English: Diolch, Llywydd, and diolch, Llyr Huws Gruffydd, for bringing this short debate topic forward. I know you've got a longstanding interest in this area of agriculture. Local authority farms are an important asset to the agricultural industry and remain an invaluable point of entry for many young people here in Wales. In the wider context of all agricultural land in Wales, they represent a small area, accounting for just 1 per cent of Welsh agricultural land. But they also play an important part in supporting the foundational economy in every part of Wales. Every year, I publish, as part of my statutory duty under the Agriculture Act 1970, a report on the Welsh Government's activities, and the activities of local authorities, in relation to smallholdings in Wales. This report provides statistical information on the area and the number of smallholdings held by local authorities. The latest report published was for 2017-18 and it shows that Welsh local authorities hold just over 13,600 hectares of land for smallholding purposes, and that's divided into 963 smallholdings. So, the number of smallholdings has not changed significantly since 2009-10, when there were 967 smallholdings. What has changed is the total land area owned by local authorities and let as smallholdings. So, in 2010, around 7,700 hectares of land were let for this purpose. This means there was a reduction of around 23 per cent in the land devoted to local authority smallholdings between 2010 and 2018. Although this is a significant reduction, I'd like to highlight what the figures mean for the central question of how we encourage new entrants into agriculture. The majority of new local authority tenancies in 2018 were granted to existing tenants. Of the 169 new tenancies granted, only 21 went to new entrants while 148 were given to existing tenants. In 2018, 61 per cent of local authority smallholdings were under 20 hectares in size and such small farms could not be expected to adequately support farmers financially and, as such, do not offer the best route into the sector for new entrants. The management of these farms is ultimately a matter for the local authorities in Wales. The Agriculture Act 1970 does not confer ministerial control over the local authorities' powers to sell land. The sale of land and decisions about how they approach it is for local authorities to consider and is not something the Welsh Government could intervene or have a role in. Finding a way into farming, and Llyr Huws Gruffydd referred to this, can be a daunting prospect if you or your partner don't come from a farming family background or if the family farm isn't of sufficient scale to support a newcomer. Supporting young people to enter the industry and develop their careers is essential and something I've taken a personal interest in since I came into post. If we are going to introduce innovation, energy and enthusiasm into the sector and respond to the future challenges, local authority farms are an important and limited route into agriculture. As part of the Welsh Government's Young People into Agriculture scheme, which was done with funding agreed with Plaid Cymru in a budget agreement a couple of years ago, we made £6 million available to support young people to enter the agricultural sector and establish profitable and resilient businesses. The funding was made available over two years in the form of working capital, which will offer the new entrants flexibility to invest in their business. It paid for a range of activities, including new technology and practices to improve efficiency, or developing new enterprises and income streams to build resilience within the business. And alongside these developments, applicants were required to develop their skills and knowledge and take positive actions to deliver positive benefits for the natural environment, supporting low-carbon agriculture and animal health. We've also got the Venture programme, which is a service established to match farmers and landowners, who wish to take a step back from full-time farming, with new entrants looking for a route into the industry, and the creation of the scheme builds on the recommendations of the next generation into farming support. In relation to the number of local-authority-owned farms, I think it's really important that we respect local authorities' ability to develop their own priorities for how they manage the assets for which they are responsible on behalf of the communities they represent. It is my belief that we should be looking at new opportunities for collaboration with and between local authorities, rather than looking to reduce the flexibility that local authorities have to take action in pursuit of local priorities, and Llyr referred to several aspects, I think, that we can look at to do that. I do believe there are opportunities for new collaboration around how we use the land in the public sector that would not require new legislation or placing new restrictions on local authorities. My colleague the Minister for finance announced the creation of a Welsh Government land division - a collaborative effort across the public sector to change the way that we manage public sector land to strengthen delivery of our strategic priorities, including supporting action to address the climate and nature emergencies. So, I really would encourage Members to take an interest in this initiative as it's clearly an opportunity that is directly relevant to the debate we're having today. But, as I say, I do hope we can further explore the ideas put forward by Llyr in this debate. Diolch.
Welsh: Diolch, Lywydd, a diolch, Llyr Huws Gruffydd, am gyflwyno'r pwnc hwn ar gyfer y ddadl fer. Gwn fod gennych ddiddordeb ers amser maith yn y maes hwn o'r byd amaeth. Mae ffermydd awdurdodau lleol yn ased pwysig i'r diwydiant amaethyddol ac yn parhau i fod yn bwynt mynediad amhrisiadwy i lawer o bobl ifanc yma yng Nghymru. Yng nghyd-destun ehangach yr holl dir amaethyddol yng Nghymru, elfen fach ydynt, dim ond 1 y cant o dir amaethyddol Cymru. Ond maent hefyd yn chwarae rhan bwysig yn cefnogi'r economi sylfaenol ym mhob rhan o Gymru. Bob blwyddyn, rwy'n cyhoeddi adroddiad, fel rhan o fy nyletswydd statudol o dan Ddeddf Amaethyddiaeth 1970, ar weithgareddau Llywodraeth Cymru, a gweithgareddau awdurdodau lleol, mewn perthynas â mân-ddaliadau yng Nghymru. Mae'r adroddiad yn darparu gwybodaeth ystadegol am y maes a nifer y mân-ddaliadau sy'n eiddo i awdurdodau lleol. Roedd yr adroddiad diweddaraf a gyhoeddwyd ar gyfer 2017-18 ac mae'n dangos bod awdurdodau lleol Cymru yn berchen ar ychydig dros 13,600 hectar o dir at ddibenion mân-ddaliadau, a hwnnw wedi'i rannu'n 963 o fân-ddaliadau. Felly, nid yw nifer y mân-ddaliadau wedi newid yn sylweddol ers 2009-10, pan oedd yna 967 o fân-ddaliadau. Yr hyn sydd wedi newid yw cyfanswm yr arwynebedd tir sy'n eiddo i awdurdodau lleol ac a osodir fel mân-ddaliadau. Felly, yn 2010, cafodd tua 7,700 hectar o dir ei osod at y diben hwn. Golyga hyn fod gostyngiad o tua 23 y cant yn y tir a neilltuwyd ar gyfer mân-ddaliadau awdurdodau lleol rhwng 2010 a 2018. Er bod hwn yn ostyngiad sylweddol, hoffwn dynnu sylw at yr hyn y mae'r ffigurau'n ei olygu i'r cwestiwn canolog ynglŷn â sut rydym yn annog newydd-ddyfodiaid i mewn i'r byd amaeth. Rhoddwyd mwyafrif y tenantiaethau awdurdod lleol newydd yn 2018 i denantiaid presennol. O'r 169 o denantiaethau newydd a roddwyd, dim ond 21 a aeth i newydd-ddyfodiaid, tra bod 148 wedi'u rhoi i denantiaid presennol. Yn 2018, roedd 61 y cant o fân-ddaliadau awdurdodau lleol o dan 20 hectar o faint ac ni ellid disgwyl i ffermydd bach o'r fath ddarparu cynhaliaeth ariannol ddigonol i ffermwyr ac felly, nid ydynt yn cynnig y llwybr gorau i mewn i'r sector ar gyfer newydd-ddyfodiaid. Yn y pen draw, mater i'r awdurdodau lleol yng Nghymru yw rheoli'r ffermydd hyn. Nid yw Deddf Amaethyddiaeth 1970 yn rhoi rheolaeth i Weinidogion dros bwerau'r awdurdodau lleol i werthu tir. Mater i awdurdodau lleol ei ystyried yw gwerthu tir a phenderfynu sut i fynd ati ac nid yw'n rhywbeth y gallai Llywodraeth Cymru ymyrryd ynddo na chwarae rhan ynddo. Mae dod o hyd i ffordd i mewn i ffermio, a chyfeiriodd Llyr Huws Gruffydd at hyn, yn gallu bod yn frawychus os nad ydych chi neu'ch partner yn dod o deulu sy'n ffermio neu os nad yw'r fferm deuluol yn ddigon mawr i gynnal newydd-ddyfodiad. Mae cefnogi pobl ifanc i ymuno â'r diwydiant a datblygu eu gyrfaoedd yn hanfodol ac yn rhywbeth rwyf wedi bod â diddordeb personol ynddo ers i mi ddod i'r swydd. Os ydym yn mynd i gyflwyno arloesedd, egni a brwdfrydedd i'r sector ac ymateb i heriau'r dyfodol, mae ffermydd awdurdodau lleol yn llwybr pwysig a chyfyngedig i mewn i amaethyddiaeth. Fel rhan o Gynllun Ymsefydlu mewn Amaeth i Bobl Ifanc Llywodraeth Cymru, a wnaed gyda chyllid y cytunwyd arno gyda Phlaid Cymru mewn cytundeb ar y gyllideb ychydig flynyddoedd yn ôl, gwnaethom sicrhau bod £6 miliwn ar gael i gynorthwyo pobl ifanc i fynd i mewn i'r sector amaethyddol a sefydlu busnesau proffidiol a gwydn. Darparwyd y cyllid dros ddwy flynedd ar ffurf cyfalaf gweithio, a fydd yn cynnig hyblygrwydd i newydd-ddyfodiaid fuddsoddi yn eu busnes. Talodd am amrywiaeth o weithgareddau, gan gynnwys technoleg ac arferion newydd i wella effeithlonrwydd, neu ddatblygu mentrau newydd a ffrydiau incwm i feithrin cadernid yn y busnes. Ac yn ogystal â'r datblygiadau hyn, roedd gofyn i ymgeiswyr ddatblygu eu sgiliau a'u gwybodaeth a chymryd camau cadarnhaol tuag at sicrhau buddiannau cadarnhaol i'r amgylchedd naturiol, gan gefnogi amaethyddiaeth carbon isel ac iechyd anifeiliaid. Hefyd, mae gennym raglen Mentro, sef gwasanaeth a sefydlwyd i baru ffermwyr a thirfeddianwyr sy'n dymuno camu'n ôl o ffermio llawn amser gyda newydd-ddyfodiaid sy'n chwilio am lwybr i mewn i'r diwydiant, ac mae creu'r cynllun yn adeiladu ar argymhellion y genhedlaeth nesaf o ran cymorth ffermio. Mewn perthynas â nifer y ffermydd sy'n eiddo i awdurdodau lleol, credaf ei bod yn bwysig iawn ein bod yn parchu gallu awdurdodau lleol i ddatblygu eu blaenoriaethau eu hunain ar gyfer y modd y maent yn rheoli'r asedau y maent yn gyfrifol amdanynt ar ran y cymunedau a gynrychiolant. Rwy'n credu y dylem ystyried cyfleoedd newydd ar gyfer cydweithio ag awdurdodau lleol, a rhwng awdurdodau, yn hytrach na cheisio lleihau'r hyblygrwydd sydd gan awdurdodau lleol i weithredu er mwyn cyflawni blaenoriaethau lleol, a chyfeiriodd Llyr at sawl agwedd, rwy'n meddwl, y gallwn edrych arnynt i wneud hynny. Rwy'n credu bod cyfleoedd yn bodoli i gydweithredu o'r newydd mewn perthynas â'r modd y defnyddiwn y tir yn y sector cyhoeddus na fyddai'n galw am ddeddfwriaeth newydd na gosod cyfyngiadau newydd ar awdurdodau lleol. Cafwyd cyhoeddiad gan fy nghyd-Weinidog, y Gweinidog Cyllid, ynglŷn â chreu is-adran tir Llywodraeth Cymru - ymdrech gydweithredol ar draws y sector cyhoeddus i newid y ffordd rydym yn rheoli tir y sector cyhoeddus er mwyn cryfhau'r modd y cyflawnir ein blaenoriaethau strategol, gan gynnwys cefnogi camau i fynd i'r afael ag argyfyngau hinsawdd a natur. Felly, hoffwn annog yr Aelodau'n gryf i ymddiddori yn y fenter hon gan ei bod yn amlwg yn gyfle sy'n uniongyrchol berthnasol i'r drafodaeth rydym yn ei chael heddiw. Ond fel rwy'n dweud, rwy'n gobeithio y gallwn barhau i archwilio'r syniadau a gyflwynodd Llyr yn y ddadl hon. Diolch.