English: At the heart of the complaints we get from parents and school leaders, however, is what they are beginning to see - [ Interruption.] - is what we are beginning to see as unfairness in funding between schools within the same local authority, let alone compared to other counties, combined with some ruefulness around new ways of funding, which don't always meet their priorities - priorities that often arise due to the demands of Government. Which is why we tabled this debate: to flush out the evidence behind the confusion and to encourage the Minister to tell us about the thinking that she has done to get us to into this position - a position where, it seems from the Government amendment, that she is content. Well, our constituents, school leaders, councils and parents - they're not content. This is why the Children, Young People and Education Committee is holding an inquiry into school funding - an inquiry that I hoped this debate would assist. And that is why I have to say I am very disappointed in the Government amendment to this debate. I was hoping that this would be about ideas, but to delete the entire motion and to say that everything is fine because of guidance, has completely missed the point that our constituents are struggling with school funding despite this guidance. So, we won't be supporting the amendment. The first point fails to address the lack of transparency on what happens between calculating the indicator-based assessment figure and the actual spend on schools by local government. The regulations that provide the guidance were published in 2010, yet the frequently asked questions guide referred to in amendment 2 only appeared in September 2018, on the verge of us doing our committee investigation, I must add. And, as to their quality, the answer to the key question, 'How can I be certain my school's budget allocation is correct?' is, 'Contact your local authority'. The third point of the amendment says that the guidance is aligned to 'Our national mission' policy document. And that may be so, but, yesterday, in the Estyn debate, Minister, you signally failed to address my points about audit and risk management of current evaluation processes, preferring to talk about the new ones that you would be introducing. So, I'm asking that question again today. I would like you to tell us exactly how you evaluate the effectiveness of the particular funding streams against your policy objectives and how those evaluation processes themselves are audited by your officials and external auditors to see if they're fit for purpose. So, let's have a look at why our constituents are confused. Your notional figures already take into account what you're expecting in the block grant, Minister. In fact, Welsh Government often gets a little bit more than anticipated, hence the in-year supplementary budgets. For 2018-19, the year just ended, and with these observations in mind, the Government calculated that the notional gross budget for schools to be included in the revenue support grant was £2.56 billion, with a notional figure of £2.24 billion to be delegated to schools themselves. Schools actually got £2.16 billion. So why did local authorities think schools needed less than you thought they needed? Carmarthenshire council felt it could spend £4 million less than you thought they needed. Pembrokeshire, where one in 10 primary schools and 37 per cent of secondary schools are in the red category, spent £1.6 million less on schools than you think they should. And this is before we get to the huge variation in how much local authorities retain centrally. In Powys, that's 25 per cent, and in Cardiff it's 10 per cent. And while there are very understandable reasons for that, related to rurality and sparsity, rurality and sparsity affect the schools themselves every bit as much as the provision of central services, so don't they need more too? You're beginning to see why I'm asking questions about your internal processes for evaluating the effectiveness of the implementations of your decisions. The Association of School and College Leaders blame the non-hypothecation of schools funding, as you know. What I see is an increasing tendency to bypass the RSG route because you don't trust councils enough to spend enough of what you do give them for schools, and you can't face the fight. But steering funding through centralised grants and consortia isn't going down well either. It's beginning to look like that established Welsh Government tactic of regionalisation by stealth. Consortia direct the spending of £230 million. Local authorities are top-slicing their school budgets to contribute towards that. The pupil development grant, which I think is a valuable idea, turns out not to have narrowed the attainment gap in the way we first thought. And that £139 million for school improvement - well, I'm not going to rehearse the whole of yesterday's debate; I made the point that the various forms of evaluation don't tally and don't result in persistently failing schools getting better. So, that £230 million seems to be an awful lot of money for the very little in achievement. The ASCL has calculated that £450 million from the Government's education budget that could go to schools doesn't get to them through any route, whether to fulfil your own priorities or theirs. And you told us, Minister, in July, that you were looking into precisely this concern about money getting held up in local authorities or consortia and not getting to schools. The National Education Union Cymru says it's time to call time on the consortia. I think it's time you shared your findings of that work with us to see whether we agree with the NEU. Now, I just want to come back to the PDG for a moment, because this is a good example, I think, of why I come back to the question of effectiveness, because we support the purpose of the PDG. However, the Wales Institute of Social and Economic Research, Data and Methods and Estyn have both expressed concerns about how the money has been targeted at low achievers and that our more able and talented continue to be held back by their low-income backgrounds. And the committee found something very similar. So, a letter to schools is not good enough. How do you plan to evidence more effective use of this money across the ability range, especially as more children will now be eligible for free school meals under the universal credit changes? We accept that the PDG can't be spent in a vacuum and, if there is incidental benefit for non-free-school-meal children, well, that's fine, but I think you have to ask, Minister, whether use of the PDG to take on teaching assistants is, in fact, starting to mask the fact that schools just don't have the core budget to employ staff at all. Now, let's just compare two primary schools in one council area in my region, both in the green category. One has a high PDG requirement, a sufficiency of dedicated staff and a big thumbs up from Estyn, which it deserves. The other has a low PDG requirement, a similar number of students, but it is looking at laying off its dedicated staff and is asking parents to pay for equipment. It still gets a thumbs up from Estyn. This is, in summary, what that school says, and I am summarising: 'There seems to be an assumption on the part of Government that parents will plug the funding shortfall. Our pupils and pupils in other similar schools are not as well resourced or provided for as schools in more deprived areas. This has led to' - and here's the list - 'staff redundancy; a cut in spend and resources, premises, health and safety, so pupils are no longer getting support in class; no longer able to support a qualified teacher in our nursery class; no longer able to fund a qualified teacher for statutory PPA cover for all staff'. They're considering cutting school hours by half a day a week to give the teachers the PPA time to which they're legally entitled. 'Insufficient TA staff to meet the recommended ratios for foundation phase; no money for a properly trained well-being or attendance officer; senior management team has no management time; staff do not have sufficient resources to do their jobs; pupils no longer have support in the class; the fabric of the building and the ground is deteriorating; the caretaker is part-time; TA staff, if off sick, are rarely replaced in the short term; if teaching staff are off sick, they're not replaced in the first instance, and thereafter their work is split between other staff, increasing class sizes and causing a workload problem' - [ Interruption.] Yes, thank you.
Welsh: Wrth wraidd y cwynion a gawn gan rieni ac arweinwyr ysgolion, fodd bynnag, mae'r hyn y maent yn dechrau ei weld - [ T orri ar draws.] - mae'r hyn rydym yn dechrau ei weld fel annhegwch o ran ariannu rhwng ysgolion o fewn yr un awdurdod lleol, heb sôn am gymharu â siroedd eraill, ynghyd â pheth gofid ynghylch ffyrdd newydd o ariannu, nad ydynt bob amser yn cyflawni eu blaenoriaethau - blaenoriaethau sy'n aml yn codi oherwydd galwadau gan y Llywodraeth. A dyna pam y cyflwynasom y ddadl hon: er mwyn canfod y dystiolaeth y tu ôl i'r dryswch ac i annog y Gweinidog i ddweud wrthym am y rhesymau sydd ganddi dros fynd â ni i'r sefyllfa hon - sefyllfa yr ymddengys ei bod yn fodlon â hi yn ôl gwelliant y Llywodraeth. Wel, nid yw ein hetholwyr, arweinwyr ysgolion, cynghorau a rhieni yn fodlon. Dyna pam y mae'r Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn cynnal ymchwiliad i ariannu ysgolion - ymchwiliad y gobeithiwn y byddai'r ddadl hon yn ei helpu. A dyna pam y mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn siomedig iawn ynglŷn â gwelliant y Llywodraeth i'r ddadl hon. Roeddwn yn gobeithio y byddai hyn yn ymwneud â syniadau, ond mae dileu'r cynnig cyfan a dweud bod popeth yn iawn oherwydd y canllawiau, wedi methu'r pwynt yn llwyr fod ein hetholwyr yn cael trafferth gydag ariannu ysgolion er gwaethaf y canllawiau hyn. Felly, ni fyddwn yn cefnogi'r gwelliant. Mae'r pwynt cyntaf yn methu mynd i'r afael â'r diffyg tryloywder ynglŷn â beth sy'n digwydd rhwng cyfrifo'r ffigur asesu seiliedig ar ddangosydd a'r gwariant gwirioneddol ar ysgolion gan lywodraeth leol. Cyhoeddwyd y rheoliadau sy'n darparu'r canllawiau yn 2010, ac eto ni wnaeth y canllaw cwestiynau cyffredin y cyfeirir ato yng ngwelliant 2 ymddangos nes mis Medi 2018, pan oeddem ar fin gwneud ein hymchwiliad pwyllgor, rhaid i mi ychwanegu. Ac o ran eu hansawdd, yr ateb i'r cwestiwn allweddol, 'Sut fedra' i fod yn siŵr bod y dyraniad cyllid ar gyfer fy ysgol i yn gywir?', yw 'dylech gysylltu â'ch awdurdod'. Mae trydydd pwynt y gwelliant yn dweud bod y canllawiau yn unol â dogfen bolisi 'Cenhadaeth ein Cenedl'. Ac efallai fod hynny'n wir, ond ddoe, yn y ddadl Estyn, Weinidog, fe fethoch yn llwyr â mynd i'r afael â fy mhwyntiau am archwilio a rheoli risg prosesau gwerthuso cyfredol, gan ddewis siarad am y rhai newydd y byddech yn eu cyflwyno. Felly, rwy'n gofyn y cwestiwn hwnnw eto heddiw. Hoffwn i chi ddweud wrthym yn union sut rydych yn gwerthuso effeithiolrwydd y ffrydiau ariannu penodol yn erbyn eich amcanion polisi a sut y caiff y prosesau gwerthuso hynny eu harchwilio gan eich swyddogion ac archwilwyr allanol i weld a ydynt yn addas i'r diben. Felly, gadewch i ni gael golwg ar pam y mae ein hetholwyr yn ddryslyd. Mae eich ffigurau tybiannol eisoes yn ystyried yr hyn rydych yn ei ddisgwyl yn y grant bloc, Weinidog. Mewn gwirionedd, mae Llywodraeth Cymru yn aml yn cael ychydig mwy nag a ragwelwyd, sy'n egluro'r cyllidebau atodol yn ystod y flwyddyn. Ar gyfer 2018-19, y flwyddyn sydd newydd ddod i ben, a chyda'r sylwadau hyn mewn cof, cyfrifodd y Llywodraeth fod y gyllideb gros dybiannol ar gyfer ysgolion i'w chynnwys yn y grant cynnal refeniw yn £2.56 biliwn, gyda ffigur tybiannol o £2.24 biliwn i'w ddirprwyo i'r ysgolion eu hunain. Mewn gwirionedd, cafodd yr ysgolion £2.16 biliwn. Felly pam oedd awdurdodau lleol yn meddwl bod angen llai ar ysgolion nag y credech chi fod ei angen arnynt? Teimlai cyngor Sir Gaerfyrddin y gallai wario £4 miliwn yn llai nag y credech chi fod ei angen arnynt. Gwariodd Sir Benfro, lle mae un o bob 10 ysgol gynradd a 37 y cant o'r ysgolion uwchradd yn y categori coch, £1.6 miliwn yn llai ar ysgolion nag credech chi y dylent ei wneud. A hyn cyn inni gyrraedd yr amrywio enfawr o ran faint y mae awdurdodau lleol yn ei gadw'n ganolog. Ym Mhowys, mae hwnnw'n 25 y cant, ac yng Nghaerdydd mae'n 10 y cant. Ac er bod rhesymau dealladwy iawn am hynny, o ran natur wledig a theneurwydd poblogaeth, mae natur wledig a theneurwydd poblogaeth yn effeithio ar yr ysgolion eu hunain lawn cymaint â'r ddarpariaeth o wasanaethau canolog, felly onid ydynt hwy angen rhagor hefyd? Rydych yn dechrau gweld pam rwy'n gofyn cwestiynau am eich prosesau mewnol o werthuso effeithiolrwydd y modd y gweithredir eich penderfyniadau. Mae'r Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau yn beio'r ffaith na chaiff cyllid ysgolion ei neilltuo, fel y gwyddoch. Yr hyn a welaf i yw tueddiad cynyddol i osgoi llwybr y grant cynnal refeniw oherwydd nad ydych yn ymddiried yn ddigonol yn y cynghorau i wario digon o'r hyn a roddwch iddynt ar ysgolion, ac ni allwch wynebu'r frwydr. Ond nid yw llywio arian drwy grantiau canolog a chonsortia yn mynd i lawr yn dda chwaith. Mae'n dechrau edrych fel tacteg sefydledig Llywodraeth Cymru o ranbartholi'n llechwraidd. Mae'r consortia'n cyfeirio'r gwariant o £230 miliwn. Mae awdurdodau lleol yn brigdorri eu cyllidebau ysgol i gyfrannu tuag at hynny. Mae'n ymddangos nad yw'r grant datblygu disgyblion, y credaf ei fod yn syniad gwerthfawr, wedi lleihau'r bwlch cyrhaeddiad yn y ffordd y credwn y byddai'n ei wneud ar y cychwyn. A'r £139 miliwn ar gyfer gwella ysgolion - wel, nid wyf am ailadrodd y cyfan o'r ddadl ddoe; gwneuthum y pwynt nad yw'r amrywiol ffurfiau ar werthuso yn gyson ac nid ydynt yn arwain yn gyson at wella ysgolion sy'n methu. Felly, ymddengys bod £230 miliwn yn llawer iawn o arian am yr ychydig iawn a gyflawnwyd. Mae'r Gymdeithas Arweinwyr Ysgolion a Cholegau wedi cyfrifo nad yw £450 miliwn o gyllideb addysg y Llywodraeth a allai fynd i ysgolion yn eu cyrraedd drwy unrhyw lwybr, i gyflawni eich blaenoriaethau hwy neu eich rhai chi. Ac rydych wedi dweud wrthym, Weinidog, ym mis Gorffennaf, eich bod yn edrych ar yr union bryder hwn am arian yn cael ei ddal yn ôl mewn awdurdodau lleol neu gonsortia ac yn methu cyrraedd ysgolion. Dywed Undeb Addysg Cenedlaethol Cymru ei bod yn bryd cadw rheolaeth ar y consortia. Credaf ei bod yn bryd i chi rannu eich canfyddiadau ynglŷn â'r gwaith hwnnw gyda ni i weld a ydym yn cytuno gyda'r Undeb Addysg Cenedlaethol. Nawr, hoffwn ddod yn ôl at y grant datblygu disgyblion am eiliad, oherwydd mae hon yn enghraifft dda yn fy marn i o pam rwy'n dod yn ôl at gwestiwn effeithiolrwydd, oherwydd rydym yn cefnogi diben y grant datblygu disgyblion. Fodd bynnag, mae Sefydliad Ymchwil, Data a Methodoleg Gymdeithasol ac Economaidd Cymru ac Estyn wedi mynegi pryderon ynglŷn â sut y mae'r arian wedi'i dargedu at gyflawnwyr isel a bod ein disgyblion mwy galluog a thalentog yn parhau i gael eu dal yn ôl gan eu cefndiroedd incwm isel. A gwelodd y pwyllgor rywbeth tebyg iawn. Felly, nid yw llythyr at ysgolion yn ddigon da. Sut ydych yn bwriadu sicrhau tystiolaeth o ddefnydd mwy effeithiol o'r arian hwn ar draws yr ystod gallu, yn enwedig gan y bydd rhagor o blant bellach yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim o dan y newidiadau i'r credyd cynhwysol? Rydym yn derbyn na ellir gwario'r grant datblygu disgyblion mewn gwagle ac os ceir budd achlysurol i blant nad ydynt yn cael prydau ysgol am ddim, wel, mae hynny'n iawn, ond credaf fod yn rhaid i chi ofyn, Weinidog, a yw defnyddio'r grant datblygu disgyblion i gyflogi cynorthwywyr addysgu yn dechrau celu'r ffaith mewn gwirionedd nad oes gan ysgolion gyllid craidd i gyflogi staff o gwbl. Nawr, gadewch i ni gymharu dwy ysgol gynradd yn ardal un cyngor yn fy rhanbarth i, ac mae'r ddwy yn y categori gwyrdd. Mae gofyniad grant datblygu disgyblion uchel gan un ohonynt, digon o staff ymroddedig a chymeradwyaeth gynnes gan Estyn, ac mae'n ei haeddu. Mae gofyniad grant datblygu disgyblion y llall yn isel, mae ganddi nifer tebyg o fyfyrwyr, ond mae'n edrych ar ddiswyddo'i staff ymroddedig ac yn gofyn i rieni dalu am offer. Mae'n dal i gael cymeradwyaeth gan Estyn. Yn gryno, dyma y mae'r ysgol honno yn ei ddweud, ac rwy'n ei grynhoi: 'Mae'n ymddangos bod tybiaeth ar ran y Llywodraeth y bydd rhieni'n gwneud iawn am y diffyg cyllid. Nid yw ein disgyblion a disgyblion mewn ysgolion tebyg yn cael cymaint o adnoddau neu ddarpariaeth ag ysgolion mewn ardaloedd mwy difreintiedig. Mae hyn wedi arwain at' - a dyma'r rhestr - 'ddiswyddo staff; toriadau o ran gwariant ac adnoddau, safle, iechyd a diogelwch, felly nid yw disgyblion bellach yn cael cymorth yn y dosbarth; nid ydym bellach yn gallu cynnal athro cymwysedig yn ein dosbarth meithrin; nid ydym yn gallu cyllido athro cymwysedig i lenwi dros amser cynllunio, paratoi ac asesu statudol i bob aelod o staff'. Maent yn ystyried torri oriau ysgol am hanner diwrnod yr wythnos er mwyn rhoi'r amser cynllunio, paratoi ac asesu y mae ganddynt hawl gyfreithiol iddo i athrawon. 'Prinder cynorthwywyr addysgu i fodloni'r cymarebau a argymhellir ar gyfer y cyfnod sylfaen; nid oes arian ar gyfer swyddog lles neu swyddog presenoldeb wedi'i hyfforddi'n briodol; nid yw'r uwch dîm rheoli yn cael amser rheoli; nid oes digon o adnoddau i staff allu gwneud eu gwaith; nid yw disgyblion yn cael cymorth yn y dosbarth mwyach; mae cyflwr yr adeilad a'r tir yn dirywio; mae'r gofalwr yn rhan-amser; os yw cynorthwywyr addysgu'n absennol oherwydd salwch, anaml y ceir cynorthwywyr addysgu yn eu lle yn y tymor byr; os yw staff addysgu'n absennol oherwydd salwch, ni cheir neb yn eu lle ar y cychwyn, ac wedi hynny caiff eu gwaith ei rannu rhwng aelodau eraill o staff, gan gynyddu maint dosbarthiadau ac achosi problemau llwyth gwaith' - [ T orri ar draws.] Iawn, diolch.