English: We heard evidence on the economy committee a few days ago that our economy will never be the same. Some jobs will never return, and some jobs will not return in the same way. We can use this as a positive opportunity to refocus. We could look at the businesses that we have that can be reskilled and repurposed. If our aerospace industry doesn't recover quickly enough, could we use some of those skills and some of those technologies to build renewable energy projects, for example? And of course, there are Welsh Government programmes that we can build on. But, we will again need to be more ambitious, and we will need wider and more radical action. Perhaps, for example, we could give individual citizens a cash sum of £5,000 and enable them to choose, with that funding, how they choose to reskill themselves for a new economy that it's impossible to chart at the moment. Of course, none of this is entirely new, and it accords with a lot of what others are saying. The Future Generations Commissioner for Wales has been saying the same things. We saw the new body Restart Wales putting forward some similar proposals yesterday. And, of course, the Trades Union Congress at the UK level and in Scotland and here in Wales is saying similar things. Now, Llywydd, this of course will have to be paid for. As we say in Welsh, ' Diwedd y gân yw'r geiniog '. At the end of every song, there's the penny to pay. There are three areas that I want to briefly touch on here. The first is to return to the question of Barnett, and I was able to touch on this in questions to the economy Minister earlier. Research from the Centre for Towns shows that, of the 20 worst affected communities in England and Wales, 10 of those communities are going to be in Wales. I would suggest to this virtual Chamber that that doesn't say very much for the UK-wide solidarity that we often our First Minister speak about. It doesn't appear to have served us terribly well so far, and we can tell that to my constituents in Llanelli and people across south and north-east Wales. But, be that as it may, we know that the formula was never fair. We know that it's never served us well. And in terms of bringing resources from the UK Government into our response to this crisis, it is imperative that the formula by which those resources come is now based on need and not on historical numbers and not on a simple formula. We really need to make that case again, and in this context - those 20 towns, with 10 of the worst affected in Wales, and much other evidence that shows how difficult it will be for our economy to recover or, as I would argue, to transform - those resources will be needed. But I'm not sanguine, Llywydd. We have asked this of Governments of the UK of many colours over many years, and we've always got the same answer. So, what are the other options? Well, in the paper that we've produced to support this debate, we are advocating strongly once again the need for borrowing, and I know that this is something that the Welsh Government supports. It has never been cheaper to borrow to invest. All economists would tell us that this is going to be the case for many years to come. So, we make the case for a £20 billion bond to be repaid over 30 years, and the repayment of that is affordable. I won't detain the Senedd this afternoon, but the paper is published - people can look at the evidence there. It is affordable, and that is the scale of investment that we will need because the scale of the challenge that we face is so enormous. I might ask, perhaps, Conservative colleagues in this Chamber to use what influence they may have with the UK Government to allow Welsh Government to borrow on this scale. It is essential. We recovered from the last crisis on this scale after the second world war by borrowing and investing. Now, there's another question to be asked, and that is: is it time to have a grown-up conversation about tax? It is certainly true to say that we cannot hope to have Scandinavian-style public services and a United States of America-style taxation system. I'm not necessarily talking here about income tax, for example. We might look at wealth taxes. We might look at property taxes. That, of course, is for the longer term. But I do believe, Llywydd, that we have, through this crisis, overcome the decades-old Thatcherite idea that public spending is a bad thing. You will not find, I think, many people across the UK who are not glad for the scale of investment that has gone into protecting our economy and our public services, and now perhaps is the time to have those discussions. I will refer briefly now, if I may, Llywydd, to the amendments. We can't accept the Government amendment. There is a slight sense in it of, 'This is fine, we've got it, it's okay.' Well, they can't have. Nobody has. We need more ideas. We need to think differently. We welcome much, of course, of what is set out in the Government amendment. We welcome the work that the Counsel General is doing. I'm not entirely sure why he's seeking the advice of Gordon Brown, who, for the best part of a decade as Chancellor and then as Prime Minister, refused to reform the Barnett formula, which would have been very helpful to us. But be that as it may, this isn't a time for party political points. We welcome the consultation through the social partnership, but that isn't enough in itself, which again is why we're advocating for a citizen's assembly, and I'm a bit disappointed the Government hasn't seen fit. We need more urgency and ambition. Very briefly, to the Conservative amendments, we can't accept amendment 2. While apprenticeships will be important, they will not be sufficient. We are happy to accept amendment 3 as a useful addition, and I've explained our position, of course, about amendment 4. Amendment 5, to us, lacks ambition and scope. Now, with regard to amendment 6, we are able to support some elements of what the Member is suggesting, but I think it would be too optimistic to think, for example, that the food and drink industry alone will be able to lead us out of this mess. So, we will abstain on that amendment. To draw my remarks to a close, Llywydd, this is a time to work together. This is a time for ambition. This is an opportunity, as I've heard the Minister say, to build, I think, not just a fairer, greener economy but a fair, green economy, and for that to happen we need to be taking action now while we look for the longer way ahead. I commend our motion with the one amendment to the Senedd.
Welsh: Clywsom dystiolaeth ym mhwyllgor yr economi ychydig ddyddiau'n ôl na fydd ein heconomi byth yr un fath. Ni fydd rhai swyddi byth yn dychwelyd, ac ni fydd rhai swyddi'n dychwelyd yn yr un ffordd. Gallwn ddefnyddio hyn fel cyfle cadarnhaol i ailffocysu. Gallem edrych ar y busnesau sydd gennym y gellir eu hailsgilio a'u haddasu at ddibenion newydd. Os na fydd ein diwydiant awyrofod yn gwella'n ddigon cyflym, a allem ddefnyddio rhai o'r sgiliau hynny a rhai o'r technolegau hynny i adeiladu prosiectau ynni adnewyddadwy, er enghraifft? Ac wrth gwrs, mae yna raglenni gan Lywodraeth Cymru y gallwn adeiladu arnynt. Ond unwaith eto, bydd angen inni fod yn fwy uchelgeisiol, a bydd angen gweithredu'n ehangach ac yn fwy radical. Efallai, er enghraifft, y gallem roi swm o £5,000 o arian parod i ddinasyddion unigol a'u galluogi i ddewis, gyda'r cyllid hwnnw, sut y maent yn dewis ailsgilio ar gyfer economi newydd sy'n amhosibl ei mapio ar hyn o bryd. Wrth gwrs, nid oes dim o hyn yn gwbl newydd, ac mae'n cyd-fynd â llawer o'r hyn y mae eraill yn ei ddweud. Mae Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru wedi bod yn dweud yr un pethau. Gwelsom y corff newydd, Restart Wales, yn cyflwyno cynigion tebyg ddoe. Ac wrth gwrs, mae Cyngres yr Undebau Llafur ar lefel y DU ac yn yr Alban ac yma yng Nghymru yn dweud pethau tebyg. Nawr, Lywydd, bydd yn rhaid talu am hyn wrth gwrs. Fel y dywedwn, diwedd y gân yw'r geiniog. Ceir tri maes yr hoffwn sôn amdanynt yn fyr yma. Y cyntaf yw dychwelyd at gwestiwn Barnett, a gallais sôn am hyn mewn cwestiynau i Weinidog yr economi yn gynharach. Mae ymchwil gan Centre for Towns yn dangos, o'r 20 cymuned yr effeithiwyd arnynt waethaf yng Nghymru a Lloegr, fod 10 o'r cymunedau hynny'n mynd i fod yng Nghymru. Byddwn yn awgrymu i'r Siambr rithwir hon nad yw hynny'n dweud llawer am yr undod ledled y DU y mae ein Prif Weinidog yn aml yn siarad amdano. Nid yw'n ymddangos ei fod wedi ein gwasanaethu'n dda iawn hyd yma, a gallwn ddweud hynny wrth fy etholwyr yn Llanelli ac wrth bobl ar draws de- a gogledd-ddwyrain Cymru. Ond boed hynny fel y bo, gwyddom nad oedd y fformiwla erioed yn deg. Rydym yn gwybod nad yw erioed wedi ein gwasanaethu'n dda. Ac o ran dod ag adnoddau gan Lywodraeth y DU i mewn i'n hymateb i'r argyfwng hwn, mae'n hanfodol fod y fformiwla a fydd yn rhyddhau'r adnoddau hynny yn seiliedig yn awr ar angen ac nid ar niferoedd hanesyddol ac nid ar fformiwla syml. Mae gwir angen inni ddadlau'r achos hwnnw eto, ac yn y cyd-destun hwn - yr 20 o drefi, gyda 10 o'r rhai yr effeithiwyd arnynt waethaf yng Nghymru, a llawer o dystiolaeth arall sy'n dangos pa mor anodd fydd hi i'n heconomi ymadfer neu, fel y byddwn i'n dadlau, i drawsnewid - bydd angen yr adnoddau hynny. Ond nid wyf yn hyderus, Lywydd. Rydym wedi gofyn hyn i Lywodraethau'r DU o sawl lliw dros lawer o flynyddoedd, a'r un ateb a gawn bob tro. Felly, beth yw'r dewisiadau eraill? Wel, yn y papur rydym wedi'i gynhyrchu i gefnogi'r ddadl hon, rydym yn dadlau'n gryf unwaith eto fod angen benthyca, a gwn fod hyn yn rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei gefnogi. Ni fu erioed yn rhatach i fenthyca ar gyfer buddsoddi. Byddai pob economegydd yn dweud wrthym y bydd hyn yn digwydd am flynyddoedd lawer i ddod. Felly, rydym yn dadlau o blaid ad-dalu bond o £20 biliwn dros 30 mlynedd, ac mae ad-dalu hwnnw'n fforddiadwy. Nid wyf am gadw'r Senedd y prynhawn yma, ond mae'r papur wedi ei gyhoeddi - gall pobl edrych ar y dystiolaeth yn y fan honno. Mae'n fforddiadwy, a dyna faint o fuddsoddiad y bydd ei angen arnom oherwydd mae maint yr her rydym yn ei hwynebu mor enfawr. Efallai y gallwn ofyn i gyd-Aelodau Ceidwadol yn y Siambr hon ddefnyddio unrhyw ddylanwad sydd ganddynt gyda Llywodraeth y DU i ganiatáu i Lywodraeth Cymru fenthyca ar y raddfa hon. Mae'n hanfodol. Llwyddasom i ymadfer o'r argyfwng diwethaf ar y raddfa hon ar ôl yr ail ryfel byd drwy fenthyca a buddsoddi. Nawr, mae cwestiwn arall i'w ofyn, sef: a yw hi'n bryd cael sgwrs aeddfed am drethi? Yn sicr, mae'n wir dweud na allwn obeithio cael gwasanaethau cyhoeddus Sgandinafaidd eu hansawdd a system drethu debyg i un Unol Daleithiau America. Nid wyf o reidrwydd yn sôn yma am dreth incwm, er enghraifft. Efallai y gallwn edrych ar drethi cyfoeth. Efallai y gallwn edrych ar drethi eiddo. Mae hynny, wrth gwrs, ar gyfer y tymor hwy. Ond rwy'n credu, Lywydd, ein bod drwy'r argyfwng hwn wedi goresgyn y syniad Thatcheraidd ers degawdau fod gwariant cyhoeddus yn beth drwg. Ni welwch lawer o bobl ledled y DU, rwy'n siŵr, nad ydynt yn falch o faint y buddsoddiad sydd wedi'i roi tuag at ddiogelu ein heconomi a'n gwasanaethau cyhoeddus, ac efallai mai dyma'r amser yn awr i gael y trafodaethau hynny. Cyfeiriaf yn fyr yn awr, os caf, Lywydd, at y gwelliannau. Ni allwn dderbyn gwelliant y Llywodraeth. Mae'n teimlo braidd fel, 'Mae hyn yn iawn, mae gennym reolaeth ar y sefyllfa, mae'n iawn.' Wel, nid yw hynny'n bosibl. Nid oes neb wedi cael rheolaeth ar y sefyllfa. Mae angen mwy o syniadau arnom. Mae angen inni feddwl yn wahanol. Rydym yn croesawu llawer o'r hyn a nodir yng ngwelliant y Llywodraeth wrth gwrs. Rydym yn croesawu'r gwaith y mae'r Cwnsler Cyffredinol yn ei wneud. Nid wyf yn hollol siŵr pam ei fod yn ceisio cyngor Gordon Brown, a wrthododd ddiwygio fformiwla Barnett am y rhan orau o ddegawd fel Canghellor ac yna fel Prif Weinidog, rhywbeth a fyddai wedi bod o gymorth mawr i ni. Ond boed hynny fel y bo, nid dyma'r adeg i sgorio pwyntiau gwleidyddol pleidiol. Rydym yn croesawu'r ymgynghoriad drwy'r bartneriaeth gymdeithasol, ond nid yw hynny'n ddigon ynddo'i hun, ac unwaith eto dyna pam ein bod yn dadlau dros gael cynulliad dinasyddion, ac rwyf ychydig yn siomedig nad yw'r Llywodraeth wedi cytuno i wneud hynny. Mae arnom angen mwy o frys ac uchelgais. Yn fyr iawn, ar welliannau'r Ceidwadwyr, ni allwn dderbyn gwelliant 2. Er y bydd prentisiaethau'n bwysig, ni fyddant yn ddigon. Rydym yn fodlon derbyn gwelliant 3 fel ychwanegiad defnyddiol, ac rwyf wedi egluro ein safbwynt, wrth gwrs, ar welliant 4. Mae gwelliant 5, i ni, yn dangos diffyg uchelgais a chyrhaeddiad. Nawr, ar welliant 6, rydym yn gallu cefnogi rhai elfennau o'r hyn y mae'r Aelod yn ei awgrymu, ond rwy'n credu y byddai'n rhy optimistaidd i feddwl, er enghraifft, y bydd y diwydiant bwyd a diod ar ei ben ei hun yn gallu ein harwain allan o'r llanast hwn. Felly, byddwn yn ymatal ar y gwelliant hwnnw. I ddod â fy sylwadau i ben, Lywydd, mae hon yn adeg i weithio gyda'n gilydd. Mae hon yn adeg ar gyfer uchelgais. Mae hwn yn gyfle, fel y clywais y Gweinidog yn dweud, i adeiladu economi sydd nid yn unig yn fwy teg ac yn fwy gwyrdd, ond economi deg a gwyrdd, ac er mwyn i hynny ddigwydd, mae angen inni weithredu yn awr wrth inni edrych am y ffordd hwy ymlaen. Rwy'n cymeradwyo ein cynnig gyda'r un gwelliant i'r Senedd.