English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to start by thanking Members who both tabled the debate on this again important and emotionally charged issue, but in particular to those who have contributed. Stillbirth, pregnancy loss and the death of a baby are often events that we don't consider happening to us. They're things we hear about with other people. But they do happen to lots of people in our country and they will happen again in the future. I am committed to doing what we can and what we should do to reduce these distressing events. When families suffer the loss of a baby, NHS Wales must ensure that bereavement services are available to provide support and the appropriate environment for families to spend time with their baby. The Welsh Government is already working with the maternity and neonatal networks in collaboration with health boards to ensure improved and standardised practice. In Wales, our response to stillbirth was strengthened following the National Assembly one-day inquiry into stillbirth held in 2013, and like a number of other Members I was on the committee during the course of that inquiry. The maternity network was set up as a recommendation from that. It focused on raising awareness of stillbirth, implementing measures to detect babies at risk and improving the health of mothers, which is a key risk factor. In addition, it included the implementation of a growth assessment programme right across Wales, with multiprofessional training and emergency drills and guidance for reduced foetal movements, and a perinatal mortality review process and learning to come from that. But stillbirths and pregnancy loss are often subjects that are not discussed. We've heard from Jayne Bryant about her recollection of that, but in particular Dai Lloyd's own experience. There are times you hear from Members in this Chamber things you did not know and would not have expected. It may have happened some decades ago, and for all the medical experience and life experience, I think it's still a remarkably brave thing to share in the Chamber about the real impact, and it brings home that that story is played out in other families each day within the country and it highlights why we need to improve what we can do. The safer pregnancy initiative led by the maternity network listened to families who wanted midwives and obstetricians to break the silence. With increasing complexity in pregnancy, including obesity, smoking and maternal health factors like diabetes, stillbirth has a risk of increasing prevalence not reducing. That's why the safer pregnancy initiative was so important, with the posters, the information wallets to carry hand-held notes, and to raise issues such as foetal movements, smoking, eating well, and seeing your midwife early to take advantage of the excellent midwife care that is available. A recent evaluation of that initiative has shown that women and healthcare workers welcomed the approach, and the network is already looking at ways to extend the message with a consistent approach. The Wales neonatal network was established in autumn 2010 and it aims to ensure the best possible outcomes for babies and mothers with more standardised care. It brings together NHS health professionals and partners from other organisations to oversee neonatal care against all-Wales neonatal standards. Those standards stipulate that each unit should ensure that timely access to psychological support is available to parents, and as we've heard in the opening, we still have some way to go before we get there on a consistent basis. Earlier this year, the neonatal and maternity networks commenced their plans to merge and become a joint network during next year, with revised governance and leadership arrangements. That merger will bring us opportunities to foster closer links across that broader pathway for mother and baby, and to provide new areas for joint working and improvement. The birth of a baby on the threshold of survival is uncertain in outcome, and Welsh Government has worked with our NHS and with families to develop guidance for professionals, to ensure that all babies receive individualised assessment. Where the birth of a baby on the threshold of survival is anticipated or occurs, maternity and neonatal teams should ensure that clinical assessments and individualised decisions are made about the ongoing management and support provided. And the use of that clinical judgment must take place in a sensitive partnership with families, who should be treated with respect and dignity. The death of a baby is a devastating experience for all those involved. Women and families deserve personal support and information following stillbirth and the death of a baby. There has been collaborative work already with third sector agencies such as the stillbirth and neonatal death charity, Sands, and 2 Wish Upon A Star, to help provide training, information for families and to develop improved environments, and to give opportunities to build future memories. The positive point that we should take is that there is already excellence within our services here in Wales. Members may remember Laura Wyatt, who is a midwife in Cardiff and Vale. She is a recent UK midwife of the year in the Royal College of Midwives Awards, and that award came on the back of her nomination by bereaved parents, and it was the support that she gave to them and her support afterwards, as they had become parents, that was the point of the nomination - to recognise the difference that her work made. She is part of the bereavement sub-group of the maternity network, helping to develop those improved standards and helping to develop better environments for parents. Within maternity services now, all health boards have an identified bereavement lead to support families and enable them to spend time with their babies. So, I welcome the launch next week of the UK standards for bereavement care. The maternity network has linked with Sands throughout the development and pilot of the care pathway and standards. The maternity network has adopted these within the new all-Wales bereavement standards, so all maternity services have a bereavement pathway in place, and will review these following the UK pilot evaluation. Baby Loss Awareness Week gives us the opportunity to remember those babies who have died, and should help us to break the silence and start conversations about this important issue to make sure that Dai Lloyd's recollection of people deliberately avoiding having a conversation is not the way in which we will work and behave in the future. Providing safe and effective maternity and neonatal services for women and families will help to support every child and every family to have the best possible start. I'm committed to ensuring that families who suffer the loss of a baby have the best possible care and support from our health service here in Wales, and I'm also happy to commit to providing a future update to Members on the progress that we make following the passing of this motion.
Welsh: Diolch ichi, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r Aelodau a gyflwynodd y ddadl ar fater pwysig ac emosiynol iawn arall, ond yn arbennig i'r rhai sydd wedi cyfrannu. Mae marw-enedigaethau, colli baban yn ystod beichiogrwydd a marwolaeth baban yn aml yn ddigwyddiadau nad ydym yn ystyried eu bod yn mynd i ddigwydd i ni. Maent yn bethau y clywn amdanynt yn digwydd i bobl eraill. Ond maent yn digwydd i lawer o bobl yn ein gwlad a byddant yn digwydd eto yn y dyfodol. Rwyf wedi ymrwymo i wneud popeth y gallwn ac y dylem ei wneud i leihau'r digwyddiadau trallodus hyn. Pan fydd teuluoedd yn dioddef yn sgil colli baban, rhaid i GIG Cymru sicrhau bod gwasanaethau profedigaeth ar gael i ddarparu'r cymorth a'r amgylchedd priodol er mwyn i deuluoedd dreulio amser gyda'u baban. Mae Llywodraeth Cymru eisoes yn gweithio gyda rhwydweithiau mamolaeth a newyddenedigol mewn cydweithrediad â'r byrddau iechyd er mwyn sicrhau arferion gwell a safonedig. Yng Nghymru, cafodd ein hymateb i farw-enedigaethau ei gryfhau ar ôl i'r Cynulliad Cenedlaethol gynnal ymchwiliad undydd i farw-enedigaethau yn 2013, ac fel nifer o'r Aelodau eraill roeddwn ar y pwyllgor yn ystod yr ymchwiliad hwnnw. Sefydlwyd y rhwydwaith mamolaeth fel argymhelliad a ddeilliodd o hynny. Roedd yn canolbwyntio ar godi ymwybyddiaeth o farw-enedigaethau, a gweithredu mesurau i ganfod babanod mewn perygl a gwella iechyd mamau, sy'n ffactor risg allweddol. Yn ogystal, roedd yn cynnwys gweithredu rhaglen asesu twf ar draws Cymru, gyda hyfforddiant amlbroffesiynol ac ymarferion argyfwng a chanllawiau ar gyfer pan fyddai lleihad yn symudiadau'r ffetws, a phroses adolygu marwolaethau amenedigol a'r gwersi i'w dysgu o hynny. Ond mae marw-enedigaethau a cholli babanod yn ystod beichiogrwydd yn aml yn bynciau na chaiff eu trafod. Clywsom gan Jayne Bryant am ei hatgof o hynny, ond yn arbennig am brofiad personol Dai Lloyd. Ceir adegau pan fyddwch yn clywed pethau gan yr Aelodau yn y Siambr hon na wyddoch amdanynt ac na fyddech wedi'u disgwyl. Gallai fod wedi digwydd rai degawdau yn ôl, ac er yr holl brofiad meddygol a phrofiad bywyd, rwy'n credu ei fod yn dal yn beth hynod o ddewr i'w rannu yn y Siambr am yr effaith go iawn, ac mae'n gwneud y stori honno sy'n digwydd mewn teuluoedd eraill bob dydd yn y wlad yn fyw iawn ac yn amlygu pam y mae angen inni wella'r hyn y gallwn ei wneud. Gwrandawodd y fenter beichiogrwydd diogelach a arweinir gan y rhwydwaith mamolaeth ar deuluoedd a oedd yn dymuno i obstetregwyr a bydwragedd dorri drwy'r tawelwch. Gyda chymhlethdod cynyddol mewn beichiogrwydd, gan gynnwys gordewdra, ysmygu a ffactorau iechyd mamol fel diabetes, mae perygl o gynyddu nifer yr achosion o farw-enedigaethau, nid eu lleihau. Dyna pam yr oedd y fenter beichiogrwydd diogelach mor bwysig, gyda'r posteri, y waledi gwybodaeth i gario nodiadau llaw, ac i godi ymwybyddiaeth o bethau fel symudiadau ffetws, ysmygu, bwyta'n dda, a gweld eich bydwraig yn gynnar er mwyn manteisio ar y gofal bydwreigiaeth rhagorol sydd ar gael. Mae gwerthusiad diweddar o'r fenter honno wedi dangos bod menywod a gweithwyr gofal iechyd yn croesawu'r dull, ac mae'r rhwydwaith eisoes yn edrych ar ffyrdd o ledaenu'r neges mewn ffordd gyson. Sefydlwyd rhwydwaith newyddenedigol Cymru yn hydref 2010 ac mae'n ceisio sicrhau'r canlyniadau gorau posibl ar gyfer babanod a mamau gyda gofal mwy safonedig. Mae'n dod â gweithwyr iechyd proffesiynol y GIG a phartneriaid o sefydliadau eraill at ei gilydd i oruchwylio gofal newyddenedigol yn erbyn safonau newyddenedigol Cymru gyfan. Mae'r safonau hynny'n nodi y dylai pob uned sicrhau bod mynediad amserol at gymorth seicolegol ar gael i rieni, ac fel y clywsom ar y dechrau, mae gennym beth ffordd i fynd cyn i ni gyrraedd yno ar sail gyson. Yn gynharach eleni, dechreuodd y rhwydweithiau newyddenedigol a mamolaeth eu cynlluniau i uno a dod yn rhwydwaith ar y cyd yn ystod y flwyddyn nesaf, gyda threfniadau arweinyddiaeth a llywodraethu diwygiedig. Bydd yr uno'n sicrhau cyfleoedd i feithrin cysylltiadau agosach ar draws y llwybr ehangach i'r fam a'i baban, ac i ddarparu meysydd newydd ar gyfer gweithio ar y cyd a gwella. Mae genedigaeth babi ar ffin y gallu i oroesi yn ansicr o ran canlyniad, ac mae Llywodraeth Cymru wedi gweithio gyda'n GIG a chyda theuluoedd i ddatblygu canllawiau ar gyfer gweithwyr proffesiynol, er mwyn sicrhau bod pob baban yn derbyn asesiad unigoledig. Os rhagwelir y bydd baban yn cael ei eni ar ffin y gallu i oroesi, neu os yw'n digwydd, dylai timau newyddenedigol a mamolaeth sicrhau y gwneir asesiadau clinigol a phenderfyniadau unigoledig am y rheolaeth barhaus a'r cymorth a ddarperir. A rhaid i'r defnydd o'r crebwyll clinigol hwnnw ddigwydd mewn partneriaeth sensitif â theuluoedd, y dylid eu trin â pharch ac urddas. Mae marwolaeth baban yn brofiad erchyll i bawb sy'n ei wynebu. Mae menywod a theuluoedd yn haeddu cymorth personol a gwybodaeth yn dilyn marw-enedigaeth a marwolaeth baban. Gwnaed gwaith ar y cyd eisoes gydag asiantaethau trydydd sector megis yr elusen marw-enedigaethau a marwolaethau newyddenedigol, Sands, a 2 Wish Upon a Star, i helpu i ddarparu hyfforddiant, gwybodaeth i deuluoedd, ac i ddatblygu amgylcheddau gwell, ac i roi cyfleoedd i ddatblygu atgofion ar gyfer y dyfodol. Y pwynt cadarnhaol y dylid ei gymryd yw bod gennym ragoriaeth yn ein gwasanaethau yma yng Nghymru eisoes. Efallai y bydd yr Aelodau'n cofio Laura Wyatt, sy'n fydwraig yng Nghaerdydd a'r Fro. Fe'i gwnaed hi'n fydwraig y flwyddyn y DU yng Ngwobrau diweddar Coleg Brenhinol y Bydwragedd, a daeth y wobr honno wedi iddi gael ei henwebu gan rieni mewn profedigaeth, a'r cymorth a roddodd iddynt a'i chefnogaeth wedyn wrth iddynt ddod yn rhieni, dyna oedd pwynt yr enwebiad - cydnabod y gwahaniaeth a wnaeth ei gwaith. Mae hi'n rhan o is-grŵp profedigaeth y rhwydwaith mamolaeth, i helpu i ddatblygu'r safonau uwch ac i ddatblygu amgylcheddau gwell ar gyfer rhieni. Yn y gwasanaethau mamolaeth bellach, mae gan bob bwrdd iechyd arweinydd profedigaeth dynodedig i gefnogi teuluoedd a'u galluogi i dreulio amser gyda'u babanod. Felly, rwy'n croesawu safonau'r DU ar gyfer gofal profedigaeth a fydd yn cael eu lansio yr wythnos nesaf. Mae'r rhwydwaith mamolaeth wedi cysylltu gyda Sands drwy gydol y broses o ddatblygu a threialu'r llwybr gofal a'r safonau. Mae'r rhwydwaith mamolaeth wedi mabwysiadu'r rhain o fewn y safonau profedigaeth newydd ar gyfer Cymru gyfan, felly mae gan yr holl wasanaethau mamolaeth lwybr profedigaeth ar waith, a bydd yn adolygu'r rhain yn dilyn gwerthusiad o gynllun peilot y DU. Mae Wythnos Ymwybyddiaeth Colli Babanod yn gyfle inni gofio'r babanod sydd wedi marw, a dylai ein helpu i dorri drwy'r tawelwch a dechrau sgyrsiau am y mater pwysig hwn i wneud yn siŵr nad yr hyn y mae Dai Lloyd yn ei gofio am bobl yn fwriadol yn osgoi cael sgwrs yw'r ffordd y byddwn yn gweithio ac yn ymddwyn yn y dyfodol. Bydd darparu gwasanaethau mamolaeth a newyddenedigol diogel ac effeithiol ar gyfer menywod a theuluoedd yn helpu i gynorthwyo pob plentyn a phob teulu i gael y dechrau gorau posibl. Rwyf wedi ymrwymo i sicrhau bod teuluoedd sy'n dioddef colli baban yn cael y gofal a'r cymorth gorau posibl gan ein gwasanaethau iechyd yma yng Nghymru, ac rwy'n hapus hefyd i ymrwymo i roi'r newyddion diweddaraf i'r Aelodau yn y dyfodol ar y cynnydd a wnawn yn sgil pasio'r cynnig hwn.