English: Can I put on record my sincere thanks to the Clerks of the Standards of Conduct Committee for their hard work throughout this inquiry, and producing this report? Creating the right culture in any workplace is imperative to a conducive and effective working environment, and I believe that all parties in this Chamber are committed to nurturing that environment. Therefore, I'm pleased to have sat on the Standards of Conduct Committee for the duration of this inquiry and I hope that the publication of this report brings us a step closer to promoting a culture of dignity and respect within the Assembly. I believe this is a good report, and I'm therefore disappointed that, in responding to this report, the Welsh Government has rejected the recommendation for the First Minister to refer complaints regarding Government Ministers to the office of the standards commissioner so that the commissioner can subsequently report to the relevant body. I think the rejection of this recommendation sadly sends the statement that there's one rule for Assembly Members and one rule for Government Ministers, and, to be perfectly frank, I don't think that this will wash with the people of Wales. The Assembly must do everything that it can to instil public confidence in its procedures, and I believe that, by rejecting this recommendation, the Welsh Government is sending a statement that the First Minister will deal with his own inner circle behind closed doors and away from any independent scrutiny. The Welsh Government's rationale behind rejecting the recommendation explains that, where a Minister was clearly acting in a capacity as an Assembly Member when the alleged misconduct occurred, the First Minister would, under those circumstances, consider it appropriate for the standards commissioner to handle the matter. Well, surely, Government Ministers are always Government Ministers. I think the people of Wales will struggle to understand when a Minister has clocked off, so to speak, and is only conducting business in their role as an Assembly Member. Surely, it would be simpler to understand and easier for the public if initial complaints and investigations were dealt with by the independent standards commissioner. The Welsh Government will no doubt argue that this isn't the case for other parliaments, but the Assembly doesn't always have to follow other legislatures. There is nothing to stop us from setting our own agenda on this matter. Now, one of the focuses of the report is to ensure that individuals feel empowered to come forward with concerns or complaints. I know that, as a committee, we took evidence on this subject. The overwhelming message received was that, at present, the current culture did not adequately support complainants or encourage people to come forward with complaints and concerns. In response to that, I know that the Assembly Commission took immediate steps to update its website to attempt to make it easier for people to navigate and understand the complaints process. But, of course, much more needs to be done. The confidential hotline, coupled with a series of posters, is now displayed throughout the Assembly estate. Again, that action too is very much welcome. It's also good to see that the existing processes will be routinely monitored via a mystery shopping exercise to ascertain if the existing material on how to make a complaint is effective, easily understood and workable going forward. These steps are important in demonstrating the Assembly's commitment to ensuring that complainants are aware of how they can make a complaint and how the process will be navigated. Now, as the Chair said, the committee's report also calls for the development of an online reporting tool to allow people to report incidents of inappropriate behaviour - either anonymously or through a named disclosure. I understand the sensitivities around anonymous reporting, but committee members heard that Cardiff University has done some groundbreaking work in this area and so it's good to see the Assembly Commission reflecting on the successes of other organisations' work on this. I appreciate that contact officers have already been established, as outlined in the dignity and respect policy and associated guidance, and they have a role to report cases to the head of HR anonymously, who then monitors, records and reports patterns of behaviour. However, I understand that the Commission will want to take further advice on this early in the new year before coming to a firmer conclusion on anonymous reporting, once there's been an opportunity for those processes to develop. Perhaps, in responding to the debate, the Chair of the committee will confirm whether the committee will be returning to this specific issue in due course. Finally, Llywydd, the committee identified social media as an area where there are increasing levels of inappropriate behaviour, and, in this fast-paced technological age, it's crucial that parliaments are responsive to online threats. We all know that social media has immense benefits - namely sharing information with the public and engaging with constituents - and I'm pleased that the committee is working to develop guidance on the use of social media and that it intends to establish a much more explicit link between what is acceptable on social media and the code of conduct. I look forward to hearing more about those developments as they take place. In closing, it's crucial that all Members seriously understand the importance of this inquiry and that robust action is taken and routinely reviewed to ensure that the Assembly creates a culture that empowers people to come forward when they witness and/or are subject to inappropriate behaviour. The Assembly as an institution must be forward looking, progressive and willing to address its weaknesses. So, I urge every Member in this Chamber to support all of the committee's recommendations and commit to establishing a complaints process that is fair, transparent and fit for purpose. Diolch.
Welsh: A gaf fi gofnodi fy niolch diffuant i glercod y Pwyllgor Safonau Ymddygiad am eu gwaith caled drwy gydol yr ymchwiliad hwn, ac am gynhyrchu'r adroddiad hwn? Mae creu'r diwylliant iawn mewn unrhyw weithle yn hanfodol i amgylchedd gwaith addas ac effeithiol, a chredaf fod pob plaid yn y Siambr hon yn ymrwymedig i feithrin amgylchedd o'r fath. Felly, rwy'n falch o fod wedi eistedd ar y Pwyllgor Safonau Ymddygiad drwy gydol yr ymchwiliad hwn, ac rwy'n gobeithio y daw cyhoeddi'r adroddiad hwn â ni gam yn nes at hyrwyddo diwylliant o urddas a pharch o fewn y Cynulliad. Credaf fod hwn yn adroddiad da, ac felly rwy'n siomedig, wrth ymateb i'r adroddiad hwn, fod Llywodraeth Cymru wedi gwrthod yr argymhelliad i'r Prif Weinidog gyfeirio cwynion yn ymwneud â Gweinidogion y Llywodraeth at swyddfa'r comisiynydd safonau fel y gall y comisiynydd adrodd wrth y corff perthnasol yn sgil hynny. Yn anffodus, rwy'n credu bod gwrthod yr argymhelliad hwn yn cyfleu'r neges fod un rheol i Aelodau'r Cynulliad ac un rheol i Weinidogion y Llywodraeth, ac i fod yn gwbl onest, nid wyf yn meddwl y bydd hynny'n plesio pobl Cymru. Rhaid i'r Cynulliad wneud popeth yn ei allu i ennyn hyder y cyhoedd yn ei weithdrefnau, a chredaf fod Llywodraeth Cymru, drwy wrthod yr argymhelliad hwn, yn cyfleu neges y bydd y Prif Weinidog yn ymdrin â'i gylch mewnol ei hun y tu ôl i ddrysau caeëdig ac i ffwrdd oddi wrth unrhyw graffu annibynnol. Mae rhesymeg Llywodraeth Cymru dros wrthod yr argymhelliad yn egluro, lle mae'n amlwg fod Gweinidog yn gweithredu yn rhinwedd ei swydd fel Aelod o'r Cynulliad pan ddigwyddodd y camymddygiad honedig, y byddai'r Prif Weinidog yn yr amgylchiadau hynny, yn ei hystyried yn briodol i'r comisiynydd safonau ymdrin â'r mater. Wel, does bosib nad yw Gweinidogion Llywodraeth yn Weinidogion Llywodraeth drwy'r amser. Credaf y bydd pobl Cymru'n cael trafferth deall pa bryd y bydd Gweinidog wedi clocio allan, fel petai, ac ond yn gwneud ei waith yn ei rôl fel Aelod Cynulliad. Yn sicr, byddai'n haws i'r cyhoedd ddeall pe bai cwynion ac ymchwiliadau cychwynnol yn cael eu trin gan y comisiynydd safonau annibynnol. Yn ddi-os bydd Llywodraeth Cymru'n dadlau nad yw hynny'n wir mewn seneddau eraill, ond nid oes raid i'r Cynulliad ddilyn deddfwrfeydd eraill bob amser. Nid oes unrhyw beth i'n hatal rhag gosod ein hagenda ein hunain ar y mater hwn. Nawr, un o elfennau'r adroddiad yw sicrhau bod unigolion yn teimlo wedi'u grymuso i gyflwyno pryderon neu gwynion. Fel pwyllgor, gwn ein bod wedi clywed tystiolaeth ar y mater hwn. Y neges amlwg a gafwyd oedd nad oedd y diwylliant presennol yn ddigon cefnogol i achwynwyr na'n annog pobl i gyflwyno cwynion a phryderon. Mewn ymateb i hynny, gwn fod Comisiwn y Cynulliad wedi rhoi camau ar waith ar unwaith i ddiweddaru ei wefan i geisio ei gwneud yn haws i bobl ddeall a dod o hyd i'w ffordd drwy'r broses gwyno. Ond wrth gwrs, mae angen gwneud llawer mwy. Mae'r llinell gymorth gyfrinachol a chyfres o bosteri yn cael eu harddangos bellach ledled ystâd y Cynulliad. Unwaith eto, mae'r camau gweithredu hynny hefyd i'w croesawu'n fawr iawn. Mae hefyd yn dda gweld y bydd y prosesau presennol yn cael eu monitro'n rheolaidd drwy gyfrwng ymarfer cwsmer cudd i bennu a yw'r deunydd presennol ar sut i wneud cwyn yn effeithiol, yn hawdd eu deall ac yn ymarferol wrth symud ymlaen. Mae'r camau hyn yn bwysig er mwyn dangos ymrwymiad y Cynulliad i sicrhau bod achwynwyr yn ymwybodol o sut y gallant wneud cwyn a sut i ddod o hyd i'w ffordd drwy'r broses. Nawr, fel y dywedodd y Cadeirydd, mae adroddiad y pwyllgor hefyd yn galw am ddatblygu pecyn adrodd ar-lein i alluogi pobl i roi gwybod am achosion o ymddygiad amhriodol - yn ddienw neu drwy ddatgeliad gan roi enw. Rwy'n deall y sensitifrwydd ynglŷn ag adrodd yn anhysbys, ond clywodd aelodau'r pwyllgor fod Prifysgol Caerdydd wedi gwneud gwaith arloesol yn y maes hwn ac felly mae'n dda gweld Comisiwn y Cynulliad yn myfyrio ar lwyddiannau gwaith gan sefydliadau eraill ar hyn. Rwy'n sylweddoli fod swyddogion cyswllt eisoes wedi'u sefydlu, fel yr amlinellir yn y polisi urddas a pharch a chanllawiau cysylltiedig, ac mae ganddynt rôl i adrodd achosion yn ddienw i'r pennaeth adnoddau dynol, a fydd wedyn yn monitro, yn cofnodi ac yn adrodd ar batrymau ymddygiad. Fodd bynnag, deallaf y bydd y Comisiwn yn dymuno cael cyngor pellach ar hyn yn gynnar yn y flwyddyn newydd cyn dod i gasgliad cadarnach ar adrodd dienw, pan fydd y prosesau hynny wedi cael cyfle i ddatblygu. Wrth ymateb i'r ddadl, efallai y gall Cadeirydd y pwyllgor gadarnhau a fydd y pwyllgor yn dychwelyd at y mater penodol hwn maes o law. Yn olaf, Lywydd, nododd y pwyllgor y cyfryngau cymdeithasol fel maes lle y ceir lefelau cynyddol o ymddygiad amhriodol, ac yn yr oes dechnolegol brysur hon, mae'n hollbwysig fod seneddau'n ymateb i fygythiadau ar-lein. Mae pawb ohonom yn gwybod bod manteision enfawr i'r cyfryngau cymdeithasol - sef rhannu gwybodaeth gyda'r cyhoedd ac ymgysylltu ag etholwyr - ac rwy'n falch fod y pwyllgor yn gweithio i ddatblygu canllawiau ar y defnydd o gyfryngau cymdeithasol a'i fod yn bwriadu sefydlu cysylltiad llawer mwy amlwg rhwng yr hyn sy'n dderbyniol ar y cyfryngau cymdeithasol a'r cod ymddygiad. Edrychaf ymlaen at glywed mwy am y datblygiadau hynny wrth iddynt digwydd. I gloi, mae'n hanfodol fod pob Aelod yn deall o ddifrif pa mor bwysig yw'r ymchwiliad hwn a bod camau cadarn yn cael eu cymryd a'u hadolygu'n rheolaidd er mwyn sicrhau bod y Cynulliad yn creu diwylliant sy'n grymuso pobl i roi gwybod pan fyddant yn tystio i, a/neu'n dioddef ymddygiad amhriodol. Rhaid i'r Cynulliad fel sefydliad edrych tua'r dyfodol, a bod yn flaengar ac yn barod i fynd i'r afael â'i wendidau. Felly, rwy'n annog pob aelod yn y Siambr hon i gefnogi pob un o argymhellion y pwyllgor ac ymrwymo i sefydlu proses gwyno sy'n deg, yn dryloyw ac yn addas at y diben. Diolch.