English: For decades, Plaid Cymru has campaigned for the devolution of broadcasting and communications powers to Wales. Today's announcement is therefore an important and historic moment as we move a step closer to this following the formation of the expert panel. In fact, we can trace this struggle back to the 1970s, before some of us here today were born, with calls from Plaid Cymru and Cymdeithas yr Iaith for a Welsh-language television service, and then, of course, Gwynfor Evans's campaign for a Welsh-language television channel, where he threatened to go on hunger strike if the Government of Margaret Thatcher did not establish a channel. After all, we have our own sports teams, our own national organisations, including our own Parliament, our own language, and it also makes sense for us to be responsible for broadcasting and communications. And I'm pleased to see the Government, as a result of the co-operation agreement, now supporting this, and I note the points made by Alun Davies that the Labour Party is not united on it, but I am pleased to see that we can co-operate and see value in this through the agreement. Why is it important to devolve broadcasting? Well, media deficiencies are causing knowledge gaps in Wales, and devolving broadcasting and establishing this panel would help to close that gap. In 2016, only 37 per cent of people in Wales were watching BBC Wales Today and 17 per cent were watching ITV Wales at Six. With so many of our nation's people receiving British news rather than indigenous news, this creates a democratic deficit and a deficit of political awareness. Indeed, a study by Cardiff University and YouGov found that 40 per cent of people in Wales wrongly believed that Plaid Cymru was in Government between 2011 and 2016. Obviously, I wish that that had been the case, but isn't it really worrying that 40 per cent of the populace at the time didn't know which party was responsible for decisions that affected their day-to-day lives so much? This deficit brings further consequences for the people of Wales. The 'Joint NGO Shadow Report on Racial Inequality in Wales' in 2021 said the following, and I quote: 'as Wales does not have a strong independent media identity, the English press agenda will often be echoed in Wales. The English media's coverage of migrants and refugees is of particular concern, with divisive and inflammatory language such as "swarming" and "invasion" used to refer to those seeking asylum in the UK. More recently, in 2020, BBC and Sky News received over 8,000 complaints after broadcasting migrants crossing the English Channel live. Labour MP Zarah Sultana responded: "we should ensure people don't drown crossing the Channel, not film them as if it were some grotesque reality TV show." 'Thus, we argue that the English media's coverage of migrants and refugees in recent years is not only concerning as it is divisive, inflammatory, and inhumane, but that it also contravenes W/Government's stance on migration as a "Nation of Sanctuary."' This shows, therefore, how the fact that communications and broadcasting are not devolved undermines our ethos and our goals as a nation. Of course, some things changed in the wake of COVID. In 2020, BBC Wales Today viewing figures increased to 46 per cent of the population, showing that people had realised, for the first time, perhaps, that important issues such as health and education were the responsibility of the Senedd rather than London. The pandemic therefore demonstrated the importance of providing an indigenous Welsh media to provide information to people living in Wales. Therefore, I cannot overemphasize why today is indeed a very important day as we make further progress in this area, in order to bring all the potential benefits of devolving broadcasting and communications to Wales. If we want more people to take an interest in our democracy, to scrutinise our decisions, and to vote, then they must have the opportunity to be informed about what is happening here.
Welsh: Am ddegawdau, mae Plaid Cymru wedi ymgyrchu o blaid datganoli pwerau darlledu a chyfathrebu i Gymru. Mae cyhoeddiad heddiw felly'n foment bwysig a hanesyddol wrth inni symud gam yn nes at hyn yn sgil ffurfio'r panel arbenigol. Yn wir, gellir olrhain y frwydr hon nôl i'r 1970au, cyn i rai ohonom sydd yma heddiw gael ein geni, gyda galwadau Plaid Cymru a Chymdeithas yr Iaith am wasanaeth teledu Cymraeg, ac yna, wrth gwrs, ymgyrch Gwynfor Evans am sianel deledu Gymraeg, lle gwnaeth fygwth ymprydio os nad oedd Llywodraeth Margaret Thatcher yn sefydlu sianel. Wedi'r cyfan, mae gennym ni ein timau chwaraeon ein hunain, ein sefydliadau cenedlaethol, gan gynnwys y Senedd hon, ein hiaith ein hunain, ac mae'n gwneud synnwyr inni hefyd fod yn gyfrifol am ddarlledu a chyfathrebu. A dwi'n falch o weld y Llywodraeth, yn sgil y cytundeb cydweithio, bellach yn cefnogi hyn, a dwi'n nodi pwyntiau Alun Davies nad ydy'r Blaid Lafur yn unedig ar hyn, ond dwi yn falch o weld ein bod ni'n gallu cydweithio a gweld gwerth o fewn hyn drwy'r cytundeb. Pam mae hi'n bwysig i ddatganoli darlledu? Wel, mae diffygion yn y cyfryngau yn achosi bylchau gwybodaeth yma yng Nghymru, ac fe fyddai datganoli darlledu a sefydlu'r panel hwn - mae'n mynd i helpu i gau'r bwlch. Yn 2016, dim ond 37 y cant o bobl yng Nghymru oedd yn gwylio BBC Wales Today ac 17 y cant yn gwylio ITV Wales at Six. Gyda chymaint o bobl ein cenedl felly yn derbyn newyddion Prydeinig yn hytrach na chynhenid, mae hyn yn creu diffyg democrataidd ac ymwybyddiaeth wleidyddol. Yn wir, canfu astudiaeth gan Brifysgol Caerdydd a YouGov fod 40 y cant o bobl yng Nghymru yn credu'n anghywir fod Plaid Cymru mewn Llywodraeth rhwng 2011 a 2016. Yn amlwg, fe hoffwn pe bai hynny wedi bod yn wir, ond onid ydy o'n hynod bryderus dros ben nad oedd 40 y cant o'r boblogaeth ar y pryd yn gwybod pa blaid oedd yn gyfrifol am benderfyniadau oedd yn effeithio gymaint ar eu bywydau o ddydd i ddydd? Mae'r diffyg hwn yn cael effeithiau pellach ar bobl Cymru. Nododd 'Adroddiad Cysgodol NGO ar y Cyd ar Anghydraddoldeb Hiliol yng Nghymru' yn 2021 y canlynol, ac rwyf yn dyfynnu: 'gan nad oes gan Gymru hunaniaeth annibynnol gref yn ei chyfryngau, bydd agenda'r wasg yn Lloegr yn aml yn cael ei adleisio yng Nghymru. Mae sylw'r cyfryngau Saesneg i ymfudwyr a ffoaduriaid yn peri pryder arbennig, gydag iaith ymrannol ac ymfflamychol fel "heidio" a "goresgyn" yn cael ei defnyddio i gyfeirio at y rhai sy'n ceisio lloches yn y DU. Yn fwy diweddar, yn 2020, derbyniodd y BBC a Sky News dros 8,000 o gwynion ar ôl darlledu delweddau byw o ymfudwyr yn croesi'r môr o Ffrainc i Loegr. Ymatebodd yr Aelod Seneddol Llafur Zarah Sultana: "dylem sicrhau nad yw pobl yn boddi wrth groesi'r Sianel, nid eu ffilmio fel pe bai'n rhyw sioe deledu realiti grotesg." 'Felly, rydym yn dadlau bod sylw cyfryngau Lloegr i ymfudwyr a ffoaduriaid yn ystod y blynyddoedd diwethaf nid yn unig yn peri pryder gan ei fod yn ymrannol, yn ymfflamychol ac yn annynol, ond ei fod hefyd yn mynd yn groes i safbwynt Ll/Cymru ar fudo fel "Cenedl Noddfa".' Dengys hyn, felly, sut mae'r ffaith bod cyfathrebu a darlledu heb ei ddatganoli yn tanseilio ein hanian a'n hamcanion fel cenedl. Wrth gwrs, newidiodd rhai pethau yn sgil COVID. Ac, yn 2020, cynyddodd ffigyrau gwylio BBC Wales Today i 46 y cant o'r boblogaeth, sy'n dangos bod pobl wedi sylweddoli, am y tro cyntaf, efallai, fod materion pwysig fel iechyd ac addysg o dan gyfrifoldeb y Senedd hon yn hytrach na Llundain. Dangosodd y pandemig, felly, bwysigrwydd darparu cyfryngau cynhenid Cymreig i ddarparu gwybodaeth i bobl sy'n byw yng Nghymru. Felly, allaf i ddim gorbwysleisio pam bod heddiw wir yn ddiwrnod pwysig wrth i ni wneud cynnydd pellach yn y maes hwn, er mwyn dod â holl fanteision posibl datganoli darlledu a chyfathrebu i Gymru. Os ydyn ni eisiau mwy o bobl i gymryd diddordeb yn ein democratiaeth, i graffu ar ein penderfyniadau, a phleidleisio, yna mae'n rhaid iddynt gael y cyfle i dderbyn gwybodaeth am yr hyn sydd yn digwydd yma.