English: Diolch, Dirprwy Lywydd. As all Members have said, there's been a lot of media coverage recently about water quality and sewage discharges into waterways, and, as Alun pointed out in his submission, the UK Government has legislated to set targets for water companies in England to reduce these. But there is a widespread perception that this is the main cause of poor water quality, but, actually, as most people have acknowledged in the Chamber today, numerous factors contribute to poor water quality, including agricultural pollution, private drainage misconnections, septic tank overflows and a variety of other issues. I've recently met with - in fact, it was Monday evening that I met with - Ofwat, and they've told me that 35 water bodies have been identified where intermittent sewage discharges are partially contributing to the reason for not achieving good ecological status under the Water Environment (Water Framework Directive) (England and Wales) Regulations 2017, and they are also failing for other reasons. So, Ofwat is going to be conducting a review of how many of the combined sewage outlets were discharged, and, if so, were they discharged in combination with a storm event or another river spate event and, if so, why, and, if not, why not. So, it will be very interesting to see the outcome of Ofwat's review of whether or not water companies are using correctly the powers that they have in order to use the discharge properly. And just to remind people that the storm overflows at waste water treatment works - there are a lot of acronyms in this, so I'm trying to say them all out - perform an essential role to prevent the works from becoming overwhelmed during periods of heavy rain, which would have the effect of the sewage backing up into domestic properties. So, let's just be clear how important it is that that doesn't happen and the public health issues that that would then incur. So, Welsh Water does have - . We have two water companies in Wales, just to be clear, and both of them have all of the rights and responsibilities under our environment Act and our future generations Act, some of which is being duplicated in England. But also, some of the - . Alun directly asked me why we didn't go in with the English legislation, and the answer is because we have a much more holistic understanding of what's causing spates in rivers, including some of the catchment area issues, and we're very focused on having as much natural flood protection and natural sewage protection as possible, and not just developing concrete channels to channel the water away towards the sea and so on. So, I'm very keen that we develop solutions that suit the ecology and particular river circumstances in Wales. But, just to be clear, Dŵr Cymru obviously has the vast majority of the infrastructure in Wales, and they've installed event duration monitoring on 99 per cent of their storm overflow assets and the remainder will have them installed by the end of this year, by next year. All relevant data is available on the website, so you can see exactly what's happened with those. They are required to provide a summary of spill data from their monitors to NRW on an annual basis, and they provide real-time storm overflow alerts all year around at key bathing sites. So, already, in conjunction with Surfers Against Sewage, Dŵr Cymru allows registered users, through the Surfers Against Sewage safer seas campaign, to get real-time information on when a storm overflow begins to operate, how long it operates for and when it stops. So, anyone who wants to go bathing in the rivers can pick that information up, and it is really useful to have that if you're into wild water swimming, and I should declare an interest and say I definitely am into that. So, I have an acute understanding of the need to understand what exactly is happening. And just to be clear, that should not happen unless the river is in spate, so in the middle of a big storm like a few of the ones we've had over the last few weeks. And that river would not be suitable for swimming in if it was in spate. You would not want to see people trying to go wild water swimming in a river that's in spate, that's coming up above its banks and so on. So, those are the circumstances, and only then should the storm overflows be being used. So, that's what the Ofwat investigation is going to be looking at to see whether those two things are in conjunction. We also work closely with NRW to monitor and, where necessary, improve water quality of rivers across Wales. Dirprwy Lywydd, we have a very large number of things that we're doing, which I will run over my time if I try to read out, but included in them are the nutrient management boards that we have set up for various rivers, the SAC rivers, in Wales. We do have a piece of work going on with NRW to understand exactly how many incidents they attend - they attend the great majority of pollution incidents - how much the unit cost for that is, and what we can do to improve that so that all incidents reported by the public are attended. But, even when attending and an instant sample has been taken, it has not always been possible to identify the offender of the pollution incident, even where we've got relevant samples collected immediately. So, it is important to make sure that we have a whole series of measures in place to make sure that pollution incidents don't occur in the first place, as well as that we have sewers that are fit for purpose. The other thing to say is that we have a large number of other things that we're looking to do. So, I know that the Conservatives are very keen to see this water quality done, and I welcome that, but of course one of the things that we're doing is including our underwater drainage system work in this, where we're getting all our new housing developments to put in that underwater drainage. The whole purpose of that is to prevent those sewers from overflowing back into the sewers that were built in Victorian times and not built for the numbers of houses that are on them. So, again, as my colleague Lee Waters said a number of times earlier in questions, you can't separate these things out. We have a climate emergency, it is causing extreme weather events, the extreme weather events need to be coped with inside our sewage system, inside our housing developments, inside our commercial developments, and at the waste water treatment works. So, Alun, I'm going to be bringing forward legislation later on. I'm very happy to work with you on it to make sure that we do legislate for our sustainable drainage and waste water management systems and that we put those drainage and waste water management plans and we put those on a statutory footing. I absolutely intend to do that during this Senedd term. But the issue is that we have to do that inside the holistic framework that we need to control both pollution incidents and sewage outflow incidents along our rivers, to make sure that we capture both of those, and that - forgive the terrible cliché - upstream of that, inside the housing and commercial developments that we put in place, we have the right drainage and sewage solutions in place for those in the first place, so we're not overloading the system in the first place. Diolch.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Fel y dywedodd pob Aelod, bu llawer o sylw yn y cyfryngau yn ddiweddar am ansawdd dŵr a gollyngiadau carthion i ddyfrffyrdd, ac fel y nododd Alun yn ei gyflwyniad, mae Llywodraeth y DU wedi deddfu i osod targedau i gwmnïau dŵr yn Lloegr i leihau'r rhain. Ond ceir canfyddiad cyffredinol mai dyma brif achos ansawdd dŵr gwael, ond mewn gwirionedd, fel y mae'r rhan fwyaf o bobl wedi cydnabod yn y Siambr heddiw, mae nifer o ffactorau'n cyfrannu at ansawdd dŵr gwael, gan gynnwys llygredd amaethyddol, cysylltiadau draeniau preifat diffygiol, gorlif tanciau carthion ac amrywiaeth o broblemau eraill. Yn ddiweddar - nos Lun mewn gwirionedd - cyfarfûm ag Ofwat, ac maent wedi dweud wrthyf fod 35 o gyrff dŵr wedi'u nodi lle mae gollyngiadau carthion ysbeidiol yn cyfrannu'n rhannol at y rheswm dros beidio â chyflawni statws ecolegol da o dan Reoliadau'r Amgylchedd Dŵr (Cyfarwyddeb Fframwaith Dŵr) (Cymru a Lloegr) 2017, ac maent hefyd yn methu am resymau eraill. Felly, bydd Ofwat yn cynnal adolygiad o faint o'r gorlifoedd carthffosiaeth cyfunol a ollyngwyd, ac os felly, a gawsant eu gollwng ar y cyd â digwyddiad storm neu ddigwyddiad arall pan fo'r afon yn ei llif ac os felly, pam, ac os na, pam ddim. Felly, bydd canlyniad adolygiad Ofwat yn ddiddorol iawn i weld a yw cwmnïau dŵr yn defnyddio'r pwerau sydd ganddynt yn gywir er mwyn defnyddio'r gollyngiad yn iawn ai peidio. Ac i atgoffa pobl fod y gorlifoedd stormydd mewn gwaith trin dŵr gwastraff - mae llawer o acronymau yn hyn, felly rwy'n ceisio dweud yr enwau llawn - yn cyflawni rôl hanfodol i atal y gwaith rhag cael ei lethu yn ystod cyfnodau o law trwm, a fyddai'n gwneud i'r carthion weithio'n ôl i eiddo domestig. Felly, gadewch inni fod yn glir pa mor bwysig yw hi nad yw hynny'n digwydd a'r problemau iechyd cyhoeddus a fyddai'n codi o hynny. Felly, mae gan Dŵr Cymru - . Mae gennym ddau gwmni dŵr yng Nghymru, i fod yn glir, ac mae gan y ddau ohonynt yr holl hawliau a chyfrifoldebau o dan ein Deddf yr amgylchedd a Deddf cenedlaethau'r dyfodol, gyda pheth ohono'n cael ei ddyblygu yn Lloegr. Ond hefyd, peth o'r - . Gofynnodd Alun yn uniongyrchol i mi pam na wnaethom fynd gyda deddfwriaeth Lloegr, a'r ateb yw bod gennym ddealltwriaeth lawer mwy cyfannol o'r hyn sy'n achosi llif mewn afonydd, gan gynnwys rhai o'r problemau gyda dalgylchoedd afon, ac rydym yn canolbwyntio'n fawr ar gael cymaint â phosibl o ddiogelwch naturiol rhag llifogydd a diogelwch naturiol rhag carthion, ac nid dim ond datblygu sianeli concrid i sianelu'r dŵr i ffwrdd tuag at y môr ac yn y blaen. Felly, rwy'n awyddus iawn inni ddatblygu atebion sy'n gweddu i ecoleg ac amgylchiadau penodol afonydd yng Nghymru. Ond i fod yn glir, mae'n amlwg mai Dŵr Cymru sydd â'r mwyafrif helaeth o'r seilwaith yng Nghymru, ac maent wedi gosod dulliau monitro hyd digwyddiadau ar 99 y cant o'u hasedau gorlifoedd stormydd a byddant wedi'u gosod ar y gweddill erbyn diwedd y flwyddyn, erbyn y flwyddyn nesaf. Mae'r holl ddata perthnasol ar gael ar y wefan, felly gallwch weld beth yn union sydd wedi digwydd gyda'r rheini. Mae'n ofynnol iddynt ddarparu crynodeb o ddata gollyngiadau o'u monitorau i CNC yn flynyddol, ac maent yn darparu rhybuddion gorlifoedd stormydd amser real drwy gydol y flwyddyn mewn safleoedd ymdrochi allweddol. Felly, eisoes, ar y cyd â Surfers Against Sewage, mae Dŵr Cymru yn caniatáu i ddefnyddwyr cofrestredig, drwy ymgyrch moroedd diogelach Surfers Against Sewage, gael gwybodaeth amser real ynghylch pryd y mae gorlif storm yn dechrau gweithredu, am ba hyd y mae'n gweithredu a phryd y daw i ben. Felly, gall unrhyw un sydd am fynd i ymdrochi yn yr afonydd gael yr wybodaeth honno, ac mae'n ddefnyddiol iawn ei chael os ydych yn nofiwr dŵr gwyllt, a dylwn ddatgan diddordeb a dweud fy mod yn bendant yn un o'r rheini. Felly, mae gennyf ddealltwriaeth dda o'r angen i ddeall beth yn union sy'n digwydd. Ac i fod yn glir, ni ddylai hynny ddigwydd oni bai bod yr afon yn ei llif, felly ynghanol storm fawr fel ambell un o'r rhai a gawsom dros yr wythnosau diwethaf. Ac ni fyddai'r afon honno'n addas ar gyfer nofio ynddi pe bai yn ei llif. Ni fyddech am weld pobl yn ceisio mynd i nofio dŵr gwyllt mewn afon sydd yn ei llif, sy'n codi uwchben ei glannau ac yn y blaen. Felly, dyna'r amgylchiadau, a dyna'r unig adeg y dylid defnyddio gorlifoedd stormydd. Felly, dyna fydd ymchwiliad Ofwat yn edrych arno i weld a yw'r ddau beth hynny'n cydgysylltu. Rydym hefyd yn gweithio'n agos gyda CNC i fonitro, a lle y bo angen, i wella ansawdd dŵr afonydd ledled Cymru. Ddirprwy Lywydd, mae gennym nifer fawr iawn o bethau yr ydym yn eu gwneud, a byddaf yn mynd dros fy amser os ceisiaf eu darllen, ond wedi'u cynnwys ynddynt mae'r byrddau rheoli maethynnau a sefydlwyd gennym ar gyfer gwahanol afonydd, yr afonydd sy'n ardaloedd cadwraeth arbennig, yng Nghymru. Mae gennym waith yn mynd rhagddo gyda CNC i ddeall faint yn union o ddigwyddiadau y maent yn eu mynychu - maent yn mynychu'r mwyafrif helaeth o ddigwyddiadau llygredd - faint yw cost yr uned ar gyfer hynny, a'r hyn y gallwn ei wneud i wella hynny fel bod yr holl ddigwyddiadau y mae'r cyhoedd yn adrodd amdanynt yn cael eu mynychu. Ond hyd yn oed wrth fynychu a bod sampl wedi'i chymryd ar unwaith, nid yw bob amser wedi bod yn bosibl gwybod pwy yw troseddwr y digwyddiad llygredd, hyd yn oed pan fydd gennym samplau perthnasol wedi'u casglu ar unwaith. Felly, mae'n bwysig sicrhau bod gennym gyfres gyfan o fesurau ar waith i sicrhau nad yw digwyddiadau llygredd yn digwydd yn y lle cyntaf, yn ogystal â bod gennym garthffosydd sy'n addas i'r diben. Y peth arall i'w ddweud yw bod gennym nifer fawr o bethau eraill yr ydym yn awyddus i'w gwneud. Felly, gwn fod y Ceidwadwyr yn awyddus iawn i weld yr ansawdd dŵr yn cael ei wneud, ac rwy'n croesawu hynny, ond wrth gwrs un o'r pethau a wnawn yw cynnwys ein gwaith ar system ddraenio tanddwr yn hyn o beth, lle'r ydym yn cael ein holl ddatblygiadau tai newydd i roi draeniad tanddwr o'r fath ynddynt. Holl bwrpas hynny yw atal y carthffosydd hynny rhag gorlifo'n ôl i'r systemau carthffosiaeth a adeiladwyd yn oes Fictoria ac nad ydynt wedi'u hadeiladu ar gyfer y niferoedd o dai sydd arnynt. Felly, unwaith eto, fel y dywedodd fy nghyd-Aelod Lee Waters nifer o weithiau'n gynharach yn ystod y cwestiynau, ni allwch wahanu'r pethau hyn. Mae gennym argyfwng hinsawdd, mae'n achosi tywydd eithafol, mae angen ymdopi â'r tywydd eithafol yn ein system garthffosiaeth, yn ein datblygiadau tai, yn ein datblygiadau masnachol, ac yn y gwaith trin dŵr gwastraff. Felly, Alun, byddaf yn cyflwyno deddfwriaeth yn nes ymlaen. Rwy'n hapus iawn i weithio gyda chi arni i sicrhau ein bod yn deddfu ar gyfer ein systemau draenio a rheoli dŵr gwastraff cynaliadwy a'n bod yn rhoi'r cynlluniau draenio a rheoli dŵr gwastraff hynny ar sail statudol. Rwy'n sicr yn bwriadu gwneud hynny yn ystod tymor y Senedd hon. Ond mae'n rhaid inni wneud hynny o fewn y fframwaith cyfannol sydd ei angen i reoli digwyddiadau llygredd a rheoli digwyddiadau all-lif carthion ar hyd ein hafonydd, er mwyn sicrhau ein bod yn gwneud y ddau beth, ac yn y datblygiadau tai a datblygiadau masnachol a roddwn ar waith, fod gennym yr atebion draenio a charthffosiaeth cywir ar gyfer y rheini ar y cychwyn, fel nad ydym yn gorlwytho'r system yn y lle cyntaf. Diolch.