English: We heard of a crisis in the recruitment and retention of social care staff, with low pay and perceived low social status being contributory factors. The social care sector is especially susceptible to additional workforce pressures, as a high proportion of the staff themselves are ageing. And we are also particularly concerned about claims that staff, after being trained by care providers, are being lost to the NHS, or to local authorities, which, of course, have more attractive working conditions and employee packages. We emphasise in our report that addressing workforce issues is fundamental to ensuring the sustainability of the system. People need to see social care as an attractive career option in order to encourage new recruits, and to retain experienced staff. Working conditions in the social care sector must be on a par with those offered to staff in the national health service, in order to demonstrate how valuable these roles are. Therefore, we recommend that the Welsh Government prioritise the process of developing a strategy for the social care workforce, to address these concerns. And this should include taking action to raise the status of those working in the social care sector, in order to ensure that this in an attractive career option, which is appropriately remunerated. I am pleased that this recommendation has been accepted, and that the Government, in its response, recognises the importance of ensuring a sustainable social care workforce, and I welcome the Government's commitment to delivering improvements. And the committee will look at the effectiveness of the measures implemented recently, as well as those being rolled out later this year, when we undertake our review of the progress made in implementing the recommendations in 2020. Now, the committee welcomes the increase in the capital threshold for contributions to non-residential care from assets, but is concerned as to whether Welsh Government has provided sufficient funding to cover revenue lost by local authorities. We welcome the recent announcement, of course, on the final increase to a £50,000 threshold, as well as the additional £7 million to fund this, but, most importantly, we welcome the commitment to monitor and also to adjust this funding, should that prove to be inadequate. Although we welcome the inter-ministerial group on paying for social care's plans for public engagement to better inform the public of the charging framework in the coming year, the committee is concerned by the general lack of awareness around paying for adult social care, and particularly the fact that the complexity related to the current arrangements can lead to unfairness in respect of those eligible to receive publicly funded formal support. As part of our inquiry, the committee considered options for fiscal reform, including the proposal made by Professor Gerry Holtham for a contributory scheme of compulsory insurance. Now, we welcome the work commissioned by the Welsh Government in developing this proposal as a positive step in acknowledging that the existing system will need to change to meet future demand. The committee endorses calls made by stakeholders for a national conversation about the standard of the care that the public wants, before decisions about future funding are made. We therefore recommended that the Government should engage with the public about the future funding of social care, in order to discuss what the public would expect to receive in return for any additional contributions in the future. In particular, we recommended that, before introducing a levy to raise additional funding for social care, the Welsh Government will need to be able to justify how any funds raised will be used, and to demonstrate that this funding will make a difference. Now, this process should include explaining the level of care that the public should expect, since it's unlikely, of course, that the public will support this if the care provided remains as its current level. And listening to the comments of the health Minister about this national conversation yesterday, of course, was encouraging. I welcome the Government's acceptance of recommendations 7 and 8, and particularly its commitment to develop innovative funding models, to ensure resources are available to meet future social care needs, as well as its recognition that significant public engagement will be needed before decisions are made. Finally, the committee is aware of the conclusions of the parliamentary review of health and social care in Wales. Now, the committee heard that the proposal for a single system of seamless health and care was broadly welcomed, but we're also aware, of course, of the concerns that exist that social care can sometimes be seen as a cinderella service. Now, the committee recommended that the Welsh Government explores how the proposal of a seamless health and care system, advocated in the review, could combine a fund for social care as well as the national health service, which would be free at the point of contact. This recommendation was accepted in principle only; therefore, we would be grateful for more information from the Minister as to how the Welsh Government envisages this idea developing. The cost of caring for an ageing population is one of the biggest and most important issues facing Wales today, and it is reassuring that the Government accepts all the recommendations, bar one, in full. The Government's response refers to a variety of activity on the subject, including the creation of inter-ministerial groups, the multiple long-term strategies being developed, the consultations and awareness raising, all of which, of course, is encouraging, and we do hope to see positive outcomes from these initiatives when we review all of these recommendations in the year 2020. However, it is vital that changes are made. Firm and urgent action is needed, in order to find the best solutions for Wales and in order to ensure that the people of Wales can see progress. The cost of caring for an ageing population is an issue that should never be far from our thoughts, and it's a problem that directly or indirectly affects us all. Thank you.
Welsh: Fe glywom ni am argyfwng wrth geisio recriwtio a chadw staff gofal cymdeithasol, ac roedd cyflog isel a chanfyddiad o statws cymdeithasol isel yn ffactorau a oedd yn cyfrannu at y sefyllfa yma. Mae'r sector gofal cymdeithasol, yn arbennig, yn agored i bwysau ychwanegol ar y gweithlu, gan fod cyfran uchel o'r staff eu hunain yn heneiddio. Ac rŷm ni hefyd yn pryderu'n arbennig ynghylch honiadau bod staff, ar ôl cael eu hyfforddi gan ddarparwyr gofal, yn cael eu colli i'r gwasanaeth iechyd cenedlaethol, neu i awdurdodau lleol, sydd, wrth gwrs, ag amodau gwaith a phecynnau cyflogaeth mwy deniadol i'r gweithwyr rheini. Yn ein hadroddiad ni, rŷm ni'n pwysleisio'r ffaith bod mynd i'r afael â materion yn ymwneud â'r gweithlu yn hanfodol er mwyn sicrhau cynaliadwyedd y system. Mae angen i bobl weld gofal cymdeithasol fel opsiwn gyrfa deniadol, a hynny er mwyn denu gweithwyr newydd, ac, wrth gwrs, er mwyn cadw staff profiadol. Ac mae'n rhaid i'r amodau gwaith yn y sector gofal fod yn gydradd â'r rhai sy'n cael eu cynnig i staff sy'n gweithio yn y gwasanaeth iechyd cenedlaethol, a hynny er mwyn dangos pa mor werthfawr yw'r rolau hyn. Felly, rŷm ni'n argymell bod Llywodraeth Cymru yn blaenoriaethu'r broses o ddatblygu strategaeth ar gyfer y gweithlu gofal cymdeithasol i fynd i'r afael â'r pryderon hyn. Ac mi ddylai hyn gynnwys cymryd camau i godi statws y rheini sy'n gweithio yn y sector gofal cymdeithasol, er mwyn sicrhau bod y rôl hon yn yrfa ddeniadol sydd yn denu cyflog priodol. Rydw i'n falch bod yr argymhelliad hwn wedi'i dderbyn, a bod y Llywodraeth, yn ei hymateb, yn cydnabod pwysigrwydd sicrhau gweithlu gofal cymdeithasol cynaliadwy, ac rydw i'n croesawu ymrwymiad y Llywodraeth i roi gwelliannau ar waith. Ac mi fydd y pwyllgor yn edrych ar effeithiolrwydd y mesurau a weithredwyd yn ddiweddar, yn ogystal â'r rhai a gaiff eu cyflwyno yn nes ymlaen eleni, pan fyddwn ni'n cynnal ein hadolygiad o'r cynnydd sydd wedi cael ei wneud ar weithredu ein hargymhellion ni yn 2020. Nawr, mae'r pwyllgor yn croesawu'r cynnydd yn y trothwy cyfalaf ar gyfer cyfraniadau o asedau mewn perthynas â gofal dibreswyl, ond rydym yn pryderu ynghylch a yw Llywodraeth Cymru wedi darparu cyllid digonol i dalu am refeniw a gollwyd gan awdurdodau lleol. Rŷm ni'n croesawu'r cyhoeddiad diweddar, wrth gwrs, ynghylch y cynnydd terfynol a wnaed i gyrraedd trothwy o £50,000, yn ogystal â'r £7 miliwn ychwanegol a ddarperir i ariannu hyn. Ond, yn bwysicaf oll, rŷm ni'n croesawu'r ymrwymiad i fonitro, a hefyd i addasu'r cyllid hwn os yw e yn annigonol. Er ein bod ni'n croesawu cynlluniau'r grŵp rhyngweinidogol ar dalu am ofal cymdeithasol ar gyfer ymgysylltu ag aelodau'r cyhoedd, er mwyn eu hysbysu nhw'n well ynglŷn â fframwaith y taliadau yn y flwyddyn sydd i ddod, mae'r pwyllgor yn pryderu am y diffyg ymwybyddiaeth cyffredinol sy'n bodoli o ran talu am ofal cymdeithasol i oedolion, ac yn benodol am y ffaith y gall y cymhlethdod sydd ynghlwm wrth y trefniadau presennol arwain at annhegwch mewn perthynas â'r rhai sy'n gymwys i gael cymorth ffurfiol a ariennir yn gyhoeddus. Fel rhan o'n hymchwiliad, bu'r pwyllgor yn trafod opsiynau ar gyfer diwygio cyllidol, gan gynnwys y cynnig a wnaed gan yr Athro Gerry Holtham ar gyfer cyflwyno cynllun cyfrannol o yswiriant gorfodol. Nawr, rŷm ni'n croesawu'r gwaith a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru i ddatblygu'r cynnig hwn fel cam cadarnhaol tuag at gydnabod y bydd angen i'r system bresennol newid er mwyn diwallu'r galw yn y dyfodol. Mae'r pwyllgor yn ategu galwadau gan randdeiliaid am sgwrs genedlaethol am safon y gofal y mae'r cyhoedd yn awyddus i'w chael, cyn bod unrhyw benderfyniadau'n cael eu gwneud am y drefn gyllido yn y dyfodol. Felly, fe wnaethom ni argymell y dylai'r Llywodraeth ymgysylltu â'r cyhoedd ynglŷn â chyllid gofal cymdeithasol yn y dyfodol, a hynny er mwyn trafod yr hyn y byddai'r cyhoedd yn disgwyl ei gael yn gyfnewid am wneud unrhyw gyfraniadau ychwanegol. Yn benodol, fe wnaethom ni argymell, cyn cyflwyno ardoll i godi arian ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol, y bydd angen i Lywodraeth Cymru gyfiawnhau sut y bydd unrhyw arian a godir yn cael ei ddefnyddio, a dangos sut y bydd yr arian hwn yn gwneud gwahaniaeth. Nawr, mi ddylai'r broses hon gynnwys egluro'r lefel o ofal y dylai'r cyhoedd ei disgwyl, gan ei bod hi'n annhebygol, wrth gwrs, y bydd y cyhoedd yn rhoi ei gefnogaeth os yw'r gofal a ddarperir yn parhau ar ei lefel bresennol. Ac mi oedd clywed sylwadau'r Gweinidog iechyd ynglŷn â'r angen yma am y sgwrs genedlaethol yma ddoe, wrth gwrs, yn galonogol i'r perwyl hwnnw. Rydw i'n croesawu'r ffaith bod y Llywodraeth wedi derbyn argymhellion 7 ac 8 yn ein hadroddiad ni, ac yn benodol ei hymrwymiad i ddatblygu modelau cyllido arloesol, i sicrhau bod adnoddau ar gael i fodloni anghenion gofal cymdeithasol yn y dyfodol, a'i chydnabyddiaeth y bydd angen ymgysylltu cyhoeddus sylweddol cyn gwneud penderfyniadau. Yn olaf, mae'r pwyllgor yn ymwybodol o gasgliadau'r adolygiad seneddol o iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Nawr, mi glywodd y pwyllgor fod y cynnig i sefydlu un system iechyd a gofal di-dor wedi'i groesawu'n fras, ond rŷm ni hefyd yn ymwybodol, wrth gwrs, o'r pryderon sy'n bodoli ynglŷn â'r ffaith bod gofal cymdeithasol weithiau'n cael ei weld fel gwasanaeth sinderela. Mi wnaeth y pwyllgor argymell bod Llywodraeth Cymru yn archwilio sut y gallai'r cynnig i sefydlu system iechyd a gofal di-dor, a argymhellir yn yr adolygiad seneddol, gyfuno cronfa ar gyfer gofal cymdeithasol â'r gwasanaeth iechyd cenedlaethol sydd am ddim, wrth gwrs, ar y pwynt cysylltu. Fe gafodd yr argymhelliad hwn ei dderbyn mewn egwyddor yn unig. Felly, mi fyddem ni yn croesawu rhagor o wybodaeth gan y Gweinidog ynghylch sut y mae Llywodraeth Cymru yn rhagweld y bydd y syniad yma yn cael ei ddatblygu. Mae'r gost o ofalu am boblogaeth sy'n heneiddio yn un o'r materion mwyaf a phwysicaf sy'n wynebu Cymru heddiw, ac mae'n galonogol bod y Llywodraeth yn derbyn ein holl argymhellion, ac eithrio un, yn llawn. Mae ymateb y Llywodraeth yn cyfeirio at weithgarwch amrywiol ar y pwnc, gan gynnwys creu grwpiau rhyngweinidogol, datblygu nifer o strategaethau hirdymor, cynnal ymgynghoriadau a chodi ymwybyddiaeth. Ac mae hyn i gyd, fel rydw i'n ei ddweud, yn galonogol, ac rŷm ni'n gobeithio gweld canlyniadau cadarnhaol yn sgil y mentrau yma pan fyddwn ni, wrth gwrs, yn adolygu'r holl argymhellion yn ein hadroddiad ni yn y flwyddyn 2020. Fodd bynnag, mae yn hanfodol bod newidiadau yn cael eu gwneud. Mae angen gweithredu cadarn, a hynny ar frys, er mwyn dod o hyd i'r datrysiad gorau i Gymru ac er mwyn sicrhau y gall pobl Cymru weld cynnydd. Mae cost gofalu am boblogaeth sy'n heneiddio yn broblem na ddylai byth fod yn bell o'n meddyliau ni, ac mae'n broblem sy'n effeithio'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol ar bob un ohonom ni. Diolch.