English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Dr Frank Atherton has quite rightly outlined well the multiple issues that require all of our attention and, indeed, some Government action. He reminds us all of the importance of research, awareness and effective collaboration in order to tackle the major health threats facing us in Wales, and also to be prepared for expected health and social changes. Infections, environmental threats, rising obesity levels - particularly childhood obesity, with 27 per cent of children aged four to five now classed as overweight or obese - smoking-related deaths, and the ever-evolving needs of our ageing society are major causes of concern. The recent levelling of life expectancy rates requires monitoring. Most concerning, however, is the variation between the most and least deprived areas of Wales, generally being an eight-year gap between economically secure households and less economically viable ones. In terms of healthy life expectancy, this variation increases to a momentous 18-year difference. Crucially, as explored in chapter 1, care of the elderly population in Wales needs to be based on a whole-system approach that acknowledges the right for elderly people to age well, both physically and mentally. And it also takes into consideration the forecasted population increase by 58 per cent for those aged 75 and over. This is pivotal. As we are all aware, elderly people are most at risk of developing dementia - and that has been discussed earlier today - along with other illnesses such as cancer, which has become one of the most fatal and painful illnesses of our generation. This, however, should be considered alongside the fact that older people are more likely to experience complications from multiple health conditions, which can make diagnosis and treatment difficult. Further, the medical officer outlines four recommendations so that our healthcare system and approach is both prudent and value driven. This includes a development of infrastructure, data, good practice and excellent communication. Now, I recognise that creating a data-driven system is integral to ascertaining where investment should be channelled to tackle the biggest health threats. Research is integral to the successful delivery of our health strategy and therefore I do urge the Welsh Government to continue funding such meaningful research, co-ordinating activity among key stakeholders and, where possible, to further engage the public in those various stages of research. The Government should also look to promote the work of Health Wise Wales, which is now asking the public to share their thoughts on the most pressing health, well-being and social care questions as part of their national project. Indeed, Cancer Research UK's report, 'Bench to Bedside', calls on the Welsh Government to drastically improve its funding for medical research, particularly quality-related research. More precisely, I wish to bring attention to Cancer Research UK's calls that the Welsh Government innovates its strategic thinking and planning mechanisms to attract and support researchers with new funding opportunities. This is urgent in light of Brexit, as funding streams from the EU to UK medical research could be lost. Deputy Presiding Officer, I encourage the Welsh Government to be proactive with other devolved nations, such as Scotland, in order to improve our knowledge, understanding and response to the health challenges affecting us today. Obesity is one of these, so I therefore welcome the introduction of the healthy weight plan. I hope that this will improve the current worrying statistics on fruit and vegetable consumption. Finally, I believe that Dr Atherton has brought attention to less overt health threats, such as antimicrobial resistance, anti-vaccination trends, healthcare acquired infections, chemical contamination, and the effect of changes in our climate and natural environment, such as the release of radiation, flooding, and extreme weather variations. The chief medical officer states that more work with GP practices is needed to ensure appropriate antibacterial use. Similarly, schools should continue to be encouraged to provide both MMR vaccinations to children so that the current percentage rates of those being vaccinated rise. I am keen to ask the Welsh Government what plans are in place to improve the uptake of vaccinations in harder-to-reach demographics. I uphold Dr Atherton's recommendations and urge the Government to act on this most interesting and robust report so that we can continue to protect the health of Welsh people and deliver our healthcare aims. Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae Dr Frank Atherton yn gwbl briodol wedi amlinellu'n dda iawn y materion lluosog sy'n gofyn am ein sylw llawn, ac yn wir, rhywfaint o weithredu gan y Llywodraeth. Mae'n ein hatgoffa ni i gyd am bwysigrwydd ymchwil, ymwybyddiaeth a chydweithio effeithiol er mwyn mynd i'r afael â'r bygythiadau mawr i iechyd sy'n ein hwynebu yng Nghymru, a hefyd i fod yn barod am newidiadau i echyd a chymdeithasol disgwyliedig. Mae heintiau, bygythiadau amgylcheddol, gordewdra cynyddol - yn enwedig gordewdra ymhlith plant, gyda 27 y cant o blant pedair i bump oed bellach yn cael eu hystyried yn rhy drwm neu'n ordew - marwolaethau sy'n gysylltiedig ag ysmygu, ac anghenion cynyddol ein cymdeithas sy'n heneiddio yn achosi pryder mawr. Mae angen monitro'r sefyllfa lle mae cyfraddau disgwyliad oes wedi aros yn wastad yn ddiweddar. Yr hyn sy'n peri'r pryder mwyaf, fodd bynnag, yw'r gwahaniaeth rhwng yr ardaloedd mwyaf a lleiaf difreintiedig yng Nghymru, sef bwlch o wyth mlynedd yn gyffredinol rhwng aelwydydd sy'n ddiogel yn economaidd a rhai sy'n llai hyfyw yn economaidd. O ran disgwyliad oes iach, mae'r amrywiad hwn yn cynyddu i wahaniaeth sylweddol iawn o 18 mlynedd. Yn hollbwysig, fel yr archwilir ym mhennod 1, mae angen i ofal am y boblogaeth oedrannus yng Nghymru fod yn seiliedig ar ddull gweithredu system gyfan sy'n cydnabod yr hawl i bobl hŷn heneiddio'n dda, yn gorfforol ac yn feddyliol. Ac mae hefyd yn ystyried y rhagweliad y bydd cynnydd o 58 y cant yn y boblogaeth 75 oed a throsodd. Mae hyn yn ganolog. Fel y gwyddom ni i gyd, pobl oedrannus sy'n wynebu'r perygl mwyaf o ddatblygu dementia - ac mae hynny wedi'i drafod yn gynharach heddiw - ynghyd ag afiechydon eraill megis canser, sydd wedi dod yn un o'r afiechydon mwyaf angheuol a phoenus yn ein cenhedlaeth ni. Fodd bynnag, dylid ystyried hyn law yn llaw â'r ffaith bod pobl hŷn yn fwy tebygol o gael cymhlethdodau oherwydd cyflyrau iechyd lluosog, sy'n gallu gwneud diagnosis a thriniaeth yn anodd. Hefyd, mae'r swyddog meddygol yn amlinellu pedwar argymhelliad fel bod ein system gofal iechyd a'n hymagwedd yn ddarbodus ac yn seiliedig ar werth. Mae hyn yn cynnwys datblygu seilwaith, data, arfer da a chyfathrebu rhagorol. Nawr, rwy'n cydnabod bod creu system sy'n seiliedig ar ddata yn hanfodol i ganfod lle dylid cyfeirio buddsoddiad i fynd i'r afael â'r bygythiadau mwyaf i iechyd. Mae ymchwil yn rhan annatod o'r broses o gyflwyno ein strategaeth iechyd yn llwyddiannus ac felly rwy'n annog Llywodraeth Cymru i barhau i ariannu gwaith ymchwil ystyrlon o'r fath, gan gydlynu gweithgarwch ymhlith rhanddeiliaid allweddol a, lle bo modd, i ymgysylltu mwy â'r cyhoedd yn y gwahanol gyfnodau ymchwil hynny. Dylai'r Llywodraeth hefyd geisio hybu gwaith Doeth am Iechyd Cymru, sydd bellach yn gofyn i'r cyhoedd rannu eu syniadau ynghylch y cwestiynau iechyd, lles a gofal cymdeithasol mwyaf dybryd yn rhan o'u prosiect cenedlaethol. Yn wir, mae adroddiad Ymchwil Canser y DU, 'O'r Fainc i Erchwyn y Gwely', yn galw ar Lywodraeth Cymru i gynyddu'n sylweddol ei chyllid ar gyfer ymchwil meddygol, yn enwedig ymchwil sy'n gysylltiedig ag ansawdd. Yn fwy penodol, hoffwn dynnu sylw at alwadau Ymchwil Canser y DU i Lywodraeth Cymru arloesi ei dulliau meddwl a chynllunio strategol er mwyn denu a chefnogi ymchwilwyr gyda chyfleoedd newydd i gael cyllid. Mae hyn yn fater brys yng ngoleuni Brexit, oherwydd gellid colli ffrydiau ariannu o'r UE i ymchwil meddygol y DU. Dirprwy Lywydd, anogaf Lywodraeth Cymru i fod yn rhagweithiol gyda chenhedloedd datganoledig eraill, fel yr Alban, er mwyn gwella ein gwybodaeth, ein dealltwriaeth a'n hymateb i'r heriau iechyd sy'n effeithio arnom ni heddiw. Mae gordewdra yn un o'r rhain, felly rwy'n croesawu cyflwyno'r cynllun pwysau iach. Gobeithiaf y bydd hwn yn gwella'r ystadegau presennol sy'n peri pryder o ran bwyta ffrwythau a llysiau. Yn olaf, credaf fod Dr Atherton wedi tynnu sylw at fygythiadau iechyd llai amlwg, megis ymwrthedd i gyffuriau, tueddiadau gwrth-frechu, heintiau a geir mewn gofal iechyd, halogiad cemegol, ac effaith newidiadau yn ein hinsawdd a'n hamgylchedd naturiol megis rhyddhau ymbelydredd, llifogydd, ac amrywiadau tywydd eithafol. Mae'r prif swyddog meddygol yn datgan bod angen gwneud mwy o waith gyda phractisau meddygon teulu er mwyn sicrhau defnydd gwrthfacterol priodol. Yn yr un modd, dylai ysgolion barhau i gael eu hannog i ddarparu'r brechiadau MMR i blant fel bod cyfraddau canrannol presennol y rhai sy'n cael eu brechu'n cynyddu. Rwy'n awyddus i ofyn i Lywodraeth Cymru pa gynlluniau sydd ar waith i gynyddu faint o bobl sy'n cael brechiadau yn y ddemograffeg sy'n fwy anodd ei chyrraedd. Rwy'n cefnogi argymhellion Dr Atherton ac yn annog y Llywodraeth i weithredu ar yr adroddiad cadarn a diddorol iawn hwn er mwyn inni allu parhau i ddiogelu iechyd pobl Cymru a chyflawni ein nodau o ran gofal iechyd. Diolch.