English: Diolch, acting Presiding Officer. Minister, can I thank you for your statement and for the update on the future approach to optometry services? This week, National Eye Health Week stresses the importance, of course, of regular eye tests for all. So, I'm sure that we'll all be surprised that there's been a drop of 180,000 eye tests delivered across Wales in 2020 alone, let alone what those figures are for this year. There's also an estimated loss of £2.5 billion, so they say, in terms of loss to the UK economy because of sight loss. Since the Government's policy was outlined in March, we're aware that the Welsh Government hasn't ruled out a further lockdown, and we're, of course, acutely aware of the winter pressures. This means that eye appointments being missed are likely to increase even further. I'm sure the Minister would agree with that analysis. So, can I ask what immediate preparations are you, therefore, Minister, making to ensure that opticians and NHS optometrists throughout the winter - ? What assurances can you give to the Welsh public that they will be able to receive an eye test for the rest of 2021? I'm also concerned that the future approach is short on targets and without a clear timetable. You've even mentioned in your statement today, Minister, that work is under way to consider the potential costs of the future approach, but you don't mention when you expect this by. There have been some really good examples of optometrists, as you say, who have set up services to diagnose, to manage, to treat patients in the community who would have ordinarily been directed to secondary care. So, this is all good news and very much welcome. Can I ask what efforts you are making to ensure that the work of the regional partnership boards means that excellent initiatives, such as what I've outlined, and you've outlined in your statement, are equally available across Wales? The Specsavers report also refers to reduced ophthalmology appointments during 2020 as well. The most recent eye care measure statistics show that less than half of Welsh patients at immediate risk of sight loss or irreversible harm were waiting within their target date for an appointment. So, my final question is: what actions are you taking to ensure that both patients who are at a immediate risk of sight loss and those who have less severe risks will be able to be seen on time? Will the data for those in R2 and R3 categories also be published, and, if so, when? Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd dros dro. Gweinidog, a gaf i ddiolch i chi am eich datganiad ac am y wybodaeth ddiweddaraf am y gwasanaethau optometreg ar gyfer y dyfodol? Mae'r wythnos hon, Wythnos Genedlaethol Iechyd y Llygaid yn pwysleisio pwysigrwydd profion llygaid rheolaidd i bawb, wrth gwrs. Felly, rwy'n siŵr y byddwn ni i gyd yn synnu bod gostyngiad o 180,000 yn y profion llygaid sydd wedi'u cynnal ledled Cymru yn 2020 yn unig, heb sôn am y ffigurau hynny ar gyfer eleni. Amcangyfrifir hefyd y bydd colled o £2.5 biliwn, felly maen nhw'n ei ddweud, o ran colled i economi'r DU oherwydd colli golwg. Ers i bolisi'r Llywodraeth gael ei amlinellu ym mis Mawrth, rydym yn ymwybodol nad yw Llywodraeth Cymru wedi diystyru cyfnod arall o gyfyngiadau symud, ac rydym, wrth gwrs, yn ymwybodol iawn o bwysau'r gaeaf. Mae hyn yn golygu bod apwyntiadau llygaid sy'n cael eu colli yn debygol o gynyddu hyd yn oed ymhellach. Rwy'n siŵr y byddai'r Gweinidog yn cytuno â'r dadansoddiad hwnnw. Felly, a gaf i ofyn pa baratoadau ar unwaith yr ydych chi, felly, Gweinidog, yn eu gwneud i sicrhau bod optegwyr ac optometryddion y GIG drwy gydol y gaeaf - ? Pa sicrwydd y gallwch ei roi i'r cyhoedd yng Nghymru y byddant yn gallu cael prawf llygaid am weddill 2021? Rwyf hefyd yn pryderu bod y dull gweithredu ar gyfer y dyfodol yn brin o dargedau a heb amserlen glir. Rydych chi hyd yn oed wedi sôn yn eich datganiad heddiw, Gweinidog, fod gwaith ar y gweill i ystyried costau posibl y dull gweithredu ar gyfer y dyfodol, ond nid ydych yn sôn erbyn pryd yr ydych chi'n disgwyl hyn. Cafwyd rhai enghreifftiau da iawn o optometryddion, fel y dywedwch chi, sydd wedi sefydlu gwasanaethau i roi diagnosis, i reoli, i drin cleifion yn y gymuned a fyddai fel arfer wedi cael eu cyfeirio at ofal eilaidd. Felly, mae hyn i gyd yn newyddion da ac yn cael ei groesawu'n fawr. A gaf i ofyn pa ymdrechion rydych chi'n eu gwneud i sicrhau bod gwaith y byrddau partneriaeth rhanbarthol yn golygu bod mentrau rhagorol, fel yr hyn rwyf i wedi'i amlinellu, a'r hyn yr ydych chi wedi'i amlinellu yn eich datganiad, yr un mor hygyrch ledled Cymru? Mae adroddiad Specsavers hefyd yn cyfeirio at lai o apwyntiadau offthalmoleg yn ystod 2020 hefyd. Mae ystadegau diweddaraf y mesur gofal llygaid yn dangos bod llai na hanner y cleifion o Gymru oedd mewn perygl uniongyrchol o golli eu golwg neu niwed na ellir ei wrthdroi yn aros o fewn eu dyddiad targed am apwyntiad. Felly, fy nghwestiwn olaf yw: pa gamau ydych chi'n eu cymryd i sicrhau y bydd cleifion sydd mewn perygl uniongyrchol o golli eu golwg a'r rhai sydd â risgiau llai difrifol yn gallu cael eu gweld yn brydlon? A fydd y data ar gyfer y rhai yng nghategorïau R2 ac R3 hefyd yn cael eu cyhoeddi, ac, os felly, pryd? Diolch.