English: I'm pleased to have this opportunity to speak on this in the Chamber today. I thank you, Joel James, for bringing this important debate to the Senedd. Around 90 per cent of liver disease is caused by modifiable risk factors such as alcohol intake, diet and lifestyle factors, yet liver disease deaths in Wales have surged by almost a quarter in the last two years alone, to the highest-ever recorded level. Swift and co-ordinated action is needed at the highest level of Government and across health boards to turn the tide on this liver disease epidemic. Tackling the pace and scale of this complex public health emergency demands robust oversight and accountability mechanisms. I urge the Minister to commit to introducing a dedicated liver health strategic clinical network to ensure the ambitious targets identified in the new quality statement on liver disease are implemented effectively and efficiently. Aneurin Bevan health board, my local health board, is at the forefront of local innovation and good practice in improving earlier detection and outcomes for liver disease patients. A pilot project in Gwent, which is a pathway for earlier diagnosis of liver disease, led to an 81 per cent increase in diagnosis of cirrhosis, the most severe form of liver disease. The pilot pathway has since been brought up to scale across the country through the roll-out of the all-Wales abnormal blood test pathway in October 2021, a step change in efforts to accelerate earlier detection of liver disease in primary and secondary care, the first UK nation to do so. Aneurin Bevan health board was also the first health board in Wales to introduce the seven-day alcohol care team support. Skilling up service provision has a significant impact in tackling harmful drinking behaviours, reducing hospital admissions and improving health outcomes, particularly amongst those most at risk of developing severe alcohol-related liver disease. Despite local innovation and adoption of a national pathway for the early detection and management of liver disease, significant unwarranted variation persists in liver disease care and outcomes across health boards, as my colleagues have already referred to. Provision and delivery of liver care services across Wales is variable, despite evidence that access to specialist care improves survival rates for liver disease patients by approximately 20 per cent. As has been said - and it's an important consideration - the liver disease burden and risk factors are more prevalent in the most deprived communities. Hospitalisation rates due to liver disease are four times higher in the most deprived areas compared to the most affluent. The number of people diagnosed with fatty liver disease in secondary care is 95 per cent higher in the most deprived areas versus the least deprived by about 1,000. Alarmingly, people with liver disease in deprived areas will die 10 years earlier than those in the most affluent areas, worsening the gap in healthy life expectancy. Public Health Wales estimate that tackling health inequalities facing the least deprived communities could save the NHS up to £322 million a year, particularly through reducing emergency admission and A&E attendance. Urgent action is needed to scale up the use of non-invasive liver fibrosis assessments - e.g. fibroscan technology - in primary and community care across every health board. The use of fibroscan technology in community settings is likely to be highly cost-effective in detecting liver disease at an earlier stage, and reducing the need for emergency secondary and specialist care. Hospital admission rates due to liver disease in Aneurin Bevan health board - 95.2 per 100,000 - were well over 40 per cent higher than the national average, and more than twice as high as Hywel Dda University Health Board, in 2020. This burden on the NHS could be mitigated by scaling up this use of the non-invasive fibrosis assessments in primary care and community settings, and I hope that we will see this preventative action soon. I urge everyone to support this motion today.
Welsh: Rwy'n falch o gael y cyfle hwn i siarad am hyn yn y Siambr heddiw. Diolch, Joel James, am ddod â'r ddadl bwysig hon i'r Senedd. Mae oddeutu 90 y cant o glefyd yr afu yn cael ei achosi gan ffactorau risg y gellir eu haddasu, megis cymeriant alcohol, deiet a ffactorau sy'n ymwneud â ffordd o fyw, ac eto mae marwolaethau oherwydd clefyd yr afu yng Nghymru wedi cynyddu bron i chwarter dros y ddwy flynedd ddiwethaf yn unig, i'r lefel uchaf a gofnodwyd erioed. Mae angen gweithredu cyflym a chydgysylltiedig ar lefel uchaf y Llywodraeth ac ar draws byrddau iechyd i fynd i'r afael â'r epidemig o glefyd yr afu. Mae angen mecanweithiau goruchwylio ac atebolrwydd cadarn er mwyn mynd i'r afael â chyflymder a graddfa'r argyfwng iechyd cyhoeddus cymhleth hwn. Rwy'n annog y Gweinidog i ymrwymo i gyflwyno rhwydwaith clinigol strategol iechyd yr afu pwrpasol i sicrhau bod y targedau uchelgeisiol a nodir yn y datganiad ansawdd newydd ar glefydau'r afu yn cael eu cyflawni'n effeithiol ac yn effeithlon. Mae bwrdd iechyd Aneurin Bevan, fy mwrdd iechyd lleol, ar flaen y gad gydag arloesi lleol ac arferion da mewn perthynas â gwella canlyniadau a phrosesau canfod cynharach i gleifion clefyd yr afu. Arweiniodd prosiect peilot yng Ngwent, sef llwybr ar gyfer gwneud diagnosis cynharach o glefyd yr afu, at gynnydd o 81 y cant mewn diagnosis o sirosis, y math mwyaf difrifol o glefyd yr afu. Ers hynny, mae'r llwybr peilot wedi'i gyflwyno ar draws y wlad drwy gyflwyno llwybr profion gwaed annormal Cymru ym mis Hydref 2021, sy'n newid sylweddol yn yr ymdrechion i gyflymu'r broses o ganfod clefyd yr afu yn gynt mewn gofal sylfaenol ac eilaidd, y wlad gyntaf yn y DU i wneud hynny. Bwrdd iechyd Aneurin Bevan hefyd oedd y bwrdd iechyd cyntaf yng Nghymru i gyflwyno cymorth tîm gofal alcohol saith diwrnod. Mae uwchsgilio darpariaeth gwasanaeth yn cael effaith sylweddol ar fynd i'r afael ag ymddygiad yfed niweidiol, lleihau derbyniadau i'r ysbyty a gwella canlyniadau iechyd, yn enwedig ymhlith pobl â'r risg fwyaf o ddatblygu clefyd yr afu difrifol sy'n gysylltiedig ag alcohol. Er gwaethaf arloesi lleol a mabwysiadu llwybr cenedlaethol ar gyfer canfod a rheoli clefyd yr afu yn gynnar, mae amrywio diangen sylweddol yn parhau o ran gofal a chanlyniadau clefyd yr afu ar draws byrddau iechyd, fel y mae fy nghyd-Aelodau wedi'i nodi eisoes. Mae darpariaeth gwasanaethau gofal yr afu ledled Cymru yn amrywio, er gwaethaf tystiolaeth fod mynediad at ofal arbenigol yn gwella cyfraddau goroesi cleifion clefyd yr afu oddeutu 20 y cant. Fel y dywedwyd - ac mae'n ystyriaeth bwysig - mae baich clefyd yr afu a ffactorau risg yn fwy cyffredin yn y cymunedau mwyaf difreintiedig. Mae cyfraddau derbyn i'r ysbyty oherwydd clefyd yr afu bedair gwaith yn uwch yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig o gymharu â'r rhai mwyaf cyfoethog. Mae nifer y bobl sy'n cael diagnosis o glefyd yr afu brasterog mewn gofal eilaidd 95 y cant yn uwch yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig o gymharu â'r ardaloedd lleiaf difreintiedig, oddeutu 1,000. Yn frawychus ddigon, bydd pobl â chlefyd yr afu mewn ardaloedd difreintiedig yn marw 10 mlynedd yn gynharach na'r rhai yn yr ardaloedd mwyaf cefnog, gan waethygu'r bwlch mewn disgwyliad oes iach. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn amcangyfrif y gallai mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd sy'n wynebu'r cymunedau lleiaf difreintiedig arbed hyd at £322 miliwn y flwyddyn i'r GIG, yn enwedig drwy leihau derbyniadau brys a nifer y bobl sy'n mynd i adrannau damweiniau ac achosion brys. Mae angen gweithredu ar frys i gynyddu'r defnydd o asesiadau ffeibrosis yr afu anfewnwthiol - e.e. technoleg FibroScan - mewn gofal sylfaenol a chymunedol ar draws pob bwrdd iechyd. Mae'r defnydd o dechnoleg FibroScan mewn lleoliadau cymunedol yn debygol o fod yn gosteffeithiol iawn o ran canfod clefyd yr afu yn gynharach, a lleihau'r angen am ofal eilaidd a gofal arbenigol brys. Roedd cyfraddau derbyn i'r ysbyty oherwydd clefyd yr afu ym mwrdd iechyd Aneurin Bevan - 95.2 fesul 100,000 - ymhell dros 40 y cant yn uwch na'r cyfartaledd cenedlaethol, a mwy na dwywaith cymaint â Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda, yn 2020. Gellid lliniaru'r baich hwn ar y GIG drwy gynyddu'r defnydd o asesiadau ffeibrosis anfewnwthiol mewn lleoliadau gofal sylfaenol a chymunedol, ac rwy'n gobeithio y gwelwn y camau ataliol hyn yn cael eu cymryd cyn bo hir. Rwy'n annog pawb i gefnogi'r cynnig hwn heddiw.