techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, Minister, for all of that answer. [ Laughter.] I visited, along with my colleague John Griffiths, last week, the Kaleidoscope project and the Gwent drug and alcohol service in Newport. GDAS is a single integrated service providing substance misuse services in Gwent. Sadly, they've seen a big spike in referrals and an increase in older people with alcohol dependency. While every preventable death is one too many, according to the Office for National Statistics' latest figures, the number of deaths related to drug misuse in the Gwent local authority areas are among the lowest in Wales. GDAS treatment programmes are set up for recovery. They ensure that people are able to access substitute prescribing in a time frame that's appropriate to their presenting need. Would the Minister join me in praising the work that GDAS does and look at how we can share this work across other parts of Wales?
Welsh: Diolch am yr ateb hwnnw i gyd, Weinidog. [ Chwerthin.] Gyda fy nghyd-Aelod John Griffiths, ymwelais â phrosiect Kaleidoscope a gwasanaeth cyffuriau ac alcohol Gwent yng Nghasnewydd yr wythnos diwethaf. Un gwasanaeth integredig sy'n darparu gwasanaethau camddefnyddio sylweddau yng Ngwent yw GDAS. Yn anffodus, maent wedi gweld cynnydd mawr mewn atgyfeiriadau a chynnydd yn nifer y bobl hŷn sy'n ddibynnol ar alcohol. Er bod pob marwolaeth y gellir ei hosgoi yn un yn ormod, yn ôl ffigurau diweddaraf y Swyddfa Ystadegau Gwladol, mae nifer y marwolaethau sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio cyffuriau yn ardaloedd awdurdodau lleol Gwent ymhlith yr isaf yng Nghymru. Sefydlwyd rhaglenni triniaeth GDAS ar gyfer adferiad. Maent yn sicrhau bod pobl yn gallu cael mynediad at bresgripsiynau cyfnewid o fewn ffrâm amser sy'n briodol i'w hangen. A wnaiff y Gweinidog ymuno â mi i ganmol y gwaith y mae GDAS yn ei wneud ac edrych ar sut y gallwn rannu'r gwaith hwn ar draws rhannau eraill o Gymru?
English: Yes, absolutely. I've visited Kaleidoscope myself during my time in ministerial office to see directly some of the work they do on a range of areas, including image-enhancing drugs and a range of different dependencies and challenges that people face. It's part of our approach in bringing together the third sector with statutory bodies in area planning boards to understand the local intelligence that needs to exist, and then to make investment choices accordingly. So, they're not made centrally by the Welsh Government, but we've actually increased the budget available to area planning boards to provide front-line services. So, yes, it is a good example of a model that works. It's a good example also of the continuing need coming into those services, and we need to continually review our capacity to further support front-line work as well, of course, as the demand and the reasons for that demand coming into our services.
Welsh: Yn sicr. Rwyf wedi ymweld â Kaleidoscope fy hun yn ystod fy amser yn y swydd fel Gweinidog i weld drosof fy hun rywfaint o'r gwaith y maent yn ei wneud ar amrywiaeth o feysydd, gan gynnwys cyffuriau sy'n gwella delwedd ac amrywiaeth o wahanol fathau o ddibyniaeth a heriau y mae pobl yn eu hwynebu. Mae'n rhan o'n dull o ddod â'r trydydd sector a chyrff statudol at ei gilydd mewn byrddau cynllunio ardal i ddeall pa wybodaeth leol sydd ei hangen, ac yna i wneud dewisiadau buddsoddi yn unol â hynny. Felly, ni chânt eu gwneud yn ganolog gan Lywodraeth Cymru, ond mewn gwirionedd rydym wedi cynyddu'r gyllideb sydd ar gael i fyrddau cynllunio ardal er mwyn darparu gwasanaethau rheng flaen. Felly, ydy, mae'n enghraifft dda o fodel sy'n gweithio. Mae'n enghraifft dda hefyd o'r angen parhaus yn y gwasanaethau hynny, ac mae angen i ni adolygu'n barhaus ein gallu i gefnogi gwaith rheng flaen ymhellach, yn ogystal, wrth gwrs, â'r galw a'r rhesymau dros y galw hwnnw sy'n wynebu ein gwasanaethau.
English: Minister, according to Public Health Wales, drug-related deaths in Wales are at their highest levels. They report that the number of people dying from drug poisoning has increased by 78 per cent in just the last 10 years. They also say that there has been a rise in the number of young people dying from substances such as cocaine. Given that seeking early support can prevent the escalation of the problem and dependency, Minister, what action will you take to tackle the problem of drug dependency in Wales in the light of these disturbing findings?
Welsh: Weinidog, yn ôl Iechyd Cyhoeddus Cymru, mae marwolaethau sy'n gysylltiedig â chyffuriau yng Nghymru ar eu lefelau uchaf. Maent yn dweud bod nifer y bobl sy'n marw o wenwyn cyffuriau wedi cynyddu 78 y cant yn y 10 mlynedd diwethaf yn unig. Dywedant hefyd y bu cynnydd yn nifer y bobl ifanc sy'n marw o sylweddau fel cocên. O gofio y gall gofyn am gymorth yn gynnar atal y broblem a'r ddibyniaeth rhag gwaethygu, Weinidog, pa gamau y byddwch yn eu cymryd i fynd i'r afael â phroblem dibyniaeth ar gyffuriau yng Nghymru yng ngoleuni'r canfyddiadau brawychus hyn?
English: Again, that's why we're investing more in our front-line services not just at the treatment end, but in programmes together with other partners - the police are obvious partners in this area - on actually trying to intervene at an early point. There's no easy answer, though, because, of course, many of the reasons why people become drug and alcohol dependent are outside the health service. So, the challenge isn't just one for the health service in that earlier intervention and prevention, and it's certainly not just an education challenge; it is the broader stresses and strains that people are under, and it's how we actually address some of those. That includes, for example, the new substances that are appearing on a regular basis on the streets. So, there's a wide programme of work. It's about working with partners on the prevention message, as well as having a more effective response when people do need treatment. In that respect, our substance misuse programmes do show that you are more likely to receive specialist treatment and support in Wales than in England. In fact, King's College London in July of this year estimated that you're 2.5 more times likely to receive that specialist health and support and also receive it more quickly.
Welsh: Unwaith eto, dyna pam ein bod yn buddsoddi mwy yn ein gwasanaethau rheng flaen, nid yn y pen triniaeth yn unig, ond mewn rhaglenni ar y cyd â phartneriaid eraill - mae'r heddlu'n bartneriaid amlwg yn y maes hwn - o ran ceisio ymyrryd yn gynnar. Ni cheir ateb hawdd, fodd bynnag, oherwydd, wrth gwrs, mae llawer o'r rhesymau pam fod pobl yn ddibynnol ar gyffuriau ac alcohol y tu allan i gyrhaeddiad y gwasanaeth iechyd. Felly, nid yw'r her yn un i'r gwasanaeth iechyd yn unig o ran yr ymyrraeth a'r gwaith atal cynharach hwnnw, ac yn sicr, nid her addysg yn unig ydyw; mae'n ymwneud â'r pwysau a'r straen ehangach sydd ar bobl, a sut yr awn i'r afael â rhai o'r rheini. Mae hynny'n cynnwys, er enghraifft, y sylweddau newydd sy'n ymddangos yn rheolaidd ar y strydoedd. Felly, mae yna raglen waith eang. Mae'n ymwneud â gweithio gyda phartneriaid ar y neges atal, yn ogystal â chael ymateb mwy effeithiol pan fydd pobl angen triniaeth. Yn hynny o beth, mae ein rhaglenni camddefnyddio sylweddau yn dangos eich bod yn fwy tebygol o gael triniaeth a chymorth arbenigol yng Nghymru nag yn Lloegr. Mewn gwirionedd, amcangyfrifodd Coleg y Brenin, Llundain ym mis Gorffennaf eleni eich bod 2.5 yn fwy tebygol o gael y cymorth iechyd arbenigol hwnnw a'i gael yn gyflymach hefyd.
English: Yes. Since the sore throat test-and-treat pilot started with 58 pharmacies in November last year, there have been 3,655 consultations recorded. Antibiotics were prescribed in only 752 cases, or 21 per cent. I'm delighted that the sore throat treat-and-test pilot won the innovation and technology category at the 2019 Antibiotic Guardian awards this year. This demonstrates Wales is at the forefront of innovation and investment in community pharmacy.
Welsh: Gwnaf. Ers i'r peilot profi a thrin dolur gwddf ddechrau gyda 58 o fferyllfeydd ym mis Tachwedd y llynedd, cofnodwyd 3,655 o ymgynghoriadau. Dim ond mewn 752 o achosion y cafodd gwrthfiotigau eu presgripsiynu, neu 21 y cant. Rwyf wrth fy modd fod y peilot profi a thrin dolur gwddf wedi ennill y categori arloesedd a thechnoleg yng Ngwobrau Gwarcheidwaid Gwrthfiotig 2019 eleni. Mae hyn yn dangos bod Cymru ar flaen y gad o ran arloesi a buddsoddi mewn fferylliaeth gymunedol.
English: Thank you for the question and the points made. I was aware that your neighbour in the Chamber had raised a similar issue in business questions yesterday. I will provide a written statement, setting out some more of the detail on what we're doing on rolling out this service, but it's worth addressing your point about training as well. I've invested £4.5 million in the future training of pharmacists to ensure we have a sustainable workforce, and that will carry on for the next few years and will nearly double the number of pharmacy training places in Wales. We've already invested, in the last few years of the pharmacy contract, sums of money in investing in the workforce that we have in the here and now. Because the plan for the roll-out of the sore throat see-and-treat test is that we expect 50 per cent of community pharmacies across Wales to be able to provide that through the winter. And it's not just a winter pressures initiative; it is actually a part of the standard range of services we expect to see provided in community pharmacy locations. These are convenient locations, well-founded within communities, with trusted professionals who have relationships with people, so you will see more investment in the future of community pharmacies. This is just but one example. I'll happily provide the written statement that the Trefnydd had committed me to, and I'll be able to provide the details I think you and your fellow Members will be looking for.
Welsh: Diolch i chi am y cwestiwn a'r pwyntiau a wnaethoch. Roeddwn yn ymwybodol fod eich cymydog yn y Siambr wedi codi mater tebyg mewn cwestiynau busnes ddoe. Byddaf yn darparu datganiad ysgrifenedig, gan nodi rhagor o'r manylion am yr hyn a wnawn ar gyflwyno'r gwasanaeth hwn, ond mae'n werth rhoi sylw i'ch pwynt am hyfforddiant hefyd. Rwyf wedi buddsoddi £4.5 miliwn yn y gwaith o hyfforddi fferyllwyr yn y dyfodol i sicrhau bod gennym weithlu cynaliadwy, a bydd hynny'n parhau dros yr ychydig flynyddoedd nesaf gan arwain at bron i ddwywaith nifer y lleoedd hyfforddiant fferyllol yng Nghymru. Yn ystod blynyddoedd diwethaf y contract fferylliaeth, rydym eisoes wedi buddsoddi symiau o arian yn y gweithlu sydd gennym ar hyn o bryd. Y cynllun ar gyfer cyflwyno'r prawf gweld a thrin dolur gwddw yw ein bod yn disgwyl i 50 y cant o fferyllfeydd cymunedol ledled Cymru allu darparu hynny drwy'r gaeaf. Ac nid menter pwysau'r gaeaf yn unig ydyw; mewn gwirionedd, mae'n rhan o'r ystod safonol o wasanaethau y disgwyliwn eu gweld yn cael eu darparu mewn fferyllfeydd cymunedol. Mae'r rhain yn lleoliadau cyfleus, wedi'u sefydlu'n dda o fewn cymunedau, gyda gweithwyr proffesiynol dibynadwy sydd â pherthynas â phobl, felly byddwch yn gweld mwy o fuddsoddi yn nyfodol fferyllfeydd cymunedol. Un enghraifft yn unig yw hyn. Rwy'n falch o ddarparu'r datganiad ysgrifenedig y gofynnodd y Trefnydd i mi ei lunio, a byddaf yn gallu rhoi'r manylion y credaf eich bod chi a'ch cyd-Aelodau yn chwilio amdanynt.
English: I'm genuinely pleased on those occasions when even opposition Members should commend an action of the Welsh Government, and I do think this is a good scheme. I notice in the August edition of 'Clinical Pharmacist' the scheme is evaluated and praised and it does bring genuine innovation and relief. For many years, we've been trying to get people with minor ailments to seek the advice of a pharmacist - lower back pain, insomnia. There are a whole range of things where your first point of contact is often a pharmacist. So, I do hope that we will be seeing that continue. But it is a very promising scheme, so I do commend it.
Welsh: Rwy'n hapus iawn ar yr achlysuron pan fydd hyd yn oed Aelodau'r gwrthbleidiau'n cymeradwyo gweithred gan Lywodraeth Cymru, ac rwy'n credu bod hwn yn gynllun da. Sylwaf yn rhifyn mis Awst o 'Clinical Pharmacist' fod y cynllun yn cael ei werthuso a'i ganmol ac mae'n enghraifft o arloesedd a gwellhad go iawn. Ers blynyddoedd lawer, rydym wedi bod yn ceisio cael pobl â mân anhwylderau i geisio cyngor fferyllydd - poen gwaelod y cefn, insomnia. Ceir amrywiaeth eang o bethau lle mae eich fferyllydd yn aml yn bwynt cyswllt cyntaf. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn yn gweld hynny'n parhau. Ond mae'n gynllun addawol iawn, felly rwy'n ei gymeradwyo.
English: Well, thank you, and I should just reiterate - I know I've said in this Chamber on a number of occasions, both when I was a Deputy Minister and, indeed, in my current role now - this is built on the back of the investment in the Choose Pharmacy platform. That's now available in 98 per cent of pharmacies. It allows us to invest in different and additional services within the community pharmacy sector. So, I am optimistic about our ability not just to roll forward this particular example, but that, in the future, we'll see more of those services being provided by healthcare professionals within the community.
Welsh: Wel, diolch yn fawr, a dylwn ailadrodd - gwn fy mod wedi dweud yn y Siambr hon droeon, pan oeddwn yn Ddirprwy Weinidog ac yn wir, yn fy rôl bresennol - fod hyn wedi'i adeiladu ar gefn y buddsoddiad yn y platfform Dewis Fferyllfa. Mae hwnnw bellach ar gael mewn 98 y cant o fferyllfeydd. Mae'n caniatáu inni fuddsoddi mewn gwasanaethau gwahanol ac ychwanegol o fewn y sector fferylliaeth gymunedol. Felly, rwy'n obeithiol ynglŷn â'n gallu nid yn unig i symud ymlaen â'r enghraifft benodol hon, ond y byddwn, yn y dyfodol, yn gweld mwy o'r gwasanaethau hynny'n cael eu darparu gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol o fewn y gymuned.
English: Thank you for the question. Any drug-related death is a tragedy, and we have increased our investment to tackle substance misuse. Mortality rates for misuse of drugs in Anglesey is 6.4 per 100,000, slightly below the Wales average at 7.2. Whilst there is a variation in those percentage points, this actually reflects an additional two drug-related deaths, or the misuse of drug deaths, on the island of Anglesey in the most recent figures.
Welsh: Diolch am y cwestiwn. Mae unrhyw farwolaeth sy'n gysylltiedig â chyffuriau yn drasiedi, ac rydym wedi cynyddu ein buddsoddiad i fynd i'r afael â chamddefnyddio sylweddau. Y cyfraddau marwolaeth ar gyfer camddefnyddio cyffuriau yn Ynys Môn yw 6.4 y 100,000, ychydig yn is na chyfartaledd Cymru, sef 7.2. Er bod amrywiad yn y pwyntiau canran hynny, mae hyn mewn gwirionedd yn dangos bod dwy farwolaeth ychwanegol yn gysylltiedig â chyffuriau, neu farwolaethau camddefnyddio cyffuriau, ar Ynys Môn yn y ffigurau diweddaraf.
English: I have become aware of what appears to be a concerning pattern of deaths on Anglesey in this latest period. I say that I've become aware of this, because, as far as I know, there's no publicity on this. What I've had is people in our communities talking with me to share their concerns, and they see a pattern. I think I'm right to say that five deaths have occurred in the Llangefni area in a very short period of time recently. The concern, really, is that those who misuse drugs have been combining benzodiazepine with other substances with tragic consequences. Now, having made enquiries to the coroner and police, it appears that data isn't kept on that specific drug as a cause of death because it's considered a contributory factor. May I ask the Government to look into these deaths to investigate into the possibility that there is a pattern here? May I ask what work is being undertaken to recognise how much of a problem taking a combination of drugs is? And can I appeal for additional support that is really required urgently in order to be able to offer help to those people who are misusing drugs, a number of them for a number of years, so that we can prevent more deaths?
Welsh: Dwi wedi dod yn ymwybodol o beth sy'n ymddangos yn batrwm pryderus iawn o farwolaethau ym Môn yn y cyfnod diweddar. Dwi'n dweud fy mod i wedi dod yn ymwybodol o hyn, achos, cyn belled ag ydw i'n gwybod, does yna ddim cyhoeddusrwydd wedi bod am hyn. Beth dwi wedi'i gael ydy pobl yn ein cymunedau ni'n siarad efo fi i rannu eu pryderon nhw, ac maen nhw'n gweld y patrwm. Dwi'n meddwl fy mod i'n iawn i ddweud bod yna bump o farwolaethau wedi bod yn ardal Llangefni mewn cyfnod byr yn ddiweddar. A'r ofn, yn benodol, ydy bod camddefnyddwyr cyffuriau wedi bod yn cyfuno'r cyffur benzodiazepine efo sylweddau eraill efo canlyniadau trasig. Rŵan, o wneud ymholiadau efo'r heddlu a'r crwner, mae'n ymddangos nad oes data'n cael eu cadw ar y cyffur penodol yna fel achos marwolaeth am ei fod o'n cael ei gyfrif fel contributory factor yn unig. Allaf i ofyn i'r Llywodraeth i edrych i mewn i'r marwolaethau yma i ymchwilio i'r posibilrwydd bod yna batrwm yma? Gaf i ofyn pa waith sydd yn cael ei wneud i adnabod faint o broblem ydy cymryd cyfuniad o gyffuriau? Ac a allaf i apelio am gymorth ychwanegol sydd wirioneddol ei angen ar frys, yn amlwg, er mwyn gallu cynnig help i'r rheini sydd yn gaeth i gyffuriau, rhai ohonyn nhw ers blynyddoedd lawer, fel ein bod ni'n gallu atal marwolaethau o'r fath?
English: I'd be grateful, so that I don't misunderstand the exact points that the Member is raising from local intelligence and concern, if he would write to me so that I can make sure that, whether it's the Government - or, indeed, asking the area planning board to look at this with their own local intelligence as well. The figures that I quoted earlier relate to the published figures of 2018, so it is possible that the Member is referring to misuse of drug deaths that have taken place after that. So, I'd be very grateful if he would write to me. I will look at that and I will then write back to him to explain how either we will look at it within the Government, or, indeed, how the information and intelligence is being shared and a response sought from the area planning board.
Welsh: Fel nad wyf yn camddeall yr union bwyntiau y mae'r Aelod yn eu codi o safbwynt gwybodaeth a phryderon lleol, buaswn yn ddiolchgar pe bai'n ysgrifennu ataf fel y gallaf sicrhau, ai'r Llywodraeth - neu yn wir, ofyn i'r bwrdd cynllunio ardal edrych ar hyn gyda'u gwybodaeth leol eu hunain hefyd. Mae'r ffigurau a ddyfynnais yn gynharach yn cyfeirio at y ffigurau a gyhoeddwyd yn 2018, felly mae'n bosibl fod yr Aelod yn cyfeirio at farwolaethau sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio cyffuriau sydd wedi digwydd ar ôl hynny. Felly, buaswn yn ddiolchgar iawn pe bai'n ysgrifennu ataf. Fe edrychaf ar hynny ac fe ysgrifennaf ato i egluro sut y byddwn naill ai'n edrych ar hynny o fewn y Llywodraeth, neu yn wir, sut y mae'r wybodaeth yn cael ei rhannu a sut y caiff ymateb ei geisio gan y bwrdd cynllunio ardal.
English: Since the Welsh Government published its 10-year substance misuse strategy in 2008 to tackle and reduce the harms associated with substance misuse in Wales, drug misuse deaths across Wales have risen from 569 to 858: in Anglesey, actually - up to the figures published in August by the Office for National Statistics - slightly better, down from 10 to eight, but, across north Wales, up from 81 to 98. And the ONS figures in August revealed that Wales had the second highest figures amongst the 10 areas - nine in England plus Wales - the second biggest increase in its rate over the last 10 years at 84 per cent, and the second highest age-standardised mortality rate for deaths related to drugs misuse by country and region. It is not a good picture. Why is the Welsh Government still failing to address the recommendations made in a series of reports it commissioned during the second and third Assemblies on substance misuse treatment in Wales, particularly detox and rehab, to address the problems identified by Healthcare Inspectorate Wales and their review last July 2018 - 10 years after the strategy - that people found it difficult to get the treatment they needed from substitute prescribing and detox, rehab and counselling services because of long waiting times and a lack of capacity in services? The solutions were identified - why are we still waiting?
Welsh: Ers i Lywodraeth Cymru gyhoeddi ei strategaeth 10 mlynedd ar gyfer camddefnyddio sylweddau yn 2008 i leihau a mynd i'r afael â'r niwed sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio sylweddau yng Nghymru, mae marwolaethau sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio cyffuriau ledled Cymru wedi codi o 569 i 858: ar Ynys Môn, mewn gwirionedd - hyd at y ffigurau a gyhoeddwyd ym mis Awst gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol - ychydig yn well, i lawr o 10 i wyth, ond ledled gogledd Cymru, i fyny o 81 i 98. A datgelodd ffigurau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol ym mis Awst mai Cymru oedd â'r ffigurau uchaf ond un ymhlith y 10 ardal - naw yn Lloegr, a Chymru - y cynnydd mwyaf ond un o ran y gyfradd dros y 10 mlynedd diwethaf, sef 84 y cant, a'r gyfradd farwolaethau safonedig yn ôl oedran uchaf ond un o ran marwolaethau sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio cyffuriau yn ôl gwlad a rhanbarth. Nid yw'n ddarlun da. Pam fod Llywodraeth Cymru yn dal i fethu mynd i'r afael â'r argymhellion a wnaed mewn cyfres o adroddiadau a gomisiynwyd yn ystod yr ail a'r trydydd Cynulliad ar drin camddefnyddio sylweddau yng Nghymru, yn enwedig dadwenwyno a chymorth adsefydlu, i fynd i'r afael â'r problemau a nodwyd gan Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru a'u hadolygiad ym mis Gorffennaf 2018 - 10 mlynedd ar ôl y strategaeth - fod pobl yn ei chael hi'n anodd cael y driniaeth yr oeddent ei hangen drwy wasanaethau presgripsiynu meddyginiaeth gyfnewid a dadwenwyno, gwasanaethau adsefydlu a gwasanaethau cwnsela oherwydd amseroedd aros hir a diffyg capasiti yn y gwasanaethau? Cafodd yr atebion eu nodi - pam ein bod yn dal i aros?