English: Thank you, Deputy Presiding Officer. The Welsh Conservatives are pleased to support the general principles of the Bill before us. However, there are areas that we would like to see either added to, amended or improved, and I'd like to touch on three specific areas. I'd like to start with the duty of quality. Minister, there does need to be more clarity as to how the provision of quality would be measured. The statement says that that duty of quality is about the effectiveness of health services, the safety of health services and the experiences of individuals to whom health services are provided is very broad brush, and I'm concerned that this duty of quality could be interpreted as being done by putting quantitative processes in place, such as quality assurance methodology, but what is really needed is quantitative measures to underpin that duty of quality: do people feel that they're getting the service that they deserve and want? Do they feel good about it? Do they feel safe? Do they feel treasured? Do they feel well cared for? And many, many stakeholders have raised concerns over this. Indeed, Public Health Wales themselves said that an annual report on quality improvement appears to be a relatively weak control, and many stakeholders felt that the quality as currently described simply isn't robust enough. So, Minister, I would ask that over the next few stages that we really address this and tie this down. With regard to the duty of candour, I think this is a really interesting step forward by you, Minister. I mean, let's be honest, you'd think our NHS would be candid enough, but as most of us have casework that demonstrates that that is not so, we absolutely need a duty of candour because it's about trust and honesty with patients, particularly if a service user has suffered unexpected or unintended harm and where the provision of healthcare may have been a factor in that adverse outcome. And, again, Minister, stakeholders raised concerns over how the duty will be defined. Will it sit? How will it sit with prudent healthcare? Will it tie in with wider organisational processes? What about proportionality? What about training and integration between health and care or other partnership arrangements, such as GPs? Why is this duty so delayed on an organisation? Where is the individual duty? Because if there is no other lesson to be learned from Cwm Taf, it is that individuals failed to act openly and with transparency. Both the duty of quality and the duty of candour as currently prescribed give little detail on how they will be measured, monitored and reviewed, and, to be frank, a yearly report is neither here nor there. I'm really pleased, Minister, to hear that you're going to make the guidance statutory, but I think then we need to have an involvement process as to what goes into that guidance. There needs to be a consultation and I'd like you to assure us that all of that will happen so that the guidance that goes forward that is statutory on these organisations to provide duty of candour and a duty of quality do sit well with us as an Assembly and with the wider stakeholders. I'd like to just turn to the citizen voice body. I agree that some reforms are required of the existing CHCs. However, we're not seeing evidence that moves us from the Welsh Conservative position that citizen voice bodies must be independent. And that's not only us and the current CHC organisation that obviously believes they should be independent, but also the seven health boards, the three NHS trusts, Health Education and Improvement Wales, the Public Services Ombudsman for Wales, the British Medical Association Cymru, and numbers of other organisations who are also very keen that a new national body should have local representation. Minister, the recommendations of the parliamentary review are clear: the citizen's voice should be put front and centre in the development and delivery of health and care services. And your 'A Healthier Wales' aspirations echo this ambition, but make no mistake, engagement with the public isn't about form filling but is about voices around the table where policy is made or reviewed. A citizen's voice body has much to add to the discourse, provided their national branches are firmly rooted in the local communities that they represent. There is a genuine concern that a nationalised Government-run citizen voice body will be staffed by people unwilling to tell it as it is, unwilling to stand up for people's rights, unwilling to deviate from Government process, unwilling to challenge health boards, unwilling to take on local concerns. Minister, therefore, I ask: would you be willing to amend the Bill on that? I did hear what you said. I'm really pleased about some of the commentary you made. I did take on board your point that because it's going to be a wider pool, there's more for people to draw from, but, as you said, it's not enough to be independent. You need to be seen to be independent. Deputy Presiding Officer, I have one more very important quick point to make - I'm sorry, I know I'm over time - I am of the view that the Bill must not be silent on how health and social care services support and protect those who raise genuine concerns. I've met health and social care professionals from all over Wales who have witnessed, reported and challenged bad practice, poor practice, inappropriate practice, but many of those healthcare professionals have not been listened to. Instead, they've often been blamed. They've been hounded, vilified, marginalised and have felt their careers have stalled. Too many of them suffer inordinate amounts of stress for trying to do the right thing. I started raising this concern some eight years ago, and I would like to ask you, Minister, and say to you, if you truly want the duties of quality and candour to be game-changers in our NHS, you absolutely must address this issue on the face of the Bill. If you're going to lead culture change, which is what you say you want to do, we've got to really protect our whistleblowers and give them the voices and that they know they can raise their concerns. We've seen so many cases where they've been ignored. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn falch o gefnogi egwyddorion cyffredinol y Bil sydd ger ein bron. Fodd bynnag, mae yna feysydd yr hoffem eu gweld yn cael eu hychwanegu, eu diwygio neu eu gwella, a hoffwn grybwyll tri maes penodol. Fe hoffwn i ddechrau gyda'r ddyletswydd ansawdd. Gweinidog, mae angen mwy o eglurder o ran sut y caiff y ddarpariaeth ansawdd ei mesur. Dywed y datganiad fod y ddyletswydd ansawdd yn un cyffredinol iawn o ran effeithiolrwydd gwasanaethau iechyd, diogelwch gwasanaethau iechyd a phrofiadau unigolion y darperir gwasanaethau iechyd iddyn nhw, ac rwy'n pryderu y gellid dehongli'r ddyletswydd ansawdd fel un a gafodd ei llunio drwy roi prosesau meintiol ar waith, megis methodoleg sicrwydd ansawdd, ond yr hyn sydd ei angen mewn gwirionedd yw mesurau meintiol i ategu'r ddyletswydd ansawdd honno: a yw pobl yn teimlo eu bod yn cael y gwasanaeth y maent yn ei haeddu a'i eisiau? Ydyn nhw'n teimlo'n dda am y peth? Ydyn nhw'n teimlo'n ddiogel? Ydyn nhw'n teimlo y cânt eu trysori? Ydyn nhw'n teimlo eu bod yn cael gofal da? Mae llawer o randdeiliaid wedi mynegi pryderon ynghylch hyn. Yn wir, dywedodd Iechyd Cyhoeddus Cymru eu hunain fod adroddiad blynyddol ar wella ansawdd yn ymddangos yn rheolaeth gymharol wan, ac roedd llawer o randdeiliaid yn teimlo nad yw'r ansawdd a ddisgrifiwyd ar hyn o bryd yn ddigon cadarn. Felly, Gweinidog, byddwn yn gofyn dros y cyfnodau nesaf ein bod yn mynd i'r afael â hyn mewn gwirionedd a chael y maen i'r wal. O ran y ddyletswydd gonestrwydd, credaf fod hwn yn gam diddorol iawn ymlaen gennych chi, Gweinidog. Hynny yw, gadewch i ni fod yn onest, byddech yn meddwl y byddai ein GIG yn ddigon gonest, ond oherwydd bod gan y rhan fwyaf ohonom ni waith achos sy'n dangos nad yw hynny'n wir, mae angen dyletswydd gonestrwydd arnom ni oherwydd mae'n ymwneud ag ymddiriedaeth a gonestrwydd gyda chleifion, yn enwedig os yw defnyddiwr gwasanaeth wedi dioddef niwed annisgwyl neu anfwriadol a lle y gallai darpariaeth gofal iechyd fod wedi bod yn ffactor yn y canlyniad andwyol hwnnw. Ac, unwaith eto, Gweinidog, mynegodd rhanddeiliaid bryderon ynghylch sut y caiff y ddyletswydd ei diffinio. A gaiff ei derbyn? Sut fydd yn plethu gyda gofal iechyd darbodus? A fydd yn cysylltu â phrosesau sefydliadol ehangach? Beth am gymesuredd? Beth am hyfforddiant ac integreiddio rhwng iechyd a gofal neu drefniadau partneriaeth eraill, fel meddygon teulu? Pam mae gymaint o oedi ynghylch y ddyletswydd hon o ran sefydliadau? Ble mae'r ddyletswydd unigol? Oherwydd os nad oes unrhyw wers arall i'w dysgu o Gwm Taf, y wers honno yw bod unigolion wedi methu â gweithredu'n agored a thryloyw. Nid yw'r ddyletswydd ansawdd a'r ddyletswydd gonestrwydd fel y'u disgrifir nhw ar hyn o bryd yn rhoi fawr o fanylion o ran sut y cânt eu mesur, eu monitro a'u hadolygu, ac, a dweud y gwir, nid yw adroddiad blynyddol naill ai yma nac acw. Rwy'n falch iawn, Gweinidog, o glywed y byddwch yn gwneud y canllawiau'n statudol, ond rwy'n credu bod angen inni gael proses gynnwys o ran yr hyn a gaiff ei gynnwys yn y canllawiau hynny. Mae angen ymgynghoriad ac fe hoffwn ichi ein sicrhau y bydd hynny oll yn digwydd er mwyn i'r canllawiau a gyflwynir sy'n rhoi rheidrwydd statudol ar y sefydliadau hyn i ddarparu dyletswydd gonestrwydd a dyletswydd ansawdd fod yn dderbyniol gennym ni y Cynulliad ac i randdeiliaid yn fwy cyffredinol. Hoffwn droi at gorff llais y dinesydd. Rwy'n cytuno bod angen rhai diwygiadau ar y cynghorau iechyd cymuned presennol. Fodd bynnag, nid ydym ni'n gweld tystiolaeth sy'n ddigon i'n symud i ffwrdd o safbwynt y Ceidwadwyr Cymreig sef bod yn rhaid i gyrff llais y dinasedd fod yn annibynnol. Ac nid dim ond ni a'r sefydliad cynghorau iechyd cymuned presennol sydd, yn amlwg, yn credu y dylent fod yn annibynnol, ond hefyd y saith bwrdd iechyd, y tair ymddiriedolaeth GIG, Addysg a Gwella Iechyd Cymru, Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru, Cymdeithas Feddygol Prydain Cymru, a nifer o sefydliadau eraill sydd hefyd yn awyddus iawn y dylai corff cenedlaethol newydd gael cynrychiolaeth leol. Gweinidog, mae argymhellion yr adolygiad seneddol yn glir: dylid rhoi lle hollol greiddiol a chanolog i lais y dinesydd yn y gwaith o ddatblygu a darparu gwasanaethau iechyd a gofal. Ac mae eich dyheadau yn 'Cymru Iachach' yn adleisio'r uchelgais hon, ond heb os nac oni bai, nid yw ymgysylltu â'r cyhoedd yn ymwneud â llenwi ffurflenni ond mae a wnelo fo â dod â phobl at ei gilydd lle caiff polisïau eu llunio neu eu hadolygu. Mae gan gorff llais y dinesydd lawer i'w ychwanegu at y drafodaeth, ar yr amod bod eu canghennau cenedlaethol wedi'u gwreiddio'n gadarn yn y cymunedau y maent yn eu cynrychioli. Mae pryder gwirioneddol y caiff corff llais y dinesydd sydd wedi ei wladoli a'i redeg gan y Llywodraeth, ei staffio gan bobl sy'n amharod i siarad yn ddi-flewyn ar dafod, yn amharod i sefyll dros hawliau pobl, yn amharod i wyro oddi wrth broses y Llywodraeth, yn amharod i herio byrddau iechyd, yn amharod i drin a thrafod pryderon lleol. Gweinidog, rwy'n gofyn, felly: a fyddech chi'n fodlon diwygio'r Bil gyda hynny mewn golwg? Fe glywais yr hyn y gwnaethoch chi ei ddweud. Rwy'n falch iawn o rai o'r sylwadau a wnaethoch chi. Fe wnes i dderbyn eich pwynt, oherwydd bydd yn gorff ehangach, bydd mwy i bobl dynnu ohono, ond, fel y gwnaethoch chi ei ddweud, nid yw'n ddigon i fod yn annibynnol. Mae angen i bawb weld eich bod yn annibynnol. Dirprwy Lywydd, mae gennyf un pwynt cyflym pwysig iawn i'w wneud - mae'n ddrwg gennyf, rwy'n gwybod fod amser wedi mynd yn drech na mi - rwyf o'r farn na ddylai'r Bil fod yn fud a pheidio â sôn am y ffordd y mae gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn cefnogi ac yn amddiffyn y rhai sy'n codi pryderon gwirioneddol. Rwyf wedi cyfarfod â gweithwyr proffesiynol o'r maes iechyd a gofal cymdeithasol o bob cwr o Gymru sydd wedi bod yn dyst i arferion gwael, arferion drwg, arferion amhriodol, ac wedi adrodd am hynny a herio'r fath arferion, ond ni wrandawyd ar lawer o'r gweithwyr gofal iechyd hynny. Yn hytrach, cawsant yn aml eu beio. Cawsant eu herlid, eu difrïo, eu gwthio i'r cyrion ac maen nhw wedi teimlo y llesteiriwyd eu gyrfaoedd. Mae gormod ohonynt yn dioddef llawer gormod o straen am geisio gwneud y peth iawn. Dechreuais godi'r pryder hwn tua wyth mlynedd yn ôl, a hoffwn ofyn i chi, Gweinidog, a dweud wrthych chi, os ydych chi o ddifrif eisiau gweld dyletswyddau ansawdd a gonestrwydd yn trawsnewid y sefyllfa yn ein GIG, rhaid ichi roi sylw'n llwyr i'r mater hwn ar wyneb y Bil. Os ydych chi'n mynd i arwain newid diwylliant, sef yr hyn yr ydych chi'n dweud eich bod eisiau ei wneud, mae'n rhaid i ni amddiffyn mewn difrif calon y rhai hynny sy'n datgelu pryderon a rhoi'r llais iddyn nhw a sicrhau eu bod yn gwybod y gallan nhw leisio eu pryderon. Rydym ni wedi gweld cynifer o achosion lle cawsant eu hanwybyddu. Diolch.