd o arolygiadau gaeaf o'r tomenni sy'n uwch ar y rhestr i ben ym mis Chwefror, ac mae'r rhaglen arolygu yn un sylweddol. Mae'r canlyniadau hyd yma wedi golygu bod angen gwaith cynnal a chadw i helpu i sicrhau sefydlogrwydd safleoedd. Gan fod canran uchel o'r tomenni hyn mewn perchnogaeth breifat, mae nifer o faterion i'w datrys mewn cysylltiad â thrin gwybodaeth, gan gynnwys sicrhau bod sicrwydd ansawdd cadarn wedi ei gwblhau a bod materion diogelu data wedi cael sylw llawn. Mae hyn wedi cymryd llawer o amser. Er bod ein dealltwriaeth o'r darlun cyffredinol wedi gwella'n aruthrol yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, mae mwy o domenni'n cael eu nodi o hyd. Mae'r gwaith hwn yn sicr yn brosiect byw, a gallwn ddisgwyl addasiadau pellach i'r nifer cyffredinol o domenni wrth i'r gwaith fynd rhagddo. Rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo i gyhoeddi lleoliadau'r tomenni sy'n uwch ar y rhestr cyn gynted â phosibl a chyn gynted ag y bo'n gyfrifol i wneud hynny, ond mae'n rhaid i ni fod yn hyderus yn ein hasesiadau cyn i ni wneud hynny. Ar gyfer tomenni sy'n uwch ar y rhestr, mae gwybodaeth eisoes wedi ei rhannu ag awdurdodau lleol a fforymau cadernid lleol i helpu i ddatblygu cynlluniau parodrwydd mewn argyfwng lle bo angen. Ond mae mynediad y cyhoedd i'r data ar leoliadau tomenni sy'n uwch ar y rhestr yn fater sensitif, ac mae'n hanfodol bod yr wybodaeth, pan gaiff ei chyhoeddi, yn gywir ac mor gyflawn â phosibl. Pan fydd y gwaith hwn wedi ei gwblhau, byddwn yn rhoi gwybod i'r Aelodau am y dyddiad cyhoeddi. Dirprwy Lywydd, ein blaenoriaeth yw sicrhau bod pobl sy'n byw ac yn gweithio ger tomenni glo yn teimlo'n ddiogel yn awr ac yn y dyfodol. Nod ein cynigion ar gyfer cyfundrefn newydd yw cyflawni hynny drwy leihau'r risg o dirlithriadau pellach. Diolch.