English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Cabinet Secretary, I welcome this statement immensely. I am very pleased to see that there's a public consultation to inform the dementia strategic action plan. I do want to pick up on the paragraph where you start by saying: 'People living longer is something to be celebrated.' I think that, too often, the rhetoric around dementia, the rhetoric around older people, is not positive: they are bed-blockers, they are a drain on social services, and dementia is something that is going to happen to everybody and it is going to be absolutely terrible. Whereas, of course, we know that older people are to be celebrated, that they are a vital part of our community, and that dementia, if supported, if caught early, and if given the appropriate treatments, can actually be slowed and sometimes put into remission, and that people can go on to live really good live even though they have dementia - obviously not everyone, but, still, some people. So, it is to be celebrated. I only have three questions because I am quite sure that the Chair of the cross-party group on dementia is going to have quite a significant number of questions for you, and I am very pleased to be a member of that group. When you see the outcome of this consultation, will you ensure that the action plan has clear and measurable outcomes, and a consistent data set? I think this is incredibly important because a key problem in ensuring transparent accountability is that measurements change over time, parameters can be fudged, and transparency can dissolve into opaqueness. I think that if we want to know whether or not this action plan is going to work and continue to work over the next decades, then to have a clear and consistent set of outcomes and measurables is vitally important, going forward. My second point is, in looking at the consultation, it doesn't propose much on delivery models. So, I wanted to have a little bit of an understanding from you on whether you will be seeking to rely quite significantly on co-production with third sector organisations; or will you be looking to increase the intervention by Welsh Government by, say, increasing the numbers of support workers; or will you be putting much of this responsibility onto health or on to social services or local councils; or will you be looking to deliver through the partnership boards? Finally, given the severity of the dementia issue in terms of the fact that it is now one of the biggest killers of people in Wales, and given that it is also one of the main reasons why sufferers and carers suffer so badly from isolation and loneliness, which of course impacts on their mental and physical well-being even more, do you think that the targets that you have in the plan are ambitious enough? They don't bring us in line with other countries. I do appreciate that it is always hard to go from one level to another, but a 3 per cent increase year after year - is that going to actually get us to where we want to be quickly enough, or can you look to improving those targets? Dementia kills more people than almost any other disease in Wales, and we really need to get a grip of it.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, rwy'n croesawu'r datganiad hwn yn fawr iawn. Rwy'n falch iawn o weld bod ymgynghoriad cyhoeddus i lywio'r cynllun gweithredu strategol ar gyfer dementia. Hoffwn gyfeirio at y paragraff lle'r ydych yn dechrau drwy ddweud: Mae'r ffaith fod pobl yn byw yn hirach yn rhywbeth i'w ddathlu. Yn fy marn i, yn rhy aml, nid yw'r rhethreg o gwmpas dementia, y rhethreg o gwmpas pobl hŷn, yn gadarnhaol: maent yn blocio gwelyau, maent yn dreth ar wasanaethau cymdeithasol, ac mae dementia yn rhywbeth sy'n mynd i ddigwydd i bawb ac mae'n mynd i fod yn gwbl echrydus. Er ein bod, wrth gwrs, yn gwybod y dylid clodfori pobl hŷn, eu bod yn rhan hanfodol o'n cymuned, a bod dementia, gyda chymorth, os caiff ei ddal yn gynnar, ac os rhoddir y triniaethau priodol, mewn gwirionedd yn gallu cael ei arafu ac weithiau ei ysgafnhau, ac y gall pobl fynd ymlaen i fyw bywydau da iawn er bod ganddynt ddementia - yn amlwg nid pawb, ond, er hynny, rhai pobl. Felly, dylid dathlu hynny. Dim ond tri chwestiwn sydd gennyf oherwydd rwy'n hollol siŵr y bydd gan Gadeirydd y grŵp trawsbleidiol ar ddementia nifer eithaf sylweddol o gwestiynau i chi, ac rwy'n falch iawn o fod yn aelod o'r grŵp hwnnw. Pan welwch ganlyniad yr ymgynghoriad hwn, a wnewch chi sicrhau bod gan y cynllun gweithredu ganlyniadau clir a mesuradwy, a chyfres ddata gyson? Rwy'n meddwl bod hyn yn hynod o bwysig oherwydd un broblem allweddol o ran sicrhau atebolrwydd tryloyw yw bod mesuriadau yn newid dros amser, bod paramedrau'n gallu mynd yn amwys, a bod y tryloyw'n gallu troi'n anhryloyw. Rwy'n credu, os ydym eisiau gwybod pa un a yw'r cynllun gweithredu hwn yn mynd i weithio a pharhau i weithio dros y degawdau nesaf, ei bod yn hanfodol bwysig bod gennym gyfres glir a chyson o ganlyniadau a phethau i'w mesur, wrth symud ymlaen. Fy ail bwynt yw, wrth edrych ar yr ymgynghoriad, nad yw'n cynnig llawer ar fodelau darparu. Felly, roeddwn yn awyddus i gael rhywfaint o ddealltwriaeth gennych ynglŷn ag a fyddwch yn ceisio dibynnu'n eithaf sylweddol ar gydgynhyrchu â mudiadau trydydd sector; ynteu a fyddwch chi'n ceisio cynyddu'r ymyrraeth gan Lywodraeth Cymru drwy, dyweder, gynyddu nifer y gweithwyr cymorth; ynteu a fyddwch chi'n rhoi llawer o'r cyfrifoldeb hwn i faes iechyd neu wasanaethau cymdeithasol neu gynghorau lleol; ynteu a fyddwch chi'n ceisio cyflawni drwy'r byrddau partneriaeth? Yn olaf, o ystyried difrifoldeb y mater o ddementia o ran y ffaith ei fod nawr yn un o brif laddwyr pobl yng Nghymru, a gan gofio ei fod hefyd yn un o'r prif resymau pam mae dioddefwyr a gofalwyr yn dioddef cymaint o arwahanu ac unigrwydd, sydd wrth gwrs yn effeithio mwy fyth ar eu lles meddyliol a chorfforol, a ydych chi'n meddwl bod y targedau sydd gennych yn y cynllun yn ddigon uchelgeisiol? Nid ydynt yn ein gwneud yn gydradd â gwledydd eraill. Rwy'n sylweddoli ei bod bob amser yn anodd mynd o un lefel i'r llall, ond 3 y cant o gynnydd flwyddyn ar ôl blwyddyn - a yw hynny o ddifrif yn mynd i'n galluogi i gyrraedd lle yr hoffem fod yn ddigon cyflym, ynteu a allwch chi geisio gwella'r targedau hynny? Mae dementia yn lladd mwy o bobl na bron unrhyw glefyd arall yng Nghymru, ac mae gwir angen inni afael ynddi i roi sylw iddo.