English: I call for two statements, firstly on diet as a treatment for diabetes 2, following the encouraging results from two diabetic diet trials conducted by diabetic dietician Claire Chaudhry at Wrexham Maelor Hospital. Last Friday, I had the pleasure of visiting the hospital to meet the dietetic service lead for diabetes in Betsi Cadwaladr, together with the head of dietetics east and the assistant director for therapies in the east. They made the point to me that diet is the cornerstone of treatment for diabetes. With 30,000 to 40,000 people in north Wales alone with diabetes 2, this is costing 10 per cent of the NHS budget, much of it due to complications, but the pilot work has seen patients coming off insulin, losing weight, and increasing patient understanding of their own physiotype and changing lifestyles. They emphasise this is invest to save: blood pressure tablet use dropping, people coming off £3,000 sleep apnoea machines, amputations reducing, and beneficial impacts for sight loss, kidney dialysis, stroke and much else besides. They've taken the lead on this in Wales. GP referrals are up accordingly, but they don't currently have the capacity to meet that demand. As an invest to save, I think it's a wonderful initiative, which merits attention from the Welsh Government alongside the health board that has led on this. Secondly and finally, could I call for a Welsh Government statement on its engagement with autistic rights and the autistic rights movement? I'm sure you in particular will be aware that today is World Autism Awareness Day, part of World Autism Awareness Week, encouraging people to raise awareness of autism. Today, I have sponsored an event, just above us in the Senedd - a Going Gold for Autistic Acceptance 2019 event, where user-led organisations are promoting autistic acceptance and strengthening the autistic voice. As they say, 'nothing about autism without autistics.' Acceptance is an action. Don't just be aware, act. And if all we're going to do is simply raise awareness, we're just going to make waiting lists grow longer and longer. We need to move to understanding, acceptance, representation, inclusion and equality. Where autistic adults are speaking, are we listening? Therefore, I would welcome a statement, not simply in the context of the normal service-led or medical discussions we have here, but in terms of that engagement with the authentic autistic voice and the autistic rights movement on World Autism Awareness Day.
Welsh: Galwaf am ddau ddatganiad, yn gyntaf ar ddeiet fel triniaeth ar gyfer diabetes 2, yn dilyn canlyniadau calonogol o dreialon dau ddeiet diabetig a gynhaliwyd gan ddeietegydd diabetig Claire Chaudhry yn Ysbyty Maelor Wrecsam. Ddydd Gwener diwethaf, cefais y pleser o ymweld â'r ysbyty i gyfarfod ag arweinydd gwasanaeth deietegol diabetes Betsi Cadwaladr, ynghyd â Phennaeth Deieteg a'r Cyfarwyddwr Cynorthwyol ar gyfer therapïau yn y dwyrain. Eglurwyd wrthyf mai deiet yw conglfaen y driniaeth ar gyfer diabetes. Gyda 30,000 i 40,000 o bobl yn y Gogledd yn unig yn dioddef o ddiabetes 2, mae hyn yn costio 10 y cant o gyllideb y GIG, lawer ohono oherwydd cymhlethdodau. Ond mae'r gwaith peilot wedi gweld cleifion yn dod oddi ar inswlin, yn colli pwysau, a chynnydd yn nealltwriaeth y cleifion o'u nodweddion corfforol eu hunain a newid ffordd o fyw. Maent yn pwysleisio mai buddsoddi i arbed yw hyn: gostyngiad yn nifer y bobl sy'n defnyddio tabledi pwysedd gwaed, pobl yn dod oddi ar beiriannau apnea cwsg £3,000, gostyngiad yn nifer y bobl sy'n colli coes neu fraich, ac effeithiau buddiol o ran colli golwg, dialysis arennol, strôc a llawer o bethau eraill hefyd. Maen nhw wedi arwain ar hyn yng Nghymru. Mae cynnydd yn nifer yr atgyfeiriadau gan feddygon teulu yn unol â hynny, ond ar hyn o bryd nid oes ganddynt y capasiti i ateb y galw hwnnw. Fel buddsoddi i arbed, credaf ei fod yn fenter wych, sy'n haeddu sylw gan Lywodraeth Cymru ochr yn ochr â'r bwrdd iechyd sydd wedi arwain ar hyn. Yn ail ac yn olaf, a gaf i alw am ddatganiad gan Lywodraeth Cymru ar ei hymgysylltiad â hawliau awtistig a'r mudiad hawliau awtistig? Rwy'n siŵr eich bod chi'n ymwybodol bod heddiw'n Ddiwrnod Ymwybyddiaeth Awtistiaeth y Byd, rhan o Wythnos Ymwybyddiaeth Awtistiaeth Byd, sy'n annog pobl i godi ymwybyddiaeth o awtistiaeth yn benodol. Heddiw, rwyf wedi noddi digwyddiad yma yn y Senedd - digwyddiad Anelu am Aur ar gyfer Diwrnod Awtistiaeth y Byd 2019, lle mae sefydliadau a arweinir gan y defnyddiwr yn hybu derbyniaeth o awtistiaeth a chryfhau llais y rhai sydd ag awtistiaeth. Fel y dywedant, 'nothing about autism without autistics.' Mae derbyn awtistiaeth yn weithred. Peidiwch â bodloni'n unig ar ymwybyddiaeth, gweithredwch. Os mai'r cyfan a wnawn yw codi ymwybyddiaeth, yna mae'r rhestrau aros yn tyfu ac yn tyfu. Mae angen inni gymryd camau ymlaen tuag at ddealltwriaeth, derbyniaeth, cynrychiolaeth, cynhwysiant a chydraddoldeb. Pan fo oedolion awtistig yn siarad, a ydym ni'n gwrando? Felly, byddwn yn croesawu datganiad, nid yn unig o fewn y cyd-destun arferol dan arweiniad y gwasanaeth neu'r trafodaethau meddygol a gawn yma, ond o ran yr ymgysylltiad hwnnw â'r llais awtistig dilys a'r mudiad hawliau awtistig ar Ddiwrnod Ymwybyddiaeth Awtistiaeth y Byd.