English: Thank you to the Chair, the committee members and the clerking team of the climate change committee for producing such a comprehensive report. I'm glad to see the joint approach used of considering bus and rail services together. In the last Senedd, I sat on the Economy, Infrastructure and Skills Committee, and I enjoyed taking part in our separate investigations then into bus and rail, but a point that I often made at that time was that, for areas like mine in the Cynon Valley, buses are the vital element linking what can be remote communities into the train network. We cannot see them apart, so I welcome the committee's approach. I'm also pleased that this joined-up thinking is embedded within the heart of the south Wales metro plans, and it's positive to note the progress towards delivery of this, which I can visibly see in my constituency. I'd like to put on record my thanks to the Transport for Wales team for keeping me informed of local developments in this regard, not least so that I can keep my constituents informed in turn. Turning to the recommendations in the report, I want to touch on a few key points. I think recommendation 6 around understanding future travel patterns is key to what we all want to achieve in terms of putting in place a transformative public transport network that is fit for purpose. That network must enable Welsh citizens to travel for work and education, leisure and pleasure. I look forward to the Welsh Government releasing information on its planned national transport survey in due course. I also look forward to hearing what mechanisms will be put in place so that it captures the views and experiences of all sections of Welsh society. Recommendation 7 is also vitally important. We want to make sure that people get back on the buses. I applaud the money that the Welsh Government has made available to support bus services during the pandemic, but I am also concerned that forthcoming plans for legislation on buses won't achieve all that they could do unless, for example, councils are given sufficient funding to run services. For example, I'm dealing with cases in my constituency where there is no bus service to Cwmdare or Cwmbach after 5.30 p.m., and these are not rural outposts, they're villages just outside the town itself, leaving constituents - many of whom are older and do not have private transport - effectively isolated. That cannot be something that we allow to continue. If these services, as I am told, are unsustainable for private providers, how will this differ for the local authority? How can this be facilitated during the current economic climate? Without getting this right, all we may achieve is shifting the blame for poor bus services onto local authorities. So, I look forward to any reassurance that the Deputy Minister can give on this point. Recommendation 8 is also vitally important. The best planned bus network in the world will come to nothing if we don't have drivers in place to make sure that it can operate. I've supported my own local trade union branches to resolve local issues as they arise, and I'm certain that Welsh Government will ensure that our trade unions also have a part to play in these discussions. We must recognise that decent pay across all areas, not localised pay awards, and ensuring good working conditions are key to workforce retention. Finally, recommendation 9. We need to make it economical for people to access public transport, but I'm deeply concerned that the reality of ticket prices may be having a deterrent effect, especially when other circumstances are factored in, such as services being cancelled at short notice. For example, consider a parent from Pen-y-Waun, one of the least affluent parts of my constituency, taking their two teenage children, for example, to their nearest GP surgery in Trecynon. That journey would be just over 1.5 miles, but the price of three tickets is actually the same as the cost of a taxi journey that would take you door to door. Worryingly, one local bus provider has announced that ticket prices will be increasing by almost 10 per cent from the end of this month, and return adult tickets would also be scrapped. I notice the various strands of work that Welsh Government has put in place to try and seek a resolution, and again, I also recognise the very real funding pressures that Ministers are under, but we've got to get this right to make public transport a sensible, sustainable, realistic and affordable choice. Diolch.
Welsh: Diolch i'r Cadeirydd, aelodau'r pwyllgor a thîm clercio'r pwyllgor newid hinsawdd am lunio adroddiad mor gynhwysfawr. Rwy'n falch o weld y dull ar y cyd a ddefnyddir o ystyried gwasanaethau bysiau a threnau gyda'i gilydd. Yn y Senedd ddiwethaf, roeddwn yn aelod o'r Pwyllgor Economi, Seilwaith a Sgiliau, ac fe fwynheais gymryd rhan yn ein hymchwiliadau i fysiau a'r rheilffyrdd ar wahân ar y pryd, ond pwynt a wneuthum sawl tro yr adeg honno, i ardaloedd fel fy rhai i yng Nghwm Cynon, oedd mai bysiau yw'r elfen hanfodol ar gyfer cysylltu cymunedau sy'n gallu bod yn anghysbell â'r rhwydwaith trenau. Ni allwn eu gweld ar wahân, felly rwy'n croesawu dull y pwyllgor o fynd ati. Rwy'n falch hefyd fod y meddylfryd cydgysylltiedig hwn wedi'i wreiddio yng nghynlluniau metro de Cymru, ac mae'n gadarnhaol nodi'r cynnydd tuag at gyflawni hyn, rhywbeth y gallaf ei weld â'm llygaid fy hun yn fy etholaeth. Hoffwn gofnodi fy niolch i dîm Trafnidiaeth Cymru am roi gwybod i mi am ddatblygiadau lleol yn hyn o beth, yn bennaf er mwyn imi allu rhoi gwybod i fy etholwyr yn eu tro. I droi at yr argymhellion yn yr adroddiad, rwyf am gyffwrdd ar ambell bwynt allweddol. Rwy'n credu bod argymhelliad 6 ynghylch deall patrymau teithio yn y dyfodol yn allweddol i'r hyn y mae pawb ohonom am ei gyflawni o ran rhoi rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus drawsnewidiol ar waith sy'n addas i'r diben. Rhaid i'r rhwydwaith hwnnw alluogi dinasyddion Cymru i deithio ar gyfer gwaith ac addysg, hamdden a phleser. Edrychaf ymlaen at weld Llywodraeth Cymru'n rhyddhau gwybodaeth am ei harolwg trafnidiaeth cenedlaethol arfaethedig maes o law. Edrychaf ymlaen hefyd at glywed pa fecanweithiau a gaiff eu rhoi ar waith fel ei fod yn cyfleu barn a phrofiadau pob rhan o'r gymdeithas yng Nghymru. Mae argymhelliad 7 hefyd yn hanfodol bwysig. Rydym eisiau sicrhau bod pobl yn mynd yn ôl ar y bysiau. Rwy'n cymeradwyo'r arian y mae Llywodraeth Cymru wedi ei ddarparu i gefnogi gwasanaethau bysiau yn ystod y pandemig, ond rwy'n bryderus hefyd na fydd cynlluniau sydd ar y gweill i ddeddfu ar fysiau'n cyflawni popeth y gallent ei wneud oni bai, er enghraifft, fod cynghorau'n cael digon o gyllid i redeg gwasanaethau. Er enghraifft, rwy'n ymdrin ag achosion yn fy etholaeth lle nad oes gwasanaeth bws i Gwmdâr neu Gwm-bach ar ôl 5.30 p.m., ac nid llefydd gwledig anghysbell yw'r rhain ond pentrefi ychydig y tu allan i'r dref ei hun, gan adael etholwyr - gyda llawer ohonynt yn hŷn a heb drafnidiaeth breifat - wedi'u hynysu i bob pwrpas. Ni all hynny fod yn rhywbeth y gallwn ganiatáu iddo barhau. Os yw'r gwasanaethau hyn, fel y dywedir wrthyf, yn anghynaladwy i ddarparwyr preifat, sut y bydd hyn yn wahanol i'r awdurdod lleol? Sut mae modd hwyluso hyn yn ystod yr hinsawdd economaidd sydd ohoni? Heb gael hyn yn iawn, y cyfan y gallwn ei gyflawni yw symud y bai am wasanaethau bws gwael i awdurdodau lleol. Felly, rwy'n edrych ymlaen at unrhyw sicrwydd y gall y Dirprwy Weinidog ei roi ar y pwynt hwn. Mae argymhelliad 8 hefyd yn hanfodol bwysig. Ni fydd y rhwydwaith bysiau arfaethedig gorau yn y byd yn llwyddo os nad oes gennym yrwyr i sicrhau ei fod yn gallu gweithredu. Rwyf wedi cynorthwyo fy nghanghennau undebau llafur yn lleol i ddatrys problemau lleol wrth iddynt godi, ac rwy'n siŵr y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod gan ein hundebau llafur ran i'w chwarae yn y trafodaethau hyn hefyd. Mae'n rhaid inni gydnabod bod cyflogau teilwng ym mhob ardal, nid dyfarniadau cyflog lleol, ac mae sicrhau amodau gwaith da yn allweddol er mwyn cadw'r gweithlu. Yn olaf, argymhelliad 9. Mae angen inni ei gwneud yn fforddiadwy i bobl allu cael mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus, ond rwy'n pryderu'n fawr y gallai realiti prisiau tocynnau arwain at atal pobl rhag ei defnyddio, yn enwedig wrth ystyried amgylchiadau eraill, fel gwasanaethau'n cael eu canslo ar fyr rybudd. Er enghraifft, ystyriwch os yw rhiant o Ben-y-Waun, un o rannau lleiaf cefnog fy etholaeth, yn mynd â'u dau blentyn sydd yn eu harddegau, er enghraifft, i'w meddygfa agosaf yn Nhrecynon. Byddai'r daith honno ychydig dros 1.5 milltir, ond mae pris tri thocyn yr un faint â chost taith tacsi a fyddai'n mynd â chi o ddrws i ddrws. Mae'n destun pryder fod un darparwr bysiau lleol wedi cyhoeddi y bydd prisiau tocynnau yn codi bron i 10 y cant o ddiwedd y mis hwn, a bydd tocynnau dwyffordd i oedolion hefyd yn cael eu dileu. Rwy'n sylwi ar y gwahanol ffrydiau gwaith y mae Llywodraeth Cymru wedi'u rhoi ar waith i geisio cael datrysiad, ac unwaith eto, rwyf hefyd yn cydnabod y pwysau ariannol real iawn sydd ar Weinidogion, ond mae'n rhaid inni gael hyn yn iawn i wneud trafnidiaeth gyhoeddus yn ddewis synhwyrol, cynaliadwy, realistig a fforddiadwy. Diolch.