English: I'd like to thank the Chair of the Public Accounts and Public Administration Committee, Mark Isherwood, members of the committee and staff for conducting an inquiry into care home commissioning in response to the publication of the commissioner's report back in December 2021. Care homes across Wales require high levels of staffing and dedicated staff to provide the best possible care to patients. Although many carers provide the dedicated care that's needed, it's also important to highlight the role of nurses in care homes in providing care in challenging and complex circumstances. Equally, it's important to highlight how nurses in care homes play a role in reducing hospital admissions, which supports the function of the NHS and opens up more beds in our hospitals. It's unfortunate that around two in five care homes provide nurses, and I strongly believe that the Welsh Government should be encouraging more nurses in care homes. I recognise that there is a wider nursing recruitment crisis in the Welsh NHS, and this is not something the Welsh Government can fix overnight, but it highlights that the Welsh Government must address the lack of recruitment and lack of retention amongst nurses. I agree with the committee that there should be concern over the ability of care homes to provide high-quality care due to severe shortages. Although in the ideal world we would have nurses in all care homes, this cannot be the reality at the moment. We must recognise the right approach taken by the committee in recognising the role of volunteers in aiding the care of care home residents, but they should not be taking the place of professional staff in providing the primary care. Although volunteering can give young people the skills to begin a lifelong career in care, they must not be used as a replacement to professional staff whilst the Government tries to promote recruitment and retention. Care homes play a vital role in ensuring that elderly people and those most in need of care can indeed receive the services they need in a safe and homely environment. But one of the biggest problems facing care homes currently is the social care staff recruitment and retention. What we need to achieve is making a career in social care more attractive. As mentioned in the Health and Social Care Committee's debate into hospital discharges last week, social care staff don't just work 9 to 5 Monday to Friday, they work weekends, nights, unsociable hours, sleep-ins. What they need is a Welsh Government that supports their and my calls for better pay for social care workers. The Welsh Government stand up in this Chamber and bask in the glory of paying the real living wage, but £9.90 just isn't enough, particularly given the current living pressures we face. Social care workers are some of the lowest paid workers in the labour market, despite their dedication to helping our most vulnerable. Maybe if the Welsh Government stopped funding airports and pet projects, then aligning care social care staff pay with NHS pay scales might become more achievable. I believe it's achievable, and I'd be grateful if the Minister could again address this in her response to the debate this afternoon. If we can reward our nurses, social care workers and front-line staff, not only will we be making the sector more attractive, but we will also be improving a lot of the wider concern surrounding healthcare as we struggle to tackle the problem of delayed transfers of care and giving people the care they need when they need it the most. It runs throughout the whole system, Deputy Llywydd. If we can improve discharge rates to care homes, then we'll be freeing up hospital beds, bettering waiting times in emergency departments and playing our part in improving ambulance waiting times. I'm not trying to say that this is the single, definitive path to solving all the world's problems, but I certainly believe that it will go a long way to helping some of the chronic problems we face in our health and social care systems in north Wales and across Wales as a whole. Let's be ambitious and do all we can to deliver the best possible services to the people who need it the most. Diolch
Welsh: Hoffwn ddiolch i Gadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus, Mark Isherwood, aelodau'r pwyllgor a staff am gynnal ymchwiliad i gomisiynu cartrefi gofal mewn ymateb i gyhoeddi adroddiad y comisiynydd yn ôl ym mis Rhagfyr 2021. Mae cartrefi gofal ar draws Cymru angen lefelau staffio uchel a staff ymroddedig er mwyn darparu'r gofal gorau posibl i gleifion. Er bod nifer o ofalwyr yn darparu'r gofal ymroddedig sydd ei angen, mae hefyd yn bwysig tynnu sylw at rôl nyrsys mewn cartrefi gofal yn darparu gofal mewn amgylchiadau heriol a chymhleth. Yn yr un modd, mae'n bwysig tynnu sylw at y modd y mae nyrsys mewn cartrefi gofal yn chwarae rôl yn lleihau nifer y derbyniadau i'r ysbyty, sy'n cefnogi gweithrediad y GIG ac yn rhyddhau mwy o welyau yn ein hysbytai. Mae'n anffodus mai tua dau o bob pum cartref gofal sy'n darparu nyrsys, ac rwy'n credu'n gryf y dylai Llywodraeth Cymru annog cael mwy o nyrsys mewn cartrefi gofal. Rwy'n cydnabod bod argyfwng recriwtio nyrsio ehangach yn y GIG yng Nghymru, ac nid yw hyn yn rhywbeth y gall Llywodraeth Cymru ei ddatrys dros nos, ond mae'n dangos bod rhaid i Lywodraeth Cymru fynd i'r afael â methiant i recriwtio a methiant i gadw staff nyrsio. Rwy'n cytuno â'r pwyllgor y dylid poeni am allu cartrefi gofal i ddarparu gofal o safon uchel yn sgil prinder difrifol. Er y byddai gennym nyrsys ym mhob cartref gofal mewn byd delfrydol, ni ellir gwireddu hynny ar hyn o bryd. Rhaid inni gydnabod y ffordd gywir yr aeth y pwyllgor ati i gydnabod rôl gwirfoddolwyr yn cynorthwyo gyda gofal preswylwyr cartrefi gofal, ond ni ddylent fod yn cymryd lle staff proffesiynol ar gyfer darparu gofal sylfaenol. Er y gall gwirfoddoli roi sgiliau i bobl ifanc ddechrau ar yrfa gydol oes mewn gofal, rhaid peidio â'u defnyddio yn lle staff proffesiynol tra bo'r Llywodraeth yn ceisio hybu recriwtio a chadw staff. Mae cartrefi gofal yn chwarae rhan hanfodol yn sicrhau bod yr henoed a'r rhai sydd fwyaf o angen gofal yn gallu cael y gwasanaethau sydd eu hangen arnynt mewn amgylchedd diogel a chartrefol. Ond un o'r problemau mwyaf sy'n wynebu cartrefi gofal ar hyn o bryd yw recriwtio a chadw staff gofal cymdeithasol. Mae angen inni wneud gyrfa mewn gofal cymdeithasol yn fwy deniadol. Fel y crybwyllwyd yn nadl y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol ar ryddhau cleifion o'r ysbyty yr wythnos diwethaf, mae staff gofal cymdeithasol yn gweithio mwy na 9 i 5 o ddydd Llun i ddydd Gwener, maent yn gweithio ar benwythnosau, nosweithiau, oriau anghymdeithasol, ac yn cysgu i mewn. Maent angen i Lywodraeth Cymru gefnogi eu galwadau hwy a fy ngalwadau innau am well tâl i weithwyr gofal cymdeithasol. Mae Llywodraeth Cymru'n codi yn y Siambr hon ac yn canmol eu hunain am dalu'r cyflog byw go iawn, ond nid yw £9.90 yn ddigon, yn enwedig o ystyried y pwysau costau byw presennol a wynebwn. Gweithwyr gofal cymdeithasol yw rhai o'r gweithwyr sy'n cael y cyflogau isaf yn y farchnad lafur, er gwaethaf eu hymroddiad i helpu ein pobl fwyaf bregus. Pe bai Llywodraeth Cymru'n rhoi'r gorau i ariannu meysydd awyr a hoff brosiectau, efallai y gallai ymdrechion i gysoni cyflogau staff gofal cymdeithasol â graddfeydd cyflog y GIG fod yn fwy cyraeddadwy. Rwy'n credu ei fod yn gyraeddadwy, a byddwn yn ddiolchgar pe bai'r Gweinidog yn gallu mynd i'r afael â hyn eto yn ei hymateb i'r ddadl y prynhawn yma. Os gallwn dalu'n iawn i'n nyrsys, ein gweithwyr gofal cymdeithasol a'n staff rheng flaen, byddwn yn gwneud y sector yn fwy deniadol, a byddwn hefyd yn gwella llawer o'r pryder ehangach ynghylch gofal iechyd wrth inni ymrafael â phroblem oedi wrth drosglwyddo gofal a rhoi'r gofal sydd ei angen ar bobl pan fyddant fwyaf o'i angen. Mae'n rhedeg drwy'r system gyfan, Ddirprwy Lywydd. Os gallwn wella cyfraddau rhyddhau cleifion i gartrefi gofal, byddwn yn rhyddhau gwelyau ysbyty, yn gwella amseroedd aros mewn adrannau brys ac yn chwarae ein rhan yn gwella amseroedd aros ambiwlansys. Nid wyf yn ceisio dweud mai dyma'r un llwybr diffiniol i ddatrys holl broblemau'r byd, ond rwy'n sicr yn credu y bydd yn mynd yn bell i helpu rhai o'r problemau cronig sy'n ein hwynebu yn ein systemau iechyd a gofal cymdeithasol yng ngogledd Cymru ac ar draws Cymru gyfan. Gadewch inni fod yn uchelgeisiol a gwneud popeth yn ein gallu i ddarparu'r gwasanaethau gorau posibl i'r bobl sydd eu hangen fwyaf. Diolch