English: Thank you, Deputy Presiding Officer. There is of course no doubt in anyone's mind about the contribution of key workers during the pandemic. The people who have kept us going throughout the height of the pandemic in the different ways we've experienced - workers not just in health and social care but in manufacturing, police, the armed forces, education, transport, utilities, local and national Government, postal workers, essential retail, food production and delivery, all of these people have kept us fed, cared for, taught, connected and safe. And they deserve our thanks and recognition, not just now but beyond the pandemic, and vaccination is part of the way out of these tough times and the necessary restrictions that have been placed on our everyday lives. And the signs are encouraging, with the research published by Public Health Scotland last week, and Public Health England, showing significant positive impact from vaccination, and the AstraZeneca-Oxford study on a helpful sign about transmission being reduced with the vaccine as well. Now, it would be wonderful if I could give this protection to everyone overnight, but we know that we can't do that and that we do face a need to prioritise. And, as we all know, the first phase of the roll-out involved vaccinating mainly by age and clinical vulnerability. By the end of phase 1, in around seven weeks' or so time, we'll have protected those groups in which 99 per cent of all deaths have occurred to date. I know there have been many calls for prioritising the vaccine for specific occupational groups in the next phase, particularly police and teachers, but others too, as the Petitions Committee have recognised. And I understand the reasons why a case is made for those groups or other key workers. Professor Wei Shen Lim, the chair of the independent and expert Joint Committee on Vaccination and Immunisation, recently said: 'Vaccinations stop people from dying and the current strategy is to prioritise those who are more likely to have severe outcomes and die from Covid-19.' That remains the key aim of our COVID vaccination programme. The JCVI has reviewed the evidence to understand the association between occupation and the risk of exposure and harm from COVID-19, and there are specific risk factors for a greater risk of serious harm, and they include older age, an over-representation of certain underlying health conditions in some jobs, socioeconomic deprivation, household size and an inability to work from home. Occupational risk associated with poorer outcomes with COVID-19 has predominately affected, in the evidence that JCVI considered, men between the ages of 40 and 49, for all those people outside the current nine priority groups. The evidence suggests that there are a combination of factors, not just occupation alone, that lead to poorer outcomes in certain groups. We should remind ourselves that those poorer outcomes include people dying; we've seen significant mortality to date. The JCVI advice also highlighted that delivery of a programme targeting occupational groups would be complex. The NHS knows how old you are, but it isn't likely to know what job you do with the same level of accuracy. The JCVI have concluded there was insufficient evidence to advise the four Governments of the UK to prioritise certain occupational groups in the next phase of the vaccination programme. An age-based model was identified as the quickest to deliver and protect the greatest number of people in the shortest period of time. And our broad understanding is that about half of key workers who have yet to be vaccinated are in the 40 to 49 age bracket. It is hard to objectively disagree with a programme designed to vaccinate the largest number of people in the shortest space of time to ensure that the most people are protected. And what we must not forget is that, for the first phase of the programme, the JCVI advised prioritisation again based on age and vulnerability. That was advice was adopted by all four UK nations - four different UK Governments, four different health Ministers, who have very different political traditions and loyalties, but we've all agreed on the nature of the advice that we have and how to provide the biggest impact on keeping our respective populations safe. And the success of the vaccination programme is undeniable and evident in both the Public Health Scotland and the Public Health England data published last week. Now, I recognise some of the points that have been made in comments. I didn't quite agree with the presentation of Mr Isherwood's version of what's happened, because, actually, police officers have been on lists for end-of-day vaccine. In fact, I've had conversations with the police and crime commissioners in other parts of Wales who have noted that North Wales Police have actually had higher numbers of people vaccinated in that end-of-day supply. And we've clarified the position to make it clear that end-of-day supply - to make sure the vaccine doesn't go to waste, police and other key workers can, of course, be on that. I don't think that's a matter of controversy now. And it's - . Mr Isherwood will, of course, take his own view, but I don't think the facts support his version of events. I also just need to make this point generally. This isn't about asking people to have some prioritisation, because if you prioritise any group, you are deprioritising other people. And a police officer in their 20s is at less risk overall than a police officer in their 40s, just as is the same with a teacher in their 20s, compared to a teacher in their 40s, or a post officer worker in their 20s or in their 40s. We're dealing with the evidence on how to protect people from harm, and I would need strong and incontrovertible evidence to depart from the advice of the independent, expert JCVI. I believe I am doing what any responsible health Minister should and would do to keep their country safe in the midst of an unfinished pandemic: follow the evidence, the science and the public health advice to save as many lives as possible. That is exactly what I will continue to do, and I look forward to doing so with an excellent team of people across the country to help keep Wales safe and deliver this vaccination programme as quickly as possible. Thank you, Deputy Presiding Officer.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Wrth gwrs, nid oes amheuaeth ym meddwl unrhyw un ynglŷn â chyfraniad gweithwyr allweddol yn ystod y pandemig. Y bobl sydd wedi ein cadw i fynd drwy gydol y pandemig ar ei waethaf yn y gwahanol ffyrdd rydym wedi'u profi - gweithwyr nid yn unig ym maes iechyd a gofal cymdeithasol ond ym maes gweithgynhyrchu, yr heddlu, y lluoedd arfog, addysg, trafnidiaeth, cyfleustodau, Llywodraeth leol a chenedlaethol, gweithwyr post, manwerthu hanfodol, cynhyrchu a darparu bwyd, mae'r holl bobl hyn wedi ein bwydo, gofalu amdanom, ein haddysgu, ein cadw mewn cysylltiad ac yn ddiogel. Ac maent yn haeddu ein diolch a'n cydnabyddiaeth, nid yn unig nawr ond y tu hwnt i'r pandemig, ac mae brechu yn rhan o'r ffordd allan o'r cyfnod anodd hwn a'r cyfyngiadau angenrheidiol sydd wedi'u gosod ar ein bywydau bob dydd. Ac mae'r arwyddion yn galonogol, gyda'r ymchwil a gyhoeddwyd gan Public Health Scotland yr wythnos diwethaf, a Public Health England, yn dangos effaith gadarnhaol sylweddol o frechu, ac astudiaeth AstraZeneca-Rhydychen hefyd ar arwydd calonogol fod y brechlyn yn lleihau trosglwyddiad. Nawr, byddai'n wych pe gallwn roi'r amddiffyniad hwn i bawb dros nos, ond gwyddom na allwn wneud hynny a'n bod yn wynebu'r angen i flaenoriaethu. Ac fel y gwyddom i gyd, roedd cam cyntaf y broses o gyflwyno'r brechlyn yn galw am frechu'n bennaf yn ôl oedran a gwendid clinigol. Erbyn diwedd cam 1, ymhen tua saith wythnos, byddwn wedi diogelu'r grwpiau lle mae 99 y cant o'r holl farwolaethau wedi digwydd hyd yma. Gwn fod llawer o alwadau wedi bod am flaenoriaethu'r brechlyn ar gyfer grwpiau galwedigaethol penodol yn y cam nesaf, yn enwedig yr heddlu ac athrawon, ond eraill hefyd, fel y mae'r Pwyllgor Deisebau wedi cydnabod. A deallaf y rhesymau pam y mae achos yn cael ei wneud dros frechu'r grwpiau hynny neu weithwyr allweddol eraill. Yn ddiweddar, dywedodd yr Athro Wei Shen Lim, cadeirydd y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu annibynnol ac arbenigol: Mae brechiadau'n atal pobl rhag marw a'r strategaeth bresennol yw blaenoriaethu'r rhai sy'n fwy tebygol o gael canlyniadau difrifol a marw o COVID-19. Dyna yw prif nod ein rhaglen frechu COVID o hyd. Mae'r Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu - y JCVI - wedi adolygu'r dystiolaeth er mwyn deall y cysylltiad rhwng galwedigaeth a risg o ddod i gysylltiad â COVID-19 a niwed yn sgil hynny, a cheir ffactorau risg penodol ar gyfer mwy o risg o niwed difrifol, ac maent yn cynnwys oedran hŷn, gorgynrychiolaeth o rai cyflyrau iechyd isorweddol mewn rhai mathau o swyddi, amddifadedd economaidd-gymdeithasol, maint aelwydydd ac anallu i weithio gartref. Mae risg alwedigaethol sy'n gysylltiedig â chanlyniadau gwaeth gyda COVID-19 wedi effeithio'n bennaf, yn y dystiolaeth a ystyriodd JCVI, ar ddynion rhwng 40 a 49 oed, o blith yr holl bobl y tu allan i'r naw grŵp blaenoriaeth presennol. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu bod cyfuniad o ffactorau, nid galwedigaeth yn unig, yn arwain at ganlyniadau gwaeth mewn rhai grwpiau. Dylem atgoffa ein hunain fod y canlyniadau gwaeth hynny'n cynnwys pobl yn marw; rydym wedi gweld lefelau marwolaeth sylweddol hyd yma. Tynnodd cyngor y JCVI sylw hefyd at y ffaith y byddai darparu rhaglen sy'n targedu grwpiau galwedigaethol yn gymhleth. Mae'r GIG yn gwybod pa mor hen ydych chi, ond nid yw'n debygol o wybod pa swydd rydych chi'n ei gwneud gyda'r un lefel o gywirdeb. Mae'r JCVI wedi dod i'r casgliad nad oedd digon o dystiolaeth i gynghori pedair Llywodraeth y DU i flaenoriaethu rhai grwpiau galwedigaethol yng ngham nesaf y rhaglen frechu. Nodwyd mai model sy'n seiliedig ar oedran oedd y cyflymaf ar gyfer cyflwyno'r brechlyn a diogelu'r nifer fwyaf o bobl yn y cyfnod byrraf. A'n dealltwriaeth gyffredinol yw bod tua hanner y gweithwyr allweddol nad ydynt wedi cael eu brechu eto yn y grŵp oedran 40 i 49. Mae'n anodd anghytuno'n wrthrychol â rhaglen sydd wedi'i chynllunio i frechu'r nifer fwyaf o bobl yn y cyfnod byrraf er mwyn sicrhau bod y rhan fwyaf o bobl yn cael eu diogelu. A'r hyn na ddylem ei anghofio yw bod y JCVI, ar gyfer cam cyntaf y rhaglen, eto wedi cynghori y dylid blaenoriaethu yn seiliedig ar oedran a gwendid clinigol. Mabwysiadwyd y cyngor hwnnw gan bob un o bedair gwlad y DU - pedair Llywodraeth wahanol yn y DU, pedwar Gweinidog iechyd gwahanol, ag iddynt gefndir a theyrngarwch gwleidyddol gwahanol iawn, ond rydym i gyd wedi cytuno ar natur y cyngor a gawn a sut i ddarparu'r effaith fwyaf ar gadw ein poblogaethau'n ddiogel. Ac mae llwyddiant y rhaglen frechu yn anwadadwy ac yn amlwg yn nata Public Health Scotland a Public Health England a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf. Nawr, rwy'n cydnabod rhai o'r pwyntiau sydd wedi'u gwneud mewn sylwadau. Nid oeddwn yn cytuno'n llwyr â'r modd y cyflwynodd Mr Isherwood ei fersiwn o'r hyn sydd wedi digwydd, oherwydd mewn gwirionedd, mae swyddogion yr heddlu wedi bod ar restrau diwedd dydd ar gyfer darparu brechlyn. Yn wir, rwyf wedi cael sgyrsiau gyda chomisiynwyr yr heddlu a throseddu mewn rhannau eraill o Gymru sydd wedi nodi bod gan Heddlu Gogledd Cymru niferoedd uwch o bobl wedi eu brechu yn y cyflenwad diwedd dydd hwnnw. Ac rydym wedi egluro'r sefyllfa i'w gwneud yn glir y gall cyflenwad diwedd dydd - i sicrhau nad yw'r brechlyn yn cael ei wastraffu, y gall heddlu a gweithwyr allweddol eraill wrth gwrs gael hwnnw. Nid wyf yn meddwl bod hwnnw'n fater dadleuol nawr. Ac mae - . Bydd Mr Isherwood, wrth gwrs, yn ffurfio'i farn ei hun, ond nid wyf yn credu bod y ffeithiau'n cefnogi ei fersiwn ef o bethau. Hefyd, mae angen imi wneud y pwynt hwn yn gyffredinol. Nid mater o ofyn i bobl flaenoriaethu rhywfaint yw hyn, oherwydd os ydych yn blaenoriaethu unrhyw grŵp, rydych yn dadflaenoriaethu pobl eraill. Ac mae swyddog heddlu yn eu 20au mewn llai o berygl yn gyffredinol na heddwas yn eu 40au, yn union yr un fath ag athro yn eu 20au, o'u cymharu ag athro yn eu 40au, neu weithiwr swyddfa bost yn eu 20au neu yn eu 40au. Rydym yn ymdrin â'r dystiolaeth ar sut i ddiogelu pobl rhag niwed, a byddai angen tystiolaeth gref a diamheuol arnaf i wyro rhag cyngor y JCVI annibynnol ac arbenigol. Credaf fy mod yn gwneud yr hyn y dylai ac y byddai unrhyw Weinidog iechyd cyfrifol yn ei wneud i gadw eu gwlad yn ddiogel ynghanol pandemig sy'n dal i fod gyda ni: dilyn y dystiolaeth, y wyddoniaeth a'r cyngor iechyd cyhoeddus i achub cynifer o fywydau â phosibl. Dyna'n union y byddaf yn parhau i'w wneud, ac edrychaf ymlaen at wneud hynny gyda thîm rhagorol o bobl ledled y wlad i helpu i gadw Cymru'n ddiogel a chyflawni'r rhaglen frechu hon cyn gynted â phosibl. Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd.