English: May I thank the Cabinet Secretary for his comprehensive statement on this independent review of support for publishing and literature in Wales? Our challenge as politicians in this place is to scrutinise what this report says, as well as what you've said about the report, and there is a significant challenge in that scrutiny because the report is 212 pages long and it only appeared on our computer system about two hours ago. So, with all due respect, I haven't had an opportunity to read every word of those 212 pages yet, but that isn't going to stop me from asking questions, I have to say. There are a number of things here to be welcomed, and one of those things is that this is a vitally important subject. As the report says, and you quote in your final paragraph, this report is an opportunity 'to celebrate Wales - the creative power of literature to describe, interpret and celebrate our identity. That creative power is of great value, both on a national and international stage.' So, taking that seriously, we also have to take this particular subject seriously because, naturally, the landscape, in terms of literature and publishing, has changed significantly over the past few years. There are a number of different platforms, digital and so on, as we've already heard. Instead of going to the local bookshop or the library, something called 'Amazon' has also arisen and people buy their books from there, most often, these days. And there's this whole business of working, if we want to work with platforms such as Amazon, which provide the majority of the books that reach our homes, these days. We also need to note, to Amazon, that we need more provision via the Welsh language in what they provide. I note in passing, if I remember rightly, that Lolfa, the publisher, has some kind of arrangement with Amazon, but the Welsh language provision is quite scant. There is that challenge with the changing landscape and it's constantly changing. With the public funding that is allocated, as you note, there are successes, especially with our 'papurau bro' - these local papers that do engender interest and disseminate information to our local communities. I think of the 'papur bro' in Swansea, 'Wilia', and there's one in Lampeter, 'Clonc'. We might as well point to that as well, because it's not every day that we do share the titles of our 'papurau bro' in the Chamber, but they have been hugely successful over the years. Of course, we are looking for a continuation of the support for those initiatives and a continuation of their success. And as we are talking about publishing and literature in Wales, I think it is a matter to be welcomed that there are more responsibilities being transferred to the Welsh Books Council. But of course, as you say, there will need to be some changes, remembering the changing landscape in terms of digital and so on. In terms of why some changes have to take place, as you've noted already, there are structural changes that are going to take place between the Arts Council of Wales, Literature Wales and the Welsh Books Council, as you've noted. I would like to know the timetable for that and how you are going to administer those changes, as Cabinet Secretary. But in the paragraph at the end of the second page out of four, you do note that the review has found clear evidence of genuine problems in some areas relating to setting priorities, governance, risk management, expenditure, and so on and so forth. That list goes on. So, if we're going to have a statement on a review that the rest of us haven't had an opportunity to read, then I would like to know more and to have more information and more detail about what exactly these problems are in structural planning, setting priorities, governance, risk management and so on and so forth, as you've gone into some detail with regard to describing the problem, but you haven't given too much detail about what exactly the problem is. So, there is a challenge there, of course. Perhaps the Cabinet Secretary will be aware that the culture committee - Suzy Davies has already mentioned this - are undertaking a review on news journalism at present and the way that communication happens in this digital age. It is a cross-cutting review with what's happening with the culture committee, which is undertaking this current reviews, so perhaps we do need to refer to the work that is already being done in this place. But, ultimately, as there are so many details that we haven't had an opportunity to scrutinise, I would like to ask, on the basis of this statement today - that's all well and good, you've answered questions - but I would ask for a full debate in Government time as well. Thank you.
Welsh: A allaf i ddiolch i'r Ysgrifennydd Cabinet am ei ddatganiad cynhwysfawr a hir ar yr adolygiad annibynnol yma o gymorth ar gyfer cyhoeddi a llenyddiaeth Cymru? Wrth gwrs, ein her ni fel gwleidyddion yn fan hyn ydy craffu ar beth mae'r adroddiad yma yn ei ddweud, yn ogystal â beth rydych chi wedi ei ddweud am yr adroddiad, ac, wrth gwrs, mae yna her sylweddol yn y craffu yna achos mae'r adroddiad 212 o dudalennau yma dim ond wedi ymddangos ar ein system gyfrifiadurol i rhyw ddwy awr yn ôl. Wedyn, gyda phob parch, nid ydw i wedi cael cyfle i ddarllen pob gair yn y 200 o dudalennau yna eto, ond nid yw hynny ddim yn mynd i'm dal i yn ôl rhag gofyn cwestiynau, mae'n rhaid imi ddweud. Mae yna nifer o bethau yma i'w croesawu, ac un o'r pethau, wrth gwrs, ydy bod hwn yn bwnc allweddol bwysig. Fel mae'r adolygiad yn ei ddweud ac rydych chi'n dyfynnu yn y paragraff olaf yn fan hyn, mae'r adolygiad yma yn gyfle 'i ddathlu Cymru - grym creadigol llenyddiaeth i ddisgrifio, dehongli a dathlu ein hunaniaeth. Mae gwerth mawr i'r grym hwnnw, ar lwyfan cenedlaethol a rhyngwladol.' Wel, o gymryd hynny o ddifri, mae eisiau cymryd y pwnc allweddol yma hefyd o ddifri achos, yn naturiol, mae'r tirlun ym maes llenyddiaeth a chyhoeddi wedi newid yn eithaf syfrdanol dros y blynyddoedd diwethaf yma. Mae nifer o blatfformau gwahanol, digidol ac ati, fel rydym ni wedi ei glywed eisoes. Wrth gwrs, yn lle dim ond mynd i'r siop lyfrau leol neu i'r llyfrgell, yn y bôn mae rhywbeth o'r enw 'Amazon' hefyd wedi dod i'r brig, sydd hefyd y ffordd amlaf mae pobl yn cael eu llyfrau y dyddiau yma, a sut mae'r holl fusnes yma o weithio, os ydym ni eisiau gweithio efo pethau fel Amazon sydd yn darparu'r rhan fwyaf o'r llyfrau sy'n cyrraedd ein tai ni y dyddiau yma. Mae angen, wrth gwrs, nodi wrth Amazon fod angen mwy o ddarpariaeth iaith Gymraeg yn beth maen nhw'n ei ddosbarthu. Rydw i'n nodi wrth basio, os ydw i'n cofio'n iawn, fod gan wasg y Lolfa rhyw fath o drefniant efo Amazon, ond bach iawn ydy'r trefniant iaith Gymraeg. Wedyn, mae yna her sylweddol gan fod y tirlun yn newid, ac mae yna esblygiad parhaol. Wrth gwrs, gyda'r arian cyhoeddus sydd wedi ei ddosrannu gerbron, fel rydych chi'n ei nodi, mae yna lwyddiannau, yn enwedig efo'n papurau bro ni - papurau bach lleol sydd yn hybu diddordeb ac yn gwasgaru gwybodaeth i'n cymunedau lleol ni. Rydw i'n meddwl am bapur bro Abertawe, 'Wilia'. Man a man iddo gael ei sylw, a phapur bro Llanbedr Pont Steffan, 'Clonc'. Man a man i hwnnw gael ychydig bach o sylw, achos nid bob dydd yr ydym ni'n adrodd teitlau'n papurau bro yn y Siambr yma, ond maen nhw wedi bod yn llwyddiannau ysgubol dros y blynyddoedd. Wrth gwrs, rydym ni'n edrych am barhad o'r gefnogaeth yna, ac felly parhad i'r llwyddiant yna. A gan ein bod ni'n sôn am gyhoeddi a llenyddiaeth yng Nghymru, rydw i'n credu ei fod yn fater i'w groesawu, o leiaf, fod yna fwy o gyfrifoldebau yn cael eu trosglwyddo i Gyngor Llyfrau Cymru. Ond, wrth gwrs, fel rydych chi'n crybwyll, bydd angen rhai newidiadau o gofio'r tirlun sydd hefyd wedi newid yn nhermau digidol ac ati. Yn nhermau pam mae yna rai newidiadau'n gorfod cymryd lle, fel rydych chi wedi nodi eisoes, mae yna newidiadau strwythurol sydd yn mynd i gymryd lle rhwng Cyngor Celfyddydau Cymru, Llenyddiaeth Cymru, a'r Cyngor Llyfrau, fel rydych chi wedi nodi. Buaswn i eisiau gwybod yr amserlen a sut rydych chi'n mynd i weinyddu hynny, fel Ysgrifennydd Cabinet. Ond, yn fan hyn, yn y paragraff ar ddiwedd yr ail dudalen allan o bedwar, rydych chi'n nodi bod yr adolygiad wedi canfod tystiolaeth glir o broblemau gwirioneddol mewn rhai ardaloedd yn ymwneud â chynllunio strategol, pennu blaenoriaethau, llywodraethu, rheoli risg, gwariant, ac ati. Mae'r rhestr yn mynd ymlaen. Wrth gwrs, os ydym yn mynd i gael datganiad ar adolygiad nad yw'r gweddill ohonom ni wedi cael cyfle i ddarllen, buaswn i eisiau gwybod mwy o wybodaeth a mwy o fanylion ynglŷn â beth yn union ydy'r problemau yn y cynllunio strategol, pennu blaenoriaethau, llywodraethu, rheoli risg, ac ati, gan eich bod wedi mynd i mewn i gryn fanylder ynglŷn â disgrifio'r broblem, ond heb fanylu wrthym ni beth yn union ydy'r broblem. Felly, mae yna her, wrth gwrs. Efallai y bydd yr Ysgrifennydd Cabinet yn ymwybodol bod y pwyllgor diwylliant - mae Suzy Davies wedi crybwyll hyn eisoes - yn gwneud adolygiad ar newyddiaduraeth newyddion ar hyn o bryd a'r ffordd mae cyfathrebu'n digwydd yn yr oes ddigidol yma. Mae yna ryw fath o groestoriad â beth sy'n digwydd yn y pwyllgor diwylliant, sydd yn gwneud yr adolygiad yma ar hyn o bryd - weithiau mae eisiau cyfeirio at y gwaith sydd eisoes yn mynd ymlaen yn y Senedd yma. Ar ddiwedd y dydd, gan fod yna gymaint o fanylion nad ydym wedi cael cyfle i'w craffu, mi fuaswn i'n gofyn, ar sail y datganiad yma heddiw - yn iawn, rydych wedi ateb cwestiynau - ond mi fuaswn i'n gofyn am ddadl lawn yn amser y Llywodraeth hefyd. Diolch yn fawr.