English: The Welsh economy has not performed well either before or after devolution. When the Assembly opened in 1999, online retail was in its infancy, it was eight years before the first iPhone, five years before YouTube came online, computer games generated a fraction of the income of today, and the Sega Dreamcast, the world's first internet-ready console, was a year away from being launched. Jobs such as the influencer, professional computer games player and Uber driver did not exist. Since then, employment has become less secure and reliable. In 1999, the Welsh Government continued the Welsh Development Agency policy of enticing mainly far eastern and American investors with grants, offering high skills and relatively low wages compared to other advanced industrial nations, and access to European Union markets. Not all attempts to attract foreign direct investment were successful - and I know this was before devolution, but the principle is the same - with LG being the classic example. In spite of a grant of £200 million, around £30,000 per job, the expected employment did not materialise. The reason any economy is not successful is the same - not enough skilled and high-paid jobs, too reliant on low-paid seasonal jobs and on primary production, not on adding value. Having listened to the Conservatives on the economy for 11 years, their strategy can best be summed up as agricultural produce, tourism and seeking inward investment to bring branch factories. If someone could tell me of a successful economy based on that strategy, I will happily take an intervention. Again, I will say: if you need to give companies a substantial financial incentive to bring a branch factory here, they don't want to come. Successful places such as Palo Alto, Cambridgeshire and Mannheim do not have to bribe companies to come; they provide the educated workforce, the infrastructure and the opportunities for inward investment and start-ups. Again, what we need in Wales is fewer LG-type investments and more Admiral Insurance. Plaid Cymru's policy of independence would reduce the Welsh economy and Welsh Government spend by a third. The economies of recently independent countries such as South Sudan, North Macedonia and Bosnia are doing less well than the countries they split from. Successful places need to be able to attract and then retain businesses, and this must be based on understanding their requirements. An analysis of successful and less successful places suggest the following four factors as the key to economic success: a culture of enterprise and innovation, where places adapt quickly to new opportunities and everyone can share in the possibility and reward of business success, this includes embracing the opportunities presented by the revolution in life science, information and communication technology, artificial intelligence, and one of the fastest-growing areas, which is computer games; access to investment, including venture capital, essential for businesses to start up, grow and deliver jobs and opportunities for all; people equipped with the skills that employers need, as well as with motivation and opportunities to work; a culture of lifelong learning, enabling people to fulfil their potential and maximise employment opportunities, enabling a flexible response to changing opportunities and encouraging companies to come to and remain in our towns and cities; an efficient and reliable transport system, enabling efficient delivery of raw materials to industry and of goods to market - and when I say transport, I mean the internet as part of the transport, because if you're an online company, the internet is what you transport information from, and that's what you send your computer games and your music down; and providing access to jobs, making towns and cities better places to live in, and help tackle social exclusion. Economic and transport planning needs to be based on the Welsh regions. We need to build on the strengths of the universities to see them as economic drivers. Too many students, including many brought up in the area, move away on graduating and often never return. We need science parks attached to universities so that we can use them as innovation hubs, and to specialise in key economic sectors such as - again, as I've said - life sciences, artificial intelligence and ICT. We also need an entrepreneurship and innovation centre that can provide a founder and incubator platform for students, young entrepreneurs and investors. I know this because it works in Mannheim. We need access to capital, not just at the start-up stage, but at the two important growth stages of small to medium-sized and then medium to large. Too many firms on the move from medium to large end up being bought by bigger companies from other places in either Britain or Europe, and the economic benefits then disappear. Work in universities and further education will need to look at upskilling our population; education should not end at 16, 18 or 21. Finally, it's not a secret formula - we just need Welsh politicians of all colours to adopt it as a means of going forward. To Janet Finch-Saunders on Denmark, a country I've studied in some detail, Denmark has a major industry called Lego, which I think you've probably all heard of, but perhaps the key compared to us is you've heard of Castello cheese, you've heard of Arla, you've heard of Lurpak. They turn their primary agricultural production into secondary goods where they make the profit. We need to do the same.
Welsh: Nid yw economi Cymru wedi perfformio'n dda cyn nac ar ôl datganoli. Pan agorodd y Cynulliad ym 1999, roedd hi'n ddyddiau cynnar ar fanwerthu ar-lein, byddai'n wyth mlynedd cyn yr iPhone cyntaf, yn bum mlynedd cyn i YouTube ddod ar-lein, nid oedd gemau cyfrifiadurol ond yn cynhyrchu cyfran fach iawn o'r incwm y mae'n ei gynhyrchu heddiw, a byddai'n flwyddyn eto cyn lansio'r Sega Dreamcast, consol cyntaf y byd ar gyfer y rhyngrwyd. Nid oedd swyddi fel dylanwadwyr, chwaraewyr gemau cyfrifiadurol proffesiynol a gyrwyr Uber yn bodoli. Ers hynny, mae cyflogaeth wedi dod yn llai sicr a dibynadwy. Ym 1999, parhaodd Llywodraeth Cymru â pholisi Awdurdod Datblygu Cymru o ddefnyddio grantiau i ddenu buddsoddwyr o'r dwyrain ac America yn bennaf, gan gynnig swyddi medrus a chyflogau cymharol isel o gymharu â gwledydd diwydiannol datblygedig eraill, a mynediad at farchnadoedd yr Undeb Ewropeaidd. Nid oedd pob ymgais i ddenu buddsoddiad uniongyrchol o dramor yn llwyddiannus - a gwn fod hyn cyn datganoli, ond yr un yw'r egwyddor - gydag LG yn enghraifft glasurol. Er gwaethaf grant o £200 miliwn, tua £30,000 am bob swydd, ni ddaeth y swyddi disgwyliedig i fodolaeth. Mae'r rheswm nad yw unrhyw economi'n llwyddiannus yr un fath - dim digon o swyddi medrus a chyflogau uchel, yn rhy ddibynnol ar swyddi tymhorol ar gyflogau isel ac ar gynhyrchu sylfaenol, nid ar ychwanegu gwerth. Ar ôl gwrando ar y Ceidwadwyr ar yr economi am 11 mlynedd, y ffordd orau o grynhoi eu strategaeth yw cynnyrch amaethyddol, twristiaeth a dod o hyd i fewnfuddsoddiad i ddenu ffatrïoedd cangen i mewn. Rwy'n hapus i dderbyn ymyriad os gall rhywun ddweud wrthyf am economi lwyddiannus yn seiliedig ar y strategaeth honno. Unwaith eto, rwy'n dweud hyn: os oes angen ichi roi cymhelliant ariannol sylweddol i gwmnïau ddod â ffatri gangen yma, ni fyddant am ddod. Nid oes rhaid i leoedd llwyddiannus fel Palo Alto, swydd Gaergrawnt a Mannheim wobrwyo cwmnïau i'w denu; maent yn darparu'r gweithlu addysgedig, y seilwaith a'r cyfleoedd ar gyfer mewnfuddsoddi a busnesau newydd. Unwaith eto, yr hyn sydd ei angen arnom yng Nghymru yw llai o fuddsoddiadau tebyg i un LG a mwy o Admiral Insurance. Byddai polisi annibyniaeth Plaid Cymru yn arwain at dorri traean oddi ar economi Cymru a gwariant Llywodraeth Cymru. Mae economïau gwledydd sydd wedi dod yn annibynnol yn ddiweddar fel De Sudan, Gogledd Macedonia a Bosnia yn gwneud yn waeth na'r gwledydd y maent yn torri'n rhydd oddi wrthynt. Mae angen i leoedd llwyddiannus allu denu busnesau a'u cadw wedyn, a rhaid i hyn fod yn seiliedig ar ddeall eu gofynion. Mae dadansoddiad o leoedd llwyddiannus a llai llwyddiannus yn awgrymu mai'r pedwar ffactor canlynol yw'r allwedd i lwyddiant economaidd: diwylliant o fentergarwch ac arloesedd, lle mae lleoedd yn addasu'n gyflym i gyfleoedd newydd a lle gall pawb rannu yn y posibilrwydd o lwyddiant busnes a'i wobrwyo, ac mae hyn yn cynnwys croesawu'r cyfleoedd a gyflwynir gan y chwyldro mewn gwyddor bywyd, technoleg gwybodaeth a chyfathrebu, deallusrwydd artiffisial, ac un o'r meysydd sy'n tyfu gyflymaf, sef gemau cyfrifiadurol; mynediad at fuddsoddiad, gan gynnwys cyfalaf menter, sy'n hanfodol i fusnesau allu dechrau, tyfu a darparu swyddi a chyfleoedd i bawb; pobl sydd â'r sgiliau sydd eu hangen ar gyflogwyr, yn ogystal â chymhelliant a chyfleoedd i weithio; diwylliant o ddysgu gydol oes, gan alluogi pobl i gyflawni eu potensial a manteisio i'r eithaf ar gyfleoedd cyflogaeth, a galluogi ymateb hyblyg i gyfleoedd sy'n newid ac annog cwmnïau i ddod i'n trefi a'n dinasoedd ac i aros ynddynt; system drafnidiaeth effeithlon a dibynadwy, sy'n ei gwneud hi'n bosibl darparu deunyddiau crai yn effeithlon i ddiwydiant a nwyddau i'r farchnad - a phan ddywedaf drafnidiaeth, rwy'n golygu'r rhyngrwyd fel rhan o'r drafnidiaeth, oherwydd os ydych yn gwmni ar-lein, y rhyngrwyd yw'r hyn y byddwch yn cludo gwybodaeth ohono, a dyna'r hyn y byddwch yn anfon eich gemau cyfrifiadurol a'ch cerddoriaeth ar hyd-ddo; a darparu mynediad at swyddi, gwneud trefi a dinasoedd yn lleoedd gwell i fyw ynddynt, a helpu i fynd i'r afael ag allgáu cymdeithasol. Mae angen i gynllunio'r economi a thrafnidiaeth fod yn seiliedig ar ranbarthau Cymru. Mae angen inni adeiladu ar gryfderau'r prifysgolion i'w gweld fel sbardunau economaidd. Mae gormod o fyfyrwyr, gan gynnwys llawer a fagwyd yn yr ardal, yn symud i ffwrdd ar ôl graddio ac yn aml, ni fyddant yn dychwelyd. Mae arnom angen parciau gwyddoniaeth yn gysylltiedig â phrifysgolion er mwyn inni allu eu defnyddio fel hybiau arloesi, ac arbenigo mewn sectorau economaidd allweddol megis - unwaith eto, fel y dywedais - gwyddorau bywyd, deallusrwydd artiffisial a TGCh. Hefyd, mae arnom angen canolfan entrepreneuriaeth ac arloesi a all ddarparu llwyfan sefydlu a deor i fyfyrwyr, entrepreneuriaid ifanc a buddsoddwyr. Rwy'n gwybod hyn am ei fod yn gweithio yn Mannheim. Mae arnom angen mynediad at gyfalaf, nid yn unig ar y cam cychwyn, ond ar y ddau gam twf pwysig o fach i ganolig eu maint ac yna o ganolig i fawr eu maint. Mae gormod o gwmnïau sy'n symud o fod yn ganolig i fawr eu maint yn cael eu prynu gan gwmnïau mwy o leoedd eraill naill ai ym Mhrydain neu Ewrop, ac yna bydd y manteision economaidd yn diflannu. Bydd angen i waith mewn prifysgolion ac addysg bellach edrych ar uwchsgilio ein poblogaeth; ni ddylai addysg ddod i ben yn 16, 18 neu 21 oed. Yn olaf, nid yw'n fformiwla gyfrinachol - mae arnom angen i wleidyddion Cymreig o bob lliw ei mabwysiadu fel ffordd o symud ymlaen. Hoffwn ddweud wrth Janet Finch-Saunders am Ddenmarc, gwlad yr wyf wedi'i hastudio'n eithaf manwl, mae gan Ddenmarc ddiwydiant mawr o'r enw Lego, y credaf eich bod i gyd wedi clywed amdano, mae'n debyg, ond efallai mai'r allwedd o gymharu â ni yw eich bod wedi clywed am gaws Castello, rydych wedi clywed am Arla, rydych wedi clywed am Lurpak. Maent yn troi eu prif gynnyrch amaethyddol yn nwyddau eilaidd lle maent yn gwneud yr elw. Mae angen i ni wneud yr un peth.