English: Thank you, Llywydd, and happy St David's Day to you, to the Minister and to the whole of the Chamber. I'd like to start by thanking the Minister for bringing forward this statement today, and I refer Members to my register of interests. I would also like to associate myself with the Minister's heartfelt words on the death of Aled Roberts. Let's hope that one of the gifts that Aled leaves us is to see the language that he loved prosper. The Welsh language is a crucial part of our culture, our history and our heritage, and over the past week we have seen how easily these three national foundations can be eroded, attacked and broken. A nation's identity is based on its culture, its people and, of course, its language. I see the Cymraeg 2050 policy as part of a range of initiatives that will not only strengthen our identity here in Wales, but will also strengthen our unique place as part of the UK. With this statement given on St David's Day, it would be erroneous of me not to note the celebration of our patron saint today, a man from west Wales who was recognised by the Pope over 1,900 years ago. Dewi Sant lived a godly life, and celebrating St David's Day is something that unites us here in Wales. The language is an aspect of our culture that adds value to our nation, and the Cymraeg 2050 strategy plays an important role in safeguarding and developing the language for future generations. Given the longevity of the Cymraeg 2050 strategy, opportunities to scrutinise the Government are crucial to ensure that outcomes are achieved and targets are achieved. The Minister will be aware of my concerns about accountability in this programme, particularly as it's likely that nobody in this Government will be accountable in the year 2050. That's why this opportunity is so important, and I certainly welcome this detailed annual report that I read with great interest. I was very pleased to see the Minister recognising the important work of our voluntary organisations, and how they work within communities in order to promote and develop the Welsh language. As chair of Pembrokeshire young farmers club, I have seen how valuable the Welsh language is to our communities, particularly our young people. But the Welsh Government mustn't rely on third sector organisations alone to do the work for them. Wales has great potential, and we can develop our young people into bilingual or even trilingual speakers so that we can also work on the international stage. Indeed, given this, I would like to draw your attention to my concern about the historic path in terms of those studying at year 11 who are registered to take part in first-language and second-language Welsh GCSE. In the past 12 years, the percentage of year 11 learners who have taken first-language Welsh GCSE has increased only by 3 per cent, a figure that doesn't accord with the Welsh Government's narrative or words. And although I'm pleased to see that the percentage taking the full Welsh GCSE as a second language has increased significantly, I do have concern about the appropriateness of this qualification. If this second-language course sees learners just learning simple phrases and don't develop a deeper understanding of the language, then when it comes to professions in later life, such as education, they could be disadvantaged. But this isn't my only concern. I know of cases where first-language Welsh speakers have chosen to take second-language GCSE courses just to strengthen their chances of getting an A or an A* grade. Now, Minister, as you know, you have my full support for this policy. Yes, it's ambitious, but I support the intentions. With the best will in the world, you won't be Minister for Welsh language when this scheme comes to an end in the year 2050, and that is why it is so important that we do keep a critical eye on how it develops. I hope that my contribution today will be taken in the spirit intended, as a critical friend, because it's only through working and changing course, when and if that's needed, will this policy succeed. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd, a Dydd Gŵyl Dewi Sant hapus ichi, i'r Gweinidog ac i'r Siambr. Hoffwn ddechrau trwy ddiolch i'r Gweinidog am gyflwyno'r datganiad heddiw, a chyfeiriaf Aelodau at fy nghofrestr o fuddiannau. Hoffwn hefyd gysylltu fy hun â geiriau teimladwy'r Gweinidog am farwolaeth drist Aled Roberts. Gadewch inni obeithio mai un o gymynroddion Aled fydd gweld datblygiad yr iaith yr oedd yn ei charu ac a dreuliodd gymaint o amser yn ei hyrwyddo. Mae'r iaith Gymraeg yn rhan hanfodol o'n diwylliant, ein hanes a'n treftadaeth, a thros yr wythnos diwethaf rydym wedi gweld pa mor hawdd y gall y tair sylfaen genedlaethol hyn gael eu herydu, eu hymosod arnynt a'u torri. Mae hunaniaeth cenedl yn seiliedig ar ei diwylliant, ei phobl ac, wrth gwrs, ei hiaith. Gwelaf y polisi Cymraeg 2050 yn rhan o ystod o fentrau a fydd nid yn unig yn cryfhau ein hunaniaeth yma yng Nghymru, ond hefyd yn cryfhau ein lle unigryw fel rhan o'r Deyrnas Unedig. Gyda'r datganiad hwn wedi ei roi ar Ddydd Gŵyl Dewi, byddai'n esgeulus imi beidio â nodi dathliad ein nawddsant heddiw, dyn o orllewin Cymru a gafodd ei gydnabod gan y Pab dros 1,900 o flynyddoedd yn ôl. Bu Dewi Sant fyw bywyd duwiol, ac mae ei ddathlu fel ein nawddsant yn rhywbeth sy'n ein huno ni yma yng Nghymru. Mae'r iaith yn agwedd ar y diwylliant sy'n ychwanegu gwerth at ein cenedl fawr, ac mae strategaeth Cymraeg 2050 yn chwarae rhan bwysig wrth ddiogelu a thyfu'r iaith am genhedlaeth i ddod. O ystyried hirhoedledd strategaeth Cymraeg 2050 Llywodraeth Cymru, mae cyfleoedd i graffu ar y Llywodraeth yn hanfodol er mwyn sicrhau bod canlyniadau'n cyrraedd targedau. Bydd y Gweinidog yn ymwybodol iawn o'm mhryderon ynghylch atebolrwydd y rhaglen hon, yn enwedig gan ei bod yn debygol na fydd neb yn y Llywodraeth yma yn atebol yn y flwyddyn 2050. Dyna pam mae'r cyfle hwn mor bwysig, ac rwy'n sicr yn croesawu ei hadroddiad blynyddol manwl a ddarllenais â diddordeb mawr. Roeddwn yn hynod falch o weld y Gweinidog yn cydnabod gwaith pwysig ein sefydliadau gwirfoddol, a sut maen nhw'n gweithio o fewn y cymunedau i hybu a thyfu'r Gymraeg. Fel cadeirydd clwb ffermwyr ifanc sir Benfro, rwyf wedi gweld pa mor werthfawr yw cwlwm y Gymraeg i'r gymdeithas, yn enwedig i'n pobl ifanc. Ond rhaid i Lywodraeth Cymru beidio â dibynnu ar sefydliadau trydydd sector yn unig i wneud ei gwaith drostynt. Mae gan Gymru bentwr o botensial, a gall datblygu ein pobl ifanc yn siaradwyr dwyieithog neu hyd yn oed deirieithog sicrhau bod pobl yn eistedd ar y llwyfan rhyngwladol. Yn wir, o ystyried hyn, hoffwn dynnu eich sylw at fy mhryderon ynghylch trywydd hanesyddol y nifer sydd yn astudio ar gyfer dysgwyr blwyddyn 11 sydd wedi cofrestru i gymryd rhan yn TGAU Cymraeg iaith gyntaf ac ail iaith. Yn y 12 mlynedd diwethaf, mae canran y dysgwyr blwyddyn 11 sydd wedi cymryd rhan yn TGAU Cymraeg iaith gyntaf wedi cynyddu 3 y cant yn unig, ffigur nad yw'n cyd-fynd â naratif, geiriau na pholisi Llywodraeth Cymru. Ac er fy mod yn falch o weld bod y ganran sy'n dilyn cwrs llawn TGAU Cymraeg ail iaith wedi cynyddu'n aruthrol, mae gennyf bryderon am addasrwydd y cymhwyster hwn. Os yw'r TGAU Cymraeg ail iaith hwn yn gweld dysgwyr yn dysgu ymadroddion gorsyml ac nad yw'n datblygu dysgu'r iaith yn ddyfnach, pan ddaw i broffesiynau mewn bywyd hŷn, fel addysgu, gallant fod o dan anfantais. Ond nid yma yn unig y mae fy mhryderon. Gwn am achosion lle mae siaradwyr Cymraeg iaith gyntaf rhugl wedi dewis sefyll cyrsiau TGAU Cymraeg ail iaith dim ond i gryfhau eu siawns o ennill gradd A neu A*. Weinidog, fel y gwyddoch, mae gennych fy nghefnogaeth i'r polisi hwn. Ydy, mae'n uchelgeisiol, ond cefnogaf y bwriadau sydd ganddo. Gyda'r ewyllys gorau yn y byd, nid chi fydd Gweinidog y Gymraeg pan ddaw'r cynllun hwn i ben yn y flwyddyn 2050, a dyna pam mae e mor bwysig ein bod yn cadw llygad beirniadol ar sut mae'n datblygu. Gobeithio fod fy nghyfraniad heddiw yn cael ei gymryd yn y ffordd y'i bwriadwyd fel ffrind beirniadol, a critical friend, achos dim ond trwy weithio a newid cwrs, os a phryd y bydd angen, y bydd y polisi hwn yn llwyddiannus. Diolch.