English: Thirteen people lose their sight in Wales every day, adding to the staggering fact that 111,000 people live with sight loss here. Sight loss and blindness have a substantial effect on individuals. For example, over 14,000 people aged over 65 with sight loss are thought to experience one fall annually; 40 per cent of blind and partially sighted people have said that they are moderately or completely cut off from society; and according to RNIB, only one in four blind and partially sighted people work in the UK. Every time I am back in north Wales, I am reminded of those affected by sight loss. Indeed, the town where my office is based and where I live, Llandudno, is fortunate to be home to the blind veterans training and rehabilitation centre; a hotel with rooms designated to visually impaired guests; and we have Mr Billy Baxter, our fabulous town crier, the only blind town crier in Europe and the second in UK history. Now, it will come as no surprise to you, therefore, that I like to think of Aberconwy as a community that is trying and succeeding to be sight-loss friendly. However, I do fear that thousands of my constituents are being failed by the lack of appropriate treatment. Thanks to the new performance measures for eye care patients, I am aware that 11,310 patients in Betsi board are waiting beyond clinically safe levels for an out-patient appointment. That is the highest number of individuals waiting beyond targets in any health board. Sadly, the trouble in Betsi forms part of a depressing national picture in which one in three patients deemed to be at high risk of losing their sight are waiting longer than their target waiting time just for ophthalmology appointments. This is particularly bad for follow-up patients, as RNIB Cymru has estimated that 90 per cent then face the risk of irreversible sight loss. However, it is likely that the situation is even worse, as the eye care measures only show the number of R1 patients waiting to be treated, not those classed R2 or R3. Health boards and you as a Welsh Government must be held to account for these figures. Currently, there is huge reliance on locum provision. For example, 50 per cent of unfilled staff and associate specialist ophthalmology doctor posts require locum cover in Wales. That is more than the UK average. Clearly, there is a need for a nationwide workforce and an eye care delivery plan, to help ensure that demand is met and that health boards can tackle the crisis on a national basis. With the numbers in need of eye care expected to rise significantly over the next decade, it is essential that action is taken now. Therefore, I implore the Members here today to support the motion so that we can all help individuals with sight loss across Wales, and, for me especially, in Aberconwy, where the problems under the care of Betsi Cadwaladr health board are significant. Again, my constituents shouldn't have to lose out in this important area.
Welsh: Mae 13 o bobl yn colli eu golwg yng Nghymru bob diwrnod, gan ychwanegu at y ffaith syfrdanol fod 111,000 o bobl yn byw gyda nam ar eu golwg yma. Mae nam ar y golwg a cholli golwg yn cael effaith sylweddol ar unigolion. Er enghraifft, credir bod dros 14,000 o bobl dros 65 oed sydd â nam ar eu golwg yn dioddef un gwymp bob blwyddyn; mae 40 y cant o bobl ddall neu rannol ddall wedi dweud eu bod wedi'u hynysu o'r gymdeithas i raddau cymedrol neu'n llwyr; ac yn ôl RNIB, dim ond un o bob pedwar o bobl ddall a rhannol ddall sy'n gweithio yn y DU. Bob tro rwy'n ôl yng ngogledd Cymru, caf fy atgoffa am y rhai yr effeithir arnynt gan nam ar y golwg. Yn wir, mae'r dref lle mae fy swyddfa a lle rwy'n byw, Llandudno, yn ffodus i fod yn gartref i'r ganolfan hyfforddi ac adsefydlu i gyn-filwyr dall; gwesty gydag ystafelloedd wedi'u neilltuo ar gyfer gwesteion â nam ar eu golwg; ac mae gennym Mr Billy Baxter, ein crïwr tref gwych, yr unig grïwr tref dall yn Ewrop a'r ail yn hanes y DU. Nawr, ni fydd yn syndod i chi felly fy mod yn hoffi meddwl am gymuned Aberconwy fel un sy'n ceisio bod, ac sy'n llwyddo i fod yn ystyriol o bobl sydd â nam ar eu golwg. Fodd bynnag, rwy'n ofni bod miloedd o fy etholwyr yn cael cam yn sgil diffyg triniaeth briodol. Diolch i'r mesurau perfformiad newydd ar gyfer cleifion gofal llygaid, rwy'n ymwybodol fod 11,310 o gleifion ym mwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn aros y tu hwnt i lefelau clinigol ddiogel am apwyntiadau cleifion allanol. Dyna'r nifer uchaf o bobl yn aros y tu hwnt i'r targedau mewn unrhyw fwrdd iechyd. Yn anffodus, mae'r drafferth ym mwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn rhan o ddarlun cenedlaethol digalon lle mae un o bob tri chlaf y bernir eu bod yn wynebu risg uchel o golli eu golwg yn aros yn hwy na'r amser aros targed am apwyntiadau offthalmoleg yn unig. Mae hyn yn arbennig o wael i gleifion dilynol, gan fod RNIB Cymru wedi amcangyfrif fod 90 y cant wedyn yn wynebu'r risg o golli golwg yn barhaol. Fodd bynnag, mae'n debygol fod y sefyllfa hyd yn oed yn waeth, gan nad yw'r mesurau gofal llygaid ond yn dangos y nifer o gleifion R1 sy'n aros i gael eu trin, nid y rhai a gategoreiddir fel rhai R2 neu R3. Rhaid i'r byrddau iechyd a chi fel Llywodraeth Cymru gael eich dwyn i gyfrif am y ffigurau hyn. Ar hyn o bryd, ceir dibyniaeth enfawr ar ddarpariaeth locwm. Er enghraifft, mae 50 y cant o swyddi staff a meddygon cyswllt offthalmoleg arbenigol sydd heb eu llenwi angen darpariaeth locwm yng Nghymru. Mae hynny'n fwy na chyfartaledd y DU. Yn amlwg, mae angen gweithlu cenedlaethol a chynllun cyflawni ar gyfer gofal llygaid er mwyn helpu i sicrhau bod y galw'n cael ei ddiwallu ac y gall byrddau iechyd fynd i'r afael â'r argyfwng ar sail genedlaethol. Gyda'r disgwyl y bydd y niferoedd a fydd angen gofal llygaid yn y dyfodol yn codi'n sylweddol dros y degawd nesaf, mae'n hanfodol ein bod yn gweithredu yn awr. Felly, rwy'n erfyn ar yr Aelodau yma heddiw i gefnogi'r cynnig er mwyn inni allu helpu unigolion sydd â nam ar eu golwg ledled Cymru, ac i mi yn arbennig, yn Aberconwy, lle mae'r problemau dan ofal bwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn sylweddol. Unwaith eto, ni ddylai fy etholwyr fod ar eu colled yn y maes pwysig hwn.