English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and also for the opportunity to introduce this debate. The petition in front of us collected 5,790 signatures. It was submitted by Peter Black, a former colleague of many of us here in the Senedd, and a current elected councillor on Swansea Council. This petition raises concerns about the impact that the closure of large retail stores can have on the viability of town and city centres. It does so in the context of the challenges facing the retail sector as a result of the coronavirus. The petition references Debenhams stores in keeping with the central role that store plays in Swansea city centre. We have the same here in Llandudno - it is very much an anchor store for many within our premier shopping centre. However, the wider point made by the petitioners is the importance of such large anchor stores in many town and city centres across Wales. The knock-on effect that the loss of such a store, and the resulting drop in footfall, can be devastating to other businesses in the area. Now, I want to stress that, in bringing this petition forward, the Petitions Committee is not seeking to prompt a detailed debate of the merits of offering financial support to one specific company, or about the financial position of Debenhams itself. Instead, I believe that a discussion of this petition can help to shine a light on two significant issues: (1) how the financial support available to businesses from the Welsh Government can best be prioritised to those who need it the most; and (2) what measures can be taken to protect our high streets from the effects of this awful pandemic. Nevertheless, it is necessary to briefly set out some background to the petition. In March the Minister for Finance announced a package of support for businesses in response to COVID-19. This included 100 per cent business rates relief for properties used for retail, leisure and hospitality, for one year only. Subsequently, the scheme was amended to exclude properties with a rateable value of £500,000 and over. The Welsh Government states that this affects fewer than 200 properties in Wales and has enabled more than £100 million to be redirected into its economic resilience fund. Companies, including Debenhams, have alleged that this decision may put the reopening of some large stores in Wales in jeopardy. In the case of Debenhams stores in Swansea and Newport, both of which have been highlighted to the committee, deferrals of business rates have been agreed locally. The petitioner has pointed out the number of jobs generated by large retail premises, both in terms of direct employment and indirectly to the local economy. He also points out that the local agreements reached only relate to deferrals, with the money still being due in future. Clearly, many retailers have been able to reopen their doors since restrictions on non-essential retail were relaxed from 22 June. This, one would hope, should help to alleviate the challenges faced by many retailers across Wales. However, there are still clearly some very hard times ahead, and it is no exaggeration to say that there are existential challenges facing many businesses, large and small. Many of these challenges are structural and predate the current crisis, but they have certainly been exacerbated by the shutdown required to tackle this disease. I hope that this debate helps us to further the discussion about how the Welsh Government can best respond to those challenges. I also look forward to hearing from the Minister today about the actions being taken to support retailers and other businesses in Wales. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hefyd am y cyfle i gyflwyno'r ddadl hon. Mae'r ddeiseb o'n blaenau yn cynnwys 5,790 o lofnodion. Fe'i cyflwynwyd gan Peter Black, cyn gyd-Aelod i lawer ohonom yma yn y Senedd, a chynghorydd etholedig ar hyn o bryd ar Gyngor Abertawe. Mae'r ddeiseb hon yn codi pryderon am yr effaith y gall cau siopau manwerthu mawr ei chael ar hyfywedd canol trefi a dinasoedd. Mae'n gwneud hynny yng nghyd-destun yr heriau sy'n wynebu'r sector manwerthu o ganlyniad i'r coronafeirws. Mae'r ddeiseb yn cyfeirio at siopau Debenhams yn unol â'r rôl ganolog sydd i'r siop honno yng nghanol dinas Abertawe. Mae'r un peth yn wir yma yn Llandudno - mae'n bendant yn siop angori i lawer o bobl yn ein prif ganolfan siopa. Fodd bynnag, y pwynt ehangach a wnaed gan y deisebwyr yw pwysigrwydd siopau angori mawr o'r fath yng nghanol llawer o drefi a dinasoedd ledled Cymru. Gallai'r effaith ganlyniadol o golli siop o'r fath, a'r gostyngiad yn nifer y cwsmeriaid yn sgil hynny, fod yn ddinistriol i fusnesau eraill yn yr ardal. Nawr, rwyf am bwysleisio, wrth gyflwyno'r ddeiseb hon, nad yw'r Pwyllgor Deisebau yn ceisio annog dadl fanwl ynghylch manteision cynnig cymorth ariannol i un cwmni penodol, nac am sefyllfa ariannol Debenhams ei hun. Yn hytrach, credaf y gall trafod y ddeiseb hon helpu i daflu goleuni ar ddau fater pwysig: (1) sut orau i flaenoriaethu'r cymorth ariannol sydd ar gael i fusnesau gan Lywodraeth Cymru i'r rhai sydd fwyaf o'i angen; a (2) pa fesurau y gellir eu cymryd i ddiogelu ein strydoedd mawr rhag effeithiau'r pandemig ofnadwy hwn. Serch hynny, mae angen nodi ychydig o gefndir y ddeiseb yn gryno. Ym mis Mawrth, cyhoeddodd y Gweinidog Cyllid becyn cymorth i fusnesau mewn ymateb i COVID-19. Roedd hyn yn cynnwys 100 y cant o ryddhad ardrethi busnes ar gyfer eiddo a ddefnyddir ar gyfer manwerthu, hamdden a lletygarwch, am flwyddyn yn unig. Wedi hynny, diwygiwyd y cynllun i eithrio eiddo â gwerth ardrethol o £500,000 a throsodd. Mae Llywodraeth Cymru yn datgan bod hyn yn effeithio ar lai na 200 eiddo yng Nghymru ac mae wedi ei galluogi i ailgyfeirio mwy na £100 miliwn i'w chronfa cadernid economaidd. Mae cwmnïau, gan gynnwys Debenhams, wedi honni y gallai'r penderfyniad hwn beryglu camau i ailagor siopau mawr yng Nghymru. Yn achos siopau Debenhams yn Abertawe a Chasnewydd, dwy siop a ddaeth i sylw'r pwyllgor, cytunwyd yn lleol i ohirio ardrethi busnes. Nododd y deisebydd nifer y swyddi a gynhyrchir gan safleoedd manwerthu mawr, o ran cyflogaeth uniongyrchol ac yn anuniongyrchol i'r economi leol. Mae hefyd yn tynnu sylw at y ffaith nad yw'r cytundebau lleol ond yn berthnasol i ohiriadau, gyda'r arian yn dal i fod yn ddyledus yn y dyfodol. Yn amlwg, mae llawer o fanwerthwyr wedi gallu ailagor eu drysau ers i gyfyngiadau ar werthu nwyddau dianghenraid gael eu llacio ar 22 Mehefin. Gobeithiwn y bydd hyn yn helpu i liniaru'r heriau a wynebir gan lawer o fanwerthwyr ledled Cymru. Fodd bynnag, mae'n amlwg fod yna adegau anodd iawn o'n blaenau, ac nid wyf yn gor-ddweud pan ddywedaf fod heriau dirfodol yn wynebu llawer o fusnesau bach a mawr. Mae llawer o'r heriau hyn yn rhai strwythurol ac yn rhagflaenu'r argyfwng presennol, ond maent yn sicr wedi'u gwaethygu gan y cyfyngiadau symud a oedd yn ofynnol i fynd i'r afael â'r clefyd. Gobeithio y bydd y ddadl hon yn ein helpu i drafod ymhellach sut y gall Llywodraeth Cymru ymateb i'r heriau hynny yn y ffordd orau. Rwyf hefyd yn edrych ymlaen at glywed gan y Gweinidog heddiw am y camau sy'n cael eu cymryd i gefnogi manwerthwyr a busnesau eraill yng Nghymru. Diolch yn fawr.