English: Diolch yn fawr. I'm grateful for the opportunity of this short debate today to discuss the important topic of access to health services. Now, under a Labour Government here in Wales there are now more doctors, nurses and other healthcare professionals working in the NHS in Wales than ever before: over 104,000 people and 89,000 full-time equivalents - 3,600 more staff than at the same time last year. And far from being absolutely useless, since 2016 the number of medical and dental staff has increased by 21 per cent. We've got nursing, midwifery and health visiting staff up by 9 per cent, scientific, therapeutic and technical staff up by 24 per cent, and ambulance staff up by 39 per cent. We are training 69 per cent more nurses than we were before 2016, and last week I hope you noted that we recruited 400 new international nurses. We're not, however, complacent, and it's not just numbers alone that are going to guarantee the success. It's about how health professionals collaborate and use their skills, including their Welsh language skills, in the most effective way for patients. We therefore have a programme for government commitment to deliver better access to doctors, nurses, dentists and other health professionals that builds on previous commitments. Action is centred around the primary care model for Wales, which is about people accessing the right care from the right professional or service for their specific needs, at or as close to home as possible. Now, this means increasingly people will only travel to hospitals for those services that should only be delivered in those settings. As the national clinical framework programme drives national clinical pathways, we'll make faster progress with rebalancing services, funding the workforce away from illness and hospitals towards wellness and care closer to home. Now, in the time I've got today, I can't do justice to the huge range of policy and activity through our national programmes for primary care, for planned care, for urgent and emergency care and for mental health to support this rebalancing of the system, so I'm going to highlight the action to improve access to those services that most people frequent and are most familiar with, and these are our primary and community services. To improve access to GPs, we've introduced a change through the general medical services contract to remove the bottleneck at the start of the day. I have provided extra funding of £4 million annually over the next three years to build capacity in GP practices. The primary care model is about increasing the range of services and health professionals accessible in the community. GPs and practice nurses are not always the right health professional for someone's needs, and as a physiotherapist, I'm sure you're well aware of that. For example, an optometrist is the right person to treat eye problems like red eye; community pharmacists offer an increasing range of services, from hay fever to emergency contraception; ear wax causing hearing loss is a common problem, and we're increasing the availability of community audiologists. I'm very aware that one of the biggest areas of concern for people in terms of access is dentists. Managing the infection control requirements of COVID has meant a lot less capacity in dental practices. Reforming the dental contract is our main policy driver to deliver that better access, and we will create more capacity for new patients by moving away from the historic six-monthly checks for all to a service based on individual need and prevention. For many people whose oral health is good, they only need to have a check-up once every two years. We do need to communicate this better to the public, and I welcome Members' support in conveying that message. Last month, I launched our new six goals for urgent and emergency care programme, and I'm supporting this with £25 million of investment. Key developments enabling better access are the eight new urgent primary care centres across Wales, with two more opening shortly. And our 111 telephone service is now available across the whole of Wales. The '111, press 2', directs people to mental health well-being support. Also in April, I published our programme for transforming and modernising planned hospital care and reducing waiting lists. Now, importantly, the plan also signals the transformation of community-based services to offer different options designed to support a person to do what matters to them. We are moving steadily into a new phase of the primary care model. This phase is about increasing the visibility and development of community services, where the focus of leadership and investment is on wellness, independence and the integration of health and care. A recent King's Fund paper on what we could learn from the pandemic states that a successful and sustainable recovery is possible if there is investment in the resilience of communities and community-led approaches, with individuals and communities in the best possible health to cope with what comes next.
Welsh: Diolch yn fawr. Rwy'n ddiolchgar am gyfle'r ddadl fer hon heddiw i drafod mater pwysig mynediad at wasanaethau iechyd. Nawr, o dan Lywodraeth Lafur yma yng Nghymru mae mwy o feddygon, nyrsys a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill bellach yn gweithio yn y GIG yng Nghymru nag erioed o'r blaen: dros 104,000 o bobl ac 89,000 o staff cyfwerth ag amser llawn - 3,600 yn fwy o staff nag ar yr un pryd y llynedd. Ac ymhell o fod yn gwbl ddiwerth, ers 2016 mae nifer y staff meddygol a deintyddol wedi cynyddu 21 y cant. Mae nifer y staff nyrsio, bydwreigiaeth ac ymwelwyr iechyd wedi cynyddu 9 y cant, mae'r staff gwyddonol, therapiwtig a thechnegol wedi cynyddu 24 y cant, a staff ambiwlans wedi cynyddu 39 y cant. Rydym yn hyfforddi 69 y cant yn fwy o nyrsys nag yr oeddem yn ei wneud cyn 2016, a'r wythnos diwethaf, rwy'n gobeithio eich bod wedi nodi inni recriwtio 400 o nyrsys rhyngwladol newydd. Fodd bynnag, nid ydym yn hunanfodlon, ac nid niferoedd yn unig sy'n mynd i warantu llwyddiant. Mae'n ymwneud â sut y mae gweithwyr iechyd proffesiynol yn cydweithio ac yn defnyddio eu sgiliau, gan gynnwys eu sgiliau Cymraeg, yn y ffordd fwyaf effeithiol i gleifion. Felly, mae gennym ymrwymiad rhaglen lywodraethu i sicrhau gwell mynediad at feddygon, nyrsys, deintyddion a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill sy'n adeiladu ar ymrwymiadau blaenorol. Mae gweithgaredd yn canolbwyntio ar y model gofal sylfaenol i Gymru, sy'n ymwneud â phobl yn cael y gofal cywir gan y gweithiwr proffesiynol neu'r gwasanaeth cywir ar gyfer eu hanghenion penodol, yn eu cartrefi neu mor agos i'w cartrefi â phosibl. Nawr, mae hyn yn golygu y bydd mwy a mwy o bobl ond yn teithio i ysbytai ar gyfer y gwasanaethau na ddylid eu darparu yn unman ond y lleoliadau hynny. Wrth i raglen y fframwaith clinigol cenedlaethol yrru llwybrau clinigol cenedlaethol, byddwn yn gwneud cynnydd cyflymach ar ailgydbwyso gwasanaethau, gan ariannu'r gweithlu i ffwrdd oddi wrth salwch ac ysbytai a thuag at iechyd a gofal yn nes at adref. Nawr, yn yr amser sydd gennyf heddiw, ni allaf wneud cyfiawnder â'r ystod enfawr o bolisïau a gweithgaredd sy'n digwydd drwy ein rhaglenni cenedlaethol ar gyfer gofal sylfaenol, ar gyfer gofal wedi'i gynllunio, ar gyfer gofal brys a gofal mewn argyfwng ac ar gyfer iechyd meddwl i gefnogi ailgydbwyso'r system, felly rwy'n mynd i dynnu sylw at y camau i wella mynediad at y gwasanaethau y mae'r rhan fwyaf o bobl yn eu mynychu ac yn fwyaf cyfarwydd â hwy, sef ein gwasanaethau sylfaenol a chymunedol. Er mwyn gwella mynediad at feddygon teulu, rydym wedi cyflwyno newid drwy'r contract gwasanaethau meddygol cyffredinol i gael gwared ar y tagfeydd ar ddechrau'r dydd. Rwyf wedi darparu cyllid ychwanegol o £4 miliwn bob blwyddyn dros y tair blynedd nesaf i adeiladu capasiti ym mhractisau meddygon teulu. Mae'r model gofal sylfaenol yn ymwneud â chynyddu'r ystod o wasanaethau a gweithwyr iechyd proffesiynol sydd ar gael yn y gymuned. Nid meddygon teulu a nyrsys practis yw'r gweithwyr iechyd proffesiynol cywir bob amser ar gyfer anghenion rhywun, ac fel ffisiotherapydd, rwy'n siŵr eich bod yn ymwybodol iawn o hynny. Er enghraifft, optometrydd yw'r person cywir i drin problemau llygaid fel llygad coch; mae fferyllwyr cymunedol yn cynnig ystod gynyddol o wasanaethau, o dwymyn y gwair i ddulliau atal cenhedlu brys; mae cwyr clust sy'n achosi nam ar y clyw yn broblem gyffredin, ac rydym yn cynyddu argaeledd awdiolegwyr cymunedol. Rwy'n ymwybodol iawn mai un o'r meysydd sy'n peri'r pryder mwyaf i bobl o ran eu hygyrchedd yw deintyddion. Mae rheoli gofynion mesurau rheoli heintiau COVID wedi golygu bod llawer llai o gapasiti mewn practisau deintyddol. Diwygio'r contract deintyddol yw ein prif ddull polisi o sicrhau hygyrchedd gwell, a byddwn yn creu mwy o gapasiti i gleifion newydd drwy symud oddi wrth yr hen drefn o archwiliadau chwe misol i bawb i wasanaeth sy'n seiliedig ar angen unigolion ac atal. I lawer o bobl y mae eu hiechyd y geg yn dda, dim ond unwaith bob dwy flynedd y mae angen iddynt gael archwiliad. Mae angen inni gyfathrebu hyn yn well i'r cyhoedd, ac rwy'n croesawu cefnogaeth yr Aelodau i gyfleu'r neges honno. Y mis diwethaf, lansiais ein chwe nod newydd ar gyfer rhaglen gofal brys a gofal mewn argyfwng, ac rwy'n cefnogi hyn gyda buddsoddiad o £25 miliwn. Mae'r wyth canolfan gofal sylfaenol brys newydd ledled Cymru yn ddatblygiadau allweddol sy'n hwyluso gwell mynediad, gyda dwy arall yn agor cyn bo hir. Ac mae ein gwasanaeth ffôn 111 bellach ar gael ledled Cymru. Mae '111, pwyso 2', yn cyfeirio pobl at gymorth lles iechyd meddwl. Hefyd ym mis Ebrill, cyhoeddais ein rhaglen ar gyfer trawsnewid a moderneiddio gofal ysbyty wedi'i gynllunio a lleihau rhestrau aros. Nawr, yn bwysig, mae'r cynllun hefyd yn arwydd o drawsnewid gwasanaethau yn y gymuned i gynnig gwahanol opsiynau a luniwyd i gynorthwyo unigolyn i wneud yr hyn sy'n bwysig iddynt hwy. Rydym yn symud yn raddol i gam newydd o'r model gofal sylfaenol. Mae'r cam hwn yn ymwneud â chynyddu gwelededd a datblygu gwasanaethau cymunedol, lle mae ffocws yr arweinyddiaeth a'r buddsoddiad ar iechyd, annibyniaeth ac integreiddio iechyd a gofal. Mae papur diweddar gan Gronfa'r Brenin ar yr hyn y gallem ei ddysgu o'r pandemig yn nodi bod adferiad llwyddiannus a chynaliadwy yn bosibl os oes buddsoddiad yng nghadernid cymunedau a dulliau a arweinir gan y gymuned, gydag unigolion a chymunedau yn yr iechyd gorau posibl i ymdopi â'r hyn a ddaw nesaf.