English: Well, I think the fact that the report has been accepted in full suggests that I was convinced by the analysis and the evidence I heard by the committee, and, to be fair, I don't think anything the Minister said at the time - Julie James - when she gave evidence to us, is different from what the Government is saying now. I'm more than happy to admit when I have changed my mind or changed my view, but in this case I think it's more of a seamless evolution. The picture has improved over recent years as a result of the continued commercial roll-outs of the mobile network operators, but there are still significant areas, particularly rural areas, where there is no reliable mobile coverage. And I'm very concerned that in its consultation on the award of new spectrum to pave the way for 5G, Ofcom is proposing much lower targets for Wales than other parts of the UK. In England and Northern Ireland, they plan to require 90 per cent of the population to be covered, and in Wales they're setting the target at 83 per cent. And as David Rowlands rightly pointed out, that is clearly unjust, and will simply perpetuate the existing challenges and disadvantages Wales has in providing data and digital services. David Rowlands asked the Government to be forceful, and we have submitted a consultation response to Ofcom, and we have sent that to the committee so they see that at this stage, so that they're able to mobilise their rightful indignation as well, to try and get this changed. For Ofcom and the UK Government have a central role in addressing many of the points raised in the committee's report, and the spectrum option provides a rare opportunity to make a real difference in improving mobile connectivity in Wales. That's why we're urging them to reconsider, and I hope the committee will join the Government in echoing that call. That said, there are areas where the Welsh Government can act to make a difference and we're committed to do what we can. We welcome the challenge and the scrutiny of the committee to make sure that we are doing as much as we can, when we can do it, and for you to give us the odd constructive prod when you think we could do more. I think that is a helpful part of the scrutiny that this place exists to do. The action plan focuses on nine key areas where the Welsh Government can use its levers. In some of these areas, our role is one of facilitation, and in others we can intervene more directly. We have made progress in a number of key areas. We have introduced a new 'Planning Policy Wales' document, which encourages planning authorities and mobile operators to work collaboratively. From 1 April, the height of masts allowed under permitted development will rise from 15m to 25m, or 20m in protected landscapes. That is a significant additional rise, without requiring planning permission. It's open still for mobile providers, if they want and can justify higher masts, to go through the planning process to give communities their say, which we think is right. The forthcoming national development framework is likely to provide more proactive policies for local planning authorities and the industry to act in areas of limited or no coverage. I heard what Russell George said about TAN 19, and I can report to the Chamber that our officials met with the industry yesterday and had a very constructive dialogue. Once the national development framework is completed in the summer, we will approach the industry to co-produce a best practice guide. But, as we say, it is still open for them to do as they've done in England and take the lead. But we'll do what we can to work with them on that. On 5G, we have commissioned Innovation Point to identify and develop up to three strategic projects, and we expect this work to be completed shortly. For those Members who highlighted the health concerns, I too as a constituency Member have had that correspondence, and I think it's right that we're vigilant about this new technology as it emerges. We currently take advice from Public Health Wales and Public Health England on this and we keep that under review. 5G is still a technology at its very early stages, and we'll make sure that, as that is rolled out, it continues to comply with the guidance and the standards we'd expect it to. It's important that we maintain public confidence in doing that. Moving on, Transport for Wales has commissioned, through their rail contract, TfW Rail Services to deliver improved mobile connectivity on the rail network. By owning the rail network now, we have the opportunity to use the land to host masts and to host improvements in connectivity. Publicly funded masts built under the new communications contract for the emergency services will be futureproofed by deploying larger mast bases and robust towers capable of supporting multiple operators, as Joyce Watson referenced. We are developing a more local approach to improving mobile connectivity in specific mobile action zones. There, we can target interventions such as business rates relief where we think there's a case for acting where the market otherwise wouldn't act. We're engaging with local authorities and the operators to develop a business case for investment by the public sector in mobile infrastructure and we're currently developing proposals for a non-domestic rates support scheme where it can be combined with other interventions such as publicly funded infrastructure in the zones and working with local authorities on how the planning system could be used to encourage the deployment of infrastructure into the mobile action zones. So, there are some practical steps that we can do and we are working on. We've expressed many times over recent years our belief that mobile roaming focused on rural areas should play a central role in improving mobile connectivity in partial notspots. Ofcom has indicated a willingness to look at that, as has the UK Government. Clearly, it's not ideal, because, in the rural area, if you are roaming, your call will drop out and you'd have to reconnect to another operator, but at the moment your call just drops out and doesn't connect to anybody, so, clearly it would be an improvement. So, I think, Llywydd, overall, we have made good progress. We are working in partnership. The main levers do not lie with us, but we've not used that as an excuse to do nothing. But I'm sure there's more we can do and I look forward to working with the Member to identify that, so that, together, we can improve the service for the people of Wales.
Welsh: Wel, credaf fod y ffaith bod yr adroddiad wedi'i dderbyn yn llawn yn awgrymu fy mod wedi fy argyhoeddi gan y dadansoddiad a'r dystiolaeth a glywais gan y pwyllgor, ac i fod yn deg, nid wyf yn meddwl bod unrhyw beth a ddywedodd y Gweinidog ar y pryd - Julie James - pan roddodd dystiolaeth i ni, yn wahanol i'r hyn y mae'r Llywodraeth yn ei ddweud yn awr. Rwy'n fwy na pharod i gyfaddef pan wyf wedi newid fy meddwl neu newid fy marn, ond yn yr achos hwn, credaf ei fod yn fwy o esblygiad di-dor. Mae'r darlun wedi gwella dros y blynyddoedd diwethaf o ganlyniad i gyflwyniadau masnachol parhaus y gweithredwyr rhwydwaith symudol, ond ceir meysydd sylweddol o hyd, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, lle nad oes signal ffonau symudol dibynadwy. Ac rwy'n bryderus iawn fod Ofcom, yn eu hymgynghoriad ar ddyfarnu sbectrwm newydd i baratoi'r ffordd ar gyfer 5G, yn argymell targedau is o lawer i Gymru na rhannau eraill o'r DU. Yn Lloegr a Gogledd Iwerddon, maent yn bwriadu ei gwneud yn ofynnol i 90 y cant o'r boblogaeth gael eu cynnwys, ac yng Nghymru maent yn pennu targed o 83 y cant. Ac fel y dywedodd David Rowlands yn gywir, mae hynny'n amlwg anghyfiawn, a bydd yn parhau'r heriau presennol a'r anfanteision sydd gan Gymru o ran darparu data a gwasanaethau digidol. Gofynnodd David Rowlands i'r Llywodraeth fod yn rymus, ac rydym wedi cyflwyno ymateb i'r ymgynghoriad i Ofcom, ac rydym wedi anfon at y pwyllgor er mwyn iddynt allu gweld hwnnw ar y cam hwn, er mwyn iddynt allu trefnu eu dicter cyfiawn yn ogystal, i geisio cael hyn wedi'i newid. Mae gan Ofcom a Llywodraeth y DU rôl ganolog o ran mynd i'r afael â llawer o'r pwyntiau a godwyd yn adroddiad y pwyllgor, ac mae'r opsiwn sbectrwm yn gyfle prin i wneud gwahaniaeth go iawn i wella cysylltedd symudol yng Nghymru. Dyna pam rydym yn eu hannog i ailystyried, ac rwy'n gobeithio y bydd y pwyllgor yn ymuno â'r Llywodraeth i ategu'r alwad honno. Wedi dweud hynny, ceir meysydd lle gall Llywodraeth Cymru weithredu i wneud gwahaniaeth ac rydym yn ymrwymedig i wneud popeth a allwn. Rydym yn croesawu'r her a gwaith craffu'r pwyllgor i wneud yn siŵr ein bod yn gwneud cymaint ag y gallwn, pan allwn wneud hynny, ac i chi roi proc adeiladol i ni o bryd i'w gilydd pan fyddwch yn credu y gallem wneud rhagor. Credaf fod hynny'n rhan ddefnyddiol o'r gwaith craffu y mae'r lle hwn yn bodoli ar gyfer ei wneud. Mae'r cynllun gweithredu yn canolbwyntio ar naw maes allweddol lle gall Llywodraeth Cymru ddefnyddio ei dulliau. Yn rhai o'r meysydd hyn, ein rôl yw hwyluso, ac mewn eraill gallwn ymyrryd yn fwy uniongyrchol. Rydym wedi gwneud cynnydd mewn nifer o feysydd allweddol. Rydym wedi cyflwyno dogfen newydd 'Polisi Cynllunio Cymru', sy'n annog awdurdodau cynllunio a gweithredwyr ffonau symudol i weithio ar y cyd. O 1 Ebrill, bydd uchder y mastiau o dan hawl datblygu a ganiateir yn codi o 15m i 25m, neu 20m mewn tirweddau a ddiogelir. Mae hwnnw'n gynnydd ychwanegol sylweddol, heb fod angen caniatâd cynllunio. Os yw darparwyr ffonau symudol eisiau ac yn gallu cyfiawnhau mastiau uwch, gallant fynd drwy'r broses gynllunio i roi hawl i gymunedau ddweud eu dweud, a chredwn fod hynny'n iawn. Mae'r fframwaith datblygu cenedlaethol sydd ar y ffordd yn debygol o ddarparu polisïau mwy rhagweithiol ar gyfer awdurdodau cynllunio lleol a'r diwydiant er mwyn iddynt allu gweithredu mewn ardaloedd lle mae'r signal yn gyfyngedig neu lle nad oes signal o gwbl. Clywais yr hyn a ddywedodd Russell George am TAN 19, a gallaf adrodd i'r Siambr fod ein swyddogion wedi cyfarfod â'r diwydiant ddoe ac wedi cael sgwrs adeiladol iawn. Pan gwblheir y fframwaith datblygu cenedlaethol yn yr haf, byddwn yn gofyn i'r diwydiant gydgynhyrchu canllaw arferion gorau. Ond fel y dywedwn, mae'n dal yn agored iddynt wneud fel y maent wedi'i wneud yn Lloegr a chymryd yr awenau. Ond byddwn yn gwneud yr hyn a allwn i weithio gyda hwy ar hynny. Ar 5G, rydym wedi comisiynu Innovation Point i nodi a datblygu hyd at dri phrosiect strategol, a disgwyliwn i'r gwaith hwn gael ei gwblhau cyn hir. I'r Aelodau a dynnodd sylw at y pryderon iechyd, rwyf innau hefyd fel Aelod etholaeth wedi cael yr ohebiaeth honno, ac rwy'n credu ei bod hi'n iawn ein bod yn wyliadwrus ynghylch y dechnoleg newydd hon wrth iddi ymddangos. Ar hyn o bryd rydym yn cael cyngor gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a Public Health England ar hyn ac rydym yn cadw llygad ar hynny. Mae 5G yn dal i fod yn dechnoleg sydd ar gam cynnar iawn, ac fe wnawn yn siŵr, wrth iddi gael ei chyflwyno, y bydd yn parhau i gydymffurfio â'r canllawiau a'r safonau y byddem yn disgwyl iddi gydymffurfio â hwy. Mae'n bwysig ein bod yn cadw hyder y cyhoedd wrth ei wneud. Gan symud ymlaen, mae Trafnidiaeth Cymru drwy eu contract rheilffyrdd wedi comisiynu Gwasanaethau Rheilffyrdd Trafnidiaeth Cymru i sicrhau gwell cysylltedd symudol ar y rhwydwaith rheilffyrdd. Drwy fod yn berchen ar y rhwydwaith rheilffyrdd bellach, mae gennym gyfle i ddefnyddio'r tir ar gyfer mastiau ac ar gyfer gwella cysylltedd. Bydd mastiau a ariennir o bwrs y wlad a adeiladir o dan y contract cyfathrebu newydd ar gyfer y gwasanaethau brys yn cael eu diogelu ar gyfer y dyfodol drwy ddefnyddio sylfeini mastiau mwy o faint a thyrau cadarn sy'n gallu cynnal gweithredwyr lluosog, fel y nododd Joyce Watson. Rydym yn datblygu dull mwy lleol o wella cysylltedd symudol mewn parthau gweithredu symudol penodol. Yno, gallwn dargedu ymyriadau megis rhyddhad ardrethi busnes lle credwn fod achos dros weithredu lle na fyddai'r farchnad yn gweithredu fel arall. Rydym yn ymgysylltu ag awdurdodau lleol a'r gweithredwyr i ddatblygu achos busnes ar gyfer buddsoddiad gan y sector cyhoeddus mewn seilwaith symudol ac rydym ar hyn o bryd yn datblygu cynigion ar gyfer cynllun cymorth ardrethi annomestig lle gellir ei gyfuno ag ymyriadau eraill megis seilwaith a ariennir o bwrs y wlad yn y parthau a gweithio gydag awdurdodau lleol ar sut y gellid defnyddio'r system gynllunio i annog defnydd o seilwaith i mewn i barthau gweithredu symudol. Felly mae yna gamau ymarferol y gallwn eu rhoi ar waith ac sydd eisoes ar y gweill. Droeon dros y blynyddoedd diwethaf rydym wedi mynegi ein cred y dylai trawsrwydweithio symudol sy'n canolbwyntio ar ardaloedd gwledig chwarae rôl ganolog yn gwella cysylltedd symudol mewn mannau sy'n rhannol wan. Mae Ofcom wedi nodi parodrwydd i edrych ar hynny, fel y mae Llywodraeth y DU. Yn amlwg, nid yw'n ddelfrydol, oherwydd, mewn ardal wledig, os ydych yn trawsrwydweithio, bydd eich galwad yn cael ei cholli a byddai'n rhaid ichi ailgysylltu â gweithredwr arall, ond ar hyn o bryd mae eich galwad yn cael ei cholli ac nid yw'n cysylltu ag unrhyw un, felly, yn amlwg, fe fyddai'n welliant. Felly, Lywydd, yn gyffredinol, rwy'n credu ein bod wedi gwneud cynnydd da. Rydym yn gweithio mewn partneriaeth. Nid yw'r prif ddulliau yn ein dwylo ni ond nid ydym wedi defnyddio hynny fel esgus i beidio â gwneud unrhyw beth. Ond rwy'n siŵr fod rhagor y gallwn ei wneud ac edrychaf ymlaen at weithio gyda'r Aelod i nodi hynny, fel y gallwn fynd ati gyda'n gilydd i wella'r gwasanaeth ar gyfer pobl Cymru.