English: I also recently met with a group of stakeholders last week, discussing some of the changes following the change in trading relationships. I've previously met Stena as well, to discuss some of the impacts on the port of Holyhead in particular. It's estimated that we could see - and this is direct from stakeholders involved in running ports and the logistics industry - . There could be 100,000 fewer lorry movements per year if the change in trade is permanent, with the loss in volumes. Now, that's a significant amount of trade that isn't coming through Wales, and that will have an impact on the activity, including the jobs, around ports. So, it's not a trivial matter to see 30 per cent of trade being lost at present. Holyhead is likely to survive, of course, because it's such a significant port for the UK as well as for the European Union, but it is more challenging still for our Pembrokeshire ports, and in particular the arrangement the Member touched on for border control posts, and whether or not there is a charging regime and how that would actually be fixed, because a charging regime designed for very large ports with very high volumes of traffic may not work for smaller volume ports in any part of the UK. So, there are real challenges about any regime that's designed. That does go into the points the Member made about conversations with the UK Government about funding. We had a wholly unsatisfactory response from the UK Treasury on the running costs of border control posts, which are likely to be in the millions, and actually those are costs that should not be shifted directly on to Welsh Government responsibilities. We'd have to find the money in the budget, money that can't be spent in other areas to support the economy or public services. I'd welcome it if there was genuine cross-party support for further movement on that, including from Conservative Members, who will recognise the damage that would potentially otherwise do to various parts of the economy, not just Holyhead and our Pembrokeshire ports. It isn't, though, clear if the reduction in trade will recover. We've already seen a number of direct routes from the island of Ireland direct into continental Europe, and it's something that's come up in our engagement with Irish Ministers as well, that some businesses will prefer certainty, even with a higher cost, compared to the uncertainty of what will happen to the traditional land routes through Wales as well. So, I can't give an assurance on whether that trade will recover, or a direct assessment, because that still isn't certain. On site selection for border control posts and border control posts more generally, I think it would be most helpful if I provide an update to Members on this issue generally, because of the progress we are making, and our desire, with some support from the UK Government, which has been welcome, and constructive progress, on the construction costs for a border control post around the port of Holyhead. I should just say, on your broader point about export action, it's been interesting that, with the barriers and tariffs, actually the biggest challenges for trade are the non-tariff barriers, the additional paperwork, the additional cost. You'll have seen the pictures of lorries queuing outside the ports and the narrow straits in England, and actually that's been a really big factor in those businesses that are no longer trading with businesses based in the UK, including here in Wales, but also for those businesses that are looking to withdraw from being export businesses as well. It's worth while noting that actually the UK's trade with the EU has fallen, but also with the rest of the world outside the European Union as well, and I think that is a product of uncertainty and the lack of clarity about where the UK is. On envoys for Wales, again, I'd be more than happy when updating people about the export action plan to provide an update on the work our envoys are doing. I've met each of our envoys in different parts of the world. They're very proud to be part of the Welsh diaspora, to be fighting Wales's corner for future investment in other parts of the world, and I hope, once I'm over my own COVID-enforced isolation, to meet envoys in those countries where we recognise we have real opportunities for further success for Welsh businesses, and I certainly would appreciate the opportunity to work constructively with Members across the Chamber to do just that for Welsh businesses and, of course, Welsh jobs.
Welsh: Cyfarfûm hefyd yn ddiweddar â grŵp o randdeiliaid yr wythnos diwethaf, i drafod rhai o'r newidiadau yn dilyn y newid mewn perthynas fasnachu. Rwyf wedi cwrdd â Stena hefyd o'r blaen, i drafod rhai o'r effeithiau ar borthladd Caergybi yn arbennig. Amcangyfrifir y gallem weld - ac mae hyn yn uniongyrchol gan randdeiliaid sy'n ymwneud â rhedeg porthladdoedd a'r diwydiant logisteg - . Gallai fod 100,000 yn llai o symudiadau lorïau y flwyddyn os yw'r newid mewn masnach yn barhaol, gyda'r golled mewn meintiau. Nawr, mae hynny'n swm sylweddol o fasnach nad yw'n dod drwy Gymru, a bydd hynny'n cael effaith ar y gweithgaredd, gan gynnwys y swyddi, o amgylch porthladdoedd. Felly, nid yw'n fater dibwys gweld 30 y cant o'r fasnach yn cael ei cholli ar hyn o bryd. Mae Caergybi'n debygol o oroesi, wrth gwrs, oherwydd mae'n borthladd mor sylweddol i'r DU yn ogystal ag i'r Undeb Ewropeaidd, ond mae'n fwy heriol o hyd i'n porthladdoedd yn sir Benfro, ac yn arbennig y trefniant y cyfeiriodd yr Aelod ato ar gyfer safleoedd rheoli ffiniau, ac a oes cyfundrefn codi tâl ai peidio a sut y byddai hynny'n cael ei osod mewn gwirionedd, oherwydd efallai na fydd cyfundrefn codi tâl a gynlluniwyd ar gyfer porthladdoedd mawr iawn sydd â llawer iawn o draffig, yn addas i borthladdoedd llai mewn unrhyw ran o'r DU. Felly, mae heriau gwirioneddol ynghylch unrhyw drefn sydd wedi'i chynllunio. Mae hynny'n mynd â ni at y pwyntiau a wnaeth yr Aelod am sgyrsiau gyda Llywodraeth y DU am gyllid. Cawsom ymateb cwbl anfoddhaol gan Drysorlys y DU ar gostau rhedeg safleoedd rheoli ffiniau, sy'n debygol o fod yn y miliynau, ac mewn gwirionedd mae'r rheini'n gostau na ddylid eu symud yn uniongyrchol i gyfrifoldebau Llywodraeth Cymru. Byddai'n rhaid i ni ddod o hyd i'r arian yn y gyllideb, arian na ellir ei wario mewn meysydd eraill i gefnogi'r economi neu wasanaethau cyhoeddus. Byddwn yn ei groesawu pe bai cefnogaeth drawsbleidiol wirioneddol i symud ymhellach ar hynny, gan gynnwys gan Aelodau Ceidwadol, a fydd yn cydnabod y difrod a allai wneud fel arall i wahanol rannau o'r economi, nid dim ond Caergybi a phorthladdoedd sir Benfro. Fodd bynnag, nid yw'n glir a fydd y gostyngiad mewn masnach yn gwella. Rydym eisoes wedi gweld nifer o lwybrau uniongyrchol o ynys Iwerddon i gyfandir Ewrop, ac mae'n rhywbeth sy'n codi yn ein hymgysylltiad â Gweinidogion Iwerddon hefyd, y bydd yn well gan rai busnesau gael sicrwydd, hyd yn oed gyda chost uwch, o'i gymharu ag ansicrwydd ynghylch yr hyn fydd yn digwydd i'r llwybrau tir traddodiadol drwy Gymru hefyd. Felly, ni allaf roi sicrwydd ynghylch a fydd y fasnach honno'n gwella, neu asesiad uniongyrchol, oherwydd nid yw hynny'n sicr o hyd. O ran dewis safleoedd rheoli ffiniau a safleoedd rheoli ffiniau yn fwy cyffredinol, rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol iawn pe bawn i'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y mater hwn yn gyffredinol, oherwydd y cynnydd yr ydym yn ei wneud, a'n hawydd, gyda rhywfaint o gymorth gan Lywodraeth y DU, sydd wedi'i groesawu, a chynnydd adeiladol, ar y costau adeiladu ar gyfer safle rheoli ffiniau o amgylch porthladd Caergybi. Dylwn i ddweud, o ran eich pwynt ehangach am weithredu allforio, ei bod wedi bod yn ddiddorol, gyda'r rhwystrau a'r tariffau, mai'r heriau mwyaf ar gyfer masnach yw'r rhwystrau nad ydyn nhw'n dariffau, y gwaith papur ychwanegol, y gost ychwanegol. Byddwch wedi gweld y lluniau o lorïau'n ciwio y tu allan i'r porthladdoedd ac ar sianelau cul yn Lloegr, ac mewn gwirionedd mae hynny wedi bod yn ffactor mawr iawn yn y busnesau hynny nad ydynt bellach yn masnachu gyda busnesau yn y DU, gan gynnwys yma yng Nghymru, ond hefyd i'r busnesau hynny sy'n bwriadu tynnu'n ôl o fod yn fusnesau allforio hefyd. Mae'n werth nodi bod masnach y DU â'r UE wedi gostwng mewn gwirionedd, ond hefyd â gweddill y byd y tu allan i'r Undeb Ewropeaidd hefyd, ac rwy'n credu bod hynny'n destun ansicrwydd a'r diffyg eglurder ynghylch lle mae'r DU. Unwaith eto, byddwn yn fwy na bodlon wrth roi'r newyddion diweddaraf i bobl am y cynllun gweithredu allforio i roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y gwaith y mae ein cenhadon yn ei wneud. Dw i wedi cwrdd â phob un o'n cenhadon mewn gwahanol rannau o'r byd. Maen nhw'n falch iawn o fod yn rhan o'r Cymry ar wasgar, i fod yn ymladd dros Gymru ar gyfer buddsoddi mewn rhannau eraill o'r byd yn y dyfodol, a gobeithio, pan fyddaf wedi cwblhau fy nghyfnod o ynysu yn sgil COVID, gallaf gwrdd â phobl yn y gwledydd hynny lle yr ydym yn cydnabod bod gennym gyfleoedd gwirioneddol i gael mwy o lwyddiannau i fusnesau Cymru, ac yn sicr byddwn yn gwerthfawrogi'r cyfle i weithio'n adeiladol gydag Aelodau ar draws y Siambr i wneud hynny ar gyfer busnesau Cymru ac, wrth gwrs, ar gyfer swyddi yng Nghymru.