English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Next Tuesday, 31 October, marks the five hundredth anniversary of the birth of the Protestant reformation, a day when Martin Luther, an Augustinian monk, nailed his now famous 95 theses to the door of the Castle Church in Wittenberg. Though primarily a protest against some of the beliefs and excesses of the then Catholic Church, the theses became a catalyst for the movement that changed the world, and the non-conformity it promoted would eventually take Wales by storm. The reformation affirmed the idea that the Bible should be available in everyday language, not just Latin. It promoted freedom of religious belief by challenging the authority of corrupt church leaders, and it promoted the belief that salvation is found through an individual's faith alone in Jesus Christ, not through good works, penance or the intervention of a religious cleric. It wasn't all plain sailing. Some of Luther's beliefs are frankly abhorrent and many of the early reformers reverted to the practices that were as corrupt as those they railed against. Yet, despite these, it's impossible to diminish the positive impact of Luther's actions 500 years ago and the effect that they had and are still having in Wittenberg, Wales and the world. I will close with the words of Professor Sarah Williams of Regent College in London: If we believe that all human beings are created equal, that they are free to act according to conscience, to speak freely, to be treated fairly before the law; if we believe that rulers should obey the same laws as their subjects, that oppression should be resisted; that leaders should be held to account, that differences should be tolerated within civil society - then the Reformation is something we must celebrate.'
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae dydd Mawrth nesaf, 31 Hydref yn nodi pum canmlwyddiant genedigaeth y diwygiad Protestannaidd, y dydd pan hoeliodd Martin Luther, mynach Awstinaidd, y 95 pwnc sydd bellach yn enwog at ddrws Eglwys y Castell yn Wittenberg. Er mai protest yn erbyn rhai o gredoau a gormodedd yr Eglwys Gatholig ar y pryd oeddent yn bennaf, daeth y pynciau'n gatalydd i'r mudiad a newidiodd y byd, a buasai'r anghydffurfiaeth a hyrwyddai yn lledaenu fel tân gwyllt trwy Gymru yn y pen draw. Cadarnhaodd y diwygiad y syniad y dylai'r Beibl fod ar gael mewn iaith bob dydd ac nid Lladin yn unig. Roedd yn hyrwyddo rhyddid cred grefyddol drwy herio awdurdod arweinwyr eglwysig llygredig, a hyrwyddai'r gred mai'r unig ffordd o gael achubiaeth oedd drwy ffydd unigolyn yn Iesu Grist, nid drwy weithredoedd da, penyd nac ymyrraeth clerigwr crefyddol. Nid oedd popeth yn rhwydd. Mae rhai o gredoau Luther, a bod yn onest, yn ffiaidd a dychwelodd llawer o'r diwygwyr cynnar at arferion a oedd yr un mor llygredig â'r rhai roeddent yn protestio yn eu herbyn. Eto i gyd, er gwaethaf hyn, mae'n amhosibl lleihau'r effaith gadarnhaol a gafodd gweithredoedd Luther 500 mlynedd yn ôl a'r effaith a gawsant ac y maent yn parhau i'w chael yng Wittenberg, Cymru a'r byd. Rwyf am gloi gyda geiriau'r Athro Sarah Williams o Goleg Regent yn Llundain: Os ydym yn credu bod pob bod dynol yn cael eu creu'n gyfartal, eu bod yn rhydd i weithredu yn ôl cydwybod, i siarad yn rhydd, i gael eu trin yn deg gerbron y gyfraith; os ydym yn credu y dylai rheolwyr ufuddhau i'r un deddfau â'u dinasyddion, y dylid gwrthwynebu gormes; y dylai arweinwyr gael eu dwyn i gyfrif, y dylid goddef gwahaniaethau mewn cymdeithas sifil - yna mae'r Diwygiad Protestannaidd yn rhywbeth sy'n rhaid i ni ei ddathlu.