English: Thank you, Llywydd. These are very exceptional circumstances. The COVID pandemic has placed unprecedented pressure on public expenditure in Wales and, to add to the complexity in terms of dealing with that, the timing of UK Government announcements on allocations and on fiscal decisions makes it very difficult for the Welsh Government and ourselves as a Senedd to plan for the future, even for the next 12 months, never mind our aspiration to plan for the longer term. We have a draft before us today. The final act of budgeting has become almost impossible. Add to that the lack of fiscal flexibility that we have, the ridiculous restrictions on the spending and borrowing powers, the lack of flexibility on the use of reserves. And in this regard, myself and the Minister do see eye to eye, as we have said in the Chamber and the virtual Chamber many times. But let's call this lack of flexibility for what it is: this is a clear example of the UK not working for Wales and working in a way that considers the needs of Wales. This isn't a Plaid Cymru budget. It's the Labour Government budget. We believe that there are many priorities that have been left out and that's why we are unable to support it. There is a failure to support local government certainly. Yes, there is an uplift in the allocation, but not the kind of uplift that would take pressure off councils that have performed heroically over the past 12 months and have faced unprecedented pressures, and continue to do so. The reality is that the additional funding has already been subsumed before arriving at the councils. And put a floor in place for those councils who are seeing the least increase. There's been a missed opportunity here, without a doubt. There's a missed opportunity to take the pressure off local taxpayers too under these circumstances, and I do think that the case is strong for considering freezing council tax. The Scottish Government has done just that. It's not something that could be done lightly, of course - there's a cost to it. But we believe that the funding is in place to allow that, and these are the circumstances under which you should consider that. Of course, we need to think about much fairer ways of funding local government in the longer term. It's the poorest who pay the greatest proportion of their income on council tax. And may I turn to our amendment specifically at this point? Again, it's targeted at helping the poorest in society. The pandemic has highlighted the inequalities within our society very clearly indeed. So, fund free school meals for all children in homes eligible for universal credit. There are substantial reserves remaining provided for dealing with this pandemic - that is unallocated funding. The Government's own action group on child poverty did emphasise that expanding free school meals would be one of the most effective actions that the Government could take in order to mitigate the impact of child poverty here in Wales. So, do take action. The Conservatives, of course, say, 'Spend every penny of the unallocated funds, and do so tomorrow - do so immediately.' Now, I have no doubt that spending the money well is the priority, not spending it quickly. But, having said that, we do need to see that money flowing in order to help those businesses who truly need it, to help with the pressures on health and care services, and also to help the most vulnerable in our society. I look forward to the post-election period, where I hope Plaid Cymru can commence a programme of investment of billions of pounds in rebuilding Wales, socially and economically, and not back to where we were prior to the pandemic, but to a level where we can be far more ambitious in what we try to achieve as a nation. But for you, now, given the restrictions on your ambition, Welsh Government, at least take that step that I've mentioned in targeting particularly the most vulnerable and particularly the most vulnerable children in society.
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae'r rhain yn amgylchiadau eithriadol iawn. Mae COVID a'r pandemig yn rhoi pwysau digynsail ar wariant cyhoeddus yng Nghymru ac, i ychwanegu at y cymhlethdod sy'n cael ei wynebu o ran cyllido i ddelio efo hynny mae amseru cyhoeddiadau Llywodraeth y Deyrnas Unedig ar ddyraniadau ac ar benderfyniadau cyllidol yn ei gwneud hi'n anodd iawn i Lywodraeth Cymru, a ninnau fel Senedd, i gynllunio ymlaen, hyd yn oed am y flwyddyn sydd o'n blaenau ni, heb sôn am ein dymuniad ni i allu cynllunio ymhellach na hynny ac yn y tymor hirach. Drafft sydd gennym ni yn fan hyn. Mae cyllido terfynol a chyflawn wedi mynd yn amhosib bron. Ychwanegwch at hynny y diffyg hyblygrwydd fiscal sydd gennym ni, y cyfyngiad hurt ar bwerau gwariant a benthyg, y diffyg hyblygrwydd ar ddefnyddio arian wrth gefn ac ati. Yn hyn o beth, mi ydw i a'r Gweinidog yn gweld lygad yn llygad, fel yr ydym ni wedi ei ddweud yn y Siambr a'r Siambr rithiol yma droeon. Ond gadewch inni alw'r diffyg hyblygrwydd yma beth ydy o: dyma enghraifft glir o'r Deyrnas Unedig yma ddim yn gweithio i Gymru ac yn gweithredu mewn ffordd sy'n ystyried anghenion Cymru. Nid ein cyllideb ni ym Mhlaid Cymru ydy hon, wrth gwrs. Cyllideb y Llywodraeth Lafur ydy hi. Rydym ni'n credu bod sawl blaenoriaeth yn cael eu colli a dyna pam na allwn ni ei chefnogi hi. Mae yna fethiant i gefnogi llywodraeth leol yn sicr. Oes, mae yna gynnydd yn y dyraniad, ond nid y math o gynnydd sydd yn tynnu pwysau oddi ar gynghorau sydd wedi perfformio yn arwrol dros y flwyddyn ddiwethaf ac sydd wedi wynebu pwysau digynsail, ac sy'n parhau i wneud hynny. Y realiti ydy bod yr arian ychwanegol wedi cael ei lyncu cyn cyrraedd y cynghorau i bob pwrpas. A rhowch lawr yn ei le ar gyfer y cynghorau hynny sydd yn gweld y cynnydd lleiaf. Mae yna golli cyfle yn y fan hyn yn sicr. Mae yna golli cyfle i dynnu pwysau oddi ar drethdalwyr lleol hefyd. O dan yr amgylchiadau yma dwi'n meddwl bod yr achos yn gryf i ystyried rhewi treth cyngor. Mae Llywodraeth yr Alban wedi gwneud hynny. Dydy o ddim yn rhywbeth i'w wneud yn ysgafn o ran, hynny ydy, mae yna gost i hynny. Ond rydym ni'n credu bod yr arian yno ar hyn o bryd i'w wneud, ac mai dyma'r amgylchiadau i ystyried gwneud hynny. Wrth gwrs, mae eisiau chwilio am ffyrdd llawer tecach o gyllido llywodraeth leol yn yr hir dymor. Y tlotaf sydd yn talu cyfran fwyaf o'u hincwm ar dreth cyngor. Ac a gaf i droi at ein gwelliant ni yn benodol yn fan hyn? Eto, wedi ei anelu at helpu y tlotaf. Mae'r pandemig wedi dangos anghydraddoldebau ein cymdeithas ni yn glir iawn, iawn. Felly, dewch - cyllidwch ginio ysgol am ddim i bob plentyn mewn cartrefi sydd yn derbyn credyd cynhwysol. Mae yna arian sylweddol ar ôl o'r arian sydd wedi dod yn ychwanegol ar gyfer delio â'r pandemig yma - arian sydd heb gael ei glustnodi eto. Mi wnaeth grŵp gweithredu ar dlodi plant y Llywodraeth yma ei hun bwysleisio bod ehangu cinio ysgol am ddim yn un o'r gweithredoedd mwyaf effeithiol y gall Llywodraeth ei gael er mwyn lliniaru tlodi plant yma yng Nghymru. Felly, gweithredwch. Mae'r Ceidwadwyr, wrth gwrs, yn dweud, 'Gwariwch bob dimai o'r arian sydd heb gael ei glustnodi eto yfory nesaf.' Does gen i ddim amheuaeth mai ei wario fo'n dda ydy'r flaenoriaeth, nid ei wario fo mor gyflym â phosib. Ond, wedi dweud hynny, mi ydym ni angen gweld yr arian yn llifo i helpu busnesau sydd wir ei angen o, i helpu efo'r pwysau ar y gwasanaethau iechyd a gofal, ac, ie, i helpu y mwyaf bregus yn ein cymdeithas ni. Dwi'n edrych ymlaen at gyfnod ar ôl yr etholiad lle gall Plaid Cymru, dwi'n gobeithio, roi cychwyn ar raglen fuddsoddi biliynau o bunnoedd mewn codi Cymru yn ôl ar ei thraed, yn gymdeithasol ac yn economaidd, ac nid yn ôl i le roeddem ni cynt, ond yn ein codi ni i lefel lle gallwn ni fod yn llawer mwy uchelgeisiol yn yr hyn rydym ni'n trio ei gyflawni fel gwlad. Ond i chi, rŵan, efo'r cyfyngiadau sydd gennych chi ar eich uchelgais chi yn hynny o beth, Lywodraeth Cymru, o leiaf cymerwch y cam yna dwi wedi ei grybwyll i dargedu yn benodol y rhai mwyaf bregus a'r plant mwyaf bregus yn ein cymdeithas ni.