English: I'll say at the outset that I'll be supporting the Bill this afternoon, and I'm doing so because I think it does have the potential to act as a real catalyst for change. Food is at the heart of who we are - it's at the heart of our family life, it's at the heart of our health and well-being and it's at the heart of our society. It is emblematic of our national identity in many ways, as has been pointed out already this afternoon. When we think about what it is to be Welsh, we automatically go towards Welsh lamb or Welsh beef, cockles or laverbread or one of the other foodstuffs - the cheeses that I enjoy perhaps too much. It is an important part of any community and any society, and I believe that we do in Wales need to work hard in order to ensure that it is not only at the heart of our society, but at the heart of who we are. We need to recognise the scale of the ambition, which I believe this Bill has the potential to achieve. When I launched a food strategy - it's nearly a decade ago, I think, now - we were recognising where we were at that time, and the need for fundamental change in the approaches that we had inherited at that time. But when we take decisions in Government, those decisions need to be challenged as well, and the strategy that I launched at that time isn't a strategy that I would launch today. What I like about the vision at the heart of this Bill is the opportunity to create something such as Origin Green, which I think has revolutionised food production in Ireland, where sustainability is at the heart of what the Irish Government seek to achieve, and where it acts to bring together the supply chain with those of us who are consumers. It brings together food production, it brings together food processing, it brings together food marketing, it brings together food retailing, and it brings together those of us who enjoy those products and that produce. It is something that we need to be able to do. One of the great pleasures I've had in my time here has been to join campaigns led by colleagues of mine. The work that Jenny Rathbone has done on food justice over the years I think has been leading the debate on food in this country and its place in our society. I agreed with every word that Jenny spoke this afternoon. The work that Huw Irranca-Davies has done in leading those of us who are members of the Co-operative Party again has been groundbreaking in demonstrating the importance of food as a part of our policy approach. I heard earlier Members saying that we should put aside our party politics on these matters, but we can achieve our party political objectives through this, all of us in this Chamber, as it happens. I was impressed by the contribution from Cefin Campbell, when he spoke about the different aspects of Plaid Cymru policy that are included in this proposal. Well, I can say, as a member of the Labour Party and as a member of the Co-operative Party, that I feel very similar things. The work that we've done on sustainability, the work that the Minister for Climate Change spoke about from COP over the last few weeks, can be achieved partly through some of this legislation, and the catalyst for change that it can be. I believe that we should be doing that. I believe that we should be seeking to challenge established ways of working, we should be learning lessons from other parts of the world, we should be learning from our nearest neighbours across the water about what they've been able to do, and apply that to our own context. I'll say this to the Government: it is important that Members are able to bring forward legislation in this place, and that the Government doesn't seek to smother that legislation when that legislation is first proposed. Since primary law-making powers were transferred to this place a decade ago, only one piece of private Member legislation has made it to the statute book, and that was Kirsty Williams's work on the Nurse Staffing Levels (Wales) Act 2016. I was on the committee at the time, ably chaired, of course, by the Deputy Presiding Officer, and we saw how the Minister at the time, Mark Drakeford, worked with Kirsty Williams in order to deliver amendments to the legislation in order to enable the Government to support it and take it onto the statute book. What I would say to the Government today is that that is a lesson that needs to be applied. If there are criticisms to be made of the proposed legislation - and there may well be - the commitment that I give to Peter this afternoon is that I will vote for it today to enable the scrutiny to take place. I don't make a commitment more than that because we haven't had that scrutiny, and we haven't had the opportunity to debate it. We need the opportunity to debate it, and what we cannot do is defeat the legislation without having had the opportunity to have that conversation, to have that debate, to have that discussion, and then to take a view on whether the legislation should be taken forward. So, I hope that Ministers will work with Peter Fox to look at the legislation to ensure that it is fit for purpose.
Welsh: Rwyf am ddweud ar y dechrau y byddaf yn cefnogi'r Bil y prynhawn yma gan y credaf fod ganddo'r potensial i weithredu fel catalydd go iawn ar gyfer newid. Mae bwyd yn rhan ganolog o bwy ydym ni - mae'n ganolog yn ein bywyd teuluol, mae'n ganolog i'n hiechyd a'n lles ac mae'n ganolog yn ein cymdeithas. Mae'n arwydd o'n hunaniaeth genedlaethol mewn sawl ffordd, fel y nodwyd eisoes y prynhawn yma. Pan ystyriwn beth yw bod yn Gymry, meddyliwn yn awtomatig am gig oen Cymru neu gig eidion Cymru, cocos neu fara lawr neu un o'r bwydydd eraill - y cawsiau rwy'n eu mwynhau ormod, efallai. Mae'n rhan bwysig o unrhyw gymuned ac unrhyw gymdeithas, a chredaf fod angen i ni yng Nghymru weithio'n galed i sicrhau bod bwyd nid yn unig yn cael lle canolog yn ein cymdeithas, ond yn cael lle canolog o ran pwy ydym ni. Mae angen inni gydnabod maint yr uchelgais, a chredaf fod gan y Bil hwn botensial i'w gyflawni. Pan lansiais strategaeth fwyd - bron i ddegawd yn ôl bellach, rwy'n credu - roeddem yn cydnabod lle roeddem arni bryd hynny, a'r angen am newid sylfaenol yn y dulliau roeddem wedi'u hetifeddu ar y pryd. Ond pan fyddwn yn gwneud penderfyniadau yn y Llywodraeth, mae angen herio'r penderfyniadau hynny hefyd, ac nid yw'r strategaeth a lansiais bryd hynny'n strategaeth y byddwn yn ei lansio heddiw. Yr hyn rwy'n ei hoffi am y weledigaeth sydd wrth wraidd y Bil hwn yw'r cyfle i greu rhywbeth fel Origin Green, sydd yn fy marn i wedi chwyldroi cynhyrchiant bwyd yn Iwerddon, lle mae cynaliadwyedd yn ganolog i'r hyn y mae Llywodraeth Iwerddon yn ceisio'i gyflawni, a lle mae'n gweithio i ddod â'r gadwyn gyflenwi a'r rhai ohonom sy'n ddefnyddwyr at ei gilydd. Mae'n dod â chynhyrchu bwyd at ei gilydd, mae'n dod â phrosesu bwyd at ei gilydd, mae'n dod â marchnata bwyd at ei gilydd, mae'n dod â manwerthu bwyd at ei gilydd, ac mae'n dod â'r rheini ohonom sy'n mwynhau'r cynhyrchion hynny a'r cynnyrch hwnnw at ein gilydd. Mae'n rhywbeth y mae'n rhaid inni allu ei wneud. Un o'r pleserau mawr rwyf wedi'u cael yn ystod fy amser yma oedd ymuno ag ymgyrchoedd dan arweiniad fy nghyd-Aelodau. Credaf fod y gwaith y mae Jenny Rathbone wedi'i wneud ar gyfiawnder bwyd dros y blynyddoedd wedi arwain y ddadl ar fwyd yn y wlad hon a'i le yn ein cymdeithas. Roeddwn yn cytuno â phob gair a ddywedodd Jenny y prynhawn yma. Mae'r gwaith y mae Huw Irranca-Davies wedi'i wneud yn arwain y rhai ohonom sy'n aelodau o'r Blaid Gydweithredol wedi torri tir newydd unwaith eto drwy ddangos pwysigrwydd bwyd fel rhan o'n dull polisi. Clywais Aelodau'n dweud yn gynharach y dylem roi gwleidyddiaeth ein pleidiau o'r neilltu ar y materion hyn, ond gallwn gyflawni amcanion gwleidyddol ein pleidiau drwy hyn, pob un ohonom yn y Siambr hon, fel mae'n digwydd. Roedd cyfraniad Cefin Campbell yn drawiadol iawn, pan siaradodd am y gwahanol agweddau ar bolisi Plaid Cymru sydd wedi'u cynnwys yn y cynnig hwn. Wel, gallaf ddweud, fel aelod o'r Blaid Lafur ac fel aelod o'r Blaid Gydweithredol, fy mod yn teimlo pethau tebyg iawn. Gellir cyflawni'r gwaith rydym wedi'i wneud ar gynaliadwyedd, y gwaith y soniodd y Gweinidog Newid Hinsawdd amdano o'r COP dros yr wythnosau diwethaf, yn rhannol drwy rywfaint o'r ddeddfwriaeth hon, a'r catalydd ar gyfer newid y gall fod. Credaf y dylem fod yn gwneud hynny. Credaf y dylem fod yn ceisio herio'r hen ffyrdd o weithio, dylem fod yn dysgu gwersi o rannau eraill o'r byd, dylem fod yn dysgu gan ein cymdogion agosaf dros y dŵr am yr hyn y maent wedi gallu ei wneud, a chymhwyso hynny i'n cyd-destun ein hunain. Hoffwn ddweud hyn wrth y Llywodraeth: mae'n bwysig fod yr Aelodau'n gallu cyflwyno deddfwriaeth yn y lle hwn, ac nad yw'r Llywodraeth yn ceisio mygu'r ddeddfwriaeth honno pan gynigir y ddeddfwriaeth honno gyntaf. Ers i bwerau deddfu sylfaenol gael eu trosglwyddo i'r lle hwn ddegawd yn ôl, unwaith yn unig y mae deddfwriaeth Aelod preifat wedi cyrraedd y llyfr statud, sef gwaith Kirsty Williams ar Ddeddf Lefelau Staff Nyrsio (Cymru) 2016. Roeddwn ar y pwyllgor ar y pryd, dan gadeiryddiaeth fedrus y Dirprwy Lywydd wrth gwrs, a gwelsom sut y gweithiodd y Gweinidog ar y pryd, Mark Drakeford, gyda Kirsty Williams i gyflwyno gwelliannau i'r ddeddfwriaeth er mwyn galluogi'r Llywodraeth i'w chefnogi a'i rhoi ar y llyfr statud. Yr hyn yr hoffwn ei ddweud wrth y Llywodraeth heddiw yw bod honno'n wers y mae angen ei chymhwyso. Os oes unrhyw feirniadaeth i'w gwneud o'r ddeddfwriaeth arfaethedig - ac mae'n ddigon posib y bydd - yr ymrwymiad a roddaf i Peter y prynhawn yma yw y byddaf yn pleidleisio drosti heddiw er mwyn galluogi i graffu ddigwydd. Nid wyf yn ymrwymo mwy na hynny am nad yw'r craffu hwnnw wedi digwydd, ac nid ydym wedi cael cyfle i drafod y ddeddfwriaeth. Mae angen cyfle arnom i'w thrafod, a'r hyn na allwn ei wneud yw trechu'r ddeddfwriaeth cyn cael cyfle i gael y sgwrs honno, i gael y ddadl honno, i gael y drafodaeth honno, ac yna i ffurfio barn ynglŷn ag a ddylid bwrw ymlaen â'r ddeddfwriaeth. Felly, rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidogion yn gweithio gyda Peter Fox i edrych ar y ddeddfwriaeth er mwyn sicrhau ei bod yn addas at y diben.