English: Can I thank the Deputy Minister for her statement this afternoon in highlighting how important it is that our cultural sector and our heritage sector is as welcoming as possible for as many people as possible? It's important that the work the Minister for Social Justice mentioned and that review is carried out, and I'm pleased to see it happening in your portfolio too, because as the Minister for Social Justice said, it's not just her responsibility as the Minister for Social Justice, but something that cuts right across Welsh Government, so I'm glad to see this piece of work is happening. I'm also thankful to hear from your statement about that cultural change you mentioned in organisations that's taking place, and I think that's really welcome too. Can I also start by welcoming the £4.2 million in additional funding announced over the next three years, which will give funding for grass-roots organisations? I'm hopeful it'll deliver change, building on our rich and diverse culture and heritage in Wales. You do however also mention a new grant scheme that couples this, so I'd be grateful for further details on this and wonder whether you can provide clear expectations on what you would expect from those organisations. What in your view does success look like? What metric can we used to hold you accountable to ensure that this new funding is providing value for money? I'd also like to focus on some of the points in the 'Anti-racist Wales Action Plan' published by the Welsh Government earlier today as it relates to your portfolio. Under the culture, heritage and sport section, it states that one of the goals is to 'Review and decolonise our public spaces and collections by appropriately addressing the way in which people and events with known historical associations to slavery and colonialism are commemorated, acknowledging the harm done by their actions and reframing the presentation of their legacy to fully recognise this.' I agree with that, and what I think is important here is that the public at large buy into that as well. I think most people would agree with the sentiment of that part of the plan, but what the statement, I feel, lacks is a definitiveness about where that line is being drawn. It is a line that differs depending on your perspective, and it's a live debate that is happening all the time. We've seen some people say that figures with perhaps tenuous links at best to the slave trade are dragged into this debate years after they've passed away. I've seen some commentators mention the likes of Winston Churchill in this sort of space, which I hope we would both agree is not the intention of this proposal. This, in my view, comes down to accountability as to who will be making such decisions and what perspectives they'll be considering, because we know, as I said, those perspectives can differ and we don't want people who agree with the sentiment of the action plan disagreeing with the outcome of what is actually achieved by it. A good example would be the decision by National Museum Wales a few months ago to review a replica of the first steam-powered locomotive in Wales by Richard Trevithick over claims it was linked to the slave trade. Officials at the museum admitted there were no direct links between the Trevithick locomotive and the slave trade, but they said the use of the invention is rooted in colonialism and racism. A review is fine, but we need to be careful about where we draw those distinctions about our past to ensure that people are not deleted from our past simply because they existed in the past. So, an understanding on that kind of threshold would be quite important, I think. The action plan also states that it will 'Identify a specific ring-fenced resource to support grassroots cultural, creative and sporting activities among Black, Asian and Minority Ethnic groups and promote this to encourage applications, taking account of intersectional disadvantages and specific issues relating to community languages.' Can you, Deputy Minister, confirm exactly how that will work? How much will this pot be? it wasn't really clear from your statement whether this would form part of the new funding announced in your statement or whether this is a separate element of funding again. Another point I'd like to mention was one of your actions to work with black, Asian, and minority ethnic communities to identify and lift barriers to accessing heritage and cultural collections. Given this, what impact assessment has the Welsh Government done in the sorts of ways that diverse communities are facing barriers to accessing heritage sites, and can you share the findings with the Senedd? Another point to note in the action plan was to ask Sport Wales and its partners to increase the participation in active lifestyles of women and girls from diverse groups, taking into account intersectional disadvantages, languages and the most disadvantaged groups. How will you be measuring that progress, Deputy Minister? And, again, what does success look like, and also what tangible targets will you be setting to reach, whilst working with stakeholders? You also mentioned the over 100 local museums across the country - they're expected to play quite a big role, actually, in many of these schemes, such as the charter for decolonising the collection. It's crucial we get that right as well. Many involved with local museums perhaps don't necessarily come into regular contact with structures of Welsh Government, and many involved are volunteers. So, how are you ensuring we're not placing unintentional, additional bureaucratic work on their vital volunteering work in local museums across Wales, and work out ways that we can continue to attract and enhance volunteering experiences within our museums? And how also will you make sure that there's a consistent understanding within groups like this, so we don't have different museums interpreting this in different ways? And finally, one of the first things you said was about the lived experience, and I think that's really important. There is no single diverse experience. So, how are you using this strategy to ensure that plurality is recognised and accounted for in this strategy? Thank you.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad y prynhawn yn tynnu sylw at ba mor bwysig yw hi fod ein sector diwylliannol a'n sector treftadaeth mor groesawgar â phosibl i gynifer o bobl ag sy'n bosibl? Mae'n bwysig bod y gwaith y soniodd y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol amdano a'r adolygiad hwnnw'n cael eu gwneud, ac rwy'n falch o'i weld yn digwydd yn eich portffolio hefyd, oherwydd fel y dywedodd y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol, nid ei chyfrifoldeb hi fel y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol yn unig ydyw, ond rhywbeth sy'n torri ar draws Llywodraeth Cymru, felly rwy'n falch o weld y darn hwn o waith yn digwydd. Rwyf hefyd yn ddiolchgar o glywed o'ch datganiad am y newid diwylliannol hwnnw y sonioch amdano mewn sefydliadau sy'n digwydd, a chredaf fod hynny i'w groesawu'n fawr hefyd. A gaf i hefyd ddechrau drwy groesawu'r £4.2 miliwn o gyllid ychwanegol a gyhoeddwyd ar gyfer y tair blynedd nesaf, a fydd yn rhoi cyllid i sefydliadau ar lawr gwlad? Rwy'n gobeithio y bydd yn sicrhau newid, gan adeiladu ar ein diwylliant a'n treftadaeth gyfoethog ac amrywiol yng Nghymru. Fodd bynnag, rydych hefyd yn sôn am gynllun grant newydd sy'n cyplysu hyn, felly byddwn yn ddiolchgar am ragor o fanylion am hyn a tybed a wnewch chi roi'r disgwyliadau clir sef yr hyn y byddech yn ei ddisgwyl gan y sefydliadau hynny. Beth fydd ffurf llwyddiant yn eich barn chi? Pa fetrig y gallwn ei ddefnyddio i'ch dal yn atebol i sicrhau bod y cyllid newydd hwn yn darparu gwerth am arian? Hoffwn ganolbwyntio hefyd ar rai o'r pwyntiau yn y 'Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-hiliol' a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn gynharach heddiw gan ei fod yn ymwneud â'ch portffolio. O dan yr adran diwylliant, treftadaeth a chwaraeon, mae'n nodi mai un o'r nodau yw 'Adolygu a datrefedigaethu ein mannau a'n casgliadau cyhoeddus drwy ymdrin yn briodol â'r ffordd y caiff pobl a digwyddiadau â chysylltiadau hanesyddol hysbys â chaethwasiaeth a threfedigaethedd eu coffáu, gan gydnabod y niwed a wnaed yn sgil eu gweithredoedd ac ail-lunio'r ffordd y caiff eu hetifeddiaeth ei chyflwyno er mwyn cydnabod hyn yn llawn.' Cytunaf â hynny, a'r hyn sy'n bwysig yma yn fy marn i yw bod y cyhoedd yn gyffredinol yn cytuno â hynny hefyd. Rwy'n credu y byddai'r rhan fwyaf o bobl yn cytuno â theimlad y rhan honno o'r cynllun, ond yr hyn sydd ar goll yn y datganiad, rwy'n teimlo, yw diffyg pendantrwydd ynghylch lle mae'r llinell honno'n cael ei thynnu. Mae'n llinell sy'n wahanol yn dibynnu ar eich safbwynt chi, ac mae'n ddadl fyw sy'n digwydd drwy'r amser. Rydym wedi gweld rhai pobl yn dweud bod ffigyrau sydd â chysylltiadau tenau efallai ar y gorau â'r fasnach mewn caethweision yn cael eu llusgo i'r ddadl hon flynyddoedd ar ôl iddyn nhw farw. Rwyf wedi gweld rhai sylwebwyr yn sôn am Winston Churchill yn y math hwn o gyd-destun, a gobeithio y byddem ni'n dau yn cytuno nad bwriad y cynnig hwn yw hynny. Mae hyn, yn fy marn i, yn ymwneud ag atebolrwydd ynghylch pwy fydd yn gwneud penderfyniadau o'r fath a pha safbwyntiau y byddan nhw yn eu hystyried, oherwydd gwyddom, fel y dywedais i, y gall y safbwyntiau hynny fod yn wahanol ac nid ydym eisiau i bobl sy'n cytuno â theimlad y cynllun gweithredu anghytuno â chanlyniad yr hyn a gyflawnir ganddo mewn gwirionedd. Enghraifft dda fyddai penderfyniad Amgueddfa Cymru ychydig fisoedd yn ôl i adolygu atgynhyrchiad o'r locomotif cyntaf i gael ei bweru gan stêm yng Nghymru gan Richard Trevithick yn sgil honiadau ei fod yn gysylltiedig â'r fasnach mewn caethweision. Cyfaddefodd swyddogion yn yr amgueddfa nad oedd unrhyw gysylltiadau uniongyrchol rhwng locomotif Trevithick a'r fasnach mewn caethweision, ond dywedon nhw fod y defnydd o'r ddyfais wedi'i wreiddio mewn gwladychiaeth a hiliaeth. Mae adolygiad yn iawn, ond mae angen i ni fod yn ofalus ynghylch lle yr ydym yn amlygu'r gwahaniaethau hynny am ein gorffennol i sicrhau na chaiff pobl eu dileu o'n gorffennol dim ond am eu bod yn bodoli yn y gorffennol. Felly, byddai dealltwriaeth o'r math hwnnw o drothwy yn eithaf pwysig, rwy'n credu. Mae'r cynllun gweithredu hefyd yn datgan y bydd yn Nodi adnodd penodol wedi'i neilltuo i gefnogi gweithgareddau diwylliannol, creadigol a chwaraeon ar lawr gwlad ymhlith grwpiau Du, Asiaidd ac Ethnig Leiafrifol, a hyrwyddo hyn i annog ceisiadau, gan ystyried anfanteision croestoriadol a materion penodol yn ymwneud ag ieithoedd cymunedol.' A allwch chi, Dirprwy Weinidog, gadarnhau sut yn union y bydd hynny'n gweithio? Faint fydd yn y pot hwn? Nid oedd yn glir iawn o'ch datganiad a fyddai hyn yn rhan o'r cyllid newydd a gyhoeddwyd yn eich datganiad neu a yw hyn yn elfen ar wahân o gyllid eto. Pwynt arall yr hoffwn ei grybwyll oedd un o'ch gweithredoedd i weithio gyda chymunedau pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig i nodi a chodi rhwystrau rhag cael mynediad at gasgliadau treftadaeth a diwylliannol. O ystyried hyn, pa asesiad effaith y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud ar y mathau o ffyrdd y mae cymunedau amrywiol yn wynebu rhwystrau rhag cael mynediad i safleoedd treftadaeth, ac a wnewch chi rannu'r canfyddiadau â'r Senedd? Pwynt arall i'w nodi yn y cynllun gweithredu oedd gofyn i Chwaraeon Cymru a'i bartneriaid gynyddu cyfranogiad menywod a merched o grwpiau amrywiol mewn ffyrdd egnïol o fyw, gan ystyried anfanteision croestoriadol, ieithoedd a'r grwpiau mwyaf difreintiedig. Sut y byddwch yn mesur y cynnydd hwnnw, Dirprwy Weinidog? Ac, unwaith eto, beth fydd ffurf llwyddiant, a hefyd pa dargedau gwirioneddol y byddwch yn eu gosod, wrth weithio gyda rhanddeiliaid? Sonioch chi hefyd am dros 100 o'r amgueddfeydd lleol ledled y wlad - disgwylir iddyn nhw chwarae rhan eithaf mawr, mewn gwirionedd, mewn llawer o'r cynlluniau hyn, megis y siarter ar gyfer datrefidigaethu'r casgliad. Mae'n hanfodol ein bod yn cael hynny'n iawn hefyd. Efallai nad yw llawer sy'n ymwneud ag amgueddfeydd lleol o reidrwydd yn dod i gysylltiad rheolaidd â strwythurau Llywodraeth Cymru, ac mae llawer sy'n gysylltiedig yn wirfoddolwyr. Felly, sut ydych chi'n sicrhau nad ydym yn rhoi gwaith biwrocrataidd anfwriadol, ychwanegol ar ben eu gwaith gwirfoddoli hanfodol mewn amgueddfeydd lleol ledled Cymru, ac yn gweithio allan ffyrdd y gallwn barhau i ddenu a gwella profiadau gwirfoddoli yn ein hamgueddfeydd? A sut hefyd y byddwch yn sicrhau bod dealltwriaeth gyson o fewn grwpiau fel hyn, fel na fydd gennym wahanol amgueddfeydd yn dehongli hyn mewn ffyrdd gwahanol? Ac yn olaf, un o'r pethau cyntaf a ddywedoch chi oedd y profiad bywyd, a chredaf fod hynny'n bwysig iawn. Nid oes un profiad amrywiol. Felly, sut ydych chi'n defnyddio'r strategaeth hon i sicrhau bod lluosogrwydd yn cael ei gydnabod a'i gyfrif yn y strategaeth hon? Diolch yn fawr iawn.