English: I have some very simple and bad news for him: yes, we have huge debt in the public sector, but has he looked at the state of corporate debt in the private sector? The entire economy of the western world is indebted. So, what is he suggesting? That we all cut all economic activity, and that we go back to ground zero? Re-read Keynes by all means. We are back in the same situation where collapsing trust and economic confidence has left us in the position where there is only one lever left, and it is the lever held by people like us who are elected to represent the public. Unless governments act across the western world, then we are all condemned to a future, politically and economically, that no-one - not one of us, I presume - would want to see. Let's turn to the budget. I have sympathy with the Cabinet Secretary, because he has to deal within the constraints that are set upon him in this situation where we do not have fiscal and economic sovereignty to the extent that this party would like to see. So, that is the backdrop, unfortunately, to our discussions here, and as we gather and gain political and fiscal autonomy then we will be able to do more in the future. It was a pleasure to work with him in this curious form of political cohabitation that we've invented between our two parties, as a governing party and an opposition party, to do what is right in the interests of the people of Wales. We have our disagreements, and we certainly continue to discuss those areas of disagreement. But it was good to be able to agree support, particularly for sectors, in this year where, as he has said, it's about creating, possibly, a breathing space in order for us to put in place a platform for some of the more radical change that will be necessary over the years ahead. We're looking particularly in the Plaid Cymru agreement at those sectors that have had serial cuts over many years: higher education; further education, which is underfunded; the arts sector; local government, with the first cash rise since 2013-14; and mental health spending, where I know there is consensus across the Assembly that it is a sector that has been underfunded compared to its importance over many years. So, it was good to put those in place through the agreement between us. In pooling our ideas, I think we were able to create a better budget. I want to see the whole of this Assembly, actually, being able to do that role more effectively than it has hitherto, and that's why I welcome the recommendations from the Finance Committee. We collated, with the Government's help, all the different items - the main expenditure groups, the spending programme areas, the actions, the budget, the BELs, the budget expenditure lines - yes, about 7,000 of them, or something like that. It should have been a red file - it's a blue file. It could be a red book, maybe. But you won't find this available anywhere at the moment. This should be given to every Assembly Member, of opposition parties and governing parties, so you can look through each of these individual budget expenditure lines. Otherwise, we're not able to do our job to the best of our ability. I'm particularly looking forward, as the Cabinet Secretary has said - and, indeed, the Chair of the Finance Committee - we live in a time of great challenge, with rising demand, huge fiscal constraints, and opportunities in terms of new technology like big data, for example. We need to look at creating a longer-term budgetary framework for the public sector bodies that rely on the budget. So, a three-year budget I think is something worth welcoming. But certainly, we need to have the information available in a more transparent form than is currently the case, and we should look at broader innovations about the way we set the budget. They say that journalism is the first draft of history. There's a paucity of journalism in Wales. Maybe the Welsh budget, actually, is the first draft, because of the central importance of the Welsh Government in shaping our future as a nation. Fifty years ago in the United States, they innovated in budget making through programme budgeting, and actually it relates to the first recommendation of the Finance Committee. Alongside the figures on expenditure, we should have figures on what we're trying to achieve, on outcomes. They put the two together. Robert McNamara, the Secretary of Defense, did some things I wouldn't agree with, but he did some good things as well, and actually had a bit of a Damascene conversion at the end. But one of the excellent things he did was say, 'The only way Congress can judge a budget is actually having the data on inputs and outputs set out at the same time'. There's a reference, I think, in one of the committee's reports, to the pupil deprivation grant - absolutely laudable in terms of its objectives, but is it achieving those objectives and how do we actually evaluate value for money? Again, maybe there's a different way that we can look at budget making in total. We talk about moving away from silo Government, don't we? We've talked about a joined-up Government et cetera for a decade and more. Yet, this a monument to silo thinking, isn't it? It's all done on a departmental basis. Would it be possible to do a cross-departmental budget where we actually have main expenditure groups that are about innovation, which look at creating an innovation fund that moves across all the departments? Could we look at other areas like prevention, which is also mentioned in the Finance Committee's report? We all know this, don't we, that actually investing in early years intervention for children and young people saves us money in the long term, certainly in the health service, as referred to in the Finance Committee's report? Why don't we have prevention as one of our main expenditure groups, rather than the departmental focus that we have? I welcome the fact that, through our discussions, we're looking at a participatory budget, involving the citizens, user engagement, co-production - a word that I think Leighton Andrews tried to ban. But ultimately, if we're going to achieve more with the taxpayers' pound, we can only do that with actually drawing other people, citizens, companies and sectors in to co-delivering some of our objectives as well. So, I would urge that we take a different look at the way that we currently go about budget setting and we involve not just other Members in this place but the citizens as well. We would like to see in the final budget, particularly as referred to in one of the committee's reports, and as Simon Thomas has already raised, the issue of capital funding for flooding and certainly business rates. We've made the case many, many times, I think, for additional relief, particularly as a result of the revaluation. On housing, could we look, as the UK Government is doing, at modular housing as a means of accelerating housing development? Finally, on local transport - seeing on social media people right across Wales complaining about the overcrowding on our trains and also the problems in some parts of Wales with local bus services as well - could we make that a priority as we move from this draft budget to the final budget statement?
Welsh: Mae gennyf newyddion syml a drwg iawn iddo: oes, mae gennym ni ddyled enfawr yn y sector cyhoeddus, ond a ydyw wedi ystyried cyflwr dyledion corfforaethol yn y sector preifat? Mae economi gyfan y byd gorllewinol mewn dyled. Felly, beth mae'n ei awgrymu? Ein bod ni i gyd yn rhoi terfyn ar bob gweithgarwch economaidd, a'n bod ni'n cychwyn o'r cychwyn? Ailddarllenwch Keynes ar bob cyfrif. Rydym ni'n ôl yn yr un sefyllfa lle y mae diffyg ymddiriedaeth a hyder economaidd wedi ein gadael ni mewn sefyllfa lle nad oes ond un ysgogiad ar ôl, ac ysgogiad ydyw sydd yn nwylo pobl fel ni sydd wedi ein hethol i gynrychioli'r cyhoedd. Oni bai bod llywodraethau'n gweithredu ar draws y byd gorllewinol, yna rydym ni i gyd wedi ein condemnio, yn wleidyddol ac yn economaidd, i ddyfodol na fyddai unrhyw un - neb ohonom ni, rwy'n tybio­ - yn dymuno ei weld. Gadewch i ni droi at y gyllideb. Rwy'n cydymdeimlo ag Ysgrifennydd y Cabinet, oherwydd mae'n rhaid iddo weithredu o fewn y cyfyngiadau a osodir arno yn y sefyllfa hon lle nad oes gennym ni sofraniaeth gyllidol ac economaidd i'r graddau yr hoffai'r blaid hon ei gweld. Felly, dyna yw cefndir ein trafodaethau ni yma, yn anffodus, ac wrth i ni gael rhagor o ymreolaeth wleidyddol ac ariannol, yna byddwn ni'n gallu gwneud mwy yn y dyfodol. Roedd hi'n bleser cydweithio ag ef yn y dull chwilfrydig hwn o gyd-fyw gwleidyddol yr ydym ni wedi'i ddyfeisio rhwng ein dwy blaid, fel plaid lywodraethol a gwrthblaid, i wneud yr hyn sy'n iawn er budd pobl Cymru. Rydym ni'n anghytuno ar rai pethau, ac rydym ni'n sicr yn parhau i drafod y meysydd hynny yr ydym ni'n anghytuno yn eu cylch. Ond roedd hi'n dda gallu cytuno i roi cymorth, yn enwedig i sectorau, yn y flwyddyn hon, sydd, fel y mae wedi dweud, yn ymwneud â chreu, o bosibl, mwy o le er mwyn i ni ddarparu llwyfan ar gyfer y newid mwy sylweddol a fydd yn angenrheidiol dros y blynyddoedd i ddod. Rydym ni'n ystyried yn arbennig y cytundeb â Phlaid Cymru ar y sectorau hynny lle bu toriadau cyfresol dros lawer o flynyddoedd: addysg uwch; addysg bellach, nad yw'n cael digon o arian; y sector celfyddydau; llywodraeth leol, a dderbyniodd y cynnydd cyntaf mewn arian parod ers 2013-14; a gwariant ar iechyd meddwl, lle'r wyf i'n gwybod bod consensws ar draws y Cynulliad ei fod yn sector nad ydyw wedi bod yn cael digon o arian yn gymesur â'i bwysigrwydd dros nifer o flynyddoedd. Felly, roedd hi'n dda gallu rhoi'r rheiny ar waith o ganlyniad i'r cytundeb rhyngom. Wrth gyfuno ein syniadau, credaf ein bod ni wedi gallu creu cyllideb well. Rwy'n dymuno gweld y Cynulliad cyfan hwn, mewn gwirionedd, yn gallu cyflawni'r swyddogaeth honno yn fwy effeithiol nag y mae wedi gwneud hyd yn hyn, a dyna pam yr wyf yn croesawu argymhellion y Pwyllgor Cyllid. Gwnaethom goladu, gyda chymorth y Llywodraeth, yr holl wahanol eitemau - y prif grwpiau gwariant, y meysydd rhaglenni gwariant, y camau gweithredu, y gyllideb, y BELs, llinellau gwariant y gyllideb - yn wir, oddeutu 7,000 ohonyn nhw, neu rywbeth tebyg. Dylai fod wedi bod yn ffeil goch - ffeil las oedd hi. Gallai fod yn llyfr coch, efallai. Ond ni fyddwch yn dod o hyd i hyn yn unrhyw le ar hyn o bryd. Dylai hyn gael ei roi i bob Aelod Cynulliad, y gwrthbleidiau a'r pleidiau sy'n llywodraethu, er mwyn i chi allu edrych drwy bob un o'r llinellau gwariant cyllideb unigol. Fel arall, ni allwn wneud ein gwaith hyd eithaf ein gallu. Edrychaf ymlaen yn arbennig, fel y dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet - ac, yn wir, Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid - rydym yn byw mewn cyfnod heriol tu hwnt, lle mae galw cynyddol, cyfyngiadau cyllidol enfawr, a chyfleoedd o ran technoleg newydd megis data mawr, er enghraifft. Mae angen i ni edrych ar greu fframwaith cyllidebol tymor hirach i gyrff y sector cyhoeddus sy'n dibynnu ar y gyllideb. Felly, rwy'n credu bod cyllideb tair blynedd yn rhywbeth sy'n werth ei chroesawu. Ond yn sicr, mae angen i'r wybodaeth fod ar gael i ni ar ffurf fwy tryloyw nag sydd ar gael ar hyn o bryd, a dylem ni edrych ar arloesedd ehangach o ran sut yr ydym ni'n gosod y gyllideb. Dywedir mai newyddiaduraeth yw drafft cyntaf hanes. Mae prinder newyddiaduraeth yng Nghymru. Efallai cyllideb Cymru, mewn gwirionedd, yw'r drafft cyntaf, oherwydd pwysigrwydd canolog Llywodraeth Cymru wrth lunio ein dyfodol fel cenedl. Hanner can mlynedd yn ôl yn yr Unol Daleithiau, roedden nhw'n arloesol wrth lunio'r gyllideb drwy system cyllidebu rhaglenni, ac mae hyn mewn gwirionedd yn ymwneud ag argymhelliad cyntaf y Pwyllgor Cyllid. Ynghyd â ffigurau gwariant, dylai fod gennym ffigurau ar yr hyn yr ydym yn ceisio'i gyflawni, ar ganlyniadau. Maen nhw'n asio'r ddau. Gwnaeth Robert McNamara, yr Ysgrifennydd Amddiffyn, rai pethau na fyddwn i'n cytuno â nhw, ond gwnaeth rai pethau da hefyd, ac mewn gwirionedd cafodd dipyn o dröedigaeth Ddamascaidd erbyn y diwedd. Ond un o'r pethau gwych a wnaeth oedd dweud, 'Yr unig ffordd y gall y Gyngres farnu cyllideb mewn gwirionedd yw cael y data ar fewnbynnau ac allbynnau wedi'u nodi ar yr un pryd'. Mae cyfeiriad, rwy'n credu, yn un o adroddiadau'r pwyllgor, at y grant amddifadedd disgyblion - hollol ganmoladwy o ran ei amcanion, ond a yw'n cyflawni'r amcanion hynny a sut yr ydym ni'n gwerthuso gwerth am arian mewn gwirionedd? Unwaith eto, efallai bod ffordd wahanol y gallwn ei hystyried i lunio'r gyllideb yn ei chyfanrwydd. Rydym ni'n trafod symud i ffwrdd oddi wrth Lywodraeth seilo, onid ydym? Rydym ni wedi siarad am Lywodraeth gydgysylltiedig ac ati am ddegawd a mwy. Eto i gyd, onid yw hyn yn gofeb i feddylfryd seilo? Gwneir y cyfan ar sail adrannol. A fyddai'n bosibl llunio cyllideb drawsadrannol lle mae gennym mewn gwirionedd brif grwpiau gwariant sy'n ymwneud ag arloesi, sy'n edrych ar greu cronfa arloesi sy'n symud ar draws yr holl adrannau? A oes modd i ni edrych ar feysydd eraill megis atal, sydd hefyd yn cael ei grybwyll yn adroddiad y Pwyllgor Cyllid? Rydym ni i gyd yn gwybod hyn, onid ydym, bod buddsoddi mewn gwirionedd mewn ymyrraeth blynyddoedd cynnar i blant a phobl ifanc yn arbed arian i ni yn yr hirdymor, yn sicr yn y gwasanaeth iechyd, fel y cyfeirir ato yn adroddiad y Pwyllgor Cyllid? Pam nad oes gennym ni ddulliau atal yn un o'n prif grwpiau gwariant, yn hytrach na'r pwyslais adrannol sydd gennym? Croesawaf y ffaith ein bod ni, trwy ein trafodaethau, yn edrych ar gyllideb gyfranogol, sy'n cynnwys dinasyddion, yn ymgysylltu â defnyddwyr, yn cyd-gynhyrchu - gair rwy'n credu y ceisiodd Leighton Andrews ei wahardd. Ond yn y pen draw, os ydym yn mynd i gyflawni mwy gyda phunt y trethdalwyr, ni allwn wneud hynny heblaw trwy ddenu pobl eraill mewn gwirionedd, dinasyddion, cwmnïau a sectorau i gyd-gyflwyno rhai o'n hamcanion ni hefyd. Felly, byddwn i'n ein hannog ni i edrych o'r newydd ar y ffordd yr ydym yn mynd ati i osod y gyllideb ar hyn o bryd, ac i gynnwys nid dim ond Aelodau eraill yn y lle hwn ond y dinasyddion hefyd. Byddem ni'n hoffi gweld yn y gyllideb derfynol, yn enwedig fel y cyfeirir ato yn un o adroddiadau'r pwyllgor, ac fel y mae Simon Thomas eisoes wedi codi, y mater o gyllid cyfalaf ar gyfer llifogydd ac ardrethi busnes yn sicr. Rydym ni wedi cyflwyno dadl lawer gwaith, rwy'n credu, am ryddhad ychwanegol, yn enwedig yn sgil yr ailbrisio. O ran tai, a allem ni edrych, fel y mae Llywodraeth y DU yn ei wneud, ar dai modiwlaidd fel modd o gyflymu datblygiad tai? Yn olaf, o ran trafnidiaeth leol - o weld pobl ar gyfryngau cymdeithasol ledled Cymru yn cwyno am y gorlenwi ar ein trenau a'r problemau gyda gwasanaethau bysiau lleol mewn rhai rhannau o Gymru - a oes modd i ni wneud hynny'n flaenoriaeth wrth i ni symud oddi wrth y gyllideb ddrafft hon i'r datganiad ar y gyllideb derfynol?