English: Diolch, Llywydd. I am grateful to have the opportunity to make this statement to mark the launch of our national VAWDASV strategy and to seek the support of the Senedd, because making Wales the safest place in Europe to be a woman or girl is everybody's business. On the twenty-fourth of last month I published the strategy, having consulted widely on a draft and engaged extensively on its creation. This strategy is an opportunity for the Welsh Government and its partners in the public, private and third sectors to take action to tackle male violence, gender inequality and misogyny head on. This strategy, which is the second violence against women, domestic abuse and sexual violence - VAWDASV - national strategy, will cover the period to the end of this administration in 2026. It's marked by a commitment to tackle cause as well as effect, to extend the scope of our actions to the public as well as the private realm, and to build our partnership of devolved and non-devolved agencies alongside the private and third sectors by creating a blueprint governance structure. Wales has made significant progress in tackling VAWDASV and we have a right to be proud of our record: of the public authorities who have worked tirelessly to create an environment where VAWDASV is challenged; of the specialist services and partners who offer support through services that are responsive and values driven; and of the survivors who have offered their voices and perspective to help others by informing the way we improve. Yet we have seen horrific examples of women murdered by violent and abusive men. We have women losing confidence in the judicial system's ability to protect them from rape, and we have young girls who have told Estyn about their daily experience of sexual harassment. Much remains to be done. Our response has to be to challenge the misogyny and toxic masculinity that tarnishes our society and provides the environment in which violence against women and girls, domestic abuse and sexual violence can continue. Choosing to focus on male violence is deliberate. I acknowledge that men can be victims of domestic abuse and sexual violence but, even where this is true, the majority of perpetrators are male. And whilst we do want to support all survivors and tackle all perpetrators, we can have the biggest impact through a whole-society approach to challenging the misogyny that lies beneath violence against women, domestic abuse and sexual violence. So, ambition is at the heart of this strategy. Our ambition is to prioritise the successful actions and interventions we want to continue, and define new priorities and approaches to expand and accelerate our response and address VAWDASV as a whole system. This is an all-Wales strategy that depends on collaboration, a key feature of our well-being of future generations way of working, and on prevention. Our programme for government contains a commitment to expand the scope of the strategy to street and workplace harassment. This is therefore a strategy for public authorities, education and housing, and specialist services in the third sector, creating a collective sense of endeavour towards a shared vision and it will make a contribution to our collective well-being goals, in particular a more equal Wales and a healthier Wales. It is also a strategy for business and wider society to make the changes to norms, behaviours and cultures, which will lie at the root of achieving our ambitions. Our programme for government also sets out our well-being objective to celebrate diversity and eliminate inequality in all its forms. This strategy and the work that will follow will make a significant contribution to this and our collective vision to end violence against women and girls, domestic abuse and sexual violence in Wales. We must challenge societal norms, attitudes and beliefs as these are what perpetuate, excuse and are used to falsely legitimise VAWDASV. We may not end VAWDASV during the life of this strategy, but by setting our sights this high we may well achieve our aim to undermine the environment in which domestic abuse takes place and to de-normalise sexual harassment and violence and the behaviours that enable it in all parts of our society. Making this strategy a living document will take leadership at all levels and in all parts of the system; leadership from politicians and leaders at all levels in public service, the specialist VAWDASV services, business, survivors and wider civic society. This leadership is exemplified in our multi-agency blueprint approach, overseen by the new national partnership board that I co-chair with police and crime commissioner, Dafydd Llywelyn. We held the inaugural meeting of the board on 23 May and agreed to commission working groups to develop work on street harassment, workplace harassment, sustainable commissioning, tackling perpetrators, children and young people, and older people. Vitally, supporting all of this will be a survivor voice scrutiny and involvement panel, which will ensure that no decisions are taken without a clear understanding of the perspective of those with lived experience. Our actions will therefore be co-produced, as is our strategy, and I commend this approach and our strategy to the Senedd and call on all to support our ambition to end VAWDASV.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n ddiolchgar am gael y cyfle i wneud y datganiad hwn i nodi lansiad ein strategaeth genedlaethol trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol, ac i geisio cefnogaeth y Senedd, oherwydd mae gwneud Cymru'r lle mwyaf diogel yn Ewrop i fod yn fenyw neu'n ferch yn fater i bawb. Ar y pedwerydd ar hugain o'r mis diwethaf cyhoeddais y strategaeth, ar ôl ymgynghori'n eang ar fersiwn ddrafft ac ymgysylltu'n helaeth ar ei chreu. Mae'r strategaeth hon yn gyfle i Lywodraeth Cymru a'i phartneriaid yn y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector gymryd camau i fynd i'r afael â thrais gwrywaidd, anghydraddoldeb rhwng y rhywiau a chasineb at fenywod yn uniongyrchol. Bydd y strategaeth hon, sef yr ail strategaeth genedlaethol trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol - VAWDASV - , yn cwmpasu'r cyfnod hyd at ddiwedd y weinyddiaeth hon yn 2026. Rhan greiddiol ohoni yw ymrwymiad i fynd i'r afael ag achos yn ogystal ag effaith, i ymestyn cwmpas ein gweithredoedd i'r cyhoedd yn ogystal â'r amgylchfyd preifat, ac i adeiladu ein partneriaeth o asiantaethau datganoledig ac asiantaethau nad ydyn nhw wedi'u datganoli ochr yn ochr â'r sector preifat a'r trydydd sector drwy greu strwythur llywodraethu glasbrint. Mae Cymru wedi gwneud cynnydd sylweddol o ran mynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol ac mae gennym ni hawl i fod yn falch o'n record: o'r awdurdodau cyhoeddus sydd wedi gweithio'n ddiflino i greu amgylchedd lle mae trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn cael ei herio; o'r gwasanaethau arbenigol a'r partneriaid sy'n cynnig cymorth drwy wasanaethau sy'n ymatebol ac sy'n seiliedig ar werthoedd; a'r goroeswyr sydd wedi cynnig eu lleisiau a'u persbectif i helpu eraill drwy ddylanwadu ar sut y gallwn ni wella. Ac eto, rydym ni wedi gweld enghreifftiau erchyll o fenywod wedi'u llofruddio gan ddynion ymosodol a threisgar. Mae menywod yn colli hyder yng ngallu'r system farnwrol i'w hamddiffyn rhag trais rhywiol, ac mae gennym ni ferched ifanc sydd wedi dweud wrth Estyn am eu profiad beunyddiol o aflonyddu rhywiol. Mae llawer i'w wneud eto. Rhaid inni ymateb drwy herio'r casineb at fenywod a'r gwrywdod gwenwynig sy'n fwrn ar ein cymdeithas ac yn darparu'r amgylchedd lle gall trais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol barhau. Mae dewis canolbwyntio ar drais gwrywaidd yn fwriadol. Rwy'n cydnabod y gall dynion ddioddef cam-drin domestig a thrais rhywiol ond, hyd yn oed pan fo hyn yn wir, dynion yw mwyafrif y rhai sy'n cyflawni'r trais. Ac er bod arnom ni eisiau cefnogi'r holl oroeswyr a mynd i'r afael â phawb sy'n cyflawni trais, gallwn gael yr effaith fwyaf drwy fynd ati fel cymdeithas gyfan i herio'r casineb at fenywod sy'n arwain at drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Felly, mae uchelgais wrth wraidd y strategaeth hon. Ein huchelgais yw blaenoriaethu'r camau gweithredu a'r ymyriadau llwyddiannus mae arnom ni eisiau parhau â nhw, a diffinio blaenoriaethau a dulliau newydd o ehangu a chyflymu ein hymateb a mynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol fel system gyfan. Mae ein rhaglen lywodraethu yn cynnwys ymrwymiad i ehangu cwmpas y strategaeth i gynnwys aflonyddu ar y stryd ac yn y gweithle. Mae hon felly'n strategaeth ar gyfer awdurdodau cyhoeddus, addysg a thai, a gwasanaethau arbenigol yn y trydydd sector, gan greu ymdeimlad cyfunol o ymdrech tuag at gyd-weledigaeth a bydd yn cyfrannu at ein nodau llesiant cyfunol, yn enwedig Cymru fwy cyfartal a Chymru iachach. Mae hefyd yn strategaeth i fusnesau a chymdeithas ehangach newid arferion, ymddygiad a diwylliannau, a fydd wrth wraidd cyflawni ein huchelgeisiau. Mae ein rhaglen lywodraethu hefyd yn nodi ein hamcan llesiant i ddathlu amrywiaeth a dileu anghydraddoldeb o bob math. Bydd y strategaeth hon a'r gwaith a fydd yn dilyn yn gwneud cyfraniad sylweddol i hyn a'n gweledigaeth gyfunol i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol yng Nghymru. Rhaid inni herio arferion, agweddau a chredoau cymdeithasol gan mai'r rhain sy'n gyfrifol am barhad trais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol, am ei esgusodi a'i ddilysu. Efallai na fyddwn yn dod â thrais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol i ben yn ystod oes y strategaeth hon, ond drwy osod ein huchelgais mor uchel â hyn, mae'n ddigon posibl y byddwn yn cyflawni ein nod o danseilio'r amgylchedd lle mae cam-drin domestig yn digwydd a dad-normaleiddio aflonyddu rhywiol a thrais a'r arferion sy'n ei alluogi ym mhob rhan o'n cymdeithas. Bydd gwneud y strategaeth hon yn ddogfen fyw yn tynnu ar arweinyddiaeth ar bob lefel ac ym mhob rhan o'r system; arweinyddiaeth gan wleidyddion ac arweinwyr ar bob lefel mewn gwasanaeth cyhoeddus, y gwasanaethau trais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol arbenigol, byd busnes, goroeswyr a chymdeithas ddinesig ehangach. Dangosir yr arweinyddiaeth hon yn ein dull glasbrint amlasiantaethol, a oruchwylir gan y bwrdd partneriaeth cenedlaethol newydd yr wyf yn ei gyd-gadeirio â'r comisiynydd heddlu a throseddu, Dafydd Llywelyn. Cynhaliwyd cyfarfod cyntaf y bwrdd ar 23 Mai a chytunwyd i gomisiynu gweithgorau i ddatblygu gwaith ar aflonyddu ar y stryd, aflonyddu yn y gweithle, comisiynu cynaliadwy, mynd i'r afael â throseddwyr, plant a phobl ifanc, a phobl hŷn. Yn hanfodol, yn cefnogi hyn i gyd bydd panel craffu a chynnwys llais goroeswyr, a fydd yn sicrhau na wneir unrhyw benderfyniadau heb ddealltwriaeth glir o safbwynt y rhai sydd â phrofiad uniongyrchol. Felly, bydd ein gweithredoedd yn cael eu cyd-gynhyrchu, fel y mae ein strategaeth, ac rwy'n cymeradwyo'r dull hwn a'n strategaeth i'r Senedd ac yn galw ar bawb i gefnogi ein huchelgais i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod a merched, cam-drin domestig a thrais rhywiol.