English: Diolch, Llywydd. In moving this legislative proposal, I would like to thank my north Wales colleague Llyr Gruffydd for supporting this. Last year, Sir David Attenborough described plastic pollution as an unfolding catastrophe. He, of course, is quite right, as we can and should be doing more to avert the problem facing us. It is estimated that, currently, only 77 per cent of glass bottles, 66 per cent of aluminium cans and 65 per cent of plastic drink bottles are recycled. In fact, littering is a Wales-wide menace. Between July 2019 and June 2020, there were 1,034 instances of fly-tipping across Monmouthshire, 2,281 across Caerphilly and 2,816 across Rhondda Cynon Taf. Plastic is the major material in our pollution problem. Bottle caps and lids are now within the top five items found on Welsh beaches, and analysis of the litter pick I held quite recently with the Marine Conservation Society found that 55.9 per cent of the items picked were made of either plastic or polystyrene. The vast majority, of course, were bottles and on-the-go food items. We can tackle this by introducing a deposit-return scheme. Many of the Members here have discussed this and said they've wanted this along the way, but here we are now still talking about it and still wanting it. In fact, Scotland is leading the way, as a DRS will be introduced there from 1 July 2022. And I know that Welsh Labour are interested, because a DRS formed part of the consultation on 'Beyond Recycling', which did highlight some concerns such as alleged ineffective applicability in Wales, the potential carbon footprint from establishing a DRS, and impacts on our local authorities reaching recycling targets. But they do not justify any further delay. This DRS could actually support local authorities in tackling fly-tipping. Scotland's Environment, Climate Change and Land Reform Committee found that the benefits from collection efficiency and reduced costs for disposal of materials outweigh the costs of a DRS on local authorities. And in South Australia, DRS made kerbside recycling more profitable. So, there would be major benefits to our environment. Zero Waste Scotland stated that Scotland's scheme will cut emissions by the equivalent of around 4 million tonnes of carbon dioxide over the next 25 years. Making aluminium cans from old ones uses one twelfth of the energy utilised in production from raw material, 315 kg of carbon dioxide is saved per tonne of glass recycled, and even a Welsh Government survey highlighted that three quarters of adults support the idea of a DRS, and they are right to do so. The scheme could reduce the total amount of litter in Wales by up to a third. Now, I appreciate the Welsh Government is working on a joint basis with England and Northern Ireland, and that preparations are being made for a second consultation. But do we need another one just to take this DRS forward in Wales, which we've all agreed on previously? Members will know that this item has been a recurring point since 2016 - in fact, before - and should note the success of the schemes elsewhere, such as Finland, Netherlands, Norway, Sweden, Denmark and Croatia. Iceland had a 90 per cent return rate in 2014; Germany 98 per cent in 2016; and Lithuania, 92 per cent in 2017. So, my proposal aims to reflect another challenge of our time: personal protective equipment. We needed it, but we've certainly not needed the waste from it. Latex gloves take up to 100 years to biodegrade, yet worldwide, over 80 million gloves are needed by the COVID health response teams each month. There is room for innovation, and Meditech Gloves and Cranfield University have developed a natural latex, which would only take a couple of weeks to biodegrade. TerraCycle regulated waste have created a recycling programme to keep the environment PPE-free, and a Swansea-led team are developing a novel process called photoreforming, which uses sunlight to convert non-recyclable waste into clean hydrogen fuel. Now, I do know that the Welsh Government are supportive of the Swansea scheme, but we need to do more to harness such innovation, especially now that we are seeing more gloves, masks and sanitiser bottles decorating our environment. I also share Dŵr Cymru's concerns about the disposal of single use, plastic wet wipes, which contribute to around 2,000 sewer blockages every month. Yes, 2,000 every month. Welsh Government should include wipes in the list of items to be banned. We need decisive action to ensure Wales is zero waste by 2050, and we need legislation that shows that this Parliament responds promptly to public demands and the evolving climate crisis, hence my proposal to establish a duty on the Welsh Government to lay an annual report. Llywydd, Senedd Members, I opened by referring to Sir David Attenborough, and will close with his remarks that he said only last year: 'It is high time we turn our attention fully to one of the most pressing problems of today' - and that is - 'averting the plastic pollution crisis, not only for the health of our planet, but for the well-being of people around the world.' We all now need to act on his calls. And I have shown today that there is more we can and should be doing now in Wales to help avert the current crisis. Thank you. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Lywydd. Wrth wneud y cynnig deddfwriaethol hwn, hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod yng ngogledd Cymru, Llyr Gruffydd, am gefnogi hyn. Y llynedd, disgrifiodd Syr David Attenborough lygredd plastig fel trychineb sy'n datblygu. Mae ef, wrth gwrs, yn llygad ei le, gan y gallwn ac y dylem wneud mwy i osgoi'r broblem sy'n ein hwynebu. Amcangyfrifir ar hyn o bryd mai dim ond 77 y cant o boteli gwydr, 66 y cant o ganiau alwminiwm a 65 y cant o boteli diod plastig sy'n cael eu hailgylchu. Yn wir, mae taflu sbwriel yn bla ar Gymru gyfan. Rhwng mis Gorffennaf 2019 a mis Mehefin 2020, roedd 1,034 o achosion o dipio anghyfreithlon ar draws Sir Fynwy, 2,281 ar draws Caerffili a 2,816 ar draws Rhondda Cynon Taf. Plastig yw'r prif ddeunydd yn ein problem lygredd. Mae capiau poteli a chaeadau bellach o fewn y pum eitem a welir amlaf ar draethau Cymru, a chanfu dadansoddiad o'r ymgyrch casglu sbwriel a gynhaliais yn eithaf diweddar gyda'r Gymdeithas Cadwraeth Forol fod 55.9 y cant o'r eitemau a gasglwyd wedi'u gwneud o blastig neu bolystyren. Poteli ac eitemau cludfwyd oedd y mwyafrif llethol wrth gwrs. Gallwn fynd i'r afael â hyn drwy gyflwyno cynllun dychwelyd ernes. Mae llawer o'r Aelodau yma wedi trafod hyn ac wedi dweud eu bod wedi bod eisiau hyn ar hyd y ffordd, ond dyma ni yn dal i siarad am y peth ac yn dal i fod yn awyddus i'w weld. Yn wir, mae'r Alban yn arwain y ffordd, gan y bydd cynllun dychwelyd ernes yn cael ei gyflwyno yno o 1 Gorffennaf 2022. A gwn fod gan Lafur Cymru ddiddordeb, oherwydd roedd cynllun dychwelyd ernes yn rhan o'r ymgynghoriad ar 'Mwy nag Ailgylchu', a dynnodd sylw at bryderon megis yr honiad na ellid cymhwyso'r cynllun yn effeithlon yng Nghymru, yr ôl troed carbon posibl o sefydlu cynllun dychwelyd ernes, ac effeithiau ar ein awdurdodau lleol yn cyrraedd targedau ailgylchu. Ond nid ydynt yn cyfiawnhau unrhyw oedi pellach. Gallai'r cynllun dychwelyd ernes gynorthwyo awdurdodau lleol i fynd i'r afael â thipio anghyfreithlon. Canfu Pwyllgor Amgylchedd, Newid Hinsawdd a Diwygio Tir yr Alban fod manteision effeithlonrwydd casglu a chostau is am waredu deunyddiau yn gorbwyso costau cynllun dychwelyd ernes i awdurdodau lleol. Ac yn Ne Awstralia, golygodd y cynllun dychwelyd ernes fod ailgylchu ymyl y ffordd yn fwy proffidiol. Felly, byddai manteision mawr i'n hamgylchedd. Dywedodd Zero Waste Scotland y bydd cynllun yr Alban yn lleihau allyriadau cyfwerth â thua 4 miliwn tunnell o garbon deuocsid dros y 25 mlynedd nesaf. Mae gwneud caniau alwminiwm o hen rai yn defnyddio un rhan o ddeuddeg o'r ynni a ddefnyddir i gynhyrchu o ddeunydd crai, caiff 315 kg o garbon deuocsid ei arbed am bob tunnell o wydr a ailgylchir, a dangosodd arolwg gan Lywodraeth Cymru hyd yn oed fod tri chwarter yr oedolion yn cefnogi'r syniad o gynllun dychwelyd ernes, ac maent yn iawn i wneud hynny. Gallai'r cynllun dorri hyd at draean oddi ar gyfanswm sbwriel yng Nghymru. Nawr, rwy'n sylweddoli bod Llywodraeth Cymru yn gweithio ar y cyd â Lloegr a Gogledd Iwerddon, a bod paratoadau'n cael eu gwneud ar gyfer ail ymgynghoriad. Ond a oes angen un arall arnom i ddatblygu'r cynllun dychwelyd ernes yng Nghymru, cynllun rydym i gyd wedi cytuno arno o'r blaen? Bydd yr Aelodau'n gwybod bod yr eitem hon wedi bod yn bwnc sy'n codi'n gyson ers 2016 - cyn hynny mewn gwirionedd - a dylent nodi llwyddiant y cynlluniau mewn mannau eraill, megis y Ffindir, yr Iseldiroedd, Norwy, Sweden, Denmarc a Croatia. Gwelodd Gwlad yr Iâ gyfradd ddychwelyd o 90 y cant yn 2014; yr Almaen 98 y cant yn 2016; a Lithwania, 92 y cant yn 2017. Felly, nod fy nghynnig yw adlewyrchu her arall sy'n perthyn i'n cyfnod ni: cyfarpar diogelu personol. Roedd ei angen arnom, ond yn sicr nid ydym wedi bod angen y gwastraff ohono. Mae menig Latex yn cymryd hyd at 100 mlynedd i fioddiraddio, ac eto ledled y byd, mae timau ymateb COVID angen dros 80 miliwn o fenig bob mis. Mae lle i arloesi, ac mae Meditech Gloves a Phrifysgol Cranfield wedi datblygu latecs naturiol, a fyddai ond yn cymryd ychydig wythnosau i fioddiraddio. Mae cwmni rheoleiddio gwastraff TerraCycle wedi creu rhaglen ailgylchu i gadw'r amgylchedd yn rhydd o gyfarpar diogelu personol, ac mae tîm o dan arweiniad Abertawe yn datblygu proses newydd o'r enw ffotoailffurfio, sy'n defnyddio golau'r haul i droi gwastraff na ellir ei ailgylchu yn danwydd hydrogen glân. Nawr, rwy'n gwybod bod Llywodraeth Cymru yn cefnogi cynllun Abertawe, ond mae angen inni wneud mwy i harneisio arloesedd o'r fath, yn enwedig gan ein bod bellach yn gweld mwy o fenig, masgiau a photeli diheintio yn addurno ein hamgylchedd. Rwyf hefyd yn rhannu pryderon Dŵr Cymru ynghylch gwaredu cadachau gwlyb plastig untro, sy'n cyfrannu at flocio tua 2,000 o carthffosydd bob mis. Ie, 2,000 bob mis. Dylai Llywodraeth Cymru gynnwys cadachau gwlyb yn y rhestr o eitemau sydd i'w gwahardd. Mae arnom angen camau pendant i sicrhau bod Cymru'n ddiwastraff erbyn 2050, ac mae arnom angen deddfwriaeth sy'n dangos bod y Senedd hon yn ymateb yn brydlon i alwadau gan y cyhoedd a'r argyfwng hinsawdd sy'n esblygu, a dyna'r rheswm dros fy nghynnig i sefydlu dyletswydd ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno adroddiad blynyddol. Lywydd, Aelodau o'r Senedd, agorais drwy gyfeirio at Syr David Attenborough, ac rwyf am gloi gyda'r sylwadau a wnaeth y llynedd: Mae'n hen bryd i ni droi ein sylw'n llawn at un o'r problemau mwyaf dybryd sy'n ein hwynebu heddiw - sef - osgoi'r argyfwng llygredd plastig, nid yn unig er lles iechyd ein planed, ond er lles pobl ledled y byd. Mae angen i bob un ohonom weithredu ar ei alwadau yn awr. Ac rwyf wedi dangos heddiw fod mwy y gallwn ac y dylem ei wneud yn awr yng Nghymru i helpu i osgoi'r argyfwng presennol. Diolch yn fawr.