English: The second point I'd like to make was on the report's recommendation on the establishment of an arm's-length news hub model, using public funding. Now, I believe - and I believe that everyone has agreed - that that funding needs to be at arm's length, because, even if journalists are entirely independent in their own thinking, are entirely unbiased, they would still be accused of bias, and that would be used to undermine their work. But I would make one point on the idea of news hubs: it's a little ambiguous, perhaps, and I tend to think that, rather than establishing new news services, or supporting new news services - because we have plenty of those in Wales already - what we truly need is to specifically target where there are gaps in the journalistic provision that currently exists. And, as Rachel Howells suggested, we do have provision, but there are black holes in terms of the provision that those titles can provide. Now, what makes me concerned about this - Dafydd Elis-Thomas referred in his comments in September to the example of Welsh language news services that are supported by public funds, and there is very good provision, particularly of national news through the medium of Welsh, which, in many ways, is better than what is available through the medium of English. But one of the great weaknesses of the Welsh language provision is that there is far too much overlap and duplication of content. The emphasis has been on plurality in terms of titles rather than content, and, as a result of that, we do have a number of periodicals, newspapers and news services that are competing for the same audience, but to a great extent are providing the same kind of content. That's not a matter of choice, but, individually, they don't have the financial resources to fund investigative journalism, so they are very reliant on press releases and information that's already publicly available. So, it does look like plurality, but it is a false plurality, in a way. If there was less plurality in terms of the services, and more resources targeted at the clear gaps in the provision, then there would be more plurality in terms of content. So, as a result, if English language publications receive funding through Creative Wales or from elsewhere, what we need to do is not to fund a number of different services with small numbers of staff who will compete against each other to provide the same kind of information to the people of Wales, but to identify the gaps in journalistic provision and to target resources - for example, funding journalists to focus on local news, courts in certain areas, local councils, the Senedd, the Welsh Government, so that they would then have the time, the freedom, to pursue stories, rather than there being so few of them that what they truly produce is just 'churnalism'. And at the same time as focusing on gaps in current provision, they should also ignore those issues that are already covered very effectively in the commercial news, such as football news and celebrity gossip and crime and so on and so forth. So, if there is public funding available through Government, I do think it's important that it doesn't duplicate what's already available, but it does look at filling those black holes or those gaps in provision. And what's then needed, in my view, is, if the funding is provided at arm's length, that you should have that expertise in journalism underpinning the decisions that are taken in terms of where that funding should be invested, and that they have enough journalistic nous to actually measure how successful that journalist has been in creating news content, but also accessing new audiences that hadn't previously been reached with that kind of content in the past. Because I think the risk is if the Government provides funding to an arm's-length body and they spend that, to all intents and purposes, on recreating WalesOnline or BBC Wales, and then just recreate what's already out there - I think that will be an opportunity missed. Thank you very much.
Welsh: Yr ail bwynt hoffwn i ei wneud oedd ynglŷn ag argymhelliad yr adroddiad am y penawdau am sefydlu hybiau newyddion hyd-braich sy'n cael eu hariannu gan ddefnyddio arian cyhoeddus, a dwi'n credu y byddai pawb - a dwi'n meddwl bod pawb wedi yn barod - yn cytuno bod angen i'r arian fod yn hyd braich, achos, hyd yn oed os ydy'r newyddiadurwyr yn hollol annibynnol eu ffordd o feddwl, hollol ddiduedd, mi fydd yna bobl yn dal i'w cyhuddo nhw o ogwydd ac yn defnyddio hynny er mwyn tanseilio eu gwaith. Ond hoffwn i wneud jest un pwynt ynglŷn â'r syniad o hybiau newyddion, sydd yn air sydd ychydig yn amwys. Dwi'n tueddu i feddwl yn hytrach na sefydlu gwasanaethau newyddion newydd neu gefnogi gwasanaethau newyddion newydd - achos mae yna ddigon o'r rheini yng Nghymru - beth sydd wir ei angen ydy targedu yn benodol iawn lle mae yna fylchau yn y ddarpariaeth newyddiadurol sydd yn bodoli ar hyn o bryd. So, fel yr awgrymodd Rachel Howells, mae'r teitlau yn dal yna, ond mae yna dyllau du - black holes - yn y ddarpariaeth mae'r teitlau yna yn ei darparu. Beth sy'n gwneud i mi boeni am hyn ychydig bach - roedd Dafydd Elis-Thomas yn cyfeirio yn ei sylwadau ym mis Medi at esiampl gwasanaethau newyddion Cymraeg sydd wedi'u cynnal gan arian cyhoeddus, ac mae yna ddarpariaeth dda iawn yn y Gymraeg, yn enwedig o newyddion cenedlaethol, sydd mewn sawl ffordd yn rhagori ar y ddarpariaeth sydd yn y Saesneg. Ond un o wendidau mawr y ddarpariaeth Gymraeg ydy fod yna lawer gormod o or-gyffwrdd a dyblygu cynnwys yna. Mae'r pwyslais wedi bod ar blwraliaeth o ran nifer y gwasanaethau, yn hytrach na plwraliaeth o ran y cynnwys. Ac o ganlyniad i hynny, mae gyda ni nifer fawr o gylchgronau a phapurau newydd a gwasanaethau newyddion sydd yn cystadlu gyda'i gilydd am gynulleidfaoedd, ond, i raddau helaeth, sy'n darparu'r un math o gynnwys, a dydy hynny ddim o ddewis ond oherwydd does ganddyn nhw ddim, yn unigol, yr adnoddau ariannol i ariannu newyddiaduraeth ymchwiliadol, ac felly maen nhw'n ddibynnol iawn ar ddatganiadau i'r wasg a gwybodaeth sydd eisoes yn gyhoeddus ac yn y blaen. Felly, mae'n edrych fel plwraliaeth, ond mae'n rhyw fath o blwraliaeth ffug, mewn gwirionedd, er petai yna lai o blwraliaeth o ran y gwasanaethau, a mwy o dargedu adnoddau at y bylchau amlwg yn y ddarpariaeth, fe fyddai yna fwy o blwraliaeth yn y cynnwys, mewn gwirionedd. Felly, o ganlyniad, dwi'n meddwl os ydy darpariaeth Saesneg yn derbyn arian gan Creative Wales neu unrhyw un arall, beth sydd angen ei wneud ydy nid ariannu nifer o wasanaethau gyda nifer fach o staff a fydd yn cystadlu yn erbyn ei gilydd i ddarparu'r un math o wybodaeth i bobl Cymru, ond, yn hytrach, chwilio am fylchau yn y ddarpariaeth newyddiadurol a'u targedu nhw yn benodol iawn - er enghraifft, arian i newyddiadurwyr i ganolbwyntio ar newyddion lleol, llysoedd mewn ardaloedd penodol, cynghorau lleol, y Senedd, Llywodraeth Cymru ac yn y blaen, ond bod ganddyn nhw wedyn yr amser a'r rhyddid i fynd ar ôl straeon, yn hytrach na bod cyn lleied ohonyn nhw mai'r hyn maen nhw'n ei gynhyrchu mewn gwirionedd ydy math o churnalism. Ac ar yr un pryd ag y maen nhw'n canolbwyntio ar lle mae yna fylchau yn y ddarpariaeth bresennol, fe ddylen nhw hefyd anwybyddu pynciau rheini sydd eisoes yn cael eu gwneud yn dda iawn mewn gwasanaethau newyddion masnachol, fel newyddion am glybiau pêl-droed, newyddion selebs, a heddlu a throsedd ac yn y blaen. Felly, os oes yna unrhyw arian cyhoeddus yn dod gan y Llywodraeth, dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig nad yw'n dyblygu beth sydd allan yna'n barod, ond yn hytrach yn llenwi ar y black holes, y bylchau rheini sydd yn y ddarpariaeth. A beth sydd ei angen wedyn, yn fy marn i, ydy, os ydy'r arian yn cael ei roi i gorff hyd-braich, fod gan y corff hyd-braich yna arbenigedd yn y byd newyddiadurol i fedru gwneud y penderfyniadau penodol ac arbenigol yna ynglŷn â lle mae'r arian yn cael ei fuddsoddi, a bod ganddyn nhw ddigon o grebwyll newyddiadurol i fedru mesur pa mor llwyddiannus mae'r newyddiadurwr yna wedi bod wrth greu cynnwys newyddiadurol, ond hefyd creu a chyrraedd cynulleidfa newydd nad oedd yn cael ei chyrraedd gan y math yna o gynnwys o'r blaen. Achos dwi'n meddwl mai'r peryg ydy os ydy'r Llywodraeth yn darparu arian i gorff hyd braich ac maen nhw'n gwario'r arian yna, i bob pwrpas, ar ailddyfeisio BBC Wales neu ailddyfeisio WalesOnline, ac yn ail-greu, i raddau helaeth, beth sydd yn bodoli'n barod - dwi'n meddwl bydd y cyfle yna yn cael ei golli wedyn. Felly, diolch yn fawr iawn i chi.