English: Diolch, Llywydd. Sustainably managing our natural resources and enhancing our environmental assets for future generations is absolutely at the heart of the Welsh Government's long-term ambition. Given our strategic objectives and the requirements of the Environment Act (Wales) 2016 and the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, we need to adopt a whole-ecosystem approach. We need to work with partners and stakeholders to reduce nutrient concentrations. This will ensure Welsh rivers are as resilient as possible to current and emerging pressures. I'm sure I do not need to emphasise how central the availability of clean water and a healthy water environment is to our economy, well-being and national identity. We face significant challenges for the future management of our natural resources. We need to act now to ensure that Wales has a thriving water environment that is sustainably managed. It is also crucial that we take action to protect this great natural resource. It is also our duty to care for all of Wales's rivers, especially those internationally important and designated as special areas of conservation. We can be proud of having nine river catchments designated in Wales, forming part of a larger network of protected sites across Wales, all of which are crucial to helping tackle our nature and climate emergencies. As has already been mentioned, these waters support some of Wales's most special wildlife, like the Atlantic salmon, freshwater pearl mussel, and the white-clawed crayfish. SACs are also essential places of recreation and relaxation, and there is also a growing body of evidence that access to nature, including rivers, can have a hugely positive effect on people's mental health. The adoption of tighter phosphorus targets within SACs by NRW was a response to scientific evidence and advice by the Joint Nature Conservation Committee. Phosphorous is a naturally occurring element. Normally, it is released slowly at low levels from natural sources. However, human activity is also responsible, due to the way we manage our land and how we dispose of our waste water and sewage. Climate change also plays a role. Warmer and drier summers reduce flows during the growing season, resulting in increased nutrient levels in our waters. Why is phosphorous so damaging to the water environment? Well, even at lower concentrations, phosphorous can have a negative impact on reef reed ecology. It causes eutrophication: a significant reduction in the availability of oxygen within the river system. Nutrient overload leads to algae boom on the surface, killing the aquatic species below. NRW's assessment of phosphorous levels established an alarming failure in our SAC rivers, with only 39 per cent passing the required target. The subsequent advice that NRW issued to planning authorities reflects the current state of our waters. It is designed to ensure developments within these sensitive areas are not taking place to the detriment of our environment. NRW's advice is in line with the ruling of the European Court of Justice from 2018, generally referred to as 'the Dutch case'. The ruling, under the habitats directive, requires a guarantee that the natural features of nature conservation areas are not affected by any proposed development. Unless a development can be proven to be neutral - for example, it does not increase existing nutrient levels - planning permission must not be granted. The case law forms part of EU retained law under the withdrawal agreement, and Wales is under obligation to comply with it. As a result of NRW's assessment, it is clear we need to take a more precautionary approach to development in SACs. More assessment is needed of each of the proposed projects to fully understand the environmental impact. Assurances that nutrient levels are not going to increase are needed. There are solutions, many of which are nature based, which can offset phosphorous pollution whilst allowing developments to take place. These are complex, however, and need to be explored on a catchment basis by all affected sectors, bringing together developers, farmers, water companies and the regulators. It is absolutely necessary we take a cross-sectoral approach to reducing phosphorous levels in Welsh SACs in order to safeguard our natural river environment. The pressures are multiple, from sewage discharges, agricultural run-offs, sceptic tanks and misconnections. There isn't one cause of pollution, and the pressures differ depending on the characteristics of the particular river catchment. Our rivers and Wales's environment need to be managed holistically. Moving forward, we need to achieve a fair balance between the environment and the economy. These two terms do not need to be mutually exclusive. Green growth is more than just a utopian aspiration; it is the only long-term solution to the climate and nature crisis we are experiencing, and, indeed, Llywydd, have just debated in the Chamber. And in that debate, I said we need to take a long, hard look at what we're asking for whilst also asking to declare a climate and nature emergency. This is one such, where we have to take a long, hard look at what we are doing to our rivers and mitigate the effects of our previous development. To manage that issue, a project plan has been set up in NRW - delivering the SAC rivers project, investigating and tackling phosphorous pollution for rivers, including the Wye, Usk, Cleddau, lower Teifi and the Dee, and that is part of the NRW corporate plan for 2021-22. Under the project plan, NRW will provide advice and position statements to key stakeholders, including local planning authorities. Other aspects of the plan focus on water quality standards, compliance assessments and interventions to deliver water quality improvements. There is indeed a commitment to increase monitoring and data collection as well. My officials have also set up an SAC management oversight group to provide high-level governance and strategic direction to help expedite a number of relevant work areas. As this issue affects many sectors and stakeholders, the group includes representatives from across the relevant policy departments, as well as key external stakeholders, to provide a focus for collaborative multisectoral responses. A planning sub-group has also been established, made up of local authority planners, representing the Planning Officers Society for Wales, the Planning Inspectorate, Welsh Government, the Home Builders Federation, Dŵr Cymru Welsh Water and NRW, to consider specific implications for planning system priorities and improved planning guidance. As a recent UK climate change risk assessment highlights, fresh water habitats and species are particularly vulnerable to high water temperatures and drought. The causes of pollution and the threat they pose to our natural river ecosystems in the face of rising water temperatures are particularly acute. Warmer river temperatures reduce oxygen levels and increase rates of biological chemical processes. This is especially the case for algal growth rates and nutrients. We need to act decisively to tackle the climate and nature emergency, as everybody said in the previous debate, so that people can go on treasuring Wales's rich natural resources for generations to come, and, Llywydd, this Government is doing exactly that.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae rheoli ein hadnoddau naturiol yn gynaliadwy a gwella ein hasedau amgylcheddol ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol yn gwbl ganolog i uchelgais hirdymor Llywodraeth Cymru. O ystyried ein hamcanion strategol a gofynion Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, mae angen inni fabwysiadu dull ecosystem gyfan. Mae angen inni weithio gyda phartneriaid a rhanddeiliaid i leihau crynodiadau o faethynnau. Bydd hyn yn sicrhau bod afonydd Cymru mor gydnerth â phosibl i wrthsefyll pwysau cyfredol a phwysau a ddaw yn y dyfodol. Rwy'n siŵr nad oes angen imi bwysleisio pa mor ganolog yw argaeledd dŵr glân ac amgylchedd dŵr iach i'n heconomi, ein llesiant a'n hunaniaeth genedlaethol. Rydym yn wynebu heriau sylweddol i reoli ein hadnoddau naturiol yn y dyfodol. Mae angen inni weithredu yn awr i sicrhau bod gan Gymru amgylchedd dŵr ffyniannus sy'n cael ei reoli'n gynaliadwy. Mae hefyd yn hanfodol ein bod yn cymryd camau i ddiogelu'r adnodd naturiol gwych hwn. Mae dyletswydd arnom hefyd i ofalu am holl afonydd Cymru, yn enwedig y rhai sy'n bwysig yn rhyngwladol ac sydd wedi'u dynodi'n ardaloedd cadwraeth arbennig. Gallwn fod yn falch fod gennym naw dalgylch afon wedi'u dynodi yng Nghymru, yn rhan o rwydwaith mwy o safleoedd gwarchodedig ledled Cymru, a phob un yn hanfodol i helpu i fynd i'r afael â'n hargyfwng natur a'n hargyfwng hinsawdd. Fel y crybwyllwyd eisoes, mae'r dyfroedd hyn yn cynnal peth o fywyd gwyllt mwyaf arbennig Cymru, fel yr eog, misglen berlog yr afon, a chimwch yr afon. Mae ardaloedd cadwraeth arbennig hefyd yn fannau hamdden ac ymlacio hanfodol, ac mae corff cynyddol o dystiolaeth y gall mynediad at natur, gan gynnwys afonydd, gael effaith gadarnhaol iawn ar iechyd meddwl pobl. Roedd mabwysiadu targedau ffosfforws tynnach yn yr ardaloedd cadwraeth arbennig gan CNC yn ymateb i dystiolaeth a chyngor gwyddonol gan y Cyd-bwyllgor Cadwraeth Natur. Mae ffosfforws yn elfen sy'n digwydd yn naturiol. Fel arfer, caiff lefelau isel ohono ei ryddhau'n araf o ffynonellau naturiol. Fodd bynnag, mae gweithgaredd dynol hefyd yn gyfrifol, oherwydd y ffordd rydym yn rheoli ein tir a'r modd y cawn wared ar ein dŵr gwastraff a'n carthion. Mae newid hinsawdd hefyd yn chwarae rôl. Mae hafau cynhesach a sychach yn lleihau llifoedd yn ystod y tymor tyfu, gan arwain at lefelau uwch o faethynnau yn ein dyfroedd. Pam y mae ffosfforws mor niweidiol i'r amgylchedd dŵr? Wel, hyd yn oed ar grynodiadau is, gall ffosfforws effeithio'n negyddol ar ecoleg cyrs. Mae'n achosi ewtroffigedd: gostyngiad sylweddol yn yr ocsigen sydd ar gael o fewn y system afonydd. Mae gormodedd o faethynnau yn arwain at ffyniant algâu ar yr wyneb, gan ladd y rhywogaethau dyfrol islaw. Nododd asesiad CNC o lefelau ffosfforws fethiant syfrdanol ein hardaloedd cadwraeth arbennig afonol, gyda dim ond 39 y cant yn pasio'r targed gofynnol. Mae'r cyngor dilynol a roddodd CNC i awdurdodau cynllunio yn adlewyrchu cyflwr presennol ein dyfroedd. Fe'i cynlluniwyd i sicrhau nad yw datblygiadau yn yr ardaloedd sensitif hyn yn digwydd er anfantais i'n hamgylchedd. Mae cyngor CNC yn cyd-fynd â dyfarniad Llys Cyfiawnder Ewrop yn 2018, y cyfeirir ato'n gyffredinol fel 'achos yr Iseldiroedd'. Mae'r dyfarniad, o dan y gyfarwyddeb cynefinoedd, yn gofyn am warant nad yw unrhyw ddatblygiad arfaethedig yn effeithio ar nodweddion naturiol ardaloedd cadwraeth natur. Oni ellir profi bod datblygiad yn niwtral - er enghraifft, nad yw'n cynyddu lefelau maethynnau presennol - rhaid peidio â rhoi caniatâd cynllunio. Mae'r gyfraith achosion yn rhan o gyfraith a gedwir yn ôl gan yr UE o dan y cytundeb ymadael, ac mae rhwymedigaeth ar Gymru i gydymffurfio â hi. O ganlyniad i asesiad Cyfoeth Naturiol Cymru, mae'n amlwg fod angen inni fabwysiadu agwedd fwy rhagofalus tuag at ddatblygu mewn ardaloedd cadwraeth arbennig. Mae angen mwy o asesu ar bob un o'r prosiectau arfaethedig er mwyn deall yr effaith amgylcheddol yn llawn. Mae angen sicrwydd na fydd lefelau maethynnau'n codi. Ceir atebion, ac mae llawer ohonynt yn atebion ar sail natur sy'n gallu gwrthbwyso llygredd ffosfforws tra'n caniatáu i ddatblygiadau ddigwydd. Mae'r rhain yn gymhleth fodd bynnag, ac mae angen i bob sector yr effeithir arnynt eu harchwilio ar sail y dalgylch unigol, gan ddod â datblygwyr, ffermwyr, cwmnïau dŵr a'r rheoleiddwyr at ei gilydd. Mae'n gwbl angenrheidiol ein bod yn arfer dull traws-sectoraidd o leihau lefelau ffosfforws mewn ardaloedd cadwraeth arbennig yng Nghymru er mwyn diogelu amgylchedd naturiol ein hafonydd. Mae'r pwysau'n lluosog, o ollyngiadau carthion, dŵr ffo amaethyddol, tanciau carthion a chysylltiadau diffygiol. Nid un peth yn unig sy'n achosi llygredd, ac mae'r pwysau'n amrywio yn dibynnu ar nodweddion dalgylch afon penodol. Mae angen rheoli ein hafonydd ac amgylchedd Cymru yn gyfannol. Wrth symud ymlaen, mae angen inni sicrhau cydbwysedd teg rhwng yr amgylchedd a'r economi. Nid oes angen i'r ddau gau ei gilydd allan. Mae twf gwyrdd yn fwy na dyhead iwtopaidd; dyma'r unig ateb hirdymor i'r argyfwng hinsawdd a natur rydym yn ei brofi, ac rydym newydd fod yn ei drafod yn y Siambr yn wir. Ac yn y ddadl honno, dywedais fod angen inni edrych yn ofalus iawn ar yr hyn y gofynnwn amdano gan ofyn hefyd am ddatgan argyfwng hinsawdd a natur. Mae hwn yn un o'r pethau hynny lle mae'n rhaid inni edrych yn ofalus iawn ar yr hyn a wnawn i'n hafonydd a lliniaru effeithiau ein datblygiadau blaenorol. Er mwyn rheoli'r broblem honno, mae cynllun prosiect wedi'i sefydlu yn CNC sy'n cyflawni prosiect afonydd yr ardaloedd cadwraeth arbennig, yn ymchwilio a mynd i'r afael â llygredd ffosfforws mewn afonydd, gan gynnwys afonydd Gwy, y Wysg, y Cleddau, Teifi isaf a'r Ddyfrdwy, ac mae hynny'n rhan o gynllun corfforaethol Cyfoeth Naturiol Cymru ar gyfer 2021-22. O dan y cynllun prosiect, bydd Cyfoeth Naturiol Cymru yn rhoi cyngor a datganiadau sefyllfa i randdeiliaid allweddol, gan gynnwys awdurdodau cynllunio lleol. Mae agweddau eraill ar y cynllun yn canolbwyntio ar safonau ansawdd dŵr, asesiadau cydymffurfio ac ymyriadau i gyflawni gwelliannau i ansawdd dŵr. Yn wir, ceir ymrwymiad i gynyddu gwaith monitro a chasglu data hefyd. Mae fy swyddogion wedi sefydlu grŵp goruchwylio rheolaeth ardaloedd cadwraeth arbennig hefyd er mwyn darparu trefniadau llywodraethu lefel uchel a chyfeiriad strategol i helpu i gyflymu nifer o feysydd gwaith perthnasol. Gan fod y mater hwn yn effeithio ar lawer o sectorau a rhanddeiliaid, mae'r grŵp yn cynnwys cynrychiolwyr o bob rhan o'r adrannau polisi perthnasol, yn ogystal â rhanddeiliaid allanol allweddol, i ddarparu ffocws ar gyfer ymatebion amlsectoraidd cydweithredol. Hefyd, sefydlwyd is-grŵp cynllunio sy'n cynnwys cynllunwyr awdurdodau lleol, i gynrychioli Cymdeithas Swyddogion Cynllunio Cymru, yr Arolygiaeth Gynllunio, Llywodraeth Cymru, y Ffederasiwn Adeiladwyr Cartrefi, Dŵr Cymru ac CNC, i ystyried y goblygiadau penodol ar gyfer blaenoriaethau'r system gynllunio a gwell canllawiau cynllunio. Fel y mae asesiad risg diweddar ar gyfer y DU o newid hinsawdd yn ei amlygu, mae cynefinoedd a rhywogaethau dŵr ffres yn arbennig o sensitif i dymheredd dŵr uchel a sychder. Mae achosion llygredd a'r bygythiad y maent yn eu hachosi i'n hecosystemau afonydd naturiol yn sgil cynnydd yn nhymheredd dŵr yn arbennig o ddifrifol. Mae tymereddau cynhesach mewn afonydd yn gostwng lefelau ocsigen ac yn cynyddu cyfraddau prosesau cemegol biolegol. Mae hyn yn arbennig o wir am gyfraddau twf algâu a maethynnau. Mae angen inni weithredu'n bendant i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, fel y dywedodd pawb yn y ddadl flaenorol, fel y gall pobl ddal ati i drysori adnoddau naturiol cyfoethog Cymru am genedlaethau i ddod, a dyna'n union y mae'r Llywodraeth hon yn ei wneud, Lywydd.