English: And I for one am very grateful to them indeed, Llywydd, because I'm afraid my Welsh isn't up to discussing renewable deep-dives at the moment, much as I wish it was. So, Delyth, I'm very grateful indeed for those remarks. You covered quite a big area in quite a small amount of time there, so I'll just do my best to answer some of it, but I'll start from the premise of the statement, which is that this is the announcement of us making a state-owned, large-scale energy developer. So, this is a scale hitherto unknown in the projects that are owned by communities across Wales. This is a major developer. That's why the returns will take a decade to come in, because it will take that long to build the first windfarm, which we have a plot already allocated for, but we will have to go through the whole development of that, including all the planning consent and the community engagement and all the things that we expect other developers to go through. So, obviously, we have to invest upfront to enable the developer to do that, and we won't have a working windfarm producing its profits back for some time. So, that's what the lag in this particular thing is. The other thing to say is that unless we decarbonise our grid rapidly - and, frankly, I've given up on the UK Government's ability to act in this space; I hope I'm wrong and that they sort themselves out, but, at the moment, it's not looking great. It remains to be seen who the new Secretary of State is. But unless we decarbonise the grid, of course public sector bodies right across Wales will struggle, including the health service, because decarbonising the grid from which they get their energy in the first place is one of the big steps forward, and that's the same for housing and for commercial operators right across Wales. I think I've said in this Chamber before, Llywydd, that we were having a good discussion with the then Minister about having a planned grid for Wales, a network development arrangement that allowed us to plan out the grid and not react to market forces all the time. I really hope that survives the current turmoil in the UK Government, because of course that allows us not only to put our big renewable generators in place, but much, much more importantly, Delyth, it allows all the little community schemes across Wales to connect into the grid, both to pull energy out when they need it, but, much more importantly, to feed energy in when they have surpluses, thus helping with the whole cost-of-living crisis and with decarbonisation. Clearly, as I said in response to Janet, this is one side of a two-pronged approach. You'll know that, under the co-operation agreement, we're looking to make Ynni Cymru. Ynni Cymru will be the community energy developer across Wales for all the small projects, pulling them together. It's under discussion at the moment but probably - well, I hope - it will have a relationship with or even take over the Welsh energy service in order to get both sides of that - the decarbonisation, insulation, retrofit side and the energy generation side - coming together, because we both have to reduce the demand on our generation and make sure that we use that that we have generated very efficiently in order to get anywhere near net zero. In terms of skills, we work very closely with both my colleague Jeremy Miles and my colleague Vaughan Gething to make sure that we have both the economic development opportunities highlighted and we have the skills production there, so we take on the right apprentices, we make sure that we work with our further education colleges to be producing the right kinds of apprentices to work on these projects, but actually we'll also be working, of course, with our universities as well, because one of the big benefits of having a state-owned developer is that it will be designed and run here in Wales. We will not be importing something that has most of the big jobs back in whichever state operator you care to mention. So, I'm really excited by this prospect. This is a big step forward in a patchwork of things that we need to do together in order to get the greener and much better green economy for Wales that we all want.
Welsh: Ac rydw i, o'm rhan fy hun, yn ddiolchgar iawn iddyn nhw yn wir, Llywydd, oherwydd mae arna i ofn nad yw fy Nghymraeg i yn ddigon da i drafod ynni adnewyddadwy yn fanwl ar hyn o bryd, er cymaint yr hoffwn iddi fod. Felly, Delyth, rwy'n ddiolchgar iawn yn wir am y sylwadau hynny. Fe wnaethoch chi gwmpasu cryn dipyn mewn ychydig iawn o amser yn y fan yna, felly mi wnaf i fy ngorau i ateb rhywfaint o'r cwestiynau hynny, ond mi fyddaf i'n dechrau o gynsail y datganiad, sef mai dyma'r cyhoeddiad amdanom ni'n ffurfio datblygwr ynni sylweddol gwladol. Felly, mae hyn yn raddfa lawer mwy na'r prosiectau cymunedol ledled Cymru. Mae hwn yn ddatblygwr o bwys. Dyna pam mae'n cymryd degawd i weld unrhyw enillion, oherwydd bydd yn cymryd mor hir â hynny i adeiladu'r fferm wynt gyntaf, y mae gennym ni blot eisoes wedi'i neilltuo ar ei chyfer, ond bydd yn rhaid i ni ymdrin â phob agwedd o ddatblygu hynny, gan gynnwys yr holl ganiatâd cynllunio a'r ymgysylltu cymunedol a'r holl bethau yr ydym ni'n disgwyl i ddatblygwyr eraill ei wneud. Felly, yn amlwg, mae'n rhaid i ni fuddsoddi o flaen llaw i alluogi'r datblygwr i wneud hynny, ac ni fydd gennym ni fferm wynt weithredol yn cynhyrchu ei helw am beth amser. Felly, dyna yw'r oedi yn y peth arbennig yma. Y peth arall i'w ddweud yw, oni bai ein bod ni'n datgarboneiddio ein grid yn gyflym - ac, a dweud y gwir, rwyf wedi colli pob ffydd yng ngallu Llywodraeth y DU i weithredu yn hyn o beth; rwy'n gobeithio fy mod i'n anghywir a'u bod nhw'n rhoi trefn ar eu hunain, ond, ar hyn o bryd, nid yw pethau'n edrych yn wych. Wyddon ni ddim eto pwy yw'r Ysgrifennydd Gwladol newydd. Ond oni bai ein bod ni'n datgarboneiddio'r grid, wrth gwrs bydd cyrff yn y sector cyhoeddus ym mhob rhan o Gymru yn ei chael hi'n anodd, gan gynnwys y gwasanaeth iechyd, oherwydd datgarboneiddio'r grid y maen nhw'n cael eu hynni ohono yn y lle cyntaf yw un o'r camau mawr ymlaen, ac mae hynny'r un peth ar gyfer tai ac i weithredwyr masnachol ledled Cymru. Rwy'n credu fy mod i wedi dweud yn y Siambr hon o'r blaen, Llywydd, y buom ni'n cael trafodaeth dda gyda'r Gweinidog ar y pryd am gael grid wedi'i gynllunio i Gymru, trefniant datblygu rhwydwaith a oedd yn caniatáu inni gynllunio'r grid a pheidio ag ymateb i rymoedd y farchnad drwy'r amser. Rwy'n gobeithio'n fawr y bydd hynny'n goroesi'r cynnwrf presennol yn Llywodraeth y DU, oherwydd wrth gwrs mae hynny'n ein galluogi nid yn unig i roi ein generaduron adnewyddadwy mawr ar waith, ond yn bwysicach o lawer, Delyth, mae'n caniatáu i'r holl gynlluniau cymunedol bach ledled Cymru gysylltu â'r grid, i ddefnyddio ynni pan fydd ei angen arnynt, ond, yn bwysicach o lawer, i gyfrannu ynni pan fydd ganddyn nhw ynni dros ben, ac felly'n helpu gyda'r holl argyfwng costau byw a gyda datgarboneiddio. Yn amlwg, fel y dywedais i mewn ymateb i Janet, dyma un ochr i ddull deublyg. Fe wyddoch chi, o dan y cytundeb cydweithio, ein bod ni'n bwriadu creu Ynni Cymru. Ynni Cymru fydd y datblygwr ynni cymunedol ledled Cymru ar gyfer yr holl brosiectau bach, gan eu tynnu at ei gilydd. Mae'n cael ei drafod ar hyn o bryd ond mae'n debyg - wel, rwy'n gobeithio - y bydd ganddo berthynas â gwasanaeth ynni Cymru, neu hyd yn oed yn disodli hynny, er mwyn dod a'r ddwy agwedd ar hynny - y datgarboneiddio, insiwleiddio, yr ôl-osod a'r agwedd cynhyrchu ynni - at ein gilydd, oherwydd mae'n rhaid inni ddefnyddio llai a sicrhau ein bod yn defnyddio'r hyn y gwnaethom ni ei gynhyrchu yn effeithlon iawn er mwyn cyflawni unrhyw beth yn agos at sero net. O ran sgiliau, rydym ni'n gweithio'n agos iawn gyda fy nghyd-Aelod Jeremy Miles, a fy nghyd-Aelod Vaughan Gething, i sicrhau bod gennym ni'r cyfle datblygu economaidd wedi'i amlygu a bod gennym ni'r sgiliau cynhyrchu, fel ein bod ni'n penodi'r prentisiaid cywir, yn sicrhau ein bod ni'n gweithio gyda'n colegau addysg bellach i fod yn cynhyrchu'r mathau cywir o brentisiaid i weithio ar y prosiectau hyn, ond mewn gwirionedd, byddwn ni hefyd yn gweithio, wrth gwrs, gyda'n prifysgolion hefyd, oherwydd un o'r manteision mawr o gael datblygwr gwladol yw y caiff ei gynllunio a'i redeg yma yng Nghymru. Ni fyddwn yn mewnforio rhywbeth sydd â'r rhan fwyaf o'r swyddi mawr yn ôl ym mha bynnag wladwriaeth weithredu yr ydych yn sôn amdani. Felly, mae'r gobaith yma wedi fy nghyffroi'n fawr. Mae hwn yn gam mawr ymlaen mewn clytwaith o bethau sydd angen i ni eu gwneud gyda'n gilydd er mwyn cael yr economi werdd llawer gwell a llawer mwy gwyrdd i Gymru y mae arnom ni i gyd ei heisiau.