English: Thank you very much, Llyr, for, I think, what was a welcome of the policy statement this afternoon. To begin with the issue of the formation of the policy, I had hoped that, via my statement, I would give you a strong direction of travel. We will be formally publishing a full strategy that will guide us in ensuring that our investment of the £2.5 million is informed by that. With regard to the schools organisation code, I will be going out to consultation on the issue of a presumption against closure. You're quite right: such a presumption does exist in England; it also exists in Scotland. It hasn't existed in Wales to date. But there are other aspects of the code that people may wish to comment on and this is an opportunity, given that it's three years now since the code was introduced and we've had three years of experience of dealing with that code. I know, from meeting with the WLGA just last week, that they have some issues themselves with how they think the code could be improved. So, this is one particular aspect, but there will be an opportunity for wider discussion about the code. I think it will change the nature of the discussion, or the place where local authorities start from, and I think that's what's really important in bringing that presumption in. As I said in my statement, that does not mean there can never be any change. Sometimes, for very good, strong educational reasons, we need change, but at least we'll be starting from that particular point, and local authorities will have to demonstrate that they have properly considered alternatives to maintain education in those areas. With regard to surplus places, you'll be aware that the agreement between me and the First Minister - the progressive agreement that brought me into Government - makes specific reference to the issue of surplus places. This in an issue in rural areas, but I must say that this is not only an issue for rural areas. If one looks at some experience in other parts, local authorities have been very quick to take surplus places out of the system, only to find themselves then with demographic changes within their particular area meaning that, for some people, it's very difficult to get into the school that is their local school. So, actually, we need to look at surplus places in the round to make sure that we're looking over a wider period of time, so we can better anticipate the peaks and flows that there inevitably will be in potential admissions into schools. You're quite right - education on its own cannot solve some of the significant demographic problems that rural communities face. I'm working very closely with my Cabinet colleague, the Cabinet Secretary for Communities and Children, around the issue of children zones, as well as the childcare offer. In some parts of rural Wales, Llŷr, you'll be aware, as I am, that the opportunities for childcare are very, very limited indeed. The market simply isn't there, so therefore working in conjunction with the schools would be a perfect opportunity to address some of those. And of course, the selection of Gwynedd and Anglesey as one of the pilot areas gives us that opportunity to test this significant childcare offer in a rural area. We didn't want the pilots all to be done in an urban setting; we wanted to be able to test these proposals in a more rural area, and that's why I'm very glad to see Gwynedd and Anglesey as part of the pilot, to see what we can do to work in those areas. But we need action, and work for people - high-quality paid jobs in rural communities. And crucially for me, we need access to affordable housing, which is one of the biggest barriers to young parents and families living in their communities - the sheer unaffordability of housing and accommodation in the areas where they grew up. We really need to make progress there, and that's why this Government is committed to building significant numbers of extra affordable homes. Llŷr, I agree that we can always do with more money, couldn't we? But this is a start, to be able to look to see how we can use this money. I will be looking for evidence of real change though. This is not business as usual. This is not just additional money to support the status quo. This is additional money to drive forward real change in how we look at different models. And those models could be hard federations and collaborations, or soft federations and collaborations. We know we have some examples of primary schools working in clusters, but I'd like to see the development of the role of executive heads. You asked about recruitment and retention - why should somebody move on? Well, I think the prospect of being an executive head in a rural community is a very exciting prospect for an up-and-coming, go-getting, would-be school leader. So, those different kinds of arrangements are one of the ways in which we will attract people to be school leaders in rural areas. I'd like to see more people consider the idea of a federation between secondary and primary. Often, federations are only seen in the context of one particular age group. Why not look at federations across a particular community area - something that actually happens in the Isles of Scilly, for instance, as an example there? With regard to transport, obviously this is a matter for my Cabinet colleague, the Minister for transport. The rules are quite clear: if a child lives a certain distance from their school, then they are entitled to transport to their nearest suitable school. There is ongoing work at the moment across departments to look at the issues around home-to-school transport in the round.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Llyr, am groesawu'r datganiad polisi y prynhawn yma, rwy'n meddwl. I ddechrau drwy sôn am y mater o ffurfio'r polisi, roeddwn wedi gobeithio, drwy fy natganiad, y byddwn yn rhoi cyfeiriad teithio cryf ichi. Byddwn yn cyhoeddi strategaeth lawn yn ffurfiol a fydd yn ein harwain i sicrhau ein bod yn buddsoddi'r £2.5 miliwn mewn modd sy'n seiliedig ar hynny. Gyda golwg ar y cod trefniadaeth ysgolion, byddaf yn mynd allan i ymgynghoriad ynglŷn â'r rhagdybiaeth yn erbyn cau. Rydych yn hollol iawn: mae rhagdybiaeth o'r fath yn bodoli yn Lloegr; mae hefyd yn bodoli yn yr Alban. Nid yw wedi bodoli yng Nghymru hyd yma. Ond mae agweddau eraill ar y cod y gallai fod pobl yn dymuno gwneud sylwadau amdanynt ac mae hwn yn gyfle, o ystyried ei bod yn dair blynedd bellach ers i'r cod gael ei gyflwyno a'n bod wedi cael tair blynedd o brofiad o ymdrin â'r cod hwnnw. Rwy'n gwybod, o gyfarfod gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yr wythnos diwethaf, bod ganddynt rai problemau eu hunain o ran sut y maent yn meddwl y gellid gwella'r cod. Felly, mae hon yn un agwedd benodol, ond cawn gyfle i gael trafodaeth ehangach am y cod. Rwy'n meddwl y bydd yn newid natur y drafodaeth, neu'r man lle mae awdurdodau lleol yn dechrau, ac rwy'n credu mai dyna sy'n wirioneddol bwysig o ran cyflwyno'r rhagdybiaeth honno. Fel y dywedais yn fy natganiad, nid yw hynny'n golygu na ellir cael dim newid byth. Weithiau, am resymau addysgol da iawn a chryf, mae angen newid arnom, ond o leiaf byddwn yn dechrau o'r pwynt penodol hwnnw, a bydd yn rhaid i awdurdodau lleol ddangos eu bod wedi ystyried yn briodol ddewisiadau eraill i gynnal addysg yn yr ardaloedd hynny. O ran lleoedd dros ben, byddwch yn ymwybodol bod y cytundeb rhyngof fi a'r Prif Weinidog - y cytundeb blaengar a ddaeth â mi i mewn i Lywodraeth - yn cyfeirio'n benodol at leoedd gwag. Mae hyn yn broblem mewn ardaloedd gwledig, ond mae'n rhaid imi ddweud nad dim mewn ardaloedd gwledig yn unig y mae hyn yn broblem. Os bydd rhywun yn edrych ar ychydig o'r profiad mewn rhannau eraill, mae awdurdodau lleol wedi bod yn gyflym iawn i gymryd lleoedd dros ben allan o'r system, dim ond i weld wedyn bod ganddynt newidiadau demograffig o fewn eu hardal benodol sy'n golygu, i rai pobl, ei bod yn anodd iawn cael lle yn yr ysgol sy'n lleol iddyn nhw. Felly, mewn gwirionedd, mae angen inni edrych ar leoedd dros ben yn eu cyfanrwydd er mwyn gwneud yn siŵr ein bod yn edrych dros gyfnod ehangach, fel y gallwn ragweld yn well yr amrywiad a fydd yn anochel mewn derbyniadau posibl i ysgolion. Rydych yn hollol iawn - ni all addysg ar ei ben ei hun ddatrys rhai o'r problemau demograffig sylweddol y mae cymunedau gwledig yn eu hwynebu. Rwy'n gweithio'n agos iawn gyda fy nghydweithiwr Cabinet, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant, ym maes parthau plant, yn ogystal â'r cynnig gofal plant. Mewn rhai rhannau o Gymru wledig, Llŷr, byddwch yn gwybod, fel finnau, bod y cyfleoedd am ofal plant yn gyfyngedig iawn, iawn yn wir. Yn syml, nid yw'r farchnad yno, felly byddai gweithio ar y cyd â'r ysgolion yn gyfle perffaith i ymdrin â rhai o'r rheini. Ac wrth gwrs, mae dewis Gwynedd ac Ynys Môn fel un o'r ardaloedd treialu yn golygu y cawn y cyfle hwnnw i brofi'r cynnig gofal plant sylweddol hwn mewn ardal wledig. Nid oeddem eisiau cynnal y cynlluniau arbrofol i gyd mewn lleoliadau trefol; roeddem eisiau gallu profi'r cynigion hyn mewn ardal fwy gwledig, a dyna pam yr wyf yn falch iawn o weld Gwynedd a Môn yn rhan o'r cynllun arbrofol, i weld beth y gallwn ei wneud i weithio yn yr ardaloedd hynny. Ond mae angen gweithredu, a gwaith i bobl - swyddi cyflogedig o safon uchel mewn cymunedau gwledig. Ac yn hollbwysig i mi, mae angen i dai fforddiadwy fod ar gael; dyna un o'r rhwystrau mwyaf i rieni ifanc a theuluoedd sy'n byw yn eu cymunedau - diffyg fforddiadwyedd llwyr y tai a'r llety yn yr ardaloedd lle cawsant eu magu. Mae gwir angen inni wneud cynnydd yn hynny o beth, a dyna pam mae'r Llywodraeth hon yn ymrwymedig i adeiladu nifer sylweddol o gartrefi fforddiadwy ychwanegol. Llŷr, rwy'n cytuno y byddai mwy o arian yn ddefnyddiol bob amser, oni fyddai? Ond mae hyn yn ddechrau, i allu edrych i weld sut y gallwn ddefnyddio'r arian hwn. Byddaf yn chwilio am dystiolaeth o newid gwirioneddol, fodd bynnag. Nid busnes fel arfer yw hyn. Nid dim ond arian ychwanegol i gynnal y status quo yw hyn. Mae hwn yn arian ychwanegol i sbarduno newid gwirioneddol yn y ffordd yr ydym yn edrych ar wahanol fodelau. A gallai'r modelau hynny fod yn ffederasiynau a chydweithio cadarn, neu'n ffederasiynau a chydweithio meddal. Rydym yn gwybod bod gennym rai enghreifftiau o ysgolion cynradd yn gweithio mewn clystyrau, ond hoffwn weld datblygu'r swyddogaeth penaethiaid gweithredol. Gofynasoch am recriwtio a chadw staff - pam y dylai rhywun symud ymlaen? Wel, rwy'n meddwl bod y posibilrwydd o fod yn bennaeth gweithredol mewn cymuned wledig yn gyffrous iawn i ddarpar arweinydd ysgol ifanc ac uchelgeisiol. Felly, mae'r gwahanol fathau hynny o drefniadau yn un o'r ffyrdd y byddwn yn denu pobl i fod yn arweinwyr ysgolion mewn ardaloedd gwledig. Hoffwn weld mwy o bobl yn ystyried y syniad o ffederasiwn rhwng uwchradd a chynradd. Yn aml, ystyrir ffederasiynau yng nghyd-destun un grŵp oedran penodol yn unig. Beth am edrych ar ffederasiynau ar draws ardal gymunedol benodol - rhywbeth sy'n digwydd mewn gwirionedd ar Ynysoedd Sili, er enghraifft, fel enghraifft yn y fan yna? O ran cludiant, yn amlwg mater i fy nghydweithiwr Cabinet, y Gweinidog trafnidiaeth, yw hwn. Mae'r rheolau'n eithaf clir: os yw plentyn yn byw bellter penodol o'i ysgol, mae ganddo hawl i gael cludiant i'w ysgol addas agosaf. Mae gwaith yn mynd rhagddo ar hyn o bryd ar draws adrannau i edrych ar y materion sy'n ymwneud â chludiant o'r cartref i'r ysgol yn ei gyfanrwydd.