English: That leads seamlessly on to the next part of my contribution. You are right; it isn't a binary choice of one or the other, but it's making sure that we have the frameworks and the strategies and the policies in place to make sure that these developments, which all of us, frankly, want to happen, and indeed need to happen in terms of the challenges that we face in relation to climate change, are done on the right terms, and within the right parameters. You mentioned data and evidence gaps, and that was the third area covered in our work. Marine plans and strategies are only as good as the data that underpins them. We all know that. The lack of a robust evidence base to underpin those development decisions means, actually, that there are inherent risks in ramping up the development that many of us want to see. We recommended that the Welsh marine evidence strategy should be reviewed and updated in light of the deep dive, which committed to identifying priority marine evidence gaps and identifying mechanisms to fill them. So, we were surprised to read the Minister's response to our recommendation, which says, and I quote, that 'Officials are content that the overarching strategic evidence priorities still represent the high-level evidence needs including those identified by the deep dive.' So, apparently everything is okay, there's nothing to worry about. Minister, the lack of evidence, as we've heard, is a real problem. Everybody told us that as part of the inquiry. And if the strategy is right, then something else isn't working, clearly, so maybe you can tell us what it is and what, more importantly, you're going to do about it. And you are nodding, so I'm looking forward to your contribution. I always look forward to your contribution, but particularly now. On marine protected areas, I am pleased that the Minister has accepted our recommendations, but delve a little deeper and there are still some areas of concern here. Recommendation 16 called for the Welsh Government to set out its latest plans for the designation of highly protected marine areas. The Minister says that the Welsh Government will look at this after the MPA network completion programme. But, the truth is that the consultation on that programme isn't due to take place until 2023. So, again, we may be looking at years of delay here. Where is the urgency? The Minister's response to the committee's report does seem to raise more questions than answers. Anyone reading it would rightly feel that there are no problems in this policy area, no weaknesses that need to be strengthened, and no need for urgency. They might even think that the Minister is trying to kick these issues into the long sea grass. Take another example. We asked the Minister for a timeline for a consultation on the future of bottom trawling and dredging in marine protected areas. I know this is something that many Members have raised here in the Chamber in the past, and I know the Petitions Committee as well has considered this. The Welsh Government has yet to consult on the management of towed gear, including bottom trawling, within marine protected areas. In contrast, of course, the UK administrations have progressed to the introduction of management measures for all fisheries gears in marine protected areas. In her response, the Minister tells us that, and I quote again, 'The timescale for any consultation will be determined alongside other Welsh Government priorities at the time.' What does that mean? No detail, no dates. We're already behind other parts of the UK and we might still be years away from seeing changes on that particular issue. Minister, at the start of my speech, I said that this inquiry was a snapshot of the health of marine policies, so what was the committee's verdict? Well, we all expect a significant ramping up of marine energy development during this decade, yet all the while, our marine environment is under threat. So, to tackle this, we need a holistic system that considers the effects of cumulative development on the marine environment, whilst doing what it can, of course, to remove any unnecessary barriers that are identified to the utilisation of natural resources. The committee believes we are a long way from that right now. So, we need the Minister and the Government to accept that business as usual isn't enough to respond to the climate change crisis and the biodiversity loss that we are facing. We need to do more and we need to do it sooner. Diolch.
Welsh: Mae hynny'n arwain yn ddi-dor at ran nesaf fy nghyfraniad. Rydych yn iawn, nid yw'n ddewis deuaidd rhwng y naill neu'r llall, mae'n ymwneud â sicrhau bod gennym y fframweithiau a'r strategaethau a'r polisïau ar waith i sicrhau bod y datblygiadau hyn, y mae pob un ohonom eisiau iddynt ddigwydd, ac yn wir y mae pob un ohonom angen iddynt ddigwydd o ran yr heriau sy'n ein hwynebu mewn perthynas â newid hinsawdd, yn cael eu gwneud ar y telerau cywir, ac o fewn y paramedrau cywir. Fe sonioch chi am fylchau yn y data a'r dystiolaeth, a hwnnw oedd y trydydd maes a drafodwyd yn ein gwaith. Nid yw cynlluniau a strategaethau morol ond cystal â'r data sy'n sail iddynt. Rydym i gyd yn gwybod hynny. Mae diffyg sylfaen dystiolaeth gadarn i ategu'r penderfyniadau datblygu hynny'n golygu, mewn gwirionedd, fod risgiau cynhenid ynghlwm wrth gynyddu'r datblygiad y mae llawer ohonom eisiau ei weld. Fe wnaethom argymell y dylid adolygu a diweddaru strategaeth tystiolaeth forol Cymru yng ngoleuni'r archwiliad dwfn, a oedd yn ymrwymo i nodi'r prif fylchau yn y dystiolaeth forol a nodi mecanweithiau i'w llenwi. Felly, roeddem yn synnu wrth ddarllen ymateb y Gweinidog i'n hargymhelliad, sy'n dweud hyn: 'Mae swyddogion yn fodlon bod y blaenoriaethau tystiolaeth strategol trosfwaol yn dal i gynrychioli'r anghenion tystiolaeth lefel uchel gan gynnwys y rhai a nodwyd gan yr archwilio dwfn.' Felly, mae'n debyg fod popeth yn iawn, nid oes unrhyw beth i boeni yn ei gylch. Weinidog, mae'r diffyg tystiolaeth, fel y clywsom, yn broblem wirioneddol. Dywedodd pawb hynny wrthym fel rhan o'r ymchwiliad. Ac os yw'r strategaeth yn iawn, mae'n amlwg fod rhywbeth arall nad yw'n gweithio, felly efallai y gallwch ddweud wrthym beth ydyw ac yn bwysicach, beth y bwriadwch ei wneud yn ei gylch. Ac rydych yn nodio, felly rwy'n edrych ymlaen at eich cyfraniad. Rwyf bob amser yn edrych ymlaen at eich cyfraniad, ond yn enwedig yn awr. Ar ardaloedd morol gwarchodedig, rwy'n falch fod y Gweinidog wedi derbyn ein hargymhellion, ond wrth edrych yn fanylach gwelwn fod rhai meysydd yn peri pryder o hyd. Roedd argymhelliad 16 yn galw ar Lywodraeth Cymru i nodi ei chynlluniau diweddaraf ar gyfer dynodi ardaloedd morol gwarchodedig iawn. Dywed y Gweinidog y bydd Llywodraeth Cymru yn edrych ar hyn ar ôl rhaglen gwblhau'r rhwydwaith o ardaloedd morol gwarchodedig. Ond y gwir amdani yw na fydd yr ymgynghoriad ar y rhaglen honno yn cael ei gynnal tan 2023. Felly, unwaith eto, efallai y bydd blynyddoedd o oedi ar hyn. Ble mae'r brys? Mae'n ymddangos bod ymateb y Gweinidog i adroddiad y pwyllgor yn creu mwy o gwestiynau nag o atebion. Byddai unrhyw un sy'n ei ddarllen yn teimlo, yn briodol, nad oes unrhyw broblemau yn y maes polisi hwn, nad oes unrhyw wendidau y mae angen eu cryfhau, ac nad oes angen brys. Efallai y byddent hyd yn oed yn meddwl bod y Gweinidog yn ceisio gwthio'r materion hyn i'r naill ochr. Cymerwch enghraifft arall. Gofynnwyd i'r Gweinidog am amserlen ar gyfer ymgynghoriad ar ddyfodol treillrwydo môr-waelodol a llusgrwydo mewn ardaloedd morol gwarchodedig. Gwn fod hyn yn rhywbeth y mae llawer o Aelodau wedi'i godi yma yn y Siambr yn y gorffennol, a gwn fod y Pwyllgor Deisebau hefyd wedi ystyried hyn. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori ar reolaeth gêr llusg eto, gan gynnwys treillrwydo môr-waelodol, mewn ardaloedd morol gwarchodedig. Mewn cyferbyniad, wrth gwrs, mae gweinyddiaethau'r DU wedi symud ymlaen i gyflwyno mesurau rheoli ar gyfer offer pysgodfeydd mewn ardaloedd morol gwarchodedig. Yn ei hymateb, dywed y Gweinidog wrthym: 'Bydd yr amserlen ar gyfer unrhyw ymgynghoriad yn cael ei phennu ochr yn ochr â blaenoriaethau eraill Llywodraeth Cymru ar y pryd.' Beth y mae hynny'n ei olygu? Dim manylion, dim dyddiadau. Rydym eisoes yn llusgo ar ôl rhannau eraill o'r DU ac efallai y bydd yn flynyddoedd cyn y gwelwn newidiadau ar y mater penodol hwnnw. Weinidog, ar ddechrau fy araith, dywedais fod yr ymchwiliad hwn yn gipolwg ar iechyd polisïau morol, felly beth oedd dyfarniad y pwyllgor? Wel, rydym i gyd yn disgwyl i ddatblygiadau ynni morol gynyddu'n sylweddol yn ystod y degawd hwn ac eto mae ein hamgylchedd morol dan fygythiad. Felly, er mwyn mynd i'r afael â hyn, mae arnom angen system gyfannol sy'n ystyried effeithiau datblygiadau cronnol ar yr amgylchedd morol, gan wneud yr hyn a all, wrth gwrs, i ddileu unrhyw rwystrau diangen a nodir i'r defnydd o adnoddau naturiol. Mae'r pwyllgor yn credu ein bod yn bell o hynny ar hyn o bryd. Felly, mae arnom angen i'r Gweinidog a'r Llywodraeth dderbyn nad yw meddylfryd busnes fel arfer yn ddigon i ymateb i'r argyfwng newid hinsawdd a cholli bioamrywiaeth a wynebwn. Mae angen inni wneud mwy ac mae angen inni ei wneud yn gynt. Diolch.