English: Thank you for the statement. It's good to have the chance to make a few comments and ask four or five questions as well. I'm glad we now have a rough guide to the timetable that the Welsh Government is hoping to follow. I wrote to the Minister on Saturday evening and I asked for targets so we could measure performance against them. But can I just have a little bit more detail, please? You talk of hitting priority groups by spring. When is spring, for example? Are we talking start of spring or end of spring? I think we just need a bit more detail on that. The Minister has told us that daily vaccination number updates will now be given, but I think we need more than a universal figure regularly. As I asked in that letter, we need a daily update on how many of each type of the vaccine we've received, how many of each type of the vaccine has been distributed to each health board, how many have been administered, and to which priority groups, on health board and local authority areas. I'm pleased to hear others calling for detailed data as well, including the Royal College of Physicians. This is really important in giving focus to your work and in letting the public, as well as us, whose role it is to scrutinise Government - we need to know how we're doing and we need to have confidence that we are on track. Can I also ask for a tightening of the prioritising within the health and care workforce, after reports that some non-patient-facing staff have been vaccinated? I know that one health board says that's because vaccines have been given to some non-patient-facing staff at the end of the day, to stop any prepared doses having to be thrown away. I've suggested that perhaps we could follow the Israel model, where unused doses could actually be offered to the public on a first-come, first-served basis, at the end of the day. I also pointed out other innovations in Israel that have made them world leaders in vaccination, including seven-day working and drive-through vaccination centres, for example. You say maybe you don't want 24/7; we certainly need the seven. I'd also like to know what you're doing on the ground to ensure that your own priority list is being followed. I know, for example, that GPs in my own constituency wanted to follow your guidelines, get all care home residents done in one day - all in one go, 500 of them; they are the number one priority - but instead, doses were given out to do some community vaccination of 80-year-olds and over. Don't get me wrong, we need our most senior citizens in the community vaccinated with real speed, but that doesn't actually follow the priority list you have given to us. Perhaps you could comment on that. If we have a priority list, we need a strategy to stick to it, surely. I'm hearing from other GPs, in other parts of Wales, frustrations at what appears to them to be poor strategy - sending vaccines to each surgery in turn, rather than build up area-wide capability. I quote one who's made public comments in the Hywel Dda area here: 'If you are unlucky enough to be a patient in one of the later allocated surgeries then you have to wait for the vaccine - even if you are in the top priority groupThis should be about priority groups not postcodes.' And finally, there are other priorities - I hope you'd agree with me on that - beyond the top nine. I'm not suggesting deprioritising any of the top nine priority groups, but be it the police or teachers or others in public-facing roles, can you explain how you intend to expand that priority list to those who need protection most, outside the priority groups we now have? I'll end with a sporting analogy. People have compared how things are going with the roll-out in Wales with other UK nations. It's natural that people do - we've been falling behind. The First Minister has said it's not a race, that it's a marathon not a sprint. Those who take their marathons very seriously pretty much get out of the blocks at sprint pace, and the winners pretty much sprint the whole 26 miles. I'm not talking about a race to beat other nations - that's neither here nor there - but we do need to know that we are racing forward as quickly as we can, for the benefit of the citizens of Wales, and speed is of the essence.
Welsh: Diolch i chi am y datganiad. Peth buddiol yw cael cyfle i roi ychydig o sylwadau a gofyn pedwar neu bump o gwestiynau hefyd. Rwy'n falch bod gennym ganllaw bras erbyn hyn o ran yr amserlen y mae Llywodraeth Cymru yn gobeithio ei dilyn. Fe ysgrifennais i at y Gweinidog nos Sadwrn a gofyn iddo ef am dargedau inni allu mesur perfformiad yn eu herbyn. Ond a gaf i ychydig mwy o fanylion, os gwelwch chi'n dda? Rydych chi'n sôn am daro'r targed ar gyfer y grwpiau blaenoriaeth erbyn y gwanwyn. Pryd yn y gwanwyn, dywedwch? A ydym ni'n sôn am ddechrau'r gwanwyn neu ddiwedd y gwanwyn? Rwy'n credu bod angen ychydig mwy o fanylion ynglŷn â hynny. Fe ddywedodd y Gweinidog wrthym y bydd yr wybodaeth ddiweddaraf am nifer y brechiadau dyddiol bellach yn cael eu rhoi, ond rwyf i o'r farn fod angen mwy na ffigur cyffredinol rheolaidd arnom ni. Fel y gofynnais i yn y llythyr hwnnw, mae angen diweddariad dyddiol o ran niferoedd pob math o'r brechlyn a dderbyniwyd, niferoedd pob math o'r brechlyn a ddosbarthwyd i bob bwrdd iechyd, y niferoedd a weinyddwyd, ac i ba grwpiau blaenoriaeth, ac ynglŷn ag ardaloedd byrddau iechyd ac awdurdodau lleol. Rwy'n falch o glywed eraill yn galw am ddata manwl hefyd, gan gynnwys Coleg Brenhinol y Ffisigwyr. Mae hyn yn bwysig iawn o ran rhoi canolbwynt i'ch gwaith chi ac wrth roi gwybod i'r cyhoedd, yn ogystal â ni, sydd â swyddogaeth wrth graffu ar y Llywodraeth - mae angen inni wybod ble rydym ni arni ac mae angen i ni fod yn hyderus ein bod ni ar y trywydd iawn. A gaf i ofyn hefyd am dynhau'r blaenoriaethu o fewn y gweithlu iechyd a gofal, ar ôl adroddiadau bod rhai o'r staff nad ydyn nhw'n dod wyneb yn wyneb â chleifion wedi cael eu brechu? Fe wn i fod un bwrdd iechyd yn dweud mai'r rheswm am hynny yw bod brechlynnau wedi cael eu rhoi yn y diwedd i rai staff nad ydyn nhw'n wynebu cleifion fel nad oes unrhyw ddosau sy'n barod yn cael eu gwastraffu. Rwyf i wedi awgrymu efallai y dylem ni fabwysiadau model Israel, lle gellid cynnig dosau na ddefnyddiwyd i'r cyhoedd ar sail y cyntaf i'r felin, ar derfyn dydd. Rwyf wedi tynnu sylw hefyd at ddatblygiadau arloesol eraill yn Israel sydd wedi eu gwneud nhw'n arweinwyr byd-eang ym maes brechu, gan gynnwys gweithio saith diwrnod a chanolfannau brechu gyrru drwodd, er enghraifft. Rydych chi'n dweud efallai nad ydych chi'n dymuno gweld 24 awr y dydd; ond yn sicr mae angen saith diwrnod yr wythnos. Fe hoffwn i wybod hefyd beth ydych chi'n ei wneud ar lawr gwlad i sicrhau bod eich rhestr flaenoriaethau chi eich hun yn cael ei defnyddio. Fe wn i, er enghraifft, fod meddygon teulu yn fy etholaeth i yn awyddus i ddilyn eich canllawiau chi, a sicrhau bod holl breswylwyr cartrefi gofal yn cael eu brechu mewn un diwrnod - i gyd ar yr un pryd, 500 ohonyn nhw; y nhw yw'r brif flaenoriaeth - ond yn hytrach, fe ddosbarthwyd dosau ar gyfer cyflawni rhyw gymaint o frechu cymunedol i bobl 80 oed a throsodd. Peidiwch â'm camddeall i, mae angen i'n dinasyddion hynaf ni yn y gymuned gael eu brechu ar fyrder mawr, ond nid yw hynny mewn gwirionedd yn cydymffurfio â'r rhestr flaenoriaethau y gwnaethoch chi ei rhoi inni. Efallai y gwnewch chi wneud sylw i ni ynghylch hynny. Os oes rhestr flaenoriaeth ar gael, mae angen strategaeth i gadw ati, siawns gen i. Rwy'n clywed meddygon teulu eraill, mewn rhannau eraill o Gymru, yn mynegi eu rhwystredigaethau ynglŷn â'r hyn sy'n ymddangos iddyn nhw yn strategaeth wael - gan anfon brechlynnau i bob meddygfa yn ei thro, yn hytrach nag atgyfnerthu'r gallu drwy'r ardal i gyd. Rwy'n dyfynnu un sydd wedi gwneud sylwadau cyhoeddus yn ardal Hywel Dda: Os ydych chi'n ddigon anlwcus i fod yn glaf yn un o'r cymorthfeydd sydd i gael ei dyraniad yn nes ymlaen yna fe fydd yn rhaid ichi aros am y brechlyn - hyd yn oed os ydych chi yn y grŵp blaenoriaeth uchaf Dylai hyn olygu grwpiau blaenoriaeth, nid codau post. Ac yn olaf, fe geir blaenoriaethau eraill - gobeithio y byddech chi'n cytuno â mi yn hynny o beth - y tu hwnt i'r naw uchaf. Nid wyf i'n awgrymu diystyru unrhyw un o'r naw prif grŵp blaenoriaeth, ond o ran yr heddlu neu'r athrawon neu'r rhai eraill sy'n wynebu'r cyhoedd wrth weithio, a wnewch chi egluro sut ydych chi'n bwriadu ehangu'r rhestr flaenoriaeth honno i gynnwys rhai y mae angen eu hamddiffyn fwyaf, y tu allan i'r grwpiau blaenoriaeth sydd gennym ni nawr? Rwyf am orffen gyda chymhariaeth o fyd chwaraeon. Mae pobl wedi cymharu sut mae pethau'n mynd gyda'r brechu yng Nghymru gyda gwledydd eraill y DU. Mae'n naturiol bod pobl yn gwneud hynny - rydym ni wedi bod ar ei hôl hi. Mae Prif Weinidog Cymru wedi dweud nad ras yw hon, mai marathon ydyw ac nid sbrint. Mae rhedwyr marathon eiddgar yn sbrintio o ddechrau'r ras, ac mae'r rhai sy'n fuddugol yn sbrintio am y 26 milltir i gyd, fwy neu lai. Nid sôn yr ydwyf i am ras i wneud yn well na gwledydd eraill - nid yw hynny yma nac acw - ond mae angen inni gael gwybod ein bod yn llamu ymlaen cyn gynted ag y gallwn ni, er lles dinasyddion Cymru, ac mae'r cyflymder yn hanfodol.