English: I welcome the opportunity to discuss this important issue, as poor air quality is one of the biggest public health challenges facing Wales. Last week, the media spoke about all-electric vehicles and not selling petrol cars after 2035. Whilst we all welcome this move, we must ensure that the infrastructure is right, that cars are affordable and that incentives such as scrappage schemes are to be offered to people in the hope that they will convert sooner, as people are 21 times more likely to die from road pollution deaths than road traffic accidents. Parts of the region I represent, South Wales West, has some of the dirtiest air in the UK. PM10 is often well above the safe daily limit, and schools in my region have had many days when it was double the safe daily limit, and this is totally unacceptable. The Healthy Air Cymru group are calling for new World Health Organization guidelines to be enshrined in legislation as soon as possible. King's College London found that cutting air pollution by even one fifth in the UK's most polluted cities would reduce the number of lung cases by 5 to 7 per cent. The cause of most poor air quality-related deaths is from legal levels of air pollution. We must, surely, provide a statutory duty on local authorities to appropriately monitor and assess air pollution. King's College London has also found that for children who live near a busy road, air pollution can stunt lung growth by as much as 14 per cent. And living near a busy road can increase the chances of developing lung cancer by as much as 10 per cent. In Wales, 314,000 people - one in ten - are currently receiving treatment for asthma. Current pollution guidelines are insufficient, with 19 per cent of all cases of childhood asthma in the UK linked to air pollution. Air pollutants are to blame for the deaths of at least five people per day in Wales, with the biggest contributor being transport. The UK Labour Government incentivised a switch to diesel cars. Due to this, the amount of particulates and nitrogen dioxide in our atmosphere has increased dramatically. Also due to this, many people purchased diesel cars in good faith, only to be later penalised by higher road taxes, with people unable to change due to the current expense of electric vehicles - this must be looked at. Therefore, there must be incentives for people to change, financially. The Welsh Government needs to take action to reduce road-traffic congestion, which, again, amplifies pollution. Our planning system must take into account the effect that new developments will have on traffic congestion, as well as being mindful of electric charging points on new developments. The Welsh Government must develop a strategy to tackle poor air quality. There needs to be a reporting system to alert residents of poor air quality, and this must be done at a national level and not left to local health boards. New developments, such at the British-made Sentinel-5P satellite, which monitors air pollutants, can be utilised at national level to improve forecasting, and be used to warn the public about such events. The Welsh and UK Governments need to work together and act on this urgently. I look forward to seeing the Welsh Government's clean air plans, and I hope we can all work together on this matter. Thank you.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cyfle i drafod y mater pwysig hwn, gan fod ansawdd aer gwael yn un o'r heriau iechyd cyhoeddus mwyaf sy'n wynebu Cymru. Yr wythnos diwethaf, siaradodd y cyfryngau am gerbydau trydan a pheidio â gwerthu ceir petrol ar ôl 2035. Er ein bod oll yn croesawu'r symudiad hwn, rhaid inni sicrhau bod y seilwaith yn iawn, fod ceir yn fforddiadwy a bod cymhellion megis cynlluniau sgrapio yn mynd i gael eu cynnig i bobl yn y gobaith y byddant yn newid yn gynt, gan fod pobl 21 gwaith yn fwy tebygol o farw o farwolaethau llygredd ffyrdd na damweiniau traffig ar y ffyrdd. Gan rannau o'r rhanbarth rwy'n ei gynrychioli, sef Gorllewin De Cymru, y ceir peth o'r aer mwyaf brwnt yn y DU. Mae PM10 yn aml yn llawer uwch na'r terfyn dyddiol diogel, ac mae ysgolion yn fy rhanbarth wedi cael sawl diwrnod pan oedd ddwywaith cymaint â'r terfyn dyddiol diogel, ac mae hyn yn gwbl annerbyniol. Mae'r grŵp Awyr Iach Cymru yn galw am ymgorffori canllawiau newydd Sefydliad Iechyd y Byd mewn deddfwriaeth cyn gynted â phosibl. Canfu Coleg y Brenin Llundain hefyd y gall torri un rhan o bump oddi ar lygredd aer yn ninasoedd mwyaf llygredig y DU leihau nifer yr achosion o gyflyrau'r ysgyfaint rhwng 5 a 7 y cant. Achosir y rhan fwyaf o farwolaethau sy'n gysylltiedig ag ansawdd aer gan lefelau cyfreithiol o lygredd aer. Does bosibl na ddylem ei gwneud yn ddyletswydd statudol ar awdurdodau lleol i fonitro ac asesu llygredd aer yn briodol. Mae Coleg y Brenin Llundain hefyd wedi canfod, yn achos plant sy'n byw'n agos at ffordd brysur, fod llygredd aer yn gallu cyfyngu cymaint â 14 y cant ar dyfiant yr ysgyfaint. A gall byw'n agos at ffordd brysur gynyddu'r perygl o ddatblygu canser yr ysgyfaint gymaint â 10 y cant. Yng Nghymru, mae 314,000 o bobl - un o bob deg - yn cael triniaeth ar gyfer asthma ar hyn o bryd. Mae'r canllawiau presennol ar lygredd yn annigonol, gyda 19 y cant o'r holl achosion o asthma mewn plant yn y DU yn gysylltiedig â llygredd aer. Llygryddion aer sydd i'w beio am farwolaethau o leiaf bump o bobl y dydd yng Nghymru, a'r cyfrannwr mwyaf yw trafnidiaeth. Roedd Llywodraeth Lafur y DU yn cymell newid i geir diesel. Oherwydd hyn, mae faint o ronynnau a nitrogen deuocsid sydd yn ein hatmosffer wedi cynyddu'n ddramatig. Oherwydd hyn hefyd, prynodd llawer o bobl geir diesel gan gredu eu bod yn well, a chael eu cosbi'n ddiweddarach gan drethi ffyrdd uwch, gyda phobl yn methu newid oherwydd cost cerbydau trydan ar hyn o bryd - rhaid edrych ar hyn. Felly, rhaid cael cymhellion i bobl newid, cymhellion ariannol. Mae angen i Lywodraeth Cymru gymryd camau i leihau tagfeydd traffig ar y ffyrdd, sydd, unwaith eto, yn chwyddo llygredd. Rhaid i'n system gynllunio ystyried yr effaith a gaiff datblygiadau newydd ar dagfeydd traffig, yn ogystal ag ystyried pwyntiau gwefru trydan mewn datblygiadau newydd. Rhaid i Lywodraeth Cymru ddatblygu strategaeth i fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael. Mae angen system adrodd i rybuddio preswylwyr am ansawdd aer gwael, a rhaid gwneud hyn ar lefel genedlaethol ac nid ei adael i fyrddau iechyd lleol. Gellir defnyddio datblygiadau newydd fel y lloeren Sentinel-5P a wnaed ym Mhrydain, sy'n monitro llygryddion aer, ar lefel genedlaethol i wella dulliau rhagweld, a'u defnyddio i rybuddio'r cyhoedd am ddigwyddiadau o'r fath. Mae angen i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU gydweithio a gweithredu ar hyn ar fyrder. Rwy'n edrych ymlaen at weld cynlluniau aer glân Llywodraeth Cymru, ac rwy'n gobeithio y gallwn i gyd gydweithio ar y mater hwn. Diolch.