English: I wanted to focus my contribution today on the personal distress that is caused to farming businesses and farming families. I think farming businesses are unique in the fact that the farmer does not go to work at eight and come back at six. The whole family is part of the business, including children, and, when there's an issue on farm, that affects the whole family. Presiding Officer, I had a farmer contact my office last week and speak to my office manager and the farmer was in tears. It was an emotional conversation with my office manager, so much it affected my office manager as well. I thought what I would like to do today is to read an extract of a letter that she sent me, which will probably take up most of the time I have. But I thought it was a powerful extract. It says, and I quote: 'We are a small farm and have a closed herd which is sadly losing its animals at a rapid pace due to the spread of Bovine TB. We have not bought any cattle for 65 years and have no adjoining neighbours with cattle so the spread cannot be from cattle to cattle. 'We had our first TB outbreak six years ago, and we hoped we would never have to go through this devastation again. After a routine test, we had reactors which sadly had to be slaughtered; these were heavily in calf cows, but under animal welfare regulations they cannot travel if it's less than 28 days before they are due to calve so they are subjected to on farm slaughter. However, the baby calf will slowly suffocate inside the womb - a cruel barbaric way to die, and the most emotional event anyone could witness. 'The same on farm slaughter is carried out if the cow has given birth to her new baby calf within the last 7 days. The TB reactor cow will be shot, leaving behind her new-born baby calf who will then be an orphan. 'Again, this is a really devastatingly emotional experience especially when you are the person that has reared that cow from birth, and has also helped her previous generations into the world. Although we don't seem to be getting rid of the disease, it's like we are going round and round in circles but not dealing with the prevention of TB. 'In England, when a cow is TB tested and the calf is due to calve within 28 days, the cow is allowed to stay on the farm in isolation, the calf will be naturally born and the mother is removed after 7 days of giving birth. 'And in Ireland, if a herd has TB reactors, a 3 kilometre radius to that farm will have all the badgers culled. Why doesn't the Welsh Government learn from experience from neighbouring countries which show that a two pronged approach is necessary to deal with the disease in wildlife for the successful eradication of Bovine TB.' Now, for me, I just think that, reading that, it's not just the unions and other organisations, but this is a real-life experience of a farmer who has suffered this cruel, cruel disease. Farmers don't seek to see wildlife culled for the sake of it, but what we need is an option that takes into account all options to eradicate this cruel, cruel disease. I would just simply say to the Cabinet Secretary: please don't turn your back on Welsh agriculture and Welsh families. I look forward to a positive contribution from the Cabinet Secretary when she responds.
Welsh: Roeddwn eisiau canolbwyntio fy nghyfraniad heddiw ar y trallod personol sy'n cael ei achosi i fusnesau a theuluoedd ffermio. Rwy'n credu bod busnesau ffermio yn unigryw yn y ffaith nad yw'r ffermwr yn mynd allan i weithio am wyth ac yn dychwelyd am chwech. Mae'r teulu cyfan yn rhan o'r busnes, gan gynnwys plant, a phan fydd problem ar y fferm, mae'n effeithio ar y teulu cyfan. Lywydd, cysylltodd ffermwr â fy swyddfa yr wythnos diwethaf a siaradodd gyda fy rheolwr swyddfa ac roedd y ffermwr yn ei ddagrau. Roedd yn sgwrs emosiynol gyda fy rheolwr swyddfa, i'r fath raddau nes iddi effeithio ar fy rheolwr swyddfa yn ogystal. Roeddwn i'n meddwl mai'r hyn yr hoffwn ei wneud heddiw oedd darllen detholiad o lythyr a anfonodd ataf, ac a fydd yn ôl pob tebyg yn cymryd y rhan fwyaf o'r amser sydd gennyf. Ond roeddwn yn meddwl ei fod yn ddarn pwerus. Mae'n dweud, ac rwy'n dyfynnu: Fferm fechan ydym ni ac mae gennym fuches gaeedig sydd, yn anffodus, yn colli ei hanifeiliaid yn gyflym oherwydd lledaeniad TB gwartheg. Nid ydym wedi prynu unrhyw wartheg ers 65 mlynedd ac nid oes gwartheg gan neb o'n cymdogion cyfagos felly nid yw'n bosibl ei fod yn lledaenu o fuwch i fuwch. Cawsom ein hachos cyntaf o TB chwe blynedd yn ôl, a gobeithiem na fyddai rhaid i ni fynd drwy'r dinistr hwn byth eto. Ar ôl prawf rheolaidd, roedd gennym wartheg adweithiol y bu'n rhaid eu lladd, yn anffodus; gwartheg a oedd yn gyflo ers peth amser oedd y rhain, ond o dan reoliadau lles anifeiliaid ni chânt deithio os ydynt i fod i fwrw lloi o fewn 28 diwrnod felly rhaid eu lladd ar y fferm. Fodd bynnag, bydd y llo bach yn mygu'n araf y tu mewn i'r groth - ffordd greulon a barbaraidd o farw, a'r digwyddiad mwyaf emosiynol y gallai neb fod yn dyst iddo. Bydd yr un drefn o ladd ar y fferm yn digwydd os yw'r fuwch wedi rhoi genedigaeth i'w llo newydd o fewn y 7 diwrnod diwethaf. Bydd y fuwch sydd wedi adweithio i brawf TB yn cael ei saethu, gan adael y llo newydd-anedig yn amddifad. Unwaith eto, mae hwn yn brofiad echrydus o emosiynol yn enwedig os mai chi yw'r person sydd wedi magu'r fuwch ers iddi gael ei geni, a hefyd wedi helpu cenedlaethau o'i blaen i ddod i'r byd. Er nad yw'n ymddangos ein bod yn cael gwared ar y clefyd, rydym fel pe baem yn mynd rownd a rownd mewn cylchoedd, ond heb fynd i'r afael ag atal TB. Yn Lloegr, pan fydd buwch yn cael prawf TB a'r llo i fod i'w eni o fewn 28 diwrnod, caniateir i'r fuwch aros ar y fferm a'i chadw ar wahân i weddill y fuches, bydd y llo'n cael ei eni'n naturiol a'r fam yn cael ei symud 7 diwrnod ar ôl rhoi genedigaeth. Ac yn Iwerddon, os oes gan fuches wartheg sydd wedi adweithio i brawf TB, bydd pob mochyn daear o fewn radiws o dri chilometr i'r fferm honno yn cael ei ddifa. Pam nad yw Llywodraeth Cymru yn dysgu o brofiad gwledydd cyfagos sy'n dangos bod angen dull deublyg o ymdrin â'r clefyd mewn bywyd gwyllt er mwyn llwyddo i ddileu TB gwartheg. Nawr, i mi, wrth ddarllen hwn, nid wyf yn credu mai'r undebau a'r sefydliadau eraill yn unig yw hyn, ond profiad go iawn ffermwr sydd wedi dioddef y clefyd hynod o greulon hwn. Nid yw ffermwyr eisiau gweld difa bywyd gwyllt er ei fwyn ei hun, ond yr hyn rydym ei angen yw opsiwn sy'n ystyried yr holl opsiynau i ddileu'r clefyd creulon hwn. Hoffwn ddweud yn syml wrth Ysgrifennydd y Cabinet: peidiwch â throi eich cefn ar amaethyddiaeth yng Nghymru a theuluoedd Cymru. Rwy'n edrych ymlaen at gyfraniad cadarnhaol gan Ysgrifennydd y Cabinet pan fydd yn ymateb.