English: The recent FSB Wales report on self-employment in Wales provides a useful snapshot of the current state of entrepreneurship and self-employment in Wales. The report reminds us that the number of self-employed people in Wales has grown by 15,000 between 2007 and 2016. So, nearly two out of every five new jobs created in Wales are actually self-employed. And across the UK, self-employment rates are now at their highest in 40 years. The report's sketching of the positive reasons underpinning these changes is also to be welcomed. But the report also outlines some of the challenges inhibiting the growth of self-employment and the entrepreneurial spirit. For a start, it outlines a striking disparity between different parts of Wales. Self-employment rates, it says, are lowest in the south Wales Valleys. The lowest rate in Wales, in Neath Port Talbot, is 8.6 per cent, and this is around a quarter of the rate in neighbouring Powys. In my own authority of RCT, the self-employment rate stands at just 9.8 per cent. I note that the Valleys taskforce delivery plan commits the Welsh Government to a range of actions to help address this - for example, the work around targeted business support to boost start-ups and encourage entrepreneurs. I also welcome the work around increasing the numbers of business units, and bespoke business advice to the 100 top Valleys businesses with the greatest potential for growth. Yet, there still remains an area where we must maintain focus to boost economic prosperity in what are, after all, some of the most disadvantaged communities in Wales. For that reason, I welcome today's Welsh Government announcement of the creation of two new hubs in the south Wales Valleys to boost entrepreneurship, and an additional £1 million for community entrepreneurship projects that specifically target people in less advantaged communities around Wales. However, it is staggering to note the sharp gender disparity in terms of self-employment rates, and that's what I'd like to focus the rest of my contribution on today. For every woman who is self-employed, there are 2.3 men. Again, this disparity is worse in Valleys areas. It's a shame for me to note that the gulf is widest in my own home community of RCT. In my authority, there are three self-employed men for every self-employed woman. Of course, when we look at the raw data, we can miss the many excellent role models of women entrepreneurs out there. From my own constituency, I can think of Helen Walbey, who I would describe as a true renaissance woman. Helen is a policy chair at Federation of Small Businesses Wales, a part-time lecturer and a business mentor. But her real gender barrier-breaking background was in setting up a company called Recycle Scooters, a specialist company selling, servicing and repairing motor bikes, scooters and accessories. Then there's Rachel Bedgood, who established one of the largest pre-employment screening, disclosure and barring service providers in the UK. Rachel and her company have won numerous awards, and really are at the top of their game. Mandy St John Davey took on self-employed information and communications technology consultancy roles with large firms and the Welsh Office. Mandy then turned to property and launched an incredibly successful entrepreneurial career in this area. Firmly embedded in the foundational economy, we have Sian Davies and her Garnish Cymru business, and Janette Leonard who offers her innovative Dial-A-Dinner enterprise, branching out to also provide healthy food alternatives. But, of course, listing a few examples from Cynon Valley will not overcome all the barriers to entrepreneurial activity, and to women's entrepreneurial activity in particular, but it does play an important role in one aspect, by highlighting a number of recognisable and relatable role models, not only encouraging women to think 'I could do that' but hopefully providing networks and mentors who can provide practical support. Now, this was one of the recommendations on promoting female entrepreneurship that was made in the last Assembly by the cross-party group on women in the economy. I know there is a danger that good work carried out by CPGs can sometimes be sidelined, however the work of this group was crucial to understanding the barriers to women's economic engagement. I would like to pay tribute to my predecessor as Cynon Valley AM, Christine Chapman, who chaired this group. Christine, with her new life coaching business, is now one of those woman entrepreneurs we so desperately need in Wales, and in the Valleys in particular. The CPG also recommended that we embed gender awareness in business support and enterprise education. It recognised the need to provide targeted interventions to specifically help women to start up and develop their own businesses. Business Wales and other support providers must engage with women entrepreneurs, and gender-disaggregated data must be gathered and reviewed to ensure that gaps are identified and addressed. The FSB report mentioned earlier notes a particular need to address the gender gap. I hope that this is a challenge we can look to take on today.
Welsh: Mae adroddiad diweddar Ffederasiwn Busnesau Bach Cymru ynglŷn â hunangyflogaeth yng Nghymru yn rhoi cipolwg defnyddiol o gyflwr presennol entrepreneuriaeth a hunangyflogaeth yng Nghymru. Mae'r adroddiad yn ein hatgoffa bod nifer y bobl hunangyflogedig yng Nghymru wedi cynyddu 15,000 rhwng 2007 a 2016. Felly, mae bron dau o bob pump o swyddi newydd wedi'u creu yng Nghymru yn hunangyflogedig mewn gwirionedd. A ledled y DU, mae cyfraddau hunangyflogaeth yn awr ar eu huchaf mewn 40 mlynedd. Mae braslun yr adroddiad o'r rhesymau cadarnhaol sy'n sail i'r newidiadau hyn hefyd i'w groesawu. Ond mae'r adroddiad hefyd yn amlinellu rhai o'r heriau sy'n llesteirio twf hunangyflogaeth ac ysbryd entrepreneuraidd. I ddechrau, mae'n amlinellu'r gwahaniaeth trawiadol rhwng gwahanol rannau o Gymru. Mae'n dweud bod cyfraddau hunangyflogaeth ar eu hisaf yng Nghymoedd y De. Mae'r gyfradd isaf yng Nghymru, 8.6 y cant, yng Nghastell-nedd Port Talbot, ac mae hyn oddeutu chwarter y gyfradd ym Mhowys gyfagos. Yn fy awdurdod fy hun, Rhondda Cynon Taf, mae'r gyfradd hunangyflogaeth yn ddim ond 9.8 y cant. Rwy'n sylwi bod y cynllun cyflenwi tasglu'r Cymoedd yn ymrwymo Llywodraeth Cymru i amrywiaeth o gamau i helpu mynd i'r afael â hyn - er enghraifft, y gwaith ynglŷn â thargedu cymorth busnes i hybu busnesau newydd ac annog entrepreneuriaid. Rwyf hefyd yn croesawu'r gwaith o ran cynyddu'r nifer cynyddol o unedau busnes, a chyngor busnes pwrpasol i'r 100 o fusnesau yn y Cymoedd sydd â'r potensial mwyaf i dyfu. Ac eto, mae ardal yn dal i fod lle mae'n rhaid parhau i ganolbwyntio arni er mwyn hybu ffyniant economaidd rhai o'r cymunedau sydd, wedi cyfan, gyda'r mwyaf difreintiedig yng Nghymru. Am y rheswm hwnnw, rwy'n croesawu cyhoeddiad Llywodraeth Cymru heddiw i greu dwy ganolfan newydd yn y Cymoedd i hybu entrepreneuriaeth, ac £1 miliwn ychwanegol ar gyfer prosiectau entrepreneuriaeth cymunedol sy'n benodol yn targedu pobl mewn cymunedau llai breintiedig ledled Cymru. Fodd bynnag, mae'n syfrdanol sylwi ar y gwahaniaeth mawr rhwng y rhywiau o ran cyfraddau hunangyflogaeth, a dyna'r hyn yr hoffwn i ganolbwyntio arno yng ngweddill fy nghyfraniad heddiw. Ar gyfer pob menyw sy'n hunangyflogedig, mae 2.3 dyn. Unwaith eto, mae'r gwahaniaeth hwn yn waeth yn ardal y Cymoedd. Mae'n druenus dweud bod y gagendor fwyaf llydan yn y gymuned lle rwy'n byw yn Rhondda Cynon Taf. Yn fy awdurdod i, mae tri dyn hunangyflogedig am bob menyw hunangyflogedig. Wrth gwrs, wrth inni edrych ar y data crai, fe allwn ni esgeuluso llawer enghraifft ragorol o entrepreneuriaid benywaidd. Yn fy etholaeth fy hun, gallaf feddwl am Helen Walbey, y byddwn yn ei disgrifio fel un o wir fenywod y dadeni. Mae Helen yn gadeirydd polisi Ffederasiwn Busnesau Bach Cymru, yn ddarlithydd rhan-amser a mentor busnes. Ond gwelwyd hi'n chwalu'r rhwyg rhwng y rhywiau mewn difrif pan sefydlodd hi gwmni o'r enw Recycle Scooters, cwmni arbenigol sy'n gwerthu, gwasanaethu a thrwsio beiciau modur, sgwteri ac ategolion. A dyna ichi Rachel Bedgood wedyn, a sefydlodd un o'r cwmnïau darparu gwasanaeth sgrinio, datgelu a gwahardd cyn-cyflogaeth mwyaf yn y DU. Mae Rachel a'i chwmni wedi ennill nifer o wobrau ac yn feistri yn eu maes. Bu Mandy St John Davey yn gwneud gwaith ymgynghorol hunangyflogedig ym maes technoleg gwybodaeth a chyfathrebu gyda chwmnïau mawr a'r Swyddfa Gymreig. Trodd Mandy wedyn at eiddo a lansio gyrfa entrepreneuraidd anhygoel o lwyddiannus yn y maes hwn. Dyna ichi Sian Davies wedyn sydd wedi ymsefydlu'n gadarn yn yr economi sylfaenol gyda'i busnes Garnish Cymru, a Janette Leonard gyda'i menter arloesol Dial-a-Dinner, sydd wedi ehangu i ddarparu dewisiadau bwyd iach hefyd. Ond, wrth gwrs, nid yw rhestru rhai enghreifftiau o Gwm Cynon yn mynd i ddatrys pob rhwystr i weithgarwch entrepreneuraidd, a gweithgarwch entrepreneuraidd ymysg menywod yn arbennig, ond mae yn chwarae rhan bwysig mewn un agwedd, gan dynnu sylw at nifer o esiamplau da adnabyddus y mae modd uniaethu gyda nhw, sydd nid yn unig yn annog menywod i feddwl 'fe allwn i wneud hynny' ond yn fodd, gobeithio, o ddarparu rhwydweithiau a mentoriaid sy'n gallu darparu cymorth ymarferol. Nawr, dyma oedd un o'r argymhellion a wnaeth y grŵp trawsbleidiol ar fenywod yn yr economi yn y Cynulliad diwethaf ynglŷn â hyrwyddo entrepreneuriaeth ymysg menywod. Rwy'n gwybod bod perygl y gall y gwaith da a wneir gan grwpiau trawsbleidiol gael ei wthio o'r neilltu weithiau. Fodd bynnag, roedd gwaith y grŵp hwn yn hanfodol o ran deall y rhwystrau i ymgysylltiad economaidd menywod. Fe hoffwn i dalu teyrnged i Christine Chapman a'm rhagflaenodd fel AC Cwm Cynon ac a gadeiriodd y grŵp hwn. Mae Christine, gyda'i busnes newydd hyfforddiant bywyd, bellach yn un o'r menywod entrepreneuraidd hynny y mae eu dirfawr angen arnom ni yng Nghymru, ac yn y Cymoedd yn benodol. Argymhellodd y grŵp trawsbleidiol hefyd ein bod yn ymgorffori ymwybyddiaeth o'r bwlch rhwng y rhywiau mewn addysg menter a chymorth busnes. Roedd y grŵp yn cydnabod bod angen gweithredu'n benodol i helpu menywod i ddechrau a datblygu eu busnesau eu hunain. Rhaid i Busnes Cymru a darparwyr cymorth eraill ymgysylltu ag entrepreneuriaid benywaidd, ac mae'n rhaid casglu ac adolygu data ar sail rhyw i sicrhau y caiff y bylchau eu cydnabod a'u trafod. Mae adroddiad Ffederasiwn Busnesau Bach y cyfeiriwyd ato'n gynharach yn nodi bod angen mynd i'r afael yn benodol â'r bwlch rhwng y rhywiau. Gobeithio bod hyn yn her yr ydym ni'n barod i'w chymryd heddiw.