English: I want to focus my remarks this afternoon on the implications of new customs arrangements for the national health service and other devolved matters, because whatever our differing views on the decision to leave the customs union and leave the European single market, we can all agree, whether we were leave or remain, or nationalists or unionists, that that is going to have consequences that we haven't had to consider for some time. It is further complicated, of course, by the fact that if we have a situation where the new UK single market and the new UK customs union is exclusively administered by the UK Government, it is complicated by the fact that the UK Government, of course, acts as the Government of England when it comes to things like health. Therefore, there will be a legitimate concern, I think we can all agree, that a health policy and a health paradigm by the UK Government will also overlap then into future customs arrangements. So, I know we're all excited with election fever at the moment; I'm going to try and see if we can have some sort of consensus about acknowledging that, whether intentional or not, future trade agreements, if not done concurrently between the Governments of the UK, could lead, inadvertently or not, to devolved public services, including the NHS, being disadvantaged. When TTIP - that's been mentioned several times, of course - was being discussed, concerns were raised legitimately then. The NHS Confederation specifically had an issue with the inclusion of controversial investor-to-state settlement mechanisms, which, of course, are normal in trade deals, but the nature of these bodies are crucial in terms of protecting public services. These cases are heard in secret, in private arbitration courts, and allow corporations to sue Governments that are attempting to make decisions based on their own political mandates. Famously, when Australia introduced plain packaging for cigarettes, the tobacco company Philip Morris used an investor-to-state dispute settlement clause included in the 1993 Australia-Hong Kong investment treaty to attempt to sue the Australian Government. Ultimately, their attempt failed, but not without many years of political wrangling. It was the Europe-wide public outcry, of course, over TTIP that led, ultimately, to the inclusion of other mechanisms. The EU's trade deal with Canada, CETA, includes some provisions that limit the use of these powers and some exemptions for public services. Although it's far from a perfect outcome in CETA, the public anxiety about the impact that international trade deals can have on a nation's public services is now changing the way that trade deals are being negotiated, and that's something we'll have to bear in mind for if and when the UK leaves the European customs union in full. But, as I said, any future trade deals, we can all agree, will have a major impact on Wales and on our public services in particular. Yesterday, I listened carefully to an answer given by the First Minister to a question from the Member for Neath on this matter and, frankly, I've got to say, it's not good enough, I think, from our First Minister, to be saying that Wales should have a voice in future trade negotiations once we're out of the European customs union. We can't simply be consultees on matters that are clearly devolved and within this legislature's jurisdiction. The logical solution, constitutionally, in my opinion, if we're going to be outside the customs union in particular, is for the federalisation of trade so that's a shared competence between the nations and the Governments of the UK, overseen by a UK council of Ministers and accountable to all the Parliaments of the UK. Of course, this is why several federal countries that have their own customs arrangements - that is why they have federalised international trade rather than exclusively reserved it to the centre, because there will be, invariably, an overlap. As I mentioned earlier, with the complicating factor of the UK Government acting as the English Government on devolved matters, it makes even more sense to have a UK council of Ministers to oversee our shared interests when it comes to future UK trade deals. So, anyone can have a voice, and I'd ask the Welsh Government to drop that as their demand, because, frankly, that is pathetic. I hope the Government will reconsider the ambiguity in this area, because it'll be crucial in ensuring that our public services here are protected in a way that is democratically expressed by people and the ballot box, rather than in the interests of international profiteering.
Welsh: Rwyf am ganolbwyntio fy sylwadau y prynhawn yma ar oblygiadau trefniadau tollau newydd i'r gwasanaeth iechyd gwladol a materion datganoledig eraill, oherwydd beth bynnag yw ein barn wahanol ar y penderfyniad i adael yr undeb tollau a gadael y farchnad sengl Ewropeaidd, gallwn i gyd gytuno, pa un a oeddem yn ffafrio gadael neu aros, neu'n genedlaetholwyr neu'n unoliaethwyr, fod hynny'n mynd i arwain at ganlyniadau nad ydym wedi gorfod eu hystyried ers peth amser. Caiff ei gymhlethu ymhellach, wrth gwrs, os oes gennym sefyllfa lle mae marchnad sengl newydd y DU ac undeb tollau newydd y DU yn cael eu gweinyddu'n unig gan Lywodraeth y DU, caiff ei gymhlethu gan y ffaith fod Llywodraeth y DU, wrth gwrs, yn gweithredu fel Llywodraeth Lloegr mewn pethau fel iechyd. Felly, rwy'n meddwl y gallwn i gyd gytuno y bydd awydd dilys i weld polisi iechyd a model iechyd gan Lywodraeth y DU hefyd yn gorgyffwrdd â threfniadau tollau yn y dyfodol. Felly, rwy'n gwybod ein bod i gyd yn llawn o gyffro etholiad ar hyn o bryd; rwy'n mynd i geisio gweld a allwn gael rhyw fath o gonsensws ynglŷn â chydnabod y gallai cytundebau masnach yn y dyfodol, yn fwriadol neu beidio, os na chânt eu gwneud yr un pryd rhwng Llywodraethau'r DU, arwain, yn anfwriadol neu beidio, at roi gwasanaethau cyhoeddus datganoledig, gan gynnwys y GIG, dan anfantais. Pan gafodd y bartneriaeth masnach a buddsoddiad trawsiwerydd ei chrybwyll - mae wedi'i chrybwyll sawl gwaith, wrth gwrs - mynegwyd pryderon dilys bryd hynny. Roedd gan Gydffederasiwn y GIG yn benodol broblem gyda chynnwys mecanweithiau setlo dadleuol rhwng buddsoddwr a'r wladwriaeth, sydd, wrth gwrs, yn normal mewn cytundebau masnach, ond mae natur y cyrff hyn yn allweddol mewn perthynas â diogelu gwasanaethau cyhoeddus. Caiff yr achosion hyn eu clywed yn gyfrinachol, mewn llysoedd cyflafareddu preifat, ac maent yn caniatáu i gorfforaethau erlyn llywodraethau sy'n ceisio gwneud penderfyniadau yn seiliedig ar eu mandadau gwleidyddol eu hunain. Mewn un achos enwog, pan gyflwynodd Awstralia becynnau plaen ar gyfer sigaréts, defnyddiodd cwmni tybaco Philip Morris gymal setlo anghydfodau buddsoddwr-i-wladwriaeth a gynhwyswyd yng nghytuniad buddsoddi Awstralia a Hong Kong yn 1993 i geisio mynd â Llywodraeth Awstralia i'r llys. Yn y pen draw, methodd eu hymgais, ond nid heb lawer o flynyddoedd o gynnen wleidyddol. Y brotest gyhoeddus ledled Ewrop, wrth gwrs, dros y bartneriaeth masnach a buddsoddiad trawsiwerydd a arweiniodd, yn y pen draw, at gynnwys mecanweithiau eraill. Mae cytundeb masnach yr UE gyda Canada, CETA, yn cynnwys rhai darpariaethau sy'n cyfyngu ar y defnydd o'r pwerau hyn a rhai esemptiadau i wasanaethau cyhoeddus. Er ei fod ymhell o fod yn ganlyniad perffaith yn CETA, mae pryder y cyhoedd ynghylch yr effaith y gall cytundebau masnach rhyngwladol ei chael ar wasanaethau cyhoeddus cenedl yn newid y ffordd y caiff cytundebau masnach eu trafod bellach, ac mae hynny'n rhywbeth y bydd yn rhaid inni ei gofio os a phan fydd y DU yn gadael undeb tollau Ewrop yn llwyr. Ond fel y dywedais, gallwn i gyd gytuno y bydd unrhyw gytundebau masnach yn y dyfodol yn effeithio'n fawr ar Gymru ac ar ein gwasanaethau cyhoeddus yn benodol. Ddoe, gwrandewais yn ofalus ar ateb a roddodd y Prif Weinidog i gwestiwn gan yr Aelod dros Gastell-nedd ar y mater hwn ac a dweud y gwir, mae'n rhaid i mi ddweud nad yw'n ddigon da yn fy marn i fod ein Prif Weinidog yn dweud y dylai Cymru gael llais yn y trafodaethau masnach yn y dyfodol wedi inni adael yr undeb tollau Ewropeaidd. Rhaid inni fod yn fwy nag ymgyngoreion ar faterion sy'n amlwg wedi'u datganoli ac yn rhan o awdurdodaeth y ddeddfwrfa hon. Yr ateb rhesymegol yn gyfansoddiadol, yn fy marn i, os ydym yn mynd i fod y tu allan i'r undeb tollau yn enwedig, yw ffederaleiddio masnach fel bod hwnnw'n gymhwysedd a rennir rhwng y cenhedloedd a Llywodraethau'r DU, wedi'i oruchwylio gan gyngor Gweinidogion y DU ac yn atebol i holl Seneddau'r DU. Wrth gwrs, dyma pam y mae gan sawl gwlad ffederal eu trefniadau tollau eu hunain - dyna pam y maent wedi ffederaleiddio masnach ryngwladol yn hytrach na'i gadw yn y canol yn unig, oherwydd bydd yna orgyffwrdd yn ddieithriad. Fel y soniais yn gynharach, gyda ffactor sy'n cymhlethu fel Llywodraeth y DU yn gweithredu fel Llywodraeth Lloegr ar faterion datganoledig, mae'n gwneud mwy fyth o synnwyr i gael cyngor Gweinidogion y DU i oruchwylio ein buddiannau a rennir mewn perthynas â chytundebau masnach y DU yn y dyfodol. Felly, gall unrhyw un gael llais, a hoffwn ofyn i Lywodraeth Cymru roi'r gorau i'r alwad honno am ei bod yn druenus, a bod yn onest. Rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth yn ailystyried yr amwysedd yn y maes hwn, oherwydd bydd hynny'n allweddol wrth sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus yma'n cael eu diogelu mewn modd a fynegir yn ddemocrataidd gan bobl yn y blwch pleidleisio yn hytrach nag er budd gorelwa rhyngwladol.