English: I welcome the cross-cutting approach contained within this delivery plan. When I attended the taskforce's evidence session in Mountain Ash, there was a breadth of ideas from local people about how we can make the Valleys an ever better place to live and work. This diversity is well captured in the delivery plan, which alongside the expected focus on economic improvement, jobs and skills, also takes a holistic approach that places on record considerations on health, well-being, the environment, and the politics of place. The suite of measures the plan contains are well pitched, both to meet the most pressing challenges facing the Valleys in the early twenty-first century, but also to tackle the long-standing, often generational problems still plaguing our communities. For example, Cwm Taf has the highest number of people in Wales taking antidepressants. This is not new; there is no magic-wand solution, but I am glad that tackling this is accorded equal weighting with enhancing economic performance. Accordingly, I would like to offer my congratulations to the Cabinet Secretary for a comprehensive report, and my thanks to the members of the taskforce for their work over the past few months. Turning to the detail of the report, I welcome the commitment to maximise the creation of green jobs. Much of the historic economic activity associated with the Valleys has had a damaging environmental impact. Going forward, we must make sure that this is not the case again. Indeed, there are specific opportunities in connection with the green economy. RCT council has ambitious plans for a multi-million pound eco-park development at the Bryn Pica waste management facility. The eco-park will turn more rubbish into a resource, collecting and reusing the waste materials produced on site. The council is also in discussion with various other potential tenants, who recycle paint, mattress textiles, nappies and plastics. If successful, this would be the first of its kind in the UK and I hope the Welsh Government will provide all necessary support for this exciting project. I also welcome the delivery plan's priority focus on the development of a Valleys landscape park. This will empower the communities in the south Wales Valleys to work with the public sector to maximise sustainable local benefits from their area's natural resources. I know, also, there have been discussions between Welsh Government officials and the Ynysybwl Regeneration Partnership. The partnership have secured over £1 million from the Big Lottery for a seven-year community project, and best use of local forestry is key to this. For example, in developing facilities and a visitor centre at Daerwynno outdoor pursuits centre, and creating trail and routes through the local forestry. There are real opportunities here, which could be replicated across the Valleys, and will, in turn, offer benefits to health and mental well-being. On procurement, also, there are good examples of local Valleys businesses who already have the kind of well-developed supply chains that we need to look to emulate. For example, Carpet Fit Wales, in Aberdare, uses suppliers based in Swansea, Cardiff and Bridgend. They use a local floor manufacturer based in Caerphilly and have HR, IT, design and garage services all provided within the Cynon Valley. This is the kind of point that we've been taking evidence on in the economy committee, stressing the importance of efficient networks. If we don't maximise this, while also expecting more from procurement, then I think we'll be missing a trick in the Valleys to both boost performance and achieve wider social objectives. This takes me on to what I feel still pose the biggest challenges to policy objectives, namely the persistent problems of economic inactivity, low pay and poor skills. There's a heavy focus on skills in the delivery plan, and I certainly hope that these will bear fruit. Carrying forward the most successful elements of Communities First, like Communities for Work, is also key. Where we can scale up something that is already working, we must be bold in doing so. To close, I think amendment 2 makes an important point. The delivery plan offers an excellent road map to build, from the bottom up, stronger Valleys communities. However, we must take this as the start of the discussion, and ensure we continue having dialogue not just about Valleys communities, but with them. I know this is something that the Cabinet Secretary will be keen to do, and I look forward to working together with him on this.
Welsh: Rwy'n croesawu natur gynhwysfawr y cynllun cyflawni hwn. Pan fûm i yn sesiwn dystiolaeth y tasglu yn Aberpennar, cafwyd amrywiaeth o syniadau gan bobl leol ynghylch sut y gallwn ni wneud y Cymoedd yn lle gwell byth i fyw a gweithio ynddo. Caiff yr amrywiaeth hwn ei gyfleu yn dda yn y cynllun cyflawni sydd, ochr yn ochr â'r pwyslais disgwyliedig ar welliant economaidd, swyddi a sgiliau, yn gynhwysfawr ei natur ac sy'n sôn ar goedd am ystyriaethau ynglŷn ag iechyd, lles, yr amgylchedd a gwleidyddiaeth lle. Mae'r gyfres o fesurau yn y cynllun wedi eu dylunio'n dda i fodloni'r heriau pwysicaf sy'n wynebu'r Cymoedd ar ddechrau'r unfed ganrif ar hugain, ond hefyd i fynd i'r afael â'r problemau hirhoedlog, a fu'n bodoli yn aml ers cenedlaethau, ac sy'n bla ar ein cymunedau. Er enghraifft, yng Nghwm Taf mae'r nifer mwyaf o bobl yng Nghymru sy'n cymryd cyffuriau gwrth-iselder. Nid yw hyn yn newydd; does dim datrysiad parod, ond rwy'n falch yr ystyrir bod mynd i'r afael â hyn yr un mor bwysig â gwella perfformiad economaidd. Yn hynny o beth, hoffwn i longyfarch Ysgrifennydd y Cabinet am adroddiad cynhwysfawr, a diolch i aelodau'r tasglu am eu gwaith dros y misoedd diwethaf. Gan droi at fanylion yr adroddiad, rwy'n croesawu'r ymrwymiad i fanteisio i'r eithaf ar greu swyddi gwyrdd. Mae llawer o'r gweithgarwch economaidd hanesyddol sy'n gysylltiedig â'r Cymoedd wedi cael effaith niweidiol ar yr amgylchedd. Yn y dyfodol, rhaid inni wneud yn siŵr nad yw hynny'n digwydd eto. Yn wir, ceir cyfleoedd penodol mewn cysylltiad â'r economi werdd. Mae gan Gyngor Rhondda Cynon Taf gynlluniau uchelgeisiol ar gyfer datblygu parc eco gwerth miliynau o bunnoedd yng nghyfleuster rheoli gwastraff Bryn Pica. Bydd y parc eco yn troi mwy o sbwriel yn adnodd, gan gasglu ac ailddefnyddio'r gwastraff a gynhyrchir ar y safle. Mae'r cyngor hefyd yn trafod gyda gwahanol denantiaid posib eraill, sy'n ailgylchu paent, tecstilau matres, clytiau a phlastigau. Os bydd yn llwyddiannus, y parc hwn fydd y cyntaf o'i fath yn y DU ac rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi'r holl gymorth angenrheidiol i'r prosiect cyffrous hwn. Croesawaf hefyd fod y cynllun cyflawni yn canolbwyntio ar y flaenoriaeth o ddatblygu parc tirwedd yn y Cymoedd. Bydd hyn yn grymuso cymunedau yng Nghymoedd y de i weithio gyda'r sector cyhoeddus i wneud yn fawr o fanteision cynaliadwy lleol adnoddau naturiol eu hardal. Rwy'n gwybod hefyd y bu trafodaethau rhwng swyddogion Llywodraeth Cymru a Phartneriaeth Adfywio Ynysybwl. Mae'r bartneriaeth wedi sicrhau dros £1 miliwn gan y Loteri Fawr ar gyfer prosiect cymunedol saith mlynedd, ac mae'r defnydd gorau o goedwigaeth leol yn allweddol i hyn. Er enghraifft, drwy ddatblygu cyfleusterau a'r ganolfan ymwelwyr yng nghanolfan gweithgareddau awyr agored Daerwynno, a chreu llwybrau drwy'r goedwig leol. Mae cyfleoedd gwirioneddol yma, y gellid eu hefelychu ledled y Cymoedd, a fydd, yn eu tro, yn cynnig manteision i iechyd a lles meddwl. O ran caffael, hefyd, ceir enghreifftiau da o fusnesau lleol yn y Cymoedd sydd eisoes â'r math o gadwyni cyflenwi datblygedig y mae angen inni geisio eu hefelychu. Er enghraifft, mae Carpet Fit Wales, yn Aberdâr, yn defnyddio cyflenwyr yn Abertawe, Caerdydd a Phen-y-bont ar Ogwr. Maen nhw'n defnyddio gwneuthurwr llawr lleol yng Nghaerffili ac mae ganddyn nhw wasanaethau adnoddau dynol, TG, dylunio a modurdy sy'n cael eu darparu i gyd yng Nghwm Cynon. Dyma'r math o bwynt yr ydym ni wedi bod yn casglu tystiolaeth yn ei gylch yn y pwyllgor economi, gan bwysleisio pwysigrwydd rhwydweithiau effeithlon. Os nad ydym yn gwneud yn fawr o hyn, er ein bod hefyd yn disgwyl gwneud mwy o ran caffael, credaf y byddwn yn colli cyfle yn y Cymoedd i hybu perfformiad a chyflawni amcanion cymdeithasol ehangach. Daw hyn â fi at yr hyn a deimlaf sy'n dal i achosi'r heriau mwyaf i amcanion polisi, sef y problemau parhaus o anweithgarwch economaidd, tâl isel a sgiliau gwael. Mae pwyslais trwm ar sgiliau yn y cynllun cyflawni, ac rwy'n sicr yn gobeithio y bydd hyn yn dwyn ffrwyth. Mae coleddu elfennau mwyaf llwyddiannus Cymunedau yn Gyntaf, fel Cymunedau am Waith, hefyd yn allweddol. Os gallwn ddatblygu rhywbeth sydd eisoes yn gweithio, mae'n rhaid inni fod yn feiddgar wrth wneud hynny. I gloi, credaf fod gwelliant 2 yn gwneud pwynt pwysig. Mae'r cynllun cyflawni yn cynnig ysgerbwd ardderchog i adeiladu cymunedau cryfach yn y Cymoedd, o'r gwaelod i fyny. Fodd bynnag, mae'n rhaid inni ystyried hyn yn fan cychwyn y drafodaeth, a sicrhau ein bod ni'n dal i gael trafodaethau nid yn unig ynglŷn â chymunedau'r Cymoedd, ond gyda nhw. Gwn fod hyn yn rhywbeth y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn awyddus i'w wneud, ac edrychaf ymlaen at gydweithio gydag ef ar hyn.