English: Diolch, Ddirprwy Lywydd. I'm fairly confident this will be the shortest of short debates, the Minister will be pleased to hear, at the end of a long day. I'm pleased to have this opportunity to raise the issue of chronic traumatic encephalopathy and its possible links with contact sports like football. I first became aware of this issue after hearing an interview with the wife of the late Frank Kopel, a former Dundee United player who was diagnosed with dementia at the age of 59. She's been campaigning for greater awareness of CTE since Frankie's death and has spoken very eloquently about her experiences in caring for him in later life. Brain scans re-examined by Dr Willie Stewart, a neuropathologist, led him to the conclusion that Frankie's condition was caused by years of repeated head impacts from other footballers and also heading footballs - bearing in mind that Frankie played in an era when footballs weighed around 450 g. The issue of a link between head injuries in sport and brain damage has been debated recently in relation to rugby and there are long-standing pointed debates in American football. But, it's only in the very recent past that a link between CTE and football is being fully discussed and considered. Last month, pioneering research was published by scientists from University College London and Cardiff University, focusing on retired footballers in the Swansea area. From 1980 to 2010, 14 retired footballers who had been referred to the old-age psychiatry service in Swansea were monitored until their deaths. All the retired footballers developed progressive cognitive impairment, and neuropathological examination revealed septal abnormalities in the six players where a postmortem brain examination was carried out. Twelve cases died from advanced neurodegenerative disease and four cases had pathologically confirmed CTE. The study does not directly confirm a link between repetitive head impacts and CTE, but says that further research is needed. An average player heads the ball six to 12 times in a football match and at least 2,000 times in a 20-year career. But, head injuries are more likely caused by head-player contact than head-ball contact. The difficulty in identifying harm arises from the fact that most impacts are sub-concussive, meaning that they do not result in concussion or display overt neurological symptoms. In my view, it's far too early to make concrete assertions about footballers and CTE, beyond what we know from the most recent research in which Welsh scientists played a leading role. Indeed, the chief scientist of the Alzheimer's Society has said the research carried out in Swansea does not provide proof that heading a football causes dementia, but it is clear - and there is agreement across research and among scientists on this - that further research is needed and there needs to be a raising of awareness of the impact of repetitive head injuries on a footballer over the course of their career. As a football fan myself, I absolutely would not want to rush to conclusions and decide to make it harder for young people to participate fully in the sport. As a lover of the game, I would not want us to rashly rush to a situation where the nature of the game is materially changed. But, the purpose of my raising this short debate today and raising this specific issue is to ask Welsh Government if they would consider doing two things. Firstly, what is clear to me is that there is a need for raising awareness of CTE and head injuries in general in football, and how we deal with head injuries in the sport as they occur. Rugby has taken steps to protect players better when they have head injuries during match time. So, I wonder if the Minister would agree to at least consider convening a summit of football governing bodies and representative bodies in Wales to share information and best practice in the sport, which could involve experts in the field as well as scientific and medical experts, so that we share best practice and at the grass-roots level in particular, football coaches and parents and others involved can be aware to look out for signs of head-to-head contact and to take particular care and attention in determining whether it is safe for a player to continue. Secondly, I wonder if the Minister would consider - seeing as Wales has been central to the most recent research, as I mentioned, with Cardiff University scientists involved in that research in Swansea - working with those involved to build on Wales's potential global reputation in the area of CTE and sport research. So, perhaps the Welsh Government could hold an international conference on CTE and sport in Wales, maybe using the exposure of Wales in the UEFA Champions League final this year as a platform to garner interest and to invite FIFA, UEFA and football associations from around the world to come together with the scientific researchers and with the experts that we have in this country in the field. This could be another golden opportunity to strengthen Wales's reputation as a global centre for excellence in research as well as, of course, learning much more about CTE and football, so that we can prevent the very sad cases that have happened in recent years in terms of long-term head injury and premature dementia. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n eithaf hyderus mai hon fydd y fyrraf o'r dadleuon byr, bydd y Gweinidog yn falch o glywed, ar ddiwedd diwrnod hir. Rwy'n falch o gael y cyfle hwn i sôn am enseffalopathi trawmatig cronig a'i gysylltiadau posibl â chwaraeon cyswllt fel pêl droed. Deuthum yn ymwybodol o'r mater hwn ar ôl clywed cyfweliad gyda gwraig y diweddar Frank Kopel, cyn chwaraewr Dundee United a gafodd ddiagnosis o ddementia yn 59 oed. Mae hi wedi bod yn ymgyrchu am fwy o ymwybyddiaeth o enseffalopathi trawmatig cronig ers marwolaeth Frankie ac mae wedi siarad yn huawdl iawn am ei phrofiadau yn gofalu amdano yn ddiweddarach mewn bywyd. Arweiniodd sganiau ymennydd a ailarchwiliwyd gan Dr Willie Stewart, niwropatholegydd, at y casgliad fod cyflwr Frankie wedi ei achosi gan flynyddoedd o ergydion i'r pen dro ar ôl tro gan bêl-droedwyr eraill a hefyd o beniadau pêl-droed - gan gofio bod Frankie yn arfer chwarae mewn cyfnod pan oedd peli'n pwyso tua 450g. Trafodwyd y cysylltiad rhwng anafiadau i'r pen mewn chwaraeon a niwed i'r ymennydd yn ddiweddar mewn perthynas â rygbi a cheir dadleuon hirsefydlog a miniog mewn perthynas â phêl-droed Americanaidd. Ond ni chafodd y cysylltiad rhwng enseffalopathi trawmatig cronig a phêl-droed ei drafod a'i ystyried yn llawn tan yn ddiweddar iawn. Y mis diwethaf, cyhoeddwyd ymchwil arloesol gan wyddonwyr o Goleg Prifysgol Llundain a Phrifysgol Caerdydd yn canolbwyntio ar bêl-droedwyr wedi ymddeol yn ardal Abertawe. Rhwng 1980 a 2010, cafodd 14 o bêl-droedwyr wedi ymddeol a oedd wedi cael eu cyfeirio at wasanaeth seiciatreg yr henoed yn Abertawe eu monitro hyd at eu marwolaeth. Datblygodd pob un o'r pêl-droedwyr wedi ymddeol nam gwybyddol cynyddol, a datgelodd archwiliad niwropatholegol annormaleddau parwydol yn y chwe chwaraewr lle y cynhaliwyd archwiliad post-mortem o'r ymennydd. Bu farw deuddeg o achosion o glefyd niwroddirywiol datblygedig a chafodd enseffalopathi trawmatig cronig ei gadarnhau'n batholegol mewn pedwar achos. Nid yw'r astudiaeth yn cadarnhau'n uniongyrchol fod cysylltiad rhwng ergydion ailadroddus i'r pen ac enseffalopathi trawmatig cronig, ond mae'n dweud bod angen ymchwil pellach. Mae chwaraewr cyffredin yn penio'r bêl chwech i 12 gwaith mewn gêm bêl-droed ac o leiaf 2,000 o weithiau mewn gyrfa 20 mlynedd. Ond mae anafiadau i'r pen yn fwy tebygol o fod wedi'u hachosi gan gyswllt pen a chwaraewr na chyswllt pen a phêl. Mae'r anhawster i ganfod niwed yn codi o'r ffaith nad yw'r rhan fwyaf o ergydion yn achosi cyfergyd, sy'n golygu nad ydynt yn arwain at fod yn anymwybodol neu'n arddangos symptomau niwrolegol amlwg. Yn fy marn i, mae'n llawer rhy gynnar i wneud honiadau pendant am bêl-droedwyr ac enseffalopathi trawmatig cronig, y tu hwnt i'r hyn a wyddom o'r ymchwil ddiweddaraf y chwaraeodd gwyddonwyr o Gymru ran flaenllaw ynddo. Yn wir, mae prif wyddonydd Cymdeithas Alzheimer wedi dweud nad yw'r ymchwil a wnaed yn Abertawe yn rhoi prawf fod peniadau pêl-droed yn achosi dementia, ond mae'n amlwg - a cheir cytundeb ar draws ymchwil ac ymhlith gwyddonwyr ar hyn - fod angen gwaith ymchwil pellach ac mae angen codi ymwybyddiaeth o effaith anafiadau ailadroddus i'r pen ar bêl-droediwr ar hyd eu gyrfa. Fel cefnogwr pêl-droed fy hun, ni fyddwn eisiau rhuthro i gasgliadau o fath yn y byd a phenderfynu ei gwneud yn anos i bobl ifanc gymryd rhan lawn yn y gamp. Fel rhywun sy'n dwli ar y gêm, ni fyddwn am inni ruthro'n fyrbwyll at sefyllfa lle y caiff natur y gêm ei newid yn sylweddol. Ond diben cyflwyno'r ddadl fer hon heddiw a chodi'r mater penodol hwn yw gofyn i Lywodraeth Cymru a fyddent yn ystyried gwneud dau beth. Yn gyntaf, yr hyn sy'n amlwg i mi yw bod angen codi ymwybyddiaeth o enseffalopathi trawmatig cronig ac anafiadau pen yn gyffredinol mewn pêl-droed, a sut rydym yn trin anafiadau pen yn y gamp wrth iddynt ddigwydd. Mae rygbi wedi rhoi camau ar waith i ddiogelu chwaraewyr yn well pan fyddant yn cael anafiadau i'r pen yn ystod y gêm. Felly, tybed a fyddai'r Gweinidog yn cytuno o leiaf i ystyried cynnull uwchgynhadledd o gyrff rheoli pêl-droed a chyrff cynrychioliadol y byd pêl-droed yng Nghymru i rannu gwybodaeth ac arferion gorau yn y gamp, a allai gynnwys arbenigwyr yn y maes yn ogystal ag arbenigwyr gwyddonol a meddygol, fel ein bod yn rhannu arferion gorau ac ar lawr gwlad yn arbennig, fod hyfforddwyr pêl-droed a rhieni ac eraill sy'n gysylltiedig yn gallu bod yn ymwybodol o hyn er mwyn edrych am arwyddion o gyswllt pen wrth ben ac i gymryd gofal a rhoi sylw arbennig wrth benderfynu a yw'n ddiogel i chwaraewr barhau i chwarae. Yn ail, tybed a fyddai'r Gweinidog yn ystyried gweithio gyda'r rhai sydd ynghlwm wrth hyn - gan fod Cymru wedi bod yn ganolog i'r gwaith ymchwil diweddaraf, fel y soniais, gyda gwyddonwyr Prifysgol Caerdydd yn rhan o'r ymchwil yn Abertawe - i adeiladu ar enw da posibl Cymru yn fyd-eang ym maes ymchwil enseffalopathi trawmatig cronig a chwaraeon. Felly, efallai y gallai Llywodraeth Cymru gynnal cynhadledd ryngwladol ar enseffalopathi trawmatig cronig a chwaraeon yng Nghymru, gan ddefnyddio amlygrwydd Cymru yn rownd derfynol Cynghrair Pencampwyr UEFA eleni fel llwyfan i ennyn diddordeb ac i wahodd FIFA, UEFA a chymdeithasau pêl-droed o bob cwr o'r byd i ddod at ei gilydd gyda'r ymchwilwyr gwyddonol a'r arbenigwyr sydd gennym yn y maes yn y wlad hon. Gallai fod yn gyfle euraid arall i gryfhau enw da Cymru fel canolfan fyd-eang i ragoriaeth mewn ymchwil yn ogystal â dysgu llawer mwy, wrth gwrs, am enseffalopathi trawmatig cronig a phêl-droed, fel y gallwn atal yr achosion trist iawn sydd wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf o anaf hirdymor i'r pen a dementia cynamserol. Diolch yn fawr.