English: Silence is never golden, as other Government colleagues have found out this week. It gives rise to suspicion, and I suspect that failure to guide councils to consistency on what constitutes assessment and what constitutes meeting needs has meant confusion about what those statutory requirements actually mean. How can you be sure that councils are acting lawfully if carers don't know the legal basis of the various conversations they're having with local authorities. So, please don't tell this Chamber that you don't know what it is that you would be counting to produce these figures. The social services and well-being Act was flagship legislation and it should be capable of post-legislative scrutiny. I was already worried that the rights that you referred to in your amendment may be proving meaningless, despite their being agreed by the last Assembly. Arguably, any statutory right is meaningless unless there is a corresponding statutory remedy, which, of course, doesn't exist here, but it's definitely meaningless if you deny the legislature holding you to account on it. Your ministerial advisory body, which we welcome, had better really have its bottom-kicking boots on to get you to catch up with making this legislation effective and I urge Members to support amendment 5 to make sure that we can scrutinise how hard they're kicking. You can also be expecting us to watch how well the health and social care plans unroll. I mean, obviously, there's a lot of goodwill towards these, but their success must be measured on more than joining up innovative services or improved status and responsibility for intermediate and social care professionals, happier patients or even care receivers. They have to improve the lives of that 11 per cent of the population that we're talking about today as well. If the health of our carers does not improve, especially their mental health, if our young carers aren't getting more time in school, if our young adult carers are dropping out of further education, training or apprenticeships because of their caring responsibilities, if businesses don't get anything meaningful from the new employers for carers hub, which we're looking forward to hearing more about, and if we are still talking about gaps in respite at the end of this Assembly term, then the parliamentary review will have failed. I'm disappointed but not surprised that Welsh Conservative plans for a young adult carers future grant has gone down less well with the parties here than with the young adult carers themselves and with the Carers Trust, which speaks for carers of all ages. But despite your disconnect with this policy, I think you - I'm sure you will, actually, join me in congratulating Lucy Prentice and all at Carers Trust Carmarthenshire Crossroads Care for their campaign to reform carers allowance. I wish her every success in taking that argument to the UK Government and I will be supporting her in her aim. However, we don't support amendment 2 on this, because there is no guarantee that the devolution of powers would result in the reform as claimed, and I would rather use the powers that we have now to achieve the same result, allowing young adult carers to prepare for and invest in their own futures at the same time as keeping their families together. Looking quickly at the other amendments, I don't really see how Plaid's amendment 3 makes much sense. We don't really support exploitation or abuse of flexible working options anymore than you do, but surely you can see that flexible working may actually help young adult carers who cannot commit to regular hours. Amendment 4 - nothing we can disagree with there. Amendment 6 we would've supported, as we do support the campaign for an ID card, if you hadn't muddied the picture with a transport reference, because our own future grant goes hand-in-hand with our own transport green card, which empowers all young people under 25 to expand their horizons. We support amendment 8, but I'm a bit wary of amendment 9. It may just be the way it's phrased, but I think it's too much to ask children as young as eight to take responsibility for direct medication or treatment of another. Your further detail may give us a bit of reassurance on this, but we cannot support the wording, I'm sorry. Finally, I just want to offer my own thanks to those members of the community who care for carers - who may meet their needs, assessed or not. We will all have examples in our regions or in our constituencies, but I have a special affection for Louise Barham, who has set up the Memory Lane Cafe in Pyle. As you probably realise, it's a chance for people with dementia to get out and socialise, maybe share some activities, but its greatest value, I think, is that it gives their carers that chance too to spend time with others facing the same dilemmas, the same guilt, the same grief, and to take heart from the fellowship of each other. Government strategies will never replace human kindness, but we must absolutely make sure that nothing gets in its way. Thank you.
Welsh: Nid yw tawelwch byth yn euraid, fel y gwelodd cyd-Aelodau eraill yn y Llywodraeth yr wythnos hon. Mae'n codi amheuon, ac rwy'n tybio bod methiant i arwain cynghorau ar gysondeb ynglŷn â beth sy'n asesiad a beth sy'n ddiwallu anghenion wedi arwain at ddryswch ynglŷn â beth y mae'r gofynion statudol hynny yn ei olygu mewn gwirionedd. Sut y gallwch fod yn sicr fod cynghorau'n gweithredu'n gyfreithlon os nad yw gofalwyr yn gwybod beth yw sail gyfreithiol gwahanol sgyrsiau y maent yn eu cael gydag awdurdodau lleol. Felly, os gwelwch yn dda peidiwch â dweud wrth y Siambr hon nad ydych yn gwybod beth y byddech yn ei gyfrif i gynhyrchu'r ffigurau hyn. Roedd y Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant yn ddeddfwriaeth arloesol, a dylid gallu cyflawni gwaith craffu ar ôl deddfu. Roeddwn eisoes yn poeni efallai fod yr hawliau a grybwyllwyd gennych yn eich gwelliant yn profi'n ddiystyr, er iddynt gael eu cytuno gan y Cynulliad diwethaf. Gellid dadlau bod unrhyw hawl statudol yn ddiystyr oni bai y ceir unioni statudol cyfatebol, nad yw, wrth gwrs, yn bodoli yma, ond mae'n bendant yn ddiystyr os ydych yn gwadu'r ddeddfwrfa sy'n eich dwyn i gyfrif yn ei gylch. Byddai'n well pe bai eich corff cynghori gweinidogol, a groesewir gennym, yn gwisgo ei esgidiau cicio penolau i wneud i chi ddal i fyny â'r gwaith o weithredu'r ddeddfwriaeth hon ac rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi gwelliant 5 i wneud yn siŵr y gallwn graffu ar ba mor galed y maent yn cicio. Gallwch ddisgwyl inni gadw llygad hefyd ar ba mor dda y mae'r cynlluniau gofal cymdeithasol ac iechyd yn datblygu. Hynny yw, yn amlwg, mae llawer o ewyllys da tuag at y rhain, ond rhaid mesur eu llwyddiant ar fwy nag uno gwasanaethau arloesol neu wella statws a chyfrifoldeb gweithwyr proffesiynol gofal canolraddol a gofal cymdeithasol, cleifion hapusach neu hyd yn oed y rhai sy'n cael gofal. Rhaid iddynt wella bywydau'r 11 y cant o'r boblogaeth rydym yn sôn amdanynt heddiw yn ogystal. Os nad yw iechyd ein gofalwyr yn gwella, yn enwedig eu hiechyd meddwl, os nad yw ein gofalwyr ifanc yn cael mwy o amser yn yr ysgol, os yw ein gofalwyr sy'n oedolion ifanc yn gadael addysg bellach, hyfforddiant neu brentisiaethau oherwydd eu cyfrifoldebau gofalu, os nad yw busnesau'n cael unrhyw beth ystyrlon o'r rhwydwaith cyflogwyr newydd ar gyfer gofalwyr yr edrychwn ymlaen at glywed mwy amdano, ac os ydym yn dal i sôn am fylchau mewn seibiant ar ddiwedd tymor y Cynulliad hwn, yna bydd yr adolygiad seneddol wedi methu. Rwy'n siomedig er nad wyf yn synnu bod cynlluniau'r Ceidwadwyr Cymreig ar gyfer grant dyfodol oedolion ifanc sy'n ofalwyr wedi cael derbyniad llai brwd gan y pleidiau yma nag a gafodd gan ofalwyr sy'n oedolion ifanc eu hunain ac Ymddiriedolaeth y Gofalwyr, sy'n siarad ar ran gofalwyr o bob oedran. Ond er gwaethaf y datgysylltiad rhyngoch a'r polisi hwn, credaf y byddwch - mae'n siŵr y byddwch, mewn gwirionedd, yn ymuno â mi i longyfarch Lucy Prentice a phawb yn Gofal Croesffyrdd Sir Gaerfyrddin Ymddiriedolaeth y Gofalwyr am eu hymgyrch i ddiwygio lwfans gofalwyr. Dymunaf bob llwyddiant iddi wrth iddi gyflwyno'r ddadl honno i Lywodraeth y DU a byddaf yn ei chefnogi o ran ei nod. Fodd bynnag, nid ydym yn cefnogi gwelliant 2 ar hyn, gan nad oes unrhyw sicrwydd y byddai datganoli pwerau yn arwain at ddiwygio fel yr honnir, a byddai'n well gennyf ddefnyddio'r pwerau sydd gennym yn awr i sicrhau'r un canlyniad, gan ganiatáu i oedolion ifanc sy'n ofalwyr baratoi ar gyfer eu dyfodol a buddsoddi yn eu dyfodol eu hunain gan gadw eu teuluoedd gyda'i gilydd ar yr un pryd. Gan edrych yn gyflym ar y gwelliannau eraill, nid wyf yn gweld mewn gwirionedd sut y mae gwelliant 3 Plaid Cymru yn gwneud llawer o synnwyr. Nid ydym yn cefnogi camfanteisio neu gamddefnyddio opsiynau gweithio hyblyg fwy na chithau, ond does bosib na allwch weld y gallai gweithio hyblyg helpu gofalwyr ifanc sy'n oedolion nad ydynt yn gallu ymrwymo i oriau rheolaidd. Gwelliant 4 - nid oes dim y gallwn anghytuno ag ef yno. Byddem wedi cefnogi gwelliant 6, fel rydym wedi cefnogi'r ymgyrch dros gael cerdyn adnabod, pe na baech wedi drysu'r darlun drwy gyfeirio at drafnidiaeth, gan fod ein grant dyfodol ein hunain yn mynd law yn llaw â'n cerdyn gwyrdd trafnidiaeth ein hunain, sy'n galluogi'r holl bobl ifanc dan 25 oed i ehangu eu gorwelion. Rydym yn cefnogi gwelliant 8, ond rwyf ychydig yn ddrwgdybus o welliant 9. Efallai mai'r ffordd y cafodd ei eirio yw'r broblem, ond credaf ei fod yn gofyn gormod i blant mor ifanc ag wyth oed ysgwyddo cyfrifoldeb am roi meddyginiaeth neu driniaeth uniongyrchol i rywun arall. Efallai y bydd eich manylion pellach yn rhoi rhywfaint o sicrwydd inni ar hyn, ond ni allwn gefnogi'r geiriad, mae'n ddrwg gennyf. Yn olaf, hoffwn ddiolch i'r aelodau o'r gymuned sy'n gofalu am ofalwyr - sydd efallai'n diwallu eu hanghenion, sydd wedi'u hasesu neu beidio. Bydd gan bawb ohonom enghreifftiau yn ein rhanbarthau neu yn ein hetholaethau, ond rwy'n hoff iawn o un Louise Barham, sydd wedi sefydlu 'caffi lôn y cof' yn y Pîl. Fel y byddwch yn sylweddoli mae'n debyg, mae'n gyfle i bobl â dementia fynd allan i gymdeithasu, a rhannu gweithgareddau o bosibl, ond ei werth mwyaf, rwy'n credu, yw ei fod yn rhoi cyfle hefyd i ofalwyr dreulio amser gyda phobl eraill sy'n wynebu'r un trafferthion, yr un euogrwydd, yr un galar, ac i gael cysur o gwmni ei gilydd. Ni fydd strategaethau Llywodraeth byth yn disodli caredigrwydd dynol, ond rhaid inni wneud yn siŵr nad oes dim yn cael ei roi yn ei ffordd. Diolch i chi.