English: 'We were once the nation that championed education - we were pioneers of state schools, high standards and achievement and had one of the first universities that was open to all. Now we underperform at every level.' These are not my words, Deputy Presiding Officer; these are the words of the Cabinet Secretary for Education in her leadership speech to the Welsh Liberal Democrat Party conference four years ago, and, today, my speech, actually, is covering her promises and her words and her performance in the last few years. In her speech, in Newport, she claimed 'a generation of our children have been let down by an education system that continues to struggle.' Sadly, that struggle continues today. GCSE results this year are the worst in over a decade. Attainment of grades A to C for all ages have fallen in Welsh language, English literature, the sciences and mathematics. This is particularly worrying when you consider that the number of learners taking A-levels have fallen by nearly 10 per cent since 2015. Four years ago, the Cabinet Secretary deplored the poor PISA results for Wales. She bemoaned the fact that, for a third time in a row, Wales fell behind the rest of the United Kingdom in reading, maths and science. And yet figures published by the OECD show that Wales has the worst performing education system in the United Kingdom. For the fourth time in a decade, Wales finished significantly behind all other UK nations in the PISA ranking. Estyn's most recent figures show that 45 education institutions across Wales are currently in special measures or in need of significant improvement. I'm concerned to see that the highest number of education institutions in special measures are in Newport, with Torfaen having the highest number of schools in need of significant improvement - both, of course, in my south-east Wales region. As the Cabinet Secretary said in one of her conference speeches four years ago - the quote is: 'Too many of our schools are underperforming - all of them underfunded.' Today, schools in Wales remain significantly underfunded, with serious consequences for educational standards across our country. According to NASUWT, the spend per pupil funding gap between England and Wales has widened to £678. This has had a devastating knock-on effect on teacher retention, teacher training, school building repairs and various measures to support the learning needs of disadvantaged groups and children from poorer families. The Cabinet Secretary initially cut funding to educate children of Gypsy, Roma and Traveller groups, traditionally amongst the most deprived in Wales, and has failed to reinstate the grant in full. Estyn claim the gap between the proportion of pupils eligible for free school meals achieving five A to C GCSEs and those who are not remains stubbornly high, and all this on the watch of the Cabinet Secretary who claimed four years ago - again, she said, in her words - 'in Labour's Wales, a child from the poorest background is much less likely to do well at school than children from similar backgrounds in England.' Quote closed. Deputy Presiding Officer, to quote from the Cabinet Secretary's speech from 2014 one more time: 'This great nation of ours which has so many talented people and such great community spirit, is too often being let down by a lacklustre government that fails to deliver time and time again.' I agree with that. It is a tragedy for Wales that the Cabinet Secretary chose to join this lacklustre failing Government to keep it in office. Thank you.
Welsh: Arferem fod yn genedl a oedd yn hyrwyddo addysg ar un adeg - ni oedd yr arloeswyr gydag ysgolion y wladwriaeth, safonau a lefelau cyflawni uchel a gennym ni oedd un o'r prifysgolion cyntaf a oedd yn agored i bawb. Bellach, rydym yn tangyflawni ar bob lefel. Nid fy ngeiriau i yw'r rhain, Ddirprwy Lywydd; dyma eiriau Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg yn ei haraith fel arweinydd i gynhadledd Democratiaid Rhyddfrydol Cymru bedair blynedd yn ôl, a heddiw, mae fy araith, mewn gwirionedd, yn ymwneud â'i haddewidion a'i geiriau a'i pherfformiad hi yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Yn ei haraith yng Nghasnewydd, honnodd fod cenhedlaeth o'n plant wedi cael cam gan system addysg sy'n dal i wynebu problemau. Yn anffodus, mae'r problemau hynny'n parhau heddiw. Canlyniadau TGAU eleni yw'r rhai gwaethaf ers dros ddegawd. Mae lefelau cyrhaeddiad graddau A i C ar gyfer pob oedran wedi disgyn mewn Cymraeg, llenyddiaeth Saesneg, y gwyddorau a mathemateg. Mae hyn yn peri pryder arbennig pan fyddwch yn ystyried bod nifer y dysgwyr sy'n anelu am gymwysterau Safon Uwch wedi gostwng bron 10 y cant ers 2015. Bedair blynedd yn ôl, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet ei bod yn gresynu at y canlyniadau PISA gwael ar gyfer Cymru. Cwynai am y ffaith bod Cymru, am y trydydd tro yn olynol, wedi disgyn ar ôl gweddill y Deyrnas Unedig mewn darllen, mathemateg a gwyddoniaeth. Ac eto mae'r ffigurau a gyhoeddwyd gan y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn dangos mai gan Gymru y mae'r system addysg sy'n perfformio waethaf yn y Deyrnas Unedig. Am y pedwerydd tro mewn degawd, gorffennodd Cymru gryn dipyn ar ôl holl wledydd eraill y DU yn y safleoedd PISA. Dengys ffigurau mwyaf diweddar Estyn fod 45 o sefydliadau addysg ledled Cymru ar hyn o bryd yn destunau mesurau arbennig neu angen gwelliant sylweddol. Rwy'n pryderu wrth weld bod y nifer uchaf o sefydliadau addysg sy'n destunau mesurau arbennig yng Nghasnewydd, a Thorfaen sydd â'r nifer uchaf o ysgolion sydd angen gwelliant sylweddol - y ddau le, wrth gwrs, yn fy rhanbarth yn ne-ddwyrain Cymru. Fel y dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet yn un o'i hareithiau cynhadledd bedair blynedd yn ôl - ac rwy'n dyfynnu: Mae gormod o'n hysgolion yn tangyflawni - a phob un ohonynt yn cael eu tangyllido. Heddiw, mae ysgolion yng Nghymru yn parhau i fod wedi'u tangyllido'n sylweddol, gyda chanlyniadau difrifol i safonau addysgol ar draws ein gwlad. Yn ôl NASUWT, mae'r bwlch cyllid yn y gwariant fesul disgybl rhwng Cymru a Lloegr wedi cynyddu i £678. Mae hyn wedi cael effaith ganlyniadol ddinistriol ar gadw athrawon, hyfforddiant athrawon, atgyweirio adeiladau ysgol a mesurau amrywiol i gefnogi anghenion dysgu grwpiau dan anfantais a phlant o deuluoedd tlotach. I ddechrau, torrodd Ysgrifennydd y Cabinet y cyllid ar gyfer addysgu plant o grwpiau Sipsiwn, Roma a Theithwyr, sy'n draddodiadol ymhlith y mwyaf difreintiedig yng Nghymru, ac mae wedi methu adfer y grant yn llawn. Mae Estyn yn honni bod y bwlch rhwng y gyfran o ddisgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim ac sy'n cyflawni pump gradd A i C yn TGAU a'r rhai nad ydynt yn gwneud hynny yn parhau i fod yn ystyfnig o fawr, a hyn oll dan law Ysgrifennydd y Cabinet a honnai bedair blynedd yn ôl - unwaith eto, fe ddywedodd, yn ei geiriau ei hun, fod - plentyn o'r cefndir tlotaf yng Nghymru'r Blaid Lafur yn llawer llai tebygol o wneud yn dda yn yr ysgol na phlant o gefndiroedd tebyg yn Lloegr. Cau'r dyfyniad. Ddirprwy Lywydd, a dyfynnu o araith Ysgrifennydd y Cabinet yn 2014 unwaith eto: Yn rhy aml, mae ein cenedl wych sy'n meddu ar gymaint o bobl dalentog ac ysbryd cymunedol mor ardderchog, yn rhy aml yn cael cam gan Lywodraeth ddi-fflach sy'n methu cyflawni dro ar ôl tro. Rwy'n cytuno â hynny. Mae'n drychineb i Gymru fod Ysgrifennydd y Cabinet wedi dewis ymuno â'r Llywodraeth aflwyddiannus a di-fflach hon er mwyn ei chadw mewn grym. Diolch.