English: Diolch, Llywydd, and I move the amendments tabled in the name of my colleague, Darren Millar. Whilst I appreciate that the Welsh Government has now published the steps it is intending to take in order to lead Wales out of the current pandemic period, I have to say from the outset that this has been a missed opportunity for the Welsh Government to provide some much-needed hope to the people of Wales. Now, if I can turn to our amendments - and I hope Members will consider supporting all of them as the thrust of these amendments is to constructively add to the motion of this debate - the first amendment calls for more collaboration with Governments across the UK. Now, the leader of the UK Labour Party has rightly called for a four-nations approach - an approach I've endorsed throughout the entire pandemic period. The COVID-19 virus knows no boundaries, and so it makes absolute sense that Governments at all levels should be working together to protect the people of the United Kingdom throughout this pandemic. Whilst the UK and Welsh Governments have worked together on issues, the divergence of some policies between Wales and England has left some people understandably confused and frustrated, and the reality is that there was far more understanding and clarity over Government guidance when the Governments' policies were more closely aligned. Now, I've made it clear that the Welsh Government's exit strategy should have been supplemented with concrete proposals and milestones by which the Government's progress could be assessed. This document doesn't offer the people of Wales any tangible detail that progress can be measured by and, instead, the exit strategy is effectively a list of consultation phases that the Welsh Government plans to initiate. There are no indicative timescales for the lifting of lockdown measures, and so individuals and businesses across Wales are no further forward in being able to start planning for life post lockdown. So, I can understand the sheer frustration felt by so many who had hoped that, last Friday, the Welsh Government would deliver a plan that they could follow with certainty. Ian Price, the director of the Confederation of British Industry Wales was right to say that, and I quote, 'Indicative timelines outlining when sectors and workplaces can come back online are also needed, so businesses of all shapes and sizes can quickly ramp-up essential restart planning and decision-making.' Countries like Ireland, for example, have recognised the importance of timescales and provided them in their exit strategy. However, I accept that when the science changes, Governments may need to change course and, as a result, those timescales may then need to change. Now, the Welsh Government's road map does not include a comprehensive strategy for how and when restrictions may be eased. Indeed, the document itself confirms that specific detail on each label is still being developed with businesses, trade unions, local authorities, public service providers and others. Now, moving forward, I believe the Welsh Government should be establishing taskforces within key ministerial departments to oversee the implementation of its exit strategy. In each portfolio area, Ministers should be considering how best to co-ordinate those taskforces and they should be set to work immediately. For example, the Minister for Economy, Transport and North Wales should be working with a dedicated taskforce to prepare businesses across Wales for reopening and to better understand the specific challenges that businesses may be facing in moving from one category to another. The Welsh Government is right to say that no two businesses are the same, and that's why establishing a taskforce is needed to ensure that the views of the business community are heard at each stage of its progress. Similarly, the Minister for Housing and Local Government should be establishing a taskforce to oversee the implementation of the exit strategy with public service providers and local authorities. Now, to avoid a significant second peak, the Welsh Government has made it clear that it's putting in place the infrastructure needed to manage future outbreaks of the disease via the test, track and protect strategy. Of course, for that to be realistically possible, local authorities across Wales will require a serious injection of cash to ensure that this widescale testing can actually be delivered. Not only are there significant resource implications for local authorities, but according to the Welsh Local Government Association, there are significant recruitment issues to consider as well. And so, perhaps in responding to this afternoon's debate the Welsh Government will give cast-iron assurances that its testing programme is capable of meeting the significant increase in community testing as well as confirming exactly how much the Welsh Government will be allocating to local authorities to enable them to carry out this testing. Llywydd, the Welsh Government's road map doesn't provide a proper financial plan to support its delivery, and so there's no indication of how resources will be allocated to effectively see this plan through. Now, I know that a supplementary budget is on the way and I hope that, as well as the details the First Minister mentioned in his statement today, it will also include specific financial details regarding how the road map will indeed be delivered. And it's absolutely essential that those resource allocations firmly spell out how each portfolio area is not only limiting the impact of the virus on individuals, communities and businesses across Wales in the short term, but how public services and businesses will be able to implement the Welsh Government's exit strategy. So, with that, Llywydd, I hope Members will support our amendments to help ensure that Wales is as prepared as possible and is fully resourced to start moving us out of the lockdown. Thank you.
Welsh: Diolch, Lywydd, ac rwy'n cynnig y gwelliannau a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod, Darren Millar. Er fy mod yn derbyn bod Llywodraeth Cymru bellach wedi cyhoeddi'r camau y mae'n bwriadu eu cymryd er mwyn arwain Cymru allan o gyfnod y pandemig presennol, mae'n rhaid imi ddweud o'r cychwyn cyntaf fod hwn wedi bod yn gyfle a gollwyd i Lywodraeth Cymru ddarparu rhywfaint o obaith mawr ei angen i bobl Cymru. Nawr, os caf droi at ein gwelliannau - ac rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau'n ystyried cefnogi pob un ohonynt gan mai bwriad y gwelliannau hyn yw ychwanegu'n adeiladol at gynnig y ddadl hon - mae'r gwelliant cyntaf yn galw am fwy o gydweithredu â Llywodraethau ledled y DU. Nawr, mae arweinydd Plaid Lafur y DU wedi galw yn gwbl briodol am ddull pedair gwlad o weithredu - dull rwyf wedi'i gymeradwyo drwy gydol cyfnod y pandemig. Nid yw'r feirws COVID-19 yn adnabod unrhyw ffiniau, ac felly mae'n gwneud synnwyr perffaith y dylai Llywodraethau ar bob lefel fod yn gweithio gyda'i gilydd i amddiffyn pobl y Deyrnas Unedig drwy gydol y pandemig hwn. Er bod Llywodraethau'r DU a Chymru wedi gweithio gyda'i gilydd ar faterion, mae'r gwahaniaeth rhwng rhai o bolisïau Cymru a Lloegr, yn gwbl ddealladwy, wedi drysu rhai pobl a'u gwneud i deimlo'n rhwystredig, a'r gwir amdani yw bod llawer mwy o ddealltwriaeth ac eglurder ynghylch canllawiau'r Llywodraeth pan oedd polisïau'r Llywodraethau wedi'u halinio'n agosach. Nawr, rwyf wedi dweud yn glir y dylai strategaeth ymadael Llywodraeth Cymru fod wedi'i hategu â chynigion pendant a cherrig milltir ar gyfer asesu cynnydd y Llywodraeth. Nid yw'r ddogfen hon yn cynnig unrhyw fanylion clir i bobl Cymru y gellir mesur cynnydd yn eu herbyn, ac yn lle hynny, mae'r strategaeth ymadael i bob pwrpas yn rhestr o gamau ymgynghori y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu cychwyn. Nid oes unrhyw amserlenni dangosol ar gyfer codi'r cyfyngiadau symud, ac felly nid yw unigolion a busnesau ledled Cymru yn well eu byd o gwbl o ran gallu dechrau cynllunio ar gyfer bywyd ar ôl y cyfyngiadau symud. Felly, gallaf ddeall y rhwystredigaeth lwyr a deimlir gan gynifer o bobl a oedd wedi gobeithio, ddydd Gwener diwethaf, y byddai Llywodraeth Cymru yn darparu cynllun y gallent ei ddilyn gyda sicrwydd. Roedd Ian Price, cyfarwyddwr Cydffederasiwn Diwydiant Prydain yng Nghymru yn iawn i ddweud, ac rwy'n dyfynnu, fod angen amserlenni dangosol sy'n amlinellu pryd y gall sectorau a gweithleoedd ddod yn weithredol eto hefyd, fel y gall busnesau o bob lliw a llun fynd i'r afael ar unwaith â chynlluniau hanfodol i ailgychwyn ac i wneud penderfyniadau. Mae gwledydd fel Iwerddon, er enghraifft, wedi cydnabod pwysigrwydd amserlenni ac wedi eu darparu yn eu strategaeth ymadael. Fodd bynnag, pan fydd y wyddoniaeth yn newid, rwy'n derbyn y gallai fod angen i Lywodraethau newid trywydd, ac o ganlyniad, efallai y bydd angen i'r amserlenni hynny newid. Nawr, nid yw cynllun Llywodraeth Cymru yn cynnwys strategaeth gynhwysfawr ar gyfer sut a phryd y gellir llacio'r cyfyngiadau. Yn wir, mae'r ddogfen ei hun yn cadarnhau bod manylion penodol ar bob label yn dal i gael eu datblygu gyda busnesau, undebau llafur, awdurdodau lleol, darparwyr gwasanaethau cyhoeddus ac eraill. Nawr, wrth symud ymlaen, credaf y dylai Llywodraeth Cymru fod yn sefydlu tasgluoedd mewn adrannau gweinidogol allweddol i oruchwylio'r broses o roi ei strategaeth ymadael ar waith. Ym mhob maes portffolio, dylai Gweinidogion fod yn ystyried y ffordd orau o gydlynu'r tasgluoedd hynny a dylid eu rhoi ar waith ar unwaith. Er enghraifft, dylai Gweinidog yr Economi, Trafnidiaeth a Gogledd Cymru fod yn gweithio gyda thasglu pwrpasol i baratoi busnesau ledled Cymru ar gyfer ailagor a sicrhau bod ganddynt well dealltwriaeth o'r heriau penodol y gallai busnesau eu hwynebu wrth symud o un categori i'r llall. Mae Llywodraeth Cymru yn iawn i ddweud nad oes unrhyw ddau fusnes yr un peth, a dyna pam fod angen sefydlu tasglu i sicrhau bod barn y gymuned fusnes yn cael ei chlywed ar bob cam yn y broses. Yn yr un modd, dylai'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol fod yn sefydlu tasglu i oruchwylio gweithrediad y strategaeth ymadael gyda darparwyr gwasanaethau cyhoeddus ac awdurdodau lleol. Nawr, er mwyn osgoi ail ymchwydd sylweddol, mae Llywodraeth Cymru wedi dweud yn glir ei bod yn rhoi'r seilwaith sydd ei angen ar waith i reoli achosion o'r clefyd yn y dyfodol drwy'r strategaeth brofi, tracio a diogelu. Wrth gwrs, er mwyn i hynny fod yn bosibl yn realistig, bydd angen chwistrelliad sylweddol o arian ar awdurdodau lleol ledled Cymru i sicrhau y gellir cyflawni'r profion hyn ar raddfa fawr. Nid yn unig fod goblygiadau sylweddol o ran adnoddau i awdurdodau lleol, ond yn ôl Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, mae materion recriwtio sylweddol i'w hystyried hefyd. Ac felly, wrth ymateb i'r ddadl y prynhawn yma, efallai y gall Llywodraeth Cymru roi sicrwydd pendant y gall ei rhaglen brofi ymdopi â'r cynnydd sylweddol yn y profion a gynhelir yn y gymuned ynghyd â chadarnhau faint yn union y bydd Llywodraeth Cymru yn ei ddyrannu i awdurdodau lleol i'w galluogi i gynnal y profion hyn. Lywydd, nid yw cynllun Llywodraeth Cymru yn darparu manylion ariannol addas i gefnogi'r gwaith o'i gyflawni, ac felly nid oes unrhyw arwydd sut y bydd adnoddau'n cael eu dyrannu i sicrhau bod y cynllun yn cael ei gyflawni'n effeithiol. Nawr, gwn fod cyllideb atodol ar y ffordd, ac yn ogystal â'r manylion y soniodd y Prif Weinidog amdanynt yn ei ddatganiad heddiw, rwy'n gobeithio y bydd hefyd yn cynnwys manylion ariannol penodol ynglŷn â sut y caiff y cynllun ei gyflawni. Ac mae'n gwbl hanfodol fod yr adnoddau hynny a ddyrennir yn nodi'n glir sut y mae pob maes portffolio nid yn unig yn cyfyngu ar effaith y feirws ar unigolion, cymunedau a busnesau ledled Cymru yn y tymor byr, ond sut y bydd gwasanaethau cyhoeddus a busnesau yn gallu gweithredu strategaeth ymadael Llywodraeth Cymru. Felly, gyda hynny, Lywydd, rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau'n cefnogi ein gwelliannau i helpu i sicrhau bod Cymru mor barod â phosibl ac yn cael adnoddau digonol i ddechrau ein rhyddhau o'r cyfyngiadau symud. Diolch.