English: Unadopted roads can be split into three categories: unmade roads - I think Dai Lloyd's explained in great detail about those - private roads that have public access but have been made up by the local residents, and people probably don't know they are unadopted roads; and what I want to concentrate on is roads in new estates that have not been built to a standard that would allow the council to adopt them, and there are a lot of those happening at the moment. I know Dai Lloyd mentioned builders going bankrupt; some of this is done by some of the biggest builders in Britain. They're building estates, and they're not building them anywhere near the standard. I've got an estate, a very large, relatively affluent estate near where I live, which Dai Lloyd will know, which is the Herbert Thomas Way estate, which used to be known as Brynheulog, where there are a lot of roads that are unadopted. I'm sure that Dai Lloyd has had lots of letters from the residents and has been talking to the residents' association. I have, and I'm sure the Minister has been contacted by them as well. I want to concentrate on this group. A new road will be considered by the council for adoption provided that the freehold owners of the land dedicate the road as a public highway when it is built, under a section 38 agreement of the Highways Act 1980, and the following criteria are met: there is a direct link with the existing public highway network; it must be of sufficient utility to the public and offer wider community benefits; the roads offered for adoption will have a wider use than simply providing access for individuals to their houses; the road will remain open to the public to pass and repass at all times when formally adopted; the carriageway and footways offer safe passage for pedestrians and vehicles. That's the easy bit. If that was the answer, there would be no problem at all, but the next bit is the bit that catches them: the carriageway and footways have an approved means of surface water drainage, street lighting must conform with current local requirements and national standards, and the road is constructed to a satisfactory standard. And I'll tell you, I wouldn't know, walking down a road, how thick the tarmac is on it. If I see tarmac on it, I assume it's okay. I'm sure most other people who are not civil engineers would feel exactly the same. And commuted sums are paid to provide ongoing maintenance. For all roads offered for adoption, the developers must ensure that these accord with the above criteria prior to consulting the councils. Councils do not adopt all new roads built by housing developers. Housing developers can choose to keep their new roads private if roads do not meet the above criteria. Residents see a new tarmac road and believe it will be adopted. Why wouldn't they? I would. They do not know if the drainage meets the requirements or not. They don't know whether the lighting columns are the right height in the right places, have the right-sized bulbs, are able to have the right-sized bulbs, are dealt with effectively by electricity. How would they? And they have no idea what the sub-structure of the road is like. The first that many residents on new estates know that their road has not been adopted by the council is when a problem occurs. Often, a street light stops working and they then go directly to the council who tell them, 'It's not our responsibility.' This is when the irate residents contact, first, their local councillors, then their local Assembly Members and MPs. This is becoming more of a problem as major house builders are not building roads to adoptable standards. This has to be addressed. This needs legislation, I'm afraid. When a new planning law is brought in, it needs to allow councils to set a planning condition that all roads will be constructed to adoptable standards and that roads built are built to a standard under a section 38 agreement. I do not believe that people buying a house on a new estate want unadopted roads. In fact, all my experience is they're desperate to have their roads adopted. Why would they want an unadopted road? Why would they want a road where they are responsible for its maintenance? No rational person, I would suggest, would want to buy a new house and then want to look after the road themselves. If nothing else, it reduces the resale value of the property. It always amazes me that, under conditions, planners can specify the brick colour, the colour of the window frames, but cannot specify that the road must be built to adoptable standard. I'll tell you now, most people buying a house would take adoptable standard of the road well ahead of what colour brick it's made of and what colour windows it has. This is an issue causing concern for many people. When a road is unadopted, a fairly lengthy process has to be undertaken to get it adopted. I supported a constituent in getting Bishop's Walk in Morriston adopted, which was only completed because it had one resident prepared to lead on it and do all the work - work with the solicitor, and, more importantly, set up a company. I mean, it's a fairly lengthy process. It's not, 'Dear Sir, please will you adopt our road?' It's a fairly lengthy process, and all the residents worked together and supported it. If one resident had been opposed, it would not have gone to being adopted. If one resident had been unwilling to pay any of the money needed, it would not have been adopted. All new estates should have roads built to adoptable standard. As the developers are not doing it voluntarily, I would urge the Government to give serious consideration to legislating, as part of the new planning Bill, to ensure that all roads built must be to adoptable standard.
Welsh: Gellir rhannu ffyrdd heb eu mabwysiadu yn dri chategori: ffyrdd heb wyneb arnynt - rwy'n credu bod Dai Lloyd wedi sôn yn fanwl iawn am y rheini - ffyrdd preifat â mynediad cyhoeddus y mae'r trigolion lleol wedi rhoi wyneb arnynt, ac mae'n debygol iawn nad yw pobl yn gwybod eu bod yn ffyrdd heb eu mabwysiadu; a'r hyn rwyf am ganolbwyntio arno yw ffyrdd mewn ystadau newydd nad ydynt wedi cael eu hadeiladu i safon a fyddai'n caniatáu i'r cyngor eu mabwysiadu, ac mae llawer o'r rheini'n digwydd ar hyn o bryd. Gwn fod Dai Lloyd wedi sôn am adeiladwyr yn mynd yn fethdalwyr; gwneir rhywfaint o hyn gan rai o'r adeiladwyr mwyaf ym Mhrydain. Maent yn adeiladu ystadau, ac nid ydynt yn eu hadeiladu i safon ddigon da o bell ffordd. Mae gennyf ystâd fawr a chymharol gefnog ger lle rwy'n byw, a bydd Dai Lloyd yn gwybod amdani, sef ystâd Ffordd Herbert Thomas, a arferai gael ei galw'n Brynheulog, lle mae llawer o ffyrdd heb eu mabwysiadu. Rwy'n siŵr fod Dai Lloyd wedi cael llawer o lythyrau gan y trigolion ac wedi bod yn siarad â chymdeithas y trigolion. Rwyf i wedi gwneud hynny, ac rwy'n siŵr eu bod wedi cysylltu â'r Gweinidog hefyd. Rwyf am ganolbwyntio ar y grŵp hwn. Bydd ffordd newydd yn cael ei hystyried gan y cyngor ar gyfer ei mabwysiadu ar yr amod fod rhyddeiliaid y tir yn pennu bod y ffordd yn briffordd gyhoeddus pan gaiff ei hadeiladu, o dan gytundeb adran 38 o Ddeddf Priffyrdd 1980, a bod y meini prawf canlynol wedi'u bodloni: mae cyswllt uniongyrchol â'r rhwydwaith priffyrdd cyhoeddus cyfredol; mae'n rhaid ei bod o ddefnydd digonol i'r cyhoedd ac yn cynnig manteision cymunedol ehangach; bydd defnydd ehangach i'r ffyrdd a gynigir ar gyfer eu mabwysiadu na darparu mynediad at eu tai i unigolion yn unig; bydd y ffordd yn aros ar agor i'r cyhoedd fynd ar hyd-ddi bob amser pan gaiff ei mabwysiadu'n ffurfiol; gall cerddwyr a beiciau basio ar hyd y gerbytffordd a'r llwybrau troed yn ddiogel. A dyna'r darn hawdd. Os mai dyna fyddai'r ateb, ni fyddai unrhyw broblem o gwbl, ond y rhan nesaf yw'r darn sy'n eu rhwydo: mae dull cymeradwy o ddraenio dŵr wyneb oddi ar y gerbytffordd a llwybrau troed, rhaid i oleuadau stryd gydymffurfio â gofynion lleol presennol a safonau cenedlaethol, ac mae'r ffordd wedi'i hadeiladu i safon foddhaol. Ac rwy'n dweud wrthych, ni fuaswn yn gwybod, wrth gerdded ar hyd y ffordd, pa mor drwchus yw'r tarmac arni. Os gwelaf darmac arni, rwy'n cymryd ei bod hi'n iawn. Rwy'n siŵr y byddai'r rhan fwyaf o bobl eraill nad ydynt yn beirianwyr sifil yn teimlo yr un fath yn union. A thelir symiau cynhaliaeth ohiriedig parhaus. Ar gyfer pob ffordd a gynigir ar gyfer ei mabwysiadu, rhaid i'r datblygwyr sicrhau bod y rhain yn cyd-fynd â'r meini prawf uchod cyn ymgynghori â'r cynghorau. Nid yw cynghorau'n mabwysiadu pob ffordd newydd a adeiladir gan ddatblygwyr tai. Gall datblygwyr tai ddewis cadw eu ffyrdd newydd yn breifat os nad yw'r ffyrdd yn bodloni'r meini prawf uchod. Mae preswylwyr yn gweld ffordd darmac newydd ac yn credu y caiff ei mabwysiadu. Pam na fyddent? Fe fuaswn i. Nid ydynt yn gwybod a yw'r draeniad yn bodloni'r gofynion ai peidio. Nid ydynt yn gwybod a yw pyst goleuadau o'r uchder cywir yn y lleoedd cywir, gyda bylbiau o'r maint cywir, yn gallu dal bylbiau o'r maint cywir, yn effeithiol o ran trydan. Sut y byddent yn gwybod hynny? Ac nid oes ganddynt unrhyw syniad beth yw is-adeiledd y ffordd. Ni fydd llawer o drigolion ar ystadau newydd yn dod i wybod nad yw eu ffordd wedi'i mabwysiadu gan y cyngor hyd nes y bydd problem yn digwydd. Yn aml, mae goleuadau stryd yn torri a byddant yn mynd yn syth at y cyngor a fydd yn dweud wrthynt, 'Nid ein cyfrifoldeb ydyw.' Dyma pryd y bydd trigolion dig yn cysylltu â'u cynghorwyr lleol yn gyntaf, yna eu Haelod Cynulliad ac ASau lleol. Mae hon yn dod yn fwy o broblem gan nad yw adeiladwyr tai mawr yn adeiladu ffyrdd i safonau mabwysiadwy. Rhaid mynd i'r afael â hyn. Mae arnaf ofn fod angen deddfwriaeth. Pan gyflwynir deddf cynllunio newydd, mae angen iddi ganiatáu i gynghorau osod amod cynllunio y bydd yr holl ffyrdd yn cael eu hadeiladu i safonau mabwysiadwy ac y bydd ffyrdd yn cael eu hadeiladu i safon o dan gytundeb adran 38. Nid wyf yn credu bod pobl sy'n prynu tŷ ar ystâd newydd eisiau ffyrdd heb eu mabwysiadu. Yn wir, yn fy mhrofiad i, maent yn awyddus iawn i gael eu ffyrdd wedi'u mabwysiadu. Pam y byddent eisiau ffordd heb ei mabwysiadu? Pam y byddent eisiau ffordd lle maent yn gyfrifol am ei chynnal a'i chadw? Buaswn yn awgrymu na fyddai unrhyw berson synhwyrol eisiau prynu tŷ newydd ac yna edrych ar ôl y ffordd eu hunain. Os nad am unrhyw reswm arall, mae'n lleihau gwerth eiddo o'i ailwerthu. Mae bob amser yn fy rhyfeddu, y gall cynllunwyr osod amodau'n nodi lliw brics, lliw fframiau ffenestri, ond ni allant bennu bod rhaid adeiladu'r ffordd i safonau mabwysiadwy. Rwy'n dweud wrthych yn awr, byddai'r rhan fwyaf o bobl sy'n prynu tŷ yn rhoi blaenoriaeth i ffordd o safon fabwysiadwy yn hytrach na lliw brics neu liw ffenestri. Mae hwn yn fater sy'n peri pryder i lawer o bobl. Pan fydd ffordd heb ei mabwysiadu, rhaid mynd drwy broses weddol hir i'w chael wedi'i mabwysiadu. Cynorthwyais etholwr i gael Bishop's Walk yn Nhreforys wedi'i mabwysiadu, a'r unig reswm y cafodd y gwaith ei gwblhau oedd oherwydd bod un preswylydd yn barod i arwain ar hynny a gwneud y gwaith - gweithio gyda'r cyfreithiwr, ac yn bwysicach, sefydlu cwmni. Hynny yw, mae'n broses hir. Nid, 'Annwyl Syr, os gwelwch yn dda a wnewch chi fabwysiadu ein ffordd?' yw hi. Mae'n broses eithaf hir, ac fe weithiodd yr holl breswylwyr gyda'i gilydd a chefnogi'r gwaith. Pe bai un preswylydd wedi gwrthwynebu, ni fyddai wedi cael ei mabwysiadu. Pe bai un preswylydd wedi bod yn amharod i dalu unrhyw ran o'r arian roedd ei angen, ni fyddai wedi'i mabwysiadu. Dylai pob ystâd newydd gael ffyrdd wedi'u hadeiladu i safonau mabwysiadwy. Gan nad yw'r datblygwyr yn ei wneud o'u gwirfodd, buaswn yn annog y Llywodraeth i roi ystyriaeth ddifrifol i ddeddfu, fel rhan o'r Bil cynllunio newydd, er mwyn sicrhau bod yr holl ffyrdd a adeiladir yn cyrraedd safonau mabwysiadwy.