English: Diolch yn fawr, Llywydd. Many thanks for allowing me to reply to this opposition debate around women's health, which I know most people in the Chamber are aware is an issue that I'm passionate about addressing, and it's great to see that there is absolute consensus on the issue, if not on the motion itself. Now, women, as we know, make up just over half of our population and account for 47 per cent of the workforce. But that evidence is mounting that women don't always receive the health support needed to deliver the improved outcomes we expect. Gender inequalities in terms of health remain very significant. For example, with heart diseases, as we've heard, women are less likely to be aware of their risks and symptoms, less likely to be diagnosed quickly, less likely to be given optimal treatment, and less likely to access rehabilitation. I'm really grateful to the British Heart Foundation for drawing my attention to this in a briefing, which led me to commission a quality statement on women very shortly after I was appointed last year. Women, we know, are under-represented in clinical trials, and these inequalities come at a huge cost. Research suggests that the deaths of at least 8,000 women could have been prevented through equitable cardiac treatment over a 10-year period in England and Wales. People have mentioned different responses of women, for example to autism, to mental health. But, crucially, I think also something that is not talked about is, in an ageing population, the huge impact of incontinence on older women - disproportionately, once again, affecting women rather than men. There is a particular approach taken in 'A Healthier Wales', and that's our long-term plan for health and social services, and the whole ethos of the programme is for the services to be equitable, designed around the individual and around groups of people, based on their unique needs and what matters to them. But, when it comes to women's health, all too often in the NHS women's healthcare is confined to reproductive health issues. Now, I want a health service in Wales that supports and nurtures women's wider health and well-being, and I've instructed officials to take this broader approach when it comes to developing that quality statement.
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Diolch yn fawr am ganiatáu imi ymateb i'r ddadl hon gan yr wrthblaid ar iechyd menywod, y gwn fod y rhan fwyaf o bobl yn y Siambr yn ymwybodol ei fod yn fater rwy'n teimlo'n angerddol yn ei gylch, ac mae'n wych gweld bod consensws llwyr ar y mater, os nad ar y cynnig ei hun. Nawr, fel y gwyddom, menywod yw ychydig dros hanner ein poblogaeth a 47 y cant o'r gweithlu. Ond mae'r dystiolaeth yn cynyddu nad yw menywod bob amser yn cael y cymorth iechyd sydd ei angen i gyflawni'r canlyniadau gwell a ddisgwyliwn. Mae anghydraddoldebau iechyd rhwng y rhywiau yn parhau i fod yn sylweddol iawn. Er enghraifft, gyda chlefydau'r galon, fel y clywsom, mae menywod yn llai tebygol o fod yn ymwybodol o'u risgiau a'u symptomau, yn llai tebygol o gael diagnosis cyflym, yn llai tebygol o gael y driniaeth orau bosibl, ac yn llai tebygol o gael mynediad at gymorth adsefydlu. Rwy'n ddiolchgar iawn i Sefydliad Prydeinig y Galon am dynnu fy sylw at hyn mewn sesiwn friffio, gan fy arwain i gomisiynu datganiad ansawdd ar fenywod yn fuan iawn ar ôl i mi gael fy mhenodi y llynedd. Gwyddom fod menywod wedi'u tangynrychioli mewn treialon clinigol, ac mae'r anghydraddoldebau hyn yn costio'n fawr. Mae ymchwil yn awgrymu y gellid bod wedi atal marwolaeth o leiaf 8,000 o fenywod drwy driniaeth gardiaidd deg dros gyfnod o 10 mlynedd yng Nghymru a Lloegr. Mae pobl wedi sôn am ymatebion gwahanol menywod, er enghraifft i awtistiaeth, i iechyd meddwl. Ond yn hollbwysig hefyd, rwy'n credu mai un peth nad yw'n cael ei drafod mewn poblogaeth sy'n heneiddio, yw effaith enfawr anymataliaeth ar fenywod hŷn - sy'n effeithio'n anghymesur, unwaith eto, ar fenywod yn hytrach na dynion. Ceir ymagwedd benodol yn 'Cymru Iachach', sef ein cynllun hirdymor ar gyfer iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, a holl ethos y rhaglen yw i'r gwasanaethau fod yn deg, wedi'u cynllunio o amgylch yr unigolyn ac o amgylch grwpiau o bobl, yn seiliedig ar eu hanghenion unigryw a'r hyn sy'n bwysig iddynt. Ond gydag iechyd menywod, mae gofal iechyd menywod yn y GIG yn rhy aml o lawer wedi'i gyfyngu i faterion iechyd atgenhedlol. Nawr, rwyf am gael gwasanaeth iechyd yng Nghymru sy'n cefnogi ac yn meithrin iechyd a llesiant ehangach menywod, ac rwyf wedi cyfarwyddo swyddogion i fabwysiadu'r ymagwedd ehangach hon wrth ddatblygu'r datganiad ansawdd hwnnw.