English: Diolch. Llywydd. I move the motion today and will set out why I believe that the Senedd should support it. We've recently marked the remembrance period, as we do every year, to pay tribute those who've served in our armed forces, both past and present, and I know Members in this Chamber took part in a debate as well as attending services and events, as we always do, as I did in my own constituency. However, we all recognise that our armed forces community are not just active or visible during two weeks in November - they are serving throughout the year, their families are impacted throughout the year, and some of those who have served may need support throughout the year and for many years to come. The armed forces covenant, implemented 10 years ago, has seen great strides forward in the support for our armed forces community. It's helped increase awareness amongst our service providers of the issues facing the armed forces community and support that may be needed. It also developed and strengthened bespoke medical services, such as Veterans NHS Wales, and has seen new employment schemes so that our skilled forces personnel continue to contribute to our communities and economy. However, there is more that we can do to make sure the covenant principles of no disadvantage due to service and special consideration for those who have given the most are upheld. Too often, our armed forces community can still slip through the net. Often, it's not because a service provider doesn't care or doesn't have the structures in place - it could simply be because of a lack of awareness or identification. The Welsh Government is of the view that clause 8 of the Armed Forces Bill will help tackle these issues. A due-regard duty, along the lines of that in the Equality Act 2010, will increase awareness amongst service providers. Providers will need to demonstrate that they have considered the needs of the armed forces community, not necessarily to advantage them over other people, but to ensure that the unique sacrifices they have made, which may have affected their ability to access services, are considered. Although I'm clear that clause 8 of the Bill relating to the covenant is within the Senedd's competence, we are supporting a cross-UK Bill to ensure that there's a joined-up approach to this element of armed forces support. We work closely with all UK nations and share best practice with them, and will continue to do so. Recent examples have included developing an employment toolkit for military spouses and partners with the Scottish Government. Llywydd, I'd like to thank both the Legislation, Justice and Constitution Committee and the Equality and Social Justice Committee for their scrutiny of the Bill, the legislative consent memorandum and supplementary legislative consent memorandum. I welcome the correspondence with the Chair of the equality committee and hope that I was able to provide the answers to the questions that were raised and which were published in the committee report. I also welcome the conclusions and recommendations of the legislation committee, and am happy to address many of their points now. As the committee points out, the UK Government had originally indicated that they considered clause 8 would engage the LCM process, as corresponding provision could be made by the Senedd, then changed their position. Whilst the legal assessment of the UK Government is beyond our control, I wrote to the Minister, Leo Docherty, on 20 May to express my deep disappointment at this change in position and requested clarification of their reasoning. The Minister responded and explained that, after further legal analysis, their view had changed. My officials also raised the issue in meetings with the UK Government. Our assessments of the main areas of competence of the element of this Bill may indeed diverge, but they are both, however, committed to implementing the provisions. We believe that the legislative consent of the Senedd is required, as the majority of issues relating to support of the armed forces community in Wales are in the areas of health, education and housing that are in the scope of the Bill are within competence. I therefore believe it's right for Members to have a chance to debate this Bill and LCM and to have their say. Regarding our requested amendment for the consent of Welsh Ministers to be obtained prior to any changes to the guidance or regulations, it was also disappointing that the UK Government would not agree to this request. However, this is not surprising, given the difference in the legislative competence assessments of the Bill between the Welsh Government and UK legal teams. However, the Bill provides that the Secretary of State for Wales must consult the Welsh Ministers before issuing guidance that relates to devolved Welsh functions. In addition, before making any regulation to broaden the scope of due-regard duty to include other bodies or functions that are within the competence of the Senedd, the Bill provides that the Secretary of State for Wales must also consult the Welsh Ministers. The UK Government has also stated that any such changes 'would only happen where there is benefit in doing so after consultation with key stakeholders, such as the Welsh Government, and after due Parliamentary process had been conducted'. I have made it clear that I would expect any such proposals to change the guidance or scope of the Bill to be consulted on in detail with Welsh devolved Government and partners. The level of collaboration today on the statutory guidance supports my view that we are vital contributors in developing guidance that is useful to our partners in Wales.
Welsh: Diolch. Llywydd. Cynigiaf y cynnig heddiw a byddaf yn nodi pam yr wyf i'n credu y dylai'r Senedd ei gefnogi. Rydym wedi nodi cyfnod y cofio yn ddiweddar, fel yr ydym yn ei wneud bob blwyddyn, i dalu teyrnged i'r rhai sydd wedi gwasanaethu yn ein lluoedd arfog, yn y gorffennol a'r presennol, a gwn fod Aelodau yn y Siambr hon wedi cymryd rhan mewn dadl yn ogystal â bod yn bresennol mewn gwasanaethau a digwyddiadau, fel yr ydym yn ei wneud bob amser, fel y gwnes i yn fy etholaeth fy hun. Fodd bynnag, rydym ni i gyd yn cydnabod nad yw cymuned ein lluoedd arfog yn weithredol neu'n weladwy yn ystod pythefnos ym mis Tachwedd yn unig - maen nhw'n gwasanaethu drwy gydol y flwyddyn, effeithir ar eu teuluoedd drwy gydol y flwyddyn, ac efallai y bydd angen cymorth ar y rhai hynny sydd wedi gwasanaethu, drwy gydol y flwyddyn ac am flynyddoedd lawer i ddod. Mae cyfamod y lluoedd arfog, a gafodd ei weithredu 10 mlynedd yn ôl, wedi gweld camau breision ymlaen yn y gefnogaeth i gymuned ein lluoedd arfog. Mae wedi helpu i gynyddu ymwybyddiaeth ymhlith ein darparwyr gwasanaethau o'r materion sy'n wynebu cymuned y lluoedd arfog a'r cymorth y gallai fod ei angen. Fe wnaeth hefyd ddatblygu a chryfhau gwasanaethau meddygol pwrpasol, fel GIG Cymru i Gyn-filwyr, ac mae wedi gweld cynlluniau cyflogaeth newydd fel bod staff medrus ein lluoedd yn parhau i gyfrannu at ein cymunedau a'n heconomi. Fodd bynnag, mae mwy y gallwn ei wneud i sicrhau bod egwyddorion y cyfamod, sef dim anfantais oherwydd gwasanaeth ac ystyriaeth arbennig i'r rhai hynny sydd wedi rhoi'r mwyaf, yn cael eu cadarnhau. Yn rhy aml, gall cymuned ein lluoedd arfog barhau i lithro drwy'r rhwyd. Yn aml, nid yw hyn oherwydd nad yw darparwr gwasanaeth yn poeni neu nad oes ganddo'r strwythurau ar waith - gallai fod oherwydd diffyg ymwybyddiaeth neu adnabyddiaeth. Mae Llywodraeth Cymru o'r farn y bydd cymal 8 o Fil y Lluoedd Arfog yn helpu i fynd i'r afael â'r materion hyn. Bydd dyletswydd sylw dyledus, yn debyg i'r hyn a nodir yn Neddf Cydraddoldeb 2010, yn cynyddu ymwybyddiaeth ymhlith darparwyr gwasanaethau. Bydd angen i ddarparwyr ddangos eu bod wedi ystyried anghenion cymuned y lluoedd arfog, nid o reidrwydd i roi mantais iddyn nhw dros bobl eraill, ond i sicrhau bod yr ebyrth unigryw y maen nhw wedi eu gwneud, a allai fod wedi effeithio ar eu gallu i gael gafael ar wasanaethau, yn cael eu hystyried. Er fy mod i'n glir bod cymal 8 o'r Bil sy'n ymwneud â'r cyfamod o fewn cymhwysedd y Senedd, rydym yn cefnogi Bil ar draws y DU i sicrhau bod ymagwedd gydgysylltiedig tuag at yr elfen hon o gymorth i'r lluoedd arfog. Rydym yn gweithio'n agos gyda holl wledydd y DU ac yn rhannu arfer gorau gyda nhw, a byddwn yn parhau i wneud hynny. Mae enghreifftiau diweddar wedi cynnwys datblygu pecyn cymorth cyflogaeth ar gyfer gwŷr a gwragedd a phartneriaid milwrol gyda Llywodraeth yr Alban. Llywydd, hoffwn i ddiolch i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol am eu gwaith craffu ar y Bil, y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol a'r memorandwm cydsyniad deddfwriaethol atodol. Rwy'n croesawu'r ohebiaeth â Chadeirydd y pwyllgor cydraddoldeb ac yn gobeithio y gallwn ni roi'r atebion i'r cwestiynau a godwyd ac a gyhoeddwyd yn adroddiad y pwyllgor. Rwyf i hefyd yn croesawu casgliadau ac argymhellion y pwyllgor deddfwriaeth, ac rwy'n fodlon mynd i'r afael â llawer o'u pwyntiau yn awr. Fel y noda'r pwyllgor, roedd Llywodraeth y DU wedi nodi'n wreiddiol ei bod o'r farn y byddai cymal 8 yn ysgogi proses y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol, gan y gallai'r Senedd wneud darpariaeth gyfatebol, ac yna fe wnaethon nhw newid eu safbwynt. Er bod asesiad cyfreithiol Llywodraeth y DU y tu hwnt i'n rheolaeth ni, ysgrifennais at y Gweinidog, Leo Docherty, ar 20 Mai i fynegi fy siom ddwys ynghylch y newid hwn mewn safbwynt a gofyn am eglurhad o ran eu rhesymu. Ymatebodd y Gweinidog ac esboniodd fod eu barn wedi newid ar ôl dadansoddi'r gyfraith yn fwy. Cododd fy swyddogion y mater hefyd mewn cyfarfodydd gyda Llywodraeth y DU. Gall ein hasesiadau o brif feysydd cymhwysedd yr elfen o'r Bil hwn ymwahanu, ond mae'r ddau, fodd bynnag, wedi ymrwymo i weithredu'r darpariaethau. Rydym ni'n credu bod angen cydsyniad deddfwriaethol y Senedd, gan fod y rhan fwyaf o'r materion sy'n ymwneud â chefnogi cymuned y lluoedd arfog yng Nghymru ym meysydd iechyd, addysg a thai sydd o fewn cwmpas y Bil o fewn ei chymhwysedd. Rwyf i'n credu felly ei bod yn iawn i Aelodau gael cyfle i drafod y Bil hwn a'r memorandwm a chael dweud eu dweud. O ran y gwelliant y gwnaethom ofyn amdano i gael cydsyniad Gweinidogion Cymru cyn gwneud unrhyw newidiadau i'r canllawiau neu'r rheoliadau, roedd hefyd yn destun siom na fyddai Llywodraeth y DU yn cytuno i'r cais hwn. Fodd bynnag, nid yw hyn yn syndod, o ystyried y gwahaniaeth yn asesiadau cymhwysedd deddfwriaethol y Bil rhwng Llywodraeth Cymru a thimau cyfreithiol y DU. Fodd bynnag, mae'r Bil yn darparu bod yn rhaid i Ysgrifennydd Gwladol Cymru ymgynghori â Gweinidogion Cymru cyn cyhoeddi canllawiau sy'n ymwneud â swyddogaethau datganoledig Cymru. Hefyd, cyn gwneud unrhyw reoliad i ehangu cwmpas y ddyletswydd sylw dyledus i gynnwys cyrff neu swyddogaethau eraill sydd o fewn cymhwysedd y Senedd, mae'r Bil yn darparu hefyd fod yn rhaid i Ysgrifennydd Gwladol Cymru ymgynghori â Gweinidogion Cymru. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi datgan y byddai unrhyw newidiadau o'r fath yn cael eu gwneud 'dim ond pan fydd budd mewn gwneud hynny ar ôl ymgynghori â rhanddeiliaid allweddol, megis Llywodraeth Cymru ac ar ôl i'r broses Seneddol briodol gael ei chynnal'. Rwyf i wedi ei gwneud yn glir y byddwn i'n disgwyl i unrhyw gynigion o'r fath i newid canllawiau neu gwmpas y Bil gael eu trafod yn fanwl gyda Llywodraeth ddatganoledig Cymru a phartneriaid. Mae lefel y cydweithio heddiw ar y canllawiau statudol yn cefnogi fy marn ein bod yn gyfranwyr hanfodol wrth ddatblygu canllawiau sy'n ddefnyddiol i'n partneriaid yng Nghymru.