English: I would agree entirely that the Welsh public would expect nothing less of us, and that will certainly happen. I'd just like to also address a number of points raised by Vikki Howells, Dawn Bowden and David Melding, and also Jeremy Miles. Both Vikki Howells and Dawn Bowden raised the important point that the metro must be a piece of infrastructure, a public service, that spreads wealth-creating opportunities across all communities. It is a multimodal service, and will comprise more than just rail services. Where rail services are unable to reach, we anticipate new bus services to be able to carry passengers to and from services and to and from places of work. And, further, through reforms to local bus services, we would aim to improve the delivery and the accountability of bus service managers to the communities that they serve. David Melding raised the point that many of our railways across Wales, and indeed the UK, were designed for freight, especially the movement of industrial goods to ports, and also munitions to and from factories at times of war. We have an ongoing programme of liaison with businesses, such as Tesco and Aldi, as well as with freight operators, to discuss the modal shift opportunities and how we can help, including the potential for public subsidy. However, there are major challenges in persuading the market to shift to rail generally, and specifically to Wales, because of the relative lack of critical mass, even in south-east Wales. That said, accommodating existing freight needs and future growth in freight is an integral part of the procurement process for the next franchise, including metro. Jeremy Miles and Hefin David made important contributions, offered a fair, accurate, and objective analysis of the frustrations that we have encountered over recent months, and also identified the need for us to have the powers that we've been pressing for and will continue to press for. Should we be successful, in particular in seeing the repeal of section 25 of the Railways Act, as has been the case in Scotland, we would take steps to ensure that future franchises are developed on a not-for-profit model. Whilst I recognise the obstacles and the risks that need to be overcome to achieve my ambitions, it's important to appraise the benefits that vertical integration of the core Valleys lines can provide. It opens a range of long-term opportunities for us to develop a railway that meets the needs of passengers and provides important links between communities and connectivity to employment opportunities. So, while reflecting back on the hard work that has been done to date, there is more work to be undertaken if we are to realise our heroic ambition. This is the largest procurement exercise the Welsh Government has undertaken, and I realise the challenges this brings, including the complex negotiations that remain, but I hope that I can rely on your continued support in delivering a vastly improved transport system that will benefit every citizen in Wales.
Welsh: Buaswn yn cytuno'n llwyr na fyddai'r cyhoedd yng Nghymru yn disgwyl llai gennym, a bydd hynny'n sicr yn digwydd. Hoffwn fynd i'r afael â nifer o bwyntiau a gododd Vikki Howells, Dawn Bowden a David Melding, a Jeremy Miles hefyd. Cododd Vikki Howells a Dawn Bowden y pwynt pwysig fod yn rhaid i'r metro fod yn seilwaith, yn wasanaeth cyhoeddus, sy'n lledaenu cyfleoedd ar gyfer creu cyfoeth ar draws yr holl gymunedau. Mae'n wasanaeth amlfoddol, a bydd yn cynnwys mwy na gwasanaethau rheilffordd yn unig. Lle nad yw gwasanaethau rheilffordd yn gallu cyrraedd, rydym yn disgwyl y bydd gwasanaethau bws newydd yn gallu cludo teithwyr at wasanaethau ac oddi wrthynt ac i fannau gwaith ac ohonynt. Ymhellach, trwy ddiwygio gwasanaethau bws lleol, buasem yn anelu i wella darpariaeth ac atebolrwydd rheolwyr gwasanaethau bws i'r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu. Cododd David Melding y pwynt fod llawer o'n rheilffyrdd ledled Cymru, ac yn wir y DU, wedi'u cynllunio ar gyfer cludo nwyddau, yn enwedig symud nwyddau diwydiannol i borthladdoedd, ac arfau i ac o ffatrïoedd yn ystod rhyfeloedd hefyd. Mae gennym raglen gyswllt barhaus â busnesau, megis Tesco ac Aldi, yn ogystal â gweithredwyr cludo nwyddau, i drafod y cyfleoedd newid moddol a sut y gallwn helpu, gan gynnwys y potensial ar gyfer cymhorthdal cyhoeddus. Fodd bynnag, ceir heriau mawr wrth geisio perswadio'r farchnad i newid i ddefnyddio'r rheilffyrdd yn gyffredinol, ac yn benodol yng Nghymru, oherwydd y diffyg cymharol o fàs critigol, hyd yn oed yn ne-ddwyrain Cymru. Wedi dweud hynny, mae darparu ar gyfer anghenion cludo nwyddau presennol a thwf mewn cludo nwyddau yn y dyfodol yn rhan annatod o'r broses gaffael ar gyfer y fasnachfraint nesaf, gan gynnwys metro. Gwnaeth Jeremy Miles a Hefin David gyfraniadau pwysig a chynnig dadansoddiad teg, cywir, a gwrthrychol o'r rhwystredigaethau a wynebwyd gennym yn ystod y misoedd diwethaf, gan nodi'r angen hefyd inni gael y pwerau y buom yn pwyso amdanynt ac y byddwn yn parhau i bwyso amdanynt. Os byddwn yn llwyddiannus, yn enwedig parthed diddymu adran 25 o'r Ddeddf Rheilffyrdd, fel sydd wedi digwydd yn yr Alban, buasem yn cymryd camau i sicrhau bod masnachfreintiau yn y dyfodol yn cael eu datblygu ar fodel dielw. Er fy mod yn cydnabod y rhwystrau a'r risgiau y mae angen eu goresgyn i gyflawni fy uchelgeisiau, mae'n bwysig gwerthuso'r manteision y gall integreiddio cledrau craidd y Cymoedd yn fertigol eu darparu. Mae'n cynnig ystod o gyfleoedd hirdymor i ni ddatblygu rheilffordd sy'n diwallu anghenion teithwyr ac yn darparu cysylltiadau pwysig rhwng cymunedau a chysylltedd â chyfleoedd cyflogaeth. Felly, wrth ystyried y gwaith caled a wnaed hyd yn hyn, mae mwy o waith i'w gyflawni os ydym am wireddu ein huchelgais arwrol. Hwn yw'r ymarfer caffael mwyaf y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gynnal, ac rwy'n ymwybodol o'r heriau y mae'n eu creu, gan gynnwys y trafodaethau cymhleth sy'n parhau, ond rwy'n gobeithio y gallaf ddibynnu ar eich cefnogaeth barhaus i gyflwyno system drafnidiaeth lawer gwell a fydd o fudd i bob dinesydd yng Nghymru.