English: Well, Llywydd, I do think today is a very significant day in the development of this institution. I brought with me my copy of the Richard commission, and as I was thinking of coming down here this afternoon, I remembered vividly standing alongside the then First Minister, Rhodri Morgan, when he made a telephone call to Lord Richard asking him to chair that commission. And here we are, 20 years beyond its proposal for an expansion in the number of elected Members here in Wales, finally able to bring the capacity of the Senedd to a point where it is able to discharge the responsibilities that fall on the shoulders of people who are elected to be here. And that's the purpose of the reform, isn't it? It's to make sure that decisions that are made here in Wales on behalf of people in Wales are carried out by an institution that's properly equipped to do that. I've looked back recently, Llywydd, at the many proposals to create a Parliament here in Wales. Not a single one of them, other than the one that got onto the statute book, proposed a number as small as 60. The Kilbrandon report, set up in the 1960s, proposed 100 members for the Welsh parliament that it proposed. You can go back as far as Emlyn Hooson's St David's day government of Wales Bill in 1967 to see a proposal for 88 members of the parliament that was proposed then, and that was a body without many of the responsibilities that have to be exercised here. So, the purpose of the reforms and the fact that we have been able to reach an agreement, after what will by then be 25 years of trying to achieve reform, will be the creation of a parliament here in Wales that reflects the people of Wales in its diversity, and properly equipped to discharge the responsibilities that this Senedd is charged to carry out on behalf of Welsh people.
Welsh: Wel, Llywydd, rwy'n credu bod heddiw yn ddiwrnod arwyddocaol iawn yn natblygiad y sefydliad hwn. Fe wnes i ddod â fy nghopi o gomisiwn Richard gyda mi, a phan roeddwn i'n meddwl am ddod i lawr yma y prynhawn yma, cofiais yn eglur sefyll ochr yn ochr â'r Prif Weinidog ar y pryd, Rhodri Morgan, pan wnaeth alwad ffôn i'r Arglwydd Richard yn gofyn iddo gadeirio'r comisiwn hwnnw. A dyma ni, 20 mlynedd y tu hwnt i'w gynnig i ehangu nifer yr Aelodau etholedig yma yng Nghymru, o'r diwedd yn gallu dod â chapasiti'r Senedd i bwynt lle y gall gyflawni'r cyfrifoldebau sy'n disgyn ar ysgwyddau pobl sy'n cael eu hethol i fod yma. Ac onid dyna bwrpas y diwygiad? I wneud yn siŵr bod penderfyniadau sy'n cael eu gwneud yma yng Nghymru ar ran pobl yng Nghymru yn cael eu gweithredu gan sefydliad sydd â'r adnoddau priodol i wneud hynny. Rwyf i wedi edrych yn ôl yn ddiweddar, Llywydd, ar y cynigion niferus i greu Senedd yma yng Nghymru. Nid oedd yr un ohonyn nhw, ac eithrio'r un a gyrhaeddodd y llyfr statud, yn cynnig nifer mor fach â 60. Cynigiodd adroddiad Kilbrandon, a sefydlwyd yn y 1960au, 100 o aelodau ar gyfer y senedd Cymru a gynigiwyd ganddo. Gallwch fynd yn ôl cyn belled â Bil Llywodraeth Cymru dydd Gŵyl Dewi Emlyn Hooson ym 1967 i weld cynnig ar gyfer 88 aelod o'r senedd a gynigiwyd bryd hynny, ac roedd hwnnw yn gorff heb lawer o'r cyfrifoldebau y mae'n rhaid eu harfer yma. Felly, diben y diwygiadau a'r ffaith ein bod ni wedi gallu dod i gytundeb, ar ôl yr hyn a fydd erbyn hynny wedi bod yn 25 mlynedd o geisio sicrhau diwygio, fydd creu senedd yma yng Nghymru sy'n adlewyrchu pobl Cymru yn ei hamrywiaeth, ac sydd â'r gallu priodol i gyflawni'r cyfrifoldebau y mae'r Senedd hon yn gyfrifol am eu cyflawni ar ran pobl Cymru.