English: May I congratulate Siân Gwenllian on getting this debate and leading it in the way she has, and on her work in her constituency? I was particularly interested in the story around the youth club there, GISDA. She did say at one point in her speech that prejudice was the root of the increase. We heard from Leanne Wood that, I think quite rightly, social attitudes have progressed a lot in recent decades. I just don't know whether it's right to say that prejudice is the root of the increase, which, to me, implies that prejudice has got worse. I don't know if that is the case in the near term. Certainly, in the longer term, my impression, as with Leanne, is that things have got better - clearly, not good enough and there are problems that we need to address. We have these statistics, and the focus has been on those reported to the police and the way they've recorded the crimes, and the 17 per cent increase in Wales and the 10 per cent across England and Wales in the past year. When someone reports a hate crime, it's very important that the police record them in a consistent way. Until recently, unfortunately, there's evidence that that hasn't been the case, and it's important that the standards of crime recording are set centrally. The way it's done is, if someone alleges a crime has been committed, reports an incident, then it's recorded as a crime. If that person, or indeed anyone else, says that they consider race or another protected characteristic to be a motivating factor, then, again, it must be recorded as a hate crime. I think that is right and proper, but it's also right that we understand that and how that wasn't reliably the case in the past. And not all of these cases were necessarily proved to be that, and we haven't heard from other people there, or particularly a defendant, as to what they might say. I think 13 per cent of these cases lead to a charge or a summons, which is a somewhat higher proportion than for crime overall. What I think is a useful corrective, though, is to check the police recorded crime statistics against what we see from the British crime survey. The trend in that has been different. On these issues, we've got the waves of the survey, and the first I'll refer to is in 2007 to 2009, and that, grossed up from the survey number to total population, suggested 69,000 hate crimes related to sexual orientation across the UK. And then, in 2010-12, that fell from 69,000 to 42,000 on the British crime survey, and then in 2013-15 fell again to 29,000. There is a small uptick in 2016-18 from 29,000 to 30,000, but not statistically significant on the basis of the numbers in the survey. On the transgender hate crimes, they didn't ask the relevant questions back in the first two surveys. They did in the latter two, but they have a sort of asterisk response, saying that the numbers were too small for them reliably to gross up and give an estimate for the country as a whole. One hate crime is too many, and these transgender hate crimes - . Clearly, transgender people and having that identity has become greater, and it's talked about in a way that it wasn't even almost a decade or so ago. People may debate what are the arrangements for sport or what are the arrangements for lavatories, but it's inexcusable when there are crimes, often crimes of violence, simply for, or at least motivated by, someone's identity. So, I agree with much of what's been said in this debate, but I would just put that corrective of looking at the British crime survey, as well as the recorded police statistics. I would say that, when you compare the police statistics across the UK, overall, the Welsh forces aren't coming in the top 10 for hate crimes, but there's one exception to that, and that area is sexual orientation, where two of the Welsh forces - Gwent, in my region, and south Wales, which touches on part of my region - are fourth and fifth out of the 43, at 26 hate crimes on sexual orientation per 100,000. So, it may suggest at least in south Wales there is a particular issue there in Wales that we should be concerned about and interrogate why that is, and look to see how we can improve it, even if, overall, on the other hate crimes, we don't see Wales to the fore. I'll just say that I'm not yet convinced of the link to points 2 and 3 of the motion, and for that reason I don't propose to support the motion today. It's unfortunate in terms of timing, because I'm very much looking forward to hearing Lord Thomas tomorrow; I think he's launching his commissioner's report on the Justice Commission for Wales from 8:30 tomorrow in the Pierhead. I hope to see some colleagues there, and I really want to listen to, read and digest that report before considering our position on devolution of justice. We're not yet convinced of it; in particular, I'd worry if we were then to go from police and crime commissioners who are elected to a Wales-wide force. I know that Wales's Government is doing some good things in some areas here, but that of itself doesn't strike me as a sufficient reason to devolve the whole of justice, but I will be reading very, very carefully what Lord Thomas and his team say tomorrow. Thank you.
Welsh: A gaf fi longyfarch Siân Gwenllian am gyflwyno'r ddadl hon ac am ei harwain yn y ffordd y gwnaeth, ac ar ei gwaith yn ei hetholaeth? Roedd gennyf ddiddordeb arbennig yn y stori ynglŷn â'r clwb ieuenctid yno, GISDA. Fe ddywedodd ar un adeg yn ei haraith mai rhagfarn oedd wrth wraidd y cynnydd. Dywedodd Leanne Wood, a hynny'n gwbl briodol rwy'n credu, fod agweddau cymdeithasol wedi datblygu gryn dipyn yn ystod y degawdau diwethaf. Nid wyf yn gwybod a yw'n iawn dweud mai rhagfarn sydd wrth wraidd y cynnydd, oherwydd mae hynny, i mi, yn awgrymu bod rhagfarn wedi gwaethygu. Nid wyf yn gwybod a yw hynny'n wir yn y tymor byr. Yn sicr, yn y tymor hwy, fy argraff i, fel Leanne, yw bod pethau wedi gwella - yn amlwg, nid yw'n ddigon da ac mae yna broblemau y mae angen inni fynd i'r afael â hwy. Mae gennym yr ystadegau hyn, ac mae'r ffocws wedi bod ar y rhai yr adroddwyd wrth yr heddlu yn eu cylch a'r ffordd y maent wedi cofnodi'r troseddau, a'r cynnydd o 17 y cant yng Nghymru a'r 10 y cant ar draws Cymru a Lloegr dros y flwyddyn ddiwethaf. Pan fydd rhywun yn rhoi gwybod am drosedd casineb, mae'n bwysig iawn fod yr heddlu'n eu cofnodi mewn ffordd gyson. Tan yn ddiweddar, yn anffodus, dengys tystiolaeth nad yw hynny wedi digwydd, ac mae'n bwysig fod safonau cofnodi troseddau'n cael eu gosod yn ganolog. Y ffordd y gwneir hyn yw fod rhywun yn rhoi gwybod am ddigwyddiad os yw'n honni bod trosedd wedi'i chyflawni, a chaiff ei gofnodi fel trosedd. Os yw'r person hwnnw, neu unrhyw un arall yn wir, yn dweud eu bod yn ystyried bod hil neu nodwedd warchodedig arall yn ffactor ysgogiadol, yna, unwaith eto, mae'n rhaid ei gofnodi fel trosedd casineb. Rwy'n credu bod hynny'n iawn ac yn briodol, ond mae hefyd yn iawn ein bod yn deall hynny ac yn deall nad oedd hynny'n digwydd mewn modd dibynadwy yn y gorffennol. Ac ni phrofwyd mai dyma oedd pob un o'r achosion hyn o reidrwydd, ac nid ydym wedi clywed gan bobl eraill a oedd yno, na diffynnydd yn arbennig, o ran yr hyn y gallent ei ddweud. Rwy'n credu bod 13 y cant o'r achosion hyn yn arwain at gyhuddiad neu wŷs, sy'n gyfran ychydig yn uwch nag ar gyfer troseddau'n gyffredinol. Fodd bynnag, credaf mai un dull cywirol defnyddiol yw cymharu ystadegau troseddau a gofnodwyd gan yr heddlu â'r hyn a welwn yn arolwg troseddu Prydain. Mae'r duedd wedi bod yn wahanol yn hwnnw. Ar y materion hyn, mae gennym amrywiadau'r arolwg, ac mae'r cyntaf rwyf am gyfeirio ato yn arolwg 2007 i 2009, ac roedd hwnnw, o'i grosio i fyny o ffigur yr arolwg i'r boblogaeth gyfan, yn awgrymu bod 69,000 o droseddau casineb yn gysylltiedig â chyfeiriadedd rhywiol wedi'u cyflawni ledled y DU. Ac yna, yn 2010-12, disgynnodd y ffigur hwnnw o 69,000 i 42,000 yn arolwg troseddu Prydain, ac yn 2013-15 disgynnodd eto i 29,000. Ceir cynnydd bach yn 2016-18 o 29,000 i 30,000, ond nid yw'n ystadegol arwyddocaol ar sail y niferoedd yn yr arolwg. Ar y troseddau casineb trawsryweddol, nid oeddent yn gofyn y cwestiynau perthnasol yn y ddau arolwg cyntaf. Gwnaethant hynny yn y ddau olaf, ond mae ganddynt ryw fath o ymateb seren, drwy ddweud bod y niferoedd yn rhy fach iddynt allu grosio i fyny'n ddibynadwy a rhoi amcangyfrif ar gyfer y wlad yn ei chyfanrwydd. Mae un drosedd casineb yn ormod, ac mae'r troseddau casineb trawsryweddol hyn - . Yn amlwg, mae pobl drawsryweddol, a nifer y bobl sy'n arddel yr hunaniaeth honno wedi cynyddu, ac mae'n cael ei drafod mewn ffordd nad oedd yn digwydd oddeutu degawd yn ôl. Efallai y bydd pobl yn dadlau ynglŷn â'r trefniadau ar gyfer chwaraeon neu beth yw'r trefniadau ar gyfer tai bach, ond mae'n anfaddeuol pan fydd troseddau'n cael eu cyflawni, a throseddau treisgar yn aml, a hynny'n unig oherwydd, neu o leiaf yn cael eu hysgogi gan hunaniaeth rhywun. Felly, cytunaf â llawer o'r hyn a ddywedwyd yn y ddadl hon, ond buaswn yn cynnwys yr elfen gywirol honno o edrych ar arolwg troseddu Prydain yn ogystal â'r ystadegau heddlu a gofnodwyd. Pan fyddwch yn cymharu ystadegau'r heddlu ar draws y DU, yn gyffredinol, buaswn yn dweud nad yw heddluoedd Cymru yn y 10 uchaf ar gyfer troseddau casineb, ond mae un eithriad i hynny, a chyfeiriadedd rhywiol yw'r maes hwnnw, lle mae dau o heddluoedd Cymru - Gwent, yn fy rhanbarth i, a de Cymru, sy'n cyffwrdd â rhan o fy rhanbarth - yn bedwerydd ac yn bumed o'r 43, gyda 26 trosedd casineb ar sail cyfeiriadedd rhywiol am bob 100,000. Felly, mae'n bosibl ei fod yn awgrymu bod problem benodol yno yng Nghymru, yn ne Cymru o leiaf, y dylem fod yn boenus yn ei chylch ac y dylem holi pam fod hynny'n digwydd, ac edrych i weld sut y gallwn ei wella, hyd yn oed os nad yw Cymru ar y blaen, yn gyffredinol, mewn perthynas â'r troseddau casineb eraill. Fe ddywedaf yn syml nad wyf wedi cael fy argyhoeddi eto o'r cyswllt â phwyntiau 2 a 3 yn y cynnig, ac am y rheswm hwnnw nid wyf yn bwriadu cefnogi'r cynnig heddiw. Mae'n anffodus o ran amseru, oherwydd rwy'n edrych ymlaen yn fawr at glywed yr Arglwydd Thomas yfory; rwy'n credu ei fod yn lansio'i adroddiad comisiynydd ar y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru am 8:30 yfory yn y Pierhead. Rwy'n gobeithio gweld rhai o fy nghyd-Aelodau yno, ac rwy'n awyddus iawn i wrando, darllen ac ystyried yr adroddiad hwnnw cyn ystyried ein safbwynt ar ddatganoli cyfiawnder. Nid ydym wedi ein darbwyllo ynglŷn â hynny eto; yn benodol, buaswn yn poeni pe baem yn mynd o gomisiynwyr heddlu a throseddu sydd wedi'u hethol i heddlu ar gyfer Cymru gyfan yn sgil hynny. Gwn fod Llywodraeth Cymru yn gwneud rhai pethau da mewn rhai meysydd yma, ond nid yw hynny ynddo'i hun yn rheswm digonol dros ddatganoli cyfiawnder yn ei gyfanrwydd yn fy marn i, ond fe fyddaf yn darllen yr hyn a ddywed yr Arglwydd Thomas a'i dîm yfory yn ofalus iawn. Diolch.