English: It's a pleasure to follow Mike Hedges, and I think most of the points he's made about council housing and the importance of building for social rent are well made. I would, however, emphasise that, whatever the exact target we have - and, in our motion, we call for, I think, 10,000 houses a year; the Government has a different target and perhaps different proportions, but, in all those, it's likely that the majority of that housing is going to need to come from the private sector, and, as Mike rightly observes, house builders are there primarily to make profits for their shareholders. Now, one thing we've seen in south-east Wales, where I'm going to focus my remarks, is, in some areas particularly, a significant rise in house prices. On the Office for National Statistics numbers from September to November, the last three months available, the year-on-year increase has been over 13 per cent in both Newport and Torfaen and close to 11 per cent in Monmouthshire. Now, I hear from many in Plaid, but also, to a degree, within Labour, a lot of emphasis on people being priced out of housing potentially, in consequence, and also some perhaps who could be more welcoming to people coming into Wales - complaints about, 'Why should we deal with Bristol overspill?', for instance. And I would just like to emphasise the positive elements of this. We have people with really quite higher salaries in Bristol who are coming to live in Wales and are spending money locally, and, from April, will be paying the Welsh rates of income tax, so potentially giving more money for us to spend on public services. And it is also those house price rises that, in turn, are bringing back really a very significant increase in house building. David Melding referred to the importance of that for the economy as a whole: 8 per cent of our economy, 8 per cent of our employment, is in construction and it's one of the areas where you do see economies growing quickly, and we want the Welsh economy to grow quickly. It is construction, almost invariably, which accelerates far faster than the economy as a whole, and that is a good thing and something we should want to see, and are beginning to see, in parts of south-east Wales. To a degree, it is supported by Welsh Government policy in terms of the Help to Buy and the proportion of that money that is going into these fast-growing areas. In Torfaen, just as recently as 2015-16, we had only 130 housing starts. In 2016-17, that went to 215 - a 50 per cent increase - a similar increase the next year to 284, in 2017-18. And, in just the first six months of 2018-19, that annual figure has been surpassed: 299 starts - so, that rate of house building doubling year on year after three years of substantial increase before. And, if we look at Newport, in 2017-18, there were over 1,000 housing starts in the Newport council area, and that compares to 6,000 in Wales as a whole -
Welsh: Mae'n bleser cael dilyn Mike Hedges, a chredaf fod y rhan fwyaf o'r pwyntiau a wnaeth am dai cyngor a phwysigrwydd adeiladu ar gyfer rhentu cymdeithasol yn rhai da. Fodd bynnag, buaswn yn pwysleisio, beth bynnag yw'r union darged sydd gennym - ac yn ein cynnig, galwn am 10,000 o dai y flwyddyn, rwy'n credu; mae gan y Llywodraeth darged gwahanol a chyfrannau gwahanol efallai, ond yn y rheini i gyd, mae'n debygol y bydd yn rhaid i'r rhan fwyaf o'r tai hynny ddod o'r sector preifat, ac fel y mae Mike yn ei nodi'n briodol, mae cwmnïau adeiladu tai yno'n bennaf i wneud elw i'w cyfranddalwyr. Nawr, un peth a welsom yn ne-ddwyrain Cymru, lle rwyf am ganolbwyntio fy sylwadau, yw cynnydd sylweddol ym mhrisiau tai, mewn rhai ardaloedd yn enwedig. Ar rifau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol o fis Medi i fis Tachwedd, y tri mis diwethaf sydd ar gael, roedd y cynnydd o un flwyddyn i'r llall yn 13 y cant a rhagor yng Nghasnewydd a Thorfaen ac yn agos at 11 y cant yn Sir Fynwy. Nawr, clywaf gryn bwyslais gan sawl un ym Mhlaid Cymru, ond o fewn y Blaid Lafur hefyd i raddau, ar y posibilrwydd fod pobl yn cael eu prisio allan o'r farchnad dai o ganlyniad, a rhai efallai a allai fod yn fwy croesawgar tuag at bobl sy'n dod i mewn i Gymru - cwynion fel, 'Pam y dylem ymdopi â gorlif Bryste?', er enghraifft. A hoffwn bwysleisio elfennau cadarnhaol hyn. Mae gennym bobl ar gyflogau cryn dipyn yn uwch ym Mryste sy'n dod i fyw yng Nghymru ac yn gwario arian yn lleol, ac o fis Ebrill ymlaen, byddant yn talu cyfraddau Cymru o dreth incwm, gan roi mwy o arian o bosibl i ni ei wario ar wasanaethau cyhoeddus. A'r cynnydd hwn ym mhrisiau tai sydd, yn ei dro, yn ailgyflwyno cynnydd gwirioneddol sylweddol yn nifer y tai a adeiladir. Cyfeiriodd David Melding at bwysigrwydd hynny i'r economi yn ei chyfanrwydd: mae 8 y cant o'n heconomi, 8 y cant o'n cyflogaeth, yn y diwydiant adeiladu ac mae'n un o'r meysydd lle y gwelwch economïau'n tyfu'n gyflym, ac rydym eisiau i economi Cymru dyfu'n gyflym. Adeiladu, bron yn ddieithriad, sy'n cyflymu'n llawer cyflymach na'r economi yn ei chyfanrwydd, ac mae hynny'n beth da ac yn rhywbeth y dylem fod eisiau ei weld, ac rydym yn dechrau ei weld mewn rhannau o dde-ddwyrain Cymru. I raddau, fe'i cefnogir gan bolisi Llywodraeth Cymru ar ffurf Cymorth i Brynu a chyfran yr arian hwnnw sy'n mynd i'r ardaloedd hyn sy'n tyfu'n gyflym. Yn Nhorfaen, mor ddiweddar â 2015-16, dim ond 130 o dai a gafodd eu dechrau. Yn 2016-17, cododd i 215 - cynnydd o 50 y cant - a chynnydd tebyg y flwyddyn wedyn i 284, yn 2017-18. Ac yn ystod chwe mis cyntaf 2018-19 yn unig, maent wedi rhagori ar y ffigur blynyddol hwnnw: 299 o dai wedi'u dechrau - felly, cyfradd adeiladu tai sy'n dyblu o un flwyddyn i'r llall ar ôl tair blynedd o gynnydd sylweddol cynt. Ac os edrychwn ar Gasnewydd, yn 2017-18, dechreuwyd dros 1,000 o dai newydd yn ardal cyngor Casnewydd, ac mae hynny'n cymharu â 6,000 yng Nghymru yn ei chyfanrwydd -