English: I thank the Member again for a very interesting and engaged contribution. As he says, there are things in the document that we do agree with across parties. Let me agree with him that the most radical proposition in the document is its reconceptualisation of sovereignty. I don't think there's any doubt that 20 years ago, when devolution was first thought of, it was in the minds of the people who debated it a belief that devolved institutions existed to be able to flex national policy to meet local circumstances, and the default position was that powers rested in Westminster and that some of them had been let out on a conditional basis to others to exercise. Now, 20 years into devolution, I simply don't think that that stands up to examination any longer. And that's why in this paper we talk about popular sovereignty, dispersed in each part of the United Kingdom, endorsed by referendums, of course, from which devolved institutions obtain and retain their legitimacy. And that in future, what we need is not a sense of parliamentary sovereignty that has some apparently unlimited character in which Westminster is always able to exercise legislative competence in respect of the whole United Kingdom, but that idea of dispersed sovereignty where sovereignty is not handed down. Even the word 'devolution', I think, is misleading 20 years on, because it still has at its core that sort of sense of things being handed down - held here and handed down - whilst what we argue for in this paper is a sense of sovereignty located in the four nations and then pooled back upwards voluntarily for purposes that we agree are best discharged on that wider footprint. And I suppose the biggest disagreement between us is that Plaid Cymru doesn't believe that there is a case for that pooling upwards - you don't believe there is a set of common purposes that would be better discharged on a UK basis, while we continue to believe that that is the case, and that in order to be part of that greater club, you have to be a member of that greater club, as we have always argued in relation to the European Union. But that's a proper matter for debate and difference of view and persuading one another and others of the merits of that case. But I agree with what Adam Price said in his contribution that that is the most radical change of the way we conceptualise, as I say, the way that the four parts of the United Kingdom operate with one another. And then we argue, as he knows, for that to be entrenched - for it to be beyond the ability of one part only of the four constituent parts to overturn that. It has to be entrenched in the four parts of the United Kingdom. He asked about the relationship between this and Alun Davies's work, and this, of course, is predicated on the continuation of the United Kingdom. It talks about the way the United Kingdom can continue to survive and thrive, but as I said in my statement, that survival is at greater risk today than any time in my political lifetime, and that other parts of the United Kingdom have choices that they can exercise. And what Alun will be looking at are the options that there would be for Wales in different circumstances than the ones envisaged in this report. That's why this is a Government report, and that's why he'll be carrying out his work in the freer way that he will be able to do. Thank you for the advice on the future constitution of the Labour Party. [ Laughter. ] Let me simply say here what I said in the speech that I made to the Labour Party conference, where I outlined, prefigured, some of the things here and said there that my views on devolution and its entrenchment in the United Kingdom are mirrored by my views about the way the Labour Party needs to operate. So, I don't believe in independence from the Labour Party, but I do believe that the principles that we outline here apply to the Labour Party, just as they apply to our constitution more generally. Finally, to deal with the issues of risk and reward and the constitutional convention, I think the difference between us is simply this - that I think in Plaid Cymru's view of the United Kingdom it's never possible to have a calculation in which rewards outweigh risks. Whereas, for me, while there are times when I think that the calculation is adverse, I think the possibility exists for it to be otherwise, and that on the whole it has been otherwise, and on the whole that our membership of a United Kingdom, with a national health service, with a social security safety net, with a national approach to meeting the welfare needs of our people - that the calculation has been on the side of the people of Wales, and that the people of Wales have benefited from that calculation. It isn't always as clear cut as I would like it to be, and it's under strain, not just because of Brexit, but because of a decade of unparalleled austerity as well. But I believe the potential exists for it to be otherwise, and a Labour Government with the sort of prospectus that we would lay out would once again tip that calculus firmly in the direction of a United Kingdom where the rewards are far greater for Wales than they otherwise would be. I don't want to end on a negative note, but we are keen for a constitutional convention on a UK basis. It's what I said to Paul Davies - that to start it by ourselves is, in some ways, to undermine the whole purpose of the paper, which is to draw into the conversation others. Now, I don't want to sound like I rule out the idea that, if we cannot engage other people in it, if this attempt to draw other people in doesn't get us anywhere, we wouldn't still want to have some conversation of our own. But to start with one of our own I think starts at the other end of where this paper would like it to start. We need to draw others in, because, if we don't have others in, we won't achieve what we want to achieve in this paper, and that's why our efforts at this point are directed at trying to stimulate that wider conversation, because it is on the basis of that wider conversation that the future of the United Kingdom, which we want to secure, will be achieved.
Welsh: Rwy'n diolch i'r Aelod unwaith eto am gyfraniad diddorol ac ymgysylltiol. Fel y dywed ef, mae yna bethau yn y ddogfen yr ydym ni'n cytuno â nhw ar draws y pleidiau. Gadewch i mi gytuno ag ef mai'r cynnig mwyaf radical yn y ddogfen yw ailffurfio cysyniadau am sofraniaeth. Nid wyf i'n credu bod unrhyw amheuaeth, 20 mlynedd yn ôl, pan ystyriwyd datganoli gyntaf, ei bod hi'n gred ym meddyliau'r bobl a oedd yn trafod hynny fod sefydliadau datganoledig yn bodoli er mwyn gallu addasu polisi cenedlaethol i fodloni amgylchiadau lleol, a'r sefyllfa ddiofyn oedd bod y pwerau hynny yn San Steffan a bod rhai ohonyn nhw wedi cael eu rhoi ar osod ar sail amodol fel y gallai eraill eu hymarfer. Nawr, 20 mlynedd wedi datganoli, nid wyf i o'r farn fod hynny'n mynd i oddef ei archwilio erbyn hyn. A dyna pam yn y papur hwn rydym yn sôn am sofraniaeth y bobl, wedi ei gwasgaru ym mhob rhan o'r Deyrnas Unedig, wedi ei chefnogi gan refferenda, wrth gwrs, o'r lle y caiff sefydliadau datganoledig eu cyfreithlondeb a'i gadw. Ac yn y dyfodol, yr hyn sydd ei angen arnom yw nid ymdeimlad o sofraniaeth seneddol sydd â rhyw gymeriad diderfyn i bob golwg lle mae San Steffan bob amser yn gallu arfer cymhwysedd deddfwriaethol ar ran y Deyrnas Unedig gyfan, ond lle ceir y syniad hwnnw o sofraniaeth wasgaredig lle nad yw sofraniaeth yn cael ei throsglwyddo. Mae'r gair 'datganoli', hyd yn oed, yn fy marn i, yn gamarweiniol 20 mlynedd yn ddiweddarach, gan fod iddo yn ei hanfod yr ymdeimlad fod pethau'n parhau i gael eu trosglwyddo - yn cael eu dal yma ond wedi eu trosglwyddo - tra mai'r hyn yr ydym yn dadlau o'i blaid yn y papur hwn yw ymdeimlad o sofraniaeth a leolir yn y pedair gwlad ac yna'n cronni'n ôl yn wirfoddol at ddibenion y cytunir eu bod yn cael eu cyflawni orau yn ôl y patrwm ehangach hwnnw. Ac mae'n debyg mai'r anghytundeb mwyaf rhyngom ni yw nad yw Plaid Cymru yn credu bod achos dros gronni'n ôl - nid ydych chi'n credu fod yna gyfres o ddibenion cyffredin y byddai'n well eu cyflawni ar sail y DU, tra ein bod ni'n parhau i gredu bod hynny'n wir. Ac er mwyn bod yn rhan o'r clwb mwy eang hwnnw, mae'n rhaid ichi fod yn aelod o'r clwb eang hwnnw, fel yr ydym wedi dadlau erioed yng nghyswllt yr Undeb Ewropeaidd. Ond mae hynny'n fater priodol ar gyfer dadl a gwahaniaeth barn a pherswadio ein gilydd ac eraill o rinweddau'r achos hwnnw. Ond rwy'n cytuno â'r hyn a ddywedodd Adam Price yn ei gyfraniad mai dyna'r newid mwyaf radical yn y ffordd yr ydym yn ffurfio cysyniadau o ran y ffordd y mae pedair rhan y Deyrnas Unedig yn gweithredu gyda'i gilydd. Ac yna fe ddadleuwn ni, fel y gŵyr ef, am i hynny gael ei ymwreiddio - i hynny fod y tu hwnt i allu un rhan yn unig o'r pedair rhan i'w wrthdroi. Rhaid i hynny ymwreiddio ym mhedair rhan y Deyrnas Unedig. Fe holodd am y berthynas rhwng hyn a gwaith Alun Davies, ac mae hyn, wrth gwrs, yn seiliedig ar barhad y Deyrnas Unedig. Mae'n sôn am y ffordd y gall y Deyrnas Unedig barhau i oroesi a ffynnu. Ond fel y dywedais i yn fy natganiad, mae mwy o berygl i'w oroesiad heddiw nag a fu ar unrhyw adeg yn fy oes wleidyddol i, ac mae gan rannau eraill o'r Deyrnas Unedig ddewisiadau y gallan nhw eu hymarfer. A'r hyn y bydd Alun yn edrych arno yw'r dewisiadau a fyddai gan Gymru mewn amgylchiadau gwahanol i'r rhai y mae'r adroddiad hwn yn eu rhagweld. Dyna pam mai adroddiad gan y Llywodraeth yw hwn, a dyna pam y bydd ef yn cyflawni ei waith yn y ffordd fwy rhydd honno a fydd ganddo ef. Diolch am eich cyngor ar gyfansoddiad y Blaid Lafur i'r dyfodol. [ Chwerthin. ] Gadewch imi ddweud yn syml yn y fan hon yr hyn a ddywedais i yn fy araith yng nghynhadledd y Blaid Lafur, lle'r oeddwn i'n amlinellu, yn rhagddweud, rhai o'r pethau sydd yma ac fe ddywedais i yno fod fy marn i am ddatganoli a'i ymwreiddiad yn y Deyrnas Unedig yn cael ei adlewyrchu yn fy marn i am y ffordd y mae angen i'r Blaid Lafur weithredu. Felly, nid wyf yn credu mewn annibyniaeth o'r Blaid Lafur, ond rwyf i'n grediniol fod yr egwyddorion yr ydym ni'n eu hamlinellu yma yn berthnasol i'r Blaid Lafur, yn union fel y maen nhw'n berthnasol i'n cyfansoddiad yn fwy cyffredinol. Yn olaf, i ymdrin â'r materion ynglŷn â risg a gwobr a'r confensiwn cyfansoddiadol, rwy'n credu mai'r gwahaniaeth rhyngom ni, yn syml, yw hyn - fy mod i'n credu, ym marn Plaid Cymru am y Deyrnas Unedig, nad yw byth yn bosibl cael cyfrifiad lle mae'r gwobrwyon yn drech na'r risgiau. Ar y llaw arall, o'm safbwynt i, er bod yna adegau pan gredaf fod y cyfrifiad yn anffafriol, rwyf i o'r farn fod yna bosibilrwydd iddo fod fel arall, ac ar y cyfan fel arall y bu, ac ar y cyfan, mae ein haelodaeth ni o Deyrnas Unedig, gyda Gwasanaeth Iechyd Gwladol, gyda rhwyd diogelwch o nawdd cymdeithasol, gyda dull cenedlaethol o ddiwallu anghenion lles ein pobl - mae'r cyfrifiad wedi bod o blaid pobl Cymru, a phobl Cymru wedi elwa ar y cyfrifiad hwnnw. Nid yw bob amser mor eglur ag y byddwn i'n hoffi i hynny fod, ac y mae hynny dan straen, nid dim ond o achos Brexit, ond oherwydd degawd o gyni digyffelyb hefyd. Ond rwyf i o'r farn fod potensial i bethau fod fel arall, ac mae Llywodraeth Lafur gyda phrosbectws o'r math y byddem ni'n ei gyflwyno unwaith eto yn rhoi'r cyfrif hwnnw'n gadarn i gyfeiriad Teyrnas Unedig lle mae'r gwobrwyon yn fwy o lawer i Gymru nag y bydden nhw fel arall. Nid wyf yn dymuno gorffen ar nodyn negyddol, ond rydym ni'n awyddus i gael confensiwn cyfansoddiadol ar sail y DU. Yr hyn a ddywedais i wrth Paul Davies - yw bod cychwyn ar hyn ar ein pennau ein hunain, mewn rhai ffyrdd, yn tanseilio holl ddiben y papur, sef tynnu eraill i mewn i'r sgwrs. Nawr, nid wyf yn dymuno swnio fel fy mod i'n diystyru'r syniad, pe na allwn ni gynnwys pobl eraill ynddo, ac os nad yw'r ymgais hon i ddenu pobl eraill i mewn yn mynd â ni i unman, na fyddem ni'n parhau i fod yn awyddus i gael rhyw sgwrs ar ein cyfer ni ein hunain. Ond byddai dechrau gyda sgwrs ar ein cyfer ni ein hunain, yn fy marn i, yn dechrau ar ben arall y daith y byddai'r papur hwn yn hoffi iddi ddechrau. Mae angen inni ddenu pobl eraill i mewn, oherwydd os nad gennym ni eraill gyda ni, ni fyddwn yn cyflawni'r hyn yr ydym yn awyddus i'w gyflawni yn y papur hwn. A dyna pam mae ein hymdrechion ni ar hyn o bryd wedi eu cyfeirio at geisio ysgogi'r sgwrs ehangach honno, oherwydd ar sail y sgwrs ehangach honno y bydd dyfodol y Deyrnas Unedig, yr ydym ni'n eiddgar i'w sicrhau, yn cael ei gyflawni.