English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. This proposal is intended as a constructive contribution to the debate as to what will happen to equality policy here in Wales after Brexit. On these benches, we believe that equality law should be devolved in all its aspects, but we're realistic enough to understand that, given the current complexion of the Government at the other end of the M4, we're unlikely to get that devolution, as I'm sure many of us would wish, in the short term. We fully support full and unequivocal devolution, but if that isn't going to happen, we need to think about what we can do here in Wales within the powers that are currently devolved. I think many of us do believe that we are likely to see big changes in the equality environment at a UK or GB level. There are elements of the current Government in Westminster who are very anti-regulation and by inference, that makes some of them, I believe, anti-equality. I must be clear, Dirprwy Lywydd, that I'm not implying that of the Conservative benches here; we have great champions of equality on the Conservative benches, and I see Suzy Davies and Mark Isherwood here, and there are many others. But there is that tendency at a UK level. That was used, was it not, used as one of the justifications for Brexit - that so-called burdens could be lifted from business in the UK? I'm sure that the Deputy Minister will agree with me that that is not something that we would wish to see, but if it is going to happen, much of the structure of the activity that we take here in Wales around promoting equality is based in the GB equality legislation as it stands now, and if that is lost, we will need to take steps here. We've talked about a number of alternatives - the enshrining in Welsh law of the UN conventions, for example. I'm sure I don't need to set out, Dirprwy Lywydd, that we have a problem in equalities and employment in Wales. We know that women are traditionally found to be working in low-paid work, insecure work, part-time work, and I want to pay tribute to the organisation, Chwarae Teg, which I know, is an organisation that is very close to the Deputy Minister's heart, for the work that they've done in showing us what that costs the economy - not only what it costs the individual women, but what it costs the economy. We know, for example, that the access of black and minority ethnic people to high-quality and managerial jobs here in Wales is very poor and that that section of the population is more likely than anyone else to be overqualified for the jobs that they are doing. We know that 46 per cent of disabled people in Wales are in employment as against 78 per cent of the population as a whole, and I'm sure none of us believes that this is a satisfactory state of affairs. When Welsh Government is granting contracts or granting grants, we have strong current guidance. The guidance in itself I would acknowledge is good. I do have some questions about how effectively it's used and whether, when commitments are made by a business, that is actually then checked and the commitments on paper are actually checked out to see whether they're actually being delivered. But all of that guidance, or the vast majority of that guidance, though there are elements, for example, that come from the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, falls out of the Equality Act 2010. If the Equality Act is amended and watered down, that guidance will need to be looked at again. I believe it would be right to put those requirements onto a legislative footing so that there can be no doubt about what is required. So, this proposed legislation could provide for: equality audits pre-contract; specific binding equality commitments tailored to whichever business it was as part of the contracting process; crucially, equality monitoring during the period of that grant or of that business arrangement; and penalties if those equality commitments are not met without good reason. Sometimes, of course, there will be good reasons why they're not met, but if they're not met without reason, then there should be a penalty. Of course, these requirements would need to be reasonable and proportionate, depending on the scale of investment and the size of the organisation, but they should apply to all, in my view. Now, this proposal builds, of course, on the work of the Fair Work Commission, which does, of course, call for the Welsh Government to legislate in some of these areas. I should say, Dirprwy Lywydd, that I don't think I've worded the motion perfectly because, in my view, this legislative approach should extend to all Welsh Government grants, loans and procurement contracts, and the legislation could be extended to include the whole public sector, including the health sector, local government, and so on. The same approach could also be extended to the third sector organisations contracting with or receiving grants from the public sector in Wales. I wouldn't want to give the impression, Dirprwy Lywydd, that we want to put disproportionate burdens, but I'm sure that while we can all be pleased that fewer of our fellow citizens now are out of work, we should all be concerned that so much of the quality of that work is poor. It's low-paid, it's zero-hour contracts, it's insecure. I know that the Welsh Government will agree with us on these benches that that isn't good enough, neither are the limitations on the access of those who get opportunities to better opportunities. We were discussing on the Economy, Infrastructure and Skills Committee just last week the great imbalance between males and females in taking up degree apprenticeships, for example, and how that might be tackled. I hope, Dirprwy Lywydd, that we can all agree that the Welsh public pound should not be spent in ways that perpetuate injustice or inequality, and I would ask Members to support this proposal today to allow for further exploration. I look forward to Members' contributions to the debate and to responding.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Bwriad y cynnig hwn yw bod yn gyfraniad adeiladol at y ddadl ynglŷn â beth fydd yn digwydd i bolisi cydraddoldeb yma yng Nghymru ar ôl Brexit. Ar y meinciau hyn, credwn y dylid datganoli pob agwedd ar gyfraith cydraddoldeb, ond rydym yn ddigon realistig i ddeall, o ystyried natur y Llywodraeth ar ben arall yr M4 ar hyn o bryd, ein bod yn annhebygol o gael y datganoli hwnnw, fel y byddai llawer ohonom yn dymuno'i weld rwy'n siŵr, yn y tymor byr. Rydym yn llwyr gefnogi datganoli llawn a diamwys, ond os nad yw hynny'n mynd i ddigwydd, mae angen inni feddwl beth y gallwn ei wneud yma yng Nghymru o fewn y pwerau sydd wedi'u datganoli ar hyn o bryd. Credaf fod llawer ohonom o'r farn ein bod yn debygol o weld newidiadau mawr yn yr amgylchedd cydraddoldeb ar lefel y DU neu Brydain. Ceir elfennau o'r Llywodraeth bresennol yn San Steffan sy'n wrthwynebus iawn i reoleiddio, a golyga hynny fod rhai ohonynt, yn fy marn i, yn wrthwynebus i gydraddoldeb. Mae'n rhaid i mi ddweud yn glir, Ddirprwy Lywydd, nad wyf yn awgrymu bod hynny'n wir am feinciau'r Ceidwadwyr yma; mae gennym hyrwyddwyr cydraddoldeb gwych ar feinciau'r Ceidwadwyr, a gwelaf Suzy Davies a Mark Isherwood yma, a cheir llawer o rai eraill. Ond mae'r duedd honno'n bodoli ar lefel y DU. Oni ddefnyddiwyd hynny fel cyfiawnhad dros Brexit - y byddai modd codi beichiau honedig oddi ar fusnes yn y DU? Rwy'n siŵr y bydd y Dirprwy Weinidog yn cytuno â mi nad yw hynny'n rhywbeth y byddem yn dymuno'i weld, ond os yw'n mynd i ddigwydd, mae llawer o strwythur ein gweithgarwch yma yng Nghymru o ran hyrwyddo cydraddoldeb wedi'i seilio ar ddeddfwriaeth cydraddoldeb Prydain fel y mae ar hyn o bryd, ac os bydd hynny'n cael ei golli, bydd angen i ni roi camau ar waith yma. Rydym wedi sôn am nifer o ddewisiadau amgen - er enghraifft, ymgorffori confensiynau'r Cenhedloedd Unedig yng nghyfraith Cymru. Rwy'n siŵr nad oes angen i mi nodi bod gennym broblem o ran cydraddoldeb a chyflogaeth yng Nghymru. Gwyddom fod menywod, yn draddodiadol, yn gwneud gwaith am gyflogau isel, gwaith ansicr, gwaith rhan-amser, a hoffwn dalu teyrnged i sefydliad Chwarae Teg, sy'n agos iawn at galon y Dirprwy Weinidog, rwy'n gwybod, am y gwaith y maent wedi'i wneud yn dangos inni beth y mae hynny'n ei gostio i'r economi - nid yn unig yr hyn y mae'n ei gostio i'r menywod unigol, ond beth y mae'n ei gostio i'r economi. Gwyddom, er enghraifft, fod mynediad pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig at swyddi rheoli o ansawdd uchel yma yng Nghymru yn wael iawn, a bod y rhan honno o'r boblogaeth yn fwy tebygol nag unrhyw un arall o fod wedi gor-gymhwyso ar gyfer y swyddi a wnânt. Gwyddom fod 46 y cant o bobl anabl yng Nghymru mewn cyflogaeth o gymharu â 78 y cant o'r boblogaeth gyfan, ac rwy'n siŵr nad oes yr un ohonom o'r farn fod hon yn sefyllfa foddhaol. Pan fydd Llywodraeth Cymru yn rhoi contractau neu'n rhoi grantiau, mae gennym ganllawiau cryf ar hyn o bryd. Rwy'n cydnabod bod y canllawiau eu hunain yn dda. Mae gennyf rai cwestiynau ynglŷn â pha mor effeithiol y cânt eu defnyddio, a phan fydd busnes yn gwneud ymrwymiadau, fod hynny'n cael ei wirio a bod yr ymrwymiadau ar bapur yn cael eu gwirio i weld a ydynt yn cael eu cyflawni. Ond mae'r holl ganllawiau hynny, neu'r rhan helaeth o'r canllawiau hynny, er bod elfennau, er enghraifft, sy'n dod o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, yn dod o Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Os yw'r Ddeddf Cydraddoldeb yn cael ei diwygio a'i glastwreiddio, bydd angen edrych eto ar y canllawiau hynny. Credaf y byddai'n iawn rhoi sylfaen ddeddfwriaethol i'r gofynion hynny fel na all fod unrhyw amheuaeth ynglŷn â'r hyn sy'n ofynnol. Felly, gallai'r ddeddfwriaeth arfaethedig hon ddarparu ar gyfer: archwiliadau cydraddoldeb cyn contract; ymrwymiadau cydraddoldeb rhwymol penodol wedi'u teilwra i ba bynnag fusnes ydoedd yn rhan o'r broses gontractio; yn hollbwysig, monitro cydraddoldeb yn ystod cyfnod y grant hwnnw neu'r trefniant busnes hwnnw; a chosbau os na chyflawnir yr ymrwymiadau cydraddoldeb hynny heb reswm da. Weithiau, wrth gwrs, bydd rhesymau da pam nad ydynt yn cael eu cyflawni, ond os nad ydynt yn cael eu cyflawni heb reswm, yna dylai fod cosb. Wrth gwrs, byddai angen i'r gofynion hyn fod yn rhesymol ac yn gymesur, gan ddibynnu ar raddfa'r buddsoddiad a maint y sefydliad, ond dylent fod yn berthnasol i bawb, yn fy marn i. Nawr, mae'r cynnig hwn yn adeiladu, wrth gwrs, ar waith y Comisiwn Gwaith Teg, sy'n galw, wrth gwrs, ar Lywodraeth Cymru i ddeddfu yn rhai o'r meysydd hyn. Dylwn ddweud, Ddirprwy Lywydd, na chredaf fy mod wedi geirio'r cynnig yn berffaith, oherwydd yn fy marn i, dylai'r dull deddfwriaethol hwn fod yn berthnasol i holl grantiau, benthyciadau a chontractau caffael Llywodraeth Cymru, a gellid ymestyn y ddeddfwriaeth i gynnwys y sector cyhoeddus yn ei gyfanrwydd, gan gynnwys y sector iechyd, llywodraeth leol, ac ati. Gellid ymestyn yr un dull hefyd i gynnwys sefydliadau trydydd sector sy'n contractio gyda'r sector cyhoeddus yng Nghymru, neu'n derbyn grantiau ganddo. Ni fuaswn am roi'r argraff, Ddirprwy Lywydd, ein bod am osod beichiau anghymesur, ond er y gall pob un ohonom fod yn falch fod llai o'n dinasyddion allan o waith bellach, rwy'n siŵr y dylai pob un ohonom bryderu bod cymaint o ansawdd y gwaith hwnnw'n wael. Mae'n waith cyflog isel, mae'n waith ar gontractau dim oriau, mae'n waith ansicr. Gwn y bydd Llywodraeth Cymru yn cytuno â ni ar y meinciau hyn nad yw hynny'n ddigon da, ac nid yw'r cyfyngiadau ar fynediad y rheini sy'n cael cyfleoedd rhag cael cyfleoedd gwell yn ddigon da chwaith. Ar Bwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau yr wythnos diwethaf, buom yn trafod yr anghydbwysedd sylweddol rhwng nifer y dynion a'r menywod sy'n ymgymryd â gradd-brentisiaethau, er enghraifft, a sut y gellir mynd i'r afael â hynny. Rwy'n gobeithio, Ddirprwy Lywydd, y gall pob un ohonom gytuno na ddylid gwario arian cyhoeddus Cymru mewn ffyrdd sy'n caniatáu i anghyfiawnder neu anghydraddoldeb barhau, a buaswn yn gofyn i'r Aelodau gefnogi'r cynnig hwn heddiw i'w gwneud hi'm bosibl archwilio ymhellach. Rwy'n edrych ymlaen at gyfraniadau'r Aelodau i'r ddadl, ac at ymateb.