English: Thank you, Llywydd. A statement on the NHS workforce is, of course, timely, particularly given the extraordinary weather experience over the last week. I am grateful for the opportunity to join the First Minister in placing on record my gratitude and appreciation for the response of public service workers across local government, the national health service, emergency services, the third sector, and, of course, the wider public. The extraordinary commitment shown by NHS staff that we have all seen in the past few days is just another example of why they are held in such high regard by this Government and, of course, the people of Wales. I want to highlight the work already under way to support, develop and expand the workforce, both now and in the future. We regularly discuss the recruitment challenges facing the national health services. The challenges are real, and, of course, I expect scrutiny. However, it is an undeniable fact that, despite eight years of austerity at the hands of the UK Government, tough financial choices made by this Welsh Government have seen the NHS workforce grow to record levels. Official statistics show that we have a record number of total staff working in NHS Wales. We have record numbers of qualified nurses and midwives, hospital consultants, and ambulance staff. And this Government continues to take positive action, through our 'Train. Work. Live.' initiative, to support NHS organisations to train and recruit the workforce that they and we need. Already our return on investment has been significant, particularly in terms of the number of doctors choosing Wales to undertake their GP training. This May, I will be in Belfast for the launch of year two of the nurse 'Train. Work. Live.' campaign. And, later in the summer, 'Train. Work. Live.' will expand to include allied health professionals, with a focus on increasing the mix of healthcare professionals in primary care. As well as recruitment initiatives, the continued investment that this Government has chosen to make in the education and training of the current and future NHS workforce is critical. Members will know that the budget for non-medical healthcare professionals has grown year on year. In December last year, I announced a £107 million package of support for 2018-19, and that is a £12 million increase on the year before. And this continued investment during the past five years means that there has been a sustained increase in training places in Wales. This includes, over that time, 68 per cent more nurses in training, health visitor training places have more than doubled, an increase of 42 per cent in midwifery training places, 51 per cent extra occupational therapy training places, and an increase of 53 per cent in physiotherapy training places. We have invested and will continue to invest in training for healthcare scientists, dental hygienists and therapists, and in key emerging areas like training in genetics. The role of the paramedic is changing, and will continue to evolve within a wide variety of care settings. There will continue to be a greater emphasis on critical decision making, treatment and management, rather than the historic focus on transporting patients to accident and emergency. And we are supporting those changes in the paramedics' role, and, since 2014, the number of paramedic training places available in Wales has increased by 139 per cent. Unlike some other parts of the UK, this Welsh Government recognises how important it is to support our healthcare students during their study. That's why we have kept the NHS bursary. Last year, I announced that we would consult on future plans for the longer term financial support for healthcare students. That consultation will begin in the coming weeks, and I look forward to receiving a wide range of views from organisations and individuals to help inform future arrangements on a long-term basis. As Members will of course be aware, there has been significant interest in the level of medical student places available in Wales. And in north Wales the debate around a new medical school has, of course, continued. And I have made the Government's position clear. Our view is that Bangor University, working with Cardiff and Swansea medical schools, can and will deliver increased opportunities for medical education and training in north Wales. I know there has been a significant amount of work already undertaken to inform proposals for the future. I hope to be in a position to say more about those proposals in the coming weeks. But I want to make sure that we have a plan that is both deliverable and sustainable, and a plan that delivers the ability for students to undertake and complete their medical degree programmes in north Wales. While much of the focus has been on north Wales, many of the challenges we face in the north are also present in other parts of the country, particularly in west Wales, and I want to ensure that we also address those as part of a coherent plan for Wales. Despite the record staff figures, we know that demand continues to grow. That is part of the reason for our need to reform health and care services. We need more staff in certain professions and specialties, but we know that is only part of the answer. The fact that the challenges we currently face are taking place within the context of record numbers of staff demonstrates this. We owe it not only to the citizens of Wales, but to our NHS workforce too, to do this. We need to create a system that allows them to succeed in delivering the best possible care. That is why, when discussing our workforce, we cannot separate it from real and meaningful reform, including, of course, the need for new models of care that were highlighted in the parliamentary review. Part of the system reform we're committed to, of course, specifically in relation to the workforce, is the establishment of Health Education and Improvement Wales. This is a major and significant change. It demonstrates this Government's commitment to a new, multidisciplinary approach to our health services. HEIW is not simply a structural change. It is a new, strategic approach to the long-term future of the health workforce. I was pleased that the recent parliamentary review recognised, in a number of significant ways, how the creation of HEIW could be harnessed to deliver the vision of seamless health and care in Wales. The review also identified the opportunity for HEIW and Social Care Wales to lead the way for partnership across the health and social care system. I expect those two bodies to be working as one across many of the challenges that will face our care workforce in the years ahead. Like all of the public sector workforce, staff in NHS Wales have suffered at the hands of UK Government austerity. That is why we have repeatedly called on the UK Government to end the cap on public sector pay and give workers across the UK a much deserved pay rise, and it remains our view that that pay rise must be fully funded by the UK Government. One of the strengths in Wales is our commitment to social partnership and collaboration between the Welsh Government, the NHS and trade unions. This strength is something we will build on in moving forward once we have received the pay review body's recommendations in May to agree on a fair and affordable pay award. Our NHS looks forward to its seventieth birthday this year. It remains a truly great achievement of political will and community values to create and sustain our national health service. The NHS that we celebrate is, of course, the story of our staff: people drawn from all communities and all corners of the globe. I am tremendously proud of the people who make up our national health service and I look forward to continuing to serve them as we redesign the future for health here in Wales.
Welsh: Diolch ichi, Llywydd. Mae datganiad ynglŷn â gweithlu'r GIG wrth gwrs, yn amserol, yn enwedig o ystyried y tywydd eithriadol dros yr wythnos diwethaf. Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i ategu'r Prif Weinidog drwy fynegi fy niolch a'm gwerthfawrogiad o ran y ffordd yr ymatebodd gweithwyr y gwasanaeth cyhoeddus yn llywodraeth Leol, y gwasanaeth iechyd gwladol, gwasanaethau brys, y trydydd sector, ac, wrth gwrs, am ymateb y cyhoedd ehangach. Mae'r ymrwymiad anhygoel a ddangoswyd gan staff y GIG a welwyd gan bob un ohonom yn yr ychydig ddyddiau diwethaf yn un enghraifft arall o pam y maent mor fawr eu parch gan y Llywodraeth hon ac, wrth gwrs, gan bobl Cymru. Rwyf eisiau tynnu sylw at y gwaith sydd eisoes ar y gweill i gefnogi, datblygu ac ehangu'r gweithlu, yn awr ac yn y dyfodol. Rydym yn trafod yn rheolaidd yr heriau recriwtio sy'n wynebu'r gwasanaethau iechyd cenedlaethol. Mae'r heriau yn rhai go iawn, ac, wrth gwrs, rwy'n disgwyl y bydd craffu ar hyn. Fodd bynnag, mae'n ffaith ddiymwad bod dewisiadau ariannol anodd a wnaed gan Lywodraeth bresennol Cymru er gwaethaf wyth mlynedd o gyni dan law Llywodraeth y DU, wedi gweld gweithlu'r GIG yn tyfu i'r mwyaf y bu erioed. Mae ystadegau swyddogol yn dangos bod gennym y nifer mwyaf erioed o staff yn gweithio yn GIG Cymru. Mae gennym y nifer mwyaf erioed o nyrsys a bydwragedd cymwys, ymgynghorwyr ysbytai a staff y gwasanaeth ambiwlans. Ac mae'r Llywodraeth hon yn parhau i weithredu'n gadarnhaol, drwy ein menter 'Hyfforddi. Gweithio. Byw', i gynorthwyo sefydliadau'r GIG i hyfforddi a recriwtio'r gweithlu sydd eu hangen arnyn nhw a ninnau. Eisoes mae ein hadenillion ar fuddsoddiad wedi bod yn sylweddol, yn enwedig o ran nifer y meddygon sy'n dewis Cymru ar gyfer ymgymryd â'u hyfforddiant meddyg teulu. Ym mis Mai, byddaf yn Belfast ar gyfer lansio blwyddyn dau yr ymgyrch nyrsio 'Hyfforddi. Gweithio. Byw'. Ac, yn ddiweddarach yn yr haf, bydd 'Hyfforddi. Gweithio. Byw' yn ehangu i gynnwys gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd, gan ganolbwyntio ar gynyddu'r gymysgedd o weithwyr gofal iechyd proffesiynol ym maes gofal sylfaenol. Yn ogystal â mentrau recriwtio, mae'r buddsoddiad parhaus y mae'r Llywodraeth hon wedi dewis ei wneud mewn addysg a hyfforddiant gweithlu'r GIG presennol ac yn y dyfodol yn hollbwysig. Bydd yr Aelodau'n gwybod bod y gyllideb ar gyfer gweithwyr gofal iechyd proffesiynol anfeddygol wedi cynyddu flwyddyn ar ôl blwyddyn. Ym mis Rhagfyr y llynedd, cyhoeddais becyn cymorth £107 miliwn ar gyfer 2018-19, ac mae hynny'n gynydd o £12 miliwn ar y flwyddyn flaenorol. Ac mae'r buddsoddiad parhaus hwn yn ystod y pum mlynedd diwethaf yn golygu bod cynnydd parhaus mewn lleoedd hyfforddi yng Nghymru. Mae hyn yn cynnwys, dros y cyfnod hwnnw, 68 y cant yn fwy o nyrsys dan hyfforddiant, mae lleoedd hyfforddiant ar gyfer ymwelwyr iechyd wedi mwy na dyblu, bu cynnydd o 42 y cant mewn lleoedd hyfforddi bydwreigiaeth, 51 y cant o leoedd hyfforddi therapi galwedigaethol ychwanegol, a chynnydd o 53 y cant yn y lleoedd hyfforddi ffisiotherapi. Rydym wedi buddsoddi, a byddwn yn parhau i fuddsoddi mewn hyfforddiant ar gyfer gwyddonwyr gofal iechyd, therapyddion a hylenyddion deintyddol, ac mewn meysydd allweddol sy'n amlwg eu hunain megis hyfforddiant mewn geneteg. Mae swyddogaeth y parafeddyg yn newid, a bydd yn parhau i ddatblygu o fewn amrywiaeth eang o leoliadau gofal. Bydd mwy o bwyslais yn dal i fod ar benderfyniadau, trin a rheoli critigol yn hytrach na ffocws hanesyddol ar gludo cleifion i adrannau damweiniau ac achosion brys ac rydym yn cefnogi'r newidiadau hynny yn swyddogaeth y parafeddygon, ac, ers 2014, cynyddodd nifer y lleoedd hyfforddi parafeddygon yng Nghymru gan 139 y cant. Yn wahanol i rannau eraill o'r DU, mae'r Llywodraeth hon yn cydnabod pa mor bwysig yw cefnogi ein myfyrwyr gofal iechyd yn ystod eu cyfnod astudio. Dyna pam yr ydym wedi cadw bwrsariaeth y GIG. Y llynedd, cyhoeddais y byddem yn ymgynghori ar gynlluniau ar gyfer cymorth ariannol mwy hirdymor ar gyfer myfyrwyr gofal iechyd yn y dyfodol. Bydd yr ymgynghoriad hwnnw yn dechrau yn ystod yr wythnosau nesaf, ac edrychaf ymlaen at dderbyn amrywiaeth eang o safbwyntiau gan sefydliadau ac unigolion er mwyn helpu i osod sylfaen ar gyfer trefniadau yn y dyfodol ac yn y tymor hir. Fel y gŵyr Aelodau wrth gwrs, bu cryn ddiddordeb mewn faint o leoedd myfyrwyr meddygol sydd ar gael yng Nghymru. Ac yn y gogledd mae'r ddadl am ysgol feddygol newydd wrth gwrs, wedi parhau. Ac rwyf wedi egluro safbwynt y Llywodraeth. Ein barn ni yw y gall ac y bydd Prifysgol Bangor, gan weithio gydag ysgolion meddygol Caerdydd ac Abertawe, yn darparu mwy o gyfleoedd ar gyfer addysg a hyfforddiant meddygol yng ngogledd Cymru. Rwy'n gwybod bod cryn dipyn o waith wedi'i wneud eisoes i lunio cynigion ar gyfer y dyfodol. Gobeithiaf fod mewn sefyllfa i ddweud mwy am y cynigion hynny yn ystod yr wythnosau nesaf. Ond rwyf am wneud yn siŵr bod gennym ni gynllun ymarferol a chynaliadwy, a chynllun sy'n rhoi'r modd i fyfyrwyr astudio a chwblhau eu rhaglenni gradd meddygol yn y gogledd. Er y bu llawer o bwyslais ar y gogledd, mae llawer o'r heriau a wynebwn yn y gogledd hefyd yn bod mewn rhannau eraill o'r wlad, yn enwedig yn y gorllewin, ac rwyf eisiau sicrhau ein bod hefyd yn ymdrin â hynny fel rhan o gynllun cydlynol ar gyfer Cymru. Er gwaethaf y ffigurau staff gorau erioed, rydym yn gwybod bod galw yn parhau i gynyddu. Mae hynny'n rhan o'r rheswm pam mae angen inni ddiwygio gwasanaethau iechyd a gofal. Mae angen mwy o staff arnom ni mewn proffesiynau ac arbenigeddau penodol, ond gwyddom mai dim ond rhan o'r ateb yw hynny. Mae'r ffaith bod yr heriau sy'n ein hwynebu ar hyn o bryd yn digwydd yng nghyd-destun y niferoedd gorau erioed o staff yn dangos hyn. Mae'n ddyletswydd arnom ni i wneud hyn nid yn unig i ddinasyddion Cymru, ond i weithlu ein GIG hefyd. Mae angen inni greu system sy'n caniatáu iddyn nhw allu darparu'r gofal gorau posibl. Dyna pam, wrth drafod ein gweithlu, na allwn ni ei wahanu o ddiwygio go iawn ac ystyrlon, gan gynnwys, wrth gwrs, yr angen am fodelau gofal newydd a ddaeth i'r amlwg yn yr arolwg seneddol. Rhan o ddiwygiad y system yr ydym yn ymrwymedig iddi, wrth gwrs, yn benodol o safbwynt y gweithlu, yw sefydlu Addysg a Gwella Iechyd Cymru. Mae hwn yn newid mawr a sylweddol. Mae'n dangos ymrwymiad y Llywodraeth hon i ymdrin â'n gwasanaethau iechyd mewn ffordd newydd, amlddisgyblaethol. Nid dim ond newid strwythurol yw AaGIC. Mae'n ffordd newydd, strategol o roi sylw i ddyfodol tymor hir y gweithlu iechyd. Roeddwn yn falch bod yr arolwg seneddol diweddar yn cydnabod, mewn nifer o ffyrdd arwyddocaol, sut y gellid manteisio ar greu AaGIG i gyflawni'r weledigaeth o gael iechyd a gofal di-dor yng Nghymru. Adnabu'r adolygiad hefyd y cyfle i AaGIC a Gofal Cymdeithasol Cymru arwain y ffordd ar gyfer partneriaeth ar draws y system gofal ac iechyd cymdeithasol. Disgwyliaf i'r ddau gorff hynny weithio fel un i ymrafael â llawer o'r heriau fydd yn wynebu ein gweithlu gofal yn y blynyddoedd i ddod. Fel pob un o weithluoedd y sector cyhoeddus, mae staff GIG Cymru wedi dioddef dan law cyni Llywodraeth y DU. Dyna pam yr ydym ni wedi galw dro ar ôl tro ar i Lywodraeth y DU roi terfyn ar y cap ar gyflogau'r sector cyhoeddus a rhoi codiad cyflog haeddiannol i weithwyr ledled y DU, a'n barn o hyd yw bod yn rhaid i'r codiad cyflog gael ei ariannu yn llawn gan Lywodraeth y DU. Un o'r cryfderau yng Nghymru yw ein hymrwymiad i bartneriaeth gymdeithasol a chydweithio rhwng Llywodraeth Cymru, y GIG a'r undebau llafur. Mae'r cryfder hwn yn rhywbeth y byddwn yn adeiladu arno wrth symud ymlaen unwaith y byddwn wedi derbyn argymhellion y corff adolygu cyflog ym mis Mai i gytuno ar ddyfarniad cyflog teg a fforddiadwy. Mae ein GIG yn edrych ymlaen at ei ben-blwydd yn 70 eleni. Mae'n dal yn gyflawniad gwirioneddol ragorol o ewyllys gwleidyddol a gwerthoedd cymunedol i greu a chynnal ein gwasanaeth iechyd gwladol. Stori ein staff yw'r GIG yr ydym yn ei ddathlu, wrth gwrs: pobl sy'n hannu o bob cymuned ac yn dod o bob cwr o'r byd. Rwy'n hynod falch o'r bobl sy'n ffurfio ein gwasanaeth iechyd gwladol ac edrychaf ymlaen at barhau i'w gwasanaethu wrth i ni ailgynllunio dyfodol iechyd yma yng Nghymru.