English: Thank you, Presiding Officer. I hope that this debate will be a little bit less controversial than the last, but I will be mentioning Europe a number of times in this debate. I'm pleased to introduce this debate on the effects of the European football championships on Wales, as well as the longer term health repercussions of the event, and to move the motion in the name of Paul Davies. I'm also pleased to indicate support for the amendment to our motion in the name of Simon Thomas. I wanted to start today's debate by congratulating the Welsh national football team. I'm sure that, like everyone else in the Assembly today, we are immensely proud of the achievements of our team in reaching their first international football tournament since the 1958 World Cup in Sweden, and the pride is only intensified following their victory, of course - their 2-1 victory over Slovakia on Saturday - and we're only, of course, one result away from the knockout stage of the tournament, and wouldn't it be so sweet if that result came against our English neighbours tomorrow? Wales has got a proud history of sporting success in hosting major sporting events that far exceeds the norm for a country of our size. We hosted the 1999 Rugby World Cup, the FA Cup finals between 2001 and 2005, two Ashes test matches, an annual stage in the world rally championships, as well as the 2010 Ryder Cup, and we've also secured the rights to host the 2017 championship league final. I hope I haven't missed anything out. If I have, please intervene. But many Welsh sportsmen, from Gareth Bale and Geraint Thomas to gold medallist Jade Jones, have risen to the top of their fields and have represented our country with distinction around the world. Now, despite these successes, sports participation rates across Wales are worryingly low. A previous Welsh Government, when it announced the 'Climbing Higher' strategy in 2005, stated their desire to place sport and physical activity at the heart of Welsh life. Now, recent surveys show that the proportion of adults undertaking more than 150 minutes of sport per week has only marginally increased, and, though these findings are of course welcome, I believe that they also highlight numerous areas where Government needs to concentrate on. One of the main issues that desperately need to be addressed is the clear link between sports participation and socioeconomic background. People with lower earnings are far less likely to exercise on a regular basis, and, of course, I think we can all agree that that must be rectified. At a junior level, sports participation at primary schools across Wales has notably decreased. Physical education is, of course, essential to the upbringing of children all around Wales, and it's encouraging that a healthy lifestyle keeps children fit and well-motivated to continue exercise, of course, in their adult life. At a time when all eyes are of course glued to the exploits of our boys in France, it should be asked where the future Gareth Bales will come from if the time dedicated to junior physical education continues to decrease. Now, in regards to the impact of Welsh sport and exercise uptake, I'm particularly concerned that in the recent budget the previous Government cut funding to physical activity across Wales. Additionally, community funding for sporting and leisure clubs across Wales has also continued to decline, so at the same time fees are going up for our football and rugby pitches - I know in Cardiff it costs £55 now a football pitch, and £75 a rugby field. These increases are of course barriers to participation in sport. Now, with increased sports participation linked to good health, it naturally follows that low participation rates are detrimental to public health. In 2015, 24 per cent of the Welsh population was classified as obese, and 59 per cent of the population overweight. Weight problems, of course, bring with them additional health issues such as diabetes and higher blood pressure, both of which have increased dramatically in Wales over the past decade. Now, economically, our success at the Euros also creates a fantastic opportunity to advertise Wales as a tourist destination, not only to Europeans, but also around the world. I was glad to see that the Welsh Government has taken steps to showcase our nation's tourist destinations at the European Village, and has invested in advertisements in several languages to market this great country, and I hope that they're successful in attracting visitors. Now, domestically of course, the Euros are also a good boon to our local clubs and bars and pubs, and I know that I'll be doing my bit to help Montgomeryshire's local economy at 2 p.m. tomorrow. So, with many eyes watching the team across lounge rooms and pubs and fanzones across Wales, but also in France, the Euros present a brilliant opportunity to encourage participation in sport across Wales now and in the future, and I sincerely hope that the Welsh Government, working of course in partnership with other Government bodies, local authorities and key partners, builds upon the success of our football team to increase sporting participation, particularly among the most vulnerable of our society, and that steps are taken to improve the public health of Welsh men and Welsh women. Finally, events like this bring a huge sense of national pride, and I want to take this opportunity to wish our football team the very best of luck tomorrow and for the rest of the tournament. [Assembly Members: 'Hear, hear.']
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Gobeithiaf y bydd y drafodaeth hon ychydig yn llai dadleuol na'r olaf, ond byddaf yn sôn am Ewrop sawl gwaith yn y ddadl hon. Rwy'n falch o gyflwyno'r ddadl hon ar effeithiau'r pencampwriaethau pêl-droed Ewropeaidd ar Gymru, yn ogystal ag ôl-effeithiau hirdymor y digwyddiad ar iechyd, ac i gynnig y cynnig yn enw Paul Davies. Rwy'n falch o ddynodi cefnogaeth i'r gwelliant i'n cynnig yn enw Simon Thomas hefyd. Roeddwn eisiau dechrau'r ddadl heddiw drwy longyfarch tîm pêl-droed cenedlaethol Cymru. Rwy'n siwr ein bod, fel pawb arall yn y Cynulliad heddiw, yn hynod o falch o gyflawniadau ein tîm yn cyrraedd eu pencampwriaeth bêl-droed rhyngwladol cyntaf ers y Cwpan y Byd 1958 yn Sweden, ac mae'r balchder yn dwysáu yn dilyn eu buddugoliaeth, wrth gwrs - eu buddugoliaeth 2-1 dros Slofacia ddydd Sadwrn - ac nid ydym ond un canlyniad yn unig i ffwrdd o'r cam bwrw allan yn y bencampwriaeth, ac oni fyddai mor felys pe bai'r canlyniad hwnnw'n dod yn erbyn ein cymdogion Seisnig yfory? Mae gan Gymru hanes balch o lwyddiant yn y byd chwaraeon yn cynnal digwyddiadau chwaraeon mawr sy'n fwy o lawer na'r norm ar gyfer gwlad o'i maint. Cynaliasom Gwpan Rygbi'r Byd yn 1999, rowndiau terfynol Cwpan yr FA rhwng 2001 a 2005, dwy gêm brawf Cyfres y Lludw, cam blynyddol ym mhencampwriaethau ralïo'r byd, yn ogystal â Chwpan Ryder 2010, ac rydym hefyd wedi sicrhau'r hawliau i gynnal rownd derfynol cynghrair y pencampwyr 2017. Rwy'n gobeithio nad wyf wedi anghofio unrhyw beth. Os ydw i, croeso i chi ymyrryd. Ond mae llawer o bencampwyr yng Nghymru, o Gareth Bale a Geraint Thomas i'r enillydd medal aur, Jade Jones, wedi codi i frig eu meysydd ac wedi cynrychioli ein gwlad gyda rhagoriaeth ar draws y byd. Nawr, er gwaethaf y llwyddiannau hyn, mae'r cyfraddau sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon ledled Cymru yn bryderus o isel. Pan gyhoeddodd Llywodraeth flaenorol y strategaeth 'Dringo'n Uwch' yn 2005, dywedodd mai ei dymuniad oedd gwneud chwaraeon a gweithgarwch corfforol yn ganolog i fywyd Cymru. Nawr, mae arolygon diweddar yn dangos mai ychydig iawn o gynnydd a fu yn y gyfran o oedolion sy'n gwneud mwy na 150 munud o chwaraeon yr wythnos, ac er bod y canfyddiadau hyn i'w croesawu wrth gwrs, rwy'n credu eu bod hefyd yn tynnu sylw at nifer o feysydd y mae angen i'r Llywodraeth ganolbwyntio arnynt. Un o'r prif faterion y mae angen mynd i'r afael ag ef yn ddybryd yw'r cysylltiad clir rhwng cymryd rhan mewn chwaraeon a chefndir economaidd-gymdeithasol. Mae pobl sy'n ennill cyflogau is yn llawer llai tebygol o wneud ymarfer corff yn rheolaidd, ac wrth gwrs, rwy'n meddwl y gallwn i gyd gytuno bod rhaid unioni hynny. Ar lefel plant cynradd, mae'r nifer sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon mewn ysgolion cynradd ledled Cymru yn amlwg wedi gostwng. Mae addysg gorfforol, wrth gwrs, yn hanfodol i fagwraeth plant ledled Cymru, ac mae'n galonogol fod ffordd iach o fyw yn cadw plant yn heini ac yn llawn cymhelliant i barhau i wneud ymarfer corff yn eu bywydau fel oedolion. Ar adeg pan fydd pob llygad wedi'i hoelio ar gampau ein bechgyn yn Ffrainc, dylid gofyn o ble y daw Gareth Bales y dyfodol os yw'r amser a roddir i addysg gorfforol plant cynradd yn parhau i leihau. Nawr, o ran effaith chwaraeon yng Nghymru ar y nifer sy'n gwneud ymarfer corff, rwy'n arbennig o bryderus fod y Llywodraeth flaenorol wedi torri cyllid i weithgarwch corfforol ledled Cymru yn y gyllideb ddiweddar. Yn ogystal, mae cyllid cymunedol i glybiau chwaraeon a hamdden ar draws Cymru wedi parhau i ddirywio, felly ar yr un pryd ag y mae ffioedd yn codi ar gyfer ein caeau pêl-droed a rygbi - gwn ei bod yn costio £55 yn awr am gae pêl-droed, a £75 am gae rygbi. Mae'r cynnydd hwn yn rhwystrau wrth gwrs i gymryd rhan mewn chwaraeon. Nawr, gyda'r cysylltiad rhwng y niferoedd cynyddol sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon ac iechyd da, mae'n dilyn yn naturiol fod cyfraddau cyfranogiad isel yn niweidiol i iechyd y cyhoedd. Yn 2015, roedd 24 y cant o boblogaeth Cymru wedi'u categoreiddio'n ordew, ac roedd 59 y cant o'r boblogaeth dros bwysau. Mae problemau pwysau, wrth gwrs, yn creu problemau iechyd ychwanegol fel diabetes a phwysedd gwaed uwch, dau gyflwr sydd wedi cynyddu'n ddramatig yng Nghymru dros y degawd diwethaf. Nawr, yn economaidd, mae ein llwyddiant yn Ewro 2016 hefyd yn creu cyfle gwych i hysbysebu Cymru fel cyrchfan i dwristiaid, nid yn unig i Ewropeaid, ond hefyd o amgylch y byd. Roeddwn yn falch o weld bod Llywodraeth Cymru wedi cymryd camau i arddangos cyrchfannau twristaidd ein cenedl ym Mhentref Ewrop, ac wedi buddsoddi mewn hysbysebion mewn nifer o ieithoedd i farchnata'r wlad wych hon, ac rwy'n gobeithio eu bod yn llwyddo i ddenu ymwelwyr. Nawr, yn ddomestig wrth gwrs, mae'r bencampwriaeth Ewropeaidd hefyd yn hwb da i'n clybiau a'n bariau a'n tafarndai lleol, ac rwy'n gwybod y byddaf yn gwneud fy rhan i helpu economi leol Sir Drefaldwyn am 2 o'r gloch yfory. Felly, gyda llawer o lygaid yn gwylio'r tîm mewn lolfeydd a thafarndai a pharthau cefnogwyr ar draws Cymru, ond hefyd yn Ffrainc, mae Ewro 2016 yn darparu cyfle gwych i annog pobl i gymryd rhan mewn chwaraeon ar draws Cymru yn awr ac yn y dyfodol, ac rwy'n mawr obeithio bod Llywodraeth Cymru, gan weithio wrth gwrs mewn partneriaeth â chyrff eraill y Llywodraeth, awdurdodau lleol a phartneriaid allweddol, yn adeiladu ar lwyddiant ein tîm pêl-droed er mwyn cynyddu'r niferoedd sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon, yn enwedig ymysg y rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas, a bod camau'n cael eu rhoi ar waith i wella iechyd cyhoeddus dynion Cymru a merched Cymru. Yn olaf, mae digwyddiadau fel hyn yn dod ag ymdeimlad enfawr o falchder cenedlaethol, ac rwyf am fanteisio ar y cyfle hwn i ddymuno pob lwc i'n tîm pêl-droed yfory ac ar gyfer gweddill y bencampwriaeth. [Aelodau'r Cynulliad: 'Clywch, clywch.']