techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: You see, Llywydd, I am struggling a little bit with this, because, on the one hand, the Minister is telling us that there is no substantial difference between the effect of what's going on in Ysbyty Gwynedd and what's going on in the other two accident and emergency units, and, on the other hand, he's telling me that the factors are different, and we need to take them into account. Now, I am certainly not suggesting that anybody on the front line in those services is not doing their job properly. We might ask ourselves if there are persons in this Chamber who, in this regard, may or may not be doing their job properly, but I don't want to get to that level, necessarily. It is clear that, in relation to accident and emergency, and these two particular hospitals, whatever the Minister is doing under special measures, as it stands, is not working, because otherwise they would be learning from the good practice that he rightly highlights elsewhere in Wales. Does the Minister accept that it is now time, given the powers that he has under special measures, to do something more radical, that we need a root-and-branch look at the whole system around those two hospitals, looking at what's going on with admissions and unnecessary admissions, right through to what's going on to people unnecessarily being kept in hospital? It cannot be the case that Ysbyty Gwynedd can manage, and these two hospital cannot manage. It is time, I think, for the Minister to step in and look at this in a radical and consistent manner.
Welsh: Welwch chi, Lywydd, rwy'n cael hyn braidd yn anodd, oherwydd, ar y naill law, dywed y Gweinidog wrthym nad oes unrhyw wahaniaeth sylweddol rhwng effaith yr hyn sy'n digwydd yn Ysbyty Gwynedd a'r hyn sy'n digwydd yn y ddwy uned damweiniau ac achosion brys arall, ac ar y llaw arall, mae'n dweud wrthyf fod y ffactorau'n wahanol, a bod angen inni eu hystyried. Nawr, yn sicr, nid wyf yn awgrymu bod unrhyw un ar reng flaen y gwasanaethau hynny'n methu gwneud eu gwaith yn iawn. Efallai y dylem ofyn i ni'n hunain a oes unigolion yn y Siambr hon sydd, yn hyn o beth, yn gwneud eu gwaith yn iawn neu fel arall, ond nid wyf o reidrwydd am fynd i'r lefel honno. Mewn perthynas â damweiniau ac achosion brys, a'r ddau ysbyty penodol hyn, mae'n amlwg nad yw beth bynnag y mae'r Gweinidog yn ei wneud o dan fesurau arbennig, fel y saif pethau, yn gweithio, oherwydd fel arall byddent yn dysgu o'r arferion da y mae'r Gweinidog yn iawn i dynnu sylw atynt mewn mannau eraill yng Nghymru. O ystyried y pwerau sydd ganddo o dan y mesurau arbennig, a yw'r Gweinidog yn derbyn ei bod bellach yn bryd gwneud rhywbeth mwy radical, fod angen inni edrych ar y system gyfan drwyddi draw mewn perthynas â'r ddau ysbyty, ac edrych ar bopeth sy'n digwydd gyda derbyniadau a derbyniadau diangen, hyd at yr hyn sy'n digwydd i bobl sy'n cael eu cadw yn yr ysbyty'n ddiangen? Ni all fod yn wir fod Ysbyty Gwynedd yn gallu ymdopi, ac na all y ddau ysbyty arall ymdopi. Credaf ei bod yn bryd i'r Gweinidog gamu i mewn ac edrych ar hyn mewn ffordd radical a chyson.
English: Again, I don't think that's a fair reflection on the fact of what I've set out. You need to understand what is specific to each particular site to address, but, actually, there is nothing that explains the significant difference in performance between the three sites within north Wales, and, actually, when you go beyond that, then, the differences in different parts of Wales too. That's why we do have a real focus on clinical leadership. For the third time I'm going to say: clinical leadership matters, and performance, and that can and will make a difference. Our job is to be able to encourage and support those people to be clear about the expectation for the board, and their point in accountability and achievement - and they will be held to account, and, actually, the chair has taken some personal ownership and responsibility for the mission of improvement within this area - to understand the 90-day turnaround and improvement plan, to let us see what has changed, and what needs to change further. Because simply saying, 'Do something radical and different, Minister' - well, that isn't an answer. That is the easiest thing to say, but it is not an answer to address performance and the sort of service that our staff want to deliver, and our public expect. I'm determined to do the right thing - that is about listening to our staff, looking at the evidence, and making sure the right thing is actually done. And I fully expect to be held to account, whether we do well or not.
Welsh: Unwaith eto, ni chredaf fod hynny'n adlewyrchiad teg o'r ffeithiau rwyf wedi eu nodi. Mae angen i chi ddeall beth sy'n benodol i bob safle penodol fynd i'r afael ag ef, ond mewn gwirionedd, nid oes unrhyw beth sy'n esbonio'r gwahaniaeth sylweddol mewn perfformiad rhwng y tri safle yng ngogledd Cymru, a phan ewch y tu hwnt i hynny, y gwahaniaethau mewn gwahanol rannau o Gymru hefyd. Dyna pam fod gennym ffocws gwirioneddol ar arweinyddiaeth glinigol. Am y trydydd tro rwyf am ddweud hyn: mae arweinyddiaeth glinigol yn bwysig, a pherfformiad, a gall hynny, a bydd hynny, yn gwneud gwahaniaeth. Ein gwaith ni yw gallu annog a chefnogi'r bobl hynny i ddatgan eu disgwyliadau o ran y bwrdd yn glir, a'u sefyllfa hwy o ran atebolrwydd a chyflawniad - a byddant yn cael eu dwyn i gyfrif, ac mewn gwirionedd, mae'r cadeirydd wedi perchnogi ac ysgwyddo cyfrifoldeb personol dros y nod o sicrhau gwelliant yn y maes hwn - i ddeall y cynllun gwella a thrawsnewid 90 diwrnod, i adael inni weld beth sydd wedi newid, a beth sydd angen ei newid ymhellach. Oherwydd nid yw dweud, 'Gwnewch rywbeth radical a gwahanol, Weinidog' - wel, nid yw hwnnw'n ateb. Dyna'r peth hawsaf i'w ddweud, ond nid yw'n ateb i fynd i'r afael â pherfformiad a'r math o wasanaeth y mae ein staff yn awyddus i'w ddarparu, ac y mae ein cyhoedd yn ei ddisgwyl. Rwy'n benderfynol o wneud y peth iawn - mae hynny'n ymwneud â gwrando ar ein staff, edrych ar y dystiolaeth, a sicrhau y gwneir y peth iawn. Ac rwy'n llwyr ddisgwyl cael fy nwyn i gyfrif, pa un a ydym yn gwneud yn dda ai peidio.
English: Thank you. I think my questions are - thank you. Diolch, Llywydd. May I welcome you to your first questions, I believe, Minister? I look forward to working with you, as we go forward, in this portfolio. I know, from my time with you in committee, that you're very genuine in your working. Right, there are at least 370,000 carers in Wales, which is more than the population of Cardiff. And around three in five of us will become a carer at some point in our lives. For many young people, however, this point comes far too early. Indeed, as you will be aware, we have a selfless army of carers aged under 18 years old across Wales. Now, last week saw Young Carers Awareness Day, and many of us as Welsh Conservatives strove to raise awareness of this, and the vital role that these young champions play in supporting their sick and disabled family members. One major point of concern is the fact that some young carers are unable to continue in education or apprenticeships, because of a fear of losing their carers' allowance. Will you therefore endorse, support and ensure that we bring about a policy that we want to introduce, and that is a £60 a week young adult carers futures grant?
Welsh: Diolch. Credaf fod fy nghwestiynau - diolch. Diolch, Lywydd. A gaf fi eich croesawu i'ch sesiwn gwestiynau gyntaf, rwy'n credu, Weinidog? Edrychaf ymlaen at weithio gyda chi yn y dyfodol yn y portffolio hwn. O fy amser gyda chi ar bwyllgorau, gwn eich bod yn ddiffuant iawn yn eich gwaith. Iawn, mae yna o leiaf 370,000 o ofalwyr yng Nghymru, sy'n fwy na phoblogaeth Caerdydd. A bydd oddeutu tri o bob pump ohonom yn dod yn ofalwr ar ryw adeg yn ein bywydau. I lawer o bobl ifanc, fodd bynnag, daw'r adeg hon yn rhy gynnar o lawer. Yn wir, fel y gwyddoch, mae gennym fyddin anhunanol o ofalwyr dan 18 mlwydd oed ledled Cymru. Nawr, yr wythnos diwethaf, cynhaliwyd Diwrnod Ymwybyddiaeth Gofalwyr Ifanc, a cheisiodd sawl un ohonom fel Ceidwadwyr Cymreig godi ymwybyddiaeth o hyn, a'r rôl hanfodol y mae'r sêr ifanc hyn yn ei chwarae wrth gefnogi aelodau o'u teuluoedd sy'n sâl ac yn anabl. Un pwynt pwysig sy'n peri pryder yw'r ffaith na all rhai gofalwyr ifanc barhau mewn addysg neu brentisiaethau, gan eu bod yn ofni colli eu lwfans gofalwr. A wnewch chi, felly, gymeradwyo, cefnogi a sicrhau ein bod yn rhoi polisi rydym yn awyddus i'w gyflwyno ar waith, sef grant o £60 yr wythnos i oedolion ifanc sy'n ofalwyr tuag at eu dyfodol?
English: I thank Janet Finch-Saunders for that welcome and very kind words. In response to her comments about young carers, we're absolutely committed to supporting carers of all ages, including young carers and young adult carers. We do think that education in the school setting is one of the key areas to identify and help young carers and I'm aware that the financial situation of young carers is often a matter for concern, and her proposal is something that we can look at.
Welsh: Diolch i Janet Finch-Saunders am ei geiriau caredig a chalonogol iawn. Mewn ymateb i'w sylwadau am ofalwyr ifanc, rydym yn gwbl ymrwymedig i gefnogi gofalwyr o bob oedran, gan gynnwys gofalwyr ifanc ac oedolion ifanc sy'n ofalwyr. Credwn fod addysg yn yr ysgol yn un o'r meysydd allweddol er mwyn nodi a helpu gofalwyr ifanc ac rwy'n ymwybodol fod sefyllfa ariannol gofalwyr ifanc yn aml yn achos pryder, ac mae ei hargymhelliad yn rhywbeth y gallwn ei ystyried.
English: Thank you, that's very encouraging. Thank you, Deputy Minister. I believe that our grant would go a long way in helping to ensure that young carers can continue in education. This is key, but there is more still that we can do. Indeed, it is a frightening fact that YoungMinds suggest that 68 per cent of young carers have been bullied at some point because of tackling their home responsibilities. So, they've made clear signals that professionals, particularly in schools, are not yet able to spot and identify training needs, not just for the carers themselves, but for their peers. How can you be sure that the identity card will reach all carers and that adequate training is given to adults working with young people, so that we can identify our carers much sooner in the system and give them the support they need?
Welsh: Diolch, mae hynny'n galonogol iawn. Diolch, Ddirprwy Weinidog. Credaf y byddai ein grant yn gwneud llawer i helpu i sicrhau y gall gofalwyr ifanc barhau mewn addysg. Mae hyn yn allweddol, ond mae mwy y gallwn ei wneud eto. Yn wir, mae'n ffaith frawychus fod YoungMinds yn awgrymu bod 68 y cant o ofalwyr ifanc wedi cael eu bwlio ar ryw adeg oherwydd eu cyfrifoldebau yn y cartref. Felly, maent wedi rhoi arwyddion clir nad yw gweithwyr proffesiynol, ar hyn o bryd, yn enwedig mewn ysgolion, yn gallu nodi a sylwi ar anghenion hyfforddi, nid yn unig ar gyfer y gofalwyr eu hunain, ond ar gyfer eu cyfoedion. Sut y gallwch fod yn sicr y bydd y cerdyn adnabod yn cyrraedd yr holl ofalwyr ac y rhoddir digon o hyfforddiant i oedolion sy'n gweithio gyda phobl ifanc, fel y gallwn nodi pwy yw ein gofalwyr yn llawer cynt yn y system a rhoi'r cymorth sydd ei angen?
English: I absolutely agree with the Member that there is a lack of awareness of the issues of young carers and it's really important, particularly in schools that there is a much wider awareness, and that is something that the Government certainly wants to work on. The proposal for a young carers ID card is actually being worked on at the moment by officials here in the Government and they're working with Carers Trust Wales to consider the proposals for such a scheme and working also with the education department. There are already a number of carer identification schemes in place in local authorities in Wales, and I think what we've got to do is to investigate how they are working, but what we would want to do is to introduce a national ID card for young carers. But, obviously, you can introduce the card, but you've got to make sure that people understand what the card means. So, I'd like to reassure the Member that people in the Government are working at the moment on this issue, and I think this is something that young carers themselves would welcome.
Welsh: Cytunaf yn llwyr gyda'r Aelod fod yna ddiffyg ymwybyddiaeth o faterion yn ymwneud â gofalwyr ifanc ac mae'n wirioneddol bwysig, yn enwedig mewn ysgolion, fod yna ymwybyddiaeth ehangach o lawer, ac mae hynny'n sicr yn rhywbeth y mae'r Llywodraeth yn awyddus i weithio arno. Mewn gwirionedd, mae swyddogion yma yn y Llywodraeth wrthi'n gweithio ar y cynnig ar gyfer cerdyn adnabod i ofalwyr ifanc, ac maent yn gweithio gydag Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru i ystyried y cynigion ar gyfer cynllun o'r fath ac yn gweithio hefyd gyda'r adran addysg. Mae nifer o gynlluniau adnabod gofalwyr eisoes ar waith mewn awdurdodau lleol yng Nghymru, a chredaf mai'r hyn sydd angen inni ei wneud yw archwilio sut y maent yn gweithio, ond yr hyn yr hoffem ei wneud yw cyflwyno cerdyn adnabod cenedlaethol ar gyfer gofalwyr ifanc. Ond yn amlwg, gallwch gyflwyno'r cerdyn, ond mae'n rhaid ichi sicrhau bod pobl yn deall beth y mae'r cerdyn yn ei olygu. Felly, hoffwn roi sicrwydd i'r Aelod fod pobl yn y Llywodraeth yn gweithio ar y mater hwn ar hyn o bryd, a chredaf fod hyn yn rhywbeth y byddai'r gofalwyr ifanc eu hunain yn ei groesawu.
English: Thank you, again. One aim of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2016 is to improve the well-being of carers who need support. Following this, a carer of any age has the same rights to be assessed for support as the person they care for. These assessments are undertaken by social services. However, the total number of social service staff for children and young people has not really, in any real form, improved since 2014-15, especially when one takes into account the high levels of sickness and stress that actually exist within those very departments. Therefore, what measures are you taking to ensure that young carers are able to fully receive their needs assessment - and this is a genuine assessment - and then to receive the subsequent support that they need and that they receive it promptly?
Welsh: Diolch, unwaith eto. Un o nodau Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2016 yw gwella lles gofalwyr sydd angen cymorth. Yn dilyn hyn, mae gan ofalwr o unrhyw oedran yr un hawliau i gael eu hasesu ar gyfer cymorth â'r unigolyn y maent yn gofalu amdanynt. Cynhelir yr asesiadau hyn gan y gwasanaethau cymdeithasol. Fodd bynnag, nid yw cyfanswm nifer y staff gwasanaethau cymdeithasol ar gyfer plant a phobl ifanc wedi gwella mewn unrhyw ffordd ystyrlon ers 2014-15, yn enwedig o ystyried y lefelau uchel o salwch a straen sy'n bodoli yn yr adrannau hynny. Felly, pa gamau rydych yn eu cymryd i sicrhau bod gofalwyr ifanc yn gallu cael eu hasesiad o anghenion yn llawn - a'i fod yn asesiad dilys - ac yna'n cael y cymorth dilynol sydd ei angen arnynt, a'u bod yn ei gael yn ddiymdroi?
English: It is absolutely vital, as the Member says, that correct assessments are made for young carers, and the social services and well-being Act does require that, but I am aware that many young carers have not had assessments and I know that there is variability of how the assessments actually apply. So, the Government is looking at this - looking at how to improve this and is looking at it through the ministerial advisory group for carers and in other ways. But I do think that it's absolutely crucial that young carers do get assessments, because one of the things that you have to look at in an assessment is how being a carer is affecting the ordinary, everyday life that a young person needs, and the assessments really need to take those into account when they're made. So, the assessments are crucial, but we do need to ensure they're more consistent and more widespread.
Welsh: Mae'n hollol hanfodol, fel y dywed yr Aelod, fod asesiadau cywir yn cael eu cynnal ar gyfer gofalwyr ifanc, ac mae hynny'n ofynnol o dan y Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant, ond gwn nad yw llawer o ofalwyr ifanc wedi cael asesiadau a gwn fod y modd y caiff yr asesiadau eu rhoi ar waith yn amrywio. Felly, mae'r Llywodraeth yn edrych ar hyn - yn edrych ar sut i wella hyn ac yn edrych ar hyn drwy grŵp cynghori'r Gweinidog ar ofalwyr ac mewn ffyrdd eraill. Ond credaf ei bod yn gwbl hanfodol fod gofalwyr ifanc yn cael eu hasesu, oherwydd un o'r pethau sy'n rhaid ichi eu hystyried mewn asesiad yw sut y mae bod yn ofalwr yn effeithio ar fywyd arferol o ddydd i ddydd fel y bydd unigolyn ifanc ei angen, ac mae gwir angen i'r asesiadau ystyried hynny. Felly, mae'r asesiadau yn hollbwysig, ond mae angen inni sicrhau eu bod yn fwy cyson ac ar gael yn ehangach.
English: Diolch, Llywydd. The Minister will be aware, from the auditor general's report on NHS Wales's expenditure on agency staff that the amount of money that is being spent has gone up by 171 per cent over seven years, and amounted to £135 million in 2017-18. This is a very expensive way to recruit staff. In Betsi Cadwaladr in 2017, they were spending 7 per cent of their total staff budget on agency staff, and in Hywel Dda it was 10 per cent. The latest figures show that Betsi is spending £30 million on agency staff, and Hywel Dda £23 million. The response that I've seen so far from the Welsh Government is this: that this report will inform future activity in strengthening leadership to steer work to deliver future efficiencies and develop a single source of data collection. Will the Minister agree with me that, rather than just management speak, there should be some practical action to get these figures down so that the money could be spent in other ways that are more beneficial to patients in the health service in Wales?
Welsh: Diolch, Lywydd. Bydd y Gweinidog yn ymwybodol, o adroddiad yr archwilydd cyffredinol ar wariant GIG Cymru ar staff asiantaeth, fod y swm o arian sy'n cael ei wario wedi cynyddu 171 y cant dros saith mlynedd, ac yn £135 miliwn yn 2017-18. Mae hon yn ffordd ddrud iawn o recriwtio staff. Yn Betsi Cadwaladr yn 2017, roeddent yn gwario 7 y cant o gyfanswm eu cyllideb staff ar staff asiantaeth, ac yn Hywel Dda roedd yn 10 y cant. Dengys y ffigurau diweddaraf fod Betsi Cadwaladr yn gwario £30 miliwn ar staff asiantaeth, a Hywel Dda yn gwario £23 miliwn. Yr ymateb a welais hyd yma gan Lywodraeth Cymru yw y bydd yr adroddiad hwn yn llywio gweithgarwch yn y dyfodol i gryfhau arweinyddiaeth er mwyn llywio'r gwaith o sicrhau arbedion effeithlonrwydd yn y dyfodol a datblygu un ffynhonnell ar gyfer casglu data. Yn hytrach na iaith rheoli, a fyddai'r Gweinidog yn cytuno y dylid rhoi camau gweithredu ymarferol ar waith i leihau'r ffigurau hyn fel y gellid gwario'r arian mewn ffyrdd eraill sy'n fwy buddiol i gleifion yn y gwasanaeth iechyd yng Nghymru?
English: Actually, if you look at what we've done over the last two years, we have made real inroads into agency and locum spend. I made a choice to introduce not just a cap on rates, but a range of other measures that the service had offered in terms of some policy choices. That's meant we've spent at least £30 million less on agency than in the last financial year, but we know that we need to do more. And actually, there's a challenge for all of us: if we really do want to see a reduction in agency and locum spend, then we need to change the way that we deliver care. That means the current way in which we deliver care will need to change to make it more attractive to recruit permanent staff within the service. And, of course, Members across this Chamber are regularly put under pressure to support keeping the way that services are delivered, even when those services rely on high degrees of agency and locum spend. So, actually, changing services isn't just about driving the financials down; it's actually about delivering better care, with permanent members of staff who are permanently on the care team.
Welsh: Mewn gwirionedd, os edrychwch ar yr hyn rydym wedi'i wneud dros y ddwy flynedd ddiwethaf, rydym wedi gwneud cynnydd gwirioneddol mewn perthynas â gwariant ar staff asiantaeth a staff locwm. Gwneuthum ddewis nid yn unig i gyflwyno cap ar gyfraddau, ond amrywiaeth o fesurau eraill a gynigiwyd gan y gwasanaeth o ran dewisiadau polisi. Golygodd hynny ein bod wedi gwario o leiaf £30 miliwn yn llai ar staff asiantaeth nag yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf, ond gwyddom fod angen inni wneud mwy. Ac mewn gwirionedd, mae her i bob un ohonom yn hyn: os ydym am weld gostyngiad yn y gwariant ar staff asiantaeth a staff locwm, mae angen inni newid y ffordd rydym yn darparu gofal. Golyga hynny y bydd angen i'r ffordd rydym yn darparu gofal ar hyn o bryd newid i'w wneud yn fwy deniadol ar gyfer recriwtio staff parhaol i'r gwasanaeth. Ac wrth gwrs, mae Aelodau ar draws y Siambr o dan bwysau rheolaidd i gefnogi cadw'r ffordd y caiff gwasanaethau eu darparu, hyd yn oed pan fo'r gwasanaethau hynny'n dibynnu ar lefelau uchel o wariant ar staff asiantaeth a staff locwm. Felly, mewn gwirionedd, mae newid gwasanaethau yn ymwneud â mwy na lleihau gwariant; mae'n ymwneud â darparu gwell gofal, gydag aelodau staff parhaol sydd ar y tîm gofal ar sail barhaol.
English: Of course, some health boards in Wales are doing very much better than the boards that I've just quoted. In Cardiff and Vale, for example, only about 1.5 per cent of their staffing budget is spent on agency staff. So, if they can do it, why can't the other health boards? This is largely going on medical and dental staff, and nursing and midwifery. Again, in Betsi, 65 per cent of the money they've spent on agency staff has gone on medical and dental staff - that's £19 million. But Cardiff and Vale, by contrast, spent only £360,000 on this in the latest year. What accounts for these disparities? It clearly can't be pay as the cause, because pay rates are pretty much nationally set. Here is a case again where political leadership is absolutely necessary to solve what is a substantial problem that adds to all the other burdens on the health service.
Welsh: Wrth gwrs, mae rhai byrddau iechyd yng Nghymru yn gwneud yn well o lawer na'r byrddau rwyf newydd eu crybwyll. Yng Nghaerdydd a'r Fro, er enghraifft, oddeutu 1.5 y cant yn unig o'u cyllideb staffio a werir ar staff asiantaeth. Felly, os gallant hwy wneud hynny, pam na all y byrddau iechyd eraill ei wneud? Mae'r arian yn cael ei wario i raddau helaeth ar staff meddygol a deintyddol, a nyrsio a bydwreigiaeth. Unwaith eto, yn Betsi Cadwaladr, mae 65 y cant o'r arian y maent wedi'i wario ar staff asiantaeth wedi mynd ar staff meddygol a deintyddol - dyna £19 miliwn. Ond nid yw Caerdydd a'r Fro, ar y llaw arall, ond wedi gwario £360,000 ar hyn dros y flwyddyn ddiwethaf. Beth sy'n gyfrifol am y gwahaniaethau hyn? Mae'n amlwg nad cyflog yw'r achos, gan fod cyfraddau cyflog yn cael eu pennu ar sail genedlaethol i raddau helaeth. Dyma achos arall lle mae arweinyddiaeth wleidyddol yn gwbl angenrheidiol er mwyn datrys problem sylweddol sy'n ychwanegu at y beichiau eraill ar y gwasanaeth iechyd.