English: I'm presenting and moving this motion today on the same day as a new organisation is officially launched, an organisation whose aims and objectives I'm very pleased to endorse. The launch of the Wales Hydrogen Trade Association reflects the fact that the world has woken up, I think, to the huge potential of hydrogen as a weapon against climate change. Developments linked to hydrogen will help us not only strive towards our decarbonisation goals, but also to clean up the air in our urban areas. Air pollution was the topic of one of Plaid Cymru's most recent debates here, just a few weeks ago. Some of you will have had a go on the hydrogen bike, hopefully, which was on show outside the Senedd at lunch time today, where hydrogen energy took the strain off our legs. The possibilities for hydrogen really are endless in terms of meeting our energy needs. You'll have heard me many times in this Chamber promoting the environmental benefits of a shift towards EVs, or electric vehicles, and direct electric power is certainly the leading technology for ultra-low emission private cars at the moment, but hydrogen offers potential there too. We even have our own hydrogen car company here in Wales in Riversimple. If cars could widely run on hydrogen in future, we're already seeing more developed applications in larger commercial transport - lorries, buses, ships, trains - add to that the fact that heating systems, even whole power stations, could run on a fuel whose only emission is water, and given that hydrogen can be generated using purely renewable power, you start to get the picture. Nineteen organisations, I think, form part of the new Wales Hydrogen Trade Association, from energy generation and distribution companies to construction companies, utilities, Riversimple, which I mentioned earlier, a host of organisations that can see they have a role or an interest - commercially, environmentally or indeed socially - in supporting investment in hydrogen in Wales in the future. What they've seen is that now is the time for Wales to make a statement that we want to be genuinely a part of this first major wave in this new energy revolution. What I'm looking for, in effect, from tabling this motion, is for this Parliament to express its support for that, to express that we see in hydrogen an area of huge environmental health and economic benefits. And, of course, I'll be listening carefully to the Minister for not just words of support, but evidence of concrete action that Welsh Government is ready to take and take quickly. For example, it's great that Government has recently put out a tender document seeking a provider to 'provide support to Welsh Governmentto help bring forward a proposed support pathway and developing pipeline proposals' in and around the development of hydrogen. It's a two-year piece of work, but I hope that we'll see projects begin to be developed now in parallel with that study. There's a study in Scotland, for example, that's due to report in just four months, by May this year, and we simply can't afford to miss this hydrogen-fuelled boat. And speaking of boats, I'm particularly excited about the potential of hydrogen to bring benefits to my constituency and the port of Holyhead; cross Irish sea traffic turning to hydrogen fuel could be a very important part of that. The motion refers specifically to the potential for hydrogen developments on Ynys Môn. Just imagine the scope for using excess marine and wind renewable energy generated around Ynys Môn at night, say, to produce hydrogen in a plant in the north of the island, where we really need jobs, and using that to power road vehicles, trains and, yes, ships to and from Ynys Môn. Imagine then the potential of using the old Shell crude oil pipeline running from the north of the island directly to the north west of England, creating a new, environmentally innovative export industry, exporting hydrogen. Imagine tying that, then, into social enterprise, even.
Welsh: Rwy'n cyflwyno'r cynnig hwn heddiw ar yr un diwrnod ag y caiff sefydliad newydd ei lansio'n swyddogol, sefydliad y mae'n bleser gennyf gymeradwyo ei nodau a'i amcanion. Mae lansiad Cymdeithas Masnach Hydrogen Cymru yn adlewyrchu'r ffaith bod y byd wedi deffro, rwy'n credu, i botensial enfawr hydrogen fel arf yn erbyn newid hinsawdd. Bydd datblygiadau sy'n gysylltiedig â hydrogen yn ein helpu, nid yn unig i gyflawni ein nodau datgarboneiddio, ond hefyd i lanhau'r aer yn ein hardaloedd trefol. Llygredd aer oedd testun un o ddadleuon diweddaraf Plaid Cymru yma ychydig wythnosau yn ôl. Gobeithio y bydd rhai ohonoch wedi cael tro ar y beic hydrogen oedd yn cael ei arddangos y tu allan i'r Senedd amser cinio heddiw, lle'r oedd ynni hydrogen yn tynnu'r straen oddi ar ein coesau. Mae'r posibiliadau ar gyfer hydrogen yn ddiddiwedd o ran diwallu ein hanghenion ynni. Byddwch wedi fy nghlywed lawer gwaith yn y Siambr hon yn hyrwyddo manteision amgylcheddol symud tuag at gerbydau trydan, ac yn sicr, pŵer trydan uniongyrchol yw'r dechnoleg fwyaf blaenllaw ar gyfer ceir preifat allyriadau isel ar hyn o bryd, ond mae hydrogen yn cynnig potensial yn hynny o beth hefyd. Mae gennym ein cwmni ceir hydrogen ein hunain yma yng Nghymru, sef Riversimple. Pe baem yn gallu defnyddio hydrogen yn eang fel tanwydd ar gyfer ceir yn y dyfodol, rydym eisoes yn ei weld yn cael ei ddefnyddio mewn ffyrdd mwy datblygedig mewn trafnidiaeth fasnachol fwy o faint - lorïau, bysiau, llongau, trenau - ychwanegwch at hynny y ffaith y gellid rhedeg systemau gwresogi, a gorsafoedd pŵer cyfan hyd yn oed, ar danwydd nad yw'n allyrru unrhyw beth ar wahân i ddŵr, ac o gofio y gellir cynhyrchu hydrogen drwy ddefnyddio pŵer hollol adnewyddadwy, gallwch ddechrau gweld y darlun llawn. Credaf fod 19 o sefydliadau'n ffurfio rhan o Gymdeithas Masnach Hydrogen Cymru, sef cymdeithas newydd o gwmnïau cynhyrchu a dosbarthu ynni i gwmnïau adeiladu, cyfleustodau, Riversimple, y soniais amdanynt yn gynharach, llu o gyrff sydd â rôl neu ddiddordeb - yn fasnachol, yn amgylcheddol neu'n wir, yn gymdeithasol - i gefnogi buddsoddiad mewn hydrogen yng Nghymru yn y dyfodol. Yr hyn y maent wedi'i weld yw mai nawr yw'r amser i Gymru wneud datganiad ein bod eisiau bod yn rhan o'r don fawr gyntaf yn y chwyldro ynni newydd hwn. Yr hyn rwy'n chwilio amdano, i bob pwrpas, o gyflwyno'r cynnig hwn, yw i'r Senedd hon fynegi ei chefnogaeth i hynny, i fynegi ein bod yn gweld bod hydrogen yn faes lle ceir manteision enfawr yn economaidd ac o ran iechyd yr amgylchedd. Ac wrth gwrs, byddaf yn gwrando'n astud ar y Gweinidog, nid yn unig am eiriau o gefnogaeth, ond am dystiolaeth o gamau pendant y mae Llywodraeth Cymru yn barod i'w cymryd a'u cymryd yn gyflym. Er enghraifft, mae'n wych fod y Llywodraeth wedi cyflwyno dogfen dendro yn ddiweddar yn chwilio am ddarparwr i roi cymorth i Lywodraeth Cymrui helpu i gyflwyno llwybr cymorth arfaethedig a datblygu cynigion sydd ar y gweill ym maes hydrogen ac mewn perthynas â datblygu hydrogen. Mae'n waith a fydd yn cymryd dwy flynedd i'w gwblhau, ond rwy'n gobeithio y byddwn yn gweld prosiectau'n dechrau cael eu datblygu yn awr ochr yn ochr â'r astudiaeth honno. Mae yna astudiaeth yn yr Alban, er enghraifft, a fydd yn adrodd ymhen pedwar mis, erbyn mis Mai eleni, ac ni allwn fforddio colli'r cwch hwn sy'n cael ei danio gan hydrogen. Ac wrth sôn am gychod, rwy'n arbennig o gyffrous am botensial hydrogen i ddod â manteision i fy etholaeth a phorthladd Caergybi; gall sicrhau bod traffig ar draws môr Iwerddon yn troi at danwydd hydrogen fod yn rhan bwysig iawn o hynny. Mae'r cynnig yn cyfeirio'n benodol at y potensial ar gyfer datblygiadau hydrogen ar Ynys Môn. Dychmygwch y cyfle i ddefnyddio ynni adnewyddadwy dros ben o'r môr a'r gwynt a gynhyrchir o amgylch Ynys Môn gyda'r nos, dyweder, i gynhyrchu hydrogen mewn ffatri yng ngogledd yr ynys, lle mae gwir angen swyddi arnom, a defnyddio hwnnw i bweru cerbydau ffyrdd, trenau, a llongau i ac o Ynys Môn. Dychmygwch botensial defnyddio hen biblinell olew crai Shell sy'n rhedeg o ogledd yr ynys yn uniongyrchol i ogledd orllewin Lloegr, gan greu diwydiant allforio newydd, arloesol yn amgylcheddol, i allforio hydrogen. Dychmygwch droi hynny, wedyn, yn fenter gymdeithasol, hyd yn oed.