English: Diolch. On behalf of the Welsh Government, I would like to thank everyone involved in the smooth operation of the local government elections in Wales last week, and every person who stood to represent their community. I'd also like to update the Senedd on the elections and how we will take forward our relationship with local authorities in the coming months. These were the first local government elections since we extended the franchise to 16 and 17-year-olds and qualifying foreign nationals, sharing the opportunity to participate in Welsh democracy and civic life. This represents an important milestone in our ambition for more accessible elections. We also supported pilots for flexible voting at last week's elections, hosted by four local authorities. I am very grateful to the four authorities who stepped forward and agreed to work with us on these pilots: Blaenau Gwent, Caerphilly, Torfaen and Bridgend. This has been a model of co-production. While the authorities were responsible for delivering the pilots, they were supported by the whole electoral community in designing the pilot models and with delivery planning. Early indications show that these have worked well, and we look forward to the Electoral Commission's independent evaluation in the coming months. This will help identify where we can further reduce barriers to participation in elections. Reducing the voting age and extending the franchise to everyone who lives in Wales sends a strong message that we are a Government that supports and encourages diversity in our local democracy. Diversity amongst our local elected representatives is essential to ensuring that everyone's views and needs are represented, and to enriching local decision making. Increasing diversity in local democracy was a core theme of the Local Government and Elections (Wales) Act 2021. Provisions including job sharing for executive members and assistants to the executive will come into force for the new local government administrations. We have already enacted the permanent provision in the 2021 Act enabling principal and town and community councils to meet remotely, which supports members who are in full-time employment, have caring responsibilities, or find travelling difficult. And these provisions have been widely used and welcomed. For the first time for local elections in Wales, we opened an access to elected office fund to support disabled candidates. I am very pleased to say that around 20 candidates have been supported through this fund. We are now exploring how we can extend the fund to support people with other protected characteristics. We have also taken steps to ensure that candidates' and elected members' addresses do not have to be in the public domain. This has been widely welcomed to ensure that candidates, members and their families have some protection from the terrible abuse that has become, unfortunately, too common. We have worked with and will continue to work closely with the Welsh Local Government Association and One Voice Wales to promote the importance and benefits of being a local councillor. Together we produced a range of materials to support and inform potential candidates. This is another example of how we've worked with local government and is testament to the strong and positive working relationship between Welsh Government and local government. During the COVID-19 pandemic, and more recently as a nation of sanctuary in response to the terrible events in Ukraine, we have seen the importance of that relationship in action, and the strength of jointly developing solutions. I'm committed to continuing to build on this relationship, and to continuing to work together to face the challenges of the future for the benefit of people in Wales. As testament to this partnership, our newly elected councils turn to their new duties supported by the strongest local government settlement for many years. Because we chose to prioritise local government and health services in the Welsh budget, local authorities were provided £5.1 billion this year in core revenue funding and non-domestic rates to deliver key services - an increase of 9.4 per cent. We're also providing over £1 billion in specific revenue grants and nearly £0.75 billion pounds in specific capital funding. I know that the risks and impacts of inflation and a stalling economy mean that there are still challenges for our councils, but they can meet those challenges with a firmer financial base, increased certainty from an indicative three-year budget, and the backing of a Government that values and supports public services and local government in particular. I look forward to speaking at the WLGA annual general meeting on 24 June and the WLGA conference in September to discuss our joint priorities for the remainder of this Senedd term. Diolch.
Welsh: Diolch. Ar ran Llywodraeth Cymru, fe hoffwn i ddiolch i bawb sydd wedi bod â rhan yng ngweithrediad didrafferth etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru'r wythnos diwethaf, a phob unigolyn a safodd i gynrychioli ei gymuned. Fe hoffwn i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Senedd am yr etholiadau hefyd a sut y byddwn ni'n bwrw ymlaen yn ein perthynas ni â'r awdurdodau lleol yn ystod y misoedd nesaf. Y rhain oedd yr etholiadau llywodraeth leol cyntaf ers i ni ymestyn y fasnachfraint i bobl ifanc 16 ac 17 oed a rhai cymwys o wledydd tramor, gan roi cyfle iddyn nhw fod â rhan mewn democratiaeth a bywyd dinesig yng Nghymru. Mae hon yn garreg filltir bwysig yn ein huchelgais ni ar gyfer etholiadau sy'n fwy hygyrch. Fe wnaethom ni gefnogi cynlluniau treialu hefyd ar gyfer pleidleisio hyblyg yn etholiadau'r wythnos diwethaf, a gynhaliwyd mewn pedwar awdurdod lleol. Rwy'n ddiolchgar iawn i'r pedwar awdurdod a ddaeth i'r adwy a chytuno i weithio gyda ni ar y cynlluniau treialu hyn: Blaenau Gwent, Caerffili, Tor-faen a Phen-y-bont ar Ogwr. Mae hwn wedi bod yn bod yn batrwm o gynhyrchu gyda'n gilydd. Er mai'r awdurdodau oedd yn gyfrifol am gyflwyno'r cynlluniau treialu, fe'u cefnogwyd nhw gan y gymuned etholiadol gyfan wrth gynllunio'r modelau treialu a chynllunio ar gyfer cyflawni. Fe geir arwyddion cynnar sy'n awgrymu bod y rhain wedi gweithio yn dda, ac rydym ni'n edrych ymlaen at werthusiad annibynnol y Comisiwn Etholiadol yn ystod y misoedd nesaf. Fe fydd hwnnw'n helpu ni i nodi'r mannau lle gallwn ni leihau mwy o'r rhwystrau rhag cymryd rhan mewn etholiadau. Mae lleihau'r oedran ar gyfer pleidleisio ac ymestyn yr etholfraint i bawb sy'n byw yng Nghymru yn datgan yn eglur ein bod ni'n Llywodraeth sy'n cefnogi ac yn annog amrywiaeth yn ein democratiaeth leol. Mae amrywiaeth ymhlith ein cynrychiolwyr etholedig lleol yn hanfodol i sicrhau bod barn ac anghenion pawb yn cael eu lleisio, ac yn cyfoethogi penderfyniadau lleol. Roedd cynyddu amrywiaeth mewn democratiaeth leol yn un o themâu craidd Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021. Fe fydd darpariaethau gan gynnwys rhannu swyddi ar gyfer aelodau gweithredol a chynorthwywyr yn dod i rym ar gyfer y gweinyddiaethau llywodraeth leol newydd. Rydym ni eisoes wedi gweithredu'r ddarpariaeth barhaol yn Neddf 2021 sy'n galluogi prif gynghorau a chynghorau tref a chymuned i gyfarfod o bell, sy'n cefnogi aelodau sydd mewn cyflogaeth amser llawn, sydd â chyfrifoldebau gofalu, neu sy'n ei chael hi'n anodd teithio. Ac mae'r darpariaethau hyn wedi cael eu defnyddio a'u croesawu yn eang. Am y tro cyntaf mewn etholiadau lleol yng Nghymru, fe wnaethom ni agor mynediad at gronfa sefyll mewn etholiad i gefnogi ymgeiswyr anabl. Rwy'n falch iawn o ddweud bod tua 20 o ymgeiswyr wedi cael cymorth drwy'r gronfa hon. Rydym ni'n archwilio erbyn hyn sut y gallwn ymestyn y gronfa i gefnogi pobl â nodweddion gwarchodedig eraill. Rydym ni wedi cymryd camau hefyd i sicrhau nad oes rhaid i gyfeiriadau ymgeiswyr ac aelodau etholedig fod ar gael i'r cyhoedd. Mae hyn wedi cael croeso eang ar gyfer sicrhau bod ymgeiswyr, aelodau a'u teuluoedd yn cael rhywfaint o amddiffyniad rhag y cam-drin ofnadwy sydd, yn anffodus, yn llawer rhy gyffredin. Rydym ni wedi gweithio gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ac Un Llais Cymru i hyrwyddo pwysigrwydd a manteision bod yn gynghorydd lleol ac fe fyddwn ni'n parhau i weithio yn agos gyda nhw. Gyda'n gilydd, fe wnaethom ni gynhyrchu amrywiaeth o ddeunyddiau i gefnogi a rhoi gwybodaeth i ddarpar ymgeiswyr. Dyma enghraifft arall o'r ffordd yr ydym ni wedi gweithio gyda llywodraeth leol ac mae hyn yn tystiolaethu i'r berthynas waith gref a chadarnhaol rhwng Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol. Yn ystod pandemig COVID-19, ac yn fwy diweddar fel cenedl noddfa wrth ymateb i'r digwyddiadau ofnadwy yn Wcráin, rydym ni wedi gweld pwysigrwydd y berthynas honno ar waith, a chadernid drwy ddatblygu atebion ar y cyd. Rwyf i wedi ymrwymo i barhau i adeiladu ar y berthynas hon, a pharhau i weithio gyda'n gilydd i wynebu heriau'r dyfodol er mwyn pobl Cymru. Yn tystio i'r bartneriaeth hon, mae'r cynghorau sydd newydd eu hethol yma'n troi at eu dyletswyddau newydd gyda chefnogaeth oddi wrth y setliad llywodraeth leol mwyaf grymus a fu ers blynyddoedd lawer. Gan ein bod ni wedi dewis blaenoriaethu llywodraeth leol a gwasanaethau iechyd yng nghyllideb Cymru, fe ddarparwyd £5.1 biliwn i awdurdodau lleol eleni mewn cyllid refeniw craidd ac ardrethi annomestig i ddarparu gwasanaethau allweddol - cynnydd o 9.4 y cant. Rydym ni hefyd yn darparu dros £1 biliwn mewn grantiau refeniw penodol a bron i £0.75 biliwn o bunnau mewn cyllid cyfalaf penodol. Fe wn i fod risgiau ac effeithiau chwyddiant ac economi sy'n arafu yn golygu bod yr heriau yn parhau i'n cynghorau ni, ond fe allan nhw ymateb i'r heriau hynny gyda sylfaen ariannol sy'n fwy cadarn, a mwy o sicrwydd o gyllideb tair blynedd ddangosol, a chefnogaeth Llywodraeth sy'n gwerthfawrogi ac yn cefnogi gwasanaethau cyhoeddus a llywodraeth leol yn benodol. Rwy'n edrych ymlaen at siarad yng nghyfarfod cyffredinol blynyddol CLlLC ar 24 Mehefin a chynhadledd CLlLC ym mis Medi i drafod ein blaenoriaethau ar y cyd ni ar gyfer gweddill tymor y Senedd hon. Diolch.