English: Can I thank the Economy, Infrastructure and Skills Committee for the report? And, in doing so, I'd like to support the importance of the metro network as a whole and the related investment in my own constituency. It's on that particular point that I'm going to confine my more generalised comments, rather than the more specific comments on the franchise as a whole. Both Merthyr Tydfil and Rhymney valleys have rail lines connecting them to Cardiff and the wider rail network, and both of these lines have seen new investment, for example in new stations, platforms and signalling, but the frequency of those trains remains an issue. For example, Merthyr is less than 25 miles from Cardiff, but the journey time of over an hour is not a pleasant experience in a dirty, overcrowded train. That's the kind of thing that needs attention if we are to encourage more people onto the trains to help reduce the use of cars around our capital and to make all travel more sustainable, and indeed encourage people to travel in the other direction from Cardiff and all other points in between. Similarly, the Rhymney valley line: again, we've seen investment in that route, as Hefin referred to earlier, but journey times clearly need attention. And, as Jeremy Miles has said, the metro is not just about trains. The other aspect that requires our attention is the importance of local bus services. These are often the vital lifeblood that help people to move around local communities, and I note that these matters weren't directly addressed as part of the report, but they will be an important part of providing better connections as part of the whole metro package. In this age of flexible working and people holding jobs in different locations, we could usefully think about how we provide a network of bus services that better meets local needs. For example, it can be difficult, if not impossible, to get services around some parts of Merthyr after the traditional working hours of 5.30 p.m., and, if we are to give people who don't have their own transport access to work opportunities, or, as Jenny Rathbone was saying earlier on, encourage them out of their cars, if they have them, that needs to be improved, and more flexible travel arrangements provided as the metro network evolves. I also think we need to be careful that we don't end up with people perceiving the south Wales metro as just new trams serving Cardiff Bay, but then missing out on the vital investment elsewhere. But, like all of our committee reports, we're also hostages to events, and, again, Jeremy Miles and David Melding have already remarked on this, that, when this report was published in July, the concerns being expressed over the electrification project have since become a hard reality, and we can now see, unfortunately, another broken Tory promise to the people of Wales. So, I just want to thank again the committee for the report, and to hope the Assembly accepts the recommendations, and that we ensure that the Welsh Government remains firm about its investment plans and the needs of the whole transport network across south-east Wales.
Welsh: A gaf fi ddiolch i Bwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau am yr adroddiad? Ac wrth wneud hynny, hoffwn gefnogi pwysigrwydd y rhwydwaith metro yn ei gyfanrwydd a'r buddsoddiad cysylltiedig yn fy etholaeth fy hun. Rwyf am gyfyngu fy sylwadau mwy cyffredinol i'r pwynt penodol hwnnw, yn hytrach na rhoi sylwadau mwy penodol ar y fasnachfraint yn ei chyfanrwydd. Mae gan gymoedd Merthyr Tudful a Rhymni reilffyrdd sy'n eu cysylltu â Chaerdydd a'r rhwydwaith rheilffyrdd ehangach, ac mae'r ddwy reilffordd wedi gweld buddsoddiad newydd, er enghraifft mewn gorsafoedd, platfformau a signalau newydd, ond mae amlder y trenau hynny yn parhau i fod yn broblem. Er enghraifft, mae llai na 25 milltir rhwng Merthyr a Chaerdydd, ond nid yw'r amser teithio o dros awr yn brofiad pleserus mewn trên budr, gorlawn. Dyna'r math o beth sydd angen sylw os ydym am annog mwy o bobl i ddod ar y trenau er mwyn helpu i leihau'r defnydd o geir o amgylch ein prifddinas ac i wneud pob math o deithio yn fwy cynaliadwy, ac yn wir, annog pobl i deithio i'r cyfeiriad arall o Gaerdydd a phob man arall yn y canol. Yn yr un modd, rheilffordd cwm Rhymni: unwaith eto, rydym wedi gweld buddsoddi yn y llwybr hwnnw, fel y nododd Hefin yn gynharach, ond mae'n amlwg fod angen rhoi sylw i hyd teithiau. Ac fel y mae Jeremy Miles wedi'i ddweud, nid yw'r metro yn ymwneud yn unig â threnau. Yr agwedd arall sydd angen ein sylw yw pwysigrwydd gwasanaethau bws lleol. Y rhain yn aml yw'r rhydwelïau hanfodol sy'n helpu pobl i symud o gwmpas cymunedau lleol, ac rwy'n nodi na chafodd y materion hyn sylw uniongyrchol yn rhan o'r adroddiad, ond byddant yn rhan bwysig o ddarparu cysylltiadau gwell fel rhan o'r pecyn metro cyfan. Yn yr oes hon o weithio hyblyg a phobl â swyddi mewn gwahanol leoliadau, gallai fod yn ddefnyddiol inni feddwl sut y gallwn ddarparu rhwydwaith o wasanaethau bws sy'n diwallu anghenion lleol yn well. Er enghraifft, gall fod yn anodd, os nad yn amhosibl, cael gwasanaethau o amgylch rhai rhannau o Ferthyr wedi'r oriau gwaith traddodiadol ar ôl 5.30 p.m. ac os ydym am wneud cyfleoedd gwaith yn hygyrch i bobl nad oes ganddynt eu cludiant eu hunain, neu, fel y dywedodd Jenny Rathbone yn gynharach, eu hannog i adael eu ceir os oes ganddynt rai, mae angen gwella hynny, a darparu trefniadau teithio mwy hyblyg wrth i'r rhwydwaith metro esblygu. Rwy'n credu hefyd fod angen i ni fod yn ofalus nad oes gennym bobl yn dehongli metro de Cymru fel dim ond tramiau newydd i wasanaethu Bae Caerdydd, a cholli cyfle i fanteisio ar y buddsoddiad hanfodol mewn mannau eraill. Ond fel pob un o'n hadroddiadau pwyllgor, cawn ein cyfyngu gan ddigwyddiadau hefyd, ac unwaith eto, mae Jeremy Miles a David Melding eisoes wedi gwneud sylwadau ar hyn. Ers cyhoeddi'r adroddiad ym mis Gorffennaf, mae'r pryderon a fynegwyd ynddo ynglŷn â'r prosiect trydaneiddio wedi dod yn realiti creulon bellach, ac yn anffodus, gallwn weld addewid arall y mae'r Torïaid wedi'i dorri i bobl Cymru. Felly, diolch unwaith eto i'r pwyllgor am yr adroddiad, a gobeithio y bydd y Cynulliad yn derbyn yr argymhellion, a'n bod yn sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn parhau i fod yn gadarn ynglŷn â'i chynlluniau buddsoddi ac anghenion y rhwydwaith trafnidiaeth yn ei gyfanrwydd ar draws de-ddwyrain Cymru.