English: The new 'Together for Mental Health' delivery plan, which will be published on Friday this week, positions preventing suicide and self-harm as a key action, making it a priority for the next three years. Actions include the development and implementation of a bereavement support pathway for suicide, as well as a commitment to further improve access to valuable resources, such as the 'Help is at Hand' resource that has been referred to several times today. This will build upon the work we've already put in place to improve the emotional well-being of our children and young people. Our recent work included extending the schools in-reach pilot to expand capacity, enabling specialist staff to work with more schools, and publishing new guidance on suicide and self-harm. The guidance aims to support teachers and other professionals on early intervention and self-management of self-harm and suicidal thoughts when they arise. The whole-school approach forms a key element to our focus on prevention and ensuring early access to support. As has been mentioned, last week, the First Minister attended the launch of Papyrus, a particular organisation for the prevention of young suicide in Wales, reaffirming cross-Government support in this area. Within this financial year, we've also supported a range of regional suicide prevention programmes, including innovative approaches such as working with rugby teams to encourage men to talk about mental health, and providing additional bereavement counselling sessions. At the end of the month, I will update the Health, Social Care and Sport Committee on our actions to deliver our response to their 'Everybody's Business' suicide prevention report, and that will include our work to improve bereavement services in Wales. We know that access to good quality bereavement care is of primary importance. It helps with a healthy grieving process for the bereaved and should include actively following up on all those who have been bereaved, even if support is initially refused. The bereavement services scoping review taken forward by the end of life care board at Marie Curie in Cardiff University was published in December, and again referred to in the debate, mapping existing support, ranging from signposting through to specialist counselling, and identifying areas where further resourcing is needed. The scope of the report covered the broad range of bereavement support, including suicide. It highlights gaps and challenges in bereavement service provision, and raises a number of considerations for development and improvement. These are centred on the need to develop a national framework for the delivery of bereavement care in Wales. This would then facilitate the prioritisation of bereavement support at organisational and regional levels, and help to provide equity and access to appropriate types and levels of support that are responsive to local need. A national delivery framework would also support the establishment of clear referral pathways, approaches to risk and need assessment, training for staff and volunteers, and the development of a directory of the available bereavement provision. Finally, a national bereavement framework will support improvements in how services are evaluated and assessed, and standards could then be further developed for use as audit and quality improvement. To take the development of the framework forward, we're in the process of recruiting a dedicated project manager. We have asked the national clinical lead for end of life care, Dr Idris Baker, to establish a national bereavement steering group to support this work. As many of you will know, Dr Baker has considerable knowledge and experience in bereavement care. As an interim measure, I've recently agreed additional in-year funding to strengthen existing suicide bereavement support provided by the third sector. Five organisations have been supported. In addition, Welsh Government regional funding is being used to create a new bereavement support service for north Wales. I'll make a written statement before the half-term recess to outline our longer-term plans. I can also confirm that we have now appointed a national suicide prevention co-ordinator for Wales who will be vital in joining up approaches and leading the development and implementation of new action to prevent suicide and self-harm in a much more co-ordinated and effective way. The co-ordinator will be supported by three regional posts to deliver on action plans across Wales. The inclusion of people with lived experience will be fundamental to the development of the postvention pathway. A key focus for the national co-ordinator will be the development of that postvention pathway as part of our broader work to improve bereavement support. The national advisory group on suicide and self-harm are now planning three regional stakeholder workshops to inform that work. I hope this helps to demonstrate the importance we continue to attach to this agenda, and outline action that we are taking, both to prevent suicide and self-harm, and also to improve bereavement support. I recognise the ambition of Members across the Chamber for further pace in delivering that improvement. I will include more details on timescales for the bereavement pathway in the written statement that I aim to issue before half-term recess.
Welsh: Mae'r cynllun cyflawni 'Law yn Llaw at Iechyd Meddwl' newydd, a gyhoeddir ddydd Gwener yr wythnos hon, yn nodi bod atal hunanladdiad a hunan-niweidio yn gam gweithredu allweddol, gan wneud hynny'n flaenoriaeth ar gyfer y tair blynedd nesaf. Ymhlith y camau gweithredu, mae datblygu a gweithredu llwybr cymorth profedigaeth ar gyfer hunanladdiad, yn ogystal ag ymrwymiad i wella mynediad at adnoddau gwerthfawr, megis yr adnodd 'Help wrth Law' y cyfeiriwyd ato sawl gwaith heddiw. Bydd hyn yn adeiladu ar y gwaith rydym eisoes wedi'i wneud i wella lles emosiynol ein plant a'n pobl ifanc. Roedd ein gwaith diweddar yn cynnwys ymestyn y cynllun peilot mewngymorth i ysgolion er mwyn ehangu capasiti, galluogi staff arbenigol i weithio gyda mwy o ysgolion, a chyhoeddi canllawiau newydd ar hunanladdiad a hunan-niweidio. Nod y canllawiau yw cynorthwyo athrawon a gweithwyr proffesiynol eraill i ymyrryd yn gynnar a hunanreoli hunan-niwed a meddyliau hunanladdol pan fyddant yn digwydd. Mae'r dull ysgol gyfan yn elfen allweddol o'n ffocws ar atal a sicrhau mynediad cynnar at gymorth. Fel y crybwyllwyd, yr wythnos diwethaf, mynychodd y Prif Weinidog lansiad Papyrus, sefydliad arbennig ar gyfer atal hunanladdiad ymhlith pobl ifanc yng Nghymru, gan gadarnhau cefnogaeth ar draws y Llywodraeth yn y maes hwn. Yn y flwyddyn ariannol hon, rydym hefyd wedi cefnogi amrywiaeth o raglenni rhanbarthol ar atal hunanladdiad, gan gynnwys dulliau arloesol fel gweithio gyda thimau rygbi i annog dynion i siarad am iechyd meddwl, a darparu sesiynau cwnsela profedigaeth ychwanegol. Ddiwedd y mis, byddaf yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon am ein camau gweithredu i gyflawni ein hymateb i'w hadroddiad ar atal hunanladdiad, 'Busnes Pawb', a bydd hynny'n cynnwys ein gwaith ar wella gwasanaethau profedigaeth yng Nghymru. Gwyddom fod mynediad at ofal profedigaeth o ansawdd da o'r pwys mwyaf. Mae'n helpu rhai sydd mewn galar i fynd drwy broses alaru iach a dylai gynnwys mynd ati'n weithredol i gadw mewn cysylltiad â phawb sydd wedi cael profedigaeth, hyd yn oed os gwrthodir cymorth ar y cychwyn. Cyhoeddwyd yr adolygiad cwmpasu ar wasanaethau profedigaeth a gyflwynwyd gan fwrdd gofal diwedd oes Marie Curie ym Mhrifysgol Caerdydd ym mis Rhagfyr, ac fel y crybwyllwyd yn y ddadl, mae'n mapio'r cymorth presennol, yn amrywio o gyfeirio, i gwnsela arbenigol, a nodi meysydd lle mae angen rhagor o adnoddau. Roedd yr adroddiad yn cynnwys yr ystod eang o gymorth profedigaeth, gan gynnwys hunanladdiad. Mae'n tynnu sylw at fylchau a heriau o ran darparu gwasanaethau profedigaeth, ac yn crybwyll nifer o ystyriaethau ar gyfer datblygu a gwella. Mae'r rhain yn canolbwyntio ar yr angen i ddatblygu fframwaith cenedlaethol ar gyfer darparu gofal profedigaeth yng Nghymru. Byddai hyn wedyn yn hwyluso'r gwaith o flaenoriaethu cymorth profedigaeth ar lefel sefydliadol a rhanbarthol, ac yn helpu i sicrhau tegwch a mynediad at fathau a lefelau priodol o gymorth sy'n ymatebol i anghenion lleol. Byddai fframwaith cyflawni cenedlaethol hefyd yn cefnogi'r broses o sefydlu llwybrau cyfeirio clir, dulliau o asesu risg ac angen, hyfforddiant ar gyfer staff a gwirfoddolwyr, a datblygu cyfeirlyfr o'r ddarpariaeth sydd ar gael ar gyfer profedigaeth. Yn olaf, bydd fframwaith profedigaeth cenedlaethol yn cefnogi gwelliannau yn y ffordd y caiff gwasanaethau eu gwerthuso a'u hasesu, a gellid datblygu safonau ymhellach wedyn i'w defnyddio i archwilio a gwella ansawdd. Er mwyn bwrw ymlaen â'r broses o ddatblygu'r fframwaith, rydym wrthi'n recriwtio rheolwr prosiect penodedig. Rydym wedi gofyn i'r arweinydd clinigol cenedlaethol ar gyfer gofal diwedd oes, Dr Idris Baker, sefydlu grŵp llywio cenedlaethol ar brofedigaeth i gefnogi'r gwaith hwn. Fel y bydd llawer ohonoch yn gwybod, mae gan Dr Baker gryn wybodaeth a phrofiad mewn gofal profedigaeth. Fel mesur dros dro, yn ddiweddar cytunais i roi cyllid ychwanegol yn ystod y flwyddyn i gryfhau'r cymorth a roddir ar hyn o bryd gan y trydydd sector i rai sydd wedi colli rhywun i hunanladdiad. Cafodd pum sefydliad eu cefnogi. Yn ogystal, mae cyllid rhanbarthol Llywodraeth Cymru yn cael ei ddefnyddio i greu gwasanaeth cymorth profedigaeth newydd ar gyfer gogledd Cymru. Byddaf yn gwneud datganiad ysgrifenedig cyn y toriad hanner tymor i amlinellu ein cynlluniau mwy hirdymor. Gallaf gadarnhau hefyd ein bod bellach wedi penodi cydlynydd atal hunanladdiad cenedlaethol ar gyfer Cymru a fydd yn allweddol er mwyn uno dulliau ac arwain y broses o ddatblygu a gweithredu camau newydd i atal hunanladdiad a hunan-niwed mewn ffordd lawer mwy cydgysylltiedig ac effeithiol. Caiff swydd y cydgysylltydd ei chefnogi gan dair swydd ranbarthol i gyflawni cynlluniau gweithredu ledled Cymru. Bydd cynnwys pobl sydd wedi byw drwy brofedigaeth hunanladdiad yn allweddol i ddatblygiad y llwybr ymyrraeth ar ôl hunanladdiad. Bydd y cydgysylltydd cenedlaethol yn canolbwyntio ar ddatblygu'r llwybr ymyrraeth ar ôl hunanladdiad fel rhan o'n gwaith ehangach i wella cymorth profedigaeth. Mae'r grŵp cynghori cenedlaethol ar hunanladdiad a hunan-niweidio bellach yn cynllunio tri gweithdy rhanbarthol i randdeiliaid i lywio'r gwaith hwnnw. Rwy'n gobeithio bod hyn yn helpu i ddangos y pwyslais rydym yn parhau i'w osod ar yr agenda hon, ac yn amlinellu'r camau rydym yn eu cymryd i atal hunanladdiad a hunan-niwed, a hefyd i wella cymorth profedigaeth. Rwy'n cydnabod uchelgais yr Aelodau ar draws y Siambr i gyflawni'r gwelliant hwnnw'n gyflymach. Byddaf yn cynnwys mwy o fanylion am amserlenni ar gyfer y llwybr profedigaeth yn y datganiad ysgrifenedig y bwriadaf ei gyhoeddi cyn y toriad hanner tymor.