English: Diolch, Llywydd. I'm pleased to contribute to today's debate, as Chair of the Equality, Local Government and Communities Committee. I'd like to thank all those who provided evidence to help inform our work, in particular tenants who attended our focus groups held right across Wales and landlords and letting agents who responded to our survey. As a committee, we continue to place a great value on lived-in experience to help inform our scrutiny. That scrutiny was paused by the pandemic, a pandemic that is shining a spotlight on the importance of having a safe and secure place to call home. The Welsh Government has said that the heart of this Bill is the aim to improve security of tenure. Not everybody agrees this Bill will - [ Inaudible. ] - but, as a committee, we were convinced of the merits of this approach. We heard a range of evidence suggesting that strengthening security of tenure would have a positive impact on the well-being of those living in the private rented sector. It was also suggested that this would bring wider economic and social benefits to the community. But, of course, not everybody agreed that this Bill was needed. Landlords and letting agents were concerned that the Bill would make letting in the private rented sector less attractive, therefore causing landlords to leave the sector and potentially place more pressure on social housing. Landlords told us they were worried they would not be able to regain possession of their property, if either their personal circumstances changed or because of contract breaches. I will come back to this point later in my remarks. The Minister told us that she had tried to find a balance between the differing views. We believe that the correct balance has been struck, although we do call for some minor amendments, which we feel will strengthen the Bill. We therefore recommend that the Senedd supports the general principles of the Bill. Before moving on to some of the detail from our scrutiny, it is worth noting that this is the second Bill that we have considered that seeks to amend the Renting Homes (Wales) Act 2016, an Act that was passed five years ago by the previous Assembly but has not yet been commenced. We understand the reasons behind the delay, which were further compounded by the pandemic. The 2016 Act is a significant piece of housing law, which will change the legal framework for renting properties, and it is a change that will affect around a third of people in Wales. We were pleased that the Minister confirmed that she intended the 2016 Act, as amended by this Bill, if this Bill is passed, would be implemented by the autumn of next year, and, obviously, the fact that there is now further slippage in that time frame is of concern, but I hear what the Minister said in that regard. I will then move on to some specific issues within the report. In recommendation 2 we highlight a number of areas that we believe the post-implementation review of the 2016 Act must cover - all issues that came to light during our scrutiny and that arise from the implementation of the provisions with this Bill before us, rather than the broader changes in the 2016 Act - and I'm pleased to hear what the Minister had to say on that. A common theme throughout all of our work on housing legislation in this Senedd has been a lack of data on the private rented sector, compounded by a lack of organised groups representing tenants. This makes it difficult to ensure that policy and legislation is fully informed by accurate data and lived experience. That's why we made recommendations 3 and 4, which we believe will help address both these issues and hopefully lead to improvements in policy development and implementation, and I know the Legislation, Justice and Constitution Committee have also made a similar recommendation around engagement with tenants. And, again, I'm pleased that the Minister has taken these matters on board. During our scrutiny, we considered the impacts on some specific areas of the rental market, such as students and the social housing sector. One of the areas where we have recommended changes is in relation to accommodation provided as part of a minister of religion's role. We received representations from Cytûn and the Church in Wales, highlighting some very specific issues around this type of accommodation. We agreed that the Bill should be amended to ensure that properties that are housing ministers of religion in this capacity should be exempted from the provisions within the Bill, and that led to us making recommendation 5. And I'm again pleased that the Minister will be considering these matters and working to see how they can be best addressed. The Bill does provide for a possession notice to be withdrawn within 14 days of it being issued without the landlord then having to wait a further six months before reissuing the notice. That cooling-off period is to ensure that any administrative errors in the notice do not unduly delay matters and unduly delay repossession. We heard from landlords that 14 days is not very long in terms of identifying issues on mistakes with a notice, and that's why we agreed with them and called for the period to be extended to 28 days, and, again, I'm very pleased with the Minister's response. As far as the courts are concerned, most of our respondents highlighted the delays within the court system, which currently cause difficulties for both landlords and tenants. We accept there is not sufficient time in the current Senedd term for substantive work to be done on seeking to address these issues, but we do believe there is merit in the Welsh Government undertaking further exploratory work on the establishment of a housing court or tribunal to identify whether this will seek to address some of these issues. As the Minister reiterated today, we know that she is personally sympathetic to theses calls, but, again, I heard her remarks and explanation today, and we'll be keeping a close eye on progress on those matters. Finally, on homelessness - I would like to touch on the impact of this Bill on homelessness. The provisions will interact with requirements on local authorities to support those who are threatened with homelessness, and that's why we made recommendations 8 and 9, to try to ensure that in the discharge of these duties local authorities are complying with the spirit of the legislation as well as the requirements in the legislation. I heard the Minister's remarks. I know that the Minister is very committed to tackling homelessness and rough-sleeping, and I think we've all been very grateful to see the progress made during the pandemic, and indeed the announcements that sustained those improvements. And I'm sure the Minister, as she said, will address these matters in that spirit, and hopefully make sure that none of that progress is lost. Diolch yn fawr, Llywydd.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch o gyfrannu at y ddadl heddiw, fel Cadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau. Hoffwn ddiolch i bawb a roddodd dystiolaeth i helpu i lywio ein gwaith, yn enwedig y tenantiaid a ddaeth i'n grwpiau ffocws a gynhaliwyd ledled Cymru a landlordiaid ac asiantau gosod a ymatebodd i'n harolwg. Fel pwyllgor, rydym yn parhau i roi gwerth mawr ar brofiad go iawn i helpu i lywio ein gwaith craffu. Cafodd y craffu hwnnw ei oedi gan y pandemig, pandemig sy'n tynnu sylw at bwysigrwydd bod â lle diogel i'w alw'n gartref. Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud mai craidd y Bil hwn yw'r nod o wella sicrwydd deiliadaeth. Nid yw pawb yn cytuno y bydd y Bil hwn - [ Anghlywadwy. ] - ond, fel pwyllgor, roeddem ni'n argyhoeddedig o rinweddau'r dull hwn. Clywsom amrywiaeth o dystiolaeth yn awgrymu y byddai cryfhau sicrwydd deiliadaeth yn cael effaith gadarnhaol ar les y rhai sy'n byw yn y sector rhentu preifat. Awgrymwyd hefyd y byddai hyn yn dod â manteision economaidd a chymdeithasol ehangach i'r gymuned. Ond, wrth gwrs, nid oedd pawb yn cytuno bod angen y Bil hwn. Roedd landlordiaid ac asiantau gosod yn pryderu y byddai'r Bil yn gwneud gosod yn y sector rhentu preifat yn llai deniadol, gan achosi i landlordiaid adael y sector a rhoi mwy o bwysau o bosibl ar dai cymdeithasol. Dywedodd landlordiaid wrthym eu bod yn poeni na fydden nhw'n gallu adennill meddiant o'u heiddo, pe byddai eu hamgylchiadau personol yn newid neu oherwydd achosion o dorri contract. Fe ddychwelaf at y pwynt hwn yn ddiweddarach yn fy sylwadau. Dywedodd y Gweinidog wrthym ei bod hi wedi ceisio dod o hyd i gydbwysedd rhwng y gwahanol safbwyntiau. Rydym ni'n credu bod y cydbwysedd cywir wedi'i daro, ond rydym yn galw am rai mân welliannau, a fydd, yn ein barn ni, yn cryfhau'r Bil. Rydym felly yn argymell bod y Senedd yn cefnogi egwyddorion cyffredinol y Bil. Cyn symud ymlaen at rai o'r manylion o'n gwaith craffu, mae'n werth nodi mai dyma'r ail Fil yr ydym ni wedi ei ystyried sy'n ceisio diwygio Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016, Deddf a basiwyd bum mlynedd yn ôl gan y Cynulliad blaenorol ond nad yw wedi'i chychwyn eto. Rydym yn deall y rhesymau y tu ôl i'r oedi, a gafodd eu dwysáu ymhellach gan y pandemig. Mae Deddf 2016 yn ddarn sylweddol o gyfraith tai, a fydd yn newid y fframwaith cyfreithiol ar gyfer rhentu eiddo, ac mae'n newid a fydd yn effeithio ar tua thraean o bobl Cymru. Roeddem yn falch bod y Gweinidog wedi cadarnhau ei bod yn bwriadu i Ddeddf 2016, fel y'i diwygiwyd gan y Bil hwn, pe byddai'r Bil hwn yn cael ei basio, gael ei gweithredu erbyn hydref y flwyddyn nesaf, ac, yn amlwg, mae'r ffaith fod rhagor o oedi erbyn hyn yn yr amserlen honno yn peri pryder, ond rwy'n deall yr hyn a ddywedodd y Gweinidog ynglŷn â hynny. Fe symudaf ymlaen felly at rai materion penodol yn yr adroddiad. Yn argymhelliad 2 rydym yn tynnu sylw at nifer o feysydd y credwn y mae'n rhaid i'r adolygiad ôl-weithredu o Ddeddf 2016 ymdrin â nhw - yr holl faterion a ddaeth i'r amlwg yn ystod ein gwaith craffu ac sy'n deillio o weithredu'r darpariaethau gyda'r Bil hwn sydd ger ein bron, yn hytrach na'r newidiadau ehangach yn Neddf 2016 - ac rwy'n falch o glywed yr hyn a oedd gan y Gweinidog i'w ddweud am hynny. Un thema gyffredin drwy gydol ein holl waith ar ddeddfwriaeth tai yn y Senedd hon fu diffyg data ar y sector rhentu preifat, wedi'i ddwysáu gan ddiffyg grwpiau wedi'u trefnu i gynrychioli tenantiaid. Mae hyn yn ei gwneud yn anodd sicrhau bod polisi a deddfwriaeth yn cael eu llywio'n llawn gan ddata cywir a phrofiad byw. Dyna pam y gwnaethom argymhellion 3 a 4, a fydd, yn ein barn ni, yn helpu i fynd i'r afael â'r materion hyn a gobeithio y byddan nhw'n arwain at welliannau o ran datblygu a gweithredu polisïau, a gwn fod y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad hefyd wedi gwneud argymhelliad tebyg ynghylch ymgysylltu â thenantiaid. Ac, unwaith eto, rwy'n falch bod y Gweinidog wedi ystyried y materion hyn. Yn ystod ein gwaith craffu, fe wnaethom ni ystyried yr effeithiau ar rai meysydd penodol o'r farchnad rentu, fel myfyrwyr a'r sector tai cymdeithasol. Mae un o'r meysydd lle yr ydym ni wedi argymell newidiadau yn ymwneud â llety a ddarperir yn rhan o swydd gweinidog crefydd. Cawsom sylwadau gan Cytûn a'r Eglwys yng Nghymru, yn tynnu sylw at rai materion penodol iawn yn ymwneud â'r math hwn o lety. Fe wnaethom gytuno y dylid diwygio'r Bil i sicrhau y dylai eiddo sy'n lletya gweinidogion crefydd yn rhinwedd y swydd hon gael eu heithrio o'r darpariaethau yn y Bil, ac arweiniodd hynny at i ni wneud argymhelliad 5. Ac rwy'n falch unwaith eto y bydd y Gweinidog yn ystyried y materion hyn ac yn gweithio i weld sut orau i fynd i'r afael â nhw. Mae'r Bil yn darparu ar gyfer gallu tynnu rhybudd adennill meddiant yn ôl o fewn 14 diwrnod i'w gyflwyno heb i'r landlord orfod aros chwe mis arall cyn ailgyflwyno'r rhybudd. Diben y cyfnod ystyried hwnnw yw sicrhau nad yw unrhyw wallau gweinyddol yn y rhybudd yn oedi materion yn ormodol ac yn oedi adennill meddiant yn ormodol. Clywsom gan landlordiaid nad yw 14 diwrnod yn hir iawn o ran nodi materion yn ymwneud â chamgymeriadau mewn rhybudd, a dyna pam y gwnaethom gytuno â nhw a galw am ymestyn y cyfnod i 28 diwrnod, ac, unwaith eto, rwy'n falch iawn o ymateb y Gweinidog. O ran y llysoedd, tynnodd y rhan fwyaf o'n hymatebwyr sylw at yr oedi yn system y llysoedd, sy'n achosi anawsterau i landlordiaid a thenantiaid ar hyn o bryd. Rydym ni'n derbyn nad oes digon o amser yn nhymor presennol y Senedd i wneud gwaith sylweddol i geisio mynd i'r afael â'r materion hyn, ond rydym yn credu bod rhinwedd i Lywodraeth Cymru wneud rhagor o waith archwilio ar sefydlu llys neu dribiwnlys tai i nodi a fydd hyn yn ceisio mynd i'r afael â rhai o'r materion hyn. Fel y dywedodd y Gweinidog unwaith eto heddiw, gwyddom ei bod hi yn bersonol yn cefnogi'r galwadau hyn, ond, unwaith eto, clywais ei sylwadau a'i hesboniad heddiw, a byddwn yn edrych yn ofalus ar gynnydd ar y materion hynny. Yn olaf, o ran digartrefedd - hoffwn sôn am effaith y Bil hwn ar ddigartrefedd. Bydd y darpariaethau yn rhyngweithio â gofynion ar awdurdodau lleol i gefnogi'r bobl hynny sydd dan fygythiad o ddigartrefedd, a dyna pam y gwnaethom ni argymhellion 8 a 9, i geisio sicrhau bod awdurdodau lleol, wrth gyflawni'r dyletswyddau hyn, yn cydymffurfio ag ysbryd y ddeddfwriaeth yn ogystal â'r gofynion yn y ddeddfwriaeth. Clywais sylwadau'r Gweinidog. Gwn fod y Gweinidog wedi ymrwymo'n llwyr i fynd i'r afael â digartrefedd a chysgu ar y stryd, ac rwy'n credu ein bod ni i gyd wedi bod yn ddiolchgar iawn o weld y cynnydd a wnaed yn ystod y pandemig, ac yn wir y cyhoeddiadau a gynhaliodd y gwelliannau hynny. Ac rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog, fel y dywedodd hi, yn mynd i'r afael â'r materion hyn yn yr ysbryd hwnnw, ac yn gwneud yn siŵr, gobeithio, na chollir dim o'r cynnydd hwnnw. Diolch yn fawr, Llywydd.