English: Diolch, Dirprwy Llywydd. I very much welcome the opportunity to respond to this debate today, and I very much thank the Climate Change, Environment and Infrastructure Committee for their very valuable report. The crisis that the Chair identified in his foreword has clearly deepened, as he said, and the cost-of-living crisis perpetuated by the absolutely shambolic UK Government's economic mismanagement is something that we've already debated a number of times just today. I keep having to check my phone to see who the Minister responsible is. But, the UK Government has belatedly introduced some help with energy costs, but the certainty around those measures has evaporated as one of the slew of u-turns that followed the Tories' shambolic budget last month, as we debated just earlier. Energy costs are still considerably higher than last winter, even with that help. Many households and businesses are not being offered the help that they need, and we now have higher interest rates and a weaker pound, fuelling inflation to levels not seen since the 1980s and the last majority Conservative Government. The UK has seen some of the biggest increases in energy costs, despite a relatively limited direct reliance on gas supplies from Russia, and that's directly because of the failure of the UK Government to reform the UK energy system over the last decade. The failure does risk locking in fossil fuel dependency, reflected in the desperate announcements by the UK Government on its intention to expand new oil and gas licences in the North sea, and to facilitate new fracking in England. Just to reiterate once more, we are vehemently opposed to both of these measures, and our policies will continue to use all powers available to us to oppose any new extraction in Wales. The current system has allowed major businesses in the energy sector to generate unprecedented windfall profits, and it is the windfall gains across the whole energy sector that the UK Government should be targeting to fund the support for households and businesses. It's difficult to fathom what's possessed the UK Government to rule out taxing windfall profits in the oil and gas sectors. I can't fathom whether it's ideology or that they've just painted themselves into a political corner, and now don't know how to get out. Given the recent u-turns and the dismal state of public finances as a direct result of decisions they've made, I really do hope that the UK Government will urgently reconsider its position on the extraction of fossil fuels, because, Deputy Llywydd, this crisis is not an excuse for scaling back ambitions for a fairer, greener energy system. The crisis, in fact, demands that we take further action to address the failings of the last decade, while we do everything in our power to protect the most vulnerable from this Tory economic turmoil. The renewable energy deep-dive was set up to identify opportunities and address the barriers that risk our ambition for Wales to at least meet our own energy needs from renewable sources, although obviously we'd very much like to be a net exporter as well. And I'm extremely grateful to members of the deep-dive for their considered work, and for their continued support as we implement the recommendations. With a clear ambition in place, we will be consulting on revised renewable energy targets later this year, in line with our commitments, as set out it in 'Net Zero Wales'. The committee's report rightly recognises the role that targets can have to help bring greater clarity to industry, stakeholders and to all citizens on the pathway to a net-zero energy system. We absolutely acknowledge that Wales has an abundance of natural resources that mean we are capable of generating energy to meet demand elsewhere. But, if we are to utilise our resources, we must do so in a way that protects our natural heritage and retains as much benefit and value in Wales as possible, sharing the costs and rewards fairly, as a large number of Members have commented on during this debate. We've already delivered on a number of commitments from the deep-dive; we've published our guidance on ownership to support the discussions between developers and communities to meet our local and community ownership ambitions; we have scaled up the resources to Community Energy Wales and our funding available through the Welsh Government energy service to provide community renewable energy projects; and we continue to progress work on a publicly owned renewable energy developer, committed to in 'Net Zero Wales'. I just note, Janet, from your contribution your scepticism about a state-owned company for the UK or for Wales, but, of course, the grid is delivered by Scottish Power in north Wales, and the irony of what you think of as a private company being owned by a different country - the same for energy, the same for rail, the same for what you call the private sector - I really do wish that you would get a grip and understand that those countries benefit from our Government's lack of an ambition for its own people. We do not share that lack of ambition. We will be bringing forward details on our plans for a large-scale publicly owned developer next week, and how we will develop new relationships with the private sector to deliver that goal. We want to support a thriving private renewable energy sector that delivers the economic and social value that investment can bring to Wales. We will work in partnership, where we have a shared vision for how investment will directly benefit the people of Wales. I must say at this point, Rhun, that I had a very enjoyable trip out to Gwynt y Môr, but we had a very constructive discussion with a developer there about how we can get community energy arrangements embedded in that system, and that will improve the whole system right across north Wales. We must absolutely ensure that the supply streams, both for the building and the operational stages of those private sector developments - though, again, 'private sector' in inverted commas - come to Wales, so I'm very determined to do that. But, we are also determined to drive a community ownership programme into those private developments by way of a large-scale developer. Our consenting and planning and licensing arrangements are there to support appropriate developments and to avoid unacceptable impacts on people and the environment. We need to make sure that the processes that determine applications are fit for purpose and do not delay decisions unnecessarily, but also do not impact unnecessarily on our environment. Our programme of work to streamline consent processes and ensure that there are sufficient resources available to support developers is well under way. We'll be setting out the conclusions of the independent review of marine consenting arrangements by the end of this year, and as many Members have commented, we are committed to an infrastructure consenting Bill to be introduced before the end of next year. A key part of the infrastructure that we need is sufficient grid capacity, as pretty much everyone has acknowledged. The current system, responsibility for which is reserved to UK Government, is clearly not fit for purpose. Rather tragically, and just before the real shambles that ensued over the border, I had just spoken to the then Minister, Greg Hands, and they had finally accepted the need for a planned grid and a higher network system operator. I spoke with the head of the National Infrastructure Commission for the UK this morning, to emphasise the fact that we want that commitment to stay. Contact with the current UK Government is impossible, it seems to me, because they don't stay in post long enough for you to be able to get their address. But if we do ever get any sense of who is responsible for it, we will be pushing that. I do have an inter-ministerial group scheduled for Monday. It was to be in person in Edinburgh; it's now virtual, because we do not know who the UK Government Minister coming to it is. But we will be pushing the continuation of the commitment to a higher network system operator and a planned grid, because that is what we need. We have been pushing that for the last I don't know how long; I've been talking about this for 40 years just personally. How we can have a grid, driven by the market, in circumstances where there is no functioning market, I mean, just beggars belief. So, we will be pushing for that. We're not just hoping for the UK Government, though, to take that forward; we have a future grid Wales project in Wales, so we'll be taking the lead in that. We're taking a strategic approach to grid infrastructure, as we deliver the empirical evidence for what the grid needs are in Wales, to inform the needs of a system operator. The deep-dive recognised the continued need for a strategic approach for Wales in the recommendation for that system architect; we see that as one component in the wider set of reforms needed at UK level, to regulate the energy system to become a more dynamic, efficient and sustainable area. We are working separately [ Interruption.] - I will not have time now, I've run out - with NRW on the budgets and the planning infrastructure Bill, and I just want to say to Janet that I was delighted to see that she supported the devolution of the Crown Estates, and I look forward to being copied into her letter to the Minister.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Llywydd. Rwy'n croesawu'r cyfle i ymateb i'r ddadl hon heddiw, a diolch yn fawr i'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith am eu hadroddiad gwerthfawr iawn. Mae'r argyfwng a nododd y Cadeirydd yn ei ragair yn amlwg wedi dyfnhau, fel y dywedodd, ac mae'r ffaith bod yr argyfwng costau byw yn parhau o ganlyniad i gamreoli economaidd Llywodraeth y DU hollol ddi-drefn yn rhywbeth yr ydym eisoes wedi'i drafod nifer o weithiau heddiw yn barod. Rwy'n dal i orfod edrych ar fy ffôn i weld pwy yw'r Gweinidog cyfrifol. Ond mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno rhywfaint o help gyda chostau ynni yn hwyr yn y dydd, ond mae'r sicrwydd ynghylch y mesurau hynny wedi diflannu fel un o'r nifer o droeon pedol a ddilynodd cyllideb ddi-drefn y Torïaid fis diwethaf, fel y buom yn ei drafod ychydig yn gynharach. Mae costau ynni'n dal i fod yn sylweddol uwch na'r gaeaf diwethaf, hyd yn oed gyda'r cymorth hwnnw. Ceir llawer o aelwydydd a busnesau na chânt gynnig y cymorth sydd ei angen arnynt, ac mae gennym gyfraddau llog uwch a phunt wannach erbyn hyn, sy'n codi chwyddiant i lefelau nas gwelwyd ers y 1980au a'r llywodraeth Geidwadol fwyafrifol ddiwethaf. Mae'r DU wedi gweld rhai o'r codiadau mwyaf yng nghostau ynni, er gwaethaf dibyniaeth uniongyrchol gymharol gyfyngedig ar gyflenwadau nwy o Rwsia, a hynny'n uniongyrchol oherwydd methiant Llywodraeth y DU i ddiwygio system ynni'r DU dros y degawd diwethaf. Ceir risg y bydd y methiant hwn yn ein gorfodi i fod yn ddibynnol ar danwydd ffosil, fel sy'n cael ei adlewyrchu yn y cyhoeddiadau enbyd gan Lywodraeth y DU ar ei bwriad i ehangu trwyddedau olew a nwy newydd ym môr y Gogledd, a hwyluso gwaith ffracio newydd yn Lloegr. Hoffwn ailadrodd unwaith yn rhagor, rydym yn gwrthwynebu'r ddau fesur hwn yn chwyrn, a bydd ein polisïau'n parhau i ddefnyddio'r holl bwerau sydd ar gael i ni i wrthwynebu unrhyw echdynnu newydd yng Nghymru. Mae'r system bresennol wedi caniatáu i fusnesau mawr yn y sector ynni gynhyrchu ffawdelw digynsail, a dylai Llywodraeth y DU fod yn targedu'r enillion ffawdelw ar draws y sector ynni cyfan i ariannu'r cymorth i aelwydydd a busnesau. Mae'n anodd dirnad beth ddaeth dros Lywodraeth y DU i ddiystyru trethu ffawdelw yn y sectorau olew a nwy. Ni allaf ddirnad ai ideoleg yw hi neu a ydynt wedi paentio eu hunain i gornel wleidyddol nad ydynt yn gwybod sut i ddod ohoni. O ystyried y troeon pedol diweddar a chyflwr truenus cyllid cyhoeddus o ganlyniad uniongyrchol i benderfyniadau a wnaethant, rwy'n gobeithio'n fawr y bydd Llywodraeth y DU yn ailystyried ei safbwynt ar echdynnu tanwydd ffosil ar fyrder, Ddirprwy Lywydd, oherwydd nid esgus dros leihau uchelgais ar gyfer system ynni decach a gwyrddach yw'r argyfwng hwn. Mae'r argyfwng, mewn gwirionedd, yn mynnu ein bod yn rhoi camau pellach ar waith i fynd i'r afael â methiannau'r degawd diwethaf, tra byddwn yn gwneud popeth yn ein gallu i ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed rhag y cythrwfl economaidd Torïaidd hwn. Sefydlwyd yr archwiliad dwfn i ynni adnewyddadwy i nodi cyfleoedd a mynd i'r afael â'r rhwystrau sy'n peryglu ein huchelgais i Gymru o leiaf ddiwallu ein hanghenion ynni ein hunain o ffynonellau adnewyddadwy, er, yn amlwg, byddem yn hoffi bod yn allforiwr net hefyd. Ac rwy'n hynod ddiolchgar i aelodau'r archwiliad dwfn am eu gwaith ystyrlon, ac am eu cefnogaeth barhaus wrth inni weithredu'r argymhellion. Gydag uchelgais clir ar waith, byddwn yn ymgynghori ar dargedau ynni adnewyddadwy diwygiedig yn ddiweddarach eleni, yn unol â'n hymrwymiadau, fel y'u nodir yn 'Cymru Sero Net'. Mae adroddiad y pwyllgor yn cydnabod yn briodol y rôl y gall targedau ei chwarae yn helpu i ddod â mwy o eglurder i ddiwydiant, rhanddeiliaid ac i'r holl ddinasyddion ar y llwybr i system ynni sero net. Rydym yn cydnabod yn llwyr fod gan Gymru doreth o adnoddau naturiol sy'n golygu ein bod yn gallu cynhyrchu ynni i ateb y galw mewn mannau eraill. Ond os ydym am ddefnyddio ein hadnoddau, rhaid inni wneud hynny mewn ffordd sy'n diogelu ein treftadaeth naturiol ac sy'n cadw cymaint â phosibl o fudd a gwerth yng Nghymru, gan rannu'r costau a'r gwobrau'n deg, fel y mae nifer fawr o'r Aelodau wedi dweud yn ystod y ddadl hon. Rydym eisoes wedi cyflawni nifer o ymrwymiadau o'r archwiliad dwfn; rydym wedi cyhoeddi ein canllawiau ar berchenogaeth i gefnogi'r trafodaethau rhwng datblygwyr a chymunedau i gyflawni ein huchelgeisiau perchnogaeth leol a chymunedol; rydym wedi cynyddu'r adnoddau i Ynni Cymunedol Cymru a'r cyllid sydd ar gael drwy wasanaeth ynni Llywodraeth Cymru i ddarparu prosiectau ynni adnewyddadwy cymunedol; ac rydym yn parhau i fwrw ymlaen â gwaith ar gwmni datblygu ynni adnewyddadwy mewn dwylo cyhoeddus, fel y gwnaethom ymrwymo i'w wneud yn 'Cymru Sero Net'. Hoffwn nodi, Janet, eich amheuaeth yn eich cyfraniad am gwmni sy'n eiddo i'r wladwriaeth ar gyfer y DU neu i Gymru, ond wrth gwrs, caiff y grid ei ddarparu gan Scottish Power yng ngogledd Cymru, ac eironi'r hyn a ystyriwch yn gwmni preifat sy'n eiddo i wlad wahanol - yr un peth ar gyfer ynni, yr un peth ar gyfer y rheilffyrdd, yr un peth ar gyfer yr hyn a elwir gennych yn sector preifat - byddwn yn hoffi pe baech yn callio ac yn deall bod y gwledydd hynny'n elwa o ddiffyg uchelgais ein Llywodraeth ar gyfer ei phobl ei hun. Nid ydym yn rhannu'r diffyg uchelgais hwnnw. Byddwn yn cyflwyno manylion am ein cynlluniau ar gyfer cwmni datblygu mawr mewn dwylo cyhoeddus yr wythnos nesaf, a sut y byddwn yn datblygu perthynas newydd gyda'r sector preifat i gyflawni'r nod hwnnw. Rydym eisiau cefnogi sector ynni adnewyddadwy preifat sy'n ffynnu ac sy'n darparu'r gwerth economaidd a chymdeithasol y gall buddsoddiad ei gynnig i Gymru. Byddwn yn gweithio mewn partneriaeth, lle mae gennym weledigaeth gyffredin ar gyfer y modd y bydd buddsoddiad o fudd uniongyrchol i bobl Cymru. Rhaid imi ddweud ar y pwynt hwn, Rhun, fy mod wedi cael trip pleserus iawn i Wynt y Môr, ond fe gawsom drafodaeth adeiladol iawn gyda datblygwr yno ynglŷn â sut y gallwn ymgorffori trefniadau ynni cymunedol yn y system honno, a bydd hynny'n gwella'r holl system ar draws gogledd Cymru. Rhaid inni sicrhau'n bendant fod y ffrydiau cyflenwi, ar gyfer cam adeiladu a cham gweithredu'r datblygiadau sector preifat hynny - er, unwaith eto, mae 'sector preifat' mewn dyfynodau - yn dod i Gymru, felly rwy'n benderfynol iawn o wneud hynny. Ond rydym hefyd yn benderfynol o gynnwys rhaglen perchnogaeth gymunedol yn y datblygiadau preifat hynny drwy gwmni datblygu mawr. Mae ein trefniadau cydsynio a chynllunio a thrwyddedu yno i gefnogi datblygiadau priodol ac i osgoi effeithiau annerbyniol ar bobl a'r amgylchedd. Mae angen inni wneud yn siŵr fod y prosesau sy'n penderfynu ar geisiadau yn addas i'r diben ac nad ydynt yn oedi penderfyniadau'n ddiangen, ond nad ydynt yn effeithio'n ddiangen ar ein hamgylchedd ychwaith. Mae ein rhaglen waith i symleiddio'r prosesau cydsynio a sicrhau bod digon o adnoddau ar gael i gefnogi datblygwyr yn mynd rhagddi. Byddwn yn nodi casgliadau'r adolygiad annibynnol o drefniadau cydsynio morol erbyn diwedd eleni, ac fel y mae llawer o'r Aelodau wedi dweud, rydym wedi ymrwymo i gyflwyno Bil cydsyniad seilwaith cyn diwedd y flwyddyn nesaf. Rhan allweddol o'r seilwaith sydd ei angen arnom yw digon o gapasiti grid, fel y mae pawb, fwy neu lai, wedi'i gydnabod. Mae'n amlwg nad yw'r system bresennol, gyda'r cyfrifoldeb wedi'i gadw'n ôl i Lywodraeth y DU, yn addas i'r diben. Braidd yn drasig, ac ychydig cyn y traed moch go iawn a ddilynodd dros y ffin, roeddwn newydd siarad â'r Gweinidog ar y pryd, Greg Hands, ac o'r diwedd roeddent wedi derbyn yr angen am grid wedi'i gynllunio a gweithredwr system rhwydwaith uwch. Siaradais â phennaeth Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol y DU y bore yma, i bwysleisio'r ffaith ein bod eisiau i'r ymrwymiad hwnnw barhau. Mae'n ymddangos i mi fod cyswllt â Llywodraeth bresennol y DU yn amhosibl oherwydd nid ydynt yn aros yn y swydd yn ddigon hir ichi allu cael eu cyfeiriad. Ond os cawn unrhyw synnwyr o bwy sy'n gyfrifol amdano, byddwn yn gwthio hynny. Mae gennyf gyfarfod grŵp rhyng-weinidogol wedi'i drefnu ar gyfer dydd Llun. Roedd i fod i gael ei gynnal wyneb yn wyneb yng Nghaeredin; mae'n rhithiol erbyn hyn, oherwydd nid ydym yn gwybod pwy yw'r Gweinidog a fydd yn mynychu o Lywodraeth y DU. Ond byddwn yn gwthio i sicrhau parhad yr ymrwymiad i weithredwr system rhwydwaith uwch a grid wedi'i gynllunio, oherwydd dyna sydd ei angen arnom. Rydym wedi bod yn gwthio am hynny ers cyn cof; rwyf wedi bod yn siarad am hyn ers 40 mlynedd yn bersonol. Sut y gallwn gael grid wedi'i lywio gan y farchnad mewn amgylchiadau lle nad oes marchnad weithredol, hynny yw, mae'n anghredadwy. Felly, byddwn yn gwthio am hynny. Er hynny, nid dim ond gobeithio y bydd Llywodraeth y DU yn bwrw ymlaen â hynny rydym ni; mae gennym brosiect grid Cymru ar gyfer y dyfodol yng Nghymru, felly byddwn yn arwain ar hynny. Rydym wedi mabwysiadu dull strategol o weithredu ar seilwaith y grid, wrth inni ddarparu'r dystiolaeth empirig ar gyfer yr hyn sydd ei angen ar y grid yng Nghymru, er mwyn llywio anghenion gweithredwr system. Roedd yr archwiliad dwfn yn cydnabod yr angen parhaus am ddull gweithredu strategol i Gymru yn yr argymhelliad ar gyfer pensaer system; rydym yn ystyried honno fel un elfen mewn set ehangach o ddiwygiadau sydd eu hangen ar lefel y DU i reoleiddio'r system ynni i ddod yn faes mwy deinamig, effeithlon a chynaliadwy. Rydym yn gweithio ar wahân [ Torri ar draws. ] - ni fydd gennyf amser yn awr, mae fy amser wedi dirwyn i ben - gydag CNC ar y cyllidebau a'r Bil cynllunio seilwaith, ac rwyf am ddweud wrth Janet fy mod yn falch o weld ei bod wedi cefnogi datganoli Ystadau'r Goron, ac rwy'n edrych ymlaen at gael fy nghopïo i mewn i'w llythyr at y Gweinidog.