English: Janet Finch-Saunders said that we needed to show action on funding the green agenda, skills, and decarbonising buses, but, acting Presiding Officer, last week in a budget when not once was the term 'climate change' mentioned, we saw our capital budget cut. At the end of this Senedd term, it'll be 11 per cent lower than it is today; £3 billion less for the Welsh economy than if the Conservatives, since they've been elected, had kept spending in line with the growth in the economy. We can't simply invest money that we do not have. The money we are currently spending on apprenticeships and building support is funded by the EU. We were told by this Government that we would not have a penny less by leaving the EU. This year, if we were still within the European Union, we'd expect £375 million, and this Conservative Government has given us a fraction of that. So, how the Conservatives expect us to fund these things they're demanding us to do whilst cutting our money I simply do not understand. Janet Finch-Saunders again said that we're not taking action on banning single-use plastics, but since this Government has passed the United Kingdom Internal Market Act 2020, we are not clear what powers we have to act. So, again, they're criticising us for not acting, but their own Government is taking actions that are preventing us from acting. There was further hypocrisy, I think, from the Conservatives on fossil fuels. We've heard, at the COP in Glasgow, the Prime Minister saying that the UN needs to move away from coal, but that is the opposite of what the UK Government is doing. It's the current policy of the Government that the Coal Authority has a duty to support the continued extraction of fossil fuels. That is not what we want to do in Wales; we have a very clear policy of stopping using fossil fuels. Unless the UK Government agree to our request to cancel a licence granted in 1996 at Aberpergwm, some 40 million tonnes of coal will be extracted from this mine by 2039 - 100 million tonnes of carbon dioxide. We want to keep this coal in the ground, but the UK Government, because of the powers in place, threaten to sit by and watch this coal being extracted in the face of our wishes. Now, the Coal Authority have told us they are minded to agree to our request - to deconditionalise this licence, as it's called - and we have written to the Secretary of State for Business, Energy and Industrial Strategy to intervene. So, if the Conservatives in this Chamber are really sincere about the need for action, perhaps they would support us in writing to Kwasi Kwarteng, asking him to stop this coal being extracted from Welsh soil, because we don't want it to happen, and the only reason it may happen is because of their inaction and their policies. So, enough of this hypocrisy. We do want to collaborate with our colleagues in the other parts of the UK, and we are trying very hard. We've met throughout the summer with UK Ministers and officials, as we drew up our net-zero plan in parallel with their net-zero plan. In fact, the UK Government Minister told us they would share their plans with us in advance so that we could collaborate. Did they share them? Did they heck. We did not see their plan until midnight the day it was published. Now, how is that collaborating? It is not collaborating; it is hollow words. We are nonetheless doing our best to work together on the deposit-return scheme, and despite Janet Finch-Saunders saying that there was no action, we intend and hope to bring regulations forward for the scheme, to implement the scheme, in the summer of 2022. Janet Finch-Saunders mentioned a scheme in Conwy - an excellent scheme. She failed to mention this was a scheme in partnership with the Welsh Government that we have funded. And I visited the technology firm Polytag in Deeside last month and saw the exceptional work they've been doing with Conwy on a digital deposit-return scheme. I think that has real potential, and I commend Conwy for their work with us and Polytag on that. We are delivering our clean air plan, which includes the development of a clean air Bill, which will establish a more proactive regime for improving air quality that will have regard to the World Health Organization guidelines on setting targets. These have only just been published, acting Presiding Officer, and it takes time for us and our officials to assess that and build that into the scheme that we are developing. But, of course, we're not waiting for a Bill to act, we are acting now. At the beginning of the last Senedd term, Wales was spending £5 million a year on active travel schemes - schemes to get people out of cars, using clean transport for local journeys. At this point, we are spending £75 million every year on schemes. We know that 10 per cent of car journeys are under a mile, and that half of car journeys are under five miles. Many of these could be replaced through active travel. We're investing. We're not waiting for a clean air Act, we're acting now. Our Net Zero Wales skills action plan is being developed to support workers to gain the skills they need to play a role in delivering a just transition that reduces emissions while promoting well-paid jobs. As part of our commitment towards renewable energy, we are working to establish Wales as a centre of emerging marine energy technologies, and we have set up a marine energy programme to deliver on this commitment. But, to continue to support the industry to the level I think everyone in the Senedd would want, the UK Government must replace, in full, the EU funds that, in the past, have proven so vital in the progress that we have made to date. I'm at the moment working with industry experts on a deep dive on barriers to renewable energy. I met again this morning, I met with industry earlier this week, and we're making good progress in setting out actions that we can take in the short term to move progress. Acting Presiding Officer, climate change affects every aspect of our lives and every corner of Wales. These are challenging times and there are difficult choices ahead of us, but there is hope, and, as Delyth Jewell said, there is still time. There are practical steps that we are taking and can take together to ensure the green recovery and our transition to a net-zero Wales is a just transition - one that leaves no-one behind, making sure the cost of change doesn't fall onto the shoulders of the worst-off in society. And our recently published Net Zero Wales plan sets out 123 policies and proposals that'll deliver, in the next five years, on our climate change targets to put us on the trajectory we need to be on to reach net zero by 2050. We all need to step up, to play our part and to lead the way for a greener, stronger Wales. But words won't do it, Dirprwy Lywydd. We have to follow through in actions, and we've heard this afternoon, I'm afraid, from the Conservatives, a complete load of hypocrisy that serves no-one.
Welsh: Dywedodd Janet Finch-Saunders fod angen inni weithredu drwy ariannu'r agenda werdd, sgiliau a datgarboneiddio bysiau, ond Lywydd dros dro, yr wythnos diwethaf mewn cyllideb pan na chrybwyllwyd yr ymadrodd 'newid hinsawdd' unwaith, gwelsom ein cyllideb gyfalaf yn cael ei thorri. Ar ddiwedd tymor y Senedd hon, fe fydd 11 y cant yn is nag ydyw heddiw; £3 biliwn yn llai i economi Cymru na phe bai'r Ceidwadwyr, ers iddynt gael eu hethol, wedi cadw gwariant yn unol â'r twf yn yr economi. Ni allwn fuddsoddi arian os nad yw'r arian hwnnw gennym. Mae'r arian rydym yn ei wario ar brentisiaethau a chymorth adeiladu ar hyn o bryd yn cael ei gyllido gan yr UE. Dywedodd y Llywodraeth hon wrthym na fyddem geiniog ar ein colled drwy adael yr UE. Eleni, pe baem yn dal o fewn yr Undeb Ewropeaidd, byddem yn disgwyl £375 miliwn, ac mae'r Llywodraeth Geidwadol hon wedi rhoi rhan fach iawn o hynny inni. Felly, nid wyf yn deall sut y mae'r Ceidwadwyr yn disgwyl i ni ariannu'r pethau y maent yn mynnu ein bod yn eu gwneud gan dorri ein harian ar yr un pryd. Dywedodd Janet Finch-Saunders unwaith eto nad ydym yn gweithredu ar wahardd plastigau untro, ond gan fod y Llywodraeth hon wedi pasio Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020, nid ydym yn glir pa bwerau sydd gennym i weithredu. Felly, unwaith eto, maent yn ein beirniadu am beidio â gweithredu, ond mae eu Llywodraeth eu hunain yn rhoi camau ar waith sy'n ein hatal rhag gweithredu. Cafwyd rhagrith pellach gan y Ceidwadwyr ar danwydd ffosil. Clywsom Brif Weinidog y DU yn dweud yn y COP yn Glasgow fod angen i'r Cenhedloedd Unedig gefnu ar lo, ond dyna'r gwrthwyneb i'r hyn y mae Llywodraeth y DU yn ei wneud. Polisi presennol y Llywodraeth yw bod dyletswydd ar yr Awdurdod Glo i gefnogi parhau i gloddio am danwydd ffosil. Nid dyna'r hyn rydym am ei wneud yng Nghymru; mae gennym bolisi clir iawn i roi'r gorau i ddefnyddio tanwydd ffosil. Oni bai bod Llywodraeth y DU yn cytuno i'n cais i ganslo trwydded a roddwyd yn 1996 yn Aberpergwm, caiff tua 40 miliwn tunnell o lo ei godi o'r pwll glo hwn erbyn 2039 - 100 miliwn tunnell o garbon deuocsid. Rydym am gadw'r glo yn y ddaear, ond mae Llywodraeth y DU, oherwydd y pwerau sydd ar waith, yn bygwth gadael i'r glo gael ei godi yn groes i'n dymuniadau ni. Nawr, dywedodd yr Awdurdod Glo wrthym eu bod yn bwriadu cytuno i'n cais - i 'ddadamodi' y drwydded hon, fel y'i gelwir - ac rydym wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Fusnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol i ofyn iddo ymyrryd. Felly, os yw'r Ceidwadwyr yn y Siambr hon yn gwbl ddiffuant ynglŷn â'r angen i weithredu, efallai y gallent ein cefnogi drwy ysgrifennu at Kwasi Kwarteng, i ofyn iddo atal y glo hwn rhag cael ei gloddio o bridd Cymru, oherwydd nid ydym am iddo ddigwydd, a'r unig reswm y gallai ddigwydd yw oherwydd eu diffyg gweithredu a'u polisïau hwy. Felly, dyna ddigon o'r rhagrith hwn. Rydym am gydweithio â'n cydweithwyr yn rhannau eraill y DU, ac rydym yn ymdrechu'n galed iawn i wneud hynny. Rydym wedi cyfarfod drwy gydol yr haf â Gweinidogion a swyddogion y DU, wrth inni lunio ein cynllun sero-net ochr yn ochr â'u cynllun sero-net hwythau. Yn wir, dywedodd Gweinidog Llywodraeth y DU wrthym y byddent yn rhannu eu cynlluniau gyda ni ymlaen llaw fel y gallem gydweithio. A wnaethant eu rhannu? Naddo, siŵr iawn. Ni welsom eu cynllun tan hanner nos ar y diwrnod y cafodd ei gyhoeddi. Nawr, sut y mae hynny'n gydweithio? Nid yw'n gydweithio; geiriau gwag ydyw. Serch hynny, rydym yn gwneud ein gorau i gydweithio ar y cynllun dychwelyd ernes, ac er i Janet Finch-Saunders ddweud nad oedd unrhyw weithredu, rydym yn bwriadu ac yn gobeithio cyflwyno rheoliadau ar gyfer y cynllun, i weithredu'r cynllun, yn ystod haf 2022. Soniodd Janet Finch-Saunders am gynllun yng Nghonwy - cynllun rhagorol. Methodd sôn ei fod yn gynllun mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru ac wedi'i ariannu gennym. Ac ymwelais â'r cwmni technoleg Polytag yng Nglannau Dyfrdwy y mis diwethaf a gweld y gwaith eithriadol y maent wedi bod yn ei wneud gyda Chonwy ar gynllun dychwelyd ernes ddigidol. Credaf fod potensial gwirioneddol i hynny, ac rwy'n canmol Conwy am eu gwaith gyda ni a Polytag ar hynny. Rydym yn cyflawni ein cynllun aer glân, sy'n cynnwys datblygu Bil aer glân, a fydd yn sefydlu cyfundrefn fwy rhagweithiol ar gyfer gwella ansawdd aer gan ystyried canllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ar bennu targedau. Newydd gael eu cyhoeddi y mae'r rhain, Lywydd dros dro, ac mae'n cymryd amser i ni a'n swyddogion eu hasesu a'u cynnwys yn y cynllun rydym yn ei ddatblygu. Ond wrth gwrs, nid ydym yn aros am Fil cyn gweithredu, rydym yn gweithredu yn awr. Ar ddechrau tymor diwethaf y Senedd, roedd Cymru'n gwario £5 miliwn y flwyddyn ar gynlluniau teithio llesol - cynlluniau i gael pobl allan o geir, a defnyddio trafnidiaeth lân ar gyfer teithiau lleol. Ar hyn o bryd, rydym yn gwario £75 miliwn bob blwyddyn ar gynlluniau. Gwyddom fod 10 y cant o deithiau ceir o dan filltir o bellter, a bod hanner y teithiau ceir o dan bum milltir o bellter. Gellid cael teithio llesol yn lle llawer o'r rhain. Rydym yn buddsoddi. Nid ydym yn aros am Ddeddf aer glân, rydym yn gweithredu yn awr. Datblygir ein cynllun gweithredu sgiliau Cymru Sero Net i gynorthwyo gweithwyr i feithrin y sgiliau sydd eu hangen arnynt i chwarae rhan yn y gwaith o gyflawni newid teg sy'n lleihau allyriadau tra'n hyrwyddo swyddi sy'n talu'n dda. Fel rhan o'n hymrwymiad i ynni adnewyddadwy, rydym yn gweithio i sefydlu Cymru fel canolfan ar gyfer technolegau ynni morol sy'n datblygu, ac rydym wedi sefydlu rhaglen ynni morol i gyflawni'r ymrwymiad hwn. Ond er mwyn parhau i gefnogi'r diwydiant ar y lefel y credaf y byddai pawb yn y Senedd am ei gweld, rhaid i Lywodraeth y DU roi'r arian y byddai'r UE wedi ei roi yn y gorffennol yn llawn, arian sydd wedi bod mor allweddol i sicrhau'r cynnydd a wnaethom hyd yma. Ar hyn o bryd, rwy'n gweithio gydag arbenigwyr yn y diwydiant ar astudiaeth ddofn o rwystrau i ynni adnewyddadwy. Cyfarfûm eto y bore yma, cyfarfûm â diwydiant yn gynharach yr wythnos hon, ac rydym yn gwneud cynnydd da ar nodi'r camau y gallwn eu cymryd yn y tymor byr i wneud cynnydd. Lywydd dros dro, mae newid hinsawdd yn effeithio ar bob agwedd ar ein bywydau a phob cwr o Gymru. Mae hwn yn gyfnod heriol ac mae dewisiadau anodd o'n blaenau, ond mae gobaith, ac fel y dywedodd Delyth Jewell, mae gennym amser o hyd. Rydym yn rhoi camau ymarferol ar waith gyda'n gilydd, a gallwn wneud hynny eto, i sicrhau bod yr adferiad gwyrdd a newid i Gymru sero-net yn newid teg - un nad yw'n gadael neb ar ôl, gan sicrhau nad yw cost newid yn disgyn ar ysgwyddau'r tlotaf mewn cymdeithas. Ac mae ein cynllun Sero Net Cymru a gyhoeddwyd yn ddiweddar yn nodi 123 o bolisïau ac argymhellion a fydd yn cyflawni, yn ystod y pum mlynedd nesaf, ein targedau newid hinsawdd i'n rhoi ar y trywydd y mae angen inni fod arno i gyrraedd sero-net erbyn 2050. Mae angen i bob un ohonom wneud yn well, chwarae ein rhan ac arwain y ffordd tuag at Gymru werddach a chryfach. Ond ni wnaiff geiriau hynny, Ddirprwy Lywydd. Rhaid inni eu dilyn â gweithredoedd, ac mae arnaf ofn ein bod wedi clywed llwyth o ragrith pur nad yw o fudd i neb gan y Ceidwadwyr y prynhawn yma.