techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Both the NFU and FUW, as you say, sit on the stakeholder group. We had a very long and detailed presentation around 'no deal' scenario planning last week. I also have, from within that group - and I don't know if NFU and FUW are on that particular sub-group - a scenario-planning sub-group, which has looked in detail at all the scenarios that could come forward as we leave the EU. That group has been sitting, probably, for about two and a half years. They came forward with a very detailed report. Both the NFU and FUW meet with me regularly. I've seen them both this week. I know that officials are engaging with them around 'no deal'. So, I do - . Obviously, as we up the preparedness around 'no deal', which we certainly have over the last few weeks, when it's become much more of a possibility, I'm sure that engagement will increase also.
Welsh: Mae Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr ac Undeb Amaethwyr Cymru, fel y dywedwch, yn rhan o'r grŵp rhanddeiliaid. Cawsom gyflwyniad hir a manwl iawn ynghylch cynllunio ar gyfer senario 'dim bargen' yr wythnos diwethaf. Mae gennyf hefyd, o'r grŵp hwnnw - ac nid wyf yn gwybod a yw'r NFU a'r FUW yn rhan o'r is-grŵp penodol hwnnw - is-grŵp ar gyfer cynllunio senarios, sydd wedi edrych yn fanwl ar yr holl senarios a allai ddigwydd wrth inni adael yr UE. Mae'r grŵp hwnnw wedi bodoli ers oddeutu dwy flynedd a hanner mae'n siŵr. Cynhyrchwyd adroddiad manwl iawn ganddynt. Mae'r NFU a'r FUW yn cyfarfod â mi yn rheolaidd. Rwyf wedi gweld y ddau yr wythnos hon. Gwn fod swyddogion yn ymgysylltu â hwy mewn perthynas â Brexit 'dim bargen'. Felly, rwyf - . Yn amlwg, wrth inni gynyddu'r gwaith ar barodrwydd mewn perthynas â Brexit 'dim bargen', sy'n sicr yn rhywbeth rydym wedi'i wneud dros yr ychydig wythnosau diwethaf, ers iddo ddod yn llawer mwy o bosibilrwydd, rwy'n siŵr y bydd lefelau'r ymgysylltiad hwnnw'n cynyddu hefyd.
English: Diolch, Llywydd. The Welsh Government has a target to eradicate TB in cattle and wildlife by 2036 and farmers accept that this involves many restrictions on the way they work and operate and imposes substantial costs upon them as well, but that's absolutely necessary in order to achieve the objective, which we all share. But there's a widespread feeling that whilst farmers are doing a lot to contain and control TB on farms with their cattle, the Welsh Government is not being so energetic in attacking the problem that exists in wildlife. And in the results of the culls that have been authorised in Wales that emerged recently in the leaked letters that were the subject of questions from Paul Davies last week, it emerges that only five badgers have been culled since October 2017, and that compares with 10,000 cattle that had to be slaughtered in the year to last September. So, there are lots of people who think that the Welsh Government's policy on controlling wildlife is simply empty words. I wonder if the Minister will care to update us now on what she intends to do to justify her position.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod targed i ddileu TB mewn gwartheg a bywyd gwyllt erbyn 2036 ac mae ffermwyr yn derbyn bod hyn yn golygu llawer o gyfyngiadau ar y ffordd y maent yn gweithio ac yn gweithredu ac yn arwain at gostau sylweddol iddynt hefyd, ond mae hynny'n gwbl angenrheidiol er mwyn cyflawni'r nod a rennir gan bob un ohonom. Ond er bod ffermwyr yn gwneud llawer i atal a rheoli TB ar ffermydd gyda'u gwartheg, mae llawer yn teimlo nad yw Llywodraeth Cymru yn mynd ati yr un mor egnïol i ddatrys y broblem mewn bywyd gwyllt. Ac yng nghanlyniadau'r difa a awdurdodwyd yng Nghymru, a ymddangosodd yn ddiweddar yn y llythyrau a ddatgelwyd yn answyddogol ac a oedd yn destun cwestiynau gan Paul Davies yr wythnos diwethaf, daeth yn amlwg mai pum mochyn daear sydd wedi eu difa ers mis Hydref 2017, o gymharu â'r 10,000 o wartheg y bu'n rhaid eu difa yn y flwyddyn hyd at fis Medi diwethaf. Felly, mae llawer o bobl yn credu mai geiriau gwag yn unig yw polisi Llywodraeth Cymru ar reoli bywyd gwyllt. Tybed a all y Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni yn awr ar yr hyn y mae'n bwriadu ei wneud i gyfiawnhau ei safbwynt.
English: I brought forward the refreshed TB eradication programme in October 2017, and I'm committed to reporting to this Assembly in April once I've got data for the first calendar year. You'll be aware that, through this programme, we are doing bespoke action plans with herds that are in long-term breakdown, so anything over 18 months, and the five badgers to which you refer, which I think has been taken totally out of context, relate to those bespoke action plans. Now, it could be that, once that plan is set up with the farmer, with their private vet, with the Government vet, wildlife is not part of what needs to be done in order to eradicate TB from that herd.
Welsh: Cyflwynais y rhaglen ddiwygiedig i ddileu TB ym mis Hydref 2017, ac rwyf wedi ymrwymo i adrodd yn ôl i'r Cynulliad hwn ym mis Ebrill pan fydd data gennyf ar gyfer y flwyddyn galendr gyntaf. Fe fyddwch yn gwybod ein bod, drwy'r rhaglen hon, yn llunio cynlluniau gweithredu pwrpasol gyda buchesi â TB hirdymor, sef unrhyw achos dros 18 mis, ac mae'r pum mochyn daear y cyfeiriwch atynt, rhywbeth sydd wedi'i gymryd allan o gyd-destun yn gyfan gwbl yn fy marn i, yn ymwneud â'r cynlluniau gweithredu pwrpasol hynny. Nawr, pan roddir y cynllun hwnnw ar waith gyda'r ffermwr, gyda'u milfeddyg preifat, gyda milfeddyg y Llywodraeth, efallai nad yw bywyd gwyllt yn rhan o'r hyn sydd angen ei wneud er mwyn dileu TB o'r fuches honno.
English: I'm rather astonished to hear that, but there it is. The results of the four-year badger cull that was licensed in England have recently been published, and the Department for Environment, Food and Rural Affairs as a result is now extending them into 10 other areas in England. The results closest to us in south-west England, in Gloucestershire - the incidence of TB in wildlife has been reduced from 10.4 per cent to 5.6 per cent and, in Somerset, from 24 per cent to 12 per cent. So, it seems like an overall reduction of 50 per cent. Now, the Farmers Union of Wales has said that England's progress makes Wales's strategy look toothless, given that you have a plan on the shelf, as it were, ready to be brought in if you give the go-ahead to extend badger culling, which, of course, would be an animal welfare policy for badgers as well as for cattle, because TB is a terrible disease, whichever form of animal life has to suffer from it. So, surely, it's now time, in this particular instance at any rate, to think of following England's example.
Welsh: Mae'n syndod clywed hynny, ond dyna ni. Mae canlyniadau'r broses bedair blynedd o ddifa moch daear a drwyddedwyd yn Lloegr wedi eu cyhoeddi'n ddiweddar, ac o ganlyniad, mae Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig yn ei hymestyn bellach i 10 ardal arall yn Lloegr. Mae'r canlyniadau agosaf atom yn ne-orllewin Lloegr, yn swydd Gaerloyw - mae nifer yr achosion o TB mewn bywyd gwyllt wedi gostwng o 10.4 y cant i 5.6 y cant, ac yng Ngwlad yr Haf, o 24 y cant i 12 y cant. Felly, ymddengys bod hwn yn ostyngiad o 50 y cant i gyd. Nawr, mae Undeb Amaethwyr Cymru wedi dweud bod cynnydd Lloegr yn gwneud i strategaeth Cymru edrych yn wan, o ystyried bod gennych gynllun ar y silff, fel petai, yn barod i gael ei roi ar waith pe baech yn rhoi caniatâd i ymestyn difa moch daear, a fyddai, wrth gwrs, yn bolisi lles anifeiliaid ar gyfer moch daear yn ogystal ag ar gyfer gwartheg, gan fod TB yn glefyd ofnadwy, pa fath bynnag o anifail sy'n dioddef ohono. Felly, does bosibl nad yw hi bellach yn bryd ystyried dilyn esiampl Lloegr, yn yr achos penodol hwn o leiaf.
English: No, I will not be following England's example. I've ruled out an England-style badger cull from the day I came into this portfolio, following very detailed discussions with the chief veterinary officer. I think it's also right that we point out that 94.6 per cent of herds were TB free at the end of October 2018.
Welsh: Na, nid wyf am ddilyn esiampl Lloegr. Rwyf wedi diystyru difa moch daear yn y modd y mae Lloegr yn ei wneud ers y diwrnod y cefais y portffolio hwn, yn dilyn trafodaethau manwl iawn gyda'r prif swyddog milfeddygol. Credaf hefyd ei bod yn iawn inni dynnu sylw at y ffaith bod 94.6 y cant o fuchesi heb TB ar ddiwedd mis Hydref 2018.
English: Well, that is certainly true, but this still remains a substantial problem, and there doesn't seem to have been any progress made on containing it - or not very substantial progress at any rate - in recent times. Paul Davies referred last week also to the leak of this correspondence, which could put farmers' lives at risk, given the activities of some animal extremists. So, I wonder if the Minister will care to reflect on her failure to apologise when Paul Davies asked her to do so last time, but more particularly to give us some reassurance that errors of this kind will not be repeated and that effective action has been taken within the department to ensure that unauthorised leaks of this sensitive information can't occur again.
Welsh: Wel, mae hynny'n sicr yn wir, ond mae'n dal i fod yn broblem sylweddol, ac nid yw'n ymddangos bod unrhyw gynnydd wedi'i wneud yn ddiweddar ar fynd i'r afael â hi - neu gynnydd sylweddol iawn o leiaf. Cyfeiriodd Paul Davies yr wythnos diwethaf hefyd at yr ohebiaeth hon a ddatgelwyd yn answyddogol, a allai beryglu bywydau ffermwyr, o ystyried gweithgarwch rhai eithafwyr hawliau anifeiliaid. Felly, tybed a wnaiff y Gweinidog fyfyrio ar ei methiant i ymddiheuro pan ofynnodd Paul Davies iddi wneud hynny y tro diwethaf, ond yn fwy arbennig, i roi rhywfaint o sicrwydd inni na fydd camgymeriadau o'r fath yn cael eu hailadrodd a bod camau effeithiol wedi'u cymryd o fewn yr adran i sicrhau nad yw'r wybodaeth sensitif hon yn cael ei datgelu yn answyddogol eto.
English: Paul Davies has never asked me to apologise. I apologised when it happened during the summer of last year. I apologised immediately. It was the First Minister who Paul Davies asked to apologise last week, and, as the First Minister very rightly said, the issue was dealt with at the time of the incident, and the matter is now closed. I also want to add that evidence shows that most causes of bovine TB in cattle in Wales result from cattle-to-cattle transmission.
Welsh: Nid yw Paul Davies erioed wedi gofyn imi ymddiheuro. Ymddiheurais pan ddigwyddodd yn ystod yr haf y llynedd. Ymddiheurais ar unwaith. Gofyn i'r Prif Weinidog ymddiheuro a wnaeth Paul Davies yr wythnos diwethaf, ac fel roedd y Prif Weinidog yn iawn i'w ddweud, ymdriniwyd â'r mater pan ddigwyddodd, ac mae bellach ar ben. Hoffwn ychwanegu hefyd fod tystiolaeth yn dangos bod y rhan fwyaf o achosion o TB buchol yng Nghymru yn deillio o drosglwyddiad o un buwch i'r llall.
English: Thank you. Our clean air programme for Wales is considering evidence to inform the development and implementation of actions across Government departments and sectors to reduce the burden of poor air. This work will inform the development of a clean air plan for Wales, which we will publish for consultation this year.
Welsh: Diolch. Mae ein rhaglen aer glân i Gymru yn ystyried tystiolaeth i lywio'r gwaith o ddatblygu a gweithredu mesurau ar draws adrannau'r Llywodraeth a sectorau i leihau problem aer gwael. Bydd y gwaith hwn yn llywio datblygiad cynllun aer glân i Gymru, a fydd yn cael ei gyhoeddi gennym ar gyfer ymgynghori yn ei gylch eleni.
English: Thank you for that, Minister. I wonder if you might say a little more about Welsh Government policy on greening our inner urban areas, whether that be tree planting, such as community orchards, or other greening measures. It seems to me that, partly, that will directly affect air quality and improve air quality, but it's really important that we connect our people in Wales more directly with nature. A lot of what we want to see happen is about behavioural change, and I think if people have quality local environments, then they do become more aware of environmental issues, whether it's moving away from car use to a more integrated transport system, or supporting a range of other progressive environmental measures the Welsh Government has taken, and will take. So, I just wonder to what extent you will be acting on that agenda, Minister, of addressing those inner urban environmental issues.
Welsh: Diolch am hynny, Weinidog. Tybed a allwch ddweud mwy ynglŷn â pholisi Llywodraeth Cymru ar wyrddu canol ein hardaloedd trefol, boed hynny drwy blannu coed, megis perllannau cymunedol, neu fesurau gwyrddu eraill. Ymddengys i mi y bydd hynny, yn rhannol, yn effeithio'n uniongyrchol ar ansawdd aer ac yn gwella ansawdd yr aer, ond mae'n bwysig iawn ein bod yn cysylltu ein pobl yng Nghymru yn fwy uniongyrchol â natur. Mae llawer o'r hyn yr hoffem ei weld yn digwydd yn ymwneud â newid ymddygiad, ac yn fy marn i, os oes gan bobl amgylcheddau lleol o ansawdd, maent yn tyfu'n fwy ymwybodol o faterion amgylcheddol, boed drwy leihau eu defnydd o'r car a newid i system drafnidiaeth fwy integredig, neu drwy gefnogi ystod o fesurau amgylcheddol blaengar eraill y mae Llywodraeth Cymru wedi eu rhoi ar waith ac y bydd yn eu rhoi ar waith yn y dyfodol. Felly, i ba raddau y byddwch yn gweithredu ar yr agenda honno, Weinidog, o fynd i'r afael â'r materion amgylcheddol hynny yng nghanol ardaloedd trefol.
English: Thank you. I agree with everything John Griffiths says around people's perception of their environment. We have our forest strategy, 'Woodlands for Wales', and that sets out our vision for forestry and woodland creation in Wales. Our policy remains very clear that we want to obviously see more woodland creation. You'll be aware that the First Minister, in his manifesto, said he wants to see a national forest, and again, I've had early discussions with him around how we take that forward. I think it's really important, also, that we build on our natural resources policy. That includes supporting the development of resilient ecological networks so that we can maintain and enhance Wales's ecosystems in very-well-located woodlands. And, obviously, urban areas are very important too.
Welsh: Diolch. Cytunaf â phopeth a ddywedodd John Griffiths ynghylch canfyddiad pobl o'u hamgylchedd. Mae gennym strategaeth goetiroedd, 'Coetiroedd i Gymru', sy'n nodi ein gweledigaeth ar gyfer creu coedwigoedd a choetiroedd yng Nghymru. Mae ein polisi yn parhau i fod yn glir iawn ein bod yn amlwg am weld mwy o goetiroedd yn cael eu creu. Fe fyddwch yn gwybod bod y Prif Weinidog, yn ei faniffesto, wedi dweud ei fod yn awyddus i weld coedwig genedlaethol, ac unwaith eto, rwyf wedi cael trafodaethau cynnar gydag ef ynglŷn â sut i fwrw ymlaen â hynny. Credaf ei bod hefyd yn bwysig iawn ein bod yn adeiladu ar ein polisi adnoddau naturiol. Mae hynny'n cynnwys cefnogi datblygiad rhwydweithiau ecolegol cadarn fel y gallwn gynnal a gwella ecosystemau Cymru mewn coetiroedd sydd wedi'u lleoli mewn mannau da iawn. Ac yn amlwg, mae ardaloedd trefol yn bwysig iawn hefyd.
English: Minister, do you welcome the UK Government's recent decision to commit to air quality standards based on World Health Organization recommendations, which are much tougher than the EU recommendations, and, indeed, to commit to reducing the number of people living in areas that breach WHO guidelines and to reduce it by half, at least, by 2025? I understand the UK Government is about to publish its own report on new targets that can be set on data that would take us through the WHO guidelines and ensure that that rigour is applied to public policy. Is that a course you're likely to follow in Wales?
Welsh: Weinidog, a ydych yn croesawu penderfyniad diweddar Llywodraeth y DU i ymrwymo i safonau ansawdd aer sy'n seiliedig ar argymhellion Sefydliad Iechyd y Byd, sy'n llawer llymach nag argymhellion yr UE, ac yn wir, i ymrwymo i leihau nifer y bobl sy'n byw mewn ardaloedd sy'n mynd yn groes i ganllawiau Sefydliad Iechyd y Byd a haneru'r nifer, o leiaf, erbyn 2025? Rwy'n deall bod Llywodraeth y DU ar fin cyhoeddi ei hadroddiad ei hun ar dargedau newydd y gellir eu gosod ar ddata a fyddai'n ein tywys drwy ganllawiau Sefydliad Iechyd y Byd ac yn sicrhau bod y trylwyredd hwnnw i'w weld mewn polisi cyhoeddus. A yw hwnnw'n llwybr yr ydych yn debygol o'i ddilyn yng Nghymru?
English: Well, certainly, I'm very interested to read the report when it does come out. I've had just a very brief discussion with the Minister around it. I'll have a look at what targets they're setting and see what we can learn from it.
Welsh: Wel, yn sicr, rwy'n awyddus iawn i ddarllen yr adroddiad pan gaiff ei gyhoeddi. Rwyf newydd gael trafodaeth fer iawn gyda'r Gweinidog yn ei gylch. Rwyf am ystyried pa dargedau y maent yn eu gosod a gweld beth y gallwn ei ddysgu ohono.
English: In terms of tackling the air pollution challenges in Port Talbot, it's clear that action is needed on a number of fronts, including promoting the use of public transport. So, how does your Government square that ambition with the fact that you have cut the level of funding for bus subsidies to local authorities over recent years?
Welsh: O ran mynd i'r afael â'r heriau llygredd aer ym Mhort Talbot, mae'n amlwg fod angen gweithredu mewn nifer o feysydd, gan gynnwys hyrwyddo'r defnydd o drafnidiaeth gyhoeddus. Felly, sut y mae eich Llywodraeth yn cysoni'r uchelgais hwnnw â'r ffaith eich bod wedi torri lefel y cyllid ar gyfer cymorthdaliadau bysiau i awdurdodau lleol dros y blynyddoedd diwethaf?
English: Well, obviously, air quality in Port Talbot is something I'm keeping a very close eye on. It remains a priority for us and we are working with the local authority to see how we can improve and better understand the issues in the area. And, obviously, they will have to consider that as part of their plan to reduce the amount of air pollution.
Welsh: Wel, yn amlwg, mae ansawdd yr aer ym Mhort Talbot yn rhywbeth rwy'n cadw llygad barcud arno. Mae'n parhau i fod yn flaenoriaeth inni ac rydym yn gweithio gyda'r awdurdod lleol i weld sut y gallwn wella a deall y problemau yn yr ardal yn well. Ac yn amlwg, bydd yn rhaid iddynt ystyried hynny fel rhan o'u cynllun i leihau lefelau llygredd aer.
English: Well, as Dai Lloyd has pointed out, Port Talbot has unfortunately got a reputation for bad air quality, but we understand some of the reasons behind it. John Griffiths highlighted that perhaps one solution is trees: more trees along our routes, because we have two major roads passing through it. But you've had discussions with Neath Port Talbot County Borough Council. Have you also had discussions as to where your monitoring comes into play? Because I attended the healthy air cross-party group yesterday and it was clear that the monitoring - actual monitoring and the actual data - was still lacking because we are using models from DEFRA, and that, necessarily, isn't based upon factual data per se. So, what are you doing with the council to actually put monitoring places into situations so we actually have the data so that we can assess what the air quality is and how we can tackle it?
Welsh: Wel, fel y nododd Dai Lloyd, yn anffodus, mae gan Port Talbot enw drwg o ran ansawdd aer gwael, ond rydym yn deall rhai o'r rhesymau am hynny. Tynnodd John Griffiths sylw at y ffaith y gall coed fod yn un ateb: mwy o goed ar hyd ein ffyrdd, gan fod gennym ddwy brif ffordd yn pasio drwy'r ardal. Ond rydych wedi cael trafodaethau gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot. A ydych wedi cael trafodaethau hefyd ynglŷn â pha ran y bydd eich gwaith monitro yn ei chwarae? Oherwydd roeddwn yn y grŵp trawsbleidiol ar aer iach ddoe ac roedd yn glir bod y gwaith monitro - y gwaith monitro gwirioneddol a'r data gwirioneddol - yn dal i fod yn ddiffygiol gan ein bod yn defnyddio modelau gan DEFRA, ac nid yw'r rheini, o reidrwydd, yn seiliedig ar ddata ffeithiol fel y cyfryw. Felly, beth a wnewch gyda'r cyngor i roi lleoedd monitro ar waith fel y gallwn gael y data i allu asesu beth yw ansawdd yr aer a sut y gallwn wneud rhywbeth amdano?
English: Well, the data is obviously very important, and I know my officials have asked the council to re-examine the short-term action plan to see what approach it's taking, what evidence they have that underpinned it. As I say, the data will be very important too because we need to make sure that that plan is the best way of tackling the poor air quality. They have had an independent peer review with a university - I think it's the University of the West of England - and I think they're expecting that report in the very near future.
Welsh: Wel, yn amlwg, mae'r data'n bwysig iawn, a gwn fod fy swyddogion wedi gofyn i'r cyngor ailedrych ar y cynllun gweithredu tymor byr i weld pa ddull y maent yn ei fabwysiadu, pa dystiolaeth sydd ganddynt yn sail iddo. Fel y dywedaf, bydd y data'n bwysig iawn hefyd gan fod angen inni sicrhau mai'r cynllun hwnnw yw'r ffordd orau o fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael. Maent wedi cael adolygiad annibynnol gan gymheiriaid gyda phrifysgol - Prifysgol Gorllewin Lloegr, rwy'n credu - a chredaf eu bod yn disgwyl yr adroddiad hwnnw yn y dyfodol agos iawn.
English: Minister, whichever model you use for controlling and dealing with air pollution, I have within my constituency, on the A470 between Nantgarw and Treforest junctions, one of the most polluted areas in the whole of Wales. I know that speed restriction measures have been taken, but I wonder if you could outline the measures that have been taken and what further action could be taken. Because it is not only a massive congested traffic area, but the air conditions there are positively very, very dangerous, and it's an area that needs urgent monitoring and ongoing attention.
Welsh: Weinidog, pa fodel bynnag a ddefnyddiwch ar gyfer rheoli a mynd i'r afael â llygredd aer, mae gennyf yn fy etholaeth i, ar yr A470 rhwng cyffyrdd Nantgarw a Threfforest, un o ardaloedd mwyaf llygredig Cymru. Gwn fod cyfyngiadau cyflymder ar waith, ond tybed a allech amlinellu'r mesurau a roddwyd ar waith a pha gamau pellach y gellid eu cymryd. Oherwydd nid yn unig ei bod yn ardal â thagfeydd traffig anferthol, ond mae amodau'r aer yno yn wirioneddol beryglus, ac mae'n ardal sydd angen monitro brys a sylw parhaus.