English: I'm grateful to be able to participate in this debate, and I will address my remarks mainly to our amendment 9, as Rhun ap Iorwerth has said. We're grateful for the Government's acceptance of that amendment. These are, of course, incredibly difficult times. Restrictions are inevitable to protect public health. We may even need, as Lynne Neagle has just said, to restrict further over Christmas, perhaps to two households, with compassionate inclusions for those living alone. People's lives are of paramount importance. But we do need to look ahead. The beginning of the vaccination programme, of course, gives us all reason to hope. We will, as a nation, as a community of communities, survive this terrible crisis, and we will do that best, we stand the best chance of building back not just better but really well, if we work together as much as we can. The Government is rightly focused at present on the immediate public health crisis and, in fairness, on trying to mitigate the inevitable serious impact on jobs and businesses. Our amendment calls on them to work more closely, particularly with those sectors hardest hit - hospitality, sports venues and cultural organisations - to develop more detailed road maps setting out the steps that will need to be taken to enable those sectors to open safely when the time is right. I must stress again, Llywydd, that I am not talking about now; I'm looking here at the medium term. The Government says they are in constant discussion with these sectors, but that is not what these businesses and organisations tell us. It may depend, of course, with whom in different sectors the Government is currently consulting. Naturally, it's not possible for the Government to speak to every individual business, music venue or sports club, but I would urge Welsh Government to take a fresh look to ensure that their consultations, looking ahead to the medium term, are as wide and as comprehensive as possible. As Adam Price and Rhun ap Iorwerth have said, we welcome this new plan, but, in terms of looking ahead to the medium term, further work is needed. Our amendments suggest the Government facilitating direct engagement between sector representatives and the Government's scientific advisers. The scientific advisers, of course, are best placed to advise on the health risks. The sectors know their operations best, and are well used to working in complex regulatory environments around health and safety. Surely it makes sense to allow direct communication to improve the sector's understanding of the risks and the scientists' understanding of the practicalities. Given the Government's welcome acceptance of this amendment, I look forward, in the new year, to updates on direct discussions between scientific advisers under the sections I have mentioned. Never, Llywydd, have we in Plaid Cymru so wanted the Welsh Government to succeed so that lives and livelihoods can be protected. We will continue to engage constructively - scrutinising, making constructive suggestions, supporting where we can, opposing where we must. This is, I believe, what the people of Wales expect of us. I commend both Plaid Cymru's amendments to this Senedd.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar am gael cymryd rhan yn y ddadl hon, a byddaf yn canolbwyntio fy sylwadau yn bennaf ar welliant 9 o'n heiddo, fel y dywedodd Rhun ap Iorwerth. Rydym yn ddiolchgar bod y Llywodraeth wedi derbyn y gwelliant hwnnw. Mae hwn, wrth gwrs, yn gyfnod eithriadol o anodd. Mae cyfyngiadau'n anochel i ddiogelu iechyd y cyhoedd. Efallai y bydd angen, fel y mae Lynne Neagle newydd ei ddweud, i ni hyd yn oed gyfyngu ymhellach dros y Nadolig, efallai i ddwy aelwyd a chynnwys y rhai hynny sy'n byw ar eu pennau eu hunain am resymau tosturiol. Mae bywydau pobl yn holl bwysig. Ond mae angen i ni edrych ymlaen. Mae dechrau'r rhaglen frechu, wrth gwrs, yn rhoi pob rheswm inni obeithio. Byddwn, fel cenedl, fel cymuned o gymunedau, yn goroesi'r argyfwng ofnadwy hwn, a byddwn yn gwneud hynny orau, mae'r cyfle gorau gennym ni i adeiladu'n ôl nid yn unig yn well ond yn dda iawn, os byddwn yn gweithio gyda'n gilydd gymaint ag y gallwn ni. Mae'r Llywodraeth yn canolbwyntio'n briodol ar hyn o bryd ar yr argyfwng iechyd cyhoeddus sydd gennym ni nawr ac, a bod yn deg, ar geisio lliniaru'r effaith ddifrifol anochel ar swyddi a busnesau. Mae ein gwelliant yn galw arnyn nhw i weithio'n agosach, yn enwedig gyda'r sectorau hynny sydd wedi'u taro galetaf - lletygarwch, lleoliadau chwaraeon a sefydliadau diwylliannol - i ddatblygu canllawiau manylach sy'n nodi'r camau y bydd angen eu cymryd i alluogi'r sectorau hynny i agor yn ddiogel pan fydd yr amser yn iawn. Rhaid imi bwysleisio eto, Llywydd, nad wyf yn sôn am nawr; rwy'n edrych yma ar y tymor canolig. Dywed y Llywodraeth eu bod yn cynnal trafodaethau cyson â'r sectorau hyn, ond nid dyna a ddywed y busnesau a'r sefydliadau hyn wrthym. Gall ddibynnu, wrth gwrs, gyda phwy mewn gwahanol sectorau y mae'r Llywodraeth yn ymgynghori â nhw ar hyn o bryd. Yn naturiol, nid yw'n bosibl i'r Llywodraeth siarad â phob busnes, lleoliad cerddoriaeth neu glwb chwaraeon unigol, ond byddwn yn annog Llywodraeth Cymru i edrych o'r newydd i sicrhau bod eu hymgynghoriadau, gan edrych ymlaen at y tymor canolig, mor eang ac mor gynhwysfawr â phosibl. Fel y dywedodd Adam Price a Rhun ap Iorwerth, croesawn y cynllun newydd hwn, ond, o ran edrych ymlaen at y tymor canolig, mae angen gwneud rhagor o waith. Mae ein gwelliannau'n awgrymu bod y Llywodraeth yn hwyluso ymgysylltu uniongyrchol rhwng cynrychiolwyr y sector a chynghorwyr gwyddonol y Llywodraeth. Y cynghorwyr gwyddonol, wrth gwrs, sydd yn y sefyllfa orau i roi cyngor ar y peryglon i iechyd. Y sectorau sy'n gwybod orau sut maen nhw'n gweithredu, ac maen nhw wedi hen arfer â gweithio mewn amgylcheddau rheoleiddio cymhleth o ran iechyd a diogelwch. Siawns nad yw'n gwneud synnwyr i ganiatáu cyfathrebu uniongyrchol i wella dealltwriaeth y sector o'r risgiau a dealltwriaeth y gwyddonwyr o'r agweddau ymarferol. O gofio bod y Llywodraeth yn derbyn y gwelliant hwn, sydd i'w groesawu, edrychaf ymlaen, yn y flwyddyn newydd, at yr wybodaeth ddiweddaraf am drafodaethau uniongyrchol rhwng cynghorwyr gwyddonol o dan yr adrannau yr wyf wedi sôn amdanyn nhw. Llywydd, ni fuom ni erioed ym Mhlaid Cymru mor awyddus i Lywodraeth Cymru lwyddo fel y gellir diogelu bywydau a bywoliaethau. Byddwn yn parhau i ymgysylltu'n adeiladol - craffu, gwneud awgrymiadau adeiladol, cefnogi lle y gallwn ni, gan wrthwynebu lle mae'n rhaid inni. Credaf mai dyma y mae pobl Cymru yn ei ddisgwyl gennym ni. Cymeradwyaf welliannau Plaid Cymru i'r Senedd hon.