English: Thank you. I thank all Members who've contributed to what I think has been a really helpful and constructive debate this afternoon, and in concluding I'd like to set out our continued commitment to and support for older people. I think this is reinforced in the specific actions that we've set out in our programme for government, 'Taking Wales Forward'. We've discussed some of these actions during the course of the debate today, and they include developing a nationwide and cross-Government strategy to address loneliness and isolation, as well as our commitment to making Wales a dementia-friendly country. We've also discussed the work that's being taken forward through the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014, and the outcome framework for that was developed by working with the commissioner for older people, who's also working with us on the integration agenda as well. Members will be aware of the work that's being taken forward through the intermediate care fund, and that's to prevent unnecessary hospital admissions and to deliver step-down care or quicker returns home for people. I'm really pleased that we're committed to continuing funding this as one of our key programme for government commitments. We've also been actively taking forward work to address the recommendations set out in the commissioner's review of care homes. The care homes steering group, established in July 2014, meets bimonthly to provide strategic leadership and direction in relation to the care home sector in Wales. One of the issues that was identified by the commissioner was access to primary care services for people living in care homes, and a new enhanced service has been agreed, which will apply to all nursing homes and residential care homes in Wales, subject to final approval. This new, enhanced service seeks to address variations in how older people living in care homes are able to access GP services. This includes access to preventative healthcare, such as physiotherapy, occupational therapy, oral health, falls prevention and mental health support. Work's also been undertaken through the care home steering group to develop good practice guidance, and this includes a welcome pack, which provides a framework for care homes as to the information that they should be making available to people and their families to make them aware of what they should be able to expect from the care home. There's also been a good practice guide developed to improve the dining experience for people and these were both issues that were highlighted in the commissioner's review. So, I'd like to close by once again thanking the commissioner and her team for all that they've achieved in 2015-16 and I know that the pace has continued ever since the report was published in June, with an equally challenging programme of work under way for the coming year. While potential legislation can be a key intervention in strengthening the rights of older people across Wales, we mustn't forget the difference that we can all make now, both as a Government, as politicians, and as individuals. We need to challenge instances of ageism wherever they exist, be alert to cases of abuse, and increase our own understanding of the impact of living with dementia. So, as the commissioner concludes in her report, we should never forget that we are fortunate to be a nation of older people and that they are, through what they've done and what they continue to do for us, a group that should be admired, respected and seen as a national asset.
Welsh: Diolch. Diolch i'r holl Aelodau sydd wedi cyfrannu at yr hyn yr wyf yn meddwl sydd wedi bod yn ddadl ddefnyddiol ac adeiladol iawn y prynhawn yma, ac wrth gloi, hoffwn nodi ein hymrwymiad parhaus a'n cymorth i bobl hŷn. Rwy'n credu bod hyn yn cael ei atgyfnerthu yn y camau penodol yr ydym wedi'u nodi yn ein rhaglen lywodraethu, 'Symud Cymru Ymlaen'. Rydym wedi trafod rhai o'r camau gweithredu hyn yn ystod y ddadl heddiw, ac maent yn cynnwys datblygu strategaeth genedlaethol a thraws-lywodraeth i fynd i'r afael ag unigrwydd ac unigedd, yn ogystal â'n hymrwymiad i wneud Cymru yn wlad sy'n ystyriol o ddementia. Rydym hefyd wedi trafod y gwaith sydd wedi ei ddatblygu drwy Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, ac fe gafodd y fframwaith canlyniadau ar gyfer honno ei ddatblygu drwy weithio gyda'r comisiynydd pobl hŷn, sydd hefyd wedi gweithio gyda ni ar yr agenda integreiddio. Bydd yr Aelodau'n ymwybodol o'r gwaith sy'n cael ei ddatblygu trwy'r gronfa gofal canolraddol, ac mae hynny i atal derbyniadau diangen i'r ysbyty ac i ddarparu gofal cam-i-lawr neu ddychwelyd adref yn gyflymach i bobl. Rwy'n falch iawn ein bod wedi ymrwymo i barhau i ariannu hwn fel un o'n hymrwymiadau allweddol yn ein rhaglen lywodraethu. Rydym hefyd wedi bod yn weithgar wrth ddatblygu gwaith i fynd i'r afael â'r argymhellion a nodwyd yn adolygiad y comisiynydd cartrefi gofal. Mae'r grŵp llywio cartrefi gofal, a sefydlwyd ym mis Gorffennaf 2014, yn cyfarfod bob deufis i ddarparu arweinyddiaeth a chyfeiriad strategol o ran y sector cartrefi gofal yng Nghymru. Un o'r materion a nodwyd gan y comisiynydd oedd mynediad at wasanaethau gofal sylfaenol ar gyfer pobl sy'n byw mewn cartrefi gofal, a chytunwyd ar wasanaeth newydd gwell, a fydd yn berthnasol i bob cartref nyrsio a chartref gofal preswyl yng Nghymru, yn amodol ar gymeradwyaeth derfynol. Mae'r gwasanaeth newydd, gwell hwn yn ceisio mynd i'r afael ag amrywiadau yn y ffordd y mae pobl hŷn sy'n byw mewn cartrefi gofal yn gallu cael gafael ar wasanaethau meddygon teulu. Mae hyn yn cynnwys mynediad at ofal iechyd ataliol, megis ffisiotherapi, therapi galwedigaethol, iechyd y geg, atal cwympiadau a chymorth iechyd meddwl. Mae gwaith hefyd wedi ei wneud drwy'r grŵp llywio cartrefi gofal i ddatblygu canllawiau arfer da, ac mae hyn yn cynnwys pecyn croeso, sy'n darparu fframwaith ar gyfer cartrefi gofal o ran yr wybodaeth y dylent fod yn sicrhau sydd ar gael i bobl a'u teuluoedd er mwyn eu gwneud yn ymwybodol o'r hyn y dylent fod yn gallu ei ddisgwyl gan y cartref gofal. Datblygwyd canllaw arfer da hefyd i wella'r profiad bwyta i bobl ac fe gafodd y ddau fater hyn eu hamlygu yn adolygiad y comisiynydd. Felly, hoffwn gloi drwy ddiolch unwaith eto i'r comisiynydd a'i thîm am bopeth y maent wedi ei gyflawni yn 2015-16, a gwn fod y cyflymder wedi parhau byth ers i'r adroddiad gael ei gyhoeddi ym mis Mehefin, gyda rhaglen yr un mor heriol o weithio ar y gweill ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod. Er y gall deddfwriaeth arfaethedig fod yn ymyrraeth allweddol wrth gryfhau hawliau pobl hŷn ledled Cymru, mae'n rhaid i ni beidio ag anghofio'r gwahaniaeth y gallwn ni i gyd ei wneud yn awr, fel Llywodraeth, fel gwleidyddion, ac fel unigolion. Mae angen i ni herio achosion o ragfarn ar sail oedran lle bynnag y maent yn bodoli, bod yn effro i achosion o gam-drin, a gwella ein dealltwriaeth ein hunain o effaith byw gyda dementia. Felly, fel y mae'r comisiynydd yn ei gasglu yn ei hadroddiad, ni ddylid byth anghofio ein bod yn ffodus i fod yn genedl o bobl hŷn a'u bod, trwy'r hyn y maent wedi ei wneud a'r hyn y maent yn parhau i'w wneud i ni, yn grŵp a ddylai gael ei edmygu, ei barchu a'i weld fel ased cenedlaethol.