English: Well, what happened on Thursday matters. It matters bone, blood and breath, and the ramifications will extend down the generations. It matters here, it matters in Europe, and it also says an awful lot about the state of Western democracies. It also spoke of something very specific, and that was our membership of the EU, but the wider lessons, I think, are for all of us who are in this Assembly to bear in mind as we serve out our mandate in this, the fifth Assembly, and it's a lesson, I think, politicians across the world will have to take as well. But what's immediately important is to work out what sort of relationship we should now have with the EU, and that does come down to what sort of access or membership of the single market we should now enjoy. This cannot be ducked, it has to be faced and it is the biggest thing that will determine our relationship in the future and will be at the heart of securing our economic prospects. I thought the Prime Minister was quite right yesterday in emphasising, in response to a question from an SNP Member, that Britain was built on an economic union and we now need that union to flourish, but also the single market that's been established, as a British policy, largely, from the mid-1980s, in Europe. The Welsh economy is the most vulnerable in the UK, it seems to me, so it's most dependent on us getting an effective, constructive and productive relationship with the EU. I do hope that all Brexiteers will focus on that and now live up to their assurances that they remain, at heart, true Europeans - a different version of Europe; I'm prepared to believe that - as we now work through the detail. But it's not going to be easy to achieve, because what sort of access we have to the single market, are we a member of EFTA or not, or the EEA - there are all sorts of implications to that sort of relationship. We have to expect rigour from those who will now be negotiating, and they may face considerable instability economically, as well, at the very time the negotiations we need to succeed most are being undertaken. Many matters will also have to be examined about our future as a British state - what sort of Brexit UK will now emerge. It will have to adapt quite remarkably, in constitutional, fiscal and economic terms to survive. The chances of a Scottish secession have increased markedly. I don't know if they're probable yet, but we are at that tipping point, and whether we keep the union together will pretty much depend on what sort of vision we now have for the relationship we wish with the European Union. It is very clear to me that strong Welsh interests now emerge well beyond partisanship. The UK is a union of nations, and that needs to be emphasised and remembered by policy makers in Westminster as they negotiate Brexit, and it's something we need to remember. We are here - we are the forum of Welsh politics and that responsibility is something that we must embrace fully. To further agreed Welsh interests, I believe, therefore, that strong cross-party working should now be encouraged in the Assembly - both the Assembly and, possibly, also with the Government, as it co-operates with all the parties in this forum. Presiding Officer, the fifth Assembly will have to show itself to be a trusted forum for the advance and defence of Welsh interests in the remarkably challenging times that we now face. If we fail, that sad lament will ring out, 'Cry, the beloved country'.
Welsh: Wel, mae'r hyn a ddigwyddodd ddydd Iau yn bwysig. Mae'n bwysig, gorff ac enaid, a bydd y goblygiadau yn ymestyn ar hyd y cenedlaethau. Mae'n bwysig yma, mae'n bwysig yn Ewrop, ac mae hefyd yn dweud llawer iawn am gyflwr democratiaethau'r Gorllewin. Roedd hefyd yn siarad am rywbeth penodol iawn, sef ein haelodaeth o'r UE, ond rwy'n meddwl bod yna wersi ehangach i bob un ohonom sydd yn y Cynulliad hwn eu cadw mewn cof wrth i ni wasanaethu ein mandad yn hwn, y pumed Cynulliad, ac mae'n wers, rwy'n credu, y bydd yn rhaid i wleidyddion ar draws y byd ei dysgu hefyd. Ond yr hyn sy'n bwysig ar unwaith yw penderfynu pa fath o berthynas y dylem ei chael â'r UE yn awr, a hanfod hynny yw pa o fynediad neu aelodaeth o'r farchnad sengl y dylem fwynhau yn awr. Ni ellir osgoi hyn, mae'n rhaid ei wynebu a dyma'r peth mwyaf a fydd yn penderfynu ar ein perthynas yn y dyfodol ac a fydd wrth wraidd sicrhau ein rhagolygon economaidd. Roeddwn i'n meddwl bod y Prif Weinidog yn llygad ei le ddoe wrth bwysleisio, mewn ymateb i gwestiwn gan Aelod SNP, fod Prydain wedi'i hadeiladu ar undeb economaidd ac mae angen i ni weld yr undeb yn ffynnu yn awr, ond hefyd y farchnad sengl sydd wedi'i sefydlu, fel polisi Prydain, i raddau helaeth, o ganol y 1980au, yn Ewrop. Ymddengys i mi mai economi Cymru yw'r un mwyaf agored i niwed yn y DU, a hon felly yw'r economi sydd fwyaf dibynnol ar gael perthynas effeithiol, adeiladol a chynhyrchiol â'r UE. Rwy'n gobeithio y bydd pob un sy'n cefnogi Brexit yn canolbwyntio ar hynny ac yn awr yn cyfiawnhau eu sicrwydd eu bod yn dal, yn y bôn, yn wir Ewropeaid - fersiwn wahanol o Ewrop; rwy'n barod i gredu hynny - wrth i ni weithio drwy'r manylion yn awr. Ond nid yw'n mynd i fod yn hawdd ei gyflawni, oherwydd pa fath o fynediad sydd gennym i'r farchnad sengl, a ydym yn aelod o EFTA neu beidio, neu'r AEE - mae pob math o oblygiadau i berthynas o'r fath. Mae'n rhaid i ni ddisgwyl trylwyredd gan y rhai a fydd yn awr yn trafod, ac efallai y byddant yn wynebu cryn ansefydlogrwydd economaidd, hefyd, ar union adeg y trafodaethau y mae arnom angen iddynt lwyddo fwyaf. Bydd yn rhaid i nifer o faterion gael eu harchwilio hefyd am ein dyfodol fel gwladwriaeth Brydeinig - pa fath o DU fydd yn awr yn ymddangos yn sgil Brexit. Bydd yn rhaid i ni addasu mewn ffordd eithaf rhyfeddol er mwyn goroesi, a hynny yn nhermau cyfansoddiadol, ariannol ac economaidd. Mae'r siawns o ymwahaniad Albanaidd wedi cynyddu'n sylweddol. Nid wyf yn gwybod a ydynt yn debygol eto, ond rydym ni ar adeg dyngedfennol, ac mae p'un a ydym yn cadw'r undeb yn un yn dibynnu i raddau helaeth ar ba fath o weledigaeth sydd gennym yn awr ar gyfer y berthynas yr ydym yn dymuno ei chael â'r Undeb Ewropeaidd. Mae'n glir iawn i mi fod buddiannau cryf Cymru'n yn dod i'r amlwg yn awr, a'u bod ymhell y tu hwnt i bleidgarwch. Mae'r DU yn undeb o genhedloedd, ac y mae angen i lunwyr polisi yn San Steffan bwysleisio a chofio hynny wrth iddynt drafod Brexit, ac mae'n rhywbeth y mae angen i ni ei gofio. Rydym ni yma - ni yw fforwm gwleidyddiaeth Cymru ac mae'r cyfrifoldeb hwnnw yn rhywbeth y mae'n rhaid i ni ei gofleidio yn llawn. I hybu buddiannau Cymru y cytunwyd arnynt, rwy'n credu, felly, y dylid annog gweithio trawsbleidiol grymus yn y Cynulliad - yn y Cynulliad ac, o bosibl, gyda'r Llywodraeth hefyd, wrth iddi gydweithio â holl bleidiau y fforwm hwn. Lywydd, bydd yn rhaid i'r pumed Cynulliad ddangos ei fod yn fforwm y gellir ymddiried ynddo ar gyfer hybu ac amddiffyn buddiannau Cymru yn yr amseroedd hynod heriol a wynebwn yn awr. Os byddwn yn methu, bydd yr alarnad drist honno yn atseinio, 'Cry, the beloved country'.