English: Thank you to Russell George for bringing this particular topic to the Chamber today, and it is one of those occasions where we are in broad agreement. Indeed, noting that you've had a presentation from Dylan Jones, who coincidentally - and I want to place on record my congratulations to him, belatedly, following his recognition at the Welsh Pharmacy Awards as the joint winner of community pharmacist of the year. The Deputy Presiding Officer will, of course, be interested to be reminded that the other joint winner is Jacqui Campbell from Prestatyn, and Pritchards in Prestatyn where I launched the NHS Wales stickers and in a range of other healthcare providers. There's something here again about understanding who's part of the healthcare team, what those local healthcare teams look like now and what they could and should look like in the future. Llanidloes is one of those examples of where we think that the rest of healthcare providers should look more and more like this, because it's in line with the direction of travel that this Government is already taking, and the sorts of changes we want to support to help sustain and improve local healthcare as well. It's fair to say that not every change in this direction are ones that are particularly supported locally at the time, Llanidloes being a good example where not everyone was in favour of the sorts of changes that are now being made. I'm pleased to see that there's been real movement, and that's across parties as well, and thinking about the sorts of teams that we're talking about, the approach in Llanidloes is consistent with the one that was set out within the national primary care plan. I'm thinking about something that Lee Waters said in the Chamber as well about the approach being taken in Kidwelly, where a difference in the model of care has been really important in sustaining local healthcare rather than seeing it collapse, and only and solely being a focus on local GP services. I think it's fair to point out some of the underpinning principles within the successful Llanidloes programme. The first is collaboration, because the health board, the GPs and the pharmacies had full and equal roles in developing the new service in Llanidloes. There's something there about local stakeholders coming together, not just the power to agree, but actually a shared recognition of the risks in not agreeing what the future could and should look like, and these are almost always people who live within the communities that they serve. So, there's a real direct interest in seeing the services continue successfully. We know that patients are satisfied with the service. They're seen quickly and feel that they're efficiently dealt with. Space has been created for GPs to spend more time doing what only they could and should do as well, in particular seeing people with complex needs. But also the community pharmacists are recognising that it's professionally rewarding. There's a recognition with other healthcare professionals that there's more that community pharmacy can do as well. There are two other points I would make. There's one about information sharing, and what we've been able to do to enable the wider system to share information safely, in particular community pharmacies being engaged in a network where they can see a version of the GP record. That's really important, and I'm delighted to confirm that we're ahead of where we want to be in Choose Pharmacy in the roll-out to community pharmacies across Wales. I indicated that by the end of March 2018 I expected half of our community pharmacies in Wales to be online. We are already over half at this point, so we're five to six months ahead of where we expected to be. That's a real success story, because people recognise in examples like Llanidloes and other communities within Wales that it's been a real benefit to everyone within the local healthcare community, but particularly a real benefit to local citizens. And, yes, the other part includes independent prescribing and, of course, there are a range of community pharmacies who are already independent prescribers. We seek to encourage a range of other people in addition to doctors to have the ability to be independent prescribers, using their clinical skills to do so. There are a range of nurses who can do so and a range of other healthcare professionals - pharmacists, therapists and others - all within their own clinical competence. So, there is a collaborative and multidisciplinary approach to be taken. That's a key feature of not only what's happened in Llanidloes, but more broadly in the national Pacesetter programme for local healthcare. And, of course, that's supported by a fund of £43 million, including £4 million that is in that national Pacesetter programme, and there are many other examples across Wales of what that looks like, either within or outside that programme. Part of my challenge and optimism about the service is that we do have examples of what is working, improving local healthcare for the people that work in those local healthcare teams, but, crucially, for the citizen as well. And for all the challenges that we face, in addition to other nations within the UK, we have good examples and are able to say, 'This works in Wales already.' There's an example in rural Wales that works, and we really should be able to roll that out in different parts of rural Wales. The same with Valleys Wales, urban Wales as well. And, actually, there's lots of learning to be taken already. Our consistent challenge is how consistently and how rapidly we're able to do that across the country. And I mentioned earlier the Choose Pharmacy platform. That was a deliberate choice to be made. NHS Wales Informatics Service, often maligned, but they helped to develop the new IT platform, and the Welsh Government then invested nearly £800,000 in making that available. In addition to that, we have systems in hospital that allow modernised patient information to be transferred between the GP and the hospital as well. So, we really are doing more to share information, but we still want to do more, we still want to move quicker than we currently do.
Welsh: Diolch i Russell George am gyflwyno'r pwnc arbennig hwn i'r Siambr heddiw, ac mae'n un o'r achlysuron hynny lle'r ydym yn cytuno'n gyffredinol. Yn wir, nodaf eich bod wedi cael cyflwyniad gan Dylan Jones, a oedd, drwy gyd-ddigwyddiad - ac rwyf am gofnodi fy llongyfarchiadau iddo, yn hwyr, wedi iddo gael ei gydnabod yng Ngwobrau Fferylliaeth Cymru yn gyd-enillydd fferyllydd cymunedol y flwyddyn. Bydd y Dirprwy Lywydd, wrth gwrs, â diddordeb mewn cael ei hatgoffa mai'r cyd-enillydd arall oedd Jacqui Campbell o Brestatyn, a Pritchards ym Mhrestatyn lle y lansiais y sticeri GIG Cymru ac mewn amryw o ddarparwyr gofal iechyd eraill. Mae rhywbeth yma eto am ddeall pwy sy'n rhan o'r tîm gofal iechyd, beth yw'r timau gofal iechyd lleol hynny yn awr a'r hyn y gallent ac y dylent fod yn y dyfodol. Mae Llanidloes yn un o'r enghreifftiau hynny o ble y credwn y dylai gweddill y darparwyr gofal iechyd edrych yn fwyfwy tebyg iddynt, am ei fod yn cyd-fynd â chyfeiriad teithio'r Llywodraeth hon eisoes, a'r mathau o newidiadau rydym eisiau eu cefnogi i helpu i gynnal a gwella gofal iechyd lleol yn ogystal. Mae'n deg dweud nad yw pob newid yn y cyfeiriad hwn yn cael eu cefnogi'n arbennig yn lleol ar y pryd, ac mae Llanidloes yn enghraifft dda lle nad oedd pawb o blaid y mathau o newidiadau sy'n cael eu gwneud yn awr. Rwy'n falch o weld bod yna newid go iawn wedi bod, a hynny ar draws y pleidiau yn ogystal, a chan feddwl am y mathau o dimau y siaradwn amdanynt, mae'r dull yn Llanidloes yn gyson â'r un a nodwyd yn y cynllun gofal sylfaenol cenedlaethol. Rwy'n meddwl am rywbeth a ddywedodd Lee Waters yn y Siambr hefyd am y dull a ddefnyddir yng Nghydweli, lle y mae gwahaniaeth yn y model gofal wedi bod yn hynod o bwysig o ran cynnal gofal iechyd lleol yn hytrach na'i weld yn methu, gyda ffocws yn unig ar wasanaethau meddygon teulu lleol. Rwy'n credu ei bod yn deg inni dynnu sylw at rai o'r egwyddorion sylfaenol o fewn y rhaglen lwyddiannus yn Llanidloes. Y gyntaf yw cydweithio, oherwydd mae'r bwrdd iechyd, y meddygon teulu a'r fferyllfeydd wedi bod â rolau llawn a chyfartal yn datblygu'r gwasanaeth newydd yn Llanidloes. Mae rhywbeth yno am randdeiliaid lleol yn dod at ei gilydd, nid yn unig y pŵer i gytuno, ond mewn gwirionedd, cydnabyddiaeth ar y cyd o'r risgiau o beidio â chytuno ar sut y gallai ac y dylai'r dyfodol edrych, ac mae'r rhain yn bobl sy'n byw yn y cymunedau y maent yn eu gwasanaethu bron bob amser. Felly, mae yna ddiddordeb uniongyrchol go iawn mewn gweld y gwasanaethau'n parhau i fod yn llwyddiannus. Rydym yn gwybod bod cleifion yn fodlon ar y gwasanaeth. Cânt eu gweld yn gyflym ac maent yn teimlo eu bod yn cael eu trin yn effeithlon. Crëwyd gofod i feddygon teulu dreulio mwy o amser yn gwneud yr hyn na all ac na ddylai neb ond hwy ei wneud yn ogystal, yn enwedig gweld pobl sydd ag anghenion cymhleth. Ond hefyd mae'r fferyllwyr cymunedol yn cydnabod ei fod yn werth chweil yn broffesiynol. Mae yna gydnabyddiaeth gyda gweithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill fod mwy y gall fferylliaeth gymunedol ei wneud hefyd. Hoffwn wneud dau bwynt arall. Mae un am rannu gwybodaeth, a'r hyn y gallasom ei wneud i alluogi'r system ehangach i rannu gwybodaeth yn ddiogel, drwy fod fferyllfeydd cymunedol penodol yn cymryd rhan mewn rhwydwaith lle y gallant weld fersiwn o'r cofnod meddyg teulu. Mae hynny'n bwysig iawn, ac rwy'n falch iawn o gadarnhau ein bod wedi rhagori ar ble rydym eisiau bod gyda Dewis Fferyllfa yn y broses o gyflwyno fferyllfeydd cymunedol ledled Cymru. Nodais fy mod yn disgwyl y byddai hanner ein fferyllfeydd cymunedol yng Nghymru ar-lein erbyn diwedd mis Mawrth 2018. Rydym eisoes dros hanner ffordd ar hyn o bryd, felly rydym bump i chwe mis o flaen lle'r oeddem yn disgwyl bod. Mae honno'n stori lwyddiant go iawn, gan fod pobl yn cydnabod mewn enghreifftiau fel Llanidloes a chymunedau eraill yng Nghymru ei fod wedi bod o fudd mawr i bawb o fewn y gymuned gofal iechyd yn lleol, ond o fudd go iawn i ddinasyddion lleol yn benodol. Ac ydy, mae'r rhan arall yn cynnwys presgripsiynu annibynnol ac wrth gwrs, ceir amrywiaeth o fferyllfeydd cymunedol sydd eisoes yn bresgripsiynwyr annibynnol. Rydym yn ceisio annog amrywiaeth o bobl eraill yn ogystal â meddygon i gael y gallu i fod yn bresgripsiynwyr annibynnol, gan ddefnyddio eu sgiliau clinigol i wneud hynny. Mae yna amrywiaeth o nyrsys sy'n gallu gwneud hynny ac ystod o weithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill - fferyllwyr, therapyddion ac eraill - i gyd o fewn eu cymhwysedd clinigol eu hunain. Felly, mae yna ddull cydweithredol ac amlddisgyblaethol i'w weithredu. Dyna un o nodweddion allweddol, nid yn unig yr hyn sydd wedi digwydd yn Llanidloes, ond yn fwy cyffredinol yn y rhaglen bennu cyfeiriad genedlaethol ar gyfer gofal iechyd lleol. Ac wrth gwrs, fe'i cefnogir gan gronfa o £43 miliwn, gan gynnwys £4 miliwn sydd yn y rhaglen bennu cyfeiriad genedlaethol honno, a cheir llawer o enghreifftiau eraill ledled Cymru o sut beth ydyw, naill ai o fewn y rhaglen neu y tu allan iddi. Rhan o fy her a fy optimistiaeth am y gwasanaeth yw bod gennym enghreifftiau o'r hyn sy'n gweithio, gan wella gofal iechyd lleol i'r bobl sy'n gweithio yn y timau gofal iechyd lleol hynny, ond yn hanfodol, i'r dinesydd yn ogystal. Ac er yr holl heriau sy'n ein hwynebu, yn ogystal â gwledydd eraill yn y DU, mae gennym enghreifftiau da a gallwn ddweud, 'Mae hyn yn gweithio yng Nghymru eisoes.' Mae yna enghraifft yn y Gymru wledig sy'n gweithio, ac yn sicr dylem allu cyflwyno hynny mewn gwahanol rannau o'r Gymru wledig. Yr un peth gyda Chymoedd Cymru, y Gymru drefol yn ogystal. Ac mewn gwirionedd, mae yna lawer o wersi i'w dysgu'n barod. Ein her gyson yw pa mor gyflym a pha mor gyson y gallwn wneud hynny ar draws y wlad. A soniais yn gynharach am y platfform Dewis Fferyllfa. Roedd hwnnw'n ddewis bwriadol i'w wneud. Mae Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru yn aml yn cael ei ddifrïo, ond fe wnaethant helpu i ddatblygu'r platfform TG newydd, ac yna buddsoddodd Llywodraeth Cymru bron i £800,000 i sicrhau ei fod ar gael. Yn ogystal â hynny, mae gennym systemau yn yr ysbytai sy'n caniatáu i wybodaeth wedi'i moderneiddio am gleifion gael ei throsglwyddo rhwng y meddyg teulu a'r ysbyty yn ogystal. Felly, rydym o ddifrif yn gwneud mwy i rannu gwybodaeth, ond rydym yn dal i fod yn awyddus i wneud rhagor, rydym yn dal yn awyddus i symud yn gyflymach nag y gwnawn ar hyn o bryd.