English: Today in the House of Commons, the UK Chancellor of the Exchequer announced a £1,000 business rate relief for the pubs in England, no doubt under pressure from his own back benches. Whilst the pub can indeed in some communities be the last business standing, having seen the closure of the shop, the primary school, and the community centre, I hope that we in Wales can be a bit more discerning in how we keep the glue of community cohesion together. It's a pity we don't have a more vociferous voice giving rate and rent relief to fruit and veg shops, which are much more at threat than pubs, rather than the purveyors of alcohol, with all the attendant problems that can cause, as well as the opportunity to socialise with our neighbours. I'm distressed to hear that the main fruit and veg shop in the community of Llanedeyrn, which I represent, is considering giving up after over 20 years serving the community because she's said that she's simply not going to be able to afford the increased rent once the shopping centre is redeveloped and the rents inevitably go up. So, that is a huge cause of concern as to how that community is going to be able to access fresh fruit and vegetables in the future. And we can see that many of the corner shops that do survive in communities rarely offer any real, fresh food. Some three years ago, Cardiff Council was forced to stop employing the couple of staff who ran the community café in the community, which provided fresh food for people who often lived alone and didn't any longer have the capacity to cook their own meals. Although there was an initial attempt by a voluntary organisation to run it from outside the community, that foundered because they didn't have the commitment or the organisation required to run a consistent, reliable service. So, it withered on the vine. So, I'm hopeful that the renewed community bid to reopen the café can both be glue to keep our community together, but also a mechanism for promoting real food to families who often never prepare food at home but simply buy processed food and serve it up without any input themselves, and also to provide work experience for young people who may need a better understanding of the requirements required to work in the retail industry. Looking at the health service, Wales is a major trainer of doctors, nurses, and other allied professionals. Although these services are highly valued by our communities, we nevertheless have a persistent shortage of nurses, midwives, doctors, and other health professionals who want to stay and work in Wales. This is a conundrum that we really need to get our heads around, because, at the moment, the only people who benefit are the employment agencies, who charge very large premiums on supplying us with extra staff. So, I was very pleased last night to hear from the vice-chancellor of Swansea University, who attended the Milford Haven event, that Swansea University is working with Abertawe Bro Morgannwg University Local Health Board and others to recruit more Welsh-based students to enter into the health profession, as it's much more likely that these people are going to want to stay and work in Wales. I think that's an excellent example of how we can be boosting the foundational economy. But I also want to reiterate the challenge that's involved in automation. The experts tell us that a third of all existing jobs at the moment are going to be done away with as a result of automation. I have to say that I think we need to ensure that we can use automation to enhance the foundational economy rather than simply seeing it as a way of eliminating staff. There are so many jobs that remain undone in our society that we need to be able to re-vive those resources, to liberate them, so that we can tackle some of the things we've already discussed today, whether it's domestic violence, healthy relationships, fire safety, decent homes - these are things that we really need to think about deeply as to how we're going to ensure that automation is not a way of simply cutting services, but of enhancing services, and replacing jobs that can be done by machinery with better jobs done by people.
Welsh: Heddiw yn Nhŷ'r Cyffredin, cyhoeddodd Canghellor Trysorlys y DU ryddhad ardrethi busnes o £1,000 i'r tafarndai yn Lloegr, o dan bwysau gan ei feinciau cefn ei hun yn ddiau. Er mai'r dafarn, yn wir, yw'r unig fusnes sydd ar ôl mewn rhai cymunedau ar ôl cau'r siop, yr ysgol gynradd, a'r ganolfan gymunedol, rwy'n gobeithio y gallwn ni yng Nghymru fod ychydig yn fwy craff o ran sut i gadw glud cydlyniant cymunedol at ei gilydd. Mae'n drueni nad oes gennym lais mwy croch dros roi rhyddhad ardrethi a rhenti i siopau ffrwythau a llysiau, sydd o dan lawer mwy o fygythiad na thafarndai, yn hytrach nag i werthwyr alcohol, gyda'r holl broblemau cysylltiedig y gall hwnnw eu hachosi, yn ogystal â'r cyfle i gymdeithasu gyda'n cymdogion. Mae'n ofid clywed bod y brif siop ffrwythau a llysiau yng nghymuned Llanedern, a gynrychiolaf, yn ystyried rhoi'r gorau iddi ar ôl dros 20 mlynedd yn gwasanaethu'r gymuned oherwydd mae hi wedi dweud nad yw'n mynd i allu fforddio'r rhent uwch pan gaiff y ganolfan siopa ei hailddatblygu gan arwain yn anochel at godi'r rhenti. Felly, mae hynny'n achos pryder enfawr o ran sut y mae'r gymuned honno yn mynd i allu cael gafael ar ffrwythau a llysiau ffres yn y dyfodol. A gallwn weld mai anaml y bydd llawer o'r siopau cornel sydd wedi goroesi mewn cymunedau yn cynnig unrhyw fwyd go iawn ffres. Oddeutu tair blynedd yn ôl, gorfodwyd Cyngor Caerdydd i roi'r gorau i gyflogi'r ddau aelod o staff a oedd yn rhedeg y caffi cymunedol a oedd yn darparu bwyd ffres ar gyfer pobl a oedd yn aml yn byw ar eu pen eu hunain ac yn analluog bellach i goginio eu prydau bwyd eu hunain. Er y cafwyd ymgais gychwynnol gan gorff gwirfoddol i'w redeg o'r tu allan i'r gymuned, methodd hwnnw am nad oedd ganddynt yr ymrwymiad neu'r drefniadaeth angenrheidiol i redeg gwasanaeth cyson, dibynadwy. Felly, fe ddaeth i ben cyn dechrau'n iawn. Felly, rwy'n obeithiol y gall y cais cymunedol newydd i ailagor y caffi fod yn lud i gadw ein cymuned gyda'i gilydd, ond hefyd yn fecanwaith ar gyfer hyrwyddo bwyd go iawn i deuluoedd na fyddant yn aml yn paratoi bwyd gartref ond yn hytrach, yn prynu bwyd wedi'i brosesu a'i weini heb unrhyw fewnbwn eu hunain, a hefyd ar gyfer darparu profiad gwaith i bobl ifanc a allai fod angen gwell dealltwriaeth o'r gofynion angenrheidiol ar gyfer gweithio yn y diwydiant manwerthu. O edrych ar y gwasanaeth iechyd, mae Cymru'n hyfforddi llawer o feddygon, nyrsys, a gweithwyr mewn proffesiynau perthynol eraill. Er bod y gwasanaethau hyn yn cael eu gwerthfawrogi'n fawr gan ein cymunedau, mae gennym brinder parhaus o nyrsys, bydwragedd, meddygon, a gweithwyr eraill mewn proffesiynau perthynol i iechyd sydd eisiau aros a gweithio yng Nghymru. Mae hon yn broblem y mae gwir angen i ni ei deall, oherwydd ar hyn o bryd, yr unig bobl sy'n elwa yw'r asiantaethau cyflogaeth, sy'n codi premiymau mawr iawn am ddarparu staff ychwanegol ar ein cyfer. Felly, roeddwn yn falch iawn neithiwr o glywed gan is-ganghellor Prifysgol Abertawe, a fynychodd y digwyddiad yn Aberdaugleddau, fod Prifysgol Abertawe yn gweithio gyda Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg ac eraill i recriwtio mwy o fyfyrwyr o Gymru i weithio yn y proffesiwn iechyd, gan ei bod yn llawer mwy tebygol y bydd y bobl hyn yn mynd i fod eisiau aros a gweithio yng Nghymru. Rwy'n credu bod honno'n enghraifft ardderchog o sut y gallwn hybu'r economi sylfaenol. Ond rwyf hefyd yn awyddus i ailadrodd yr her sy'n ymwneud ag awtomeiddio. Mae'r arbenigwyr yn dweud wrthym fod traean o'r holl swyddi presennol ar hyn o bryd yn mynd i gael eu colli o ganlyniad i awtomeiddio. Mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn credu bod angen sicrhau y gallwn ddefnyddio awtomeiddio i wella'r economi sylfaenol yn hytrach na'i weld yn unig fel ffordd o gael gwared ar staff. Mae cymaint o waith sy'n parhau heb ei wneud yn ein cymdeithas y mae angen i ni allu ailystyried yr adnoddau hynny, i'w rhyddhau, fel y gallwn fynd i'r afael â rhai o'r pethau yr ydym eisoes wedi'u trafod heddiw, boed yn drais yn y cartref, perthnasoedd iach, diogelwch tân, cartrefi gweddus - mae'r rhain yn bethau y mae gwir angen i ni feddwl yn ddwfn sut y gallwn sicrhau nad yw awtomeiddio ond yn ffordd syml o dorri gwasanaethau, ond ei fod yn gwella gwasanaethau, ac yn sicrhau swyddi gwell wedi'u gwneud gan bobl yn lle swyddi y gellir eu gwneud gan beiriannau.