techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Minister, while I thank you for your earlier written statement, I was surprised that there was not an oral statement on Ford's decision to close the engine plant at Bridgend. Not only is this devastating news for the workforce and Bridgend, it is also a devastating blow for South Wales West. While I hope that Ford will see the error of their ways, I'm not sure they will, given the global economy and moves to prioritise American jobs. Minister, you have indicated the establishment of a taskforce, which is most welcome. Will the taskforce be looking for other buyers for the plant, and have you discussed this possibility with Ford? How will the moneys recuperated be used - £11 million, as I understand? Ford have stated that Brexit has not played a part in this decision and a 'no deal' Brexit has been spoken about for the last three years and therefore is hardly a new concept. So, I think we must look at other possibilities as to why this decision has been made. My thoughts are with all workers and families affected by this decision.
Welsh: Gweinidog, er fy mod i'n diolch ichi am eich datganiad ysgrifenedig yn gynharach, roeddwn i'n synnu na chafwyd datganiad llafar am benderfyniad Ford i gau'r ffatri injan ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Yn ogystal â bod yn newyddion torcalonnus i'r gweithlu a Phen-y-bont ar Ogwr, mae hefyd yn ergyd drom i Orllewin De Cymru. Er fy mod yn gobeithio y bydd Ford yn gweld eu camgymeriad, nid wyf i'n siŵr y byddan nhw, o gofio'r economi fyd-eang a chamau i flaenoriaethu swyddi yn America. Gweinidog, rydych chi wedi nodi bod tasglu wedi'i sefydlu, a chroesewir hyn yn fawr. A fydd y tasglu yn chwilio am brynwyr eraill ar gyfer y safle, ac a ydych chi wedi trafod y posibilrwydd hwn gyda Ford? Sut y bydd yr arian a gaiff ei adfer yn cael ei ddefnyddio - £11 miliwn, yn ôl yr hyn rwy'n ei ddeall? Mae Ford wedi dweud nad yw Brexit wedi chwarae rhan yn y penderfyniad hwn ac mae'r posibilrwydd o Brexit 'dim cytundeb' wedi'i drafod ers y tair blynedd diwethaf, felly prin ei fod yn gysyniad newydd. Felly, rwy'n credu bod yn rhaid inni edrych ar bosibiliadau eraill o ran pam y gwnaed y penderfyniad hwn. Rwy'n cydymdeimlo â'r holl weithwyr a'r teuluoedd y mae'r penderfyniad hwn yn effeithio arnyn nhw.
English: There's a line in Jaws where the mayor is told by Chief Brody that he's going to ignore this problem until it comes up and bites him on the derrière, and that, I'm afraid, is what the Brexiteers of Wales are going to do: keep ignoring the problems that a 'no deal' Brexit will cause for the people of this country and our economy until it comes up and takes their jobs from them. That's when they'll start bleating about the problems that Brexit is causing. And I'm afraid we will not stand by and allow the economy of our country to be ruined by people who do not care about employment in Wales; who do not care about jobs in Wales; and who would rather align themselves with President Trump, who promises a great deal for the UK, but whose companies are, as the Member herself said, prioritising American jobs over our jobs. Brexit is a very real issue for our country. I've identified previously investment opportunities that have been lost or suspended as a consequence of a 'no deal' Brexit becoming more apparent and real. And that, I am afraid, is only going to intensify in the coming months. We will do our utmost to provide people with valuable work in this country, but I do hope that those who are ignoring the threat of a 'no deal' Brexit will come to their senses and appreciate that a deal must be secured or we must put the question back to the people.
Welsh: Mae yna linell yn Jaws lle mae Chief Brody yn dweud wrth y maer y bydd yn anwybyddu'r broblem hon hyd nes iddi ei frathu yn ei ben-ôl, a dyna, rwy'n ofni, yw'r hyn y bydd pobl Brexit Cymru yn ei wneud: parhau i anwybyddu'r problemau y bydd Brexit 'dim cytundeb' yn eu hachosi i bobl y wlad hon a'n heconomi nes iddi ddod a chymryd eu swyddi oddi arnyn nhw. Dyna pryd y byddan nhw'n dechrau cwyno am y problemau y mae Brexit yn eu hachosi. Ac rwy'n ofni na fyddwn ni'n sefyll o'r neilltu ac yn gadael i economi ein gwlad gael ei difetha gan bobl nad oes ots ganddyn nhw am gyflogaeth yng Nghymru; nad oes ots ganddyn nhw am swyddi yng Nghymru; ac a fyddai'n well ganddyn nhw uniaethu â'r Arlywydd Trump, sy'n addo llawer iawn i'r DU, ond y mae ei gwmnïau, fel y dywedodd yr Aelod ei hun, yn rhoi blaenoriaeth i swyddi yn America dros ein swyddi ni. Mae Brexit yn fater real iawn i'n gwlad ni. Rwyf i wedi nodi o'r blaen gyfleoedd buddsoddi sydd wedi eu colli neu eu hatal o ganlyniad i Brexit 'dim cytundeb' ddod yn fwy amlwg a real. Ac nid yw hynny, mae arnaf i ofn, yn mynd i wneud dim ond dwysáu yn y misoedd nesaf. Byddwn yn gwneud ein gorau glas i ddarparu gwaith gwerthfawr i bobl yn y wlad hon, ond rwyf i yn gobeithio y bydd y rhai hynny sy'n anwybyddu bygythiad Brexit 'dim cytundeb' yn callio ac yn sylweddoli bod yn rhaid sicrhau cytundeb neu bod yn rhaid inni ofyn y cwestiwn i'r bobl eto.
English: Can I ask, Minister, how proactive has the Welsh Government been in ensuring that its investment was widely spent by Ford on alternative opportunities for the plant, including, of course, investment opportunities for bringing the production of electric engines to Bridgend? You've outlined the large amount of capital support that's been provided to Ford, but can I ask you what kind of evaluation the Welsh Government has undertaken of the funding spent, in the same way that it has done for Tata? And others have asked you this question and you've answered to a point, but not entirely clearly, so perhaps you could expand on this: how much money does the Welsh Government think it can get back from Ford and when will it know more detail about how much can be reclaimed?
Welsh: A gaf i ofyn, Gweinidog, pa mor rhagweithiol y mae Llywodraeth Cymru wedi bod o ran sicrhau bod ei buddsoddiad yn cael ei wario'n eang gan Ford ar gyfleoedd amgen i'r safle, gan gynnwys, wrth gwrs, cyfleoedd buddsoddi i ddechrau cynhyrchu injans trydan ym Mhen-y-bont ar Ogwr? Rydych chi wedi amlinellu'r swm mawr o gymorth cyfalaf sydd wedi'i ddarparu i Ford, ond a gaf i ofyn i chi pa fath o werthusiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o'r arian sydd wedi ei wario, yn yr un modd ag y mae wedi'i wneud ar gyfer Tata? Ac mae eraill wedi gofyn y cwestiwn hwn i chi ac rydych chi wedi'i ateb i ryw raddau, ond nid yn hollol glir, felly efallai y gallech chi ymhelaethu ar hyn: faint o arian y mae Llywodraeth Cymru yn credu y gall ei gael yn ôl gan Ford a phryd y bydd yn gwybod mwy o fanylion am faint y gellir ei adennill?
English: I'd like to squeeze two further questions in, so if they could be as succinct as is possible, and I'm looking at the two of you. David Rees.
Welsh: Hoffwn i wasgu dau gwestiwn arall i mewn, felly os gallan nhw fod mor gryno ag sy'n bosibl, ac rwy'n edrych ar y ddau ohonoch chi. David Rees.
English: The next item is questions to the First Minister, and the first question is from Nick Ramsay.
Welsh: Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Nick Ramsay.
English: Llywydd, the Welsh Government's most recent actions in environmental protection have focused on securing a statute book that prevents any deterioration in environmental standards, should the UK leave the European Union. Consent has been provided to 29 UK exit statutory instruments, with eight Welsh-specific environmental SIs made here in the National Assembly between October 2018 and June of this year.
Welsh: Llywydd, mae camau diweddaraf Llywodraeth Cymru ym maes diogelu'r amgylchedd wedi canolbwyntio ar sicrhau llyfr statud sy'n atal unrhyw ddirywiad i safonau amgylcheddol, pe byddai'r DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd. Rhoddwyd cydsyniad i 29 o offerynnau statudol ar gyfer ymadael â'r DU, a gwnaed wyth offeryn statudol amgylcheddol penodol i Gymru yma yn y Cynulliad Cenedlaethol rhwng mis Hydref 2018 a mis Mehefin eleni.
English: Thank you for that answer, First Minister. I have recently received some very well-written letters, I have to say, from pupils in the Silverbirch class at Usk primary school in my constituency, who've been learning about global goals and, specifically, deforestation. The pupils wrote to me primarily because they're particularly concerned about the increasing demand for palm oil, which is used in food, cosmetics and so many other everyday items. Our demand for these products here in Wales is directly resulting in the destruction of tropical rainforests to make room for plantations, thereby destroying natural habitats for wildlife, including orangutans. The pupils were hopeful that I would raise these issues with you as First Minister, which I am delivering on today. First Minister, would you say that these ethical and informed citizens from Usk primary schools are really talking about issues that should be affecting and are of concern to us all? And can you tell them what the Welsh Government is doing in the fightback against the demand for palm oil on the one hand and, in the wider sense, against the threat to forests across the world?
Welsh: Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Rwyf i wedi cael rhai llythyrau wedi'u hysgrifennu'n dda iawn yn ddiweddar, gan ddisgyblion yn nosbarth Silverbirch yn ysgol gynradd Brynbuga yn fy etholaeth i, sydd wedi bod yn dysgu am nodau byd-eang ac, yn benodol, datgoedwigo. Ysgrifennodd y disgyblion ataf yn bennaf oherwydd eu bod yn arbennig o bryderus am y galw cynyddol am olew palmwydd, sy'n cael ei ddefnyddio mewn bwyd, cynhyrchion cosmetig a chymaint o eitemau cyffredin eraill. Mae ein galw am y cynhyrchion hyn yma yng Nghymru yn arwain yn uniongyrchol at ddinistrio coedwigoedd glaw trofannol i wneud lle i blanhigfeydd, a thrwy hynny'n dinistrio cynefinoedd naturiol ar gyfer bywyd gwyllt, gan gynnwys orang-wtanod. Roedd y disgyblion yn obeithiol y byddwn yn codi'r materion hyn gyda chi fel Prif Weinidog, ac rwy'n gwneud hynny heddiw. Prif Weinidog, a fyddech chi'n dweud bod y dinasyddion moesegol a hyddysg hyn o ysgolion cynradd Brynbuga wir yn sôn am faterion a ddylai fod yn effeithio ar bob un ohonom ac sy'n berthnasol i ni i gyd? Ac a allwch chi ddweud wrthyn nhw beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i frwydro yn ôl yn erbyn y galw am olew palmwydd ar y naill law ac, yn yr ystyr ehangach, yn erbyn y bygythiad i goedwigoedd ledled y byd?
English: It's framed.
Welsh: Mae wedi ei fframio.
English: Framed - well, I'm very pleased to hear it. This is as part of 'A globally responsible Wales', to which we are committed as part of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015.
Welsh: Wedi ei fframio - wel, rwy'n falch iawn o glywed hynny. Mae hyn yn rhan o 'Cymru sy'n gyfrifol ar lefel byd-eang', yr ydym ni yn ymrwymedig iddo yn rhan o Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.
English: I came this afternoon from the cross-party group that I chair on sustainable energy, where we heard about possible funding sources in low-carbon energy infrastructure. We also heard about the Institute of Welsh Affairs's work on re-energising Wales. Now, that offers a route to decarbonising energy in Wales by 2035, and I do feel that there is consensus across the parties to take actions on the recommendations contained within that report. So, I would ask the Government to consider setting that as a foundation for the work that you're going to be doing, and that we're all going to be contributing to, over the next few years, hopefully, particularly in light of the written statement by the Minister for the environment this morning on the aim of being net zero carbon by 2050. So, could I ask you to move in that direction? And if you will, then you will certainly receive support from these benches as well as, I'm sure, from other benches in this Senedd.
Welsh: Mi ddes i y prynhawn yma o gyfarfod y grŵp trawsbleidiol dwi'n ei gadeirio ar ynni cynaliadwy, lle clywon ni am ffynonellau buddsoddi posib mewn isadeiledd ynni carbon isel. Hefyd, mi glywon ni eto am waith y Sefydliad Materion Cymreig, yr IWA, ar ailegnïo Cymru - re-energising Wales. Nawr, mae hwnnw'n cynnig llwybr i ddatgarboneiddio ynni yng Nghymru erbyn 2035, a dwi yn teimlo bod yna gonsensws ar draws y pleidiau i weithredu ar yr argymhellion sydd yn yr adroddiad yna. Felly, mi fyddwn i'n gofyn i'r Llywodraeth ystyried gosod hwnna fel sail ar gyfer y gwaith rŷch chi'n mynd i fod yn ei wneud, ac rŷm ni i gyd yn mynd i fod yn cyfrannu ato fe, gobeithio, dros y blynyddoedd nesaf, yn enwedig yn sgil datganiad ysgrifenedig y Gweinidog amgylchedd y bore yma ynglŷn â'r nod o fod yn net zero carbon erbyn 2050. Felly, gaf i ofyn ichi i symud i'r cyfeiriad yna? Ac os wnewch chi, yna mi gewch chi gefnogaeth yn sicr o'r meinciau yma, yn ogystal, dwi'n siŵr, â meinciau eraill yn y Senedd yma.
English: May I thank Llyr Gruffydd for his words? I agree, there is a consensus between some parties on the floor of this Assembly as regards what is facing us and that we will have to take the responsibility, as Lesley Griffiths said this morning in the written statement that she has published. I had the opportunity to speak when the IWA launched their report. There are very many interesting things in that report, many ideas that we want to collaborate on with the IWA and other partners throughout Wales who wish to be ambitious about what we here in Wales can do to safeguard our future.
Welsh: Diolch i Llyr Gruffydd am beth ddywedodd e. Dwi'n cytuno, mae consensws rhwng rhai pleidiau ar lawr y Cynulliad am beth sy'n ein hwynebu ni a'r ffaith y bydd yn rhaid inni gymryd y cyfrifoldebau sydd gyda ni i weithio, fel roedd y Gweinidog Lesley Griffiths wedi dweud y bore yma yn y datganiad ysgrifenedig mae hi wedi'i gyhoeddi. Ces i'r cyfle i siarad pan oedd yr IWA yn lansio eu hadroddiad nhw. Mae lot o bethau diddorol yn yr adroddiad, lot o syniadau rŷn ni eisiau gweithio arnyn nhw gyda'r IWA a phartneriaid eraill ledled Cymru sydd eisiau bod yn uchelgeisiol ar ran beth rŷn ni yma yng Nghymru yn gallu ei wneud i warchod ein dyfodol.
English: I'm sure, First Minister, by your earlier comments, you would agree with me that trees play a significant role in our environment, not only for their aesthetic contribution to our countryside, but also for their carbon absorption qualities and the sustainable economic resource they represent. You mentioned earlier on as well the Welsh Government's commitment to replanting trees, but, unfortunately, it is regrettable that the Welsh Government is failing significantly in its tree planting targets - in fact, a shortfall in planting of 31,000 hectares since 2010, and a loss of 18,000 hectares of conifers since 2001. What is the Welsh Government doing to reverse this particularly devastating trend?
Welsh: Rwy'n siŵr, Prif Weinidog, ar sail eich sylwadau cynharach, y byddech chi'n cytuno â mi bod coed yn chwarae rhan bwysig yn ein hamgylchedd, nid yn unig o ran eu cyfraniad esthetig i'n cefn gwlad, ond hefyd o ran eu rhinweddau amsugno carbon a'r adnodd economaidd cynaliadwy y maen nhw'n ei gynrychioli. Soniasoch yn gynharach hefyd am ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ailblannu coed, ond, yn anffodus, mae'n destun gofid bod Llywodraeth Cymru yn methu'n sylweddol o ran ei thargedau plannu coed - yn wir, diffyg plannu 31,000 hectar ers 2010, a cholled o 18,000 hectar o goed conwydd ers 2001. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i wrthdroi'r tuedd arbennig o ddinistriol hwn?
English: Llywydd, I've acknowledged here on the floor of the Assembly in previous discussions with the leader of Plaid Cymru that we have not done as well as we needed to do in relation to tree planting here in Wales. That's why I set out the new commitments that we have made over the coming decade. It is partly why we are committed to the creation of a national forest as a legacy to future generations here in Wales, and it's because of what woodland does in terms of biodiversity, soil protection, water management, as well as all the other potentials that a national forest would provide, in the fields of tourism, employment, a response in the agriculture community to new conditions that they will face in the future. There is a constellation of very important reasons why we need to do more to plant trees here in Wales, and this Government is entirely seized of those arguments.
Welsh: Llywydd, rwyf i wedi cydnabod yma ar lawr y Cynulliad mewn trafodaethau blaenorol gydag arweinydd Plaid Cymru nad ydym ni wedi gwneud cystal ag yr oedd angen i ni ei wneud o ran plannu coed yma yng Nghymru. Dyna pam yr amlinellais yr ymrwymiadau newydd yr ydym ni wedi eu gwneud dros y degawd nesaf. Dyna'n rhannol pam yr ydym ni wedi ymrwymo i greu coedwig genedlaethol fel etifeddiaeth i genedlaethau'r dyfodol yma yng Nghymru, ac mae hynny oherwydd yr hyn y mae coetir yn ei wneud o ran bioamrywiaeth, diogelu pridd, rheoli dŵr, yn ogystal â'r holl bosibiliadau eraill y byddai coedwig yn eu cynnig, ym meysydd twristiaeth, cyflogaeth, ymateb yn y gymuned amaethyddol i amodau newydd y byddan nhw'n eu hwynebu yn y dyfodol. Mae llu o resymau pwysig iawn pam mae angen i ni wneud mwy i blannu coed yma yng Nghymru, ac mae'r Llywodraeth hon yn llwyr ymwybodol o'r dadleuon hynny.
English: Llywydd, we use child poverty indicators to measure our effectiveness in mitigating the impact of poverty created by the UK Conservative Government. Freezing and reducing benefits, penalising children through the family cap and punishing families through the bedroom tax are amongst the impacts we have to combat through our mitigation measures.
Welsh: Llywydd, rydym ni'n defnyddio dangosyddion tlodi plant i fesur ein heffeithiolrwydd o ran lliniaru effaith tlodi a grëwyd gan Lywodraeth Geidwadol y DU. Mae rhewi a lleihau budd-daliadau, cosbi plant drwy'r cap teuluol a chosbi teuluoedd drwy'r dreth ystafell wely ymhlith yr effeithiau y mae'n rhaid i ni eu goresgyn drwy ein mesurau lliniaru.
English: Thank you very much for that reply, Minister, but I think you're the one who looks after the social services and the NHS in Wales. Research for the End Child Poverty Network shows that the number of children living in poverty in Wales rose by 1 per cent last year. Given that your Government pledged to end child poverty by 2020, can you explain why Wales is the only nation in the United Kingdom to see a rise in child poverty last year? Do you agree that this research calls into question the effectiveness of your strategy to tackle child poverty in Wales?
Welsh: Diolch yn fawr am yr ateb yna, Gweinidog, ond rwy'n credu mai chi yw'r un sy'n gofalu am y gwasanaethau cymdeithasol a'r GIG yng Nghymru. Mae gwaith ymchwil ar gyfer y Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant yn dangos bod nifer y plant sy'n byw mewn tlodi yng Nghymru wedi codi gan 1 y cant y llynedd. O gofio bod eich Llywodraeth wedi addo rhoi terfyn ar dlodi plant erbyn 2020, a allwch chi esbonio pam mai Cymru yw'r unig wlad yn y Deyrnas Unedig i weld cynnydd mewn tlodi plant y llynedd? A ydych chi'n cytuno bod y gwaith ymchwil hwn yn bwrw amheuaeth ar effeithiolrwydd eich strategaeth i fynd i'r afael â thlodi plant yng Nghymru?
English: Llywydd, it's an irony-free zone on the benches to the left of me. Here are some figures from the report to which he referred: they tell us that, as a direct result - a direct result - of the actions that his Government is taking, lone parents in Wales will lose around £3,720 a year, families with three or more children will lose £4,110 a year, there will be 50,000 more children in poverty by 2021-22, and households with one disabled adult and a disabled child will lose £5,270 on average in Wales. Those are the facts of poverty here in Wales, and they are deliberately created by the actions of the Government that he supports. We do things every day to try and mitigate the impact of those benefit cuts, those impacts that there are on families from penalising children, through penalising disabled families through universal credit, and we will continue to do everything in our power. But the root cause of child poverty in this country lies absolutely firmly in the hands of the Government that he supports.
Welsh: Llywydd, mae'n barth rhydd o eironi ar y meinciau i'r chwith i mi. Dyma rai ffigurau o'r adroddiad y cyfeiriodd ato: maen nhw'n dweud wrthym ni y bydd unig rieni yng Nghymru, o ganlyniad uniongyrchol - o ganlyniad uniongyrchol - i'r camau y mae ei Lywodraeth ef yn eu cymryd, yn colli tua £3,720 y flwyddyn, y bydd teuluoedd â thri neu fwy o blant yn colli £4,110 flwyddyn, y bydd 50,000 yn fwy o blant mewn tlodi erbyn 2021-22, ac y bydd aelwydydd sydd ag un oedolyn anabl a phlentyn anabl yn colli £5,270 ar gyfartaledd yng Nghymru. Dyna yw ffeithiau tlodi yma yng Nghymru, ac maen nhw'n cael eu creu yn fwriadol gan weithredoedd y Llywodraeth y mae e'n ei chefnogi. Rydym ni'n gwneud pethau bob dydd i geisio lliniaru effaith y toriadau hynny i fudd-daliadau, yr effeithiau hynny ar deuluoedd o gosbi plant, trwy gosbi teuluoedd anabl trwy gredyd cynhwysol, a byddwn yn parhau i wneud popeth yn ein gallu. Ond mae achos sylfaenol tlodi plant yn y wlad hon yn gorwedd yn gwbl gadarn yn nwylo'r Llywodraeth y mae e'n ei chefnogi.
English: I was half expecting this question to be withdrawn by the Tories after shocking figures emerged showing the potential impact of Wales's exit from the European Union upon our poorest communities. Perhaps they'll just dismiss as scaremongering the analysis that has shown that, based on comparisons between the UK Government spending on economic development and the distribution of EU structural funds, Wales could lose £2.3 billion over six years, if the new shared prosperity fund is distributed in the same way as the Government allocates current spending on economic affairs. This was equating to handing every Londoner a cheque for over £200 and taking away £700 from every single Welsh person. The Rhondda, where I represent, cannot afford to lose any money, let alone this much money. So, how are you going to prevent this nightmare scenario from unfolding?
Welsh: Roeddwn i'n hanner disgwyl i'r cwestiwn yma gael ei dynnu'n ôl gan y Torïaid ar ôl i ffigurau dychrynllyd ddod i'r amlwg yn dangos effaith bosibl ymadawiad Cymru o'r Undeb Ewropeaidd ar ein cymunedau tlotaf. Efallai y byddan nhw'n diystyru fel codi bwganod y dadansoddiad sydd wedi dangos, ar sail cymariaethau rhwng gwariant Llywodraeth y DU ar ddatblygu economaidd a dosbarthiad cronfeydd strwythurol yr UE, y gallai Cymru golli £2.3 biliwn dros chwe blynedd, os caiff y gronfa ffyniant gyffredin ei dosbarthu yn yr un modd ag y mae'r Llywodraeth yn dyrannu gwariant presennol ar faterion economaidd. Roedd hyn yn cyfateb i roi siec am dros £200 i bob un o drigolion Llundain a chymryd £700 oddi wrth bob un o bobl Cymru. Ni all y Rhondda, yr wyf i'n ei gynrychioli, fforddio colli unrhyw arian, heb sôn am gymaint â hyn o arian. Felly, sut ydych chi'n mynd i atal y sefyllfa hunllefus hon rhag datblygu?