English: I'd like to thank the Members who have brought forward this debate today, because I think it is extremely timely. I think it is worth rehearsing just a couple of the facts: that every week, nurses in Wales give the NHS extra hours to the value of 976 full-time nurses. If you say it quickly, it doesn't mean that much, but actually, if you slow it down and really think about it, you're talking about 976 extra bodies that our nurses just give freely of their own volition, because they have a commitment to the duty that they believe that they must discharge. So I'd like to thank all of those nurses for all that they do. We know the Welsh NHS demonstrates a heavy reliance on the nurses' willingness to work overtime, but of course, endless work and endless overtime creates endless stress, and instead of incentivising our nurses to stay, instead of looking at how we might alleviate this, one of the things I have found particularly odd is that NHS Wales tries to discourage nurses from leaving by measures such as refusing to hire agency nurses who also work for health boards or trusts, or allowing nurses to move around. So you get this really perverse incentive where you might have a nurse, for example in Hywel Dda, who needs to earn a few extra hours but can't do them in Hywel Dda. He or she has to go across a border into another health board where they are registered to do those extra hours. To me, that seems absolutely illogical, especially when the health board that they are leaving is usually then going out to pay even more money to agency nurses. So much better to actually just pay people overtime to recognise the contribution that they give, to allow them to continue to work in the place where they feel the most comfortable. There is a concern over training, but I am going to leave others to talk about that. I just did want to touch on how few registered nurses we have in the care home workforce in Wales, and I think that this is an area that's absolutely vital. Not only do we not have very many nurses in care homes - and as more and more care homes are dealing with people with more and more complex conditions, there's more need for nurses and more need for those medical professionals - not only do we not have enough of them, they're not even paid the same amount of money that a nurse in a hospital would be paid, or a nurse in the community would be paid, who is not in a care home. Again, I think we have to say that if you have reached this level in your nursing career, if you've got his much training under your belt, if you're in this band, then whether you're in this situation or that situation, there should be far more equity in the pay that you receive. So, Minister, I wondered if you might be able to give us any information on what might be being considered in terms of those two main questions - question 1: how do we keep nurses and pay them overtime to do the overtime in the health board to which they belong rather than forcing them to travel and add to their stress, with travel hours to get to another heath board so that they could earn that extra money? And question 2: how do we make sure that nurses in care homes are not disadvantaged unfairly? Finally, Deputy Presiding Officer, I just wanted to talk about flexible working, because there's been a really interesting report produced for London NHS Trust by Timewise, and it talks about putting in flexibility into a shift-based environment, and how it's affected by the variability or predictability of the schedule, the degree of input or control that an individual can exercise over that schedule, and the amount of advanced notice. And flexible working is really key. NHS Wales needs to find a way of tackling all of these three elements if we're going to attract and retain the staff we need to work in our shifts. The top five causes of job dissatisfaction for UK hospital doctors and nurses very clearly said that for nurses, work-life balance came first for those aged under 35 - much more important than pay - and second, for those who are 36 and over. It was second after pay. Flexible working could be a practical way to ease into retirement, and it could help to keep experienced staff on board for longer. The project that was carried out in two English hospitals in 2017 looked at creating a team-based rostering process, and it looked at not just childcare, but all of the work-life balance needs, and their lead team collaborated, not just on rota production, but also on communicating and negotiation with groups. So, Minister, I believe that improving work-life balance and access to flexible working could have a direct impact on retention, particularly for younger clinical professionals whose expectations are very different to those of an older generation. So, I'd like to understand what concrete steps the Welsh Government are taking to improve work-life balance, and I would like to encourage you to look at this trial, this pilot, that was conducted in London, because it has been successful, and there may be positive lessons that we can learn to help retain these very, very valuable and hardworking people in our NHS.
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r Aelodau sydd wedi cyflwyno'r ddadl hon heddiw oherwydd rwy'n credu ei bod yn amserol dros ben. Rwy'n credu ei bod yn werth ailadrodd un neu ddwy o'r ffeithiau: fod nyrsys yng Nghymru, bob wythnos, yn rhoi oriau ychwanegol i'r GIG sy'n cyfateb i 976 o nyrsys amser llawn. Os ydych yn ei ddweud yn gyflym, nid yw'n golygu cymaint â hynny, ond mewn gwirionedd, os ydych yn arafu ac yn meddwl am y peth mewn gwirionedd, rydych yn siarad am 976 o gyrff ychwanegol y mae ein nyrsys yn eu rhoi o'u gwirfodd eu hunain, oherwydd bod ganddynt ymrwymiad i'r ddyletswydd y maent yn credu bod yn rhaid iddynt ei chyflawni. Felly hoffwn ddiolch i'r holl nyrsys hynny am bopeth y maent yn ei wneud. Rydym yn gwybod bod GIG Cymru yn dibynnu'n fawr ar barodrwydd nyrsys i weithio goramser, ond wrth gwrs mae gwaith diddiwedd a goramser diddiwedd yn creu straen diddiwedd, ac yn lle cymell ein nyrsys i aros, yn lle edrych ar sut y gallem liniaru hyn, un o'r pethau rwy'n eu gweld yn arbennig o od yw bod GIG Cymru yn ceisio annog nyrsys i beidio â gadael drwy fesurau fel gwrthod llogi nyrsys asiantaeth sydd hefyd yn gweithio i fyrddau iechyd neu ymddiriedolaethau, neu ganiatáu i nyrsys symud o gwmpas. Felly rydych yn gweld y cymhelliant gwrthnysig hwn lle gallai fod gennych nyrs, er enghraifft yn Hywel Dda, sydd angen ennill ychydig o oriau ychwanegol ond nid yw'n gallu gweithio'r oriau ychwanegol hynny yn Hywel Dda. Mae'n rhaid iddo ef neu hi fynd dros ffin i fwrdd iechyd arall lle maent wedi'u cofrestru i weithio'r oriau ychwanegol hynny. I mi, mae hynny'n ymddangos yn hollol afresymegol, yn enwedig pan fo'r bwrdd iechyd y maent yn ei adael fel arfer yn talu hyd yn oed mwy o arian i nyrsys asiantaeth. Mae'n gymaint gwell talu goramser i bobl i gydnabod y cyfraniad y maent yn ei wneud, er mwyn caniatáu iddynt barhau i weithio yn y man lle maent yn teimlo fwyaf cyfforddus. Mae pryder ynghylch hyfforddi, ond rwyf am adael eraill i siarad am hynny. Roeddwn eisiau cyffwrdd â'r ffaith mai ychydig iawn o nyrsys cofrestredig sydd gennym yn y gweithlu cartrefi gofal yng Nghymru, a chredaf fod hwn yn faes sy'n gwbl hanfodol. Nid yn unig nad oes gennym lawer iawn o nyrsys mewn cartrefi gofal - ac wrth i fwy a mwy o gartrefi gofal ymdrin â phobl â chyflyrau mwy a mwy cymhleth, mae mwy o angen nyrsys, mwy o angen y gweithwyr meddygol proffesiynol hynny - nid yn unig nad oes gennym ddigon ohonynt, nid ydynt hyd yn oed yn cael yr un faint o arian ag y byddai nyrs mewn ysbyty yn cael ei thalu, neu'r un faint o arian ag y byddai nyrs yn y gymuned yn cael ei thalu, nad yw mewn cartref gofal. Unwaith eto, rwy'n credu bod yn rhaid i ni ddweud, os ydych wedi cyrraedd y lefel hon yn eich gyrfa nyrsio, os oes gennych gymaint o hyfforddiant a hyn i'ch enw, os ydych yn y band hwn, ym mha bynnag sefyllfa y byddwch ynddi, dylai fod llawer mwy o degwch o ran y cyflog a delir i chi. Felly, Weinidog, roeddwn yn meddwl tybed a allech roi unrhyw wybodaeth inni am yr hyn a allai gael ei ystyried o ran y ddau brif gwestiwn - cwestiwn 1: sut rydym yn cadw nyrsys ac yn talu goramser iddynt i wneud y goramser yn y bwrdd iechyd y maent yn perthyn iddo yn hytrach na'u gorfodi i deithio ac ychwanegu at eu straen, gydag oriau teithio i gyrraedd bwrdd iechyd arall fel y gallent ennill yr arian ychwanegol hwnnw? A chwestiwn 2: sut rydym yn sicrhau nad yw nyrsys mewn cartrefi gofal dan anfantais annheg? Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, roeddwn eisiau siarad am weithio hyblyg, oherwydd mae adroddiad diddorol iawn wedi cael ei gynhyrchu ar gyfer Ymddiriedolaeth GIG Llundain o'r enw 'Timewise' ac mae'n sôn am gynnwys hyblygrwydd mewn amgylchedd sy'n seiliedig ar sifftiau, a sut yr effeithir arno gan amrywioldeb neu ragweladwyedd yr amserlen, faint o fewnbwn neu reolaeth sydd gan unigolyn dros yr amserlen honno, a faint o rybudd ymlaen llaw. Ac mae gweithio hyblyg yn wirioneddol allweddol. Mae angen i GIG Cymru ddod o hyd i ffordd o fynd i'r afael â'r tair elfen os ydym am ddenu a chadw'r staff rydym eu hangen i weithio ein sifftiau. Roedd y pum prif achos o anfodlonrwydd swydd i feddygon a nyrsys ysbytai yn y DU yn dweud yn glir iawn mai cydbwysedd gwaith a bywyd a ddaeth yn gyntaf i nyrsys o dan 35 oed - yn llawer pwysicach na chyflog - ac yn ail i nyrsys 36 oed a hŷn. Roedd yn ail ar ôl cyflog. Gallai gweithio hyblyg fod yn ffordd ymarferol o ymlithro tuag at ymddeoliad, a gallai helpu i gadw staff profiadol yn eu gwaith yn hwy. Roedd y prosiect a gynhaliwyd mewn dau ysbyty yn Lloegr yn 2017 yn edrych ar greu proses amserlennu sy'n seiliedig ar dimau, ac edrychai nid yn unig ar ofal plant, ond ar yr holl anghenion cydbwysedd gwaith a bywyd, a chydweithiodd eu tîm arweiniol, nid yn unig ar gynhyrchu rota, ond hefyd ar gyfathrebu a thrafod gyda grwpiau. Felly, Weinidog, credaf y gallai gwella cydbwysedd gwaith a bywyd a mynediad at weithio hyblyg gael effaith uniongyrchol ar gadw gweithwyr, yn enwedig gweithwyr proffesiynol clinigol iau y mae eu disgwyliadau yn wahanol iawn i ddisgwyliadau'r genhedlaeth hŷn. Felly, hoffwn ddeall pa gamau pendant y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella cydbwysedd gwaith a bywyd, a hoffwn eich annog i edrych ar y treial hwn, y cynllun peilot hwn, a gynhaliwyd yn Llundain, oherwydd mae wedi bod yn llwyddiannus, ac efallai y bydd yna wersi cadarnhaol y gallwn eu dysgu i helpu i gadw'r bobl hynod werthfawr a gweithgar hyn yn ein GIG.