English: It's a desperate situation where access to food is out of reach for many people in one of the wealthiest countries in the world. I welcome the commitment to free school meals in the co-operation agreement. I also welcome the commitment of the Government to universal basic income. A report published by the Future Generations Commissioner for Wales found that universal basic income would decrease overall poverty rates in Wales by 50 per cent, and child poverty would decrease by 64 per cent, bringing it to a rate of under 10 per cent. That's down from its current position at 28 per cent. In preparing for this debate, I learned about food deserts, which actually describe one in five communities in Wales. If you live in a food desert, you will find it difficult to access affordable, fresh food. That could be because you're reliant on smaller shops which are local, which are obviously known to charge more for the same products. That's because you can't access reliable public transport. And that's the same in rural areas like Pembrokeshire or Ceredigion as it is in urban Cardiff. And food poverty and food insecurity will be all the worse because of Brexit. Our farmers and our food producers are committed to producing good quality food, but they need support, not deals with Australia, which will deliver poor quality food. The situation is not just about food poverty. It's also a combination of Brexit, COVID and also climate change, and deep social inequalities, regional insecurities, and economic austerity and recession. This all means that those families already facing huge financial pressures, reliant on foodbanks, without access to fresh food, paying more in small local shops, will be hit hardest by the Conservatives' bad Brexit deal. It's going to spell trouble for families facing a cost-of-living crisis already; and for our food systems, it means that they are being undermined; for our retailers, who have had to have their calls to building greater stability ignored by Westminster. So, like last week, I'm going to urge the Welsh Government to go further and faster on ideas like universal basic income and a debt bonfire, to ease immediate pressures on families, as well as looking at what can be done to build food security and access to food into policies and planning in the longer term. I welcome the cross-governmental policy approach, in this motion, to food poverty, and I would also welcome a cross-party approach. The Trussell Trust's phrase is, 'We will create a UK without the need for food banks'. And that's what we should all aim for. Thank you. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Mae'n sefyllfa enbyd lle mae mynediad at fwyd allan o gyrraedd llawer o bobl yn un o wledydd cyfoethocaf y byd. Rwy'n croesawu'r ymrwymiad i brydau ysgol am ddim yn y cytundeb cydweithio. Rwyf hefyd yn croesawu ymrwymiad y Llywodraeth i incwm sylfaenol cyffredinol. Canfu adroddiad a gyhoeddwyd gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru y byddai incwm sylfaenol cyffredinol yn gostwng cyfraddau tlodi cyffredinol yng Nghymru 50 y cant, a byddai tlodi plant yn gostwng 64 y cant, gan ddod â'r gyfradd islaw 10 y cant, i lawr o'i lefel bresennol, sef 28 y cant. Wrth baratoi ar gyfer y ddadl hon, dysgais am anialwch bwyd, sy'n disgrifio un o bob pum cymuned yng Nghymru mewn gwirionedd. Os ydych chi'n byw mewn anialwch bwyd, byddwch yn ei chael hi'n anodd cael gafael ar fwyd fforddiadwy, ffres. Gallai hynny fod oherwydd eich bod yn ddibynnol ar siopau llai sy'n lleol, y gwyddys eu bod yn codi mwy am yr un cynhyrchion wrth gwrs, a hynny am na allwch gael mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus ddibynadwy. Ac mae hynny yr un fath mewn ardaloedd gwledig fel sir Benfro neu Geredigion ag yng Nghaerdydd ddinesig. A bydd tlodi bwyd ac ansicrwydd bwyd yn waeth byth oherwydd Brexit. Mae ein ffermwyr a'n cynhyrchwyr bwyd wedi ymrwymo i gynhyrchu bwyd o ansawdd da, ond maent angen cefnogaeth, nid cytundebau ag Awstralia, a fydd yn arwain at fwyd o ansawdd gwael. Nid yw'r sefyllfa'n ymwneud â thlodi bwyd yn unig. Mae hefyd yn gyfuniad o Brexit, COVID a newid hinsawdd, ac anghydraddoldebau cymdeithasol dwfn, ansicrwydd rhanbarthol, a chyni economaidd a dirwasgiad. Mae hyn i gyd yn golygu mai'r teuluoedd sydd eisoes yn wynebu pwysau ariannol enfawr, teuluoedd sy'n dibynnu ar fanciau bwyd, heb fynediad at fwyd ffres, sy'n talu mwy mewn siopau bach lleol, a fydd yn cael eu taro galetaf gan gytundeb Brexit gwael y Ceidwadwyr. Mae'n mynd i olygu trafferthion i deuluoedd sy'n wynebu argyfwng costau byw yn barod; i'n systemau bwyd, mae'n golygu eu bod yn cael eu tanseilio; i'n manwerthwyr, sydd wedi gorfod cael eu galwadau am adeiladu mwy o sefydlogrwydd wedi'u hanwybyddu gan San Steffan. Felly, fel yr wythnos diwethaf, rwy'n mynd i annog Llywodraeth Cymru i fynd ymhellach ac yn gyflymach ar syniadau fel incwm sylfaenol cyffredinol a choelcerth dyledion, er mwyn lleddfu'r pwysau uniongyrchol ar deuluoedd, yn ogystal ag edrych ar yr hyn y gellir ei wneud i adeiladu diogelwch bwyd a mynediad at fwyd i mewn i bolisïau a chynlluniau yn fwy hirdymor. Rwy'n croesawu'r dull o weithredu polisi trawslywodraethol, yn y cynnig hwn, ar dlodi bwyd, a byddwn hefyd yn croesawu dull trawsbleidiol o weithredu. Ymadrodd Ymddiriedolaeth Trussell yw, 'Rydym yn mynd i greu DU lle nad oes angen banciau bwyd'. A dyna y dylem i gyd anelu ato. Diolch yn fawr iawn.