English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I stand to move the amendment, tabled in the name of Darren Millar. And, as has been said, it was only after the shocking disaster of Aberfan in 1966 that the Mines And Quarries (Tips) Act 1969 was enacted. Half a century on, it is only after storm Dennis in February 2020 and the slippage of a coal tip in Tylorstown that the Law Commission have been formally invited now to undertake an independent review of the relevant legislation and provide recommendations for a future Bill. That it's taking catastrophes for us to realise that legislation is neither sufficiently robust nor fit for purpose is a point that we should all be reflecting on here today. Our communities deserve a Welsh Parliament that is not reactive but proactive in its approach to such important issues. They deserve a Welsh Parliament that is doing everything in its power to safeguard our communities and its people. But they also deserve a Welsh Government that is honest about its own responsibilities. Deputy Llywydd, the First Minister was advised in writing by the Rt Hon Stephen Barclay MP on 5 July 2021, and I quote, that 'the management of coal tips in Wales is a devolved matter and therefore not one the UK government would expect to provide additional funding for.' In fact, the First Minister knows only too well that the management of coal tips is devolved, because it is even included in his programme for government, which makes a welcome promise to introduce legislation to deal with the legacy of centuries of mining and ensure coal tip safety. So, I ask that the record is set straight to reflect that. It is down to the Welsh Government to manage any long-term costs associated with ensuring the safety of our Welsh coal tips. I appreciate that the legacy coal tip issues that we face could cost over a period of 10 years in the region of £0.5 billion. However, there's no reason why that cannot be funded. For example, for 2021-22, the Welsh Government's overall spending review settlement provides £123 per person for every £100 of equivalent funding in England. So, I get a little tired now in my third term to be told constantly it's down to the UK Government. In fact, the Welsh Government will receive around £1 billion more in 2021 than what was agreed as fair funding for Wales relative to England, so you can afford to take responsibility for what is a devolved matter. As you will know, the UK Government is willing to co-operate to ensure that householders and businesses know that the risk is being taken seriously. This should not be a political football. In December 2020, the Chief Secretary to the Treasury accepted the Welsh Government's bid for £31 million to help with the unforeseen impacts - [ Interruption.] - I'll take an intervention if you want - [ Interruption.] - okay - with the unforeseen impacts of storm Dennis, which included £9 million to repair vulnerable coal tips across Wales. The UK Government continues to make available the expertise of the Coal Authority to support the work to ensure that tips are safe, and of course, in February 2020, a taskforce chaired by the Secretary of State for Wales and First Minister was established to discuss and co-ordinate work. We could see heavy rainfall in Wales this winter, and as such, I would be pleased to receive an update on measures that have been taken by this Welsh Government to safeguard communities from the tips classed as high risk. Now, £180,000 was made available last year for trial sensor equipment, meaning that locations such as the National tip, Wattstown, have real-time telemetric monitoring systems, keeping a 24-hour eye on both ground movement and water levels. That aim was to include a greater number of tips in the trials. Has this been achieved? Will there be a further roll-out of real-time telemetric monitoring systems? Last winter, the Coal Authority and local authorities inspected nearly 300 high-risk tips, identifying really important and urgent maintenance works. So, my question: how many of the coal tips which required work to commence within six to 12 months have seen that target achieved?
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwyf yn sefyll i gynnig y gwelliant, a gyflwynwyd yn enw Darren Millar. Ac, fel y dywedwyd, dim ond ar ôl trychineb dychrynllyd Aberfan yn 1966 y deddfwyd Deddf Mwyngloddiau a Chwareli (Tomenni) 1969. Hanner canrif yn ddiweddarach, dim ond ar ôl storm Dennis ym mis Chwefror 2020 a llithriad tomen lo yn Nhylorstown y gwahoddwyd Comisiwn y Gyfraith yn ffurfiol yn awr i gynnal adolygiad annibynnol o'r ddeddfwriaeth berthnasol a darparu argymhellion ar gyfer Bil yn y dyfodol. Mae'r ffaith ei bod yn cymryd trychinebau i ni sylweddoli nad yw'r ddeddfwriaeth yn ddigon cadarn nac yn addas at ei diben yn bwynt y dylem ni i gyd fod yn adlewyrchu arno yma heddiw. Mae ein cymunedau ni yn haeddu Senedd Cymru nad yw'n adweithiol ond yn rhagweithiol yn ei dull o ymdrin â materion mor bwysig. Maen nhw'n haeddu Senedd Cymru sy'n gwneud popeth o fewn ei gallu i ddiogelu ein cymunedau a'u pobl. Ond maen nhw hefyd yn haeddu Llywodraeth Cymru sy'n onest am ei chyfrifoldebau ei hun. Dirprwy Lywydd, cynghorwyd y Prif Weinidog yn ysgrifenedig gan y Gwir Anrhydeddus Stephen Barclay AS ar 5 Gorffennaf 2021, fod 'rheoli tomenni glo yng Nghymru yn fater datganoledig ac felly nid yw'n un y byddai Llywodraeth y DU yn disgwyl darparu cyllid ychwanegol ar ei gyfer.' Yn wir, mae'r Prif Weinidog yn gwybod yn iawn bod rheoli tomenni glo wedi'i ddatganoli, oherwydd mae hyd yn oed wedi'i gynnwys yn ei raglen lywodraethu, sy'n gwneud addewid sydd i'w groesawu i gyflwyno deddfwriaeth i fynd i'r afael ag etifeddiaeth canrifoedd o gloddio a sicrhau diogelwch tomenni glo. Felly, rwy'n gofyn i'r sefyllfa gael ei hegluro i adlewyrchu hynny. Llywodraeth Cymru sy'n gyfrifol am reoli unrhyw gostau hirdymor sy'n gysylltiedig â sicrhau diogelwch ein tomenni glo yng Nghymru. Rwy'n sylweddoli y gallai'r problemau etifeddol sy'n ymwneud â thomenni glo yr ydym yn eu hwynebu gostio tua £0.5 biliwn dros gyfnod o 10 mlynedd. Fodd bynnag, nid oes rheswm pam na ellir ariannu hynny. Er enghraifft, ar gyfer 2021-22, mae setliad adolygu o wariant cyffredinol Llywodraeth Cymru yn darparu £123 y pen am bob £100 o gyllid cyfatebol yn Lloegr. Felly, rwy'n diflasu braidd erbyn hyn yn fy nhrydydd tymor i gael gwybod yn gyson mai Llywodraeth y DU sy'n penderfynu. Yn wir, bydd Llywodraeth Cymru yn derbyn tua £1 biliwn yn fwy yn 2021 na'r hyn y cytunwyd arno fel cyllid teg i Gymru o'i gymharu â Lloegr, felly gallwch fforddio gymryd cyfrifoldeb am yr hyn sy'n fater datganoledig. Fel y gwyddoch chi, mae Llywodraeth y DU yn barod i gydweithredu i sicrhau bod deiliaid tai a busnesau yn gwybod bod y risg yn cael ei chymryd o ddifrif. Ni ddylai hyn fod yn bêl-droed wleidyddol. Ym mis Rhagfyr 2020, derbyniodd Prif Ysgrifennydd y Trysorlys gais Llywodraeth Cymru am £31 miliwn i helpu gyda'r effeithiau nas rhagwelwyd - [ Torri ar draws. ] - Fe wnaf dderbyn ymyriad os dymunwch chi - [ Torri ar draws.] - iawn - gydag effeithiau annisgwyl storm Dennis, a oedd yn cynnwys £9 miliwn i atgyweirio tomenni glo bregus ledled Cymru. Mae Llywodraeth y DU yn parhau i sicrhau bod arbenigedd yr Awdurdod Glo ar gael i gefnogi'r gwaith o sicrhau bod tomenni yn ddiogel, ac wrth gwrs, ym mis Chwefror 2020, sefydlwyd tasglu a gadeiriwyd gan Ysgrifennydd Gwladol Cymru a Phrif Weinidog Cymru i drafod a chydlynu'r gwaith. Gallem ni weld glaw trwm yng Nghymru y gaeaf hwn, ac o'r herwydd, byddwn i'n falch o gael y wybodaeth ddiweddaraf am y mesurau a gymerwyd gan Lywodraeth Cymru i ddiogelu cymunedau rhag y tomenni a ystyrir yn risg uchel. Nawr, gwnaed £180,000 ar gael y llynedd ar gyfer treialu offer synhwyro, sy'n golygu bod gan leoliadau fel tomen y National, Wattstown, systemau monitro telemetrig amser real, sy'n cadw llygad ar symudiad yn y ddaear a lefelau dŵr. Nod hwnnw oedd cynnwys mwy o domenni yn y treialon. A yw hyn wedi'i gyflawni? A fydd rhagor o systemau monitro telemetrig amser real yn cael eu cyflwyno? Y gaeaf diwethaf, archwiliodd yr Awdurdod Glo ac awdurdodau lleol bron i 300 o domenni risg uchel, gan nodi gwaith cynnal a chadw pwysig a brys iawn. Felly, fy nghwestiwn: faint o'r tomenni glo yr oedd angen i waith ddechrau o fewn chwech i 12 mis sydd wedi gweld y targed hwnnw'n cael ei gyflawni?