English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Minister, can I thank you for your statement? I share your ambition. I want this to be a health board that has turned around in terms of its performance and to be the best-performing health board in Wales and, indeed, the whole of the United Kingdom, if at all possible, rather than consistently for many things - not all, but for many things - being at the bottom of the UK league table, and certainly at the bottom of the Wales league table. I would ask you this fundamental question, though, and I think it's one that many people are starting to ask me, now, and that is: special measures - is it a help or a hindrance? Because I'm not sure the special measures arrangements in Wales, which are different than they are over the border in England, are working well. I think that - you know, the information and the feedback that I get from clinicians, from non-exec directors and others is that, sometimes, because of those special measures arrangements, it takes a long time to get decisions through the health board when, sometimes, there needs to be rapid action in order to sort things out. I was pleased to hear you make reference to the fact that you've recently signed off the investment in community musculoskeletal services, an expansion in the number of orthopaedic consultants and some capital investment around that. But it's taken over 18 months for that capital programme to be signed off by you, as a Minister, and I don't know whether that's a problem because your officials haven't brought it to your attention sufficiently well - I've no idea how your systems work within Government. But it's taken an extraordinary amount of time. And, of course, we know that the six orthopaedic consultants are largely because of the tragic circumstances that saw a regulation 28 prevention of further deaths order in relation to the Megan Lloyd-Williams case - the Flintshire lady, 77 years old, who broke a hip in September last year and ended up, unfortunately, passing away when she shouldn't have passed away had she got the quality of healthcare that she should have been provided. It concerns me that it takes an event like that - a 'never' event - where there's tragedy in a family and a lady losing her life in order to see people sign on the dotted line so that the plans for improvement can actually get the finance that they need. It's a concern to me that, for example, the national hip fracture database puts Glan Clwyd Hospital, Ysbyty Gwynedd - and I heard you saying that we should aspire to be everything like Ysbyty Gwynedd, but it puts that hospital as well, and Wrexham Maelor, in the top 10 worst performing hospitals on that database in the whole of the United Kingdom, out of 176 hospitals. That concerns me, and I want to see this situation turn around. Now, there has been some progress; I acknowledge that. There was progress in maternity services, largely because 10,000 people marched on the streets in Rhyl - myself and the Deputy Presiding Officer included - to campaign for a new special care baby unit in north Wales. I'm delighted that we secured that investment - that was the right decision, and I fully supported the First Minister in making that decision. I acknowledge that there has been some improvement on the GP front as well. I've seen it in terms of some of those practices that were at risk and no longer at risk. But, of course, we've still got a number of GP practices that have shut their doors once and for all, tens of thousands of patients having to face the upheaval of registering with new GPs or being transferred to new GPs. And whilst I accept that you've got some coming back into general practice, rather than being health board managed, the fact is that Betsi's got more health board-managed GP facilities than any other part of the country, and that still concerns me. I took a visit to Wrexham Maelor Hospital yesterday to visit the emergency department, and I have to say a more dedicated team you will not find in our hospitals. But they were telling me about some of the pressures. When I arrived there, 10:30 in the morning, the longest wait in that department was 11.5 hours, and by the time I left it was 3.5 hours because of the hard work of people trying to make sure that people were getting the flow through the hospital. But I was concerned to hear that on some of the GP out-of-hours services, which you've taken out of the special measures programme, there were still gaps in rotas in parts of north Wales. Now, that's not acceptable. I can't understand how you seem relaxed about the situation with GP out-of-hours services, when they're telling me, the front-line staff, that there are gaps in those GP out-of-hours rotas. That concerns me. You made reference to the change at the top of the organisation, and there has been a lot of change, but it seems to me that it's continuous churn. You know, the finance director's leaving, the medical director's also in the process of departing the organisation. We were informed by you in a statement in this Chamber just last year that a turnaround director had been appointed. Of course, it was one of the previous acting chief executives of the organisation, on whose watch a lot of this mess that we're trying to mop up had been caused. We said it was the wrong person for the job at that time -
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Gweinidog, a gaf i ddiolch i chi am eich datganiad? Rhannaf eich uchelgais. Rwyf eisiau i hwn fod yn fwrdd iechyd sydd wedi newid o ran ei berfformiad ac i fod y bwrdd iechyd sy'n perfformio orau yng Nghymru ac, yn wir, yn y DU gyfan, os oes modd o gwbl, yn hytrach na bod, oherwydd llawer o bethau - nid popeth, ond llawer o bethau - yn gyson ar waelod tabl cynghrair y DU, ac yn sicr ar waelod tabl cynghrair Cymru. Byddwn yn gofyn y cwestiwn sylfaenol hwn i chi, serch hynny, a chredaf ei fod yn un y mae llawer o bobl yn ei ofyn i mi, nawr, a hwnnw yw: mesurau arbennig - a yw'n gymorth ynteu'n rhwystr? Oherwydd nid wyf yn siŵr a yw'r trefniadau mesurau arbennig yng Nghymru, sy'n wahanol i'r rhai dros y ffin yn Lloegr, yn gweithio'n dda. Rwy'n credu - wyddoch chi, yr wybodaeth a'r adborth a gaf i gan glinigwyr, gan gyfarwyddwyr anweithredol ac eraill, yw, weithiau, oherwydd y trefniadau mesurau arbennig hynny, ei bod hi'n cymryd amser hir i gael penderfyniadau drwy'r bwrdd iechyd pan, weithiau, fod angen gweithredu'n gyflym er mwyn rhoi trefn ar bethau. Roeddwn yn falch o'ch clywed yn cyfeirio at y ffaith eich bod wedi cymeradwyo'r buddsoddiad mewn gwasanaethau cyhyrysgerbydol cymunedol yn ddiweddar, cynnydd yn nifer yr ymgynghorwyr orthopedig a rhywfaint o fuddsoddiad cyfalaf yn y maes hwnnw. Ond mae wedi cymryd dros 18 mis i'r rhaglen gyfalaf honno gael ei chymeradwyo gennych chi, yn rhinwedd eich swydd yn Weinidog, ac nid wyf yn gwybod a yw hynny'n broblem gan nad yw eich swyddogion wedi dwyn y mater i'ch sylw yn ddigonol - nid oes syniad gennyf sut y mae eich systemau'n gweithio yn y Llywodraeth. Ond mae wedi cymryd llawer iawn o amser. Ac, wrth gwrs, gwyddom fod mater y chwe meddyg ymgynghorol orthopedig yn bennaf oherwydd yr amgylchiadau trasig a arweiniodd at orchymyn i atal marwolaethau pellach o dan reoliad 28 yng nghyswllt achos Megan Lloyd-Williams - gwraig 77 oed o Sir y Fflint a dorrodd glun ym mis Medi'r llynedd ac yn anffodus bu farw a phetai hi wedi cael gofal iechyd o'r safon y dylid fod wedi ei ddarparu yna ni fyddai wedi marw. Mae'n destun pryder i mi ei bod yn cymryd digwyddiad o'r fath - digwyddiad na ddylai fyth fod wedi digwydd - gyda thrychineb mewn teulu a gwraig yn colli ei bywyd i wneud i bobl lofnodi yn y man priodol fel y gall y cynlluniau ar gyfer gwella gael y cyllid sydd ei angen. Mae'n bryder i mi, er enghraifft, bod y gronfa ddata genedlaethol ar dorri clun yn rhoi Ysbyty Glan Clwyd, Ysbyty Gwynedd - ac fe'ch clywais yn dweud y dylem ddyheu i fod cystal ag Ysbyty Gwynedd ym mhob agwedd, ond mae'n rhoi'r ysbyty hwnnw hefyd, a Wrecsam Maelor, yn y 10 uchaf o ysbytai sy'n perfformio waethaf ar y gronfa ddata honno yn y DU gyfan, allan o 176 o ysbytai. Mae hynny'n fy mhoeni, ac rwyf eisiau gweld y sefyllfa hon yn newid. Nawr, cafwyd rhywfaint o gynnydd; rwy'n cydnabod hynny. Cafwyd cynnydd mewn gwasanaethau mamolaeth, yn bennaf oherwydd i 10,000 o bobl orymdeithio ar y strydoedd yn y Rhyl - gan cynnwys y Dirprwy Lywydd a minnau - i ymgyrchu dros uned gofal arbennig newydd i fabanod yn y gogledd. Rwy'n falch iawn ein bod wedi sicrhau'r buddsoddiad hwnnw - dyna oedd y penderfyniad cywir, a chefnogais y Prif Weinidog yn llawn am wneud y penderfyniad hwnnw. Rwy'n cydnabod y bu rhywfaint o welliant ym maes meddygon teulu hefyd. Rwyf wedi'i weld yn o ran nad yw rhai o'r practisau hynny a oedd mewn peryg mewn peryg mwyach. Ond, wrth gwrs, mae gennym ni o hyd nifer o bractisau meddygon teulu sydd wedi cau eu drysau unwaith ac am byth; mae degau o filoedd o gleifion yn gorfod wynebu'r drafferth o gofrestru gyda meddygon teulu newydd neu'n cael eu trosglwyddo i feddygon teulu newydd. Ac er fy mod yn derbyn bod rhai yn dod yn ôl i faes ymarfer cyffredinol, yn hytrach na chael eu rheoli gan y bwrdd iechyd, y ffaith yw bod gan Betsi fwy o gyfleusterau meddygon teulu y mae'r bwrdd iechyd yn eu rheoli nag unrhyw ran arall o'r wlad, ac mae hynny'n dal i fy mhoeni. Bûm ar ymweliad ag Ysbyty Maelor Wrecsam ddoe i ymweld â'r adran achosion brys, ac mae'n rhaid imi ddweud na welwch chi dîm mwy ymroddedig yn ein hysbytai. Ond roedden nhw'n dweud wrthyf i am rywfaint o'r pwysau. Pan gyrhaeddais i yno, 10.30 yn y bore, roedd yr arhosiad hiraf yn yr adran honno yn 11.5 awr, ac erbyn i mi adael roedd yn 3.5 awr oherwydd gwaith caled pobl yn ceisio gwneud yn siŵr bod y llif drwy'r ysbyty yn dderbyniol. Ond roedd clywed am rai o'r gwasanaethau meddygon teulu y tu allan i oriau, a dynnwyd o'r rhaglen mesurau arbennig, yn peri pryder imi gan fod bylchau o hyd mewn rotâu yn rhannau o'r gogledd. Nawr, nid yw hynny'n dderbyniol. Ni allaf ddeall sut rydych chi'n gallu bod mor ddidaro ynglŷn â sefyllfa'r gwasanaethau meddygon teulu y tu allan i oriau, a hwythau'n dweud wrthyf fi, y staff rheng flaen, fod bylchau yn rotâu gwasanaethau meddygon teulu y tu allan i oriau. Mae hynny'n fy mhoeni. Fe wnaethoch chi gyfeirio at y newid ar frig y sefydliad, a bu llawer o newid, ond mae'n ymddangos i mi mai trobwll parhaus ydyw. Rydych yn gwybod bod y Cyfarwyddwr Cyllid yn gadael, mae'r Cyfarwyddwr Meddygol hefyd yn y broses o adael y sefydliad. Cawsom wybod gennych mewn datganiad yn y Siambr hon y llynedd fod cyfarwyddwr newid wedi'i benodi. Wrth gwrs, roedd yn un o gyn-brif weithredwyr dros dro'r sefydliad, ac yn ystod cyfnod y cyfarwyddwr hwnnw y cawsom ni lawer o'r llanast hwn yr ydym ni'n ceisio cael trefn arno. Fe wnaethom ni ddweud mai hwn oedd y person anghywir ar gyfer y swydd ar y pryd -