English: Diolch, Dirprwy Lywydd. This month marks the thirty-fifth anniversary of the start of the 1984-85 miners' strike. The strike had a significant impact on mining communities throughout the UK, including those here in Wales, and including the ones that I represent in Cynon Valley. Indeed, growing up in a village like Cwmbach, where many of my friends and neighbours were directly affected by the strike, I myself and a whole generation of young people and women, as well as the miners and families themselves, couldn't fail to be shaped and moulded by its effects. The strike didn't start in Wales, but, by 14 March, every colliery in south Wales was on strike, and, of the 21,500 miners in south Wales, a staggering 99.6 per cent took part. Remarkably, 93 per cent were still on strike a whole year later. That retention figure far surpasses other areas, testament to the resolve and solidarity of the miners and their communities. Yet it's also a reflection on how much their towns and villages relied on the pits. The miners and their families endured unprecedented hardships, yet historians have written of the sense of community that was created, and not just within mining areas. I'm sure we're all familiar with the inspirational film Pride, telling one such story. In Cynon Valley, the miners' support group was twinned with Islington and the London Turkish community. The miners said that the UK Government had a long-term plan to decimate their industry, and as we mark the start of their struggle, we can only reflect on how perceptive they were.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'r mis hwn yn nodi pymtheg mlynedd ar hugain o flynyddoedd ers dechrau streic y glowyr 1984-85. Cafodd y streic effaith sylweddol ar gymunedau glofaol ledled y DU, gan gynnwys y rheini yma yng Nghymru, a chan gynnwys y rhai rwy'n eu cynrychioli yng Nghwm Cynon. Yn wir, wrth dyfu fyny mewn pentref fel Cwmbach, lle yr effeithiwyd yn uniongyrchol ar lawer o fy ffrindiau a fy nghymdogion gan y streic, roedd yn amhosibl i mi a chenhedlaeth gyfan o bobl ifanc a menywod, yn ogystal â'r glowyr a'r teuluoedd eu hunain, beidio â chael ein siapio a'n mowldio gan ei heffeithiau. Ni ddechreuodd y streic yng Nghymru, ond erbyn 14 Mawrth, roedd pob pwll glo yn ne Cymru ar streic, ac o'r 21,500 o lowyr yn ne Cymru, cymerodd gymaint â 99.6 y cant ohonynt ran yn y streic. Yn rhyfeddol, roedd 93 y cant yn dal i fod ar streic flwyddyn gyfan yn ddiweddarach. Mae'r ffigur hwnnw'n llawer uwch na ffigurau mewn ardaloedd eraill, sy'n dyst i benderfyniad ac undod y glowyr a'u cymunedau. Eto i gyd, mae hefyd yn adlewyrchiad o faint roedd eu trefi a'u pentrefi yn dibynnu ar y pyllau glo. Dioddefodd y glowyr a'u teuluoedd galedi nas gwelwyd o'r blaen, ac eto mae haneswyr wedi ysgrifennu am yr ymdeimlad o gymuned a grëwyd, ac nid yn yr ardaloedd glofaol yn unig. Rwy'n siŵr ein bod i gyd yn gyfarwydd â'r ffilm ysbrydoledig Pride, a adroddai stori o'r fath. Yng Nghwm Cynon, roedd grŵp cymorth y glowyr wedi gefeillio ag Islington a chymuned Dwrcaidd Llundain. Dywedodd y glowyr fod gan Lywodraeth y DU gynllun hirdymor i anrheithio eu diwydiant, ac wrth i ni nodi dechrau eu brwydr, ni allwn ond ystyried pa mor graff yr oeddent.