English: Can I start by thanking our Chairman, David Rees, for the way he's led the committee? I think he's done so with great alacrity. This is very pressing and serious work and I do appreciate the way you've chaired our meetings and sought to draw out a consensus amongst committee members. But the first thing to emphasise is that, if we leave the EU without a transitionary period, then the disruption is likely to be severe, at least in the areas we are identifying, and potentially we run considerable risks, and indeed it appears that some of those risks are heavier in Wales than they are in other parts of the UK. So, this is very, very serious work indeed and I'm really, really - one thing that gives me encouragement is that we've been so led in it and backed by a wonderful secretariat in terms of producing and helping us produce these reports. I also want to commend broadly the Welsh Government for taking, I think, quite a responsible attitude in trying to seek out all the practical ways that it can liaise with the UK Government to ensure that a range of contingencies are prepared. I do welcome this. I think it is a mature approach. I want to refer just to some of the concerns that have already been raised by our Chair, but let me amplify a couple of them. In terms of the ports, we do need to know more about Welsh Government planning to cope with traffic-related issues, particularly at Holyhead. Now, the UK Government has started to do this in terms of the channel ports in particular. So, the commercial sensitivities, I'm not so sure that they are that pressing, and, anyway, the biggest need is for us to get some information and communication out there. So, I do hope this can be readdressed. An issue for the UK Government that the Welsh Government can put pressure on is the capacity at the moment at our ports to deal with the changes in the regulatory regimes that may apply very, very quickly. This is a great worry for the stakeholders and I think, again, we need some reassurance. In terms of healthcare, as has been mentioned, the issue of the number of medicines that come into Britain and the number that go across to Europe is really quite substantial. And this, again, requires very careful co-ordination, particularly around those that perish quickly, like insulin. This was emphasised to us. I know there's an ongoing challenge about warehousing. We were already quite close to capacity in some respects as far as I understand, especially over the ones that require careful storage. These medicines are often required by the most vulnerable in society, so there's an issue there. The staffing implications are really important. I won't repeat them, other than to say I think the Welsh Government is hoping to report on this specifically about staffing in social and healthcare, and expecting to report sometime in March. I do hope it's able to report as early as possible. I do realise you don't yet know the actual situation we'll be facing, but it's very important that we get some clear information and, again, that that is communicated. Finally, on food and drink, if we could have some update on the food supply issue of Tesco's announcement that they were concerned. I think this just emphasises the whole issue of leaving the European Community after 40 years, whatever your views are about it. Trading and economic patterns are very set. We've been Europeanised substantially. We have globalisation over this. The supply chains are incredibly intricate, and we do need to bear that in mind, and it will be inevitably disruptive if those are broken without a deal and a transitionary period. Finally, I do think we now have to spell out what is likely to happen to lamb if we don't have a deal. We will face a 43 per cent tariff. That's the best scenario. We could be in a worse situation than that. We will lose our markets overnight in Europe. Many of the countries there will start to produce more lamb. Now, that will take them a little while, but New Zealand only uses half its quota at the moment in the European market. There's every chance that the slack created by Welsh lamb becoming too expensive could then go to a competitor, and this could devastate our industry. I think it's time that everyone in this Chamber really stood up and addressed these home truths and recognised them, because to see the backbone of our livestock industry devastated would be astonishing. Many of us in the Chamber remember the Chernobyl episode and what that did to much of our lamb production, particularly in north Wales. To see that redoubled and magnified is really quite a shocking prospect, and that's why we need a deal.
Welsh: A gaf i ddechrau drwy ddiolch i'n Cadeirydd, David Rees, am y ffordd y mae wedi arwain y pwyllgor? Rwy'n credu ei fod wedi gwneud hynny â pharodrwydd mawr. Mae hyn yn waith brys a difrifol iawn ac rwyf yn gwerthfawrogi'r ffordd yr ydych chi wedi cadeirio ein cyfarfodydd a cheisio cael consensws ymhlith aelodau'r Pwyllgor. Ond y peth cyntaf i'w bwysleisio yw, os byddwn yn gadael yr UE heb gyfnod pontio, yna mae'r tarfu yn debygol o fod yn ddifrifol, o leiaf yn y meysydd yr ydym ni'n eu canfod, ac mae hi'n bosib ein bod ni'n wynebu peryglon sylweddol, ac yn wir mae'n ymddangos bod rhai o'r peryglon hynny yn fwy difrifol yng Nghymru nag ydyn nhw mewn rhannau eraill o'r DU. Felly, mae hwn yn waith difrifol iawn, iawn yn wir ac rwy'n wirioneddol - un peth sy'n codi fy nghalon yw ein bod ni wedi cael arweiniad a chefnogaeth ysgrifenyddiaeth wych o ran cynhyrchu a'n helpu ni i gynhyrchu'r adroddiadau hyn. Fe hoffwn i hefyd ganmol Llywodraeth Cymru am fod ag, rwy'n credu, agwedd pur gyfrifol wrth geisio chwilio am ffyrdd ymarferol y gall y Cynulliad drafod gyda Llywodraeth y DU i sicrhau bod ystod o gynlluniau wrth gefn yn barod. Rwyf yn croesawu hyn. Rwy'n credu ei bod hi'n ffordd aeddfed o fynd ati. Rwyf eisiau cyfeirio dim ond at rai o'r pryderon y mae ein Cadeirydd eisoes wedi cyfeirio atyn nhw, ond caniatewch imi ymhelaethu ar un neu ddau ohonyn nhw. O ran y porthladdoedd, mae angen inni wybod mwy am gynlluniau Llywodraeth Cymru i ymdopi â materion sy'n gysylltiedig â thraffig, yn enwedig yng Nghaergybi. Nawr, mae Llywodraeth y DU wedi dechrau gwneud hyn o ran porthladdoedd y sianel yn arbennig. Felly, y sensitifrwydd masnachol, nid wyf mor siŵr a ydyn nhw mor bwysig â hynny, a, beth bynnag, yr angen mwyaf yw inni gael peth gwybodaeth a dechrau cyfathrebu. Felly, rwyf yn gobeithio y gellir ailystyried hyn. Mater i Lywodraeth y DU y gall Llywodraeth Cymru roi pwysau yn ei gylch yw gallu ein porthladdoedd ar hyn o bryd i ymdrin â'r newidiadau yn y trefniadau rheoliadol a all fod yn berthnasol yn gyflym i awn, iawn. Mae hyn yn bryder mawr i'r rhanddeiliaid ac rwy'n credu, unwaith eto, bod angen rhywfaint o sicrwydd arnom ni. O ran gofal iechyd, fel sydd wedi'i grybwyll, mae nifer y meddyginiaethau sy'n dod i Brydain a'r nifer sy'n mynd ar draws Ewrop yn fater eithaf sylweddol mewn gwirionedd. Ac, unwaith eto, mae angen cydlynu hyn yn ofalus iawn, yn enwedig o ran y rhai sy'n dirywio'n gyflym, fel inswlin. Pwysleisiwyd hyn i ni. Rwy'n gwybod bod her barhaus am warysau. Roeddem ni eisoes yn eithaf agos at y capasiti mewn rhai agweddau fel rwy'n deall, yn arbennig gyda'r rhai y mae angen eu storio'n ofalus. Mae'r meddyginiaethau hyn yn aml eu hangen gan y mwyaf agored i niwed mewn cymdeithas, felly mae hynny'n broblem. Mae'r goblygiadau staffio yn wirioneddol bwysig. Wnaf i ddim eu hailadrodd, heblaw dweud fy mod i'n credu bod Llywodraeth Cymru yn gobeithio adrodd ar hyn yn benodol ynglŷn â staffio yn y byd gofal iechyd a chymdeithasol, ac yn disgwyl cyflwyno adroddiad rywbryd ym mis Mawrth. Rwyf yn gobeithio y gall hi gyflwyno adroddiad cyn gynted â phosib. Rwyf yn sylweddoli nad ydych chi eto yn gwybod y sefyllfa wirioneddol y byddwn yn ei hwynebu, ond mae'n bwysig iawn inni gael rhywfaint o wybodaeth glir ac, unwaith eto, bod cyfathrebu ynglŷn â hynny. Yn olaf, o ran bwyd a diod, pe gallem ni gael rhyw fath o ddiweddariad ar fater cyflenwad bwyd Tesco a'u cyhoeddiad eu bod yn poeni. Rwy'n credu bod hyn yn pwysleisio'r holl fater o adael y gymuned Ewropeaidd ar ôl 40 mlynedd, beth bynnag yw eich barn yn ei gylch. Mae patrymau economaidd a masnachu yn gadarn iawn. Rydym ni wedi cael ein Hewropeiddio yn sylweddol. Mae globaleiddio yn rhan o hyn. Mae'r cadwyni cyflenwi yn anhygoel o gymhleth, ac mae angen inni gadw hynny mewn cof, a bydd tarfu anochel os caiff y rhai hynny eu torri heb gytundeb a chyfnod pontio. Yn olaf, rwyf yn credu bod yn rhaid inni bellach egluro'n fanwl beth sy'n debygol o ddigwydd i gig oen os nad oes gennym ni gytundeb. Byddwn yn wynebu tariff o 43 y cant. Dyna'r sefyllfa orau. Fe allem ni fod mewn sefyllfa waeth na hynny. Byddwn yn colli ein marchnadoedd dros nos yn Ewrop. Bydd llawer o'r gwledydd yna yn dechrau cynhyrchu mwy o g ig oen. Nawr, bydd hynny'n cymryd peth amser iddyn nhw, ond nid yw Seland Newydd ond yn defnyddio hanner ei chwota ar hyn o bryd yn y farchnad Ewropeaidd. Mae hi'n bosib iawn y gall cystadleuydd fanteisio ar y diffyg a grëir oherwydd bod cig oen Cymru yn rhy ddrud, a gallai hyn ddinistrio ein diwydiant. Rwy'n credu ei bod hi'n bryd i bawb yn y Siambr hon sefyll ar eu traed mewn difrif mynd i'r afael â'r gwirioneddau hyn a'u cydnabod, oherwydd byddai gweld asgwrn cefn ein diwydiant da byw yn cael ei difrodi yn syfrdanol. Mae llawer ohonom ni yn y Siambr yn cofio digwyddiad Chernobyl a'r hyn a wnaeth hynny i lawer o'n cynhyrchiant cig oen, yn enwedig yn y gogledd. Byddai gweld dyblygu hynny ar raddfa fwy yn bosibilrwydd brawychus iawn mewn gwirionedd, a dyna pam mae angen cytundeb arnom ni.