English: This Welsh Labour Government has not only been slow to react to the mounting challenges that we face, but has been complacent on some of the problems caused, and, as a result, has fundamentally failed to put the people of Wales first. Food security is the state of having reliable access to a sufficient quantity of affordable, nutritious food. Now, while all of us sat here today have no difficulty in accessing these, the Food Standards Agency report that 9 per cent of people in Wales experience low food security, and a fifth of people now worry about running out of food. Shockingly, a quarter of 16 to 34-year-olds run out of access to food at some point every year. Now, as we address the state of food security in Wales, it is vital that colleagues on the opposite bench recognise the alarming position of the Welsh Government and its refusal to regard food as a public good. A nation of huge resources, and regarded as the bread-basket of Europe, has led to the concept of food security being challenged, following the awful Russian invasion of Ukraine. With its decline in exports being felt around the world, now is the time for Wales to review and adapt while it does still have some chance. Countries in north Africa and the middle east serve as a prime example of how quickly things can deteriorate. Egypt imports 85 per cent of its wheat from Russia, and Lebanon receives 66 per cent of its wheat from Ukraine - the regions now face a heightened level of food insecurity. And closer to home, even before the crisis in Ukraine, Wales has its own issues. As highlighted by the RSPB in their food security during a nature and climate crisis report in 2018, the Food and Agriculture Organization reported that an estimated 2.2 million people in the UK were severely food insecure, making the UK the country with the highest reported food insecurity in Europe. The onset of the COVID-19 pandemic further exacerbated food insecurity, with loss of income and limited access to usual food sources. With this, the Welsh Government must acknowledge that our farmers are now at the forefront of protecting and enhancing our food security, and they can also be at the heart of an environmental and food-producing revolution. In fact, a study from Bangor University found that Welsh sheep and beef farms using non-intensive methods have among the lowest greenhouse gas emissions of comparable systems globally. In looking at food dependency, the Department for Food, Environment and Rural Affairs has reported that the United Kingdom is 64 per cent self-sufficient in all foods, and 77 per cent self-sufficient in indigenous-type food, compared to Finland and the Republic of Ireland, which are the top two nations for food security in the world. They score 85.3 and 83.8 on the index scale respectively, with the United Kingdom on 78.5. It is vital that the Welsh Government conduct an immediate review of food security in Wales. I ask the Minister: while reforestation in Wales is vital, why are you putting livelihoods and food security further at risk by setting a tree-planting target that could require the complete afforestation of 3,750 Welsh family farms? Food production in rural Wales is under serious threat like never before. Some of this is because of this Welsh Government's policies on agriculture and climate change. This must stop and a just transition commission established to ensure that the burden of decarbonisation does not fall unequally on our rural communities, and that it doesn't have a negative impact on the historically thriving Welsh language and food production in rural Wales. We need to increase production, and we need to make our delicious produce even more competitive on the global stage. I've said many times here before that it is unacceptable that the shelf life for Welsh lamb is around 36.5 days, whilst New Zealand has achieved up to 110 days for carbon dioxide gas-flushed lamb.
Welsh: Mae'r Llywodraeth Lafur hon yng Nghymru nid yn unig wedi bod yn araf yn ymateb i'r heriau cynyddol sy'n ein hwynebu, ond mae wedi bod yn hunanfodlon ynghylch rhai o'r problemau a achoswyd, ac o ganlyniad, mae wedi methu'n sylfaenol â rhoi pobl Cymru yn gyntaf. Diogelwch y cyflenwad bwyd yw'r sefyllfa o gael mynediad dibynadwy at ddigon o fwydydd fforddiadwy, maethlon. Nawr, er nad oes yr un ohonom sy'n eistedd yma heddiw yn cael unrhyw anhawster cael gafael ar y rhain, mae'r Asiantaeth Safonau Bwyd yn dweud bod 9 y cant o bobl Cymru yn profi lefel isel o ddiogelwch yn eu cyflenwad bwyd, ac mae un o bob pump o bobl bellach yn poeni ynglŷn â mynd yn brin o fwyd. Mae'n frawychus fod chwarter y bobl ifanc 16 i 34 oed yn mynd yn brin o fwyd ar ryw adeg bob blwyddyn. Nawr, wrth inni fynd i'r afael â chyflwr diogelwch y cyflenwad bwyd yng Nghymru, mae'n hanfodol fod cyd-Aelodau ar y fainc gyferbyn yn cydnabod safbwynt gofidus Llywodraeth Cymru a'i gwrthodiad i ystyried bwyd fel nwydd cyhoeddus. Mae gwlad gydag adnoddau enfawr, ac a ystyrir yn fasged bara Ewrop, wedi arwain at herio'r cysyniad o ddiogelwch y cyflenwad bwyd, yn dilyn ymosodiad ofnadwy Rwsia ar Wcráin. Gyda'r gostyngiad yn ei hallforion i'w deimlo ledled y byd, dyma'r amser i Gymru adolygu ac addasu tra bod ganddi gyfle i wneud hynny. Mae gwledydd yng ngogledd Affrica a'r dwyrain canol yn enghraifft wych o ba mor gyflym y gall pethau ddirywio. Mae'r Aifft yn mewnforio 85 y cant o'i gwenith o Rwsia, ac mae Lebanon yn cael 66 y cant o'i gwenith o Wcráin - mae'r rhanbarthau bellach yn wynebu lefel uwch o ansicrwydd ynghylch y cyflenwad bwyd. Ac yn nes adref, hyd yn oed cyn yr argyfwng yn Wcráin, mae gan Gymru ei phroblemau ei hun. Fel y nododd yr RSPB yn eu hadroddiad ar ddiogelwch y cyflenwad bwyd mewn argyfwng natur a hinsawdd yn 2018, nododd y Sefydliad Bwyd ac Amaethyddiaeth fod cyflenwad bwyd oddeutu 2.2 miliwn o bobl yn y DU yn ansicr iawn, gan olygu mai 'r DU oedd y wlad gyda'r lefel uchaf a gofnodwyd o ansicrwydd ynghylch y cyflenwad bwyd yn Ewrop. Fe wnaeth dechrau'r pandemig COVID-19 waethygu ansicrwydd ynghylch y cyflenwad bwyd ymhellach, gyda cholli incwm a mynediad cyfyngedig at ffynonellau bwyd arferol. Gyda hyn, rhaid i Lywodraeth Cymru gydnabod bod ein ffermwyr bellach ar flaen y gad yn diogelu a gwella diogelwch ein cyflenwad bwyd, a gallant hefyd fod rhan bwysig o chwyldro mewn perthynas â'r amgylchedd a chynhyrchu bwyd. Yn wir, canfu astudiaeth gan Brifysgol Bangor fod ffermydd defaid ac eidion Cymru sy'n defnyddio dulliau nad ydynt yn rhai dwys yn cynhyrchu lefelau o allyriadau nwyon tŷ gwydr sydd ymhlith yr isaf o gymharu â systemau tebyg yn fyd-eang. Wrth edrych ar ddibyniaeth ar fwyd, mae'r Adran Bwyd, yr Amgylchedd a Materion Gwledig wedi adrodd bod y Deyrnas Unedig 64 y cant yn hunangynhaliol ym mhob bwyd, a 77 y cant yn hunangynhaliol mewn bwyd o fath brodorol, o'i gymharu â'r Ffindir a Gweriniaeth Iwerddon, sef y ddwy wlad lle y ceir y lefelau uchaf yn y byd o ddiogelwch yn y cyflenwad bwyd. Maent yn sgorio 85.3 ac 83.8 ar raddfa'r mynegai, gyda'r Deyrnas Unedig ar 78.5. Mae'n hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn cynnal adolygiad ar unwaith o ddiogelwch y cyflenwad bwyd yng Nghymru. Rwy'n gofyn i'r Gweinidog: er bod ailgoedwigo yng Nghymru yn hanfodol, pam eich bod yn peryglu bywoliaeth a diogelwch y cyflenwad bwyd ymhellach drwy osod targed plannu coed a allai olygu bod gofyn coedwigo 3,750 o ffermydd teuluol Cymru yn llwyr? Mae cynhyrchu bwyd yn y Gymru wledig dan fygythiad mwy difrifol nag erioed o'r blaen. Mae rhywfaint o hyn oherwydd polisïau Llywodraeth Cymru ar amaethyddiaeth a newid hinsawdd. Rhaid i hyn ddod i ben a sefydlu comisiwn pontio teg i sicrhau nad yw baich datgarboneiddio yn disgyn yn anghyfartal ar ein cymunedau gwledig, ac nad yw'n cael effaith negyddol ar y Gymraeg sy'n ffynnu'n hanesyddol a chynhyrchiant bwyd yn y Gymru wledig. Mae angen inni gynyddu cynhyrchiant, ac mae angen inni wneud ein cynnyrch blasus hyd yn oed yn fwy cystadleuol ar y llwyfan byd-eang. Rwyf wedi dweud droeon yma o'r blaen ei bod yn annerbyniol fod oes silff cig oen Cymru oddeutu 36.5 diwrnod, tra bod Seland Newydd wedi sicrhau hyd at 110 diwrnod o oes silff i gig oen wedi'i becynnu drwy ddefnyddio nwy carbon deuocsid.