English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer, and thank you for timetabling these discussions. Members will recall that I published our strategy, 'Cymraeg 2050: A million Welsh speakers', and our ambition to reach a million Welsh speakers back in June. I was clear, and I hope I was clear to all Members at that time, that I was very eager to set our strategy and vision for the future before we discussed legislation, because the strategy and vision are more than a Bill, they are more than legislation, and they are more than the processes that we go through here. The vision of transforming the position of the Welsh language in Wales is something that I hope will unite all parts of this Chamber. But I also want to ensure that we do have the kind of legislation that will ensure that we have a foundation that will allow us to reach a million Welsh speakers by 2050. The Welsh Language (Wales) Measure 2011 was made at the end of the third Assembly, following delays by the Westminster Government in providing the necessary powers to the Assembly to legislate in the area of the Welsh language. Because of those delays, there wasn't sufficient time at that point to consult on language policies, and the deficiencies there are to be seen within the Measure. The Measure's heart is in the right place. It gives official status to the Welsh language. It gives people the freedom to use the Welsh language in conversing with each other and, through standards, it gives everyone a right to access services through the medium of Welsh. But we must now consider how the Measure has been implemented. When councils such as Gwynedd and Blaenau Gwent agree that there is too much bureaucracy, then we have to listen to those comments. The title of the White Paper is 'Striking the right balance: proposals for a Welsh Language Bill'; that is to say the balance between regulation and the promotion of the Welsh language. First of all, therefore, I propose in the White Paper that we should establish a Welsh language commission, and the purpose is to provide new leadership and energy in promoting the Welsh language. There are a number of reasons for establishing a commission, rather than placing additional duties on the commissioner. First of all, the authoritative report of the House of Lords on the governance of regulators is very clear that a body that regulates shouldn't be run by an individual or a single person. I agree with that. Secondly, the promotion of the Welsh language doesn't mean balloons and biros. Promotion means particular expertise in areas such as language planning, workforce planning, economic development and behavioural change, and goes further in terms of media and marketing. The commission leading the new body must have a cross-section of these skills in order to be able to promote the Welsh language effectively. Thirdly, and separate from the other commissioners, I propose that the commission should have powers to penalise, and it will be a central part in introducing 'Cymraeg 2050'. There is strength in having varying experiences and viewpoints to provide challenge. One objection I've heard is that one body can't regulate and promote simultaneously. I don't accept that argument. There are many bodies that do the two things very successfully. The clear example, of course, is Natural Resources Wales, or the Equality and Human Rights Commission. I'm not recommending going back to the days of the Welsh language board. The responsibilities of the commission will be broader, and standards are far more powerful than Welsh language schemes. The commission will work within the targets of 'Cymraeg 2050', and I have no doubt that the Welsh Government, the Assembly, and the public, will be asking some very difficult questions on the performance of the commission and its contribution to the million. What of the standards, then? Well, first of all, we must retain standards. That is clear. There is no turning back on that. There are two main aims to the proposals in the White Paper: (1) to cut out as much bureaucracy as possible, and (2) to ensure a regime that puts the focus on putting things right where things go wrong, and making improvements. I also think that accountability for us in a democratic way must be in place, and I propose that the Welsh Government should impose and make standards, and, in so doing, it should have the support of this place, our national Parliament. The role of the commission will be to monitor and to enforce. I am yet to be persuaded that we need a separate system when complaints are made about Welsh-language services. We can use the same regime as exists if an individual complains of a service to a local authority or a health service. I therefore intend that the commission should follow the same systems as the ombudsman when complaints are received, and, in this context, I have accepted some responses to the White Paper from the Public Services Ombudsman for Wales. The ombudsman has copied his response to the commissioner and to Simon Thomas, as the Chair of the Finance Committee, responsible for introducing the Public Services Ombudsman (Wales) Bill. The ombudsman is proposing that his office could deal with complaints and inquiries relating to standards as part of its core duties. This would be similar to the system in the Basque Country, where the public services ombudsman is responsible for the language. Deputy Presiding Officer, I think this proposal is an interesting one. It does show that there are other possibilities that can be considered beyond the proposals in the White Paper, and I will be considering the ombudsman's response in addition to all of the other responses to the consultation. I encourage everyone to respond with their own ideas before the deadline for the consultation, which is the end of this month. I ask, therefore, that Assembly Members support this motion, accepting amendments 1, 3, 5 and 7, and rejecting 2, 4, 6 and 8. I reject amendment 2 because there is a bigger picture in 'Cymraeg 2050'. I reject amendment 4 because I do believe that it would be confusing for the public, and a waste of public resources, to have two bodies responsible for the Welsh language. I reject amendment 6. I intend to replace health standards before the end of the year, but, if there is support for the proposals in the White Paper, we will have to take that into account before making further regulations. And I reject amendment 8. I have set out in the White Paper and before the Assembly today my clear reasons for abolishing the role of the commissioner and establishing a commission. I accept amendment 1. The evidence reflects a variety of opinions on some areas, and that is a positive thing. I accept amendment 3. The White Paper protects the rights of Welsh speakers. I accept amendment 5. Everyone wants to see reduced bureaucracy. And I accept amendment 7. The White Paper makes a definite proposal on extending the standards regime to the private sector. May I say this in conclusion, Deputy Presiding Officer? I am very eager to hear the views of Members this afternoon, but I am also very eager to hear the views of people across the country. What I have endeavoured to do throughout this process is to ensure unity across the nation on the future of our national language. That means that we ensure our rights as Welsh speakers to speak and use the language and that we also promote in order to ensure that more of the people of Wales can use the language and learn the language. That means, on occasion, that we listen to views that we don't want to hear and that we listen to views that are very different to our own. What I have done as a Minister with responsibility for the Welsh language is to have the kind of debate that will ensure that there is unity at the end of the debate. Thank you.
Welsh: Diolch i chi, Dirprwy Lywydd, a diolch am amseru'r trafodaethau yma. Mi fydd Aelodau yn cofio fy mod i wedi cyhoeddi ein strategaeth ni, 'Cymraeg 2050: Miliwn o siaradwyr', a'n huchelgais ni i gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg nôl ym mis Mehefin. Roeddwn i'n glir, ac roeddwn i'n gobeithio yr oeddwn i'n glir i bob un Aelod ar y pryd, fy mod i'n awyddus iawn i osod ein strategaeth ni a'n gweledigaeth ni ar gyfer y dyfodol cyn ein bod ni yn trafod deddfu a deddfwriaeth, achos mae'r strategaeth a'r weledigaeth yn fwy na Bil, yn fwy na deddfwriaeth, ac yn fwy na'r prosesau yr ydym ni'n eu dilyn fan hyn. Mae'r weledigaeth o drawsnewid sefyllfa'r Gymraeg yng Nghymru yn rhywbeth rwy'n gobeithio a fydd yn uno pob un rhan o'r Siambr yma. Ond rydw i eisiau sicrhau hefyd bod gennym ni y math o ddeddfwriaeth a fydd yn sicrhau bod gyda ni sylfaen i gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Cafodd Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011 ei wneud ar ddiwedd y trydydd Cynulliad, yn dilyn oedi gan Lywodraeth San Steffan i roi'r pwerau angenrheidiol i'r Cynulliad i ddeddfu ym maes y Gymraeg. Oherwydd yr oedi, nid oedd digon o amser ar y pryd i ymgynghori ar bolisi'r iaith, ac mae'r diffygion hynny i'w gweld yn y Mesur. Mae calon y Mesur yn y lle iawn. Mae'n rhoi statws swyddogol i'r Gymraeg. Mae'n rhoi rhyddid i bobl siarad Cymraeg â'i gilydd a, drwy'r safonau, mae'n rhoi hawliau i bawb gael gwasanaethau drwy gyfrwng y Gymraeg. Ond mae'n rhaid inni nawr ystyried sut mae'r Mesur wedi cael ei weithredu. Pan fo cynghorau Gwynedd a Blaenau Gwent yn cytuno bod yna ormod o fiwrocratiaeth, mae'n rhaid inni wrando. Teitl y Papur Gwyn yw, 'Taro'r cydbwysedd iawn: cynigion ar gyfer Bil y Gymraeg'; hynny yw, y cydbwysedd rhwng rheoleiddio a hybu a hyrwyddo'r Gymraeg. Yn gyntaf felly, rwy'n cynnig yn y Papur Gwyn sefydlu comisiwn y Gymraeg. Y bwriad yw i ddod ag arweiniad ac egni newydd at y gwaith o hybu'r Gymraeg. Mae yna sawl rheswm dros sefydlu comisiwn yn hytrach na rhoi dyletswyddau ychwanegol i'r comisiynydd. Yn gyntaf, mae adroddiad awdurdodol Tŷ'r Arglwyddi ar lywodraethiant rheoleiddwyr yn glir iawn na ddylai corff sy'n rheoleiddio gael ei redeg gan un person. Rwy'n cytuno â hynny. Ac, yn ail, nid yw hybu a hyrwyddo yn golygu balŵns a beiros. Mae hybu yn golygu arbenigrwydd proffesiynol mewn meysydd fel cynllunio ieithyddol, cynllunio gweithlu, datblygu economaidd a newid ymddygiad, ac yn mynd ymhellach â'r cyfryngau a marchnata. Mae'n rhaid i'r comisiwn sy'n arwain y corff newydd gael trawstoriad o'r sgiliau hyn er mwyn gallu hybu'r Gymraeg yn effeithlon. Yn drydydd, ac ar wahân i'r comisiynwyr eraill, rydw i'n cynnig y bydd gan y comisiwn bwerau dyfarnu a chosbi, a bydd hefyd yn rhan ganolog o ran cyflwyno 'Cymraeg 2050'. Mae cryfder mewn amrywiaeth y gwahanol safbwyntiau, mewn her a sialens. Un gwrthwynebiad rydw i wedi ei glywed yw nad yw un corff yn gallu rheoleiddio a hybu ar yr un pryd. Nid ydw i'n derbyn y ddadl yma. Mae yna lawer o gyrff sy'n gwneud y ddau beth yn llwyddiannus iawn. Yr enghraifft amlwg, wrth gwrs, yw Cyfoeth Naturiol Cymru, neu'r Comisiwn Cyfrifoldeb a Hawliau Dynol. Nid ydw i'n argymell mynd nôl at ddyddiau bwrdd yr iaith. Bydd gan y comisiwn gyfrifoldebau ehangach, ac mae safonau yn llawer mwy grymus na chynlluniau iaith. Bydd y comisiwn yn gweithredu mewn fframwaith a thargedau 'Cymraeg 2050'. Nid oes amheuaeth gen i bydd Llywodraeth Cymru, y Cynulliad, a'r cyhoedd, yn gofyn cwestiynau treiddgar iawn am berfformiad y comisiwn a'i gyfraniad at y miliwn. Beth, felly, am y safonau? Yn gyntaf, wrth gwrs, mae'n rhaid i ni gadw'r safonau. Mae hynny yn glir. Nid oes troi nôl ar hynny. Mae dau prif nod i'r cynigion yn y Papur Gwyn: (1) i dorri allan cymaint o'r biwrocratiaeth ag sy'n bosibl, a (2) i sicrhau gyfundrefn sy'n rhoi ffocws ar gywiro gwallau os oes rhywbeth yn mynd o'i le, ac er gwelliant. Rydw i hefyd yn credu y dylai fod gan y drefn atebolrwydd i ni mewn ffordd ddemocrataidd. Rydw i'n cynnig mai Llywodraeth Cymru y dylai wneud a gosod safonau, ac, wrth wneud hynny, gorfod cael cefnogaeth y fan hyn yn ein Senedd cenedlaethol ni. Rôl y comisiwn fydd monitro a gorfodi. Nid ydw i wedi fy mherswadio bod angen trefn ar wahân pan fo cwyn yn cael ei wneud am wasanaethau Cymraeg. Gellir defnyddio'r un gyfundrefn sy'n bodoli os yw person yn cwyno am wasanaeth i gyngor lleol neu i'r gwasanaeth iechyd. Rydw i'n bwriadu, felly, i'r comisiwn ddilyn yr un drefn â'r ombwdsmon pan fo'r comisiwn yn derbyn cwyn. Yn y cyd-destun hwn, rydw i wedi derbyn ymateb i'r Papur Gwyn oddi wrth Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru. Mae'r ombwdsmon wedi copïo ei ymateb i'r comisiynydd ac i Simon Thomas, fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid, sy'n gyfrifol am gyflwyno'r Bil Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru). Mae'r ombwdsmon yn cynnig y gall ei swyddfa fe delio â chwynion ac ymchwiliadau sy'n ymwneud â safonau fel rhan o'i dyletswyddau craidd. Bydd hyn yn debyg i'r drefn yng Ngwlad y Basg, lle mae'r ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus yn gyfrifol am yr iaith. Dirprwy Lywydd, rydw i'n credu bod y cynnig hwn yn un diddorol. Mae'n dangos bod posibiliadau eraill i'w hystyried y tu hwnt i'r cynigion yn y Papur Gwyn. Mi fyddaf i yn ystyried ymateb yr ombwdsmon yng nghyd â'r holl ymatebion eraill i'r ymgynghoriad. Rydw i'n annog pawb i ymateb gyda'u syniadau cyn y dyddiad cau ar gyfer yr ymgynghoriad, sef diwedd y mis hwn. Rydw i'n gofyn, felly, i'r Aelodau gefnogi'r cynnig hwn, gan dderbyn gwelliannau 1, 3, 5 a 7, a gwrthod gwelliannau 2, 4, 6 ac 8. Rydw i'n gwrthod gwelliant 2 oherwydd mae darlun ehangach yn 'Cymraeg 2050'. Rydw i'n gwrthod gwelliant 4 oherwydd rydw i'n credu y bydd yn ddryslyd i'r cyhoedd ac yn gwastraffu adnoddau cyhoeddus i gael dau gorff sydd yn gyfrifol am y Gymraeg. Rydw i'n gwrthod gwelliant 6. Rydw i'n bwriadu gosod rheolau iechyd cyn diwedd y flwyddyn, ond, os oes cefnogaeth i'r cynigion yn y Papur Gwyn, bydd yn rhaid i ni gymryd hynny i mewn i ystyriaeth cyn gwneud mwy o reoliadau. Ac rydw i'n gwrthod gwelliant 8. Rydw i wedi gosod allan yn y Papur Gwyn, ac o flaen y Senedd heddiw, fy rhesymau clir dros ddiddymu rôl y comisiynydd a sefydlu comisiwn. Rydw i'n derbyn gwelliant 1. Mae'r dystiolaeth yn adlewyrchu amrywiaeth farn ar rai o bethau, ac mae hynny'n iach ac yn beth da. Rydw i'n derbyn gwelliant 3. Mae'r Papur Gwyn yn gwarchod hawliau siaradwyr Cymraeg. Rydw i'n derbyn gwelliant 5. Mae pawb am weld llai o fiwrocratiaeth. Ac rydw i'n derbyn gwelliant 7. Mae'r Papur Gwyn yn gwneud cynnig cadarn a phendant i ymestyn y gyfundrefn safonau i'r sector breifat. A gaf i ddweud hyn wrth gau, Dirprwy Lywydd? Rydw i'n awyddus iawn i glywed barn Aelodau'r prynhawn yma, ond rydw i hefyd yn awyddus iawn i glywed barn pobl ar draws y wlad. Beth rydw i wedi bod yn trio ei wneud trwy gydol y broses yma yw sicrhau undeb ar draws ein gwlad amboutu dyfodol ein hiaith genedlaethol ni. Mae hynny'n golygu ein bod ni'n sicrhau ein hawliau ni fel Cymry Cymraeg i siarad ac i ddefnyddio'r Gymraeg, ac rydym ni hefyd yn hybu ac yn hyrwyddo'r Gymraeg i sicrhau bod mwy o'n cyd-Gymry yn defnyddio ac yn dysgu Cymraeg a defnyddio'r iaith. Mae hynny yn golygu, ambell waith, ein bod ni'n gwrando ar bethau nid ydym ni eisiau eu clywed, ac rydym ni'n gwrando ar farnau sydd yn wahanol iawn i'n rhai ni. Beth rydw i wedi bod yn ei wneud fel Gweinidog dros y Gymraeg yw cynnal a chydio yn y math o drafodaeth a fydd yn sicrhau undeb ar ddiwedd y drafodaeth. Diolch yn fawr.