English: Thank you very much, Rhun, and to all the officials who have been working on this scheme for many years now. I know that there will be slight disappointment in hearing that some of us haven't been using as much Welsh in the Chamber as we have done in the past, and I'm certainly one of those - I will admit to that. Perhaps it would be a fair comment to say that this year hasn't been a normal year and I also feel that we have had fewer debates and questions and ministerial statements on the Welsh language during this period too. Having said that of course, there is nothing preventing us from contributing in Welsh on any item of business, so this report does remind us - it certainly reminds me - that we should be looking towards seeing an increase in the use of the Welsh language rather than a reduction. It seems that the situation looks more positive among Commission staff and Member staff, and I think it's an important point that we do note the spirit of Welsh language standards without being subject to them. The reduction in the number of English-only documents is to be welcomed and the fact that there have only been a handful of other breaches is also a significant achievement. But, for me, the main success of this year is the understanding of the learner experience. We said that more Commission staff are fluent in both languages as opposed to the other levels, which is a positive thing, but it may lead to the question as to whether we are truly extending out to all parts of Wales in our recruitment. But, the recognition of the value of lower level skills and developing skills has been so very important too. Being a Welsh language learner, surrounded by fluent Welsh speakers, can be frightening on occasion, however kind those individuals are. If we can't get Welsh in the workplace in a successful way for our Welsh learners, well, we do have to ask how realistic the target of 1 million Welsh speakers is. If we can't show that a bilingual working environment can work, then how will the general population begin to think of this as something that is normal? If our staff who have a little or no Welsh language skills can't leave every night saying, 'There's no need to be afraid', and that no-one is excluded or judged, how can we persuade other employers that this is possible and worth while? Just one point in conclusion, here, Rhun: I can see that officials have been sharing their thoughts and experiences with other organisations on how we nurture bilingualism. Would it be possible to include school and college leaders at some point? Many people will be considering how they can deliver the expectations of the curriculum in order to make bilingualism a reality for our pupils. Part of that is to create the right environment and the right culture, and it appears that we have positive information to share with them. Thank you.
Welsh: Diolch, Rhun, ac i'r holl swyddogion, wrth gwrs, sydd wedi bod yn gweithio ar y cynllun yma ers rhai blynyddoedd bellach, erbyn hyn. Rwy'n gwybod bydd rhywfaint o siom o ddarganfod nad yw rhai ohonom ni wedi bod yn defnyddio cymaint o Gymraeg yn y Siambr ag yr oeddem yn y gorffennol, ac rydw i'n un ohonyn nhw - rwy'n cyfaddef. Ac efallai y byddai'n sylw teg na chawsom ni flwyddyn eithaf normal chwaith a hefyd rwy'n teimlo ein bod ni wedi cael llai o ddadleuon, cwestiynau neu ddatganiadau gan y Llywodraeth ar y Gymraeg yn ystod y cyfnod yma hefyd. Wedi dweud hynny, wrth gwrs, does dim byd yn ein hatal rhag gofyn a chyfrannu yn Gymraeg ar unrhyw eitem o fusnes, ac felly mae'r adroddiad hwn yn ein hatgoffa - yn sicr i mi - y dylem fod yn edrych ymlaen at dwf yn y Gymraeg, nid gostyngiad. Mae'n debyg bod y sefyllfa'n edrych yn well ymhlith staff y Comisiwn a staff Aelodau, ac rwy'n credu ei bod yn bwynt pwysig ein bod yn arsylwi ysbryd safonau'r iaith Gymraeg heb fod yn ddarostyngedig iddynt. Mae'r gostyngiad yn nifer y dogfennau Saesneg yn unig yn rhywbeth i'w groesawu ac mae'r ffaith mai dim ond llond llaw o doriadau eraill a gafwyd yn gyflawniad sylweddol hefyd. Ond, i mi, llwyddiant eleni yw'r dealltwriaeth o brofiad y dysgwr. Dywedwyd bod mwy o staff y Comisiwn yn rhugl yn y ddwy iaith o gymharu â lefelau eraill ar wahan. Mae'n beth da, ond a ydy'n ysgogi cwestiwn, efallai, o ran a ydym ni'n wirioneddol yn estyn i bob rhan o Gymru ar gyfer ein recriwtio? Ond, mae cydnabyddiaeth o werth sgiliau lefel is a sgiliau sy'n datblygu wedi bod mor bwysig. Gall bod yn ddysgwr, wedi ei amgylchynu gan siaradwyr rhugl, fod yn frawychus weithiau, pa bynnag mor garedig yw'r bobl hynny. Os na allwn ni gael Cymraeg yn y gweithle mewn modd llwyddiannus i'n dysgwyr, wel, mae'n rhaid i ni ofyn pa mor realistig yw'r targed o 1 miliwn o siaradwyr. Os na allwn ni ddangos bod amgylchedd gwaith dwyieithog cynhwysol yn bosibl, sut y bydd ein poblogaeth gyffredinol yn dechrau meddwl amdano fe fel rhywbeth normal? Os na all ein staff gydag ychydig neu ddim gair o Gymraeg adael bob nos gan ddweud, 'Does dim angen bod yn ofnus', a bod neb yn cael ei eithrio neu ei farnu, sut allwn ni berswadio cyflogwyr eraill fod hyn yn bosibl ac yn werth chweil? Jyst un pwynt i ddod i ben yma, Rhun: gallaf weld bod swyddogion wedi bod yn rhannu eu meddyliau a'u profiadau â sefydliadau eraill ynglŷn â sut mae meithrin gallu dwyieithog yn llwyddo. A fyddai'n bosibl cynnwys arweinwyr ysgolion a cholegau ar ryw adeg? Bydd yna lawer yn pendroni sut i gyflawni disgwyliadau'r cwricwlwm er mwyn gwneud dwyieithrwydd yn real i'n disgyblion. Rhan o hynny yw creu'r amgylchedd a'r diwylliant cywir. Mae'n swnio fel pe bai gennym ni newyddion defnyddiol i'w rhannu â nhw. Diolch.