English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'm very pleased to move this amendment, speaking in the place of my colleague Leanne Wood, who is unable to be with us this afternoon. I'd like to begin by saying that I'm very grateful to the Minister for accepting our amendment, which was tabled in the spirit hoping that she would. I want to associate myself with all the positive things that the Minister has said about the work of the Equality and Human Rights Commission here in Wales. It's my belief that they do a great deal of work with relatively little resource and I know that that work impacts, as the Minister has said, and I know that it will continue to do so. However, I wish to raise some concerns, not about the Equality and Human Rights Commission, but about the environment in which it may find itself working. We know that the Conservative Government at Westminster, which is responsible for the funding and the management of the Equality and Human Rights Commission, under the UK legislation that currently governs equality law here in Wales, has a long-term commitment to repealing and replacing this legislation. As the Minister has said in her speech, I have real concerns about what that replacement might contain. This is a Government with a strong commitment to deregulation - a Westminster Government with a strong commitment to deregulation - and we know, do we not, Dirprwy Lywydd, that deregulation often means removing the protections of the most vulnerable, whether that's the protections of people working in dangerous environments under health and safety, or whether, in this case, this is the protections, for example, of women and girls to have their rights protected in work if they need to go on maternity leave. I'm very pleased to hear the Minister say that she is intending, as she's said before, to enact the socioeconomic duty and I'd be grateful if she was able to tell us this afternoon what sort of time frame she's intending to do this. Because it's our contention on these benches that the tradition of support for the promotion of equality and social justice, which has been, I think, shared fairly broadly across many parts of this Assembly, is now under threat by the changing environment at Westminster. I believe that we need to insert a sense of urgency in some of the work that the Minister has already outlined. I was very pleased to hear her say earlier that she was committed to the research, which she's already mentioned to us, to look at what kind of legal framework we may need to have here in Wales to protect the rights of our citizens going forward. I was also pleased to hear her say that that work includes looking at the potential to incorporate the UN conventions on human rights more broadly into Welsh law. I feel that it is time, and we believe that it is now time, to consider going further than that and to seek a clear and simple devolution of equality responsibilities to this Senedd, because it is my firm belief that we will be able to develop a consensus around the kind of approach to equality and human rights that it may not be possible to deliver in Westminster. And it is my concern that the positive work that the Equality and Human Rights Commission do now may become impossible if they are working in an environment where the UK Government - working at a GB level in this case, of course, because arrangements in the north of Ireland are different - are hostile to its work. The Minister may remember, going back a very, very long time to the 1980s and early 1990s, that a lot of the good work that was then done by the Equal Opportunities Commission in Wales, led by our late colleague Val Feld, actually had to be done in spite of the central policy that was coming out of the then central Government. I don't think we can expect our Equality and Human Rights Commission to function that way 30 years later, doing positive work like - . For example, the Deputy Minister will remember the creation of Chwarae Teg, which is a very, very important organisation in Wales now, that had to be done in spite of rather than with the support of the then Equal Opportunities Commission centrally. So, I would ask the Minister, in her response to this debate - and I won't repeat the positive things she's said about the specific pieces of work that the Equality and Human Rights Commission have done this year - to inject some speed into this work, because I feel that the environment may change more quickly than we are expecting, and that we may find ourselves with more work to do if we don't, for example, create a Wales-based legislative framework to protect the human rights of our fellow citizens and to promote the more equal society that I know the Deputy Minister - and she has our full support - is seeking to promote. So, I don't disagree at all, Diprwy Lywydd, with anything that the Minister has said - I would support it all - but what I am concerned about is that changing environment and the need to inject some speed into this work, so that we don't find ourselves, for example, with an Equality and Human Rights Commission in Wales that has been so stripped of resources that it can barely do its job. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o gynnig y gwelliant hwn, gan siarad yn lle fy nghydweithiwr Leanne Wood, nad yw'n gallu bod gyda ni y prynhawn yma. Hoffwn ddechrau drwy ddweud fy mod yn ddiolchgar iawn i'r Gweinidog am dderbyn ein gwelliant, a gyflwynwyd yn yr ysbryd o obaith y byddai'n gwneud hynny. Rwyf eisiau ategu'r holl bethau cadarnhaol y mae'r Gweinidog wedi'u dweud am waith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yma yng Nghymru. Fy nghred i yw eu bod yn gwneud llawer iawn o waith gydag adnoddau cymharol brin a gwn fod y gwaith hwnnw yn cael effaith, fel y mae'r Gweinidog wedi dweud, a gwn y bydd yn parhau i wneud hynny. Fodd bynnag, hoffwn godi rhai pryderon, nid am y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, ond am yr amgylchedd y gallai fod yn gweithio ynddo. Gwyddom fod gan y Llywodraeth Geidwadol yn San Steffan, sy'n gyfrifol am ariannu a rheoli'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, o dan ddeddfwriaeth y DU sy'n rheoli cyfraith cydraddoldeb yma yng Nghymru ar hyn o bryd, ymrwymiad hirdymor i ddiddymu a disodli'r ddeddfwriaeth hon. Fel y dywedodd y Gweinidog yn ei haraith, rwy'n pryderu'n fawr am yr hyn y gallai'r newid hwnnw ei olygu. Mae hon yn Llywodraeth sydd ag ymrwymiad cryf i ddadreoleiddio - Llywodraeth yn San Steffan sydd ag ymrwymiad cryf i ddadreoleiddio - a gwyddom, oni wyddom, Dirprwy Lywydd, fod dadreoleiddio'n aml yn golygu dileu amddiffyniadau'r rhai mwyaf agored i niwed, boed hynny'n amddiffyniadau pobl sy'n gweithio mewn amgylcheddau peryglus o ran iechyd a diogelwch, neu, yn yr achos hwn, ai dyma'r amddiffyniadau, er enghraifft, i fenywod a merched i gael eu hawliau wedi'u diogelu yn y gwaith os oes angen iddynt gymryd absenoldeb mamolaeth. Rwy'n falch iawn o glywed y Gweinidog yn dweud ei bod yn bwriadu, fel y dywedodd o'r blaen, gwneud y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol yn ddeddf a byddwn yn ddiolchgar pe byddai'n dweud wrthym y prynhawn yma o fewn pa fath o amserlen y mae hi'n bwriadu gwneud hyn. Oherwydd ein haeriad ar y meinciau hyn yw bod y traddodiad o gefnogaeth i hybu cydraddoldeb a chyfiawnder cymdeithasol, sydd wedi cael ei rannu, rwy'n credu, yn weddol eang ar draws sawl rhan o'r Cynulliad hwn, bellach o dan fygythiad gan yr amgylchedd sy'n newid yn San Steffan. Credaf fod angen inni wneud rhywfaint o'r gwaith y mae'r Gweinidog eisoes wedi'i amlinellu ar fyrder. Roeddwn yn falch iawn o'i chlywed yn dweud yn gynharach ei bod wedi ymrwymo i'r ymchwil, sydd eisoes wedi'i grybwyll wrthym, i edrych ar ba fath o fframwaith cyfreithiol y bydd angen inni ei gael yma yng Nghymru i ddiogelu hawliau ein dinasyddion yn y dyfodol. Roeddwn hefyd yn falch o'i chlywed yn dweud bod y gwaith hwnnw'n cynnwys edrych ar y posibilrwydd o ymgorffori confensiynau'r Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Dynol yn fwy cyffredinol yng nghyfraith Cymru. Teimlaf ei bod yn bryd, a chredwn ei bod yn bryd bellach, ystyried mynd ymhellach na hynny a cheisio datganoli cyfrifoldebau cydraddoldeb yn glir ac yn syml i'r Senedd hon, oherwydd fy nghred gadarn yw y byddwn yn gallu datblygu consensws ynghylch y math o agwedd at gydraddoldeb a hawliau dynol efallai na fydd yn bosibl ei chyflawni yn San Steffan. A'm pryder i yw y gall y gwaith cadarnhaol y mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn ei wneud yn awr fod yn amhosibl os ydynt yn gweithio mewn amgylchedd lle mae Llywodraeth y DU - yn gweithio ar lefel Prydain Fawr yn yr achos hwn, wrth gwrs, oherwydd bod y trefniadau yng Ngogledd Iwerddon yn wahanol - yn wrthwynebus i'w waith. Efallai y bydd y Gweinidog yn cofio, gan fynd yn ôl yn bell iawn, iawn i'r 1980au a dechrau'r 1990au, y bu'n rhaid gwneud llawer o'r gwaith da a wnaethpwyd wedyn gan y Comisiwn Cyfle Cyfartal yng Nghymru, dan arweiniad ein diweddar gyd-Aelod Val Feld, er gwaethaf polisi canolog y Llywodraeth ganolog ar y pryd. Nid wyf yn credu y gallwn ddisgwyl i'n Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol weithredu felly 30 mlynedd yn ddiweddarach, gan wneud gwaith cadarnhaol fel - . Er enghraifft, bydd y Dirprwy Weinidog yn cofio creu Chwarae Teg, sy'n sefydliad pwysig iawn yng Nghymru nawr, y bu'n rhaid gwneud hynny er gwaethaf y Comisiwn Cyfle Cyfartal ar y pryd yn hytrach na gyda'i gefnogaeth yn ganolog. Felly, byddwn yn gofyn i'r Gweinidog, yn ei hymateb i'r ddadl hon - ac ni fyddaf yn ailadrodd y pethau cadarnhaol y mae wedi'u dweud am y darnau penodol o waith y mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi'u gwneud eleni - i gyflymu'r gwaith hwn i ryw raddau, oherwydd teimlaf y gall yr amgylchedd newid yn gyflymach nag yr ydym yn ei ddisgwyl, ac efallai y cawn ragor o waith i'w wneud os nad ydym, er enghraifft, yn creu fframwaith deddfwriaethol ar gyfer Cymru i ddiogelu hawliau dynol ein cyd-ddinasyddion a hybu'r gymdeithas fwy cyfartal yr wyf yn gwybod bod y Dirprwy Weinidog - a chaiff ein cefnogaeth lawn - yn ceisio'i hybu. Felly, nid wyf yn anghytuno o gwbl, Dirprwy Lywydd, gydag unrhyw beth y mae'r Gweinidog wedi'i ddweud - byddwn yn cefnogi'r cyfan - ond yr hyn yr wyf yn pryderu yn ei gylch yw'r amgylchedd hwnnw'n newid a'r angen i gyflymu'r gwaith hwn, fel nad ydym yn cael ein hunain, er enghraifft, â Chomisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yng Nghymru sydd wedi colli cymaint o adnoddau fel mai prin yw ei allu i wneud ei waith. Diolch yn fawr.