English: Everyone has a fundamental right to housing. People have the right to a safe, secure, habitable and affordable home with freedom from forced eviction. It is the obligation of Government to guarantee that everyone can exercise their right to live in secure, peaceful and dignified place. It is a matter of concern, therefore, that recent housing statistics reveal a downturn in house building in Wales. The number of new dwellings started in the second quarter of this year is 7 per cent less than a year earlier. In addition, the number of households in Wales threatened with homelessness has increased. Rough-sleeping is the most visible form of homelessness. We live in one of the most advanced and successful countries in the world - as a matter of fact, the fifth richest - and look at this, people still living on the streets and under the motorways, which is totally unacceptable. The fact that we still have people without a home and sleeping rough on our streets is a shame to us all. In our towns and cities, the sight of tents appearing on roundabouts and grass banks and roadsides is all too common these days. Last year, local authorities in Wales counted 158 people sleeping rough across Wales. However, the method used in making this count has been widely criticised. Shelter Cymru called it outdated with Denbighshire council reporting only one rough-sleeper. Historically, homelessness services for rough-sleepers have been provided by hostels, yet many rough-sleepers choose not to use hostels. The reasons they give include overwhelming drug, alcohol and violence issues. Homeless people have often accumulated serious mental health and addiction problems while living on the streets. All these factors combine to make hostels an unattractive option. I have called in the past, in this Chamber, for innovative solutions to be found to get homeless people off the streets. In Newport, the charity Amazing Grace Spaces opened sleeping pods to provide safe temporary shelters. In response to my question, welcoming this, the First Minister said: 'innovative solutions may help in the here and now, a long-term answer to tackling the housing problems that we face across the nation are more permanent homes'. I agree with this quote, Presiding Officer. We need to meet the complex needs of people who find themselves sleeping on our streets. We need bold and urgent action. We need a strategy that prevents rough-sleeping before it happens, a strategy that intervenes at all crisis points and helps people to recover, with flexible support that meets their needs. That is why I welcome my colleague David Melding's strategy document, 'More than a Refuge'. Thank you very much, David; well done. This document puts the issue of homelessness and rough-sleeping at the forefront of our political priorities. It commits us to the ambitious targets of ending rough-sleeping in Wales by 2026. A nationwide taskforce will undertake an extensive programme to uncover the full extent of homelessness in Wales. The problems associated with hostels would be addressed by a review into emergency and temporary accommodation. This would lead to the setting of a target for providing long-term housing solutions. The Royal British Legion estimates that there are 6,000 homeless veterans in the United Kingdom. This strategy calls for 150 empty social housing properties to be brought back, which was just mentioned by our colleague, back into use specifically for military veterans at risk of homelessness, and it calls for the appointment of a homeless tsar to co-ordinate policy development and delivery. Deputy Presiding Officer, this report has been welcomed by many housing charities and organisations. If we work together across the Assembly, we can eradicate rough-sleeping and prevent homelessness in Wales; we can give people the opportunity to access safe and secure homes and provide a solid foundation to improve their quality of life. I personally met some of the homeless people in Newport and everybody had a different story to tell. I think I need another half an hour to tell my colleagues, but I've got only a few seconds. But, believe me, nobody - nobody - wants to live on those rough streets, they need safe, secure and protected homes where they can live their lives peacefully and they can contribute to the community, because there's a sad story to tell about every one of the 158 homeless people in this country and as I said earlier, it's a shame to us. We must do something and it's about time; we have to do it now. Thank you.
Welsh: Mae gan bawb hawl sylfaenol i dŷ. Mae gan bobl yr hawl i gartref diogel a gweddus sy'n fforddiadwy gyda'r rhyddid rhag cael eu gorfodi i adael. Mae'n ddyletswydd ar Lywodraeth i warantu y gall pawb arfer eu hawl i fyw mewn lle diogel, heddychlon ac urddasol. Mae'n fater o bryder, felly, fod ystadegau tai diweddar yn dangos gostyngiad yn y lefelau adeiladu tai yng Nghymru. Mae nifer yr anheddau newydd a ddechreuwyd yn ail chwarter y flwyddyn hon 7 y cant yn is na flwyddyn yn gynharach. Yn ogystal, mae nifer yr aelwydydd yng Nghymru sydd dan fygythiad o ddigartrefedd wedi cynyddu. Cysgu ar y stryd yw'r math mwyaf gweladwy o ddigartrefedd. Rydym yn byw yn un o'r gwledydd mwyaf datblygedig a llwyddiannus yn y byd - y bumed gyfoethocaf fel mae'n digwydd - ac edrychwch ar hyn, pobl yn dal i fyw ar y strydoedd ac o dan draffyrdd, mae'n gwbl annerbyniol. Mae'r ffaith bod gennym bobl o hyd heb gartref ac yn cysgu ar ein strydoedd yn destun cywilydd i bawb ohonom. Yn ein trefi a'n dinasoedd, mae gweld pebyll yn ymddangos ar gylchfannau a chloddiau glaswellt ac ochrau ffyrdd yn digwydd yn rhy gyffredin y dyddiau hyn. Y llynedd, cyfrifodd awdurdodau lleol yng Nghymru 158 o bobl yn cysgu ar y stryd ledled Cymru. Fodd bynnag, mae'r dull a ddefnyddiwyd i wneud y cyfrifiad wedi cael ei feirniadu'n eang. Cafodd ei alw'n hen ffasiwn gan Shelter Cymru, gyda Chyngor Sir Ddinbych yn adrodd mai dim ond un person yn unig oedd yn cysgu ar y stryd. Yn hanesyddol, mae gwasanaethau digartrefedd ar gyfer rhai sy'n cysgu ar y stryd wedi cael eu darparu gan hosteli, ond mae llawer o bobl sy'n cysgu ar y stryd yn dewis peidio â defnyddio hosteli. Mae'r rhesymau a roddant yn cynnwys problemau cyffuriau, alcohol a thrais dwys. Mae pobl ddigartref yn aml wedi datblygu problemau caethiwed ac iechyd meddwl difrifol tra'u bod yn byw ar y strydoedd. Mae'r holl ffactorau hyn yn cyfuno i wneud hosteli yn ddewis anneniadol. Gelwais yn y Siambr hon yn y gorffennol am atebion arloesol i gael pobl ddigartref oddi ar y strydoedd. Yng Nghasnewydd, agorodd yr elusen Amazing Grace Spaces bodiau cysgu i ddarparu llochesi dros dro diogel. Mewn ymateb i fy nghwestiwn yn croesawu hyn, dywedodd y Prif Weinidog: 'er y gall atebion arloesol fod o gymorth yn y presennol, yr ateb hirdymor i fynd i'r afael â'r problemau tai yr ydym ni'n eu hwynebu ar draws y wlad yw mwy o gartrefi parhaol'. Rwy'n cytuno â'r dyfyniad, Lywydd. Mae angen i ni ddiwallu anghenion cymhleth pobl sy'n cysgu ar ein strydoedd. Mae angen gweithredu beiddgar ar frys. Mae angen strategaeth sy'n atal cysgu ar y stryd cyn iddo ddigwydd, strategaeth sy'n ymyrryd ar bob pwynt argyfwng ac yn helpu pobl i wella'u sefyllfa, gyda chymorth hyblyg sy'n diwallu eu hanghenion. Dyna pam rwy'n croesawu dogfen strategaeth fy nghyd-Aelod, David Melding, 'Mwy na Lloches yn Unig'. Diolch yn fawr, David; da iawn. Mae'r ddogfen hon yn rhoi lle blaenllaw i ddigartrefedd a chysgu ar y stryd yn ein blaenoriaethau gwleidyddol. Mae'n ein hymrwymo i'r targedau uchelgeisiol ar gyfer dod â chysgu ar y stryd i ben yng Nghymru erbyn 2026. Bydd tasglu cenedlaethol yn ymgymryd â rhaglen helaeth i ddatgelu'r holl ddigartrefedd yng Nghymru. Byddai'r problemau sy'n gysylltiedig â hosteli'n cael eu datrys drwy adolygu llety argyfwng a llety dros dro. Byddai hyn yn arwain at osod targed ar gyfer darparu atebion hirdymor o ran tai. Mae'r Lleng Brydeinig Frenhinol yn amcangyfrif bod 6,000 o gyn-filwyr digartref yn y Deyrnas Unedig. Mae'r strategaeth hon yn galw am ailgyflwyno 150 o dai cymdeithasol gwag, rhywbeth a grybwyllwyd gan ein cyd-Aelod, yn benodol ar gyfer cyn-filwyr sydd mewn perygl o fynd yn ddigartref, ac mae'n galw am benodi tsar digartrefedd i gydlynu'r gwaith o ddatblygu a chyflawni polisïau. Ddirprwy Lywydd, mae'r adroddiad hwn wedi cael ei groesawu gan lawer o elusennau a sefydliadau tai. Os gweithiwn gyda'n gilydd ar draws y Cynulliad, gallwn ddileu cysgu ar y stryd ac atal digartrefedd yng Nghymru; gallwn roi cyfle i bobl gael cartrefi saff a diogel a darparu sylfaen gadarn i wella ansawdd eu bywydau. Cyfarfûm yn bersonol â rhai o'r bobl ddigartref yng Nghasnewydd ac roedd gan bawb stori wahanol i'w hadrodd. Rwy'n credu bod angen hanner awr arall arnaf i ddweud wrth fy nghyd-Aelodau, ond dim ond ychydig eiliadau sydd gennyf. Ond credwch fi, nid oes neb - neb - eisiau byw ar y strydoedd geirwon hynny, maent angen cartrefi diogel a saff lle gallant fyw eu bywydau mewn heddwch a chyfrannu at y gymuned, oherwydd mae stori drist i'w hadrodd am bob un o'r 158 o bobl ddigartref yn y wlad hon ac fel y dywedais yn gynharach, mae'n destun cywilydd i ni. Rhaid inni wneud rhywbeth ac mae'n hen bryd; rhaid inni ei wneud yn awr. Diolch.