English: Thank you very much, Dirprwy Lywydd. Good afternoon and thank you, Minister, for that statement. Deputy Llywydd, it's sad to say, but the latest homelessness statistics here in Wales paint a sad picture, and partly because of the cruel policies of Boris Johnson and his unprincipled Government in Westminster. For example, almost 1,400 homeless people were moved into temporary accommodation during September, which was an increase of 176 on August, bringing the total in temporary accommodation, as we've heard, to around 7,000 people, almost 280 of them being dependent children under 16, bringing the total of dependent children to 1,700. However, fewer than 500 homeless people were moved into proper accommodation, 52 in August, and of those who were given appropriate accommodation, 152 were dependent children under the age of 16, a reduction of 19 on August. So, that's the picture of homelessness in Wales today, and it's not a pretty picture, but there are reasons for that, as we've already heard. I'm sure you would agree that no society can claim to be a fair and just society while people still don't have a roof over their heads. The good news, however, is that between the beginning of the pandemic and the end of September this year, over 15,000 people formerly homeless were assisted into urgent temporary accommodation, and we must congratulate those hard workers in our local authorities, and those charities who have worked tirelessly to house these people, but this shows the scale of the problem. I'm sure that everyone here shares the ambition of eradicating homelessness, but if we are truly to deliver this, then we must see radical action, effective action, in order to deliver our ambitions. We've now heard many times about the Finnish model and Housing First, but now is the time to stop discussing theory, and it's time for action. After all, homelessness is a political choice, and eradicating it is also a political choice. The commitments outlined in the co-operation agreement between the Government and Plaid Cymru are ambitious and far-reaching. The agreement notes that homelessness should be only for a brief period and should not be repeated. We will work together to reform housing legislation, to implement the Renting Homes (Wales) Act 2016 in order to provide safeguards for those renters, and to implement the recommendations of the homelessness action group. I look forward to collaborating with you in this area, Minister, for the benefit of the people of Wales. Llywydd, in that spirit of collaboration and finding solutions, I'd like the Minister to answer certain questions on specific concerns around homelessness in Wales and the plan to eradicate homelessness. Rough-sleeping is among the most extreme indicator of homelessness, which in itself is an indicator of a broader housing crisis. This is the most dangerous kind of homelessness. Although the pandemic demonstrated that we could act differently in a very brief period of time, there is a lot more to be done, with the latest data showing an increase in rough-sleepers here in Wales. What assurance, Minister, can you give us that the issue of rough-sleeping will be a thing of the past as a matter of urgency? Also, can the Minister outline what specific support the Government will provide to people who are rough-sleeping in Wales? Such support could include identifying all those sleeping rough and helping them immediately whilst they seek to find a home, helping them with benefits so that they can access appropriate housing, rather than providing temporary solutions. We need to incorporate a housing first approach across Wales. The reports of the homelessness action group show that public services beyond housing departments often come into contact with people at risk of homelessness at an early stage, before the housing and homelessness survey actually engages with them. So, we need to look closer to home. We need to look upstream in order to identify these people sooner, such as what's been done in health, social care, justice and crime, for example. So, Minister, what specific work is in train to help your preventative work in tackling homelessness upstream, if you like? I would like to finish by talking about introducing a national leasing programme for Wales, which you've already mentioned. You mentioned that home owners will be encouraged to lease their properties to local authorities in exchange for a rental guarantee and additional funding to improve the condition of the property. I'd like to know more about this and how this can work on a practical basis. Who will encourage these property owners to participate? How will that happen? How much additional funding will be allocated to improve the state of the housing? Will additional funding be available for local authorities to run this scheme? And what lessons emerged from the pilot scheme that you mentioned and how will these lessons steer your actions? Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Prynhawn da a diolch, Gweinidog, am y datganiad. Dirprwy Lywydd, mae o'n drist dweud, ond mae'r ystadegau digartrefedd diweddaraf yma yng Nghymru yn peintio darlun trist, a hynny yn rhannol oherwydd polisïau ciaidd Boris Johnson a'i Lywodraeth ddiegwyddor yn San Steffan. Symudwyd, er enghraifft, bron i 1,400 o bobl ddigartref mewn i lety dros dro yn ystod mis Medi, a oedd yn gynnydd o 176 ar fis Awst, gan ddod â'r cyfanswm mewn llety dros dro, fel rydyn ni wedi clywed, i oddeutu 7,000 o bobl. Roedd bron i 280 ohonyn nhw'n blant dibynnol o dan 16 oed, gan ddod â'r cyfanswm o blant dibynnol mewn llety dros dro i 1,700. Serch hynny, symudwyd llai na 500 o bobl ddigartref i lety hirdymor addas, 52 yn llai nag ym mis Awst, ac o'r unigolion a gafodd llety hirdymor addas, roedd 152 yn blant dibynnol o dan 16 oed, gostyngiad o 19 o fis Awst. Dyna'r darlun o ddigartrefedd yng Nghymru heddiw, a dydy o ddim yn un hardd. Ond, mae yna resymau am hynny, fel rydyn ni wedi'i glywed. Dwi'n siŵr y buasech chi'n cytuno na all un gymdeithas honni i fod yn gymdeithas wâr a theg tra bod pobl yn methu cael to uwch eu pennau. Y newyddion da ydy, serch hynny, rhwng dechrau'r pandemig a diwedd Medi eleni, cafodd dros 15,000 o bobl a oedd gynt yn ddigartref gymorth i lety dros dro brys. Mae'n rhaid yma heddiw llongyfarch y gweithwyr diwyd hynny yn ein hawdurdodau lleol a'r elusennau cymorth yna sydd wedi gweithio yn ddiflino i gartrefi'r bobl yma. Ond mae hyn yn dangos graddfa'r broblem. Dwi'n siŵr bod pawb yma yn rhannu'r uchelgais o ddirwyn digartrefedd i ben, ond os ydyn ni o ddifri am wireddu hyn, yna mae'n rhaid gweld gweithredu radical, gweithredu effeithiol er mwyn cyflawni ein huchelgeisiau. Rydyn ni bellach wedi clywed droeon am y model Ffinnaidd, ac am Housing First, ond rŵan mae'n amser i ddarfod â thrafod theori ac amser gweithredu. Wedi'r cyfan, dewis gwleidyddol ydy digartrefedd, a dewis gwleidyddol ydy ei ddileu. Mae'r ymrwymiadau a amlinellir yn y cytundeb cydweithredu rhwng y Llywodraeth a Phlaid Cymru yn uchelgeisiol a phellgyrhaeddol. Mae'r cytundeb yn nodi y dylai digartrefedd fod am gyfnod byr, yn brin ac heb ei ailadrodd. Byddwn ni'n gweithio gyda'n gilydd i ddiwygio cyfraith tai, gweithredu'r Ddeddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 er mwyn rhoi diogelwch i rentwyr, a gweithredu argymhellion y grŵp gweithredu digartrefedd. Dwi'n edrych ymlaen i gydweithio yn y meysydd yma efo chi, Weinidog, er lles pobl Cymru. Felly, Llywydd, yn yr ysbryd yna o gydweithio a thrafod i ganfod atebion, hoffwn i'r Gweinidog ateb rhai cwestiynau ynghylch pryderon penodol o ran digartrefedd yma yng Nghymru heddiw, a'r cynllun i roi terfyn ar ddigartrefedd. Mae cysgu ar y stryd ymhlith y dangosyddion mwyaf eithafol ac amlwg o ddigartrefedd, sydd ei hun yn ddangosydd o'r argyfwng tai yn ehangach. Dyma'r math mwyaf peryglus o ddigartrefedd. Er bod y pandemig wedi dangos fod posib gweithredu yn wahanol mewn amser byr iawn, mae yna lawer iawn mwy i'w wneud, gyda'r data diweddaraf yn dangos cynnydd mewn pobl sy'n cysgu ar y stryd yma yng Nghymru. Pa sicrwydd, Gweinidog, allwch chi roi i ni y bydd y mater o gysgu ar y stryd yn cael ei wneud yn beth sy'n perthyn i'r gorffennol, a hynny ar frys? Hefyd, a all y Gweinidog amlinellu pa gymorth penodol y bydd y Llywodraeth yn ei gynnig i bobl sy'n cysgu ar y stryd yng Nghymru? Gall cymorth o'r fath gynnwys adnabod pawb sy'n cysgu ar y stryd yn sydyn, a'u helpu am gyhyd ac mae'n ei gymryd er mwyn dod o hyd i gartref, gan gynorthwyo gyda blaendaliadau i'w helpu i gael tai diogel ac addas, yn hytrach nag ateb dros dro. Mae angen ymgorffori dull tai yn gyntaf ledled Cymru. Mae adroddiadau'r grŵp gweithredu digartrefedd yn nodi bod gwasanaethau cyhoeddus y tu hwnt i'r adrannau tai yn aml yn dod i gysylltiad â phobl sydd mewn perygl o ddigartrefedd, a hynny yn gynnar cyn i'r gwasanaethau tai a digartrefedd ddod ar eu traws nhw. Rhaid edrych felly yn agosach i lygad y ffynnon, upstream, er mwyn adnabod pobl ynghynt, megis ymyriadau a wnaed yn y sector iechyd, addysg, gwasanaethau cymdeithasol a chyfiawnder troseddol, er enghraifft. Weinidog, pa waith penodol sydd ar y gweill i gryfhau eich gwaith ataliol i fynd i'r afael â digartrefedd yn hyn o beth, fyny yn agosach i lygad y ffynnon, fel petai? A hoffwn orffen drwy sôn am gyflwyno cynllun prydlesu Cymru yn genedlaethol - rydych chi wedi sôn amdano eisoes, wrth gwrs. Fe sonioch y bydd perchnogion eiddo yn cael eu hannog i brydlesu eu heiddo i awdurdodau lleol yn gyfnewid am warant rhent a chyllid ychwanegol i wella cyflwr yr eiddo. Dwi am wybod mwy am hyn a sut y gall hyn weithio yn ymarferol, os gwelwch yn dda. Pwy fydd yn annog y perchnogion eiddo i gymryd rhan, a sut fydd hynna'n digwydd? Faint o arian ychwanegol fydd yn cael ei ddyrannu er mwyn gwella cyflwr y tai? A fydd yr arian ychwanegol ar gael i awdurdodau lleol i redeg y cynllun yma? A pa wersi ddaeth o'r cynllun peilot ddaru chi sôn amdano, a sut fydd y gwersi hyn yn llywio eich dull gweithredu yn edrych ymlaen? Diolch yn fawr iawn.