English: The broadband market in Wales has seen rapid change over the last five years. Ninety-two per cent of premises in Wales can now access a superfast broadband service, compared to barely half five years ago. This transformation has been brought about by both private and public sector investment. The private sector continues to invest in broadband services in Wales. Virgin Media are continuing to expand their footprint in south Wales and have expanded into the Wrexham area. Openreach has announced they intend to bring full fibre connectivity to 3 million premises across eight UK cities, including Cardiff, by 2020. From the public sector perspective, Superfast Cymru has made a massive contribution by providing access to nearly 733,000 premises. It is not an understatement to say that Superfast Cymru has played a significant part in revolutionising the digital landscape in Wales. Both businesses and individuals are now enjoying the benefits that fast broadband brings. We are supporting businesses to make the most of their connectivity through our Superfast Business Wales programme. It supports businesses across the whole of Wales to understand, adopt and exploit the digital business technologies that superfast infrastructure makes available. So far, the programme has helped over 3,000 businesses, provided 20,000 hours of support and held 550 workshops and events. For individuals, broadband helps them to learn, to stay in touch, to find jobs and to access entertainment. As I have outlined in previous statements, however, there is more to do to reach the remaining premises that are not yet to be able to benefit from fast broadband. Given the scale of the task in providing fast reliable broadband to these premises currently unable to access it, we are going to need a range of interventions in future. There is no one-size-fits-all solution. We need to make sure that these interventions are complementary, address the remaining need for fast broadband and reflect local demand for services. There are three elements to our approach: individual support through our Access Broadband Cymru and ultrafast connectivity voucher schemes; support for communities through our voucher schemes and community-led interventions; and publicly funded roll-outs through the successor project to Superfast Cymru. The successor project to Superfast Cymru will form one part of the suite of interventions. And as I outlined in my previous statements ahead of the summer recess, we have been undertaking a tender exercise for the successor project to Superfast Cymru. This has been a very complex process. The procurement for lots one, north Wales, and three, south-west Wales and the Valleys, is now complete. The successful bidder for both lots is BT. A grant agreement was signed yesterday. Under the grant agreement, BT will initially provide access to fast broadband to nearly 16,000 premises across both lots by March 2021, utilising just over £13 million of public funding. This funding will be met from contributions from the Welsh Government and from EU funding. Work on providing the underlying network to support the project will begin shortly. This work is vital in providing the backbone to connect the premises. The first premises are forecast to be connected by the end of 2019. The vast majority of these premises will be served by a fibre-to-the-premises connection, including all premises in lot three. The evaluation of tenders for lot two covering east Wales is ongoing, and I will make a further announcement on this as soon as the process has been completed. In my previous statements I also outlined our work to review the ultrafast connectivity voucher scheme in light of the announcement by the UK Government of their national gigabit voucher project. Officials are working with their counterparts in the Department for Digital, Culture, Media and Sport to explore how the schemes can be used to best effect to improve broadband connectivity for homes and businesses in Wales. They have explored a number of options and met again last week to finalise a proposal. I will provide you with a further update as soon as I am able. I am committed to providing individual support to those premises unable to access fast broadband by continuing the Access Broadband Cymru scheme. We are working to streamline the application process to make it quicker and easier for individuals to apply to the scheme. For many, a community-based scheme is going to be the best route to fast broadband connectivity. As Members will be aware, we have already had successes in supporting community level interventions. Villagers in Michaelston-y-Fedw used vouchers from our Access Broadband Cymru scheme to support their own community broadband initiative. They formed a community interest company to bring ultrafast fibre-to-the-premises broadband to residents and businesses. This has increased their broadband speeds from around 4 Mbps up to upload and download speeds of 1 Gbps. The community project employed contractors to do some of the work, while teams of volunteers have taken part in activities such as digging chambers, fibre splicing, laying out ducts and fitting out the village's communications hub. The village pub, community hall and church are already connected to the ultrafast broadband network, and work is under way to connect over 175 premises in total in the community. More premises are now choosing to join the project. This self-dig approach isn't the only community model and we will work with communities and local authorities to provide advice and funding to bring fast broadband where it is needed. For example, officials have met with representatives from the B4RN project in north-west England to discuss how they could support communities in north Wales. Michaelston-y-Fedw is not the only community that is exploring community solutions. I attended a public meeting in Llanddewi Rhydderch in Monmouthshire recently and that community is also considering a scheme. Our officials are now working with them to explore the options available. As I have highlighted in previous statements, we are developing a community intervention that will build on the ABC and ultrafast vouchers to make accessing funding for these types of schemes more straightforward. This work is dependent on the outcome of the tender exercise for the successor project to Superfast Cymru and, as outlined above, the review of the voucher schemes. As these other pieces of work come to an end, officials will be able to turn their attention to further developing the new scheme. In the meantime, communities will still be able to access funding from the voucher schemes. Our work to improve digital infrastructure is vital to underpin our commitments in 'Taking Wales Forward' and to the economic action plan. I will continue to keep you informed as we develop and deliver our integrated approach to fast broadband connectivity. Diolch.
Welsh: Mae'r farchnad band eang yng Nghymru wedi gweld newid cyflym dros y pum mlynedd diwethaf. Mae 92 y cant o safleoedd yng Nghymru bellach yn gallu cael gwasanaeth band eang cyflym iawn, o'i gymharu â phrin hanner hynny bum mlynedd yn ôl. Mae'r trawsnewid hwn wedi digwydd yn sgil buddsoddiad gan y sectorau preifat a chyhoeddus fel ei gilydd. Mae'r sector preifat yn parhau i fuddsoddi mewn gwasanaethau band eang yng Nghymru. Mae Virgin Media yn parhau i ehangu eu hôl troed yn ne Cymru ac wedi ehangu i ardal Wrecsam. Cyhoeddodd Openreach eu bod yn bwriadu dod â chysylltiad ffeibr llawn i 3 miliwn o safleoedd ledled wyth o ddinasoedd yn y DU, gan gynnwys Caerdydd, erbyn 2020. O safbwynt y sector cyhoeddus, mae Cyflymu Cymru wedi gwneud cyfraniad enfawr gan ddod â gwasanaeth i bron 733,000 o safleoedd. Ni fyddai'n danddatganiad bod Cyflymu Cymru wedi chwarae rhan sylweddol yn chwildroi'r dirwedd ddigidol yng Nghymru. Mae busnesau ac unigolion yn awr yn mwynhau'r manteision sy'n dod o fand eang cyflym. Rydym yn cefnogi busnesau i wneud y mwyaf o'u cysylltedd drwy ein rhaglen Cyflymu Busnes Cymru. Mae hon yn cefnogi busnesau ledled Cymru i ddeall, mabwysiadu a manteisio ar y technolegau busnes digidol a ddaw yn sgil seilwaith cyflym iawn. Hyd yma, mae'r rhaglen wedi helpu dros 3,000 o fusnesau, wedi rhoi 20,000 o oriau o gymorth ac wedi cynnal 500 o weithdai a digwyddiadau. I unigolion, mae band eang yn helpu nhw i ddysgu, i gadw mewn cysylltiad, i ddod o hyd i swyddi a chael adloniant. Fel yr amlinellais mewn datganiadau blaenorol, serch hynny, mae mwy i'w wneud eto er mwyn cyrraedd y safleoedd sy'n weddill nad ydyn nhw'n gallu elwa o fand eang cyflym hyd yn hyn. O ystyried maint y dasg o ddarparu band eang cyflym a dibynadwy i'r safleoedd nad oes modd iddynt ei gael ar hyn o bryd, bydd angen amrywiaeth o ymyriadau arnom ni yn y dyfodol. Nid oes un ateb. Mae angen inni wneud yn siŵr bod yr ymyriadau hyn yn ategu ei gilydd, yn rhoi sylw i'r angen o hyd am fand eang cyflym ac yn adlewyrchu'r galw lleol am wasanaethau. Ceir tair elfen i'n dull ni o weithredu: cymorth unigol trwy ein Allwedd Band Eang Cymru a chynlluniau talebau cysylltedd cyflym iawn; cymorth i gymunedau drwy ein cynlluniau talebau ac ymyriadau a arweinir gan y gymuned; ac ehangu a ariennir yn gyhoeddus drwy'r prosiect olynol i Cyflymu Cymru. Bydd y prosiect olynol i Cyflymu Cymru yn llunio rhan o gyfres o ymyriadau. Ac fel yr amlinellais yn fy natganiadau blaenorol cyn toriad yr haf, rydym wedi cynnal ymarfer tendro ar gyfer y prosiect olynol i Cyflymu Cymru. Mae hon wedi bod yn broses gymhleth iawn. Mae caffael ar gyfer lot rhif un, y Gogledd, a rhif tri, De-orllewin Cymru a'r Cymoedd, bellach wedi ei gwblhau. Y cynigydd llwyddiannus am y ddwy lot yw BT. Cafodd cytundeb grant ei lofnodi ddoe. O dan y cytundeb grant, bydd BT yn ddechrau darparu gwasanaeth band eang cyflym i bron 16,000 o safleoedd ar draws dwy lot erbyn mis Mawrth 2021, gan ddefnyddio ychydig dros £13 miliwn o arian cyhoeddus. Bydd y cyllid hwn yn dod o gyfraniadau gan Lywodraeth Cymru a chyllid o'r UE. Bydd y gwaith o osod rhwydwaith sylfaenol i gefnogi'r prosiect yn dechrau cyn bo hir. Mae'r gwaith hwn yn hanfodol ar gyfer darparu sylfaen i gysylltu'r safleoedd. Rhagwelir y bydd y safleoedd cyntaf wedi'u cysylltu erbyn diwedd 2019. Bydd y mwyafrif helaeth o'r safleoedd hyn yn cael gwasanaeth trwy gysylltiad ffibr i'r safle, gan gynnwys pob safle yn lot rhif tri. Mae gwerthuso'r tendrau ar gyfer lot rhif dau sy'n cwmpasu dwyrain Cymru yn parhau, a byddaf yn gwneud cyhoeddiad pellach ar hyn cyn gynted ag y bydd y broses wedi ei chwblhau. Yn fy natganiadau blaenorol amlinellais hefyd ein gwaith i adolygu cynllun talebau cysylltedd cyflym iawn yn sgil y cyhoeddiad gan Lywodraeth y DU am eu prosiect cenedlaethol talebau gigabit. Mae swyddogion yn gweithio gyda'u cymheiriaid yn yr Adran Digidol, Diwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon i archwilio sut y gellir defnyddio cynlluniau yn y ffordd orau i wella cysylltedd band eang i gartrefi a busnesau yng Nghymru. Maen nhw wedi ymchwilio i nifer o ddewisiadau ac fe wnaethon nhw gyfarfod yr wythnos diwethaf eto i gwblhau cynnig. Byddaf yn rhoi diweddariad pellach ichi cyn gynted ag y gallaf. Rwyf wedi ymrwymo i roi cefnogaeth unigol i'r safleoedd sy'n methu â chael band eang cyflym trwy barhau â'r cynllun Allwedd Band Eang Cymru. Rydym yn gweithio i symleiddio'r broses ymgeisio i'w gwneud yn gyflymach ac yn haws i unigolion wneud cais i'r cynllun. I lawer, cynllun cymunedol fydd y llwybr gorau i gysylltedd band eang cyflym. Fel y bydd yr Aelodau yn gwybod, rydym eisoes wedi cael llwyddiannau wrth gefnogi ymyraethau ar lefel gymunedol. Defnyddiodd pentrefwyr yn Llanfihangel-y-Fedw dalebau gan ein cynllun Allwedd Band Eang Cymru i gefnogi eu menter band eang cymunedol eu hunain. Ffurfiwyd cwmni buddiannau cymunedol i ddod â band eang cyflym iawn â chysylltiad ffeibr i'r adeilad i'r trigolion a busnesau. Mae hyn wedi cynyddu cyflymder eu band eang o tua 4 Mbps hyd at gyflymder o 1 Gbps ar gyfer lanlwytho a lawrlwytho. Cyflogodd y prosiect cymunedol gontractwyr i wneud rhywfaint o'r gwaith, tra bod timau o wirfoddolwyr wedi cymryd rhan mewn gweithgareddau fel tyllu siambrau, asio ffibr, gosod twythellau a rhoi hyb cyfathrebu'r pentref yn ei le. Mae tafarn y pentref, y neuadd gymunedol a'r eglwys eisoes wedi eu cysylltu â'r rhwydwaith band eang cyflym iawn, ac mae gwaith yn mynd rhagddo i gysylltu cyfanswm o dros 175 safle yn y gymuned. Mae mwy o safleoedd bellach yn dewis ymuno â'r prosiect. Nid y dull hunan-balu hwn yw'r unig fodel cymunedol a byddwn yn gweithio gyda chymunedau ac awdurdodau lleol i roi cyngor ac arian ar gyfer dod â band eang cyflym lle mae ei angen. Er enghraifft, mae swyddogion wedi cwrdd â chynrychiolwyr o brosiect B4RN yng ngogledd-orllewin Lloegr i drafod sut y gallai gefnogi cymunedau yng Ngogledd Cymru. Nid Llanfihangel-y-Fedw yw'r unig gymuned sy'n chwilio am atebion cymunedol. Bûm mewn cyfarfod cyhoeddus yn Llanddewi Rhydderch yn Sir Fynwy yn ddiweddar ac mae'r gymuned honno yn ystyried cynllun hefyd. Mae swyddogion bellach yn gweithio gyda nhw nawr i archwilio'r dewisiadau sydd ar gael. Fel y nodais mewn datganiadau blaenorol, rydym yn datblygu ymyriadau cymunedol a fydd yn adeiladu ar y talebau Allwedd Band Eang Cymru a'r talebau cyflym iawn i sicrhau ei bod yn haws cael gafael ar arian ar gyfer y mathau hyn o gynlluniau. Mae'r gwaith hwn yn dibynnu ar ganlyniad yr ymarfer tendro ar gyfer y prosiect olynol i Cyflymu Cymru ac, fel yr amlinellwyd uchod, adolygiad y cynlluniau talebau. Wrth i ddarnau eraill o'r gwaith ddod i ben, bydd swyddogion yn gallu troi eu sylw at ddatblygu'r cynllun newydd ymhellach. Yn y cyfamser, bydd cymunedau yn parhau i allu cael gafael ar gyllid oddi wrth y cynlluniau talebau. Mae ein gwaith i wella seilwaith digidol yn hanfodol i ategu ein hymrwymiadau yn 'Symud Cymru Ymlaen' ac i'r cynllun gweithredu economaidd. Byddaf yn parhau i roi'r wybodaeth ichi wrth inni ddatblygu a chyflawni ein dull integredig o gysylltedd band eang cyflym. Diolch.