English: Diolch yn fawr, Llywydd, and thank you to Plaid for tabling this debate. I move our amendments. Although we don't agree with everything in the motion, there's quite a lot we do agree with, which is why you can see what our amendments look like. Neither can we simply accept the complacency inherent in the Welsh Government amendment, because actually, yes, they are right in recognising that universities are independent and autonomous; that's why we can't support the more heavily interventionist approach in some of Plaid's motion. But higher education institutes are in receipt of public funds, and for those they absolutely should be accountable, and accountable not just for the spend, but how effective that spend is. We as Welsh Conservatives consider accountability to include universities explaining how spending that money, our money, contributed to the value of a bigger picture, not just what that money was spent on. And questions need to be asked, such as: what would have been lost had Welsh Government not invested, via HEFCW routes or other routes? What sources of other money might have been available for the work? How much could a university raise itself? So, in amendment 4, we do ask Welsh Government to tell us what it considers about the sector's own finances before setting its annual budget allocation, which goes hand in hand, I think, with point 2 of the motion. If the sector's in the trouble that the tone of this debate would have us believe, then it is Welsh Government's decisions that need our scrutiny just as much, if not more, than those of higher education institutions themselves. In tabling just one amendment, Minister, you have actually forced us to accept or reject the whole lot. So, I'm afraid we have to reject the whole lot, not least because Scotland might argue a different interpretation of your point 2a, and universities may want to challenge your assessment of their settlement in point 2b. I might also want to push you further on being able to commit to what sounds a little bit like multi-year budgeting for HEFCW. But, strangely, we can't do that for schools. But I'll leave that teaser for a future debate. Turning now to the motion itself, the challenges facing the higher education sector are exciting and frightening, I think in equal measure. Yes, some providers in the sector are making cuts; they're realigning finances. They have shrunk that deficit by a considerable margin, for which they should be congratulated, because we recognise that the level of public funds going into the sector has been very difficult for institutions in recent years - too difficult, perhaps, in 2016-17. But, going back to the point, universities are private bodies and they can only complain about public funding to a point. I'll make this one exception, because, when it comes to research, I think an apparent drop in funding from Government says something about Government's confidence, and that can risk a faculty's, let alone a whole institution's, reputation for original working or partnership working. The number of 18-year-olds has fallen. The demands of global economies are changing rapidly. Students taking on debt are far less forgiving of courses that aren't value for money or unattractive to employers. Those Tony Blair 'degrees for everybody' days are now, mercifully, being displaced by a more sensible culture of degrees for those who can gain advantage from them, and something else of equal value for others. And institutions must respond. They must regenerate for the modern age or fail. Diamond and Augur spell out the problem that we are all paying for a supply that outstrips demand, so what universities supply needs to change. The two universities in my region have been transformed in the time I've been an Assembly Member, bringing an atmosphere of ambition to Swansea. And now we may well want to examine whether doing that on the projection of a growth in numbers at a time of a demographic dip was wise, or whether building ambition on the promise of unsecured finances, which - . I'm talking about the city deal here. But I don't think it can be for HEFCW to make good bad bargains if governing bodies mess that up, hence the change in our second amendment there. But that doesn't let HEFCW off the hook, which is why we've not challenged point 5 of the motion, which calls the bluff of you, Minister, in point 3 of your amendment. Governance needs to keep up with changing ambitions - internally for institutions and for HEFCW. And, if something's not right, and HEFCW needs more powers or more accountability to help get the sector onto an even keel, then we shouldn't ignore that opening. I think good vice-chancellors are crucial to the success of universities - which is why we don't accept point 4 of the motion - but greedy vice-chancellors don't help the reputation of institutions either, and that's something that institutions need to consider. But I just want to finish on the role of Welsh Government here, because it's got a serious role here, and it's not just about money per se. If it could get a move on with degree apprenticeships, then universities could start offering those and ditch more courses that nobody wants any more. If they're confident in the governance, perhaps they could pick up on the pace of the Swansea bay city deal sign-off, make some of the payments that are due. That would show that some of these risks are worth taking. Show a bit more ankle, perhaps, on the Reid review, because I think our universities still can lead the way to us being an innovation nation, which does know what it's doing on the economy.
Welsh: Diolch yn fawr i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl hon, Lywydd. Cynigiaf ein gwelliannau. Er nad ydym yn cytuno â phopeth yn y cynnig, mae yna gryn dipyn yr ydym yn cytuno ag ef, a dyna pam y gallwch weld sut rai yw ein gwelliannau. Ni allwn dderbyn yr hunanfodlonrwydd sy'n gynhenid yng ngwelliant Llywodraeth Cymru chwaith, oherwydd mewn gwirionedd, maent yn iawn i gydnabod bod prifysgolion yn annibynnol ac yn hunanlywodraethol; dyna pam na allwn gefnogi'r ymagwedd fwy ymyraethol yn rhannau o gynnig Plaid Cymru. Ond mae sefydliadau addysg uwch yn cael arian cyhoeddus, a dylent fod yn gwbl atebol amdano, ac yn atebol nid yn unig am y gwariant, ond am effeithiolrwydd y gwariant hwnnw. Rydym ni fel Ceidwadwyr Cymreig yn ystyried bod atebolrwydd yn cynnwys sicrhau bod prifysgolion yn esbonio sut y cyfrannodd gwario'r arian hwnnw, ein harian ni, at werth darlun mwy, nid dim ond yr hyn y gwariwyd yr arian hwnnw arno. Ac mae angen gofyn cwestiynau, megis: beth fyddai wedi'i golli pe na bai Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi, drwy gyfrwng llwybrau Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru neu lwybrau eraill? Pa ffynonellau arian eraill a allai fod wedi bod ar gael ar gyfer y gwaith? Faint y gallai prifysgol ei godi ei hun? Felly, yng ngwelliant 4, rydym yn gofyn i Lywodraeth Cymru ddweud wrthym beth y mae'n ei ystyried ynglŷn â chyllid y sector ei hun cyn pennu ei dyraniad cyllidebol blynyddol, sy'n mynd law yn llaw, rwy'n credu, â phwynt 2 yn y cynnig. Os yw'r sector yn wynebu'r trafferthion y byddai cywair y ddadl hon eisiau i ni ei gredu, mae angen inni graffu lawn cymaint ar benderfyniadau Llywodraeth Cymru ag ar benderfyniadau'r sefydliadau addysg uwch eu hunain, os nad yn fwy. Wrth gyflwyno un gwelliant yn unig, Weinidog, rydych wedi ein gorfodi mewn gwirionedd i dderbyn neu wrthod y cwbl. Felly, mae arnaf ofn fod yn rhaid i ni wrthod y cyfan, nid yn lleiaf oherwydd y gallai'r Alban ddadlau dehongliad gwahanol o'ch pwynt 2a, ac efallai y bydd prifysgolion am herio eich asesiad o'u setliad ym mhwynt 2b. Efallai yr hoffwn eich gwthio ymhellach hefyd ar allu ymrwymo i'r hyn sy'n swnio ychydig yn debyg i gyllidebu aml-flwyddyn ar gyfer CCAUC. Ond yn rhyfedd iawn, ni allwn wneud hynny ar gyfer ysgolion. Ond gadawaf y cwestiwn hwnnw ar gyfer dadl yn y dyfodol. Gan droi yn awr at y cynnig ei hun, mae'r heriau sy'n wynebu'r sector addysg uwch yr un mor gyffrous ag y maent yn frawychus. Mae'n wir fod rhai darparwyr yn y sector yn gwneud toriadau; maent yn aildrefnu cyllid. Maent wedi lleihau'r diffyg o gryn dipyn, a dylid eu llongyfarch am hynny, oherwydd cydnabyddwn fod lefel yr arian cyhoeddus sy'n mynd i'r sector wedi bod yn anodd iawn i sefydliadau yn ystod y blynyddoedd diwethaf - yn rhy anodd, efallai, yn 2016-17. Ond i fynd yn ôl at y pwynt, mae prifysgolion yn gyrff preifat a dim ond hyn a hyn o gwyno y gallant ei wneud am arian cyhoeddus. Gwnaf yr un eithriad hwn, oherwydd, pan ddaw'n fater o ymchwil, credaf fod gostyngiad ymddangosiadol yn y cyllid gan y Llywodraeth yn dweud rhywbeth am hyder y Llywodraeth, a gall hynny beryglu enw da cyfadran, heb sôn am sefydliad cyfan, am waith gwreiddiol neu weithio mewn partneriaeth. Mae nifer y rhai 18 oed wedi gostwng. Mae gofynion economïau byd-eang yn newid yn gyflym. Mae myfyrwyr sy'n ysgwyddo dyled yn maddau llawer llai i gyrsiau nad ydynt yn rhoi gwerth am arian neu sy'n anatyniadol i gyflogwyr. Mae dyddiau 'graddau i bawb' Tony Blair yn cael eu disodli bellach, drwy drugaredd, gan ddiwylliant mwy synhwyrol o raddau ar gyfer y rheini a all gael mantais ohonynt, a rhywbeth arall sy'n gyfartal o ran gwerth i eraill. A rhaid i sefydliadau ymateb. Rhaid iddynt adfywio ar gyfer yr oes fodern neu fethu. Mae Diamond ac Augur yn egluro'r broblem ein bod i gyd yn talu am gyflenwad sy'n fwy na'r galw, felly mae angen i'r hyn y mae prifysgolion yn ei gyflenwi newid. Mae'r ddwy brifysgol yn fy rhanbarth wedi cael eu gweddnewid dros y cyfnod y bûm yn Aelod Cynulliad, gan ddod ag awyrgylch uchelgeisiol i Abertawe. Ac yn awr mae'n ddigon posibl y byddwn eisiau archwilio pa mor ddoeth oedd hi i wneud hynny ar yr amcanestyniad o gynnydd yn y niferoedd ar adeg o ostyngiad demograffig, neu a oedd adeiladu uchelgais ar yr addewid o gyllid heb ei sicrhau - . Rwy'n sôn am y fargen ddinesig yma. Ond nid wyf yn credu mai CCAUC a ddylai wneud iawn am gytundebau gwael os yw cyrff llywodraethu'n gwneud llanastr o hynny, a dyna pam y ceir y newid yn ein hail welliant. Ond nid yw hynny'n achub croen CCAUC, a dyna pam nad ydym wedi herio pwynt 5 y cynnig, sy'n galw eich blyff, Weinidog, ym mhwynt 3 eich gwelliant. Mae angen i lywodraethu adlewyrchu dyheadau sy'n newid - yn fewnol ar gyfer sefydliadau ac ar gyfer CCAUC. Ac os nad yw rhywbeth yn iawn, a bod angen mwy o bwerau neu fwy o atebolrwydd ar CCAUC i helpu i gadw'r ddysgl yn wastad o fewn y sector, yna ni ddylem anwybyddu'r agoriad hwnnw. Rwy'n credu bod is-gangellorion da yn hanfodol i lwyddiant prifysgolion - a dyna pam nad ydym yn derbyn pwynt 4 y cynnig - ond nid yw is-gangellorion barus yn helpu enw da sefydliadau chwaith, ac mae hynny'n rhywbeth sydd angen i sefydliadau ei ystyried. Ond hoffwn orffen ar rôl Llywodraeth Cymru yma, oherwydd mae ganddi rôl ddifrifol yn hyn o beth, ac mae'n ymwneud â mwy nag arian fel y cyfryw. Pe bai'n gallu symud ymlaen gyda phrentisiaethau gradd, gallai prifysgolion ddechrau cynnig y rheini a chael gwared ar fwy o gyrsiau nad oes neb eu heisiau mwyach. Os oes ganddynt hyder yn y trefniadau llywodraethu, efallai y gallent gyflymu'r broses o gymeradwyo bargen ddinesig bae Abertawe, gwneud rhai o'r taliadau sy'n ddyledus. Byddai hynny'n dangos bod rhai o'r risgiau hyn yn werth eu cymryd. Dangoswch ychydig mwy o ffêr, efallai, mewn perthynas ag adolygiad Reid, oherwydd credaf fod ein prifysgolion yn dal i allu arwain y ffordd i ni fod yn genedl arloesi, sy'n gwybod beth y mae'n ei wneud ar yr economi.