English: Can I say I very much welcome this Bill and welcome the terms in which it has been drafted? I'm absolutely looking forward, after spending the best part of my life debating and discussing devolution, to see this exemplar of constitutional reform take place. The Counsel General is very ambitious in his vision in responding on behalf of the Government. I noticed, looking through some boxes at home, that when I was in my early 20s, I was campaigning for a 'senate' in Cardiff. NUS Wales, which I was then, somehow, elected to lead, had consented to me running this campaign. We chose the term 'senate' because it sounded like 'senedd' and because it was understandable to all - now this is going back to the 1980s - and I do believe that what we call ourselves is important, as it happens. I don't believe it's a technical or academic exercise, and I don't believe it's an exercise in either vanity or self-regard. I believe it's fundamental to this place and what it seeks to be. It was Arthur Henderson, of course, as general secretary of the Labour Party in 1918, who said that Wales could become a utopia with self-government. Now, I'm sure he was quoted by others in doing so, here today. But at that time, of course, there was a determination - a real determination - in different parts of the then UK Parliament, to create home rule all round, and I believe that that is the right and proper constitutional framework in which we should take these matters forward, where Wales and Scotland have Parliaments able to determine the domestic arrangements for those countries within the framework of the United Kingdom. And I hope that at some point during this exemplar exercise in constitutional reform we will look at the issues that affect our colleagues, friends and neighbours in England as well. But that's beyond the scope of this statement this afternoon. I have little concern over whether we call ourselves 'Senedd' or 'Parliament'. To me, I use both and my constituents use both. I'm happy to be an 'Aelod Seneddol', and I am equally happy to be a 'Member of the Welsh Parliament'. What matters to me is the powers that we have and how we exercise those powers. I said earlier in my remarks that I was looking back to my early 20s - well, I celebrated my fifty-fifth birthday yesterday. [ Interruption.] Thank you very much. I know that many of my constituents are looking forward to my retirement. [ Laughter. ] I hope that we will be able to do so with adequate settlement and adequate powers. We've already discussed this afternoon that in order to build a railway station in Abertillery we need to go cap in hand to a Tory Government. Surely that can't be right. We need a settlement to enable us to do that and to address properly the issues of mental health in Cardiff prison. As we've heard this afternoon, we're unable to do that as well. So, for me, the powers of this place are always what has driven me, and our ability to effect change on behalf of the people that we represent. I'm interested in the example of the Dáil in Ireland, and I think it does give a very real example to how bilingualism - as David Melding quite rightly pointed out - can mean more than simply using two names in every instance. As a Welsh speaker, quite often, I'm told that bilingualism is me speaking English, and I think every so often we do need to ensure that we do have terms in our everyday language and in our national life that reflect the importance of our national language as well. But it is something I hope we will be able to reflect upon. But the point I'd like to make this afternoon is that I hope that this will be a beginning of a more substantial reform as well. To be effective - in the Llywydd's words - we do need to have more Members here. To be effective, we also have to represent people in all parts of the country equally and, for me, that means a proportional system, and I would prefer the STV system of electing us, which I believe would provide a single method of election for all people here, rather than the two-tier system we have at present, which I think fails everybody. So, I don't believe that this should be the end of a process, but should be the beginning of a process, and look then at how we deliver active citizenship in reality. And, Presiding Officer, I very much enjoyed your introduction to this statement. For me, active citizenship is how we will define our democracy in the future. All of us here, because we are politicians and elected, enjoy the 'stubby little pencil on a piece of string' form of democracy. My children will not recognise that, and our democracy has to be a different democracy in future than the one that we've experienced in the past, and that means an active citizenship, actively involved, not only in the deliberations here, but a Parliament and a Senedd that is able to reach out across the whole of Wales. So, I do welcome the changes in the franchise. I don't share the concerns that have been outlined elsewhere, and I also hope that we will be able to extend the franchise further to include those who are serving relatively short prison sentences and those who are citizens of other countries but settled in this country, because we do need to be an inclusive Parliament as well as a democratic one. So, I hope, in welcoming the beginning of this debate, and in welcoming the statement this afternoon, we will look beyond what this Bill says, but we will look towards the sort of Parliament that this wants to be and the sort of country in which we want our Parliament to reach out and to create something for our future generations.
Welsh: A gaf fi ddweud fy mod yn croesawu'r Bil hwn yn fawr iawn ac yn croesawu'r modd y mae wedi'i ddrafftio? Rwy'n sicr yn edrych ymlaen, ar ôl treulio'r rhan fwyaf o fy mywyd yn dadlau ac yn trafod datganoli, at weld y patrwm hwn o ddiwygio cyfansoddiadol ar waith. Mae'r Cwnsler Cyffredinol yn uchelgeisiol iawn yn ei weledigaeth wrth ymateb ar ran y Llywodraeth. Sylwais, wrth edrych drwy rai bocsys gartref, fy mod, pan oeddwn yn fy 20au cynnar, wedi ymgyrchu dros 'senate' yng Nghaerdydd. Roedd Undeb Cenedlaethol Myfyrwyr Cymru, y cefais, rywsut, fy ethol i'w arwain ar y pryd, wedi rhoi caniatâd i mi gynnal yr ymgyrch hon. Fe wnaethom ddewis y term 'senate' oherwydd ei fod yn swnio fel 'senedd' ac oherwydd ei fod yn ddealladwy i bawb - roedd hyn yn ôl yn yr 1980au - a chredaf fod yr hyn rydym yn galw ein hunain yn bwysig, fel mae'n digwydd. Nid wyf yn credu ei fod yn ymarfer technegol neu academaidd, ac nid wyf yn credu ei fod yn ymarfer sy'n porthi balchder neu hunan-dyb. Credaf ei fod yn hanfodol i'r lle hwn, a'r hyn y mae'n ceisio bod. Arthur Henderson, ysgrifennydd cyffredinol y Blaid Lafur ym 1918, a ddywedodd wrth gwrs y gallai Cymru ddod yn baradwys gyda hunanlywodraeth. Nawr, rwy'n siŵr fod eraill wedi'i ddyfynnu yma heddiw. Ond ar y pryd, wrth gwrs, roedd penderfyniad - penderfyniad go iawn - mewn gwahanol rannau o Senedd y DU ar y pryd, i sicrhau ymreolaeth i bawb, a chredaf mai dyna'r fframwaith cyfansoddiadol cywir a phriodol ar gyfer bwrw ymlaen â'r materion hyn, lle mae gan Gymru a'r Alban Seneddau sy'n gallu penderfynu ar y trefniadau domestig ar gyfer y gwledydd hynny o fewn fframwaith y Deyrnas Unedig. Ac rwy'n gobeithio, ar ryw bwynt yn ystod yr ymarfer enghreifftiol hwn o ddiwygio cyfansoddiadol, y byddwn yn edrych ar y materion sy'n effeithio ar ein cymheiriaid, ein ffrindiau a'n cymdogion yn Lloegr yn ogystal. Ond mae hynny y tu hwnt i gwmpas y datganiad hwn y prynhawn yma. Nid oes llawer o ots gennyf a ydym yn galw ein hunain yn 'Senedd' neu'n 'Parliament'. Yn bersonol, rwy'n defnyddio'r ddau ac mae fy etholwyr yn defnyddio'r ddau. Rwy'n hapus i fod yn 'Aelod Seneddol', ac rwyf yr un mor hapus i fod yn 'Member of the Welsh Parliament'. Yr hyn sy'n bwysig i mi yw'r pwerau sydd gennym a sut rydym yn arfer y pwerau hynny. Dywedais yn gynharach yn fy sylwadau imi fod yn edrych yn ôl ar fy 20au cynnar - wel, roeddwn yn dathlu fy mhen blwydd yn bum deg bump ddoe. [ Torri ar draws.] Diolch yn fawr iawn. Gwn fod llawer o fy etholwyr yn edrych ymlaen at fy ymddeoliad. [ Chwerthin. ] Rwy'n gobeithio y byddwn yn gallu gwneud hynny gyda setliad digonol a phwerau digonol. Y prynhawn yma, rydym eisoes wedi trafod y ffaith bod angen i ni fynd ar ofyn Llywodraeth Dorïaidd er mwyn gallu adeiladu gorsaf drenau yn Abertyleri. Nid yw hynny'n iawn, does bosib. Rydym angen setliad i'n galluogi i wneud hynny ac i fynd i'r afael â materion iechyd meddwl yng ngharchar Caerdydd yn briodol. Fel rydym wedi'i glywed y prynhawn yma, ni allwn wneud hynny chwaith. Felly, yn bersonol, pwerau'r lle hwn sydd bob amser wedi fy nghymell i, a'n gallu i sicrhau newid ar ran y bobl a gynrychiolwn. Mae gennyf ddiddordeb yn y Dáil yn Iwerddon, a chredaf ei fod yn enghraifft go iawn o sut y mae dwyieithrwydd - fel y mae David Melding wedi'i nodi'n gywir - yn gallu golygu mwy na dim ond defnyddio dau enw ym mhob achos. Fel siaradwr Cymraeg, dywedir wrthyf yn aml mai dwyieithrwydd yw fi'n siarad Saesneg, a chredaf fod angen i ni sicrhau bob hyn a hyn fod gennym dermau yn ein hiaith bob dydd ac yn ein bywyd cenedlaethol sy'n adlewyrchu pwysigrwydd ein hiaith genedlaethol hefyd. Ond mae'n rhywbeth rwy'n gobeithio y byddwn yn gallu ei ystyried. Ond y pwynt yr hoffwn ei wneud y prynhawn yma yw fy mod yn gobeithio y bydd hyn yn ddechrau ar ddiwygio mwy sylweddol yn ogystal. I fod yn effeithiol - yng ngeiriau'r Llywydd - rydym angen mwy o Aelodau yma. I fod yn effeithiol, mae'n rhaid i ni hefyd gynrychioli pobl ym mhob rhan o'r wlad yn gyfartal ac i mi, mae hynny'n golygu system gyfrannol, a byddai'n well gennyf system y bleidlais sengl drosglwyddadwy o'n hethol, gan y credaf y byddai'n darparu un dull o ethol ar gyfer yr holl bobl yma, yn hytrach na'r system ddwy haen sydd gennym ar hyn o bryd, sy'n gwneud cam â phawb yn fy marn i. Felly, credaf y dylai hyn fod yn ddechrau proses ac nid ei diwedd, ac edrych wedyn ar sut y gallwn wireddu dinasyddiaeth weithgar. A Lywydd, mwynheais eich rhagymadrodd i'r datganiad hwn yn fawr iawn. I mi, mae dinasyddiaeth weithgar yn ymwneud â sut y diffiniwn ein democratiaeth yn y dyfodol. Am ein bod yn wleidyddion ac wedi ein hethol, mae pawb ohonom yma yn mwynhau math 'pensel fach ar linyn' o ddemocratiaeth. Ni fydd fy mhlant yn adnabod y math hwnnw o ddemocratiaeth, ac mae'n rhaid i'n democratiaeth fod yn wahanol yn y dyfodol i'r un rydym wedi'i phrofi yn y gorffennol, ac mae hynny'n golygu dinasyddiaeth weithgar, cymryd rhan yn weithredol, nid yn unig yn y trafodaethau yn y lle hwn, ond Parliament a Senedd sy'n gallu estyn allan dros Gymru gyfan. Felly, rwy'n croesawu'r newidiadau i'r etholfraint. Nid wyf yn rhannu'r pryderon sydd wedi'u hamlinellu mewn mannau eraill, ac rwy'n gobeithio hefyd y byddwn yn gallu ymestyn yr etholfraint ymhellach i gynnwys y rheini sy'n bwrw dedfrydau carchar cymharol fyr a'r rheini sy'n ddinasyddion o wledydd eraill ond sydd wedi gwneud eu cartref yn y wlad hon, oherwydd mae angen i ni fod yn Senedd gynhwysol yn ogystal ag un ddemocrataidd. Felly, wrth groesawu dechrau'r ddadl hon, a chroesawu'r datganiad y prynhawn yma, rwy'n gobeithio y byddwn yn edrych y tu hwnt i'r hyn y mae'r Bil yn ei ddweud, ac y byddwn yn edrych ar y math o Senedd y mae hon eisiau bod a'r math o wlad lle rydym eisiau i'n Senedd estyn allan a chreu rhywbeth ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.