English: The public is not stupid. Many of our witnesses and contributors foresaw this huge hike in energy costs that households are now grappling with. They predicted that this was going to be a tsunami or perfect storm, which, I'm afraid, is now staring us in the face. This is not simply an energy crisis compounded by a climate emergency. Britain is now significantly poorer as a result of the decision taken to withdraw from the single market with our European neighbours, and Wales has taken that hit particularly badly as manufacturers are much more vulnerable than services to increased bureaucracy and hold-ups at ports. And that hold-up has obviously translated into significant rises in the costs of everyday foods. Bluntly, the problems are getting worse, not better. The rising cost of living, and the end of key measures of Government support, all point to a very, very difficult period ahead for many, many households. What can we do about this? Well, first of all, we must work together. We made 14 recommendations in our report, covering everything from data collection to council tax arrears, and I would like to thank the Minister for Social Justice for her helpful and constructive response to the committee's recommendations, having accepted nine recommendations in full, and accepting the remaining five in principle. Building on the warnings from our witnesses, it is vital that people struggling to make ends meet are not falling into the hands of people who only make things worse for them. The Welsh Government's creation of the single advice fund two years ago, integrating all advice services, makes it more likely that people will get help at an earlier stage in their indebtedness. There's the Welsh Government decision, in light of our recommendation, to use community-based organisations to spread the message of hope and help to targeted groups who may not know about these single advice services. Also, we need to build on the very effective social media messaging they've used to increase the take-up of benefits to now tackle reducing the stigma associated with being in debt. People must come forward and get help from those who really can offer good alternatives to the doorstep lenders and the loan sharks. Fuel poverty, we can all agree, is now a major cause for concern, and the Welsh Government's £100 winter fuel payment to low-income households provides some short-term respite but it's not sufficient. The committee will return to the need for accelerated plans to tackle fuel poverty, including bringing all social homes up to energy rating A in the shortest time possible, in our forthcoming inquiry into the Warm Homes programme and what we need to do about fuel poverty. But we cannot lose sight of other challenges. For example, the most common debt issue raised with Citizens Advice in 2020 was council tax debt. The financial year 2020-21 saw the largest single-year increase in council tax arrears in 20 years, rising to nearly £157 million. We heard concerns about pockets of bad practice in terms of how these debts are sometimes being collected, and very much welcome the Welsh Government's willingness to review how the council tax protocol for Wales is working, whether it needs to be strengthened or be placed on a statutory footing. We welcome the Welsh Government's openness to contemplate debt bonfires of public sector debts that are likely to be irrecoverable, but we all need to recognise that there are opportunity costs to such a decision. Housing debt and evictions were also featured as having got a lot worse, and witnesses confirmed that the ban on evictions across the whole rental sector had been vital in preventing homelessness during the height of the pandemic. Recommendation 10 points to the importance of maintaining that section 21 six months no-fault evictions notice period once any COVID-related regulations cease. We note that the Welsh Government, in its response, is committed to finally implementing the Renting Homes (Wales) Act 2016 before this summer's recess, and the Senedd must ensure this deadline is met. We hope the pandemic will recede, but its legacy of indebtedness will endure well beyond that.
Welsh: Nid yw'r cyhoedd yn dwp. Roedd llawer o'n tystion a'n cyfranwyr yn rhagweld y cynnydd enfawr hwn mewn costau ynni y mae aelwydydd bellach yn ymrafael ag ef. Roeddent yn rhagweld y byddai'n creu tswnami neu storm berffaith, ac mae arnaf ofn ei bod hi bellach wedi cyrraedd. Mae hwn yn fwy nag argyfwng ynni wedi ei ddwysáu gan argyfwng hinsawdd. Mae Prydain bellach yn llawer tlotach o ganlyniad i'r penderfyniad a wnaed i adael y farchnad sengl gyda'n cymdogion Ewropeaidd, ac mae Cymru wedi cael ei tharo'n arbennig o galed gan fod gweithgynhyrchwyr yn llawer mwy agored na gwasanaethau i'r cynnydd mewn biwrocratiaeth ac oedi mewn porthladdoedd. Ac mae'n amlwg fod oedi o'r fath wedi arwain at gynnydd sylweddol yng nghostau bwydydd bob dydd. Yn blwmp ac yn blaen, mae'r problemau'n gwaethygu yn hytrach na gwella. Mae costau byw cynyddol, a diwedd cymorth allweddol gan y Llywodraeth, yn arwydd o gyfnod anodd iawn i ddod i lawer iawn o aelwydydd. Beth y gallwn ei wneud ynglŷn â hyn? Wel, yn gyntaf oll, rhaid inni weithio gyda'n gilydd. Gwnaethom 14 o argymhellion yn ein hadroddiad, yn cwmpasu popeth o gasglu data i ôl-ddyledion y dreth gyngor, a hoffwn ddiolch i'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol am ei hymateb defnyddiol ac adeiladol i argymhellion y pwyllgor, ac am dderbyn naw argymhelliad yn llawn, a'r pum argymhelliad arall mewn egwyddor. Gan adeiladu ar y rhybuddion gan ein tystion, mae'n hanfodol nad yw pobl sy'n cael trafferth cael dau ben llinyn ynghyd yn syrthio i ddwylo pobl sydd ond yn gwneud pethau'n waeth iddynt. Mae creu'r gronfa gynghori sengl gan Lywodraeth Cymru ddwy flynedd yn ôl, gan integreiddio'r holl wasanaethau cynghori, yn ei gwneud yn fwy tebygol y bydd pobl yn cael cymorth ar gam cynharach o'u dyled. Ceir penderfyniad Llywodraeth Cymru, yng ngoleuni ein hargymhelliad, i ddefnyddio sefydliadau yn y gymuned i ledaenu'r neges o obaith a help i grwpiau wedi'u targedu nad ydynt efallai'n gwybod am y gwasanaethau cynghori sengl hyn. Hefyd, mae angen inni adeiladu ar y negeseuon cyfryngau cymdeithasol effeithiol iawn y maent wedi'u defnyddio i gynyddu'r nifer sy'n manteisio ar fudd-daliadau i fynd i'r afael yn awr â lleihau'r stigma sy'n gysylltiedig â bod mewn dyled. Rhaid i bobl ofyn am help gan y rhai sy'n gallu cynnig dewisiadau amgen da yn lle benthycwyr carreg y drws a benthycwyr arian didrwydded. Gallwn i gyd gytuno fod tlodi tanwydd bellach yn peri pryder mawr, ac mae taliad tanwydd y gaeaf Llywodraeth Cymru o £100 i aelwydydd incwm isel yn darparu rhywfaint o gymorth yn y tymor byr ond nid yw'n ddigon. Bydd y pwyllgor yn dychwelyd at yr angen am gynlluniau cyflymach i fynd i'r afael â thlodi tanwydd, gan gynnwys sicrhau bod pob cartref cymdeithasol yn cyrraedd sgôr ynni A yn yr amser byrraf posibl, yn ein hymchwiliad sydd ar y ffordd i'r rhaglen Cartrefi Clyd a'r hyn y mae angen inni ei wneud ynglŷn â thlodi tanwydd. Ond ni allwn golli golwg ar heriau eraill. Er enghraifft, y broblem ddyled fwyaf cyffredin a ddaeth i sylw Cyngor ar Bopeth yn 2020 oedd dyledion y dreth gyngor. Yn ystod y flwyddyn ariannol 2020-21 gwelwyd y cynnydd un flwyddyn mwyaf ers 20 mlynedd mewn ôl-ddyledion treth gyngor, gan godi i bron £157 miliwn. Clywsom bryderon am bocedi o arfer gwael o ran sut y caiff y dyledion hyn eu casglu weithiau, ac rydym yn croesawu parodrwydd Llywodraeth Cymru i adolygu sut y mae protocol y dreth gyngor ar gyfer Cymru yn gweithio, ac a oes angen ei gryfhau neu ei roi ar sail statudol. Rydym yn croesawu agwedd agored Llywodraeth Cymru tuag at ystyried 'coelcerthi dyledion' yn y sector cyhoeddus sy'n debygol o fod yn anadferadwy, ond mae angen i bob un ohonom gydnabod bod costau cyfle i benderfyniad o'r fath. Nodwyd bod dyledion ym maes tai ac achosion o droi allan hefyd wedi gwaethygu cryn dipyn, a chadarnhaodd tystion fod y gwaharddiad ar droi allan ar draws y sector rhentu cyfan wedi bod yn hanfodol i atal digartrefedd pan oedd y pandemig ar ei anterth. Mae argymhelliad 10 yn cyfeirio at bwysigrwydd cadw'r cyfnod rhybudd adran 21 o chwe mis ar gyfer troi allan heb fai ar ôl i unrhyw reoliadau sy'n gysylltiedig â COVID ddod i ben. Nodwn fod Llywodraeth Cymru, yn ei hymateb, wedi ymrwymo o'r diwedd i weithredu Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 cyn toriad yr haf eleni, a rhaid i'r Senedd sicrhau ei bod yn cadw at hyn. Gobeithiwn y bydd y pandemig yn cilio, ond bydd y dyledion y bydd yn eu gadael ar ôl yn parhau ymhell wedi hynny.