English: Thank you, Deputy Llywydd. I want to thank Mark Isherwood for bringing the cross-party group's report to the Chamber. I have listened carefully to what he has to say, and there are a range of valid points that I would agree with and I hope that I manage to touch on in the response. I am grateful to the cross-party group and to all those who took the time to share their professional and personal experience, as well as the expertise of people with neurological conditions, carers, the royal colleges, the NHS and the third sector. The report and the recommendations will be considered at the neurological conditions implementation group, due to meet on 7 October. I will write to Members following that meeting, with the Welsh Government and the implementation group's joint response to the report. I firmly believe that providing good-quality services for people living with neurological conditions is vital, and that of course needs to be balanced with keeping people safe and well. As with many other major health conditions, some services were temporarily suspended or reduced as resources were diverted and as the first stage of the pandemic took hold. Health boards, as part of their quarterly planning, were required to redesign the care environment to ensure that those patients with or suspected of having COVID were and are kept separate from other patients. Where services stopped or reduced, consultants have been asked to go through their waiting lists to risk stratify and prioritise each patient. The aim and objective is that, when it was possible to safely reintroduce relevant services, those with the most urgent need were seen first. Health boards continue to hold virtual and telephone consultations with patients and, where it is necessary and in the best interests of the patient, they are also seen face to face. Last week, I published the winter protection plan. That plan sets out what is needed next to provide safe and effective health and social care services and support patients and our workforce over the months ahead. It's important to recognise that the challenges of this winter will be even greater than any normal winter, given the need to respond to the COVID outbreak and the resurgence of the virus that we have seen over the recent weeks. As such, the recommendations within the cross-party group report must be considered alongside the significant pressure that health and social care services continue to face. However, the Welsh Government remains committed to ensuring that anyone with a neurological condition should have access to the best possible care. I'm pleased the cross-party group report highlights the good work that has been taken forward in Wales by both health boards and the implementation group. The neurological conditions delivery plan, which sets out the Welsh Government's vision for people living with neurological conditions in Wales, is one that I chose to extend to March 2022, while successful approaches to implementation groups and delivery plans are developed. This will allow for a period of reflection on the lessons learned and new models of care used during the pandemic, whilst also allowing for alignment with the development of the national clinical framework that we set out in 'A Healthier Wales'. Any successor approach will consider the recommendations of the cross-party group report. In the meantime, we continue to invest £1.2 million annually to improve access for all patients needing neurorehab services in Wales. We continue to implement our commitment to improve access to psychological therapies, and have provided an additional £4 million to health boards to support this area. We've also committed to further invest in psychological therapies next year, as part of our budget proposals. The implementation group will continue to work closely with Michelle Price, our national clinical lead for neurological conditions, to take forward the group's priorities. We will do so with a co-productive approach, as Mark Isherwood indicated, to increase awareness of neurological conditions, service development and developing clear pathways and models of care, based on best practice and research evidence and, of course, lived experience. The implementation group currently has three sub-groups for the areas identified: adult neurological, paediatric and seizures. The seizures group is a multiprofessional group whose primary focus is to develop an all-Wales seamless patient pathway across primary, secondary and tertiary care. The pediatric group is also multiprofessional, and looks at pediatric rehabilitation in particular. The neurorehab group is focusing on self-management, community neurorehab, technology and rehabilitation, and in-patient rehabilitation. These groups will be kept under review and refocused as priorities change and develop. As I indicated, the patient voice is fundamental if we're to improve the quality of our services across health and care, and, of course, that includes the neurological conditions implementation group. They have always had service user representation from its inception. The implementation group has also extended funding to the Wales Neurological Alliance, so that their project manager can develop a network of service users across Wales to inform awareness raising and raising support for future service improvements. The Wales Neurological Alliance plays a crucial role in raising awareness and signposting information for each condition where appropriate. I'm grateful to the alliance, and other healthcare third sector organisations, for providing regular patient feedback on essential services during the pandemic. In conclusion, I believe we have made good progress to improve neurological services in Wales throughout the last three years. However, we recognise that there is more that we should and must do. The recommendations of the cross-party group report will help to provide additional focus, as we continue to strive for excellence in this area of healthcare. Thank you.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i Mark Isherwood am gyflwyno adroddiad y grŵp trawsbleidiol i'r Siambr. Rwyf wedi gwrando'n ofalus ar yr hyn sydd ganddo i'w ddweud, ac mae amrywiaeth o bwyntiau dilys y byddwn yn cytuno â hwy ac rwy'n gobeithio y llwyddaf i'w crybwyll yn yr ymateb. Rwy'n ddiolchgar i'r grŵp trawsbleidiol ac i bawb a roddodd o'u hamser i rannu eu profiad proffesiynol a phersonol, yn ogystal ag arbenigedd pobl â chyflyrau niwrolegol, gofalwyr, y colegau brenhinol, y GIG a'r trydydd sector. Bydd yr adroddiad a'r argymhellion yn cael eu hystyried yn y grŵp gweithredu ar gyflyrau niwrolegol, a fydd yn cyfarfod ar 7 Hydref. Byddaf yn ysgrifennu at yr Aelodau yn dilyn y cyfarfod hwnnw, gydag ymateb Llywodraeth Cymru a'r grŵp gweithredu ar y cyd i'r adroddiad. Rwy'n credu'n gryf fod darparu gwasanaethau o ansawdd da i bobl sy'n byw gyda chyflyrau niwrolegol yn hanfodol, a bod angen cydbwyso hynny wrth gwrs â chadw pobl yn ddiogel ac yn iach. Fel gyda llawer o gyflyrau iechyd mawr eraill, cafodd rhai gwasanaethau eu hatal dros dro neu eu lleihau wrth i adnoddau gael eu dargyfeirio ac wrth i gyfnod cyntaf y pandemig fynd rhagddo. Roedd yn ofynnol i fyrddau iechyd, fel rhan o'u cynlluniau chwarterol, ailgynllunio'r amgylchedd gofal er mwyn sicrhau bod y cleifion yr amheuid ac yr amheuir bod COVID arnynt yn cael eu cadw ar wahân i gleifion eraill. Lle cafodd gwasanaethau eu hatal neu eu lleihau, gofynnwyd i feddygon ymgynghorol fynd drwy eu rhestrau aros i raddio risg a blaenoriaethu pob claf. Pan oedd yn bosibl ailgyflwyno gwasanaethau perthnasol yn ddiogel, y nod a'r amcan yw mai'r rheini â'r angen mwyaf dybryd a welwyd yn gyntaf. Mae byrddau iechyd yn parhau i gynnal ymgynghoriadau rhithwir ac ymgynghoriadau dros y ffôn gyda chleifion, a lle bo hynny'n angenrheidiol ac er lles gorau'r claf, fe'u gwelir wyneb yn wyneb hefyd. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddais gynllun diogelu'r gaeaf. Mae'r cynllun hwnnw'n nodi'r hyn sydd ei angen nesaf i ddarparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol diogel ac effeithiol a chefnogi cleifion a'n gweithlu dros y misoedd i ddod. Mae'n bwysig cydnabod y bydd heriau'r gaeaf hwn hyd yn oed yn fwy nag unrhyw aeaf arferol, o ystyried yr angen i ymateb i'r achosion o COVID a'r ail ymchwydd yn nifer yr achosion o'r feirws a welsom dros yr wythnosau diwethaf. Fel y cyfryw, rhaid ystyried yr argymhellion yn adroddiad y grŵp trawsbleidiol ochr yn ochr â'r pwysau sylweddol sy'n parhau ar y gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru yn parhau'n ymrwymedig i sicrhau y dylai unrhyw un sydd â chyflwr niwrolegol gael y gofal gorau posibl. Rwy'n falch fod adroddiad y grŵp trawsbleidiol yn tynnu sylw at y gwaith da sydd wedi'i wneud yng Nghymru gan y byrddau iechyd a'r grŵp gweithredu. Mae'r cynllun cyflawni ar gyfer cyflyrau niwrolegol, sy'n nodi gweledigaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer pobl sy'n byw gyda chyflyrau niwrolegol yng Nghymru, yn un y dewisais ei ymestyn hyd at fis Mawrth 2022, tra eir ati i ddatblygu grwpiau gweithredu a chynlluniau cyflawni llwyddiannus. Bydd hyn yn caniatáu ar gyfer cyfnod o fyfyrio ar y gwersi a ddysgwyd a'r modelau gofal newydd a ddefnyddiwyd yn ystod y pandemig, gan ganiatáu hefyd ar gyfer alinio â datblygiad y fframwaith clinigol cenedlaethol a nodwyd gennym yn 'Cymru Iachach'. Bydd unrhyw ddull olynol yn ystyried argymhellion adroddiad y grŵp trawsbleidiol. Yn y cyfamser, rydym yn parhau i fuddsoddi £1.2 miliwn bob blwyddyn i wella mynediad ar gyfer pob claf sydd angen gwasanaethau adsefydlu niwrolegol yng Nghymru. Rydym yn parhau i weithredu ein hymrwymiad i wella mynediad at therapïau seicolegol, ac rydym wedi darparu £4 miliwn ychwanegol i fyrddau iechyd i gefnogi'r maes hwn. Rydym hefyd wedi ymrwymo i fuddsoddi ymhellach mewn therapïau seicolegol y flwyddyn nesaf, fel rhan o'n cynigion cyllidebol. Bydd y grŵp gweithredu yn parhau i weithio'n agos gyda Michelle Price, ein harweinydd clinigol cenedlaethol ar gyfer cyflyrau niwrolegol, ar ddatblygu blaenoriaethau'r grŵp. Byddwn yn gwneud hynny drwy ddull cydgynhyrchu, fel y dywedodd Mark Isherwood, er mwyn cynyddu ymwybyddiaeth o gyflyrau niwrolegol, datblygu gwasanaethau a datblygu llwybrau a modelau gofal clir, yn seiliedig ar arferion gorau a thystiolaeth ymchwil, a phrofiad byw wrth gwrs. Ar hyn o bryd mae gan y grŵp gweithredu dri is-grŵp ar gyfer y meysydd a nodwyd: niwrolegol oedolion, pediatrig a ffitiau. Grŵp amlbroffesiynol yw'r grŵp ffitiau sy'n canolbwyntio'n bennaf ar ddatblygu llwybr cleifion di-dor i Gymru gyfan ar draws gofal sylfaenol, eilaidd a thrydyddol. Mae'r grŵp pediatrig hefyd yn amlbroffesiynol, ac mae'n edrych ar adsefydlu pediatrig yn benodol. Mae'r grŵp adsefydlu niwrolegol yn canolbwyntio ar hunanreoli, adsefydlu niwrolegol cymunedol, technoleg ac adsefydlu, ac adsefydlu cleifion mewnol. Bydd y grwpiau hyn yn cael eu hadolygu a'u hailffocysu wrth i flaenoriaethau newid a datblygu. Fel y dywedais, mae llais y claf yn hanfodol os ydym am wella ansawdd ein gwasanaethau ar draws iechyd a gofal, ac wrth gwrs, mae hynny'n cynnwys y grŵp gweithredu ar gyflyrau niwrolegol. O'r cychwyn, maent bob amser wedi cynnwys cynrychiolaeth o blith defnyddwyr gwasanaethau. Mae'r grŵp gweithredu hefyd wedi rhoi cyllid i Gynghrair Niwrolegol Cymru fel y gall eu rheolwr prosiect ddatblygu rhwydwaith o ddefnyddwyr gwasanaethau ledled Cymru i lywio'r gwaith o godi ymwybyddiaeth ac ennyn cefnogaeth i welliannau i wasanaethau yn y dyfodol. Mae Cynghrair Niwrolegol Cymru yn chwarae rhan hollbwysig yn codi ymwybyddiaeth ac yn cyfeirio at wybodaeth ar gyfer pob cyflwr lle bo'n briodol. Rwy'n ddiolchgar i'r gynghrair, ac i sefydliadau gofal iechyd eraill yn y trydydd sector am ddarparu adborth rheolaidd gan gleifion ar wasanaethau hanfodol yn ystod y pandemig. I gloi, rwy'n credu ein bod wedi gwneud cynnydd da yn gwella gwasanaethau niwrolegol yng Nghymru dros y tair blynedd ddiwethaf. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod bod mwy y dylem ei wneud ac sy'n rhaid inni ei wneud. Bydd argymhellion adroddiad y grŵp trawsbleidiol yn helpu i ddarparu ffocws ychwanegol, wrth inni barhau i ymdrechu i sicrhau rhagoriaeth yn y maes gofal iechyd hwn. Diolch.