techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you for the statement, Minister. The climate emergency, as we heard from the Minister, is a health emergency too, of course. Doctors are seeing the impact of air pollution. Extreme weather can be a threat to health and a threat to life. These problems will get worse unless there is action, and all our eyes are on COP26 in the hope of seeing signs that that is about to happen. The truth of the matter is that the health and care service itself is a heavy emitter and a contributor to other problems leading to climate change, and we need to address that. It's a shame that we didn't have an opportunity to discuss in full the delivery programme that was published a day or so before the last Senedd was dissolved. But it's good that we've had this update now, and it's very appropriate that that does happen during COP26. It's encouraging to hear many of the elements of what the Minister had to say today - that things are starting to move in the right direction, that the NHS is showing signs of becoming more sustainable, but there is such a long way to go, from the use of anaesthetic gases, as we heard the Minister refer to, to the overuse of plastics in pharmaceuticals. Asthma pumps have been a major problem, for example, and the way the health estate has been designed and planned. We know that there has been criticism in terms of public transport links to the Grange hospital, the newest general hospital in Wales. I was reading a report from around a year ago in the Caerphilly Observer, which said,
Welsh: Diolch am y datganiad, Weinidog. Mae'r argyfwng hinsawdd, fel y clywsom ni gan y Gweinidog, yn argyfwng iechyd, wrth gwrs. Mae meddygon yn gweld effaith llygredd awyr. Mae eithafion tywydd yn fygythiad i iechyd, yn fygythiad i fywyd. Mae'r problemau yn mynd i fynd yn waeth oni bai bod gweithredu yn digwydd, ac mae ein llygaid ni i gyd ar COP26 yn y gobaith o weld arwyddion bod hynny ar ddigwydd. Y gwir ydy, wrth gwrs, fod y gwasanaeth iechyd a gofal ei hun yn gyfrannwr trwm iawn tuag at yr allyriadau a'r problemau eraill sydd yn arwain at newid hinsawdd, ac mae angen mynd i'r afael â hynny. Mae'n drueni na chawsom ni gyfle i drafod yn llawn y rhaglen strategol, y rhaglen gyflawni a gafodd ei chyhoeddi, os dwi'n cofio'n iawn, ryw ddiwrnod cyn diddymu'r Senedd ddiwethaf. Ond mae'n braf ein bod ni'n cael y diweddariad yma rŵan, ac mae hi'n addas iawn, wrth gwrs, fod hynny yn digwydd yn ystod cynhadledd COP26. Mae'n galonogol i glywed nifer o elfennau o'r hyn a ddywedodd y Gweinidog heddiw - bod pethau'n dechrau symud i'r cyfeiriad iawn, bod yr NHS yn dangos arwyddion o allu dod yn fwy cynaliadwy, ond mae yna gymaint o ffordd i fynd, o'r defnydd o nwyon anesthetig, fel y clywsom ni'r Gweinidog yn cyfeirio atyn nhw, i'r gorddefnydd o blastig mewn pharmaceuticals. Mae pympiau asthma wedi bod yn broblem fawr, er enghraifft, a sut mae'r ystâd iechyd ei hun wedi cael ei chynllunio. Dŷn ni'n gwybod, onid ydym, fod yna feirniadu wedi bod o ran y cysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus i ysbyty'r Grange, ysbyty cyffredinol mwyaf newydd Cymru. Roeddwn i'n darllen adroddiad o ryw flwyddyn yn ôl yn y Caerphilly Observer, yn dweud,
English: 'While concerns have been raised over public transport accessthe health board claims most patients will be taken to the hospital by ambulance.'
Welsh: 'Er bod pryderon wedi'u codi ynghylch mynediad i drafnidiaeth gyhoeddusmae'r bwrdd iechyd yn honni y bydd y rhan fwyaf o gleifion yn cael eu cludo i'r ysbyty mewn ambiwlans.'
English: Diolch yn fawr iawn, Llywydd, and thank you for the statement this evening, Minister. I just want to declare an interest as I'm a Denbighshire county councillor and I'm going to mention local authorities. So, currently social care is run and operated by our 22 local authorities in Wales. What is the impetus for decarbonising the social care sector when not every council has declared a climate emergency? My own local authority, Denbighshire County Council, was one of the first to declare, but what about the likes of Flintshire, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tydfil or Neath Port Talbot? Minister, are you sure these councils will take the necessary steps to limit emissions from the care sector? And it's a sector that relies upon transport, whether that's getting carers to people's homes, delivering hot meals or moving care home residents to health appointments. The majority of those reliant on social care are dependent on the motor car. Active travel isn't an option for those with reduced mobility. So, Minister, how does the Welsh Government plan to support the sector to move away from petrol and diesel vehicles, and entice local authorities into choosing the electric vehicle or greener methods of transport? Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Llywydd, a diolch am y datganiad heno, Gweinidog. Rwyf i eisiau datgan buddiant gan fy mod i'n gynghorydd sir yn sir Ddinbych ac rwy'n mynd i sôn am awdurdodau lleol. Felly, ar hyn o bryd mae gofal cymdeithasol yn cael ei gynnal a'i weithredu gan ein 22 awdurdod lleol yng Nghymru. Beth yw'r ysgogiad i ddatgarboneiddio'r sector gofal cymdeithasol pan nad yw pob cyngor wedi datgan argyfwng hinsawdd? Roedd fy awdurdod lleol fy hun, Cyngor Sir Ddinbych, ymysg y rhai cyntaf i'w ddatgan, ond beth am sir y Fflint, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tudful neu Gastell-nedd Port Talbot a'u tebyg? Gweinidog, a ydych chi'n siŵr y bydd y cynghorau hyn yn cymryd y camau angenrheidiol i gyfyngu ar allyriadau o'r sector gofal? Ac mae'n sector sy'n dibynnu ar drafnidiaeth, boed hynny i gael gofalwyr i gartrefi pobl, darparu prydau poeth neu symud preswylwyr cartrefi gofal i apwyntiadau iechyd. Mae rhan fwyaf y rhai hynny sy'n ddibynnol ar ofal cymdeithasol yn ddibynnol ar y car modur. Nid yw teithio llesol yn opsiwn i'r rhai y mae eu symudedd wedi ei gyfyngu. Felly, Gweinidog, sut y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cefnogi'r sector i symud oddi wrth gerbydau petrol a diesel, a chymell awdurdodau lleol i ddewis y cerbyd trydan neu ddulliau gwyrddach o deithio? Diolch yn fawr iawn.
English: Thanks very much, Gareth, and you'll be aware from the statement that I have just announced that we are absolutely focused on social care. In that statement, I drew attention to a lot of the work that's being done in care, in particular in north Wales, and I talked about Wrexham and the way that they are using new fabrics to make sure that they improve the efficiency of their buildings, but also that places like Flintshire are making sure that they improve the efficiency of their care homes through putting up solar panels. So, I think it's fair to say that many of these councils are taking these steps really seriously. I am pleased that you drew attention to this because we are very aware that this is an area that does need some focus, but I am assured that this sector is very much enthusiastic about being a part of this revolution that we all need to undertake
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Gareth, a byddwch chi'n ymwybodol o'r datganiad yr wyf i newydd ei gyhoeddi ein bod ni yn canolbwyntio ar ofal cymdeithasol. Yn y datganiad hwnnw, tynnais i sylw at lawer o'r gwaith sy'n cael ei wneud mewn gofal, yn enwedig yn y gogledd, a soniais am Wrecsam a'r ffordd y maen nhw'n defnyddio ffabrig newydd i sicrhau eu bod yn gwella effeithlonrwydd eu hadeiladau, ond hefyd bod lleoedd fel sir y Fflint yn sicrhau eu bod yn gwella effeithlonrwydd eu cartrefi gofal drwy osod paneli solar. Felly, rwy'n credu ei bod yn deg dweud bod llawer o'r cynghorau hyn yn cymryd y camau hyn o ddifrif. Rwy'n falch i chi dynnu sylw at hyn oherwydd ein bod ni'n ymwybodol iawn bod hwn yn faes y mae angen canolbwyntio arno rhywfaint, ond rwy'n cael fy sicrhau bod y sector hwn yn frwdfrydig iawn ynghylch bod yn rhan o'r chwyldro hwn y mae angen i bob un ohonom ni ymgymryd ag ef
English: The next item is a motion to suspend Standing Orders to allow the next item of business to be debated, and I call on Julie James to move the motion formally. [ Interruption. ]
Welsh: Felly, yr eitem nesaf fydd y cynnig i atal Rheolau Sefydlog dros dro er mwyn caniatáu cynnal dadl ar yr eitem nesaf o fusnes. Dwi'n galw ar Julie James i wneud y cynnig yn ffurfiol. [ Torri ar draws.]
English: Julie James, are you moving the motion formally? [ Interruption.] Let me ask if there is anybody moving the motion formally? I see the Minister moving the motion formally.
Welsh: Julie James, a ydych chi'n cynnig y cynnig yn ffurfiol? [ Torri ar draws.] Gadewch i mi ofyn a oes unrhyw un yn cynnig y cynnig yn ffurfiol? Rwy'n gweld y Gweinidog yn cynnig y cynnig yn ffurfiol.
English: The proposal is to suspend Standing Orders. Does any Member object?
Welsh: Y cynnig yw, felly, i atal Rheolau Sefydlog dros dro. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu?
English: Any objection? No, there's no objection.
Welsh: Unrhyw wrthwynebiad? Na, nid oes unrhyw wrthwynebiad.
English: Therefore, we will move to the item itself, item 8, the supplementary legislative consent motion on the Environment Bill. I call on the Minister for Climate Change to move the motion - Julie James.
Welsh: Felly, fe awn ni ymlaen i'r eitem ei hunan, eitem 8, y cynnig cydsyniad deddfwriaethol atodol ar Fil yr Amgylchedd. Dwi'n galw ar y Gweinidog Newid Hinsawdd i wneud y cynnig - Julie James.
English: That is how you secure the best outcomes for the people of Wales. That is what real scrutiny looks like. That is our role. Nobody disagrees with the Minister that we need to eradicate single-use plastic. The Minister says, and continues to say, that this is a priority for the Welsh Government and that Welsh Ministers need these powers, but this is the point and this is what goes to the heart of our devolution settlement: it is our role here in the Welsh Parliament to delegate those powers to Welsh Ministers, not the role of Westminster.
Welsh: Dyna'r ffordd i sicrhau'r canlyniadau gorau i bobl Cymru. Dyna beth yw craffu go iawn. Dyna beth yw ein rôl ni. Does neb yn anghytuno gyda'r Gweinidog bod angen inni gael gwared â phlastig untro. Mae'r Gweinidog yn dweud, ac yn parhau i ddweud, bod hwn yn brif flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru a bod angen y pwerau ar Weinidogion Cymru, ond dyma'r pwynt a dyma sydd yn mynd i wraidd ein setliad datganoledig ni: ein rôl ni yma yn Senedd Cymru yw dirprwyo'r pwerau yna i Weinidogion Cymru, nid rôl San Steffan.
English: At the end of her letter, the Minister expresses her commitment to the Sewel convention and giving the Senedd the opportunity to scrutinise and vote on any new provisions in a UK Bill. Minister, a take-it-or-leave-it vote without hardly any notice or scrutiny is not good enough. A quarter-of-an-hour debate in a graveyard shift on a Tuesday evening is simply not good enough. As the constitution committee said in a report earlier this year, Members of the Senedd should have the ability to hear expert evidence, listen to the views of stakeholders in Wales, and through that, ourselves, table amendments to test, challenge and scrutinise the Welsh Ministers. This has not happened. That is what scrutiny is about, and that has not happened with this Bill here. Plaid Cymru will be voting against this supplementary LCM.
Welsh: Ar ddiwedd ei llythyr, mae'r Gweinidog yn mynegi ei hymrwymiad i gonfensiwn Sewel a rhoi cyfle i'r Senedd graffu ar unrhyw ddarpariaethau newydd mewn Bil yn y DU a phleidleisio arnyn nhw. Gweinidog, nid yw pleidlais derbyn neu wrthod braidd heb unrhyw rybudd na chraffu yn ddigon da. Nid yw dadl chwarter awr mewn sifft hwyr ar nos Fawrth yn ddigon da. Fel y dywedodd pwyllgor y cyfansoddiad mewn adroddiad yn gynharach eleni, dylai Aelodau'r Senedd allu clywed tystiolaeth arbenigol, gwrando ar farn rhanddeiliaid yng Nghymru, a thrwy hynny, ein hunain, cyflwyno gwelliannau i brofi, herio a chraffu ar Weinidogion Cymru. Nid yw hyn wedi digwydd. Dyna hanfod craffu, ac nid yw hynny wedi digwydd gyda'r Bil hwn. Bydd Plaid Cymru yn pleidleisio yn erbyn y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn.
English: The Minister, from hereon in, must commit to bring every environmental Bill before this Senedd so that real scrutiny can happen here, carried out by Members of this place and stakeholders in Wales. This is our role, and this is our duty to the people of Wales. Thank you.
Welsh: Mae'n rhaid i'r Gweinidog, o nawr ymlaen, ymrwymo i ddod â phob Bil amgylcheddol gerbron y Senedd yma er mwyn i graffu go iawn ddigwydd yma, gan Aelodau y lle yma a rhanddeiliaid yng Nghymru. Dyma ein rôl, a dyma ein dyletswydd ni i bobl Cymru. Diolch yn fawr.
English: The Minister for Climate Change to reply to the debate. Julie James.
Welsh: Y Gweinidog Newid Hinsawdd i ymateb i'r ddadl nawr. Julie James.
English: Diolch, Llywydd. I just want to express my gratitude to the Members who've contributed. I fully understand their frustration. We are ourselves frustrated with the lack of engagement at UK level. Just to reiterate the point that I fully intend to bring a single-use plastics Bill to the Senedd. We are, of course, however, embroiled in specific problems relating to the United Kingdom Internal Market Act 2020 and the legal arrangements surrounding it. I have, as you saw in my opening remarks, committed to the regulations being subject to the affirmative procedure within the Senedd, because I absolutely want the Senedd to have the full amount of scrutiny of any regulations that come forward using these powers. I absolutely accept that it would be better if the Senedd was legislating itself, which is why we will bring forward a Welsh Act in due course. However, I did not feel it would be appropriate at all for Wales to be lagging behind the rest of the UK in its ability to move swiftly on the issue of single-use plastics and other materials that have a negative impact on our biodiversity here in Wales. We are, after all, in a climate and nature emergency, and therefore, these measures are, in my estimation, necessary to ensure that Wales can stay in the vanguard of the fight for both our climate and our natural world. So, on that basis, Llywydd, I recommend the LCM to the Senedd.
Welsh: Diolch, Llywydd. Hoffwn i fynegi fy niolch i'r Aelodau sydd wedi cyfrannu. Rwy'n deall eu rhwystredigaeth yn llwyr. Rydym ni ein hunain yn teimlo rhwystredigaeth gyda'r diffyg ymgysylltu ar lefel y DU. I ailadrodd y pwynt fy mod i'n llwyr fwriadu cyflwyno Bil plastigau defnydd untro i'r Senedd. Fodd bynnag, rydym ni wedi ein cynnwys mewn problemau penodol sy'n ymwneud â Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020 a'r trefniadau cyfreithiol sy'n gysylltiedig â hi. Rwyf i, fel y gwnaethoch chi ei weld yn fy sylwadau agoriadol, wedi ymrwymo i'r rheoliadau fod yn ddarostyngedig i weithdrefn gadarnhaol yn y Senedd, oherwydd fy mod i'n gwbl awyddus i'r Senedd graffu'n llawn ar unrhyw reoliadau a gaiff eu cyflwyno drwy ddefnyddio'r pwerau hyn. Rwy'n derbyn yn llwyr y byddai'n well pe bai'r Senedd yn deddfu ei hun, a dyna pam y byddwn ni'n cyflwyno Deddf i Gymru maes o law. Fodd bynnag, nid oeddwn i o'r farn y byddai'n briodol o gwbl i Gymru fod ar ei hôl hi o ran ei gallu i symud yn gyflym ar fater plastigau defnydd untro a deunyddiau eraill sy'n cael effaith negyddol ar ein bioamrywiaeth yma yng Nghymru. Wedi'r cyfan, rydym ni mewn argyfwng hinsawdd a natur, ac felly, mae'r mesurau hyn, yn fy marn i, yn angenrheidiol i sicrhau y gall Cymru aros ar flaen y gad yn y frwydr dros ein hinsawdd a'n byd naturiol. Felly, ar y sail honno, Llywydd, argymhellaf y cynnig cydsyniad deddfwriaethol i'r Senedd.
English: The proposal is to agree the motion. Does any Member object? [ Objection.] There is an objection. I will therefore defer voting on the motion until voting time.
Welsh: Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [ Gwrthwynebiad.] Felly, mae yna wrthwynebiad, a dwi'n gohirio'r bleidlais ar y cynnig tan y cyfnod pleidleisio.
English: And that brings us to voting time. So, we will take a very short break, hopefully, in preparation for that vote. So, a short break.
Welsh: Rydyn ni'n cyrraedd y cyfnod pleidleisio nawr, ac felly mi fydd yna doriad byr iawn, gobeithio, i baratoi ar gyfer y bleidlais hynny yn dechnegol. Felly, toriad nawr.
English: That brings us to voting time, and the first vote is on item 8, the supplementary legislative consent motion on the Environment Bill. I call for a vote on the motion, tabled in the name of Julie James. Open the vote. Close the vote. In favour 42, no abstentions, 11 against. And therefore, the motion is agreed.
Welsh: Dyma ni'n cyrraedd y cyfnod pleidleisio, felly, ac mae'r bleidlais gyntaf ar eitem 8, sef y cynnig cydsyniad deddfwriaethol atodol ar Fil yr Amgylchedd. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig hynny, a gyflwynwyd yn enw Julie James. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 42, neb yn ymatal, 11 yn erbyn. Ac felly, mae'r cynnig hynny wedi'i dderbyn.
English: And that brings today's proceedings to a close. Thank you, all.
Welsh: A dyna ni. Dyna ddiwedd ein gwaith ni am y dydd heddiw. Diolch yn fawr i chi gyd.
English: Two things, please. On the letter from the Petitions Committee, the author of the petition is talking about second homes and, of course, we're looking at that now and conducting an inquiry. Would it be a good idea to get in touch with the petitioner to say that we're now undertaking this work and dealing with the issue, simply, please? And the second thing is the letter of the ombudsman. I just want to draw your attention that I went to the launch of this paper, and recommend strongly that committee members should read the content of his report because it relates to the work that we are doing on homelessness, but also looks more holistically at the issue and draws attention to other problems that are related to people who find themselves homeless, which might be beyond the remit of this committee.
Welsh: Dau beth, os gwelwch yn dda. Ar y llythyr gan y Pwyllgor Deisebau, mae awdur y ddeiseb yn sôn am ail dai ac, wrth gwrs, rydyn ni'n edrych ar hynny rŵan ac yn gwneud ymchwiliad i fewn iddo fo. Ydy o'n syniad i gysylltu efo'r awdur i ddweud ein bod ni bellach yn ymgymryd â'r gwaith yna ac yn delio efo'r mater dan sylw, os gwelwch yn dda? A'r ail beth ydy llythyr yr ombwdsmon, a dim ond tynnu eich sylw fy mod i wedi bod yn lansiad y papur yna, ac argymell yn gryf y dylai aelodau'r pwyllgor yma ddarllen cynnwys ei adroddiad o achos mae'n addas i'r gwaith fyddwn ni'n ei wneud ar ddigartrefedd, ond yn edrych yn fwy holistig ar y broblem gan dynnu sylw at broblemau eraill sydd yn ymwneud â phobl sydd yn ffeindio eu hunain yn ddigartref, sydd hwyrach weithiau y tu hwnt i beth ydy remit y pwyllgor yma.
English: May I just say that I agree with the comments raised by Sam? As regards the ombudsman, I agree with Sam and Mabon that this is an important report and we need to consider its content. I would like to do that publicly so that we can accept this as evidence when we're discussing homelessness.
Welsh: A gaf i ddweud mod i'n cytuno gyda'r ddau bwynt y gwnaeth Sam eu codi? Gyda'r ombwdsmon, dwi'n cytuno gyda Sam a Mabon fod hwn yn adroddiad pwysig ac mae'n rhaid inni ystyried ei gynnwys. Liciwn i wneud hynny'n gyhoeddus, fel ein bod ni'n gallu derbyn hyn fel rhyw fath o dystiolaeth ar gyfer ein gwaith ni pan fyddwn ni'n trafod digartrefedd.
English: In addition to that, as we are looking for witnesses in relation to our discussions on second homes, perhaps it would be worth suggesting to the petitioner to come in and present some evidence, because it's clear that the petitioner is well versed in this and may wish to provide us with that evidence.
Welsh: Yn ychwanegol i hynny, gan ein bod ni'n chwilio am dystion, wrth inni drafod ail dai, hwyrach y buasai'n bosib awgrymu neu ofyn i'r awdur ddod i mewn a chyflwyno tystiolaeth, gan yn amlwg fod yr awdur yn reit hyddysg yn y mater. A fuasai'r awdur yn dymuno rhoi tystiolaeth inni?
English: That's an option, yes.
Welsh: Mae hynny'n opsiwn, ie.
English: Great, thanks.
Welsh: Gwych, diolch.
English: Welcome to this Plenary session. Before we begin, I want to set out a few points. This meeting will be held in hybrid format, with some Members in the Senedd Chamber and others joining by video-conference. All Members participating in Senedd proceedings, wherever they may be, will be treated equally. A Plenary meeting held using video-conference, in accordance with the Standing Orders of the Welsh Parliament, constitutes Senedd proceedings for the purposes of the Government of Wales Act 2006. Some of the provisions of Standing Order 34 will apply for today's Plenary meeting, and these are set out on your agenda.
Welsh: Croeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Cyn i ni ddechrau, dwi angen nodi ychydig o bwyntiau. Cynhelir y cyfarfod hwn ar ffurf hybrid, gyda rhai Aelodau yn y Siambr ac eraill yn ymuno drwy gyswllt fideo. Bydd yr holl Aelodau sy'n cymryd rhan yn nhrafodion y Senedd, ble bynnag y bônt, yn cael eu trin yn gyfartal. Mae Cyfarfod Llawn a gynhelir drwy gynhadledd fideo, yn unol â Rheolau Sefydlog Senedd Cymru, yn gyfystyr â thrafodion y Senedd at ddibenion Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Bydd rhai o ddarpariaethau Rheol Sefydlog 34 yn gymwys ar gyfer y cyfarfod yma, ac mae'r rheini wedi'u nodi ar eich agenda.
English: The first item this afternoon is questions to the Minister for Economy, and the first question is from John Griffiths.
Welsh: Yr eitem gyntaf y prynhawn yma yw'r cwestiynau i Weinidog yr Economi, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan John Griffiths.
English: Thank you for the question. We are doing everything possible to retain and create highly skilled and well-paid jobs across Wales. On 21 October, I held an economic summit to discuss with stakeholders how we can work together to pursue a progressive economic policy that focuses on better jobs, narrowing the skills divide and tackling poverty.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Rydym yn gwneud popeth y gallwn i gadw a chreu swyddi medrus iawn sy'n talu'n dda ledled Cymru. Ar 21 Hydref, cynhaliais uwchgynhadledd economaidd i drafod gyda rhanddeiliaid sut y gallwn weithio gyda'n gilydd i sicrhau polisi economaidd blaengar sy'n canolbwyntio ar swyddi gwell, lleihau'r bwlch sgiliau a threchu tlodi.