English: Thank you. It's a pleasure for me to open today's debate on the general principles of the Senedd and Elections (Wales) Bill. I'm grateful to the Constitutional and Legislative Affairs Committee and the Finance Committee for discussing the Bill thoroughly and to everyone who's taken part in developing this Bill and scrutinising it. I will be responding in writing to the recommendations made by the two committees in full, but I'll respond to some recommendations this afternoon as well. A number of recommendations are for the Assembly Commission and the Welsh Government, and I had constructive discussions with the Counsel General about those recommendations last week. Before turning to the key findings of the committees, I want to repeat that the general aim of this Bill is to create a more effective and accessible Senedd, ensuring that the framework of our democracy is fit for purpose, remembering that the scope of the Assembly's powers has increased significantly since it was first established in 1999. Now, this Bill is a significant step towards that aim and I welcome the fact that the Constitutional and Legislative Affairs Committee has recommended that the Assembly does agree to the general principles of the Bill. I will be discussing the different parts in the order in which they appear in the Bill. Now, turning to the change of name, the evidence that the committee received reflects the significant support for changing the name of the Assembly. When this institution will be celebrating its twenty-first anniversary next year, I'm confident that we'll be giving it a new name that reflects its status as Wales's national legislature. Now, different points of view were expressed during Stage 1 with regard to what the new name should be and how the related legislation should be worded. I had foreseen that the Constitutional and Legislative Affairs Committee would express an opinion on the evidence received on those issues. I feel that the members of the committee had different views on this matter, and we would have benefited from seeing these being outlined in the report. Now, the Bill suggests that the name of the Assembly should be changed to 'Senedd', and that the Senedd could also be called 'Welsh Parliament'. As the committee hasn't suggested a different name, I don't see any reason to amend this part of the Bill. So, it's a matter for the Members in this Siambr to decide what the name should be. It's not just an issue of changing the name of the institution itself, but of reflecting its status in the name of Members too. There's simplicity to the name Senedd, and calling us 'Members of the Senedd - Aelodau o'r Senedd'. Now, the Bill also proposes lowering the minimum voting age to 16 and I'm pleased to see that the clear support of the public in the consultation 'Creating a Parliament for Wales' has been reflected in the evidence given to committees on this issue. Developing this part of the Bill has been a joint effort with the Welsh Government, reflecting the fact that it too intends to lower the voting age for local government elections. I'm grateful for their support to ensure a consistent approach on this. It's appropriate that the committees have emphasised the importance of citizenship education to ensure that young people are encouraged to vote. Since I gave evidence to the committee, the strategic focus of this work, namely the democratic renewal group of the Welsh Government, has been established and has met. Civic bodies such as schools and youth organisations will take part in the work under the auspices of this group. Now, several recommendations asked for more information about the costs and responsibilities of lowering the voting age, and I will, of course, be more than happy to do this and to update the cost assessment before Stage 3. I've discussed the points raised by the committees with the Counsel General, who will respond to their recommendations with further information. Turning now to the funding and accountability of the Electoral Commission in Wales, the Wales Act 2017 transferred responsibility for devolved elections in Wales to this Assembly and I believe that we need to develop a new relationship between the Assembly and the regulators of those elections, namely the Electoral Commission, before the next Assembly election. I believe that the majority of Members share that opinion. Section 27 of the Bill prepares the way for this new relationship. As Members know, I explained that I foresaw that the Counsel General would table amendments to this section. The Constitutional and Legislative Affairs Committee is not content with this approach. In the same way, the Finance Committee also asks that draft amendments are tabled before Stage 2 discussions. I understand that this isn't all ideal. I would have preferred to include proposals that are fully formed as we tabled the Bill, but that wasn't possible at the time because delay would have meant losing the opportunity to make important constitutional changes by the time of the next Assembly elections in 2021, such as, in particular, lowering the voting age. The Constitutional and Legislative Affairs Committee recommended that we should continue with this work through the local government Bill instead. I've discussed this with the Counsel General, and it seems that the Senedd and elections Bill is the most appropriate legislative medium for achieving this change in time for the 2021 elections. I have had constructive discussions with the Counsel General in terms of what additional information the Welsh Government can share before we start the Stage 2 debate in response to recommendations made by the Finance Committee. I've explained to the committee my rationale for ensuring that the Electoral Commission should be accountable to a new committee chaired by the Llywydd. I know that other institutions in Wales funded directly from the Welsh consolidated fund are accountable to the Finance Committee, and I appreciate the concerns of the Finance Committee about this different arrangement for the Electoral Commission. But to ensure consistency with arrangements in the rest of the United Kingdom, and according to the wishes of the Electoral Commission itself, I believe that establishing a new committee would be appropriate in this case. If that were to happen, I would, of course, take steps to get to grips with some of the concerns expressed by the Finance Committee. For example, I suggest that the Chair of the Finance Committee should be a member of the new committee to give the Finance Committee a voice as we scrutinise the work of the Electoral Commission and to ensure consistency with the statement of principles made by the Finance Committee. I've started discussing this with the Chair of the Finance Committee, and I look forward to discussions during Stage 2. Moving to the section on disqualification: at the heart of this section is the principle that we should allow as many people as possible to stand in elections, and I was pleased to see the support of the committees for these aspects of the Bill and I will consider the specific points that they have made. The Bill also includes provision to enable Welsh Ministers to implement recommendations on reforming electoral law made by the Law Commission. Even though support was given to the principle of these kinds of amendments, concerns were expressed with regard to the way it would implement them. So, I've accepted that recommendation and will delete section 36. Now, I believe that the reforms in this Bill are important to strengthen democratic engagement in Wales and make operational changes to our national Senedd. Taken together, they contribute to creating a Parliament for Wales that is fit for purpose for the next 20 years and beyond, and I look forward this afternoon to hearing the opinions of my fellow Members.
Welsh: Mae'n bleser gennyf ddechrau'r ddadl heddiw ar egwyddorion cyffredinol Bil Senedd ac Etholiadau (Cymru). Dwi'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol a'r Pwyllgor Cyllid am drafod y Bil yn drylwyr ac i bawb sydd wedi cymryd rhan wrth ddatblygu'r hwn a'i waith craffu. Byddaf yn ymateb yn ysgrifenedig i'r argymhellion a wnaed gan y ddau bwyllgor yn llawn ac mewn da bryd ond mi wnaf ymateb i rai'r prynhawn yma hefyd. Mae nifer o argymhellion i Gomisiwn y Cynulliad a Llywodraeth Cymru, a chefais drafodaethau adeiladol gyda'r Cwnsler Cyffredinol am yr argymhellion hynny'r wythnos diwethaf. Cyn troi at argymhellion allweddol y pwyllgorau, hoffwn ailadrodd mai amcan cyffredinol y Bil hwn yw creu Senedd fwy effeithiol a hygyrch, gan sicrhau bod fframwaith ein democratiaeth yn addas at y diben, gan gofio bod cwmpas pwerau'r Cynulliad yma wedi cynyddu'n sylweddol ers ei sefydlu gyntaf yn 1999. Mae'r Bil hwn yn gam sylweddol i'r cyfeiriad hwnnw, ac rwy'n croesawu'r ffaith bod y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol wedi argymell bod y Cynulliad yn cytuno ar ei egwyddorion cyffredinol. Byddaf yn trafod y gwahanol rannau yn y drefn y maent yn ymddangos yn y Mesur. Newid enw'n gyntaf: mae'r dystiolaeth a gafodd y pwyllgorau'n adlewyrchu'r gefnogaeth sylweddol am newid enw'r Cynulliad. Pan fydd y sefydliad hwn yn dathlu 21 o flynyddoedd ers ei sefydlu'r flwyddyn nesaf, rwy'n hyderus y byddwn yn rhoi enw newydd iddo sy'n adlewyrchu'n gywir ei statws fel deddfwrfa genedlaethol i Gymru. Cyflwynwyd safbwyntiau gwahanol yn ystod Cyfnod 1 ynghylch yr hyn y dylai'r enw newydd fod a sut y dylid geirio'r ddeddfwriaeth gysylltiedig. Roeddwn wedi rhagweld y byddai'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yn mynegi safbwynt ar y dystiolaeth a gafwyd ar y materion hynny. Rwy'n tybio y bu gan aelodau'r pwyllgor safbwyntiau gwahanol ar y mater, ac mi fyddwn wedi elwa o weld y rhain yn cael eu hamlinellu yn yr adroddiad. Mae'r Bil yn cynnig bod enw'r Cynulliad yn cael ei newid i 'Senedd', ac y gall y Senedd honno hefyd cael ei galw'n 'Welsh Parliament'. Gan nad yw'r pwyllgor wedi awgrymu enw gwahanol, nid ydw i'n gweld rheswm dros ddiwygio'r rhan hon o'r Bil. Erbyn hyn, mater, felly, i'r Aelodau yn y Siambr hon yw penderfynu beth ddylai'r enw hwnnw fod. Nid mater o newid dim ond enw'r sefydliad ei hun yw hyn, ond o adlewyrchu ei statws yn enwau'r Aelodau hefyd. Mae yna symlrwydd gosgeiddig i'r enw 'Senedd' a'n galw ni'n 'Aelodau o'r Senedd - Members of the Senedd'. Mae'r Bil hefyd yn cynnig gostwng yr oedran pleidleisio i 16. Rwy'n falch bod cefnogaeth glir y cyhoedd a fynegwyd yn ymgynghoriad 'Creu Senedd i Gymru' wedi'i hadlewyrchu yn y dystiolaeth a roddwyd i'r pwyllgorau ar y mater yma. Mae datblygu'r rhan hon o'r Bil wedi bod yn ymdrech ar y cyd â Llywodraeth Cymru, gan adlewyrchu ei bod hefyd yn bwriadu gostwng yr oedran pleidleisio ar gyfer etholiadau llywodraeth leol. Rwy'n ddiolchgar am eu cefnogaeth i sicrhau dull cydweithredu cyson ar hyn. Mae'n briodol bod y pwyllgorau wedi pwysleisio pwysigrwydd addysg am ddinasyddiaeth a gwleidyddiaeth er mwyn sicrhau y caiff pobl ifanc eu hannog i arfer eu hawl i bleidleisio. Ers i mi roi tystiolaeth i'r pwyllgorau, mae cyfrwng strategol y gwaith hwn, sef grŵp adnewyddu democrataidd Llywodraeth Cymru, wedi ei sefydlu ac wedi cwrdd. Bydd cyrff sifig, gan gynnwys ysgolion a sefydliadau ieuenctid, yn cymryd rhan yn y gwaith dan arweiniad y grŵp yma. Mae sawl argymhelliad yn gofyn am fwy o wybodaeth am gyfrifoldebau, cyllid a chostau am weithredu'r gostwng oedran pleidleisio. Byddaf, wrth gwrs, yn hapus i wneud hyn ac i ddiweddaru'r asesiad costau cyn Cyfnod 3. Rwyf wedi trafod y pwyntiau a godwyd gan y pwyllgorau gyda'r Cwnsler Cyffredinol, a fydd yn ymateb i'w hargymhellion gyda rhagor o wybodaeth. Gan droi nawr at gyllid ac atebolrwydd y Comisiwn Etholiadol yng Nghymru, trosglwyddodd Deddf Cymru 2017 gyfrifoldeb am etholiadau datganoledig Cymru i'r Cynulliad hwn. Rwy'n credu bod angen meithrin perthynas newydd, felly, rhwng y Cynulliad a rheoleiddiwr yr etholiadau hynny, sef y Comisiwn Etholiadol, cyn etholiad nesaf y Cynulliad. Rwy'n meddwl bod mwyafrif yr Aelodau'n rhannu'r farn honno. Mae adran 27 o'r Bil yn paratoi'r ffordd ar gyfer y berthynas newydd honno. Fel y gŵyr yr Aelodau, eglurais fy mod yn rhagweld y bydd y Cwnsler Cyffredinol yn cyflwyno gwelliannau i'r adran hon. Nid yw'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yn fodlon ar y dull gweithredu yma. Yn yr un modd, mae'r Pwyllgor Cyllid yn gofyn bod gwelliannau drafft yn cael eu cyflwyno cyn trafodion Cyfnod 2. Rwy'n deall nad yw hyn oll yn ddelfrydol. Byddai wedi bod yn well gennyf gynnwys cynigion sydd wedi'u ffurfio'n llawn yn y Bil cyn ei gyflwyno neu wrth ei gyflwyno, ond nid oedd hynny'n bosib gan y byddai oedi wedi golygu colli'r cyfle i wneud newidiadau cyfansoddiadol pwysig erbyn etholiad nesaf y Cynulliad yn 2021, megis, yn enwedig, gostwng yr oedran pleidleisio. Argymhellodd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol y dylid bwrw ymlaen â hyn drwy'r Bil llywodraeth leol yn lle hynny. Rwyf wedi trafod hyn gyda'r Cwnsler Cyffredinol, a, serch hynny, mae'n debyg mai'r Bil Senedd ac etholiadau yw'r cyfrwng deddfwriaethol mwyaf addas ar gyfer cyflawni'r newid yma yn barod at etholiadau 2021. Rwyf wedi cael trafodaethau adeiladol â'r Cwnsler Cyffredinol o ran pa wybodaeth ychwanegol y gall Llywodraeth Cymru ei rhannu cyn cychwyn trafodion Cyfnod 2 mewn ymateb i argymhelliad y Pwyllgor Cyllid. Rwyf wedi egluro wrth y pwyllgorau fy rhesymeg dros gynnig y dylai'r Comisiwn Etholiadol fod yn atebol i bwyllgor newydd wedi'i gadeirio gan y Llywydd. Gwn fod y sefydliadau Cymreig eraill a gaiff eu hariannu'n uniongyrchol o gronfa gyfunol Cymru yn atebol i'r Pwyllgor Cyllid, a gwerthfawrogaf bryderon y Pwyllgor Cyllid ynghylch sefydlu trefn wahanol ar gyfer y Comisiwn Etholiadol. Ond er mwyn sicrhau cysondeb â'r trefniadau mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig, ac yn unol â dymuniad y Comisiwn Etholiadol hefyd, credaf mai sefydlu pwyllgor newydd fyddai'n addas yn yr achos yma. Pe bai hynny'n digwydd, byddwn, wrth gwrs, yn cymryd camau i fynd i'r afael â rhai o bryderon y Pwyllgor Cyllid. Er enghraifft, awgrymaf y gallai Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid fod yn aelod o'r pwyllgor newydd er mwyn rhoi llais i'r Pwyllgor Cyllid wrth graffu ar waith y Comisiwn Etholiadol a sicrhau cysondeb gyda datganiad o egwyddorion y Pwyllgor Cyllid. Rwyf wedi dechrau trafod hyn gyda Chadeirydd y Pwyllgor Cyllid, a dwi'n edrych ymlaen at ragor o drafodaethau yn ystod Cyfnod 2. Gan symud ymlaen i'r adran ar anghymhwyso: yn ganolog i'r adran hon mae'r egwyddor y dylid caniatáu i gynifer o bobl â phosib sefyll mewn etholiadau. Roeddwn yn falch o weld cefnogaeth y pwyllgorau i'r agweddau hyn ar y Bil, a byddaf yn ystyried y pwyntiau penodol y maent wedi'u gwneud. Mae'r Bil hefyd yn cynnwys darpariaethau i alluogi Gweinidogion Cymru i weithredu argymhellion ar ddiwygio cyfraith etholiadol a wnaed gan Gomisiwn y Gyfraith. Er y cafwyd cefnogaeth i egwyddor diwygiadau o'r fath, mynegwyd pryderon ynghylch eu dull gweithredu. Felly, byddaf yn derbyn yr argymhelliad ac yn dileu adran 36 o'r Bil. At ei gilydd, rwy'n gryf o'r farn bod y diwygiadau a gyflwynwyd yn y Bil hwn yn newidiadau cyfansoddiadol pwysig i gryfhau cyfranogiad democrataidd yng Nghymru a gwneud gwelliannau gweithredol i'n Senedd genedlaethol. Gyda'i gilydd, maent yn cyfrannu at greu Senedd i Gymru sy'n addas at y diben am yr 20 mlynedd nesaf a mwy, a dwi'n edrych ymlaen y prynhawn yma at glywed barn fy nghyd-Aelodau.