English: Thank you, First Minister, for today's statement, and for unveiling your much-anticipated programme for government. You've stated that the Government's relentless focus for the next Assembly will be on improving Wales's economy and public services. Is it not true that that's been the Government's focus for the past 17 years? Of course, I don't think any party in this Chamber would disagree with such aims, or, indeed, many of the other aspirations outlined in the programme for government. There are many things in this that no-one could disagree with. It's a wish list in many ways. It's a list of platitudes. Who would not want to enable the people of Wales to live healthy and fulfilled lives, or for them to live in a more prosperous, healthy and united country, or to build a Wales that is more confident, more equal, better skilled and more resilient? The question is: after 17 years of a Labour-led Government, why are we not yet prosperous, healthy, equal or even united? Have you ever reviewed the success of previous programmes for government? A critical five years lies ahead for Wales, on that we can agree, and I'm eager to learn how your Government will both address the challenges and capitalise upon the opportunities that the people in this country currently face. We were led to believe that you were unveiling a five-year plan to take Wales forward today, and as such I'd hoped to learn in greater detail how, exactly, your Government will do just that. However, as was the case with your previous programmes for government, we're offered an exhaustive list of objectives and priorities, but very little by way of detail as to how you will achieve them. Last week, Plaid Cymru published our programme for opposition - a comprehensive policy package that aims to markedly change this country - and it's good to see many of Plaid Cymru's policies included in your programme for government. Several of them are recognisable as being part of our post-election one-off agreement with the Government - a new drugs and treatments fund, a Welsh development bank, a national infrastructure commission for Wales, more free childcare for three and four-year-olds, and additional good-quality apprenticeships for all are matters we all agreed on as part of that compact. It's good to see that the Government also intends to continue with Plaid Cymru's intermediate care fund. These are commitments secured due to Plaid Cymru's responsible opposition, and they will deliver tangible benefits to people's lives. What this programme doesn't do is tell us how it'll be delivered. For example, you state in the programme that you will aim to secure successful, sustainable rural communities. This, of course, is something that we can all agree with, and I'm glad to see that your Government has listened to Plaid Cymru calls for the introduction of a small-grants scheme under the rural development scheme. However, you also note that you will support community-led projects, promote skills development, job creation, entrepreneurship, community energy, rural transport and broadband access. But, you provide no detail as to what this support might look like, so I'd be grateful if you could please elaborate on that point in your response, First Minister. What we have here today is a list of priorities, a description of problems, and a few Plaid Cymru policies added in. What we want is more detail. So, I ask the First Minister whether he can provide greater detail on the key commitments outlined in the programme for government. We want to know more about the 'how', not just about the 'what'. You state that you will constantly seek new markets and investors from around the world and promote Wales as an active, international partner. Again, can you please tell us how? The programme notes that the Government will invest an additional £100 million to drive up school standards over the next term. The Welsh education secretary made it clear in a recent speech that there's no binary choice between either investing in class sizes or in teaching - that they're not mutually exclusive. Could the First Minister therefore confirm whether the pupil deprivation grant and the costs of reducing class sizes are in addition to that £100 million? As well, can you tell us what you'll do if this doesn't drive up standards? Another commitment that you make is to improve access to GP services. Now that's something that's been a long-term ambition of yours. The percentage of GP practices offering appointments after 6.30 p.m. has declined since 2012, while there are only a handful of GP practices offering weekend appointments in the whole of the country. So, tell us, how are you going to meet that commitment? Finally, it's concerning that the programme for government makes so little reference to Brexit, given that it will almost certainly be one of the defining factors - if not the defining factor - influencing Welsh Government policy over the next five years. So, could I ask the First Minister which commitments have been specifically included in the programme for government to address the opportunities and challenges facing Wales following the vote to leave the European Union? The people of this country don't look to their Government to reiterate the many challenges that they face, or to list or describe the problems that need to be solved. People are more than aware of the difficulties that they face. What people expect from their Government is leadership, answers, solutions. When and how does the First Minister intend to provide this?
Welsh: Diolch yn fawr, Brif Weinidog, am y datganiad heddiw, ac am ddadlennu eich rhaglen lywodraethu y bu disgwyl mawr amdani. Rydych chi wedi datgan mai ar wella economi a gwasanaethau cyhoeddus Cymru y bydd pwyslais di-baid y Llywodraeth ar gyfer y Cynulliad nesaf. Onid yw'n wir mai dyna oedd pwyslais y Llywodraeth ar gyfer y 17 mlynedd ddiwethaf? Wrth gwrs, nid wyf yn meddwl y byddai unrhyw blaid yn y Siambr hon yn anghytuno ag amcanion o'r fath, nac, yn wir, â llawer o'r dyheadau eraill a amlinellir yn y rhaglen lywodraethu. Mae llawer o bethau yn hwn na allai neb anghytuno ag ef. Mae'n rhestr o ddymuniadau mewn sawl ffordd. Mae'n rhestr o ystrydebau. Pwy na fyddai am alluogi pobl Cymru i fyw bywydau iach a chyflawn, neu iddynt fyw mewn gwlad fwy ffyniannus, iach ac unedig, neu i adeiladu Cymru sy'n fwy hyderus, mwy cyfartal, â gwell sgiliau ac yn fwy cydnerth? Y cwestiwn yw: ar ôl 17 mlynedd o Lywodraeth dan arweiniad Llafur, pam nad ydym ni'n ffyniannus, yn iach, yn gyfartal neu hyd yn oed yn unedig eto? Ydych chi erioed wedi adolygu llwyddiant y rhaglenni llywodraethu blaenorol? Mae pum mlynedd allweddol o'n blaenau ar gyfer Cymru, gallwn gytuno ar hynny, ac rwy'n awyddus i wybod sut y bydd eich Llywodraeth yn mynd i'r afael â'r heriau ac yn manteisio ar y cyfleoedd y mae'r bobl yn y wlad hon yn eu hwynebu ar hyn o bryd. Cawsom ar ddeall eich bod yn dadlennu cynllun pum mlynedd i symud Cymru ymlaen heddiw, ac yn hynny o beth roeddwn wedi gobeithio cael mwy o fanylion ynglŷn â sut, yn union, y bydd eich Llywodraeth yn gwneud hynny. Fodd bynnag, fel yn achos eich rhaglenni llywodraethu blaenorol, rydym yn cael cynnig rhestr gynhwysfawr o amcanion a blaenoriaethau, ond ychydig iawn o fanylion ynghylch sut y byddwch yn eu cyflawni. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd Plaid Cymru ein rhaglen ar gyfer yr wrthblaid - pecyn cynhwysfawr o bolisïau sydd â'r nod o newid y wlad hon yn sylweddol - ac mae'n dda gweld bod llawer o bolisïau Plaid Cymru wedi'u cynnwys yn eich rhaglen lywodraethu. Mae modd adnabod sawl un ohonynt fel bod yn rhan o'n cytundeb untro â'r Llywodraeth ar ôl yr etholiad - mae cronfa newydd ar gyfer cyffuriau a thriniaethau, banc datblygu Cymru, comisiwn seilwaith cenedlaethol i Gymru, rhagor o ofal plant rhad ac am ddim i blant tair a phedair blwydd oed, a phrentisiaethau ychwanegol o ansawdd da i bawb yn faterion y gwnaethom ni i gyd gytuno arnynt yn rhan o'r cytundeb. Mae'n dda gweld bod y Llywodraeth hefyd yn bwriadu parhau â chronfa gofal canolraddol Plaid Cymru. Mae'r rhain yn ymrwymiadau a sicrhawyd oherwydd gwaith gwrthblaid gyfrifol Plaid Cymru, a byddant yn gwireddu manteision gwirioneddol i fywydau pobl. Yr hyn nad yw'r rhaglen hon yn ei wneud yw dweud wrthym sut y cânt eu cyflawni. Er enghraifft, rydych chi'n datgan yn y rhaglen mai eich nod yw sicrhau cymunedau gwledig llwyddiannus, cynaliadwy. Mae hyn, wrth gwrs, yn rhywbeth y gall pob un ohonom gytuno ag ef, ac rwy'n falch o weld bod eich Llywodraeth wedi gwrando ar Blaid Cymru yn galw am gyflwyno cynllun grantiau bach o dan y cynllun datblygu gwledig. Fodd bynnag, rydych yn nodi hefyd y byddwch yn cefnogi prosiectau a arweinir gan y gymuned, yn hyrwyddo datblygu sgiliau, creu swyddi, entrepreneuriaeth, ynni cymunedol, trafnidiaeth wledig a'r gallu i ddefnyddio band eang. Ond, nid ydych chi'n darparu unrhyw fanylion ynghylch beth fydd y cymorth hwn, felly byddwn yn ddiolchgar pe gallech ymhelaethu ar y pwynt hwnnw yn eich ymateb, Brif Weinidog. Yr hyn sydd gennym yma heddiw yw rhestr o flaenoriaethau, disgrifiad o broblemau, ac ychydig o bolisïau Plaid Cymru wedi eu hychwanegu atynt. Yr hyn yr ydym ei eisiau yw rhagor o fanylion. Felly, gofynnaf i'r Prif Weinidog a wnaiff roi rhagor o fanylion ar yr ymrwymiadau allweddol a amlinellir yn y rhaglen lywodraethu. Rydym yn dymuno gwybod rhagor am 'sut', nid dim ond 'beth'. Rydych yn datgan y byddwch yn chwilio yn gyson am farchnadoedd a buddsoddwyr newydd o bob cwr o'r byd ac yn hyrwyddo Cymru fel partner gweithredol, rhyngwladol. Unwaith eto, a wnewch chi ddweud wrthym sut? Mae'r rhaglen yn nodi y bydd y Llywodraeth yn buddsoddi £100 miliwn ychwanegol i godi safonau ysgolion dros y tymor nesaf. Gwnaeth Ysgrifennydd Addysg Cymru ei gwneud yn glir mewn araith ddiweddar nad oes yn rhaid dewis rhwng naill ai buddsoddi mewn maint dosbarthiadau neu mewn addysgu - nad ydynt yn ddau beth nad ydynt yn cyd-fynd. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog gadarnhau felly a yw'r grant amddifadedd disgyblion a'r costau lleihau maint dosbarthiadau hyn yn ychwanegol at y £100 miliwn? Hefyd, a wnewch chi ddweud wrthym beth y byddwch yn ei wneud os na fydd hyn yn codi safonau? Ymrwymiad arall yr ydych chi'n ei wneud yw gwella'r gallu i ddefnyddio gwasanaethau meddygon teulu. Nawr mae hynny yn rhywbeth sydd wedi bod yn uchelgais tymor hir ichi. Mae canran y meddygfeydd teulu sy'n cynnig apwyntiadau ar ôl 6.30pm wedi gostwng ers 2012, a dim ond llond dwrn o feddygfeydd teulu sy'n cynnig apwyntiadau dros y penwythnos yn y wlad gyfan. Felly, dywedwch wrthym, sut ydych chi'n mynd i gyflawni'r ymrwymiad hwnnw? Yn olaf, mae'n destun pryder bod y rhaglen lywodraethu yn cyfeirio cyn lleied at Brexit, o gofio y bydd bron yn sicr yn un o'r ffactorau sy'n diffinio - os nad y ffactor diffiniol - sy'n dylanwadu ar bolisïau Llywodraeth Cymru dros y pum mlynedd nesaf. Felly, a gaf ofyn i'r Prif Weinidog pa ymrwymiadau sydd wedi eu cynnwys yn benodol yn y rhaglen lywodraethu i fynd i'r afael â'r cyfleoedd a'r heriau sy'n wynebu Cymru yn dilyn y bleidlais i adael yr Undeb Ewropeaidd? Nid yw pobl y wlad hon yn edrych tuag at eu Llywodraeth i ailadrodd yr heriau niferus sy'n eu hwynebu, nac i restru neu ddisgrifio'r problemau y mae angen eu datrys. Mae pobl yn gwbl ymwybodol o'r anawsterau y maent yn eu hwynebu. Yr hyn y mae pobl yn ei ddisgwyl gan eu Llywodraeth yw arweinyddiaeth, atebion, datrysiadau. Pryd a sut y mae'r Prif Weinidog yn bwriadu darparu hyn?