English: Your statement refers to community councils and the need to prepare an annual report, and it states that this was a recommendation of the independent review on the future of community and town councils in Wales and key to ensuring transparency and accountability. In January, I questioned you regarding the Wales Audit Office report, stating: 'The current standard of financial management and governance remains disappointing at too many Town and Community Councils'. You responded that you'd only been in post six weeks and said you'd not yet had a chance to read the report in depth. So, again, how, if at all, will this Bill address that? You refer to the independent review panel on community and town councils in Wales that has also called, amongst other things, for all community and town councils to be working towards meeting the criteria to be able to exercise the general powers of competence and recommended that community and town councils, all representative of them, should become statutorily invited participants on all public services boards. Again, how will this Bill address that? You refer to enabling prisoners and young people in custody from Wales serving a custodial sentence of fewer than four years to vote in local government elections. Of course, the YouGov poll in 2017 asking people in Wales whether any prisoners should be allowed to vote: only 9 per cent stated that they should. So, there does appear to be a bit of a disconnect between the will of the people and Welsh Government here. However, the motive, we support, which is rehabilitation, providing offenders with the opportunity to reflect on and take responsibility for their crimes and prepare them for a law-abiding life when they're released. How do you respond to the evidence in the report that you referred to, the committee report, from Parc prison, where we heard that few prisoners would either use a right to vote, or see it as an incentive to rehabilitate, and where the committee report admitted that the empirical evidence to support the theory that voting age rehabilitation was limited? In fact, the right, we understand, of prisoners to vote is to be introduced at Stage 2 due to difficulties the Welsh Government has had in identifying the number of prisoners who will be included within the eligibility criteria. How does that address the deficit regarding scrutiny, where Stage 1 scrutiny in committee is essential to proper detailed scrutiny of all elements? If that information from the Welsh Government's briefing earlier today is accurate, it raises major concerns. I've been here long enough to remember how the debate on votes at 16 started, and it started because 80 per cent of young people in Wales weren't voting for anybody and it has developed since. In your explanatory memorandum, you refer to the figures in Scotland, and you say that 89 per cent of those eligible 16 and 17-year-olds in Scotland registered, against 97 per cent for the general population, and I believe 75 per cent are estimated to have voted, against 85 per cent for the general population. But the real comparator, is it not, is the Scottish Parliament election in 2016, when overall turnout was back down to 55.6 per cent for the constituency and 55.8 per cent for the regional vote - even lower in Wales at 45.4 per cent? So, what evidence have we got to indicate that a parliamentary election would see that referendum result being repeated in terms of engagement? You talk about reforms to improving electoral arrangements for local government, including extending the franchise to foreign citizens legally resident in Wales. However, the explanatory memorandum provides no examples of any other country or nation that gives non-citizens the vote in local elections and the impact that this has had. So, what discussions have you had with other national Governments about the impact of allowing non-citizens to vote in local elections? And what case studies has the Welsh Government used to assess the impact of allowing non-citizens to vote? I'm told that at its briefing earlier, the Welsh Government did not know of any research that had been carried out on the effect of the introduction of the right to vote for non-citizens and where the principle of representative democracy has always been based upon a citizen's right to vote requiring the stake that citizenship brings. I believe I'll be coming to the end of my time shortly, so I'll conclude -
Welsh: Mae eich datganiad yn cyfeirio at gynghorau cymuned a'r angen i baratoi adroddiad blynyddol, ac mae'n dweud bod hwn yn un o argymhellion yr adolygiad annibynnol ar ddyfodol cynghorau cymuned a thref yng Nghymru a'i fod yn allweddol i sicrhau tryloywder ac atebolrwydd. Ym mis Ionawr, holais ynghylch adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru, gan ddweud: Mae safon bresennol rheoli ariannol a llywodraethu yn parhau i beri siom i ormod o Gynghorau Tref a Chymuned. Fe wnaethoch chi ymateb drwy ddweud eich bod yn eich swydd ers chwe wythnos yn unig a dweud nad oeddech chi wedi cael cyfle eto i ddarllen yr adroddiad yn fanwl. Felly, unwaith eto, sut, os o gwbl, y bydd y Bil hwn yn mynd i'r afael â hynny? Rydych chi'n cyfeirio at y panel adolygu annibynnol ar gynghorau cymuned a thref yng Nghymru sydd hefyd wedi galw, ymysg pethau eraill, ar i bob cyngor cymuned a thref fod yn gweithio tuag at fodloni'r meini prawf i allu arfer y pwerau cyffredinol o ran cymhwysedd ac argymell y dylai cynghorau cymuned a thref, pob un sy'n eu cynrychioli, gael gwahoddiad statudol i fod yn rhan o bob bwrdd gwasanaethau cyhoeddus. Unwaith eto, sut fydd y Bil hwn yn ymdrin â hynny? Rydych chi'n cyfeirio at alluogi carcharorion a phobl ifanc o Gymru sydd yn y ddalfa ac sydd â dedfryd o lai na phedair blynedd o garchar i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol. Wrth gwrs, roedd yr arolwg YouGov yn 2017 yn gofyn i bobl yng Nghymru a ddylid caniatáu i unrhyw garcharorion bleidleisio: dim ond 9 y cant a ddywedodd y dylen nhw gael pleidleisio. Felly, mae'n ymddangos bod ychydig o ddiffyg cysylltiad rhwng ewyllys y bobl a Llywodraeth Cymru yn hyn o beth. Fodd bynnag, y cymhelliad, rydym yn ei gefnogi, sef adsefydlu, sy'n rhoi cyfle i droseddwyr fyfyrio am eu troseddau a chymryd cyfrifoldeb amdanynt a'u paratoi ar gyfer bywyd sy'n parchu'r gyfraith pan gânt eu rhyddhau. Sut ydych chi'n ymateb i'r dystiolaeth yn yr adroddiad y cyfeiriasoch ato, adroddiad y pwyllgor, o garchar y Parc, pan glywsom ni mai ychydig o garcharorion a fyddai naill ai'n arfer yr hawl i bleidleisio, neu'n ei gweld fel cymhelliad i adsefydlu, a lle cyfaddefodd adroddiad y pwyllgor fod y dystiolaeth ddiymwad i gefnogi'r ddamcaniaeth oedran pleidleisio yn cyfrannu at ailsefydlu yn gyfyngedig? Yn wir, deallwn y caiff hawl carcharorion i bleidleisio ei chyflwyno yng Nghyfnod 2 oherwydd yr anawsterau a gafodd Llywodraeth Cymru yn canfod nifer y carcharorion a gaiff eu cynnwys yn y meini prawf cymhwysedd. Sut mae hynny'n mynd i'r afael â'r diffyg craffu, pan fo craffu yng Nghyfnod 1 yn y pwyllgor yn hanfodol i graffu manwl priodol ar bob elfen? Os yw'r wybodaeth honno o bapur briffio Llywodraeth Cymru yn gynharach heddiw yn gywir, mae'n codi pryderon mawr. Rwyf wedi bod yma'n ddigon hir i gofio sut y dechreuodd y ddadl ar bleidleisiau yn 16 oed, a dechreuodd oherwydd nad oedd 80 y cant o bobl ifanc Cymru yn pleidleisio dros unrhyw un ac mae wedi datblygu ers hynny. Yn eich memorandwm esboniadol, rydych chi'n cyfeirio at ffigurau'r Alban, a dywedwch fod 89 y cant o'r bobl ifanc 16 a 17 oed cymwys hynny yn yr Alban wedi cofrestru, o gymharu â 97 y cant ar gyfer y boblogaeth gyffredinol, a chredaf yr amcangyfrifir bod 75 y cant wedi pleidleisio, o gymharu ag 85 y cant ar gyfer y boblogaeth gyffredinol. Ond y cymharydd go iawn, onid yw, yw etholiad Senedd yr Alban yn 2016, pan oedd y ganran a bleidleisiodd yn gyffredinol yn ôl i lawr i 55.6 y cant ar gyfer yr etholaeth a 55.8 y cant ar gyfer y bleidlais ranbarthol - hyd yn oed yn is yng Nghymru ar 45.4 y cant? Felly, pa dystiolaeth sydd gennym ni i ddangos y byddai etholiad seneddol yn golygu y byddai canlyniad y refferendwm hwn yn cael ei ailadrodd o ran ymgysylltu? Rydych chi'n sôn am ddiwygiadau i wella trefniadau etholiadol ar gyfer llywodraeth leol, gan gynnwys ymestyn yr etholfraint i ddinasyddion tramor sy'n preswylio'n gyfreithlon yng Nghymru. Fodd bynnag, nid yw'r memorandwm esboniadol yn rhoi unrhyw enghreifftiau o unrhyw wlad neu genedl arall sy'n rhoi'r bleidlais i bobl nad ydynt yn ddinasyddion mewn etholiadau lleol a'r effaith y mae hyn wedi'i chael. Felly, pa drafodaethau ydych chi wedi'u cael gyda llywodraethau cenedlaethol eraill am effaith caniatáu i bobl nad ydynt yn ddinasyddion bleidleisio mewn etholiadau lleol? A pha astudiaethau achos y mae Llywodraeth Cymru wedi'u defnyddio i asesu effaith caniatáu i bobl nad ydynt yn ddinasyddion bleidleisio? Dywedir wrthyf nad oedd Llywodraeth Cymru, yn ei briff yn gynharach, yn gwybod am unrhyw ymchwil a gynhaliwyd ar effaith cyflwyno'r hawl i bleidleisio i'r rhai nad ydynt yn ddinasyddion a lle mae egwyddor democratiaeth gynrychioliadol wedi'i seilio erioed ar hawl dinasyddion i bleidleisio yn gofyn am y budd hwnnw a ddaw yn sgil dinasyddiaeth. Rwy'n credu y byddaf yn dod i ddiwedd fy amser cyn bo hir, felly fe wnaf i orffen -