English: Thank you for your statement, Cabinet Secretary. In the first instance, can I say that, as a former probation officer, I welcome the general direction of travel towards a criminal justice system based on rehabilitation as opposed to punishment? Pre-court diversion means significant investment in probation services, and it's a real shame, given that you've outlined the problems caused by the privatisation of the probation service, that your Government didn't put up a bigger fight against the privatisation of those services when we in Plaid Cymru were warning that exactly this would happen. Now, Plaid Cymru has long advocated for more rehabilitation, and without seeing the detail of any specific proposals, I'm of course limited in the contribution that I can make at this point. So, I look forward to seeing specific proposals published in the new year. I will say, though, that its apparent for all of us in the Chamber that your statement today comes at a time when there is growing concern about the state of the criminal justice system in Wales and that there is a consensus forming that things cannot continue as they are. A swathe of reports by the Institute of Welsh Affairs, the Wales Governance Centre, the Howard League for Penal Reform, and most recently a report by the Welsh Language Commissioner highlighting how the needs of Welsh-speaking prisoners are not being met, provide further and concrete evidence that the criminal justice system run by the Tories in Westminster is punitive, based on profit and stands in direct opposition to the aims of rehabilitation. The effects of not having a women's prison in Wales are well known in terms of the impact on families and communities, but clearly establishing a women's prison for Wales is not the answer. Can I therefore invite the Cabinet Secretary to confirm that the blueprint and the delivery plan will contain the firm commitment not to support the building of any new prison in Wales? And can I also ask for further clarity on what specific measures you as a Government will take to divert women away from the criminal justice system? I welcome the rights-based approach to youth offending and the focus on adverse childhood experiences, and I would welcome further detail on this. Which agencies will you be working with in order to realise your vision on this? Will people have a right to access counselling services, for example, to overcome childhood trauma, both when that trauma happens in childhood and also later on in adulthood, if that is needed? Will there be a right to substance use treatment, if that's what is needed? What does a rights-based approach mean in concrete terms? Plaid Cymru has long argued that it is ultimately only the devolution of responsibility for the criminal justice system that will allow us to design a comprehensive system that is fairer and that includes having rehabilitation at its heart. We await the Thomas commission's recommendations in this respect, but, in the interim, can I ask you to confirm how these proposals for a distinct Welsh approach for youth and women offenders are being developed under the current insufficient constitutional frameworks and how those will align with future developments occurring in the light of the Thomas commission? Finally, can I ask you to put on the record that you are in favour of the full devolution of all aspects of the criminal justice system to address the underlying issues highlighted in your statement and to give effect to these principles of rehabilitation?
Welsh: Diolch i chi am eich datganiad, Ysgrifennydd y Cabinet. Yn gyntaf, gallaf ddweud, a minnau'n gyn swyddog prawf, fy mod i'n croesawu'r cyfeiriad cyffredinol tuag at system cyfiawnder troseddol sy'n seiliedig ar adsefydlu yn hytrach na chosbi? Mae dargyfeirio cyn y llys yn golygu buddsoddiad sylweddol mewn gwasanaethau prawf, ac mae'n drueni mawr, o gofio eich bod wedi amlinellu'r problemau a achoswyd gan breifateiddio'r gwasanaeth prawf, na frwydrodd eich Llywodraeth yn galetach yn erbyn preifateiddio'r gwasanaethau hynny pan yr oeddem ni ym Mhlaid Cymru yn rhybuddio mai dyna'n union a fyddai'n digwydd. Nawr, mae Plaid Cymru wedi bod o blaid mwy o adsefydlu, a gan nad ydwyf wedi gweld manylion unrhyw gynigion penodol, mae'r cyfraniad y gallaf ei wneud ar hyn o bryd wedi ei gyfyngu braidd. Felly, rwy'n edrych ymlaen at weld cynigion penodol yn cael eu cyhoeddi yn y flwyddyn newydd. Fe wnaf i ddweud, er hynny, ei bod hi'n amlwg i bob un ohonom ni yn y Siambr bod eich datganiad heddiw yn dod ar adeg pan fo pryder cynyddol ynglŷn â chyflwr y system cyfiawnder troseddol yng Nghymru a bod consensws yn cael ei ffurfio na all pethau barhau fel y maen nhw. Mae'r llu o adroddiadau gan Sefydliad Materion Cymru, Canolfan Llywodraethiant Cymru, Cynghrair Howard er Diwygio Cosbau, a'r mwyaf diweddar, adroddiad Comisiynydd y Gymraeg sy'n tynnu sylw at y ffaith nad yw anghenion carcharorion Cymraeg eu hiaith yn cael eu bodloni, yn dystiolaeth bellach a phendant bod y system cyfiawnder troseddol sy'n cael ei rhedeg gan y Torïaid yn San Steffan yn gosbol, yn seiliedig ar elw ac yn gwrthwynebu'n uniongyrchol nodau adsefydlu. Mae effeithiau peidio â chael carchar i fenywod yng Nghymru yn hysbys iawn o ran yr effaith ar deuluoedd a chymunedau, ond nid sefydlu carchar i fenywod yng Nghymru yw'r ateb yn amlwg. Felly a gaf i wahodd Ysgrifennydd y Cabinet i gadarnhau y bydd y glasbrint a'r cynllun cyflawni yn cynnwys ymrwymiad cadarn i beidio â chefnogi adeiladu unrhyw garchar newydd yng Nghymru? A gaf i hefyd ofyn am eglurder pellach ynghylch pa fesurau penodol y byddwch chi fel Llywodraeth yn eu cymryd i ddargyfeirio menywod oddi wrth y system cyfiawnder troseddol? Rwy'n croesawu'r dull seiliedig ar hawliau ar gyfer troseddau ieuenctid a'r pwyslais ar brofiadau andwyol plentyndod ac fe fyddwn i'n croesawu rhagor o fanylion ynghylch hyn. Gyda pha asiantaethau byddwch chi'n gweithio er mwyn gwireddu eich gweledigaeth ynglŷn â hyn? A fydd gan bobl yr hawl i gael gafael ar wasanaethau cwnsela, er enghraifft, i oresgyn trawma plentyndod, a hynny pan fo'r trawma yn digwydd yn ystod plentyndod a hefyd yn ddiweddarach pan fyddan nhw'n oedolion, os oes angen hynny? A fydd hawl i driniaeth yn sgil defnyddio sylweddau, os mai dyna'r hyn sydd ei angen? Beth mae dull seiliedig ar hawliau yn ei olygu mewn termau diriaethol? Mae Plaid Cymru wedi dadlau ers talwm mai yn y pen draw dim ond datganoli cyfrifoldeb dros y system cyfiawnder troseddol fydd yn caniatáu inni lunio system gynhwysfawr sy'n decach ac sy'n cynnwys adsefydlu wrth ei gwraidd. Rydym ni'n aros am argymhellion comisiwn Thomas yn hyn o beth, ond, yn y cyfamser, a gaf i ofyn i chi gadarnhau sut y mae'r cynigion hyn ar gyfer dull o weithredu penodol yng Nghymru ar gyfer troseddwyr ifanc a menywod yn troseddu yn cael eu datblygu o dan y fframweithiau cyfansoddiadol annigonol presennol a sut bydd y rheini yn cyfochri â datblygiadau yn y dyfodol yng ngoleuni comisiwn Thomas? Yn olaf, a gaf i ofyn i chi roi ar y cofnod eich bod o blaid datganoli llwyr ar gyfer pob agwedd ar y system cyfiawnder troseddol i fynd i'r afael â'r materion sylfaenol a amlygwyd yn eich datganiad ac i weithredu'r egwyddorion hyn o adsefydlu?