English: Thank you, Llywydd. I move the motion today. I'm pleased to open this debate on the general principles of the Abolition of the Right to Buy and Associated Rights (Wales) Bill. I introduced the Bill last March, and it aims to protect the supply of social housing from further erosion in the face of a high level of demand and shortage of supply. As well as abolishing the right to buy and right to acquire, the Bill will encourage social landlords to invest in new social housing, safe in the knowledge that it won't be at risk of having to be sold after a few years. Llywydd, the Bill has a solid evidence base. Between 1981 and 2016, over 139,000 local authority and housing association homes were sold under these schemes. Many properties have ended up in the private rented sector, creating higher costs for tenants, and where housing benefit is claimed, that cost can add more to the public purse. While the right to buy has been suspended in some parts of Wales, significant housing pressures still continue across the country, and the Bill abolishes the rights across Wales, meaning that social housing will be protected throughout the country. The Bill was developed following consultation on the White Paper of 2015, which showed clear support for the aims of this Bill. The Bill will abolish the right to buy, preserved right to buy and right to acquire for social housing tenants, at least one year after Royal Assent. But to encourage investment in new homes, the right will end for homes that are new to the social housing stock, and therefore have no existing tenants, two months after Royal Assent. The Bill includes provisions to ensure that tenants are fully informed, in a timely manner, of the effects of the Bill, and the Bill has been considered by members of the Equality, Local Government and Communities Committee, the Constitutional and Legislative Affairs Committee and the Finance Committee, and I'm grateful to those three Chairs, John Griffiths, Huw Irranca-Davies and Simon Thomas, and all the Members for the thoughtful scrutiny. I'd also like to place on record my thanks to stakeholders for the evidence that has contributed to the robust report provided to me. Inevitably, some stakeholders do not agree with every aspect, but I believe all recognise the need to safeguard our social housing stock for future generations. I'm carefully considering the committees' recommendations, with a view to responding positively to as many of those as possible, either through Government amendments, or by other means, such as guidance. I share the desire expressed by the ELGC committee to ensure the provision of clear and appropriate information to tenants about abolition. If the general principles of the Bill are agreed today, I intend to launch a consultation on the information document to tenants tomorrow. A series of tenant engagement events will form a key element of the consultation. They will be hosted by the Tenant Participation Advisory Service Cymru to gauge the views of tenants on the information, and they will feed the results back to us. I'm grateful to TPAS for their assistance in this matter. I also intend to consult the financial inclusion steering group of the National Advice Network about the financial aspects of the right to buy and the information provided to tenants also. In addition to providing a copy of the information document to social landlords, the ELGC committee recommends an amendment to require Welsh Ministers to provide other relevant organisations with a copy of the document when it's issued to social landlords. We do intend to send the document to a wide range of stakeholders, but I consider the recommendation would improve the Bill and I propose to bring forward an amendment at Stage 2 following the recommendations of committee. The committee also recommended an amendment to specify the information that qualifying landlords must provide to all their relevant tenants, such as the dates on which restrictions on the new homes and the full abolition will take place. I also accept the committee's recommendation, and I recognise concern that tenants may be less well informed than others, and I intend to bring forward that amendment at Stage 2 to specify the minimum information about the effects of the Bill that all social landlords must provide to tenants. Finally, Llywydd, the committee recommends an amendment to ensure that qualifying landlords communicate the required information to tenants in the most appropriate and accessible ways to meet their varying needs. I appreciate the committee's concern that the information-for-tenants document should be made available to tenants in whatever way is necessary to meet their needs and I wholeheartedly agree with the principle behind this recommendation. However, I do not consider it necessary to make provision in the Bill, as landlords are already very effective in engaging with their tenants. In line with the principle behind the recommendation, therefore, as part of the consultation on the information to be sent to tenants, I will also consult on the best practice for tenant engagement and will also provide advice to social landlords on disseminating that information. The committee's other recommendations do not require amendments to the Bill, Llywydd. They recommend that I should work with the relevant advice services to monitor and review the impact of the Bill on the demand for services, with a view to providing additional financial support ahead of abolition if the need arises. We will work with advice services and monitor the impact of the Bill, and I do not anticipate the need for extra resources, but I'm happy to keep this under review. I also welcome the report from the CLA committee. The committee has asked that I explain the reasoning behind the Bill amending existing UK legislation as opposed to the consolidation of a freestanding Bill. Llywydd, if I may take a moment to explain, the Bill abolishes the right to buy that was established in England and Wales by legislation dating back to 1985. In order to do this, it has to amend existing England-and-Wales legislation insofar as it applies to Wales. To combine these necessary amendments with freestanding independent provision, the Bill would require very extensive restatement of the law relating to the right to buy for a temporary period only. In the Bill - whose whole purpose is to abolish the right rather than to make provision about that - that's why we've moved in that direction. The Welsh Government remains committed to promoting the accessibility and coherence of bilingual Welsh law. In many cases, this will result in consolidation of existing legislation. A general housing law consolidation project would not, however, be an appropriate addition to the Bill, which is making substantive provision about the narrow and discrete area of just housing law on this particular issue. Consolidation of housing law would go well beyond this and needs to be considered on its own merits. Other recommendations concern the provision of information by the Welsh Ministers to landlords, and the committee recommends amendments are made to the duty of the Welsh Ministers to take all reasonable steps to provide landlords in Wales with the information. Llywydd, while I note the recommendation of the CLA committee, these provisions were also considered by the ELGC committee, who were content with the current arrangements in the Bill. So, I do not propose to bring forward an amendment on this matter on the basis of the recommendations of the ELGC policy committee. The other two recommendations from the CLA committee for amendments relate to quite technical aspects concerning the detailed drafting of the Bill, and I'll be seeking further advice on the technical matters ahead of Stage 2, and I will give the committees and the Senedd the opportunity to scrutinise that. Llywydd, finally, I'm grateful for the scrutiny and support of the Finance Committee. I'm pleased that they are content with the modelling in the RIA, and their view that the burden the Bill could place on the sector would not be too onerous. I formally move.
Welsh: Diolch i chi, Llywydd. Rwy'n cynnig y cynnig heddiw. Rwy'n falch o agor y ddadl hon ar egwyddorion cyffredinol Bil Diddymu'r Hawl i Brynu a Hawliau Cysylltiedig (Cymru). Cyflwynais i'r Bil fis Mawrth diwethaf, a'i nod yw gwarchod y cyflenwad o dai cymdeithasol rhag erydiad pellach yn wyneb galw uchel a phrinder cyflenwad. Yn ogystal â diddymu'r hawl i brynu a'r hawl i gaffael, bydd y Bil yn annog landlordiaid cymdeithasol i fuddsoddi mewn tai cymdeithasol newydd, gan wybod na fyddant mewn perygl o orfod eu gwerthu ar ôl ychydig o flynyddoedd. Llywydd, mae'r Bil yn seiliedig ar dystiolaeth gadarn. Rhwng 1981 a 2016, gwerthwyd dros 139,000 o gartrefi awdurdodau lleol a chymdeithasau tai o dan y cynlluniau hyn. Mae llawer o eiddo wedi mynd i'r sector rhentu preifat, gan arwain at gostau uwch i denantiaid, a phan fo budd-daliadau tai yn cael eu hawlio, gall gostio mwy fyth i'r pwrs cyhoeddus. Er bod yr hawl i brynu wedi ei wahardd mewn rhai rhannau o Gymru, mae angen sylweddol am dai yn parhau ledled y wlad, ac mae'r Bil yn diddymu'r hawliau ledled Cymru, sy'n golygu y bydd tai cymdeithasol yn cael eu diogelu ledled y wlad. Datblygwyd y Bil yn dilyn ymgynghoriad ar Bapur Gwyn 2015, a oedd yn dangos cefnogaeth glir ar gyfer nodau'r Bil hwn. Bydd y Bil yn diddymu'r hawl i brynu, yr hawl i brynu a gadwyd, a'r hawl i gaffael ar gyfer tenantiaid tai cymdeithasol, a hynny o leiaf un flwyddyn ar ôl y Cydsyniad Brenhinol. Ond i annog buddsoddiad mewn cartrefi newydd, bydd yr hawl yn dod i ben ar gyfer cartrefi sy'n newydd i'r stoc tai cymdeithasol, ac felly sydd heb unrhyw denantiaid presennol, ddeufis ar ôl y Cydsyniad Brenhinol. Mae'r Bil yn cynnwys darpariaethau i sicrhau bod tenantiaid yn cael gwybodaeth lawn am effeithiau'r Bil, a hynny mewn modd amserol, ac mae'r Bil wedi ei ystyried gan aelodau'r Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol, y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol, a'r Pwyllgor Cyllid, ac rwy'n ddiolchgar i'r tri Chadeirydd hynny, John Griffiths, Huw Irranca-Davies a Simon Thomas, a'r holl Aelodau am y craffu ystyrlon. Hoffwn i hefyd gofnodi fy niolch i randdeiliaid am y dystiolaeth sydd wedi cyfrannu at yr adroddiad cadarn a gyflwynwyd i mi. Yn anochel, nid yw rhai rhanddeiliaid yn cytuno â phob agwedd, ond rwy'n credu eu bod nhw i gyd yn cydnabod yr angen i ddiogelu ein stoc o dai cymdeithasol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Rwy'n ystyried yn ofalus argymhellion y pwyllgorau, gyda'r bwriad o ymateb yn gadarnhaol i gynifer o'r rhai hynny â phosibl, naill ai drwy welliannau'r Llywodraeth, neu drwy ddulliau eraill, megis canllawiau. Rwy'n rhannu'r awydd a fynegwyd gan y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol i sicrhau bod gwybodaeth glir a phriodol yn cael ei darparu i denantiaid am ddiddymu. Os cytunir ar egwyddorion cyffredinol y Bil heddiw, rwy'n bwriadu lansio ymgynghoriad â thenantiaid ar y ddogfen wybodaeth yfory. Bydd cyfres o ddigwyddiadau ymgysylltu â thenantiaid yn elfen allweddol o'r ymgynghoriad. Byddan nhw'n cael eu cynnal gan Wasanaeth Ymgynghorol Cyfranogiad Tenantiaid Cymru i gasglu barn tenantiaid am y wybodaeth, a byddan nhw'n bwydo'r canlyniadau yn ôl i ni. Rwy'n ddiolchgar i'r Gwasanaeth Ymgynghorol Cyfranogiad Tenantiaid am eu cymorth â'r mater hwn. Rwyf hefyd yn bwriadu ymgynghori â grŵp llywio cynhwysiant ariannol y Rhwydwaith Cynghori Cenedlaethol ar yr agweddau ariannol ar yr hawl i brynu a'r wybodaeth a ddarperir i denantiaid hefyd. Yn ogystal â darparu copi o'r ddogfen wybodaeth i landlordiaid cymdeithasol, mae'r Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yn argymell gwelliant i'w gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ddarparu copi o'r ddogfen i sefydliadau perthnasol eraill pan gaiff ei rhoi i landlordiaid cymdeithasol. Rydym ni'n bwriadu anfon y ddogfen at ystod eang o randdeiliaid, ond rwy'n ystyried y byddai'r argymhelliad yn gwella'r Bil a bwriadaf gyflwyno gwelliant yng Nghyfnod 2 yn dilyn argymhellion y pwyllgor. Hefyd, argymhellodd y pwyllgor welliant i nodi'r wybodaeth y mae'n rhaid i landlordiaid cymwys ei darparu i'w holl denantiaid perthnasol, megis y dyddiadau pan ddaw cyfyngiadau ar y cartrefi newydd a'r diddymiad llawn i rym. Rwyf hefyd yn derbyn argymhelliad y pwyllgor, ac rwy'n cydnabod y pryder y gallai tenantiaid fod yn llai ymwybodol nag eraill, ac rwy'n bwriadu cyflwyno'r gwelliant yng Nghyfnod 2 i nodi'r wybodaeth ofynnol am effeithiau'r Bil y mae'n rhaid i bob landlord cymdeithasol ei darparu i denantiaid. Yn olaf, Llywydd, mae'r pwyllgor yn argymell gwelliant i sicrhau bod landlordiaid cymwys yn rhoi'r wybodaeth ofynnol i denantiaid yn y ffyrdd mwyaf priodol a hygyrch i ddiwallu eu hanghenion amrywiol. Rwy'n gwerthfawrogi pryder y pwyllgor y dylai'r ddogfen wybodaeth i denantiaid fod ar gael i denantiaid ym mha bynnag ffordd sy'n angenrheidiol i ddiwallu eu hanghenion a chytunaf yn llwyr â'r egwyddor y tu ôl i'r argymhelliad hwn. Fodd bynnag, nid wyf yn ystyried bod angen gwneud darpariaeth yn y Bil, gan fod landlordiaid eisoes yn effeithiol iawn wrth ymgysylltu â'u tenantiaid. Yn unol â'r egwyddor y tu ôl i'r argymhelliad, felly, yn rhan o'r ymgynghoriad ar y wybodaeth sydd i'w hanfon at denantiaid, byddaf hefyd yn ymgynghori ar yr arfer gorau ar gyfer ymgysylltu â thenantiaid a byddaf hefyd yn rhoi cyngor i landlordiaid cymdeithasol ar ledaenu'r wybodaeth honno. Nid yw argymhellion eraill y pwyllgor yn gofyn am welliannau i'r Bil, Llywydd. Maen nhw'n argymell y dylwn i weithio gyda'r gwasanaethau cynghori perthnasol i fonitro ac adolygu effaith y Bil ar y galw am wasanaethau, gyda'r bwriad o ddarparu cymorth ariannol ychwanegol cyn diddymu os bydd yr angen yn codi. Byddwn ni'n gweithio gyda gwasanaethau cynghori ac yn monitro effaith y Bil, ac nid wyf yn rhagweld yr angen am adnoddau ychwanegol, ond rwy'n hapus i barhau i ystyried yr angen hwn. Rwyf hefyd yn croesawu'r adroddiad gan bwyllgor y Cyngor Cyfreithiol Cymunedol. Mae'r pwyllgor wedi gofyn i mi egluro'r rhesymeg y tu ôl i'r Bil ddiwygio deddfwriaeth gyfredol y DU yn hytrach na chyfuno Bil annibynnol. Llywydd, os caf i gymryd moment i egluro, mae'r Bil yn diddymu'r hawl i brynu a sefydlwyd yng Nghymru a Lloegr gan ddeddfwriaeth sy'n dyddio'n ôl i 1985. Er mwyn gwneud hyn, mae'n rhaid iddo ddiwygio deddfwriaeth bresennol Lloegr a Chymru i'r graddau y mae'n gymwys i Gymru. Er mwyn cyfuno'r newidiadau angenrheidiol hyn gyda darpariaeth annibynnol ar wahân, byddai'r Bil yn ei gwneud yn ofynnol i ailddatgan yn helaeth iawn y gyfraith sy'n ymwneud â'r hawl i brynu am gyfnod dros dro yn unig. Yn y Bil - sydd â'r unig bwrpas o ddiddymu'r hawl yn hytrach na gwneud darpariaeth ynglyn â hynny - dyna pam yr ydym ni wedi symud i'r cyfeiriad hwnnw. Mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i hyrwyddo hygyrchedd a chydlyniad cyfraith ddwyieithog Cymru o hyd. Mewn llawer o achosion, bydd hyn yn arwain at gyfuno deddfwriaeth bresennol. Ni fyddai prosiect cyfuno cyfraith tai gyffredinol, fodd bynnag, yn ychwanegiad priodol i'r Bil, sy'n gwneud darpariaeth sylweddol am y maes cul ac ar wahân o gyfraith tai yn unig ar y mater penodol hwn. Byddai cyfuno cyfraith tai yn mynd ymhell y tu hwnt i hyn ac mae angen ei ystyried yn ôl ei rinweddau ei hun. Mae argymhellion eraill yn ymwneud â darparu gwybodaeth gan Weinidogion Cymru i landlordiaid, ac mae'r pwyllgor yn argymell y gwneir gwelliannau i ddyletswydd Gweinidogion Cymru i wneud popeth sy'n rhesymol i ddarparu'r wybodaeth i landlordiaid yng Nghymru. Llywydd, er fy mod yn nodi argymhelliad pwyllgor y Cyngor Cyfreithiol Cymunedol, ystyriwyd y darpariaethau hyn gan y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol hefyd, a oedd yn fodlon ar y trefniadau presennol yn y Bil. Felly, nid wyf yn bwriadu cyflwyno gwelliant ar y mater hwn ar sail argymhellion y pwyllgor polisi Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol. Mae dau argymhelliad arall pwyllgor y Cyngor Cyfreithiol Cymunedol ar gyfer gwelliannau yn berthnasol i agweddau eithaf technegol sy'n ymwneud â drafftio manwl y Bil, a byddaf yn ceisio cyngor pellach ar y materion technegol cyn Cyfnod 2, a byddaf yn rhoi'r cyfle i'r pwyllgorau a'r Senedd graffu ar hynny. Llywydd, yn olaf, rwy'n ddiolchgar am waith craffu a chefnogaeth y Pwyllgor Cyllid. Rwy'n falch eu bod yn fodlon ar y modelu yn yr Asesiad Effaith Rheoleiddiol, a'u bod o'r farn na fyddai'r baich y gallai'r Bil osod ar y sector yn rhy drwm. Rwy'n cynnig y cynnig yn ffurfiol.