English: Thank you, acting Presiding Officer. It's a pleasure to take part in this debate, albeit a little sooner than I thought I was going to be taking part in the debate. I do declare an interest, being a farmer, and just in case I do stray into areas that people might think conflict with my interests, I do put that on the record. On our farm, in the Vale of Glamorgan, we make great use of satellite imagery and controls of pesticides and fertilisers; nearly all the tractors we use are satellite guided, so when you're putting the fertiliser out, a certain part of the field, for example, will have a greater dose of fertiliser than the other part of the field, because the imagery is showing that that piece of ground is more fertile than the other. Twenty or 25 years ago, you'd just go into a 10, 15, 20-acre field and you would put a uniform rate across that field, not really knowing whether you were having the impact that you required. And, obviously, there's the leeching effect that that nitrate and other components of that fertiliser has on the environment. So, there's an economic benefit back to the business but there is also an environmental benefit back to the business. We debate much in this Chamber, and very often some of them are the same old problems that we are debating within this Chamber, but by debating this debate today, which as the mover of the motion highlighted - at first you think, 'What a quirky debate. What are they talking about here?' - actually we can have a huge impact in this area because the land mass of Wales is predominantly agricultural. We have such a varied agricultural industry. We have the arable areas around the coastal regions, we have the livestock sector, and I see the Member for Brecon and Radnorshire is here, which has one of the highest densities of livestock farms anywhere within the United Kingdom. We also have a growing renewables sector making use of our land area, and also the management of flood prevention and environmental gains that can be had. So, really, when you look at the mix of agriculture and the use of agricultural land in Wales, considering the size of Wales, we have a huge spread of opportunity to actually push the boundaries of this new technology, and patent and develop that technology here in Wales. It was quite appropriate - the intervention that was made by the Member for Ogmore - to point out that we are living in a world with huge population growth, and yet the challenges to the natural resources of this planet have never been as great. You have vast areas of the globe that are turning arid because of water problems and are the source of conflict in many areas. You have the western democracy, shall we say, or the western economies, that historically have provided huge quantities of food through their support of the agricultural industry, but the productivity of the agricultural industry, especially in crop production in particular, really hasn't moved for the last 20, 25 years. If you look at wheat production, for example, because the genetics of the wheat season have been brought forward, they have not really kept up with the potential and the demand that we need to create to sustain a viable food production base for the ever-growing population of the world. The motion before us today does put the gauntlet down, in a friendly way, to the Welsh Government, and to our higher education and further education institutions, and the industry itself, to rise to the challenge and the opportunity that actually is there to develop these new growth areas. It's not just in the production of crops. In livestock production, in particular, big data can make a huge improvement in the profitability and efficiency of the livestock sector, from the genetics that have proven to deliver better livestock animals back to the farm gate, to also the assessment of the meat that comes from those animals when they are processed in the processing plant. In New Zealand, for example, much of the grading work that is undertaken on the carcases of the animals is undertaken electronically now, rather than by the human eye, thus reducing the disparity, shall we say, that very often does happen when the human eye is relied on and the demand that the abattoir might have to what the producer needs, thus providing a consistent level of return back to the primary producer to have the confidence to invest in that livestock sector. So, this is a really exciting area and we have pockets of real innovation going on in our HE and FE sectors across Wales - Gelli Aur has been talked about; Aberystwyth is another beacon of excellence that we can look at - but we do need to have, as the motion calls for, a plan from the Welsh Government as to how it's going to harness this research and development moneys, along with the facilities that exist within the research sector in Wales - . I have a limit on my time, but I'll happily take the intervention.
Welsh: Diolch i chi, Lywydd dros dro. Mae'n bleser cael cymryd rhan yn y ddadl hon, er bod hynny ychydig yn gynt nag y credais y byddwn yn cymryd rhan yn y drafodaeth. Rwy'n datgan buddiant, fel ffermwr, a rhag i mi grwydro i feysydd y gallai pobl feddwl eu bod yn gwrthdaro â fy muddiannau, rwy'n cofnodi hynny. Ar ein fferm ym Mro Morgannwg, rydym yn gwneud defnydd mawr o ddelweddau lloeren a mesurau rheoli plaladdwyr a gwrteithiau; mae bron bob un o'r tractorau a ddefnyddiwn yn cael eu tywys gan loerennau, felly pan fyddwch yn rhoi'r gwrtaith allan, bydd rhan benodol o'r cae, er enghraifft, yn cael dogn fwy o wrtaith na rhan arall o'r cae am fod y delweddau'n dangos bod y rhan honno o'r tir yn fwy ffrwythlon na'r llall. 20 neu 25 mlynedd yn ôl, byddech yn mynd i mewn i gae 10, 15, 20 erw a byddech yn gosod cyfradd unffurf ar draws y cae, heb wybod yn iawn a oeddech yn cael yr effaith roeddech ei hangen. Ac yn amlwg, ceir effaith trwytholchi'r nitrad ac elfennau eraill y gwrtaith ar yr amgylchedd. Felly, mae yna fudd economaidd yn ôl i'r busnes ond ceir budd amgylcheddol yn ôl i'r busnes hefyd. Rydym yn trafod llawer yn y Siambr hon, ac yn aml iawn yr un hen broblemau yw rhai o'r pethau rydym yn eu trafod yn y Siambr hon, ond drwy drafod y ddadl hon heddiw, sydd, fel yr amlygodd cynigydd y cynnig - yn gyntaf rydych yn meddwl, 'Am ddadl od. Am beth y maent yn siarad?' - a dweud y gwir gallwn gael effaith enfawr yn y maes hwn am mai amaethyddol yn bennaf yw màs tir Cymru. Mae gennym ddiwydiant amaeth mor amrywiol. Mae gennym ardaloedd âr o amgylch y rhanbarthau arfordirol, mae gennym y sector da byw, ac rwy'n gweld bod yr Aelod dros Frycheiniog a Sir Faesyfed yma, ardal sydd ag un o'r dwyseddau uchaf o ffermydd da byw yn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Mae gennym sector ynni adnewyddadwy cynyddol yn defnyddio ein harwynebedd tir, a hefyd rheoli atal llifogydd a'r enillion amgylcheddol y gellir eu cael. Felly, mewn gwirionedd, pan edrychwch ar gymysgedd amaethyddiaeth a'r defnydd o dir amaethyddol yng Nghymru, o ystyried maint Cymru, mae gennym gyfle enfawr i wthio ffiniau'r dechnoleg newydd hon mewn gwirionedd, a phatentu a datblygu'r dechnoleg honno yma yng Nghymru. Roedd yn gwbl briodol - yr ymyriad gan yr Aelod dros Ogwr - i nodi ein bod yn byw mewn byd gyda thwf enfawr yn y boblogaeth, ac eto ni fu'r heriau i adnoddau naturiol y blaned erioed mor helaeth. Mae gennych ardaloedd enfawr o'r byd sy'n troi'n gras oherwydd problemau dŵr sy'n arwain at wrthdaro mewn sawl man. Mae gennych ddemocratiaeth orllewinol, gawn ni ddweud, neu economïau gorllewinol, sydd, yn hanesyddol, wedi darparu llwythi enfawr o fwyd drwy eu cefnogaeth i'r diwydiant amaethyddol, ond mewn gwirionedd nid yw cynhyrchiant y diwydiant amaethyddol, yn enwedig o ran cynhyrchu cnydau yn benodol, wedi newid llawer dros yr 20, 25 mlynedd diwethaf. Os edrychwch ar gynhyrchu gwenith, er enghraifft, am fod geneteg y tymor gwenith wedi cael ei ddwyn ymlaen, nid ydynt wedi dal i fyny'n iawn â'r potensial a'r galw sydd angen i ni ei greu er mwyn cynnal sylfaen gynhyrchu bwyd hyfyw i boblogaeth y byd sy'n cynyddu drwy'r amser. Mae'r cynnig sydd ger ein bron heddiw yn gosod her, mewn ffordd gyfeillgar, i Lywodraeth Cymru, ac i'n sefydliadau addysg uwch ac addysg bellach, a'r diwydiant ei hun, i ymateb i'r her a'r cyfle sydd yno mewn gwirionedd i ddatblygu'r meysydd twf newydd hyn. Nid yn unig ym maes cynhyrchu cnydau y mae'n digwydd. Ym maes cynhyrchu da byw, yn arbennig, gall data mawr wella proffidioldeb ac effeithlonrwydd y sector da byw yn helaeth, o'r eneteg y profwyd ei bod yn darparu gwell anifeiliaid da byw yn ôl i giât y fferm, i asesu'r cig sy'n dod o'r anifeiliaid hynny hefyd pan gânt eu prosesu yn y safle prosesu. Yn Seland Newydd, er enghraifft, mae llawer o'r gwaith graddio sy'n cael ei wneud ar garcasau anifeiliaid yn cael ei wneud yn electronig erbyn hyn, yn hytrach na chan y llygad dynol, gan leihau'r gwahaniaeth, gawn ni ddweud, sy'n aml iawn yn digwydd wrth ddibynnu ar y llygad dynol a'r galw a allai fod yn y lladd-dy o ran beth y mae'r cynhyrchydd ei angen, gan ddarparu lefel gyson o enillion yn ôl i'r cynhyrchydd cynradd i gael yr hyder i fuddsoddi yn y sector da byw hwnnw. Felly, mae hwn yn faes cyffrous iawn ac mae gennym bocedi o arloesedd go iawn yn digwydd yn ein sectorau addysg uwch ac addysg bellach ledled Cymru - soniwyd am Gelli Aur; mae Aberystwyth yn enghraifft wych arall o ragoriaeth y gallwn edrych arni - ond mae angen i ni gael cynllun, fel y mae'r cynnig yn galw amdano, gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â sut y mae'n mynd i sicrhau'r arian ymchwil a datblygu, ynghyd â'r cyfleusterau sy'n bodoli yn y sector ymchwil yng Nghymru - . Mae yna derfyn ar fy amser, ond rwy'n hapus i gymryd yr ymyriad.