English: Diolch yn fawr, Llywydd. Seventy-two people died in the Grenfell Tower fire. It was the deadliest structural fire in the United Kingdom for 30 years, and it exposed serious failings in the regulatory systems around building safety. Dame Judith Hackitt's review has sought to address these failings, and the recommendations of her report fell into two categories: the design and construction of buildings and then their occupation. This motion deals with the first of these and also addresses the rights of redress for house buyers, including those suffering the consequences of building defects. The reforms in the Bill to the building control system represent the most comprehensive set of changes since the Building Act 1984. They're intended to prevent a Grenfell fire occurring in the future. In parallel, we are working to ensure fair treatment for those facing the remediation of the flats they live in. That's why we've announced the funding of surveys and building passports, which will inform the support needed. It's a fact that the criticism levelled at the system in England by Dame Judith may equally be levelled at Wales. For this reason, we've actively sought the inclusion of amendments to the UK Government Building Safety Bill to reflect the needs of Wales. I'd like to thank the committees for their consideration of the legislative consent memorandum, and I recognise the comments made that this should have been a Welsh Government Bill. However, this Bill provides a pragmatic opportunity to take earlier action in our efforts to respond to these issues. The new regime will provide for more stringent regulation of higher risk buildings in Wales. I previously indicated that a higher risk building in Wales is a building with a floor of 18 m or more, or seven storeys. There will be powers to change this definition in the event of further evidence informing our view of risk and building characteristics. The Bill puts requirements in place that will ensure you can no longer choose your building control body for higher risk buildings. In Wales local authority building control will carry out this role as an extension to their current duties. Buildings will have a clear system of gateway stages, through design, construction, to initial occupation. Stop points at different stages will prevent work continuing without evidence that building safety is being appropriately addressed. As well as the system itself, people are also critical to building safety. The Bill will put in place new duty holder requirements, for example on the clients, designers and contractors who plan, manage and undertake building work. They will take responsibility for identifying and mitigating building safety risks throughout. The Bill will also introduce new provisions to provide for the regulation of the building control profession and bodies who oversee building work. As well as a more robust enforcement system, the Bill helps improve rights of redress, including where it becomes evident that substandard work has been undertaken following occupation of a home. Buying a home is one of the biggest financial commitments many people make in their lives, and for purchasers to still be waiting for issues to be addressed months after moving in, or for defects to render a home uninhabitable, is simply unacceptable. Whilst home owners should expect a home to be of good quality on the day they move in, having a clear process that requires developers to act quickly to rectify issues is important in protecting home owners. We've addressed this through the changes to the Defective Premises Act 1972, and the creation of a New Homes Ombudsman. The Defective Premises Act provisions will be extended from new dwellings only to cover refurbishment and extension works to existing dwellings carried out by a business. It'll also extend the limitation period for claims from six to 15 years prospectively, and from six to 30 years retrospectively. The New Homes Ombudsman is being introduced as a result of criticism of the house-building industry, in its build quality and customer service record. The ombudsman will provide for dispute resolution and determine complaints made by those with a relevant interest in new-build homes against developers. A code of practice, detailing the standards of conduct and quality of work, is a feature of the ombudsman, to ensure that developers know what's expected of them, and homebuyers know what to expect. It's envisaged the house-building industry will meet the costs of the new ombudsman and, once established, the service will be free to complainants. Llywydd, in summary, these reforms address some of the key issues raised by Dame Judith Hackitt, and create a new system of control for Wales that provides a clear, robust framework to ensure that the construction industry builds homes that are safe, and will provide an effective route to redress if things go wrong. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Bu farw saith deg dau o bobl yn nhân Tŵr Grenfell. Hwn oedd y tân strwythurol mwyaf angheuol yn y Deyrnas Unedig ers 30 mlynedd, ac fe wnaeth amlygu methiannau difrifol yn y systemau rheoleiddio o ran diogelwch adeiladau. Mae adolygiad y Fonesig Judith Hackitt wedi ceisio mynd i'r afael â'r methiannau hyn, ac roedd argymhellion ei hadroddiad yn perthyn i ddau gategori: gwaith dylunio ac adeiladu adeiladau ac yna eu meddiannaeth. Mae'r cynnig hwn yn ymdrin â'r cyntaf o'r rhain ac mae hefyd yn mynd i'r afael â hawliau gwneud iawn i brynwyr tai, gan gynnwys y rhai sy'n dioddef canlyniadau diffygion adeiladu. Y diwygiadau yn y Bil i'r system rheoli adeiladu yw'r gyfres fwyaf cynhwysfawr o newidiadau ers Deddf Adeiladu 1984. Eu bwriad yw atal tân Grenfell rhag digwydd yn y dyfodol. Ochr yn ochr â hyn, rydym yn gweithio i sicrhau triniaeth deg i'r rhai sy'n wynebu gwaith adfer y fflatiau maen nhw'n byw ynddyn nhw. Dyna pam rydym ni wedi cyhoeddi y bydd arolygon a phasbortau adeiladu yn cael eu hariannu, ac y byddan nhw'n llywio'r cymorth sydd ei angen. Mae'n ffaith y gallai'r feirniadaeth a roddwyd i'r system yn Lloegr gan y Fonesig Judith fod ar yr un mor berthnasol yng Nghymru. Am y rheswm hwn, rydym ni wedi mynd ati i geisio cynnwys gwelliannau i Fil Diogelwch Adeiladau Llywodraeth y DU i adlewyrchu anghenion Cymru. Hoffwn i ddiolch i'r pwyllgorau am eu hystyriaeth o'r memorandwm cydsyniad deddfwriaethol, ac rwy'n cydnabod y sylwadau a wnaed y dylai hwn fod wedi bod yn Fil Llywodraeth Cymru. Fodd bynnag, mae'r Bil hwn yn gyfle pragmatig i gymryd camau cynharach yn ein hymdrechion i ymateb i'r materion hyn. Bydd y drefn newydd yn darparu ar gyfer rheoleiddio adeiladau risg uwch yn llymach yng Nghymru. Rwyf wedi nodi o'r blaen fod adeilad risg uwch yng Nghymru yn adeilad â llawr o 18m neu fwy, neu saith llawr. Bydd pwerau i newid y diffiniad hwn os bydd rhagor o dystiolaeth yn llywio ein barn ar risg a nodweddion adeiladau. Mae'r Bil yn rhoi gofynion ar waith a fydd yn sicrhau na allwch chi ddewis eich corff rheoli adeiladau ar gyfer adeiladau risg uwch mwyach. Yng Nghymru, bydd timau rheoli adeiladau yr awdurdodau lleol yn cyflawni'r gwaith hwn fel estyniad i'w dyletswyddau presennol. Bydd gan adeiladau system glir o gamau porth, o'r cam dylunio, adeiladu, i'r cam meddiannaeth gychwynnol. Bydd mannau aros ar wahanol gamau yn atal gwaith rhag parhau heb dystiolaeth bod diogelwch adeiladau yn cael sylw priodol. Yn ogystal â'r system ei hun, mae pobl hefyd yn hollbwysig o ran diogelwch adeiladau. Bydd y Bil yn rhoi gofynion newydd ar waith ar gyfer deiliaid dyletswydd, er enghraifft ar y cleientiaid, y dylunwyr a'r contractwyr sy'n cynllunio, yn rheoli ac yn ymgymryd â gwaith adeiladu. Byddan nhw'n gyfrifol am nodi a lliniaru risgiau diogelwch adeiladau drwyddi draw. Bydd y Bil hefyd yn cyflwyno darpariaethau newydd i ddarparu ar gyfer rheoleiddio'r proffesiwn rheoli adeiladau a chyrff sy'n goruchwylio gwaith adeiladu. Yn ogystal â system orfodi fwy cadarn, mae'r Bil yn helpu i wella hawliau gwneud iawn, gan gynnwys lle y daw'n amlwg bod gwaith is-safonol wedi ei wneud ar ôl meddiannu cartref. Prynu cartref yw un o'r ymrwymiadau ariannol mwyaf y mae llawer o bobl yn ei wneud yn eu bywydau, ac mae'n gwbl annerbyniol i brynwyr barhau i aros i faterion gael sylw fisoedd ar ôl symud i mewn, neu i ddiffygion wneud cartref yn anaddas. Er y dylai perchnogion cartrefi ddisgwyl i gartref fod o ansawdd da ar y diwrnod y maen nhw'n symud i mewn, mae cael proses glir sy'n ei gwneud yn ofynnol i ddatblygwyr weithredu'n gyflym i unioni materion yn bwysig o ran amddiffyn perchnogion cartrefi. Rydym ni wedi mynd i'r afael â hyn drwy'r newidiadau i Ddeddf Mangreoedd Diffygiol 1972, a chreu Ombwdsmon Cartrefi Newydd. Bydd darpariaethau'r Ddeddf Mangreoedd Diffygiol yn cael eu hymestyn o anheddau newydd yn unig i gynnwys gwaith adnewyddu ac estyniad anheddau sy'n bodoli eisoes a fydd yn cael ei wneud gan fusnes. Bydd hefyd yn ymestyn y cyfnod cyfyngu ar gyfer hawliadau o chwech i 15 mlynedd yn yr arfaeth, ac o chwech i 30 mlynedd yn ôl-weithredol. Mae'r Ombwdsmon Cartrefi Newydd yn cael ei gyflwyno o ganlyniad i feirniadaeth o'r diwydiant adeiladu tai, o ran ansawdd ei waith adeiladu a'r cofnod o wasanaeth cwsmeriaid. Bydd yr ombwdsmon yn darparu ar gyfer datrys anghydfodau ac yn penderfynu ar gwynion a wneir gan y rhai sydd â buddiant perthnasol mewn cartrefi newydd yn erbyn datblygwyr. Mae cod ymarfer, sy'n nodi safonau ymddygiad ac ansawdd gwaith, yn un o nodweddion yr ombwdsmon, er mwyn sicrhau bod datblygwyr yn gwybod beth a ddisgwylir ganddyn nhw, a bod y rhai sy'n prynu cartref yn gwybod beth i'w ddisgwyl. Rhagwelir y bydd y diwydiant adeiladu tai yn talu costau'r ombwdsmon newydd ac, ar ôl ei sefydlu, bydd y gwasanaeth am ddim i'r rhai sy'n cyflwyno cwynion. Llywydd, i grynhoi, mae'r diwygiadau hyn yn mynd i'r afael â rhai o'r materion allweddol a godwyd gan y Fonesig Judith Hackitt, ac yn creu system reoli newydd i Gymru sy'n darparu fframwaith clir a chadarn i sicrhau bod y diwydiant adeiladu yn adeiladu cartrefi sy'n ddiogel, ac a fydd yn darparu llwybr effeithiol at wneud iawn os bydd pethau'n mynd o chwith. Diolch.