English: I'm pleased to rise to take part in this important debate. In his contribution to this debate, Paul Davies twice used the word 'draconian', and this is a draconian measure; we cannot pretend it's anything else. I'm sure that most of us in this Chamber will not be supporting it with a light heart. We would have loved to see our fellow citizens comply with what they were being asked and advised to do, but sadly, we know there is a minority - and I believe it's a small minority of people - who were not prepared to take the very, very clear advice, and that means that powers must exist to protect the population from this unprecedented disease. We really don't know, as the Minister said earlier, what it's going to do and how it's going to affect us, and so Plaid Cymru will be, with quite a heavy heart in many ways, supporting this legislative consent motion. In my contribution, Dirprwy Lywydd, I want to echo some of the concerns that have already been raised, particularly by Mick Antoniw. Not about whether the powers should exist, but how those powers might be used and how this place might be able to participate, because as the Minister has said, the taking of these powers - some of these powers - does not necessarily mean the use of them; it may not be necessary. But there are some areas, and I'm sure many other Members of the Senedd will have had representations, for example, from disabled people who are really concerned that if the requirements, hard-fought-for requirements, requirements that they've taken many years to campaign for around the right to support are removed, that they will lose care packages and that would make them vulnerable. I'd argue that it would actually make them vulnerable to ending up in the hospital system, which of course would be the last thing we would want. And the Minister will also be aware that there are concerns about the removal of some protections for mental health patients. I know that this Welsh Government will not likely use those powers, but I do understand why constituents have been writing to me and to many of us, and about the rights of disabled children to access education - all of those things - that those fears are real. I'd like to ask the Minister today, and I don't know if he would be able to commit to this, that if the Welsh Government is reaching the point where it feels it must use some of those powers, that in addition to perhaps reporting as Mick Antoniw has suggested, whether it would be possible - we will be meeting in this place in one form or another - if it would be possible for the Minister to bring forward a statement to the mini Senedd or whatever we will be by that time, to explain why he is thinking of lightening the requirements on local government around social care, for example, so that we can raise constituents' concerns with him. And he can respond to those, and I'm sure respond to those in a way that would provide reassurance. The Minister said in his statement that he absolutely understands - and I'm really pleased to hear him say this, and it doesn't surprise me at all - the right to balance respect for individuals' rights around what is necessary for the community as a whole. And in that respect, I draw his attention - he may have already seen it - to the statement released today by the Equality and Human Rights Commission that provides a very useful framework for one's thinking around how some of that balancing might be done in this absolutely unprecedented period. I refer briefly to statutory sick pay. Of course, all of us will welcome the fact that this becomes available, but as Mick Antoniw has said, people cannot live on that. They certainly can't live on it for very long, and I think we are disappointed. I understand there were amendments that were raised but not discussed that would have provided, in this legislation, some protection for those sole workers, self-employed people and freelancers. I've heard what the Welsh Government have said - and I hope that they are right - that we will be getting a package from the UK Government, because that is, of course, the right level for that package to come. But if it doesn't come and it doesn't come quickly, I would urge Welsh Ministers to look at what they may be able to do in the short term. We've been doing some research ourselves, supported by experts in the field, around the possibility of a temporary basic income that would support those people, and if we find ourselves in a situation where the UK Government won't act, we would obviously be more than happy to share that and see if there's any feasibility. I mean, there are other things that the legislation doesn't do, as I understand it, and the Minister will correct me if I'm wrong. It doesn't, for example, enable the Government, at any level, to step in and deal with bad employers. I am receiving messages as we are sitting here from people who are being pressurised to go into work in situations where I don't think anybody in this room would feel that their work was essential for the community. Siân Gwenllian raised earlier the issue about construction workers. I'm not a construction worker but my big brother is, and I know what construction sites are like. It is not possible, on a construction site, to be building buildings or repairing them and maintain proper social distancing. It just should not be done. Unless those people are building essential facilities or making essential repairs to perhaps the homes of older people who won't be safe to stay in their homes unless it's done, but construction workers - . I've had several e-mails this morning from people in my region saying, 'I don't want to be at work; I don't feel safe at work; I don't feel my work is essential, but my boss is telling me that unless I turn up, my work is gone.' We know that that sector is quite fragile, actually, that people's employment rights are often not very strong, and it's a disappointment to me that this legislation does not give Governments an opportunity to step in. Again, the vast majority of employers are going to be being responsible, they're going to be supporting their staff, they're going to be encouraging their staff to stay at home. We've seen some really nice things. Timpson's, for example, who've not only told all their are staff to stay at home and they'll be fully paid, but are giving them additional help and protection. I can see the Deputy Presiding Officer is telling me that I must draw this to an end, and I will do so. The final point that I want to make in the context of the legislation is that this does give powers with regard to isolation, with regard to distancing, but I think if those powers are to be used, people must have clarity, and particularly today what is facing us is that it is not clear what is essential work and what is not. I don't know to what extent, Deputy Presiding Officer, that will be in the gift of the Welsh Government to get some more clarity about that, but we cannot ask people to behave responsibly and then not tell them what responsible behaviour really looks like.
Welsh: Rwy'n falch o godi i gymryd rhan yn y ddadl bwysig hon. Yn ei gyfraniad i'r ddadl hon, defnyddiodd Paul Davies y gair 'ddidostur' ddwywaith, ac mae hwn yn fesur didostur; allwn ni ddim esgus ei fod yn ddim byd arall. Rwy'n siŵr na fydd y rhan fwyaf ohonom ni yn y Siambr hon yn cefnogi'r Bil â chalon ysgafn. Byddem ni wedi bod wrth ein boddau yn gweld ein cyd-ddinasyddion yn cydymffurfio â'r hyn y gofynnwyd iddyn nhw ei wneud ac y'i cynghorwyd nhw i'w wneud, ond yn anffodus, fe wyddom bod lleiafrif - ac rwy'n credu mai lleiafrif bach o bobl ydyn nhw - nad oedden nhw'n barod i dderbyn y cyngor clir iawn hwn, ac mae hynny'n golygu bod yn rhaid cael pwerau i amddiffyn y boblogaeth rhag y clefyd digynsail hwn. Nid ydym ni'n gwybod, fel y dywedodd y Gweinidog yn gynharach, yr hyn mae'n mynd i'w wneud a sut y bydd yn effeithio arnom ni, ac felly fe fydd Plaid Cymru, gyda chalon eithaf trwm mewn sawl ffordd, yn cefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn. Yn fy nghyfraniad, Dirprwy Lywydd, hoffwn i adleisio rhai o'r pryderon sydd wedi eu codi eisoes, yn enwedig gan Mick Antoniw. Nid ynghylch pa un a ddylai'r pwerau fodoli, ond sut y gall y pwerau hynny gael eu defnyddio a sut y gallai'r lle hwn gymryd rhan, oherwydd fel y mae'r Gweinidog wedi ei ddweud, nid yw cymryd y pwerau hyn - rhai o'r pwerau hyn - yn golygu eu defnyddio o reidrwydd; efallai na fydd angen hynny. Ond mae rhai meysydd, ac rwy'n siŵr y bydd llawer o Aelodau eraill y Senedd wedi cael sylwadau, er enghraifft, gan bobl anabl sydd wir yn pryderu, os bydd gofynion, gofynion y maen nhw wedi brwydro'n hir drostyn nhw, y maen nhw wedi cymryd blynyddoedd lawer i ymgyrchu dros yr hawl i gael cefnogaeth, yn cael eu dileu, y byddan nhw'n colli pecynnau gofal ac y byddai hynny'n eu gwneud yn agored i niwed. Byddwn i'n dadlau y byddai hynny mewn gwirionedd yn eu gwneud yn agored i fynd i mewn i'r system ysbyty yn y pen draw, sef y peth olaf y byddem ni'n ei ddymuno wrth gwrs. A bydd y Gweinidog hefyd yn ymwybodol bod pryderon ynghylch cael gwared ar rai amddiffyniadau ar gyfer cleifion iechyd meddwl. Rwy'n gwybod na fydd Llywodraeth Cymru yn debygol o ddefnyddio'r pwerau hynny, ond rwyf yn deall pam mae etholwyr wedi bod yn ysgrifennu ataf i ac at lawer ohonom ni, ac ynglŷn â hawliau plant anabl i gael mynediad at addysg - y pethau hynny i gyd - bod yr ofnau hynny yn rhai gwirioneddol. Hoffwn i ofyn i'r Gweinidog heddiw, ac nid wyf i'n gwybod a fyddai'n gallu ymrwymo i hyn, sef os bydd Llywodraeth Cymru yn cyrraedd y pwynt lle mae'n teimlo bod yn rhaid iddi ddefnyddio rhai o'r pwerau hynny, yn ogystal ag efallai adrodd fel y mae Mick Antoniw wedi ei awgrymu, a fyddai'n bosibl - byddwn ni'n cyfarfod yn y lle hwn ar ryw ffurf neu'i gilydd - pe byddai'n bosibl i'r Gweinidog ddod â datganiad gerbron y Senedd fach neu beth bynnag y byddwn ni erbyn hynny, i egluro pam y mae'n ystyried ysgafnhau'r gofynion ar lywodraeth leol ynghylch gofal cymdeithasol, er enghraifft, fel y gallwn ni godi pryderon etholwyr gydag ef. A gall ef ymateb i'r rheini, ac rwy'n siŵr yn ymateb i'r rheini mewn ffordd a fyddai'n rhoi tawelwch meddwl. Dywedodd y Gweinidog yn ei ddatganiad ei fod yn deall yn llwyr - ac rwy'n falch iawn o'i glywed yn dweud hyn, ac nid yw'n syndod i mi o gwbl - yr hawl i gydbwyso parch at hawliau unigolion â'r hyn sy'n angenrheidiol i'r gymuned yn ei chyfanrwydd. Ac yn hynny o beth, rwy'n tynnu ei sylw - efallai ei fod wedi ei weld eisoes - at y datganiad a gafodd ei ryddhau heddiw gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol sy'n darparu fframwaith defnyddiol iawn ar gyfer ystyried y modd y gellid gwneud rhywfaint o'r cydbwyso hwnnw yn y cyfnod cwbl ddigynsail hwn. Cyfeiriaf yn fyr at daliadau salwch statudol. Wrth gwrs, bydd pob un ohonom ni yn croesawu'r ffaith fod hyn ar gael, ond fel y dywedodd Mick Antoniw, ni all pobl fyw ar hynny. Yn sicr, ni allan nhw fyw arno yn hir iawn, ac rwy'n credu ein bod yn siomedig. Rwy'n deall y cafodd gwelliannau eu codi, ond ni chawsant eu trafod, a fyddai wedi rhoi rhywfaint o amddiffyniad, yn y ddeddfwriaeth hon, i'r gweithwyr unigol hynny, pobl hunangyflogedig a gweithwyr llawrydd. Rwyf i wedi clywed yr hyn y mae Llywodraeth Cymru wedi ei ddweud - a gobeithio eu bod nhw'n iawn - y byddwn ni'n cael pecyn gan Lywodraeth y DU, oherwydd dyna, wrth gwrs, yw'r lefel cywir i'r pecyn hwnnw ddod ohono. Ond os nad yw'n dod ac nad yw'n dod yn gyflym, byddwn i'n annog Gweinidogion Cymru i ystyried yr hyn y gallan nhw ei wneud yn y tymor byr. Rydym ni wedi bod yn gwneud rhywfaint o ymchwil ein hunain, gyda chefnogaeth arbenigwyr yn y maes, yn ymwneud â'r posibilrwydd o gael incwm sylfaenol dros dro a fyddai'n cefnogi'r bobl hynny, ac os byddwn ni'n canfod ein hunain mewn sefyllfa lle na fydd Llywodraeth y DU yn fodlon gweithredu, byddem yn amlwg yn fwy na hapus i rannu hynny a gweld a oes unrhyw ddichonoldeb. Wyddoch chi, mae pethau eraill nad yw'r ddeddfwriaeth yn eu gwneud, yn ôl yr hyn yr wyf i'n ei ddeall, a bydd y Gweinidog yn fy nghywiro i os wyf i'n anghywir. Nid yw, er enghraifft, yn galluogi'r Llywodraeth, ar unrhyw lefel, i gamu i mewn ac ymdrin â chyflogwyr gwael. Rwyf i'n cael negeseuon wrth i ni eistedd yn y fan yma gan bobl sydd o dan bwysau i fynd i weithio mewn sefyllfaoedd lle nad wyf i'n credu y byddai unrhyw un yn yr ystafell hon yn teimlo bod eu gwaith yn hanfodol i'r gymuned. Cododd Siân Gwenllian y mater yn gynharach ynglŷn â gweithwyr adeiladu. Nid wyf i'n weithiwr adeiladu ond dyna yw gwaith fy mrawd mawr, ac rwy'n gwybod sut fath o leoedd yw safleoedd adeiladu. Nid yw'n bosibl, ar safle adeiladu, i fod yn adeiladu adeiladau na'u hatgyweirio a chynnal pellter cymdeithasol priodol. Yn syml, ni ddylid ei wneud. Oni bai bod y bobl hynny'n adeiladu cyfleusterau hanfodol neu'n gwneud atgyweiriadau hanfodol efallai i gartrefi pobl hŷn na fydden nhw'n ddiogel i aros yn eu cartrefi, oni bai bod hynny'n cael ei wneud, ond gweithwyr adeiladu - . Rwyf i wedi cael sawl e-bost y bore yma gan bobl yn fy rhanbarth i yn dweud, 'Nid wyf i eisiau bod yn y gwaith; nid wyf i'n teimlo'n ddiogel yn y gwaith; nid wyf i'n teimlo bod fy ngwaith yn hanfodol, ond mae fy mhennaeth yn dweud wrthyf, oni bai fy mod yn dod i weithio, y byddaf yn colli fy ngwaith.' Rydym ni'n gwybod bod y sector hwnnw'n eithaf bregus, mewn gwirionedd, nad yw hawliau cyflogaeth pobl yn aml yn gryf iawn, ac mae'n siom i mi nad yw'r ddeddfwriaeth hon yn rhoi cyfle i Lywodraethau gamu i'r adwy. Unwaith eto, mae'r mwyafrif helaeth o gyflogwyr yn mynd i fod yn gyfrifol, maen nhw'n mynd i gefnogi eu staff, maen nhw'n mynd i annog eu staff i aros gartref. Rydym ni wedi gweld pethau dymunol iawn. Mae Timpson's, er enghraifft, sydd nid yn unig wedi dweud wrth bawb fod staff i aros gartref ac y byddan nhw'n cael eu talu'n llawn, ond maen nhw'n rhoi cymorth ac amddiffyniad ychwanegol iddyn nhw hefyd. Rwy'n gallu gweld bod y Dirprwy Lywydd yn dweud wrthyf bod yn rhaid i mi ddirwyn hyn i ben, ac fe wnaf i hynny. Y pwynt olaf yr wyf i eisiau ei wneud yng nghyd-destun y ddeddfwriaeth yw bod hyn yn rhoi pwerau o ran ynysu, o ran cadw pellter cymdeithasol, ond rwy'n credu os yw'r pwerau hynny am gael eu defnyddio, mae'n rhaid i bobl gael eglurder, ac yn arbennig heddiw yr hyn sydd yn ein hwynebu yw nad yw'n glir beth sy'n waith hanfodol a beth nad yw'n waith hanfodol. Nid wyf i'n gwybod, Dirprwy Lywydd, i ba raddau y bydd hynny o fewn gallu Llywodraeth Cymru i gael mwy o eglurder ynghylch hynny, ond allwn ni ddim gofyn i bobl ymddwyn yn gyfrifol ac wedyn peidio â dweud wrthyn nhw sut mae ymddygiad cyfrifol yn edrych mewn gwirionedd.