English: There's agreement amongst most of us in this Chamber that the public sector pay cap is beyond its sell-by date. Now, in recent years we've seen a deliberate strategy rolled out of pitting public sector workers against private sector workers, and while I'm speaking to the Plaid Cymru amendment on lifting the public sector pay cap, I want to recognise from the outset that there is a real need in this country for better private sector wages, for better skills and for more career opportunities in the productive economy. But, at the same time, Plaid Cymru wants to see the unjust public sector pay cap brought to an end, starting in the Welsh NHS. Doing that would release money into the economy, it would help workers and their families deal with inflation, something which is hitting Wales harder than most other parts of the UK, and it would help with recruitment, retention and morale in Welsh public services. We can't avoid the perception that wages at the top of public services haven't been subject to the same restraint as the rank-and-file workforce. It's a perception created by the fact that many senior posts have had their pay determined through separate arrangements outside of the pay review bodies, and often outside of UK Government policy. And, of course, it makes people feel as though we aren't all in this together. Today's Plaid Cymru amendment comes at a crucial time following the UK budget. I want to be clear about the implications for Wales. The Chancellor has refused to lift the pay cap in full, but will give Secretaries of State permission to lift the pay cap on a departmental basis if the independent pay review bodies agree. This is what he announced. The Treasury note on public sector pay accompanying last week's budget also makes it clear that pay in this case is devolved. It says, 'For most workforces, pay is the responsibility of devolved Governments in Scotland, Wales and Northern Ireland'. The Finance Secretary in the Welsh Government is waiting for the pay cap to be lifted in full so that he receives the Barnett consequential funding. The hope is that this can happen with the NHS if the NHS pay review body recommends it, but the UK Government also says that they will impose a condition of productivity. So, the Welsh Government's approach is linked to a UK Government condition being imposed on an apparently independent pay award that will then be decided by Jeremy Hunt. Plaid Cymru proposes that the Welsh Government should have already lifted the public sector pay cap in the NHS. The Welsh manifesto in 2017 made this commitment on page 65, in a chapter dealing with NHS staff. That chapter mentions a host of devolved issues from the living wage through to nurse staffing levels and GP training. The idea that one of those pledges can be carved out as non-devolved without that being specified means that the promise cannot actually be delivered, even though all of the pledges that are listed - every single one of them - are within devolved competence. The cost of an NHS pay rise of 2.3 per cent would be an additional £40 million. Now, the Government has already committed to 1 per cent, so that £40 million is the additional cost. Now, I accept that resources are strained. I would accept, for example, that local government simply cannot afford to do this. Austerity is very real. But while it shouldn't be up to the opposition parties to say how the Government should pay for its own promises, there are options available to the Labour Government if the Chancellor doesn't lift the pay cap. The Welsh Government has £100 million in reserves, kept aside for possible efficiency savings. There's also £68 million in resource funding through the Barnett formula in the coming years. A Plaid Cymru government would have saved £40 million through reforming NHS agency work, creating a non-profit medical staff agency. The fact that the Labour Welsh Government hasn't taken any of these steps isn't Plaid Cymru's problem; it's your own fault and you need to take responsibility. So, when it comes to lifting or keeping the pay cap, there are two courses of action that the Labour Welsh Government can announce today -
Welsh: Ceir cytundeb ymhlith y rhan fwyaf ohonom yn y Siambr hon fod y cap ar gyflogau'r sector cyhoeddus y tu hwnt i'w ddyddiad gwerthu. Nawr, yn y blynyddoedd diwethaf rydym wedi gweld strategaeth fwriadol yn cael ei chyflwyno o osod gweithwyr y sector cyhoeddus yn erbyn gweithwyr y sector preifat, ac er fy mod yn siarad am welliant Plaid Cymru ar godi cap ar gyflogau'r sector cyhoeddus, hoffwn gydnabod o'r cychwyn fod angen gwirioneddol yn y wlad hon am well cyflogau yn y sector preifat, am sgiliau gwell ac am fwy o gyfleoedd gyrfa yn yr economi gynhyrchiol. Ond ar yr un pryd, mae Plaid Cymru eisiau gweld y cap cyflog anghyfiawn yn y sector cyhoeddus yn dod i ben, gan ddechrau yn GIG Cymru. Buasai gwneud hynny'n rhyddhau arian i mewn i'r economi, buasai'n helpu gweithwyr a'u teuluoedd i ymdopi â chwyddiant, rhywbeth sy'n taro Cymru'n galetach na'r rhan fwyaf o rannau eraill y DU, a buasai'n helpu gyda recriwtio, cadw staff a morâl staff mewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Ni allwn osgoi'r canfyddiad nad yw cyflogau ar frig y gwasanaethau cyhoeddus wedi bod yn ddarostyngedig i'r un cyfyngiadau â'r rhai ar y gweithlu cyffredin. Mae'n ganfyddiad a grëwyd gan y ffaith bod llawer o gyflogau swyddi uwch wedi cael eu gosod drwy drefniadau ar wahân oddi allan i gyrff adolygu cyflogau, ac yn aml oddi allan i bolisi Llywodraeth y DU. Ac wrth gwrs, mae'n gwneud i bobl deimlo nad ydym i gyd yn rhan o hyn gyda'n gilydd. Mae gwelliant Plaid Cymru heddiw yn dod ar adeg hollbwysig yn dilyn cyllideb y DU. Rwyf am fod yn glir ynglŷn â'r goblygiadau i Gymru. Mae'r Canghellor wedi gwrthod codi'r cap ar gyflogau'n llawn, ond bydd yn rhoi caniatâd i Ysgrifenyddion Gwladol godi'r cap ar gyflogau ar sail adrannol os yw'r cyrff adolygu cyflogau annibynnol yn cytuno. Dyma a gyhoeddodd. Mae nodyn y Trysorlys ar gyflogau'r sector cyhoeddus i gyd-fynd â'r gyllideb yr wythnos diwethaf hefyd yn nodi'n glir fod cyflogau yn yr achos hwn wedi'u datganoli. Mae'n dweud, Ar gyfer y rhan fwyaf o weithluoedd, mae cyflogau'n gyfrifoldeb i lywodraethau datganoledig yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae'r Ysgrifennydd Cyllid yn Llywodraeth Cymru yn aros i'r cap ar gyflogau gael ei ddileu'n llawn fel ei fod yn cael arian canlyniadol Barnett. Y gobaith yw y gall hyn ddigwydd gyda'r GIG os yw corff adolygu cyflogau'r GIG yn ei argymell, ond mae Llywodraeth y DU hefyd yn dweud y bydd yn gosod amod cynhyrchiant. Felly, mae dull Llywodraeth Cymru o weithredu'n gysylltiedig â gosod amod gan Lywodraeth y DU ar ddyfarniad cyflog ymddangosiadol annibynnol a fydd wedyn yn cael ei benderfynu gan Jeremy Hunt. Mae Plaid Cymru'n cynnig y dylai Llywodraeth Cymru fod wedi cael gwared ar y cap ar gyflogau'r sector cyhoeddus yn y GIG eisoes. Gwnaeth maniffesto Cymru yn 2017 yr ymrwymiad hwn ar dudalen 65, mewn pennod yn ymdrin â staff y GIG. Mae'r bennod honno'n sôn am lu o faterion datganoledig o'r cyflog byw i lefelau staffio a hyfforddiant i feddygon teulu. Mae'r syniad y gellir torri un o'r addewidion hynny allan fel mater nas datganolwyd heb i hynny gael ei nodi yn golygu na ellir cyflawni'r addewid mewn gwirionedd, er bod pob un o'r addewidion a restrir - pob un ohonynt - o fewn maes lle y mae cymhwysedd wedi ei ddatganoli. Buasai cost codiad cyflog GIG o 2.3 y cant yn £40 miliwn yn ychwanegol. Nawr, mae'r Llywodraeth eisoes wedi ymrwymo i 1 y cant, felly y £40 miliwn hwn yw'r gost ychwanegol. Nawr, rwy'n derbyn bod adnoddau dan bwysau. Buaswn yn derbyn, er enghraifft, na all llywodraeth leol fforddio gwneud hyn. Mae cyni'n real iawn. Ond er na ddylai fod yn fater i'r gwrthbleidiau ddweud sut y dylai'r Llywodraeth dalu am ei haddewidion ei hun, mae opsiynau ar gael i'r Llywodraeth Lafur os nad yw'r Canghellor yn cael gwared ar y cap ar gyflogau. Mae gan Lywodraeth Cymru £100 miliwn mewn cronfeydd wrth gefn, wedi'i gadw o'r neilltu ar gyfer arbedion effeithlonrwydd posibl. Hefyd, ceir £68 miliwn mewn cyllid adnoddau drwy fformiwla Barnett yn y blynyddoedd i ddod. Buasai Llywodraeth Plaid Cymru wedi arbed £40 miliwn drwy ddiwygio gwaith asiantaeth y GIG, creu asiantaeth ddielw ar gyfer staff meddygol. Nid problem Plaid Cymru yw'r ffaith nad yw Llywodraeth Lafur Cymru wedi rhoi unrhyw un o'r camau hyn ar waith; chi eich hunain sydd ar fai ac mae angen i chi gymryd cyfrifoldeb. Felly, mewn perthynas â chael gwared ar y cap ar gyflogau neu ei gadw, ceir dau ddull o weithredu y gall Llywodraeth Lafur Cymru eu cyhoeddi heddiw -