English: May I first of all thank Jane Hutt, the Deputy Minister, for a wonderful statement? I join with her in her welcoming words. We're here noting Interfaith Week, but as the Deputy Minister has already said, we're not only noting but celebrating the contributions made by our faith communities, particularly during the pandemic over these past few months when congregations haven't been able to come together in their traditional way, be that in a chapel, church, mosque or other place of worship; we have been meeting online, of course. As one who is a lay preacher, I do see all of the hard work that is done on a voluntary basis, and I'm astonished by it, I have to say, as the Deputy Minister has already outlined. And it's not just in our Christian chapels and churches, but it's also the vital contributions from other faith backgrounds, as we all come together in our towns and cities, and the voluntary work that happens on the ground is truly astonishing. And given the response to the pandemic, it has gone up to another level that we've never seen before, and also in response to the flooding that the Deputy Minister mentioned. The hard work done on the ground deserves celebrating, and that's why I welcome this statement so enthusiastically today. Providing food to food banks, providing food parcels to individuals and families who are vulnerable, the response has been quite staggering; providing furniture, clothes, dry carpets, toys for children, everything you can think of. And, of course, during lockdown, we couldn't hold services in our churches, chapels or mosques, as I've already mentioned. And, of course, there were strict restrictions in terms of weddings and funerals, but despite that, there was great collaboration happening. I had my first experience of being a lay preacher on Zoom, before returning to the pulpit just last Sunday. Following this recent lockdown, our chapels and churches have reopened, and they have been disinfected in a way that has never been seen before. There is incredible work happening. The red and white tape is keeping everyone 2m apart in the pews in our chapels, with hand sanitiser at the door, everyone wearing masks, no singing of hymns, with test and trace in place, both in written form and through the COVID-19 app, where you scan your phone at the door as you enter the chapel or church. These changes have been quite incredible, as has the ongoing cleaning as various community organisations use our vestries and halls during the week. The challenges have been immense, indeed, as the Deputy Minister has already said. And I also want to thank the Deputy Minister for what she said about the funding available to our communities of faith to deliver more at a local level to support our most vulnerable people, because such pots of money haven't always been available to faith organisations. So, can I just ask you how many such organisations have made applications under the scheme that you've outlined this afternoon? But, to conclude, Deputy Presiding Officer, in this important week, we've all been paying numerous, well-deserved tributes to NHS workers, workers in social care and local government staff, as well as carers, and we occasionally forget to mention our faith communities and all the voluntary work that happens on the ground, quietly and behind the scenes, without anyone realising it. And I would also like to thank those who have no faith background who also help our communities. So, I thank the Minister, and I thank everyone for their hard work - it is a cause for celebration indeed.
Welsh: Gaf i, yn y lle cyntaf, ddiolch yn fawr iawn i Jane Hutt, Dirprwy Weinidog, am ddatganiad bendigedig, mae'n rhaid imi ddweud? Dwi'n ymuno efo hi yn ei geiriau croesawgar. Dŷn ni yma yn nodi Wythnos Rhyngffydd, ond fel mae'r Dirprwy Weinidog eisoes wedi'i nodi, nid yn unig nodi ond dathlu cyfraniad ein cymunedau o ffydd, yn enwedig yn ystod pandemig y misoedd diwethaf yma pan nad yw cynulleidfaoedd wedi gallu cyfarfod yn eu modd traddodiadol, bydded hynny mewn capel, eglwys, mosg neu fangre arall; dŷn ni wedi bod yn cyfarfod ar-lein. Fel rhywun, yn bersonol felly, sydd yn bregethwr lleyg, dwi'n gweld yr holl waith caled gwirfoddol yn wastadol sydd yn mynd ymlaen o hyd, ac yn rhyfeddu ato, mae'n rhaid i fi ddweud, fel mae'r Dirprwy Weinidog wedi olrhain, ac nid dim ond, wrth gwrs, yn ein capeli ac yn ein heglwysi Cristnogol, ond hefyd cyfraniad allweddol cyfeillion o gefndiroedd ffydd eraill - dŷn ni i gyd yn cymysgu efo'n gilydd yn ein dinasoedd. Mae'r gwaith gwirfoddol sy'n mynd ymlaen ar lawr gwlad yn wirioneddol ryfeddol. A gyda'r ymateb i'r pandemig, mae wedi codi i lefel arall dŷn ni ddim wedi ei weld erioed o'r blaen, a hefyd cyn hynny i'r ymateb i'r llifogydd gynt y gwnaeth y Dirprwy Weinidog sôn amdanyn nhw. Mae'r gwaith caib a rhaw sydd yn cael ei gyflawni yn haeddu bod yn destun dathliad, a dyna pam dwi'n croesawu'r datganiad yma mor frwd y prynhawn yma. Darparu bwydydd i fanciau bwyd, darparu parseli o fwyd i unigolion a theuluoedd bregus, mae'r ymateb wedi bod yn rhyfeddol; darparu dillad, celfi, carpedi sych, teganau i'r plant, popeth. Wrth gwrs, yn y cyfnod clo, nid oeddem yn gallu cynnal oedfaon yn ein capeli a'n heglwysi na'n mosgiau, fel dwi wedi dweud eisoes. Ac, wrth gwrs, roedd yna gyfyngiadau llym ar angladdau a phriodasau, ac, er hynny, roedd yna gydweithio rhyfeddol yn digwydd ar y llawr. Bu i mi bregethu am y tro cyntaf dros Zoom - dyna brofiad newydd i rai ohonon ni - cyn mynd nôl i'r pulpud y Sul diwethaf yma. Ac wedi'r cyfnod clo diwethaf yma, mae ein capeli a'n heglwysi ni wedi ailagor eto, ac mae ein capeli a'n heglwysi wedi'u diheintio mewn modd nas gwelwyd erioed o'r blaen. Mae yna waith rhyfeddol yn mynd ymlaen. Mae tâp argyfwng coch a gwyn yn cadw pawb o leiaf 2m ar wahân yn y seddi tu mewn i'n capeli, gyda hylif diheintio wrth y drws, pawb yn gwisgo mygydau tu mewn, dim canu emynau, gyda system olrhain a diogelu mewn lle, yn ysgrifenedig a thrwy ap COVID-19 - sganiwch eich ffôn wrth y drws wrth fynd i mewn i'r capel neu'r eglwys. Mae'r newidiadau wedi bod yn rhyfeddol, a'r glanhau parhaol wrth i'r gwahanol fudiadau cymdeithasol ddefnyddio ein festrïoedd ni a'n neuaddau ni yn ystod yr wythnos. Mae'r heriau wedi bod yn enfawr, yn wir, fel mae'r Dirprwy Weinidog wedi dweud eisoes. A dwi hefyd yn diolch i'r Dirprwy Weinidog am beth mae wedi'i ddweud am yr arian sydd ar gael i fudiadau ffydd i gyflawni rhagor o weithgareddau lleol i gefnogi ein pobl fwyaf bregus, achos nid bob tro yn y gorffennol mae'r fath botiau o arian wedi bod ar gael i fudiadau ffydd. Felly, a allaf i jest ofyn faint o fudiadau ffydd, yn wir, sydd wedi gwneud cais dan y cynllun hwn dŷch chi wedi'i olrhain y prynhawn yma? Ond i orffen, felly, Dirprwy Lywydd, yn yr wythnos bwysig yma, dŷn ni i gyd wedi bod yn talu teyrngedau lu, ac yn haeddiannol iawn, i weithwyr y gwasanaeth iechyd, gofal cymdeithasol, gweithwyr llywodraeth leol a hefyd i ofalwyr ac ati, ac weithiau dŷn ni'n anghofio sôn am ein cymunedau ffydd a'r holl waith gwirfoddol sydd yn mynd ymlaen ar y llawr, yn ddistaw bach y tu ôl i'r llenni, heb i neb wybod, a hefyd diolch i'r sawl sydd heb gefndir ffydd sydd hefyd yn ein helpu ni allan. Felly, diolch yn fawr iawn i'r Gweinidog, a diolch yn fawr iawn i bawb am eu gwaith dygn a chaled - testun dathlu yn wir.