English: Diolch yn fawr, Cadeirydd. I'm very pleased to be able to contribute to today's debate as Chair of the Equality, Local Government and Communities Committee, and I'd like to thank all those who provided evidence to us to help inform our work - in particular, tenants across Wales who took time out to attend our focus group events. I would like to thank the committee for their work on the Bill and to acknowledge their willingness to work together, even when we had quite differing views on important matters relating to the substance of the Bill. Cadeirydd, our consideration of the Bill focused on testing whether the general principles will deliver the policy aims to protect the supply of social housing from further erosion in the face of a high level of demand and a supply shortage. In our scrutiny, we have considered each of the provisions in detail. In doing this, we have touched on broader issues, including housing supply and the impact of the Housing (Wales) Measure 2011. This Measure was a stepping stone to this legislation, and enabled local authorities to apply to suspend the right to buy and the right to acquire in areas of high housing pressure. Of course, the right to buy is one of the most well-known public policies, and, since its introduction in the early 1980s, around 135,000, 136,000 local authority homes in Wales have been sold under the scheme. It has been both well used and controversial. In Wales, the policy focus in recent years has been to protect the social housing stock, firstly by reducing the level of discount available, and by offering local authorities the opportunity to apply to suspend the schemes in areas of significant housing pressure. This Bill, then, is the culmination of this approach. We received strong evidence that indicated that all available policy levers should be used to address the significant housing pressures faced in communities across Wales. We know that there is a high demand for social housing and that most social housing providers could fill each of their properties many times over. We acknowledge that removing the right to buy and the right to acquire is not the only tool at the Welsh Government's disposal, nor is it the main one in terms of increasing housing supply. However, it will make sure that existing and new social housing is maintained in the sector and can be used for its intended purpose: providing affordable homes for those in greatest need. We understand that tenants will lose a right that they have been able to exercise for over 30 years, but we agree with the Welsh Government that, without abolishing the rights, there is a risk that these schemes will continue to undermine efforts by the social housing sector to increase the supply of affordable housing. Although the right to buy and right to acquire will be abolished, there are now other initiatives to help people into home ownership, including Help to Buy. Whilst some members of the committee had specific concerns about tenants in suspended areas not having a further opportunity to buy their home, the committee came to the majority view to recommend that the Assembly agrees the general principles of the Bill. While supporting those general principles, we have, however, made recommendations that we believe will improve the Bill, and I turn to these areas now. All of our recommendations look to strengthen those provisions in section 8. These place a duty on Welsh Ministers to publish information to help tenants understand the effect of the Bill before abolition is introduced. It is intended that this information will help tenants to make informed decisions about their options. Cadeirydd, this, of course, is a significant policy change, which overturns that well-known and long-lasting policy of over 30 years. It is, therefore, vital that the Welsh Government takes the lead in making sure that those who may be affected by the change may understand the impact it could have on them, and make decisions about whether they wish to exercise their right to buy or acquire before it is lost permanently. In recommendation 2, then, we call for the Bill to be amended to require Welsh Ministers to provide the information document to relevant organisations such as advice services and groups representing tenants. We also believe that it is important that tenants across Wales receive consistent information. To this end, in recommendation 3, we call for the Welsh Government to amend the Bill to specify the information that qualifying landlords must provide to tenants. Such information should include the dates on which restrictions and full abolition will come into force. It is essential that tenants across Wales receive consistent information to ensure that where they live doesn't affect the amount and quality of information they receive. There should not be a postcode lottery. Closely linked to this, we also recommend that the Welsh Government makes provision in the Bill to ensure that landlords communicate the changes in the most accessible and appropriate way. We have clear evidence to show that this is something that social landlords are good at, but, by amending the Bill as we suggest, we believe that this will ensure consistency across the sector. It will also minimise the risk of any specific groups of tenants not having the information to make informed decisions. Cadeirydd, I'm grateful for the Cabinet Secretary addressing these issues around information in the Chamber today. I have heard, and Members generally will have heard what the Cabinet Secretary had to say. It goes some way, I believe, to addressing the concerns of the committee, but, obviously, the recommendations we make are as I have outlined them. Clearly, Cadeirydd, in terms of the advice that will be made available, the importance of tenants having access to clear and impartial advice as to whether to exercise their right to buy or acquire is vital. We were not persuaded of the need for additional advice services, but we do feel it is important that the Cabinet Secretary monitors the impact of the Bill on the demand for existing advice services and considers providing additional support, if necessary. Again, I'm pleased that that Cabinet Secretary addressed those issues in his opening speech today, Cadeirydd, and we will all, I think, reflect on how that's taken forward in due course. Cadeirydd, we welcomed the opportunity to review the draft information for tenants, which was provided by the Cabinet Secretary during our scrutiny, which was very useful. By doing this, we were able to share it with stakeholders and get their views on it, and our final recommendation suggests this should be taken further by the Welsh Government and the information document tested with tenants to ensure that it is fully fit for purpose. Cadeirydd, I can see that my time has elapsed, so, in conclusion, Cadeirydd, we recognise the importance of this recommendation. We were very pleased to contribute to the legislative proposals and we hope that our work will improve the eventual Act. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr, Cadeirydd. Rwy'n falch iawn fy mod i'n gallu cyfrannu at y ddadl heddiw fel Cadeirydd y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol, a hoffwn i ddiolch i bawb a roddodd dystiolaeth i ni er mwyn helpu i lywio ein gwaith - yn benodol, tenantiaid ledled Cymru a gymerodd amser i ddod i'n digwyddiadau grŵp ffocws. Hoffwn i ddiolch i aelodau o'r pwyllgor am eu gwaith ar y Bil a chydnabod eu parodrwydd i weithio gyda'i gilydd, hyd yn oed pan oedd gennym ni safbwyntiau eithaf gwahanol ar faterion pwysig yn ymwneud â chynnwys y Bil. Cadeirydd, roedd ein hystyriaeth o'r Bil wedi canolbwyntio ar brofi pa un a fydd yr egwyddorion cyffredinol yn cyflawni nod y polisi i ddiogelu'r cyflenwad o dai cymdeithasol rhag erydu pellach yn wyneb y galw uchel a'r prinder cyflenwad. Yn ein gwaith craffu, rydym ni wedi ystyried pob un o'r darpariaethau yn fanwl. Wrth wneud hyn, rydym ni wedi sôn am faterion ehangach, gan gynnwys y cyflenwad tai ac effaith Mesur Tai (Cymru) 2011. Roedd y Mesur hwn yn gam tuag at y ddeddfwriaeth hon, ac wedi galluogi awdurdodau lleol i wneud cais i atal yr hawl i brynu a'r hawl i gaffael mewn ardaloedd lle mae pwysau uchel o ran tai. Wrth gwrs, mae'r hawl i brynu yn un o'r polisïau cyhoeddus mwyaf adnabyddus, ac, ers ei gyflwyno yn y 1980au cynnar, mae rhyw 135,000, 136,000 o gartrefi awdurdodau lleol yng Nghymru wedi eu gwerthu o dan y cynllun. Mae llawer wedi manteisio arno, ac mae wedi bod yn ddadleuol. Yng Nghymru, pwyslais y polisi oedd diogelu'r stoc o dai cymdeithasol yn y blynyddoedd diwethaf, yn gyntaf drwy leihau lefel y disgownt sydd ar gael, a thrwy gynnig y cyfle i wneud cais i atal y cynlluniau mewn ardaloedd lle mae pwysau sylweddol o ran tai. Y Bil hwn, felly, yw penllanw yr ymagwedd hon. Cawsom dystiolaeth gadarn a oedd yn dangos y dylid defnyddio'r holl ysgogiadau polisi sydd ar gael i fynd i'r afael â'r pwysau sylweddol am dai y mae cymunedau ledled Cymru yn eu hwynebu. Rydym ni'n gwybod bod yna alw mawr am dai cymdeithasol ac y gallai'r rhan fwyaf o'r darparwyr tai cymdeithasol lenwi pob un o'u heiddo lawer gwaith drosodd. Rydym ni'n cydnabod nad dileu'r hawl i brynu a'r hawl i gaffael yw'r unig arf sydd ar gael i Lywodraeth Cymru, ac nad dyma'r prif arf o ran cynyddu'r cyflenwad o dai ychwaith. Fodd bynnag, bydd yn gwneud yn siŵr bod tai cymdeithasol presennol a newydd yn cael eu cadw yn y sector a bod modd eu defnyddio at eu diben: sef darparu cartrefi fforddiadwy ar gyfer y rhai sydd â'r angen mwyaf. Rydym ni'n deall y bydd tenantiaid yn colli hawl y maen nhw wedi gallu ei harfer ers dros 30 mlynedd, ond rydym ni'n cytuno â Llywodraeth Cymru, os na ddiddymir yr hawliau, mae perygl y bydd y cynlluniau hyn yn parhau i danseilio ymdrechion gan y sector tai cymdeithasol i gynyddu'r cyflenwad o dai fforddiadwy. Er y diddymir yr hawl i brynu a'r hawl i gaffael, erbyn hyn mae mentrau eraill ar gael i helpu pobl i brynu eu cartrefi, gan gynnwys Help i Brynu. Er bod gan rai aelodau o'r pwyllgor bryderon penodol na chaiff tenantiaid mewn ardaloedd sydd yn cael eu heffeithio gan y diddymu cyfle arall i brynu eu cartref, daeth y pwyllgor i'r casgliad mwyafrifol i argymell i'r Cynulliad gytuno ar egwyddorion cyffredinol y Bil. Rydym yn cefnogi'r egwyddorion cyffredinol hynny, fodd bynnag, rydym ni wedi gwneud argymhellion a fydd, yn ein barn ni, yn gwella'r Bil, ac rwy'n troi at y meysydd hyn nawr. Mae pob un o'n hargymhellion yn ceisio cryfhau'r darpariaethau hynny yn adran 8. Mae'r rhain yn gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i gyhoeddi gwybodaeth i helpu tenantiaid i ddeall effaith y Bil cyn cyflwyno'r diddymu. Y bwriad yw y bydd yr wybodaeth hon yn helpu tenantiaid i wneud penderfyniadau gwybodus am eu dewisiadau. Cadeirydd, mae hyn, wrth gwrs, yn newid polisi arwyddocaol, sy'n disodli'r polisi adnabyddus a hirsefydlog hwnnw sydd wedi bodoli ers dros 30 o flynyddoedd. Mae'n hanfodol, felly, bod Llywodraeth Cymru yn cymryd yr awenau wrth wneud yn siŵr y gall y rhai hynny a allai gael eu heffeithio gan y newid ddeall yr effaith y gallai ei chael arnyn nhw, a gwneud penderfyniadau o ran pa un a ydynt am arfer eu hawl i brynu neu gaffael cyn ei cholli am byth. Yn argymhelliad 2, yna, rydym ni'n galw i'r Bil gael ei ddiwygio i'w gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru ddarparu'r ddogfen wybodaeth i sefydliadau perthnasol fel gwasanaethau cynghori a grwpiau sy'n cynrychioli tenantiaid. Rydym ni hefyd yn credu ei bod yn bwysig bod tenantiaid ledled Cymru yn derbyn gwybodaeth gyson. I'r perwyl hwn, yn argymhelliad 3, rydym ni'n galw ar Lywodraeth Cymru i wneud gwelliannau i'r Bil i nodi'r wybodaeth y mae'n rhaid i landlordiaid cymwys ei rhoi i denantiaid. Dylai gwybodaeth o'r fath gynnwys y dyddiadau y bydd y cyfyngiadau a'r diddymu llawn yn dod i rym. Mae'n hanfodol bod tenantiaid ledled Cymru yn derbyn gwybodaeth gyson i sicrhau nad yw'r lle y maent yn byw ynddo yn effeithio ar faint o wybodaeth y maent yn ei derbyn, a'i hansawdd. Ni ddylai fod yna loteri cod post. Yn gysylltiedig â hyn, rydym ni hefyd yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn gwneud darpariaeth yn y Bil i sicrhau bod landlordiaid yn cyfleu'r newidiadau yn y ffordd fwyaf hygyrch a phriodol. Mae gennym dystiolaeth glir i ddangos bod hyn yn rhywbeth y mae landlordiaid cymdeithasol yn dda am ei wneud, ond, drwy ddiwygio'r Bil fel yr ydym ni'n ei awgrymu, rydym ni'n credu y bydd yn sicrhau cysondeb ar draws y sector. Bydd hefyd yn lleihau'r perygl bod rhai grwpiau penodol o denantiaid yn methu â chael yr wybodaeth angenrheiddiol i wneud penderfyniadau gwybodus. Cadeirydd, rwy'n ddiolchgar bod Ysgrifennydd y Cabinet yn mynd i'r afael â'r materion hyn ynghylch gwybodaeth yn y Siambr heddiw. Rwyf wedi clywed, a bydd Aelodau yn gyffredinol wedi clywed yr hyn a oedd gan Ysgrifennydd y Cabinet i'w ddweud. Mae'n cyfrannu rhywfaint, yn fy marn i, at fynd i'r afael â phryderon y pwyllgor, ond, yn amlwg, mae'r argymhellion a wnawn ni fel yr wyf i wedi'u hamlinellu. Yn amlwg, Cadeirydd, o ran y cyngor a fydd ar gael, mae'r pwysigrwydd bod gan denantiaid fynediad at gyngor clir a diduedd ynghylch pa un a ddylen nhw arfer eu hawl i brynu neu gaffael yn hanfodol. Nid oeddem wedi ein hargyhoeddi am yr angen am wasanaethau cyngor ychwanegol, ond rydym ni'n teimlo ei bod yn bwysig bod Ysgrifennydd y Cabinet yn monitro effaith y Bil ar y galw am wasanaethau cynghori presennol ac yn ystyried rhoi cymorth ychwanegol, os bydd angen. Unwaith eto, rwy'n falch bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi mynd i'r afael â'r materion hynny yn ei araith agoriadol heddiw, Cadeirydd, a byddwn ni i gyd, rwy'n credu, yn ystyried sut y gellir datblygu hynny maes o law. Cadeirydd, rydym ni'n croesawu'r cyfle i adolygu'r wybodaeth ddrafft ar gyfer tenantiaid, a ddarparwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet yn ystod ein gwaith craffu, a oedd yn ddefnyddiol iawn. Drwy wneud hyn, roeddem ni'n gallu ei rhannu â rhanddeiliaid a chael eu barn arni, ac mae ein hargymhelliad olaf yn awgrymu y dylai Llywodraeth Cymru fynd â hyn ymhellach, ac y dylid profi'r ddogfen wybodaeth gyda thenantiaid i sicrhau ei bod yn gwbl addas at ei diben. Cadeirydd, rwy'n gallu gweld bod fy amser wedi dod i ben, felly, i gloi, Cadeirydd, rydym ni'n cydnabod pwysigrwydd yr argymhelliad hwn. Roeddem ni'n falch iawn i gael cyfrannu at y cynigion deddfwriaethol ac rydym yn gobeithio y bydd ein gwaith yn gwella'r Ddeddf yn y pen draw. Diolch yn fawr.