English: Diolch yn fawr, Llywydd. I am very pleased today to have the time during refugee week to debate our committee's report on refugees and asylum seekers in Wales. The context for the inquiry is the tragedy of war, instability, and displacement. The latest UN study, published on Monday, found that 65.6 million people were forcibly displaced worldwide at the end of 2016. On average, 20 people were driven from their homes every minute last year, or one every three seconds. And the total number of people seeking safety across international borders as refugees topped 22.5 million, the highest number since the second world war. The images and stories of people escaping war and persecution in Syria, Iraq, and other countries is tragically familiar. The perilous journey many of them take in crossing the Mediterranean in small, overcrowded boats has resulted in countless people, many of them children, dying before they make it to shore. As the committee heard, those who survive to reach the UK, including unaccompanied children, are likely to have experienced hugely traumatic events, which leave lasting psychological scars, and, at this extremely vulnerable time in their lives, they face a fresh set of major challenges. We were told that a phrase often used by refugees and asylum seekers is 'I used to be someone'. We made this powerful and telling statement the title of our report. We were mindful, when we decided on how to approach our inquiry, that asylum policy is the responsibility of the UK Government. However, the experience of refugees and asylum seekers in Wales depends largely on the accessibility and quality of devolved services, and so is within the remit of Welsh Government. During our inquiry, we looked at the Welsh Government's refugee and asylum seeker delivery plan and community cohesion delivery plan. We also took evidence on the resettlement in Wales of Syrian refugees, as well as support for unaccompanied asylum-seeking children who face particular challenges. As well as taking written and oral evidence, we visited Cardiff and Swansea and Glasgow and Edinburgh. We also corresponded with the Home Office and the provider of asylum accommodation in Wales. We found evidence of good practice across Wales. It is clear that in many places, and in many ways, both public services and the third sector are working effectively to help refugees and asylum seekers to adjust to life in our communities and to get the support they need. However, we also heard evidence that, in a number of areas, the Welsh Government needs to do more to help delivery partners. It needs to make representations to the UK Government, refresh its strategic direction, and get directly involved in delivery. It is gratifying that the committee's work made a significant impact during the inquiry even before we had drawn our conclusions. We were pleased of two key developments before we published our report: first, the expansion of the role of the Welsh Government's operations board to cover all refugees and asylum seekers, not just the Syrian resettlement programme. Second, stakeholders reported to us that, as a result of the representations made to, and by, the committee, there is meaningful engagement between the private and third sectors on asylum accommodation. So, our work is already having a real impact on people's lives. These are important and welcome steps, but we face wide-ranging and complex challenges. That's why we made 19 recommendations to Welsh Government, 18 of which have been accepted in full or accepted in principle. Dirprwy Lywydd, it is important for me to put on record at this point that, while we strive for consensus in our committee work, on this occasion, one Member was not able to agree the report. Nevertheless, the agreement of the other seven Members represents a powerful majority for the changes that we want to see. We have called for an updated and improved strategic approach. This has three main elements, each of which was the subject of a committee recommendation that the Cabinet Secretary accepted. First, reviewing the refugee and asylum seeker delivery plan - I would be grateful if the Cabinet Secretary would confirm that the plan will contain measurable actions, timescales and resources as well as best practice from Scotland, including service standards. Second, ensuring that the operations board meets regularly and openly - I hope that the Cabinet Secretary will share the board's forward work programme with the committee. Third, preparing for the implementation of the UK immigration Act - it would be helpful to know what stage the Cabinet Secretary has reached in his discussions with stakeholders and the UK Government on this important matter. We also ask the Welsh Government to do more to facilitate integration. The Cabinet Secretary has agreed to update the community cohesion plan and I would welcome confirmation that this will include a Wales-wide publicity campaign, similar to the one in Scotland, which impressed the committee. Alongside our recommendation on the cohesion plan, we called for action on the specific areas of concern raised by stakeholders. The Welsh Government has accepted that the role of community cohesion co-ordinators should be expanded beyond only supporting Syrian refugees. The Cabinet Secretary's response suggested that the role of the co-ordinators in supporting refugees and asylum seekers is not permanent and I would welcome clarification on this. We agreed with stakeholders that another key barrier to integration is transport. We recommended that the Welsh Government consider extending concessionary transport schemes to refugees and asylum seekers. The Cabinet Secretary has rejected this recommendation. It would be helpful if we could hear more detail this afternoon about the reasons for that and if the Cabinet Secretary may be able to address this issue in other ways. An area of particular focus for the committee, following the evidence we received, was the provision of teaching of English for speakers of other languages. We wanted to see improvements for the academic year starting in September. I appreciate that the tight timescales for doing so have led the Cabinet Secretary to accept this recommendation in principle, for implementation over a slightly longer period. I would welcome confirmation of the timescales and reassurance that the detailed points made by the committee will be addressed. Asylum accommodation was another key area of interest for the committee. We called for better monitoring and resolution of complaints about asylum accommodation. We recommended revising the asylum accommodation contract before its next renewal. The Cabinet Secretary has accepted these recommendations in principle and I look forward to hearing what this means in practical terms. We also wanted asylum seekers' landlords to be registered and inspected. I am pleased that the Welsh Government has fully accepted this recommendation and I would welcome some detail on how it is to be implemented. The committee also called for improvements to advice and support during the asylum process. This was accepted in principle. Effective support after the asylum process is essential, both for refugees and those whose asylum applications are not successful. So, also accepted in principle were our recommendations on this, calling for more help for refugees to find accommodation, better access to education and employment and action to prevent destitution.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Rwy'n falch iawn heddiw o gael yr amser yn ystod wythnos y ffoaduriaid i drafod adroddiad ein pwyllgor ar ffoaduriaid a cheiswyr lloches yng Nghymru. Y cyd-destun ar gyfer yr ymchwiliad yw trasiedi rhyfel, ansefydlogrwydd, a phobl wedi'u dadleoli. Canfu astudiaeth ddiweddaraf y Cenhedloedd Unedig, a gyhoeddwyd ddydd Llun, fod 65.6 miliwn o bobl wedi'u dadleoli o'u hanfodd ar draws y byd ar ddiwedd 2016. Ar gyfartaledd, cafodd 20 o bobl eu gyrru o'u cartrefi bob munud y llynedd, neu un bob tair eiliad. Ac mae cyfanswm y bobl sy'n chwilio am ddiogelwch ar draws ffiniau rhyngwladol fel ffoaduriaid yn 22.5 miliwn, y nifer uchaf ers yr ail ryfel byd. Mae lluniau a straeon y bobl sy'n dianc rhag rhyfel ac erledigaeth yn Syria, Irac, a gwledydd eraill yn drychinebus o gyfarwydd. Mae'r daith beryglus y mae llawer ohonynt yn ei gwneud i groesi Môr y Canoldir mewn cychod bach gorlawn wedi arwain at farwolaeth nifer enfawr o bobl, gyda llawer ohonynt yn blant, cyn iddynt gyrraedd y lan. Fel y clywodd y pwyllgor, mae'n debygol fod y rhai sy'n goroesi ac yn cyrraedd y DU, gan gynnwys plant ar eu pen eu hunain, wedi profi digwyddiadau hynod drawmatig, sy'n gadael creithiau seicolegol parhaol, ac ar yr adeg hynod fregus hon yn eu bywydau, maent yn wynebu cyfres newydd o heriau anferth. Clywsom mai un ymadrodd a ddefnyddir yn aml gan ffoaduriaid a cheiswyr lloches yw 'Roeddwn i'n arfer bod yn rhywun'. Rhoesom y datganiad grymus a thrawiadol hwn yn deitl ar ein hadroddiad. Roeddem yn ymwybodol, wrth benderfynu sut i fwrw ati gyda'n hymchwiliad, mai cyfrifoldeb Llywodraeth y DU yw polisi lloches. Fodd bynnag, mae profiad ffoaduriaid a cheiswyr lloches yng Nghymru yn dibynnu i raddau helaeth ar hygyrchedd ac ansawdd gwasanaethau a ddatganolwyd, ac felly mae'n perthyn i gylch gwaith Llywodraeth Cymru. Yn ystod ein hymchwiliad, buom yn edrych ar gynllun cyflawni Llywodraeth Cymru ar gyfer ffoaduriaid a cheiswyr lloches a'i chynllun cyflawni cydlyniant cymunedol. Cawsom dystiolaeth hefyd ynglŷn ag adsefydlu ffoaduriaid o Syria yng Nghymru, yn ogystal â chymorth ar gyfer plant ar eu pen eu hunain sy'n ceisio lloches ac sy'n wynebu heriau penodol. Yn ogystal â derbyn tystiolaeth ysgrifenedig a llafar, buom ar ymweliadau yng Nghaerdydd, Abertawe, Glasgow a Chaeredin. Gohebwyd hefyd â'r Swyddfa Gartref a darparwr llety lloches yng Nghymru. Gwelsom dystiolaeth o arferion da ledled Cymru. Mae'n amlwg, mewn llawer o fannau, ac mewn sawl ffordd, fod y gwasanaethau cyhoeddus a'r trydydd sector yn gweithio'n effeithiol i helpu ffoaduriaid a cheiswyr lloches i addasu i fywyd yn ein cymunedau ac i gael y cymorth y maent ei angen. Fodd bynnag, clywsom dystiolaeth hefyd fod angen i Lywodraeth Cymru wneud mwy i helpu partneriaid cyflenwi mewn nifer o feysydd. Mae angen iddi gyflwyno sylwadau i Lywodraeth y DU, adnewyddu ei chyfeiriad strategol, a chwarae rhan uniongyrchol yn y broses o gyflenwi. Mae'n braf fod gwaith y pwyllgor wedi cael effaith sylweddol yn ystod yr ymchwiliad, a hynny cyn i ni ddod i gasgliadau hyd yn oed. Roeddem yn falch o ddau ddatblygiad allweddol cyn i ni gyhoeddi ein hadroddiad: yn gyntaf, ehangu rôl bwrdd gweithrediadau Llywodraeth Cymru i gynnwys yr holl ffoaduriaid a cheiswyr lloches, nid rhaglen adsefydlu Syria yn unig. Yn ail, dywedodd rhanddeiliaid wrthym, yn sgil y sylwadau a wnaed i'r pwyllgor, a chan y pwyllgor, fod ymgysylltiad ystyrlon rhwng y sector preifat a'r trydydd sector mewn perthynas â llety lloches. Felly, mae ein gwaith eisoes yn cael effaith wirioneddol ar fywydau pobl. Mae'r rhain yn gamau pwysig ac maent i'w croesawu, ond rydym yn wynebu heriau eang a chymhleth. Dyna pam y gwnaethom 19 o argymhellion i Lywodraeth Cymru, ac mae 18 ohonynt wedi cael eu derbyn yn llawn neu mewn egwyddor. Dirprwy Lywydd, mae'n bwysig i mi gofnodi yn y fan hon, er ein bod yn ceisio cael consensws yn ein gwaith fel pwyllgor, ar yr achlysur hwn, roedd yna un Aelod na allai gytuno ar yr adroddiad. Serch hynny, mae cytundeb y saith Aelod arall yn cynrychioli mwyafrif pwerus o blaid y newidiadau rydym am eu gweld. Rydym wedi galw am ddiweddaru a gwella'r dull strategol. Mae hyn yn cynnwys tair prif elfen, gyda phob un ohonynt yn destun argymhelliad pwyllgor a dderbyniwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet. Yn gyntaf, adolygu'r cynllun cyflawni ar gyfer ffoaduriaid a cheiswyr lloches - byddwn yn ddiolchgar pe bai Ysgrifennydd y Cabinet yn cadarnhau y bydd y cynllun yn cynnwys camau gweithredu, amserlenni ac adnoddau mesuradwy yn ogystal ag arferion gorau o'r Alban, gan gynnwys safonau gwasanaeth. Yn ail, sicrhau bod y bwrdd gweithrediadau yn cyfarfod yn rheolaidd ac yn agored - rwy'n gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn rhannu blaenraglen waith y bwrdd gyda'r pwyllgor. Yn drydydd, paratoi ar gyfer gweithredu Deddf Mewnfudo'r DU - byddai'n ddefnyddiol gwybod lle mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi cyrraedd yn ei drafodaethau â rhanddeiliaid a Llywodraeth y DU ar y mater pwysig hwn. Rydym hefyd yn gofyn i Lywodraeth Cymru wneud mwy i hwyluso integreiddio. Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi cytuno i ddiweddaru'r cynllun cydlyniant cymunedol a byddwn yn croesawu cadarnhad y bydd hyn yn cynnwys ymgyrch gyhoeddusrwydd ledled Cymru, yn debyg i'r un yn yr Alban, a wnaeth argraff ar y pwyllgor. Ochr yn ochr â'n hargymhelliad ynglŷn â'r cynllun cydlyniant, galwasom am gamau gweithredu ar y meysydd penodol a oedd yn peri pryder i randdeiliaid. Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn y dylai rôl cydgysylltwyr cydlyniant cymunedol gael ei hymestyn y tu hwnt i gefnogi ffoaduriaid Syria yn unig. Awgrymodd ymateb Ysgrifennydd y Cabinet nad yw rôl y cydgysylltwyr yn cefnogi ffoaduriaid a cheiswyr lloches yn barhaol a byddwn yn croesawu eglurhad ar hyn. Roeddem yn cytuno â'r rhanddeiliaid mai rhwystr allweddol arall i integreiddio yw trafnidiaeth. Rydym yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn ystyried ymestyn cynlluniau trafnidiaeth rhatach i ffoaduriaid a cheiswyr lloches. Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi gwrthod yr argymhelliad hwn. Byddai'n ddefnyddiol pe gallem glywed mwy o fanylion y prynhawn yma am y rhesymau dros hynny, ac a fyddai Ysgrifennydd y Cabinet yn gallu mynd i'r afael â'r mater hwn mewn ffyrdd eraill. Un maes ffocws penodol i'r pwyllgor, yn dilyn y dystiolaeth a gawsom, oedd y ddarpariaeth addysg Saesneg i siaradwyr ieithoedd eraill. Roeddem eisiau gweld gwelliannau ar gyfer y flwyddyn academaidd sy'n dechrau ym mis Medi. Rwy'n derbyn bod yr amserlenni tynn ar gyfer gwneud hynny wedi arwain Ysgrifennydd y Cabinet i dderbyn yr argymhelliad hwn mewn egwyddor, i'w weithredu dros gyfnod ychydig yn hwy. Byddwn yn croesawu cadarnhad ynglŷn â'r amserlenni a sicrwydd y bydd y pwyntiau manwl a wnaed gan y pwyllgor yn cael sylw. Roedd llety lloches yn faes allweddol arall o ddiddordeb i'r pwyllgor. Galwasom am fonitro a datrys cwynion am lety lloches yn well. Argymhellwyd adolygu'r contract llety lloches cyn iddo gael ei adnewyddu nesaf. Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi derbyn yr argymhellion hyn mewn egwyddor, ac edrychaf ymlaen at glywed beth y mae hyn yn ei olygu'n ymarferol. Roeddem hefyd eisiau i landlordiaid ceiswyr lloches gael eu cofrestru a'u harolygu. Rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn yr argymhelliad hwn yn llawn a byddwn yn croesawu manylion ynglŷn â sut y caiff ei roi ar waith. Galwodd y pwyllgor hefyd am welliannau i gyngor a chefnogaeth yn ystod y broses o geisio lloches. Cafodd hyn ei dderbyn mewn egwyddor. Mae cymorth effeithiol ar ôl y broses o geisio lloches yn hanfodol, i ffoaduriaid ac i'r rhai na fu eu ceisiadau am loches yn llwyddiannus. Felly, cafodd ein hargymhellion ynglŷn â hyn, yn galw am fwy o help i ffoaduriaid ddod o hyd i lety, gwell mynediad at addysg a chyflogaeth a gweithredu i atal amddifadedd, eu derbyn mewn egwyddor hefyd.