English: Could I call for three short statements, if I may? The first is on improvements in autism services. On 23 September, a week ago yesterday, the health Minister issued a written statement with that title, which merits an oral statement or even a debate in Welsh Government time. It states, for example: 'Some see the answer is to introduce autism legislation, but we know that in England where the Autism Act was passed in 2009, this has not achieved the benefits that were promised'. And, it says: 'There is no equivalent to the progress we are making in Wales in the Integrated Autism Service'. However, the National Autistic Society in England tell me that there has been significant progress in having a diagnostic pathway under the Autism Act there, with many more people presenting for diagnosis. Every area has an autism lead, and the last report said that the number of autistic people who have been found eligible for social care is up, and more diagnosis pathways are specialist autism ones. The wider autism community has asked me to challenge the perception that progress is being made in the integrated autism service where, for example, we don't have any information from it that measures outcomes for autistic people who have accessed the service, and much more besides, but I haven't got time to go into this now. It does merit time to ask appropriate questions accordingly. Secondly, could I call for a statement on support for people with motor neurone disease? Again last week, the Motor Neurone Disease Association launched their 'Act to Adapt' report on housing adaptations for people living with motor neurone disease, pointing out that people with MND need their home adaptations quickly and easily, so that they can live safely, independently and with dignity. Their calls included for national Governments in England and Wales to review the funding distribution formula for disability facility grants, taking into account levels of disability and income, housing tenure and regional variations of business costs; for Governments in England and Wales and Northern Ireland to review the means test to address key identified problems; and for national Governments, including Wales, to include target waiting times for urgent and non-urgent works in transparent and measurable standards for adaptations, and to monitor against those targets. Finally, could I call for an oral statement following the written statement by Jane Hutt AM, Deputy Minister and Chief Whip, on 19 September, 'Action on Disability: The Right to Independent Living'? It says the framework sets out how Welsh Government is fulfilling its obligations under, amongst other things, the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014. Its Part 2 code of practice refers to, or recognises that disabled people can achieve their potential and fully participate as members of society, consistent with the Welsh Government's framework for action on independent living, expressing the right of disabled people to participate fully in all aspects of life. So, for example, we need to know if and when the code is going to be amended to reflect the new guidance, and how public service providers will be apprised of that, where too many still ignore the code as currently drafted. In that context, finally, the new action on disability framework plan says that Welsh Government would develop a British Sign Language national charter for delivery of services and resources. However, as I stated here in February, the British Deaf Association is calling for local authorities and public services in Wales to sign up to their charter for British Sign Language and to make five pledges to improve access and rights for deaf and BSL users in Wales, where presently, at that stage, only two local authorities in the whole of Wales had signed up. So, let's work with, hopefully, the community, adopt the charter they have designed, and encourage all public service providers in Wales to sign up accordingly. I think we need that statement in this context relating to those two examples, but also many more where further clarity is required.
Welsh: A gaf i alw am dri datganiad byr, os caf i? Mae'r cyntaf yn ymwneud â gwelliannau i wasanaethau awtistiaeth. Ar 23 Medi, wythnos yn ôl i ddoe, cyhoeddodd y Gweinidog iechyd ddatganiad ysgrifenedig gyda'r teitl hwnnw, sy'n teilyngu datganiad llafar neu hyd yn oed dadl yn amser Llywodraeth Cymru. Mae'n nodi, er enghraifft: Mae rhai yn ystyried mai'r ateb yw cyflwyno deddfwriaeth awtistiaeth, ond rydym ni'n gwybod yn Lloegr, lle pasiwyd y Ddeddf Awtistiaeth yn 2009, nad yw hyn wedi sicrhau'r manteision a addawyd. Ac mae'n dweud: Nid oes dim sy'n cyfateb i'r cynnydd yr ydym yn ei wneud yng Nghymru yn y Gwasanaeth Awtistiaeth Integredig. Fodd bynnag, mae'r Gymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth yn Lloegr yn dweud wrthyf y bu cynnydd sylweddol o ran cael llwybr diagnostig o dan y Ddeddf Awtistiaeth yno, a bod llawer mwy o bobl yn gofyn am ddiagnosis. Mae gan bob ardal arweinydd awtistiaeth, a dywedodd yr adroddiad diwethaf fod nifer y bobl awtistig y canfuwyd eu bod yn gymwys i gael gofal cymdeithasol wedi cynyddu, a bod mwy o lwybrau diagnosis yn rhai awtistiaeth arbenigol. Mae'r gymuned awtistiaeth ehangach wedi gofyn imi herio'r canfyddiad bod cynnydd yn cael ei wneud yn y gwasanaeth awtistiaeth integredig, er enghraifft, lle nad ydym yn derbyn unrhyw wybodaeth ganddo sy'n mesur canlyniadau ar gyfer pobl awtistig sydd wedi defnyddio'r gwasanaeth, a llawer mwy o bethau eraill, ond nid oes gen i amser i fanylu ar hyn yn awr. Mae'n haeddu amser i ofyn cwestiynau priodol yn unol â hynny. Yn ail, a gaf i alw am ddatganiad ar gymorth i bobl sydd â chlefyd niwronau motor? Unwaith eto'r wythnos diwethaf, lansiodd y Gymdeithas Clefyd Niwronau Motor eu hadroddiad, 'Act to Adapt' am addasiadau tai i bobl sy'n byw â chlefyd niwronau motor, gan dynnu sylw at y ffaith bod angen addasiadau i'w cartrefi yn gyflym ac yn hawdd ar y bobl hyn, er mwyn iddyn nhw allu byw yn ddiogel, yn annibynnol ac ag urddas. Roedd eu galwadau'n cynnwys gofyn i'r Llywodraethau cenedlaethol yng Nghymru a Lloegr adolygu'r fformiwla dyrannu cyllid ar gyfer grantiau cyfleusterau anabledd, gan ystyried lefelau anabledd ac incwm, deiliadaeth tai ac amrywiadau rhanbarthol o ran costau busnes; i Lywodraethau yng Nghymru a Lloegr a Gogledd Iwerddon adolygu'r prawf modd i fynd i'r afael â phroblemau allweddol a nodwyd; ac i Lywodraethau cenedlaethol, gan gynnwys Cymru, gynnwys targedau amseroedd aros ar gyfer gwaith brys a gwaith nad yw'n frys mewn safonau tryloyw a mesuradwy ar gyfer addasiadau, a monitro ar sail y targedau hynny. Yn olaf, a gaf i alw am ddatganiad llafar yn dilyn y datganiad ysgrifenedig gan Jane Hutt AC, y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip, ar 19 Medi, 'Gweithredu ar Anabledd: Yr Hawl i Fyw'n Annibynnol'? Mae'n dweud bod y fframwaith yn nodi sut y mae Llywodraeth Cymru yn cyflawni ei rhwymedigaethau o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, ymysg pethau eraill. Mae ei god ymarfer rhan 2 yn cyfeirio at, neu'n cydnabod y gall pobl anabl gyflawni eu potensial a chyfranogi'n llawn fel aelodau o gymdeithas, yn gyson â fframwaith gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer byw'n annibynnol, gan fynegi hawl pobl anabl i gymryd rhan lawn ym mhob agwedd ar fywyd. Felly, er enghraifft, mae angen i ni wybod a fydd y cod yn cael ei ddiwygio i adlewyrchu'r canllawiau newydd a phryd y bydd hynny, a sut y bydd darparwyr gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu hysbysu am hynny, pan fo gormod o bobl yn dal i anwybyddu'r cod fel y mae wedi'i ddrafftio ar hyn o bryd. Yn y cyd-destun hwnnw, yn olaf, mae'r cynllun fframwaith gweithredu ar anabledd newydd yn dweud y byddai Llywodraeth Cymru yn datblygu siarter cenedlaethol ar Iaith Arwyddion Prydain i ddarparu gwasanaethau ac adnoddau. Fodd bynnag, fel y dywedais yn y lle hwn ym mis Chwefror, mae Cymdeithas Pobl Fyddar Prydain yn galw ar awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru i ymuno â'u siarter ar gyfer Iaith Arwyddion Prydain ac i wneud pum addewid i wella mynediad a hawliau i ddefnyddwyr byddar a BSL yng Nghymru, ond ar hyn o bryd, dim ond dau awdurdod lleol yng Nghymru gyfan oedd wedi ymrwymo i hyn. Felly, gadewch i ni weithio gyda'r gymuned, gobeithio, i fabwysiadu'r siarter a luniwyd ganddyn nhw, ac annog yr holl ddarparwyr gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru i gofrestru yn unol â hynny. Rwy'n credu bod angen y datganiad hwnnw arnom yn y cyd-destun hwn sy'n ymwneud â'r ddwy enghraifft hynny, ond hefyd llawer mwy lle mae angen mwy o eglurder.