English: I'd like, just for a few moments, to speak about the wonderful opportunity that I think Wales has to continue to lead the way in its approach to human rights. I was very privileged to sit on the committee that considered the children and young people's rights Measure back in 2011. I have to say that that was a milestone, I think, for this National Assembly in demonstrating its commitment to the rights agenda, which has been so important in putting children at the heart of a rights-based approach to policy making and decision making, not just by the Welsh Government, but, of course, also by other public authorities. As Helen Mary Jones quite rightly referred, I've been very fortunate enough to win a ballot here in the National Assembly to try to bring forward another piece of what I believe will be groundbreaking legislation in order that we can continue to move the rights-based approach into the area of older people's rights. Wales has led the way when it's come to older people's rights. We were the first nation in the UK to appoint an older people's commissioner, and I think it's fair to say that we are regarded globally as a great place for people to grow old. But we have an opportunity, I think, in order to embed those rights further into Welsh law. We already have incorporated them, of course, into the Social Services and Well-being (Wales) Act 2006, which, of course, the leader of the house will remember very sharply, I think. But I think they've been embraced by those local authorities that had duties under that Act and they've been embraced by the Welsh Government. And that's why I've been very pleased to see the extremely positive responses that I've received so far from the older people's commissioner, from Age Alliance Wales and Age Cymru, and a whole host of other older people stakeholder organisations, to the proposals for an older people's rights Bill. I would very much welcome a response from the leader of the house today to provide an update, really, on the work that I know has already been going on in terms of trying to make older people's rights real. We must never forget that we have over 800,000 older people in Wales. We are an ageing society and we should celebrate the role that older people play and the contribution that they make to our country. But it seems to me that ageism is still one of those things that, very often, we laugh about and that we accept and seem to tolerate in a way that we don't with other protected characteristics such as race, gender and sexuality. I think that that's something that we need to deal with as a nation. So, I think that embedding older people's rights further into Welsh law, helping to communicate and promote those rights to older people, and indeed to all public services and everybody across the country, is an important way of helping people to realise those rights and to be able to access them. So, I do hope that I can work closely with the Government, whoever the appropriate Minister may be, perhaps in the coming weeks and the new year, to help get this piece of legislation onto the statute books. But I also look forward to working with the cross-party group on human rights. I was delighted that Helen Mary Jones has led the charge on re-establishing that group and I look forward to engaging with it and the Welsh Government to promote this rights-based agenda, which I think we've done very well with to date.
Welsh: Hoffwn dreulio ychydig funudau yn siarad am y cyfle gwych sydd gennym yng Nghymru i barhau i arwain y ffordd o ran ein hagwedd tuag at hawliau dynol. Roedd yn fraint fawr cael eistedd ar y pwyllgor a fu'n ystyried y Mesur hawliau plant a phobl ifanc yn ôl yn 2011. Mae'n rhaid i mi ddweud bod honno'n garreg filltir, rwy'n credu, i'r Cynulliad Cenedlaethol o ran dangos ei ymrwymiad i'r agenda hawliau, sydd wedi bod mor bwysig yn gosod plant yn y canol yn ein dull sy'n seiliedig ar hawliau o lunio polisi a gwneud penderfyniadau, nid yn unig gan Lywodraeth Cymru, ond wrth gwrs, gan awdurdodau cyhoeddus eraill hefyd. Fel y dywedodd Helen Mary Jones yn gwbl briodol, bûm yn ddigon ffodus i ennill pleidlais yma yn y Cynulliad Cenedlaethol i geisio cyflwyno deddfwriaeth arall y credaf y bydd yn arloesol fel y gallwn barhau i ddatblygu'r dull sy'n seiliedig ar hawliau ym maes hawliau pobl hŷn. Mae Cymru wedi arwain mewn perthynas â hawliau pobl hŷn. Ni oedd y wlad gyntaf yn y DU i benodi comisiynydd pobl hŷn, ac rwy'n credu ei bod yn deg dweud ein bod yn cael ein gweld yn fyd-eang fel lle gwych i bobl dyfu'n hen. Ond mae gennym gyfle, rwy'n credu, i ymgorffori'r hawliau hynny yng nghyfraith Cymru. Rydym eisoes wedi'u hymgorffori, wrth gwrs, yn Neddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2006, a bydd arweinydd y tŷ, wrth gwrs, yn cofio hynny'n iawn, rwy'n credu. Ond credaf eu bod wedi cael eu derbyn gan yr awdurdodau lleol a oedd â dyletswyddau o dan y Ddeddf honno ac maent wedi cael eu derbyn gan Lywodraeth Cymru. A dyna pam rwyf wedi bod yn falch iawn o weld yr ymatebion cadarnhaol iawn a gefais hyd yn hyn gan y comisiynydd pobl hŷn, Cynghrair Henoed Cymru ac Age Cymru, a llu o sefydliadau rhanddeiliaid pobl hŷn eraill i'r cynigion ar gyfer Bil hawliau pobl hŷn. Buaswn yn croesawu ymateb gan arweinydd y tŷ heddiw yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf, mewn gwirionedd, ar y gwaith y gwn ei fod eisoes yn mynd rhagddo o ran ceisio gwneud hawliau pobl hŷn yn real. Rhaid i ni beidio ag anghofio bod gennym dros 800,000 o bobl hŷn yng Nghymru. Rydym yn gymdeithas sy'n heneiddio, a dylem ddathlu'r rôl y mae pobl hŷn yn ei chwarae a'r cyfraniad y maent yn ei wneud i'n gwlad. Ond mae'n ymddangos i mi fod rhagfarn ar sail oedran yn dal i fod yn un o'r pethau hynny rydym yn aml iawn yn chwerthin amdano ac yn ei dderbyn ac i'n gweld yn ei oddef mewn ffordd nad ydym yn ei wneud gyda nodweddion gwarchodedig eraill megis hil, rhywedd a rhywioldeb. Credaf fod hwnnw'n fater y mae angen i ni fynd i'r afael ag ef fel cenedl. Felly, credaf fod ymgorffori hawliau pobl hŷn yn well yng nghyfraith Cymru, a helpu i gyfathrebu a hyrwyddo'r hawliau hynny i bobl hŷn, ac yn wir, i'r holl wasanaethau cyhoeddus ac i bawb ledled y wlad, yn ffordd bwysig o helpu pobl i wireddu'r hawliau hynny a gallu manteisio arnynt. Felly, rwy'n gobeithio y gallaf weithio'n agos gyda'r Llywodraeth a'r Gweinidog priodol, pwy bynnag y bo, yn ystod yr wythnosau nesaf o bosibl, ac yn y flwyddyn newydd, i helpu i roi'r ddeddfwriaeth hon ar y llyfrau statud. Ond rwyf hefyd yn edrych ymlaen at weithio gyda'r grŵp trawsbleidiol ar hawliau dynol. Roeddwn yn falch o weld bod Helen Mary Jones wedi cymryd yr awenau mewn perthynas ag ailsefydlu'r grŵp hwnnw ac edrychaf ymlaen at ymgysylltu ag ef a chyda Llywodraeth Cymru er mwyn hyrwyddo'r agenda hon sy'n seiliedig ar hawliau, ac rwy'n credu ein bod wedi gwneud hynny'n dda iawn hyd yma.