English: Thank you very much. I'd like to thank everyone for their contributions this afternoon. Plaid Cymru speakers have made very forceful arguments, setting the context and outlining the calls that are getting more and more support as we discuss this issue and I don't apologise for bringing the issue back so soon in this Senedd. We discussed this in the last Senedd as well and it does need to be on the agenda. We certainly won't drop this issue. Cefin mentioned the advantages of our policy in terms of strengthening the local food economy, and that is a core part of what we propose. The Tories missed the point completely. There is robust evidence to show that offering free school meals to everyone is advantageous for a number of reasons and that the cohort that would benefit most are the most deprived children, and Luke Fletcher explained that and spoke from personal experience. Could I explain to Mike Hedges that it's a policy for state schools? That's what Plaid Cymru's policy is. And it wouldn't include or be extended to the private sector. So, I hope that with that explanation, although it doesn't explain that literally in the wording of the motion, but with me saying this now as an explanation, I hope that you can support our motion, or I'm not sure whether Mike is arguing against the principle of universalism, which is a principle that has been accepted by the Labour Party. In Finland, Sweden and Estonia, free school meals are available to all school pupils, not just the most impoverished, and we know how successful the education systems of those countries are. In Scotland and England, every child of school age, in the first three years of their education, receive free school meals, regardless of household income. In Northern Ireland, the threshold for the earnings of those who receive universal credit has been set at a very high level, helping to support more working families. And there is a risk that Wales will fall further behind. The Scottish Government now intends to introduce free school meals for all primary school children by August next year. So, the opposition of the Welsh Government to extending free school meals to all families on universal credit is becoming more and more difficult to justify. There are financial complexities, yes, but if giving free school meals to some of the most impoverished children in our country is a priority, and it is, from what I've heard, something that is important to the education Minister, then we have to find a way around that financial complexity, and we have to set it as a budget priority. And that's the purpose of budgets. The purpose of a budget is to set expenditure in accordance with priorities and I look forward to seeing the fruits of the labour of the fiscal research that is being undertaken. I'm pleased that you're going to be working with the Bevan Foundation to understand how they have been working and on the analysis that they've laid out. They estimate that the cost of extending free school means to every school pupil in families on universal credit would cost £10.5 million. That is less than 0.06 per cent of the total revenue budget of the Welsh Government, but, of course, it would make a genuine difference to the lives of the poorest families in Wales, and would save £1,300 per year for them on average. In terms of the motion before us, we are disappointed to see the Government proposing an amendment that means more lack of action. A review wouldn't give us the assurance that we're looking for, and if the motion is amended in that way, then we won't be able to support that, and we will abstain on our vote. Who can be against supporting a measure that would help to tackle poverty, would reduce inequality, would reduce the pressure on living costs of families, would help attainment and the learning experience, would help the health of children and would reduce the stigma and the mental anguish that stems from poverty? Support the motion, and for goodness' sake, Welsh Government, make this a priority.
Welsh: Diolch yn fawr. Diolch i bawb am eu cyfraniadau y prynhawn yma. Mae siaradwyr Plaid Cymru wedi gosod y ddadl yn rymus iawn, yn gosod y cyd-destun ac yn amlinellu'r galwadau sydd yn cael mwy a mwy o gefnogaeth wrth inni drafod y mater yma a dwi ddim yn ymddiheuro am ddod â'r mater yn ôl yn fuan yn y Senedd yma. Mi wnaethom ni drafod hwn yn y Senedd ddiwethaf hefyd ac mae o angen bod ar yr agenda. Byddwn ni yn sicr ddim yn gadael i hyn fynd. Roedd Cefin yn sôn am fantais ein polisi ni o ran cryfhau'r economi fwyd leol, ac mae hwnna'n rhan greiddiol o'r hyn rydym ni'n ei gynnig. Mae'r Torïaid yn colli'r pwynt yn llwyr. Mae yna dystiolaeth gadarn sy'n dangos bod cynnig cinio am ddim i bawb yn fanteisiol am nifer fawr o resymau ac mai'r garfan a fyddai'n elwa mwyaf ydy'r plant mwyaf difreintiedig, ac fe eglurodd Luke Fletcher hynny gan siarad o brofiad personol. Gaf i egluro i Mike Hedges mai polisi ar gyfer ysgolion y wladwriaeth ydy polisi Plaid Cymru ac na fyddai'n cynnwys nac yn ymestyn i'r sector breifat? Felly, gobeithio efo'r eglurhad hwnnw, er nad ydy o'n egluro hynny yn llythrennol yng ngeiriad cynnig, ond efo fi yn dweud hyn rŵan fel eglurhad, gobeithio y medrwch chi gefnogi ein cynnig ni, neu dwi ddim yn siŵr ai dadlau yn erbyn yr egwyddor o universalism y mae Mike, sydd yn egwyddor sydd wedi cael ei derbyn, wrth gwrs, gan y Blaid Lafur. Yn y Ffindir, Sweden ac Estonia, mae prydau ysgol am ddim ar gael i bob disgybl ysgol, nid y disgyblion tlawd yn unig, ac rydym ni'n gwybod pa mor llwyddiannus ydy systemau addysg y gwledydd hynny. Yn yr Alban a Lloegr, mae pob plentyn oedran ysgol, yn nhair blynedd gyntaf eu haddysg, yn derbyn prydau ysgol am ddim, beth bynnag fo incwm y teulu. Yng Ngogledd Iwerddon, mae'r trothwy enillion i'r rhai sy'n derbyn credyd cynhwysol wedi'i osod ar lefel uchel, gan helpu cefnogi mwy o deuluoedd sy'n gweithio. Ac mae peryg y bydd Cymru'n syrthio ymhellach ar ei hol hi. Mae Llywodraeth yr Alban bellach yn bwriadu cyflwyno prydau ysgol am ddim i bob plentyn ysgol gynradd erbyn mis Awst y flwyddyn nesaf. Felly, mae gwrthwynebiad Llywodraeth Cymru i ymestyn prydau ysgol am ddim i bob teulu ar gredyd cynhwysol yn mynd yn anoddach ac yn anoddach i'w gyfiawnhau. Mae yna gymhlethdod ariannol, oes, ond os ydy rhoi cinio am ddim i rai o blant mwyaf tlawd ein gwlad ni yn flaenoriaeth, ac y mae o, yn ôl beth dwi'n ei glywed, yn rhywbeth sydd yn bwysig i'r Gweinidog addysg, yna mae'n rhaid canfod ffordd o gwmpas y cymhlethdod ariannol yna, ac mae'n rhaid ei osod o'n flaenoriaeth gyllidebol. A dyna ydy pwrpas cyllidebau. Pwrpas cyllideb ydy gosod gwariant yn unol â blaenoriaethau a dwi'n edrych ymlaen at weld ffrwyth gwaith yr ymchwil cyllidol sydd yn digwydd. Dwi yn falch eich bod chi yn mynd i fod yn gweithio efo'r Sefydliad Bevan i ddeall sut maen nhw wedi bod yn gweithio ac ar y dadansoddiad maen nhw wedi'i wneud. Maen nhw yn amcangyfrif y byddai'r gost o ymestyn prydau ysgol am ddim i bob myfyriwr ysgol mewn teuluoedd ar gredyd cynhwysol yn costio £10.5 miliwn. Mae hynny'n llai na 0.06 y cant o gyfanswm cyllideb refeniw Llywodraeth Cymru, ond, wrth gwrs, mi fyddai'n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i'r teuluoedd tlotaf yng Nghymru, gan arbed dros £1,300 y flwyddyn ar gyfartaledd iddyn nhw. O ran y cynnig sydd gerbron heddiw, rydyn ni siomedig o weld y Llywodraeth yn cynnig gwelliant sy'n golygu rhagor o ddiffyg gweithredu. Dydy adolygu ddim yn rhoi'r sicrwydd rydyn ni'n chwilio amdano, ac os bydd y cynnig yn cael ei wella yn y modd yna, fyddwn ni ddim yn gallu ei gefnogi, a byddwn ni yn ymatal ein cefnogaeth. Pwy all fod yn erbyn cefnogi mesur fyddai'n helpu dileu tlodi, yn lleihau anghydraddoldeb, yn lleihau pwysau ar gostau byw teuluoedd, yn helpu cyrhaeddiad a phrofiad dysgu, yn gwella iechyd plant ac yn lleihau'r stigma a'r boen feddyliol sydd yn deillio o dlodi? Cefnogwch y cynnig, a da chi, Llywodraeth Cymru, gwnewch hyn yn flaenoriaeth.