English: Diolch, Dirprwy Lywydd. We're in a slightly odd position here today. We're debating a petition, as we've just been told, that arose primarily on one weekend on a small but very controversial aspect of a 17-day firebreak that was designed to protect our NHS and to save lives, and which the early indications suggest has indeed had a dampening effect on the spiralling increases in the rise of coronavirus. We're debating a petition that covered a 17-day period, a 17-day period that is now over and that was pretty definitely and obviously going to be over by the time it would be debated. But here we are. So, let's debate it, as it does raise some very important issues, and let's look at this in context. In my area, covered by the Cwm Taf Morgannwg University Health Board, I know, as does my colleague the Conservative shadow health spokesman, who has railed against the firebreak measures in their entirety in true Trumpian style, and he has sat in on the same Cwm Taf briefings and listened and heard, though never challenged what he heard from those on the front line of our health service, that in the final week of the firebreak, out of six available intensive care COVID beds in the Royal Glamorgan, six were occupied, out of 10 intensive COVID beds in Prince Charles, nine were occupied, and of four at Princess of Wales, two were occupied, or that 69 of the 84 non-intensive COVID beds in the Royal Glam were taken, 97 of the 120 in Prince Charles, 110 of the 115 in the Princess of Wales. And this is the context in which the attacks on the firebreak were being mounted by the Conservative Party and by the Brexit Party, UKIP and assorted others, as well as massive interventions online from outside of the borders of Wales - let alone the people who signed the petition, those attacks from outside. It is curious how much of this was excited and whipped up by London-centric anti-Labour media. I don't complain about that, I just note it as a fact. People complaining about this policy from outside Wales, mocking Wales, indeed, whilst Boris Johnson's Government dithered and delayed until finally compelled by unarguable science to enter a much delayed four-week lockdown that, because of the delay and the result of increasing COVID there, may well have unnecessarily cost lives in England. At one point, the Conservative health spokesman in Wales, the former leader of the Welsh Conservatives, in the midst of a stream of diatribes against the firebreak supported by the Welsh Conservatives' social media account, actually described the measures as a 'socialist's wet dream'. Now, I assume these splenetic utterances are sanctioned by the leader of the Conservatives in Wales, Paul Davies. I politely ask Andrew R.T. Davies and Paul Davies to reflect on their approach to this and to their constructive opposition generally in times of a national public health crisis. Is this sort of language and approach from frontbench spokespersons unbecoming and undignified? Do you know, I really don't care? It's up to the individual Members. Is it wise? Not if it undermines public confidence in science-based measures to tackle coronavirus, which it definitely does. Is it hypocritical? Well, only if it is in direct contravention of the very policy supported by the Conservatives as part of a UK-wide set of measures to save lives. So, as Boris Johnson belatedly imposed the four-week lockdown in England, including a ban on the sale of non-essential goods from shops that are allowed to stay open, I ask the Conservative frontbench whether their UK leader and Prime Minister of the United Kingdom can now be described as in any way being in the midst of a 'socialist's wet dream', in the words of the former Conservative leader in Wales. But let me be clear, as a backbench Member of this Senedd, I know that lessons will be learnt about the clarity of communication and the implementation of the detail of the firebreak by Welsh Government. Children's clothes, by the way, could be sold, urgent items could be accessed. And I look forward, by the way, to future meetings with the Wales Retail Consortium to explore their approach to this and how they and their members might work more effectively with the medical and scientific advice during a public health emergency, with guidance and legislation aimed to protect lives and control the spread of the disease. But let me close, Deputy Presiding Officer, by reflecting on an interesting remembrance event I attended this morning. The vicar who led the service noted that whilst our soldiers in the first world war faced sniper bullets and mortar bombs whilst huddling in shell holes, we faced 17 days without shopping for non-essential consumer goods when there was a public health emergency raging. I ask Members to consider that. Thank you.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rydym mewn sefyllfa braidd yn rhyfedd yma heddiw. Rydym yn trafod deiseb, fel y dywedwyd wrthym nawr, a gododd yn bennaf ar un penwythnos ar un agwedd fach ond dadleuol iawn o'r cyfnod atal byr 17 diwrnod a gynlluniwyd i ddiogelu ein GIG ac i achub bywydau, cyfnod y mae'r arwyddion cynnar yn awgrymu ei fod wedi cael effaith lesteiriol ar y cynnydd sydyn mewn achosion o'r coronafeirws. Rydym yn trafod deiseb a oedd yn ymwneud â chyfnod o 17 diwrnod, cyfnod o 17 diwrnod sydd bellach ar ben ac a oedd yn eithaf amlwg yn mynd i fod drosodd erbyn iddi gael ei thrafod. Ond dyma ni. Felly, gadewch i ni ei thrafod, gan ei bod yn codi rhai materion pwysig iawn, a gadewch inni edrych ar hyn yn ei gyd-destun. Yn fy ardal i, a wasanaethir gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg, rwy'n gwybod, fel y mae fy nghyd-Aelod, llefarydd y Ceidwadwyr ar iechyd, sydd wedi cwyno yn erbyn y mesurau atal byr yn eu cyfanrwydd mewn modd Trumpaidd, ac mae wedi eistedd yn yr un sesiynau briffio yng Nghwm Taf ac wedi gwrando a chlywed, er nad yw erioed wedi herio'r hyn a glywodd gan y rhai ar reng flaen ein gwasanaeth iechyd, yn wythnos olaf y cyfnod atal byr, o'r chwe gwely COVID gofal dwys sydd ar gael yn Ysbyty Frenhinol Morgannwg, fod y chwech mewn defnydd, o'r 10 gwely COVID dwys yn Ysbyty'r Tywysog Siarl, roedd naw mewn defnydd, ac o bedwar yn Ysbyty Tywysoges Cymru, roedd dau mewn defnydd, neu fod 69 o'r 84 o welyau COVID nad ydynt yn welyau dwys yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg mewn defnydd, fod 97 o'r 120 yn Ysbyty'r Tywysog Siarl, a 110 o'r 115 yn Ysbyty Tywysoges Cymru mewn defnydd. A dyma'r cyd-destun lle roedd yr ymosodiadau ar y cyfnod atal byr yn digwydd gan y Blaid Geidwadol a chan Blaid Brexit, UKIP ac amrywiol rai eraill, yn ogystal ag ymyriadau enfawr ar-lein o'r tu allan i ffiniau Cymru - heb sôn am y bobl a lofnododd y ddeiseb, yr ymosodiadau o'r tu allan. Mae'n rhyfedd faint o hyn a gafodd ei ysgogi a'i gymell gan gyfryngau gwrth-Lafur Llundain-ganolog. Nid wyf yn cwyno am hynny, dim ond ei nodi fel ffaith. Mae pobl sy'n cwyno am y polisi hwn o'r tu allan i Gymru, yn gwawdio Cymru, yn wir, tra bod Llywodraeth Boris Johnson wedi petruso ac oedi nes cael ei gorfodi yn y diwedd gan wyddoniaeth na ellir dadlau yn ei herbyn i gychwyn ar gyfnod o gyfyngiadau hwyr yn y dydd o bedair wythnos a allai, oherwydd yr oedi a chanlyniad y cynnydd yn yr achosion o COVID yno, fod wedi arwain yn ddiangen at farwolaethau yn Lloegr. Ar un adeg, disgrifiodd llefarydd iechyd y Ceidwadwyr yng Nghymru, cyn arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, mewn cenllif o eiriau hallt yn erbyn y cyfnod atal byr a gefnogwyd gan gyfrif cyfryngau cymdeithasol y Ceidwadwyr Cymreig, y mesurau fel 'breuddwyd wlyb sosialydd'. Nawr, rwy'n cymryd bod y sylwadau chwerw hyn wedi'u cymeradwyo gan arweinydd y Ceidwadwyr yng Nghymru, Paul Davies. Gofynnaf yn gwrtais i Andrew R.T. Davies a Paul Davies ystyried eu hymagwedd at hyn a'u gwrthwynebiad adeiladol yn gyffredinol yn ystod argyfwng iechyd cyhoeddus cenedlaethol. A yw'r math hwn o iaith ac ymagwedd gan lefarwyr y fainc flaen yn anweddus ac yn ddiurddas? Wyddoch chi, nid oes ots gennyf o gwbl. Mater i'r Aelodau unigol yw hyn. A yw'n ddoeth? Nid os yw'n tanseilio hyder y cyhoedd mewn mesurau sy'n seiliedig ar wyddoniaeth i fynd i'r afael â'r coronafeirws, ac mae'n sicr yn gwneud hynny. A yw'n rhagrithiol? Wel, dim ond os yw'n mynd yn groes i'r union bolisi a gefnogir gan y Ceidwadwyr fel rhan o set o fesurau ledled y DU i achub bywydau. Felly, gan fod Boris Johnson yn hwyr yn y dydd wedi gosod y cyfyngiadau pedair wythnos yn Lloegr, gan gynnwys gwaharddiad ar werthu nwyddau nad ydynt yn hanfodol o siopau y caniateir iddynt aros ar agor, gofynnaf i fainc flaen y Ceidwadwyr a ellir disgrifio eu harweinydd yn y DU a Phrif Weinidog y DU nawr fel rhywun sydd mewn rhyw ffordd yng nghanol 'breuddwyd wlyb sosialydd' yng ngeiriau'r cyn arweinydd Ceidwadol yng Nghymru. Ond gadewch i mi fod yn glir, fel Aelod ar y meinciau cefn yn y Senedd hon, gwn y bydd gwersi'n cael eu dysgu am eglurder cyfathrebu a gweithrediad manylion y cyfnod atal byr gan Lywodraeth Cymru. Gellid gwerthu dillad plant, gyda llaw, gellid cael gafael ar eitemau brys. Ac edrychaf ymlaen, gyda llaw, at gyfarfodydd yn y dyfodol gyda Chonsortiwm Manwerthu Cymru i archwilio eu dull o ymdrin â hyn a sut y gallent hwy a'u haelodau weithio'n fwy effeithiol gyda'r cyngor meddygol a gwyddonol yn ystod argyfwng iechyd cyhoeddus, gyda chanllawiau a deddfwriaeth wedi'u hanelu at ddiogelu bywydau a rheoli lledaeniad y clefyd. Ond gadewch i mi gloi, Ddirprwy Lywydd, drwy fyfyrio ar ddigwyddiad coffa diddorol a fynychais y bore yma. Nododd y ficer a arweiniodd y gwasanaeth, er bod ein milwyr yn y rhyfel byd cyntaf wedi wynebu bwledi saethwyr cudd a bomiau morter wrth wasgu at ei gilydd yn y ffosydd, roeddem ni'n wynebu 17 diwrnod heb allu siopa am nwyddau traul nad ydynt yn hanfodol ar adeg o argyfwng iechyd cyhoeddus. Gofynnaf i'r Aelodau ystyried hynny. Diolch.