English: Thank you, Llywydd, for the opportunity to update Members today about the latest situation across Wales. The First Minister, myself and the Minister for north Wales have just come from a meeting with local authority leaders, the police, the NHS and public health experts to discuss the rise of coronavirus infections in parts of north Wales. Unfortunately, we are seeing a similar pattern of transmission in coronavirus in Wrexham, Denbighshire, Flintshire and Conwy as we have already seen in parts of south Wales. Rates remain low in Anglesey and Gwynedd at present. After extensive discussions and taking into account the local incident management teams, it was agreed by everyone in that meeting that urgent action is needed now to control the spread of the virus in north Wales and to protect people's health. The Welsh Government will, therefore, be introducing local restrictions - the same local restriction measures that are in place in parts of south Wales - in Wrexham, Denbighshire, Flintshire and Conwy from 6.00 p.m. on Thursday 1 October. Llywydd, over the last few weeks, we have seen a significant rise in the number of new coronavirus cases across Wales overall. Nationally, in those areas that are not within extra local restrictions, we must remember that people are not allowed to meet socially indoors with people that they do not live with and who are not part of their extended household or bubble. If people have formed an extended household, they can meet indoors in a group of up to six people from that extended household at any one time. Under-11s are not included when counting the six, as long as they are part of that extended household. Of course, indoors includes people's homes and hospitality venues. People must not gather outdoors in groups of more than 30; face coverings are mandatory in indoor public spaces and, of course, on public transport, subject to certain exemptions and exceptions; and licensed premises must not sell alcohol after 10.00 p.m. That includes pubs and restaurants as well as off-licences, supermarkets and other retail outlets. Whilst case numbers continue to rise nationally, we do not have immediate plans for any further national restrictions. We will, of course, act if we feel that further national restrictions are needed to help prevent the spread of coronavirus and outweigh the wider harms that such restrictions can cause. Any decisions will continue to be based upon medical and scientific evidence and advice. We've seen spikes in case numbers across a number of local authority areas and, as a result, a large part of the population of south Wales are now living in areas with local restrictions in place to protect their health and prevent the spread of coronavirus. Areas under local restrictions at present are Caerphilly, Rhondda Cynon Taf, Blaenau Gwent, Bridgend, Merthyr Tydfil, Newport, Llanelli, Cardiff, Swansea, Neath Port Talbot, the Vale of Glamorgan and Torfaen. The local restrictions are the same in each designated area. People are not allowed to enter or leave the area without a reasonable excuse and people are not allowed to meet indoors with anyone they do not live with for the time being. This includes extended households, sometimes called a bubble; they have unfortunately had to be suspended for the time being. All licensed premises have to stop serving alcohol at 10.00 p.m. in line with national restrictions and everyone must work from home wherever possible. To be clear, a reasonable excuse to leave or enter an area includes going to work where people cannot work from home or using public services that are not available locally. It also includes visiting family or close friends on compassionate grounds if necessary. So, of course, people who have urgent hospital appointments, for example, can leave or enter an area. For those who share parental responsibility, they can continue existing arrangements for access and contact for their child or children, including leaving or entering a local area if needed. Similarly, essential childcare arrangements can continue. That includes where this is provided by, for example, grandparents, although clearly there are increased risks with older people and we recommend that alternative care arrangements are found if possible. As a minimum, everyone should ensure that they are regularly washing their hands and the wider guidance on managing the virus is followed. Routine visits to care homes in areas under local restrictions have been suspended by those local authorities at the present time. Visits to care homes may still take place within those areas in exceptional circumstances, such as end of life, however this should be discussed with the individual care home before travelling. Children, providing they are well, should continue to go to school. Keeping schools open remains our top priority. This is not a regional lockdown. We have introduced a series of local restrictions in these local authority areas to respond to a specific rise in cases within each area. All of them have distinct and unique chains of transmission. The local measures have been selected to maximise the impacts on reducing coronavirus transmission and to minimise the wider harm that such restrictions can cause as we know. The measures are designed to supplement and enhance local responses from the local authority, local health boards and the police, and those are already under way. We will keep these measures under constant review and we'll continue to hold meetings with public health experts, local authority leaders, the NHS, police and police and crime commissioners to assess the latest position in each of these areas. In Caerphilly and Newport, we're seeing real falls in case numbers and we are hopeful that we will be able to take action to relax these restrictions in these areas if those case numbers continue to fall. It is important that everyone follows the rules for where they live. We need everyone's help to bring coronavirus under control. It is only by working together that we will be able to reduce coronavirus infections, the harm that they cause and to protect ourselves and our loved ones, and together, we can keep Wales safe. Thank you, Llywydd.
Welsh: Diolch, Llywydd, am y cyfle i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau heddiw am y sefyllfa ddiweddaraf ledled Cymru. Rwyf i, y Prif Weinidog a Gweinidog Gogledd Cymru newydd ddod o gyfarfod gydag arweinyddion awdurdodau lleol, yr heddlu, y GIG ac arbenigwyr iechyd y cyhoedd i drafod y cynnydd mewn heintiau coronafeirws mewn rhannau o'r gogledd. Yn anffodus, rydym ni'n gweld patrwm tebyg o drosglwyddo'r coronafeirws yn Wrecsam, Sir Ddinbych, Sir y Fflint a Chonwy ag yr ydym eisoes wedi ei weld mewn rhannau o'r de. Mae'r cyfraddau'n parhau i fod yn isel yn Ynys Môn a Gwynedd ar hyn o bryd. Ar ôl trafodaethau helaeth a chymryd i ystyriaeth y timau rheoli digwyddiadau lleol, cytunodd pawb yn y cyfarfod hwnnw fod angen gweithredu ar frys yn awr i reoli lledaeniad y feirws yn y gogledd ac i ddiogelu iechyd pobl. Bydd Llywodraeth Cymru, felly, yn cyflwyno cyfyngiadau lleol - yr un mesurau cyfyngu lleol ag sydd ar waith mewn rhannau o'r de - yn Wrecsam, Sir Ddinbych, Sir y Fflint a Chonwy o 6.00 p.m. ddydd Iau 1 Hydref. Llywydd, yn ystod yr wythnosau diwethaf, rydym ni wedi gweld cynnydd sylweddol yn nifer yr achosion newydd o'r coronafeirws ledled Cymru yn gyffredinol. Yn genedlaethol, yn yr ardaloedd hynny nad ydyn nhw o dan gyfyngiadau lleol ychwanegol, mae'n rhaid i ni gofio na chaniateir i bobl gyfarfod yn gymdeithasol o dan do â phobl nad ydyn nhw'n byw gyda nhw ac nad ydyn nhw'n rhan o'u haelwyd neu eu swigen estynedig. Os yw pobl wedi ffurfio aelwyd estynedig, cânt gyfarfod dan do mewn grŵp o hyd at chwech o bobl o'r aelwyd estynedig honno ar unrhyw un adeg. Nid yw'r rhai dan 11 oed yn cael eu cynnwys wrth gyfrif y chwech, cyn belled â'u bod nhw'n rhan o'r aelwyd estynedig honno. Wrth gwrs, mae dan do yn cynnwys cartrefi pobl a lleoliadau lletygarwch. Ni chaiff pobl ymgasglu yn yr awyr agored mewn grwpiau o fwy na 30; mae gorchuddion wyneb yn orfodol mewn mannau cyhoeddus dan do ac, wrth gwrs, ar gludiant cyhoeddus, yn amodol ar esemptiadau ac eithriadau penodol; ac ni chaiff safleoedd trwyddedig werthu alcohol ar ôl 10.00 p.m. Mae hynny'n cynnwys tafarndai a bwytai yn ogystal â siopau all-drwydded, archfarchnadoedd a siopau manwerthu eraill. Er bod nifer yr achosion yn parhau i gynyddu yn genedlaethol, nid oes gennym gynlluniau i weithredu unrhyw gyfyngiadau cenedlaethol ychwanegol ar unwaith. Fe fyddwn ni, wrth gwrs, yn gweithredu os byddwn ni'n teimlo bod angen cyfyngiadau cenedlaethol ychwanegol i helpu i atal y coronafeirws rhag lledaenu a'u bod yn gorbwyso'r niwed ehangach y gall cyfyngiadau o'r fath ei achosi. Bydd unrhyw benderfyniadau yn parhau i fod yn seiliedig ar dystiolaeth a chyngor meddygol a gwyddonol. Rydym ni wedi gweld cynnydd sydyn yn nifer yr achosion ar draws nifer o ardaloedd awdurdodau lleol ac, o ganlyniad, mae rhan fawr o boblogaeth y de bellach yn byw mewn ardaloedd lle mae cyfyngiadau lleol ar waith i ddiogelu eu hiechyd ac atal lledaeniad y coronafeirws. Yr ardaloedd sydd o dan gyfyngiadau lleol ar hyn o bryd yw Caerffili, Rhondda Cynon Taf, Blaenau Gwent, Pen-y-bont ar Ogwr, Merthyr Tudful, Casnewydd, Llanelli, Caerdydd, Abertawe, Castell-nedd Port Talbot, Bro Morgannwg a Thorfaen. Mae'r cyfyngiadau lleol yr un fath ym mhob ardal ddynodedig. Ni chaniateir i bobl ddod i mewn i'r ardal na'i gadael heb esgus rhesymol ac ni chaniateir i bobl gyfarfod dan do gydag unrhyw un nad ydynt yn byw gyda nhw am y tro. Mae hyn yn cynnwys aelwydydd estynedig, a elwir weithiau yn swigod; yn anffodus bu'n rhaid eu hatal am y tro. Mae'n rhaid i bob safle trwyddedig roi'r gorau i weini alcohol am 10.00 p.m. yn unol â chyfyngiadau cenedlaethol ac mae'n rhaid i bawb weithio gartref pryd bynnag y bo modd gwneud hynny. I fod yn glir, mae esgus rhesymol dros adael neu fynd i mewn i ardal yn cynnwys mynd i weithio pan na all pobl weithio gartref neu ddefnyddio gwasanaethau cyhoeddus nad ydyn nhw ar gael yn lleol. Mae hefyd yn cynnwys ymweld â theulu neu ffrindiau agos ar sail dosturiol os oes angen. Felly, wrth gwrs, gall pobl sydd ag apwyntiadau brys mewn ysbyty, er enghraifft, adael neu fynd i mewn i ardal. O ran y rhai hynny sy'n rhannu cyfrifoldeb rhianta, cânt barhau â'r trefniadau presennol ar gyfer gweld a chysylltu â'u plentyn neu blant, gan gynnwys gadael neu fynd i ardal leol os oes angen. Yn yr un modd, caiff trefniadau gofal plant hanfodol barhau. Mae hynny'n cynnwys pan ddarperir hyn gan, er enghraifft, neiniau a theidiau, ond yn amlwg ceir mwy o beryglon gyda phobl hŷn ac rydym yn argymell y dylid dod o hyd i drefniadau gofal eraill os oes modd. Dylai pawb, o leiaf, sicrhau eu bod yn golchi eu dwylo'n rheolaidd a bod y canllawiau ehangach ar reoli'r feirws yn cael eu dilyn. Mae ymweliadau arferol â chartrefi gofal mewn ardaloedd sydd o dan gyfyngiadau lleol wedi'u hatal gan yr awdurdodau lleol hynny ar hyn o bryd. Caiff ymweliadau â chartrefi gofal barhau i ddigwydd yn yr ardaloedd hynny mewn amgylchiadau eithriadol, fel diwedd oes, ond dylid trafod hyn gyda'r cartref gofal unigol cyn teithio. Dylai plant, ar yr amod eu bod yn iach, barhau i fynd i'r ysgol. Cadw ysgolion ar agor yw ein prif flaenoriaeth o hyd. Nid cyfyngiadau symud rhanbarthol yw'r rhain. Rydym ni wedi cyflwyno cyfres o gyfyngiadau lleol yn ardaloedd yr awdurdodau lleol hyn er mwyn ymateb i gynnydd penodol mewn achosion ym mhob ardal. Mae gan bob un ohonyn nhw gadwyni trosglwyddo gwahanol ac unigryw. Dewiswyd y mesurau lleol i sicrhau'r effeithiau mwyaf posibl ar leihau trosglwyddo'r coronafeirws ac i leihau'r niwed ehangach y gall cyfyngiadau o'r fath ei achosi, fel y gwyddom. Mae'r mesurau wedi'u cynllunio i ategu a gwella ymatebion lleol gan yr awdurdod lleol, byrddau iechyd lleol a'r heddlu, ac mae'r rheini eisoes ar waith. Byddwn yn parhau i adolygu'r mesurau hyn yn gyson a byddwn yn parhau i gynnal cyfarfodydd gydag arbenigwyr iechyd y cyhoedd, arweinyddion awdurdodau lleol, y GIG, yr heddlu a chomisiynwyr yr heddlu a throseddu i asesu'r sefyllfa ddiweddaraf ym mhob un o'r meysydd hyn. Yng Nghaerffili a Chasnewydd, rydym yn gweld gostyngiadau gwirioneddol yn nifer yr achosion ac rydym yn obeithiol y byddwn yn gallu cymryd camau i lacio'r cyfyngiadau hyn yn yr ardaloedd hyn os bydd nifer yr achosion hynny yn parhau i ostwng. Mae'n bwysig bod pawb yn dilyn y rheolau ar gyfer ble y maen nhw'n byw. Mae angen cymorth pawb arnom i reoli'r coronafeirws. Dim ond drwy gydweithio y gallwn ni leihau nifer yr achosion o'r coronafeirws, y niwed y maen nhw'n ei achosi a diogelu ein hunain a'n hanwyliaid, a gyda'n gilydd, gallwn gadw Cymru yn ddiogel. Diolch, Llywydd.