English: I could speak here about the challenges that we face with the railways that we have at present, and they are significant challenges and I hope that the Minister is aware of them. People won't be patient forever, waiting for the new trains where the timetables have been slipping. There is frustration about the lack of toilets and about the slowness of the introduction of bilingualism on the trains and so forth, and we'll continue to hold the Government to account on those issues. But we're talking here today about plans, and strategic plans in the long term to strengthen our rail infrastructure in Wales. I do greatly welcome the report that we have before us outlining the vision to take more responsibility for developing the infrastructure. I welcome it because we as a party have been calling for this for many years. It does reflect what we have been saying, and, as we heard from the Minister, it reflects the consensus that has developed now within the National Assembly here. But we know, whether it's with trains or with the devolution of air passenger duty, consensus in this place is not sufficient to persuade a Government in another place to act in a way that benefits Wales. As an additional point, the answer to me and to an increasing number of people in Wales is that we take more responsibility by becoming our own state, setting our own direction as an independent country. But certainly here we have a plan for what the Government should do at once to devolve responsibility for the railways in Wales and the funding to accompany it. We know that there has been great underinvestment in Wales, that 1 per cent of the funding available to improve the network in the UK has been spent in Wales, while 11 per cent of the railways are here - that is, improving the railways, not just maintaining them, which has to happen anyway. We have to have the ability to invest in extending our railways. It's astonishing. You look at the map and you have to remind yourself - with roads, we think about how we improve roads between the north and south. There is not one rail line that runs from the north to the south of Wales unless it goes across the border. And it is possible to do this. I'm pleased to see the reference to opening that corridor down to the west, to investing from Amlwch down to Bangor and then through Caernarfon down towards Aberystwyth, and then opening that line from Aberystwyth to Carmarthen. We have to have that ambition. People say these are major investments, but look at the investment that's happening in England at present, where you have £56 billion going to HS2, £30 billion going to Crossrail 2, £70 billion going to Transport for the North. We're talking about small change here in order to create rail infrastructure that can unify us as a country. So, I do welcome the fact that this document does refer to reopening the west line, from Amlwch to Swansea, and I'd welcome some additional comments from the Minister on that, because, as the Government says in this statement, these are some of our most valuable assets socially and economically, and, if there is a line that's not being used at present, well, we should be doing everything to ensure that that asset is used as much as possible for our communities. The only other question - I'd welcome a comment on the timetable that you would foresee, Minister, about how to move this forward from now, encompassing the Williams review, and when you'd expect a response from the UK Government and so forth.
Welsh: Mi allwn i siarad, yn fan hyn, am yr heriau dŷn ni'n eu wynebu efo'r rheilffyrdd sydd gennym ni ar hyn o bryd, ac maen nhw'n heriau sylweddol a dwi'n gobeithio bod y Gweinidog yn ymwybodol ohonyn nhw. Hynny ydy, fydd pobl ddim yn amyneddgar am byth yn aros am y trenau newydd, lle mae'r amserlenni wedi bod yn llithro. Mae yna rwystredigaeth ynglŷn â diffyg toiledau ar drenau, mae yna rwystredigaeth ynglŷn ag arafwch cyflwyno dwyieithrwydd ar y trenau ac yn y blaen, ac mi wnawn ni barhau i ddal y Llywodraeth i gyfrif ar y materion hynny. Ond sôn ydyn ni heddiw yma am gynlluniau strategol, hirdymor i gryfhau ein hisadeiledd rheilffyrdd ni yng Nghymru. Dwi'n croesawu'n fawr yr hyn sydd yn yr adroddiad sydd o'm blaenau ni heddiw yn amlinellu gweledigaeth i gymryd rhagor o gyfrifoldeb am ddatblygu'r isadeiledd hwnnw. Dwi'n ei groesawu fo, wrth reswm, oherwydd ein bod ni fel plaid wedi bod yn galw am hyn ers blynyddoedd lawer. Mae o'n adlewyrchu'r hyn dŷn ni wedi bod yn ei ddweud, ac, wrth gwrs, fel dŷn ni wedi'i glywed gan y Gweinidog, mae'n adlewyrchu, bellach, y consensws sydd wedi datblygu o fewn y Cynulliad Cenedlaethol yma. Ond mi wyddwn ni, p'un ai efo trenau neu efo datganoli trethi teithwyr awyrennau, dydy consensws yn y lle yma ddim yn ddigon i berswadio Llywodraeth mewn lle arall i weithredu mewn ffordd sydd er budd Cymru. Fel nodyn ychwanegol, yr ateb i fi ac i nifer cynyddol o bobl yng Nghymru ydy ein bod ni'n cymryd cyfrifoldeb drwy fod yn wladwriaeth go iawn, sydd yn gosod ein cyfeiriad ein hunain fel gwlad annibynnol. Ond, yn sicr yn fan hyn, mae gennym ni gynllun ar gyfer yr hyn y dylai'r Llywodraeth ei wneud ar unwaith i ddatganoli cyfrifoldeb am y rheilffyrdd yng Nghymru a'r cyllid i fynd efo fo. Dŷn ni'n gwybod bod yna danfuddsoddi dybryd wedi bod yng Nghymru - yr 1 y cant o'r arian sydd ar gael i wella rhwydwaith Prydain yn cael ei wario yng Nghymru, tra bod 11 y cant o'r rheilffyrdd yma - hynny ydy, gwella rheilffyrdd, nid dim ond cynnal a chadw, sy'n gorfod digwydd, beth bynnag. Mae'n rhaid inni gael y gallu yna i fuddsoddi mewn ymestyn ein rheilffyrdd ni. Mae'n rhyfeddol. Dŷch chi'n edrych ar y map a dŷch chi'n gorfod atgoffa'ch hunain - efo ffyrdd, dŷn ni'n meddwl sut i wella'r ffyrdd rhwng de a gogledd. Does yna ddim un rheilffordd - mae'n syfrdanol, dal - does yna ddim rheilffordd yn rhedeg o ogledd i dde Cymru heb ei bod hi'n mynd ar draws y ffin. Ac mae yna fodd i'w wneud. Dwi yn falch o weld cyfeiriad yma at agor y coridor yna i lawr y gorllewin, at fuddsoddi, ie, o Amlwch drwodd i Fangor ac wedyn ar draws drwy Gaernarfon i lawr tuag at Aberystwyth, agor y llinell yna o Aberystwyth i Gaerfyrddin. Mae'n rhaid inni gael yr uchelgais yma. Ac ydy, mae pobl yn dweud, 'O, mae'r rhain yn fuddsoddiadau mawr,' ond edrychwch ar y buddsoddiad sy'n digwydd yn Lloegr ar hyn o bryd, lle mae gennych chi £56 biliwn yn mynd i HS2, £30 biliwn yn mynd i Crossrail 2, £70 biliwn yn mynd i Transport for the North. Pres mân ydy'r hyn dŷn ni'n sôn amdano fo er mwyn creu isadeiledd rheilffordd sy'n wirioneddol yn gallu ein huno ni fel gwlad. Felly, dwi'n croesawu'r ffaith bod y ddogfen yn cyfeirio at ailagor y gorllewin yna, o Amlwch i Abertawe, os liciwch chi, a buaswn i'n gwerthfawrogi sylwadau ychwanegol gan y Gweinidog ar hynny, achos, fel mae'r Llywodraeth yn ei ddweud yn y datganiad yma, dyma rhai o'n hasedau mwyaf gwerthfawr ni yn gymdeithasol ac yn economaidd. Os oes yna linell sydd yno sydd ddim yn cael ei ddefnyddio ar hyn o bryd, mi ddylen ni fod yn gwneud popeth i wneud yn siŵr bod yr ased honno yn cael ei chwysu gymaint â phosib ar gyfer ein cymunedau ni.271 Yr unig gwestiwn arall - buaswn i'n gwerthfawrogi sylw ynglŷn â'r amserlen a fyddech chi'n ei rhagweld, Weinidog, ynglŷn â sut i symud hwn ymlaen o rŵan, gan gwmpasu adolygiad Williams. Pryd fyddech chi'n disgwyl ymateb gan Lywodraeth Prydain ac yn y blaen?