techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: First Minister, steel has been made at the Orb site in Newport East since the end of the nineteenth century, and over that 120 years or so, the workforce and production have continually changed and adapted, and investment has been made, to meet the evolving demand for steel. And I do think that, given that track record, it's perfectly possible for further change and adaptation to occur, with necessary investment, to produce electrical steel for the mass production of electric cars in the future. And surely there's a strong case for that electrical steel to be produced here, in the UK, and at the Orb site. So, I would be very grateful if you would redouble your efforts, First Minister, to work with UK Government, the trade unions and industry to look at facilitating and encouraging that investment and that strong future for the Orb works.
Welsh: Prif Weinidog, mae dur wedi cael ei wneud ar safle'r Orb yn Nwyrain Casnewydd ers diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn ystod y 120 o flynyddoedd hynny, mae'r gweithlu a'r cynhyrchu wedi newid ac addasu'n barhaus, ac mae buddsoddiad wedi ei wneud i fodloni'r galw sy'n esblygu am ddur. Ac rwy'n credu, o gofio'r hanes hwnnw, ei bod hi'n berffaith bosibl newid ac addasu ymhellach, gyda'r buddsoddiad angenrheidiol, i gynhyrchu dur trydanol ar gyfer cynhyrchu ceir trydan ar raddfa fawr yn y dyfodol. A does bosib nad oes achos cryf dros gynhyrchu'r dur trydanol yma, yn y DU, ac ar safle'r Orb. Felly, byddwn yn ddiolchgar iawn pe byddech chi'n dwysáu eich ymdrechion, Prif Weinidog, i weithio gyda Llywodraeth y DU, yr undebau llafur a'r diwydiant i ystyried hwyluso ac annog y buddsoddiad hwnnw a'r dyfodol cryf hwnnw i waith yr Orb.
English: I thank John Griffiths, who speaks, I know, on behalf of those many individuals and families in his own constituency who are affected by the announcement. The Minister for Economy and Transport spoke to Tata Steel immediately following the announcement to make these points to them - that they have this long history of an immensely loyal, committed workforce, who've gone through many changes in that past and would be with them on a journey of change if they were willing to pursue it in the future. And there is, as John Griffiths said, and as I said in my answer to Rhun ap Iorwerth, a strategic case for ensuring that, in the United Kingdom, there is a capacity to manufacture steel that will be needed for new forms of vehicles and new possibilities in the future. We make all those points to the company, where we have those opportunities, while at the same time making it clear to that workforce that, should the assistance of the Welsh Government and the approach we put in place when people need to find new skills and new job opportunities be needed, we will be there to support them when that time comes.
Welsh: Diolchaf i John Griffiths, sy'n siarad, rwy'n gwybod, ar ran yr unigolion a theuluoedd lawer hynny yn ei etholaeth ei hun y mae'r cyhoeddiad yn effeithio arnyn nhw. Siaradodd Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth â Tata Steel yn syth ar ôl y cyhoeddiad i wneud y pwyntiau hyn iddyn nhw - bod ganddyn nhw'r hanes maith hwn o weithlu hynod deyrngar ac ymroddedig, sydd wedi bod trwy lawer o newidiadau yn y gorffennol hwnnw ac a fyddai gyda nhw ar daith o newid pe bydden nhw'n fodlon mynd ar drywydd hynny yn y dyfodol. A cheir achos strategol, fel y dywedodd John Griffiths, ac fel y dywedais innau yn fy ateb i Rhun ap Iorwerth, dros sicrhau, yn y Deyrnas Unedig, bod gallu i weithgynhyrchu dur y bydd ei angen ar gyfer mathau newydd o gerbydau a phosibiliadau newydd yn y dyfodol. Rydym ni'n gwneud yr holl bwyntiau hynny i'r cwmni, pan fydd y cyfleoedd hynny gennym, gan ei gwneud yn eglur i'r gweithlu ar yr un pryd, os bydd angen cymorth Llywodraeth Cymru a'r dull gweithredu y byddwn yn ei roi ar waith pan fydd pobl angen dod o hyd i sgiliau newydd a swyddi newydd, byddwn yno i'w cynorthwyo pan ddaw'r adeg honno.
English: Well, Llywydd, even if the additional funding to which the Member refers materialises, the Welsh Government's budget will be 2 per cent or £300 million lower in real terms than it was in 2010-11. Unreliable one-year funding, even when additional, fails to make up for nearly a decade of austerity.
Welsh: Wel, Llywydd, hyd yn oed os yw'r cyllid ychwanegol y mae'r Aelod yn cyfeirio ato yn ymddangos, bydd cyllideb Llywodraeth Cymru 2 y cant neu £300 miliwn yn llai mewn termau real nag yr oedd yn 2010-11. Nid yw cyllid blwyddyn annibynadwy, hyd yn oed pan ei fod yn ychwanegol, yn gallu gwneud iawn am bron i ddegawd o gyni cyllidol.
English: Well, first, First Minister, perhaps I should have welcomed you back from your Brexit bunker today. But I thank the First Minister for that answer. We all understand that whatever funding is given is never enough, but isn't it true to say that a less profligate approach to financial control by the Welsh Government would release more funding into our public services? By this I mean the losses sustained with Government projects such as the M4 relief road, the Cardiff land deal, the Year of the Sea, the Circuit of Wales and Communities First, which together cost just under £600 million - a figure that about matches the sum afforded Wales by the UK Government. And there are, no doubt, many more examples of poor financial management by the Labour Welsh Government that I could have cited. Surely we should be looking at the way we approach financial control, rather than looking for largesse from Westminster.
Welsh: Wel, yn gyntaf, Prif Weinidog, efallai y dylwn i fod wedi eich croesawu chi yn ôl o'ch byncer Brexit heddiw. Ond diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. Rydym ni i gyd yn deall na fydd pa bynnag gyllid a roddir byth yn ddigon, ond onid yw'n wir i ddweud y byddai dull llai afradlon o reoli arian gan Lywodraeth Cymru yn rhyddhau mwy o gyllid i'n gwasanaethau cyhoeddus? Yr hyn a olygaf wrth hyn yw'r colledion a ddioddefwyd yn sgil prosiectau'r Llywodraeth fel ffordd liniaru'r M4, cytundeb tir Caerdydd, Blwyddyn y Môr, Cylchffordd Cymru a Cymunedau yn Gyntaf, a gostiodd gyda'i gilydd ryw fymryn yn llai na £600 miliwn - ffigur sydd fwy neu lai'n cyfateb i'r swm a roddir i Gymru gan Lywodraeth y DU. Ac, yn ddiau, mae llawer mwy o enghreifftiau o reolaeth ariannol wael gan Lywodraeth Lafur Cymru y gallwn fod wedi cyfeirio atyn nhw. Onid edrych ar y ffordd yr ydym ni'n ymdrin â rheolaeth ariannol y dylem ni, yn hytrach na chwilio am haelioni gan San Steffan.
English: Well, I entirely disagree with the Member. He completely misses the point and the examples that he cites don't stand up to examination either. The money that was spent in Communities First did fantastic work in many communities right across Wales. The scheme had reached the limits of its possibilities, and we have reformed and changed it. The decision in relation to the Circuit of Wales was not to spend money, not to throw money away. It was to make sure that money wasn't badly spent. The Welsh Government has the best record of any part of the United Kingdom in spending the money that comes to us in Wales. We spend over 99 per cent of the budget that is available to us in Wales, and we do so by investing in our very hard-pressed public services - public services that have had to endure a decade of not having the money through the UK Government that was necessary to sustain them in the face of the demands that we know are there in Welsh society. It would be a lot better if the Member were prepared to speak up for people in Wales and for the investment that they need.
Welsh: Wel, rwy'n anghytuno'n llwyr â'r Aelod. Mae'n methu'r pwynt yn llwyr ac nid yw'r enghreifftiau y mae'n eu crybwyll yn gwrthsefyll archwiliad ychwaith. Gwnaeth yr arian a wariwyd yn Cymunedau yn Gyntaf waith rhagorol mewn llawer o gymunedau ledled Cymru. Roedd y cynllun wedi cyrraedd terfynau ei bosibiliadau, ac rydym ni wedi ei ddiwygio a'i newid. Y penderfyniad o ran Cylchffordd Cymru oedd peidio â gwario arian, nid taflu arian i ffwrdd. Roedd hynny er mwyn gwneud yn siŵr nad oedd arian yn cael ei wario'n wael. Llywodraeth Cymru sydd â'r hanes gorau o unrhyw ran o'r Deyrnas Unedig o ran gwario'r arian sy'n dod i ni yng Nghymru. Rydym ni'n gwario dros 99 y cant o'r gyllideb sydd ar gael i ni yng Nghymru, ac rydym ni'n gwneud hynny trwy fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus sydd o dan bwysau mawr - gwasanaethau cyhoeddus sydd wedi gorfod dioddef degawd o beidio â chael yr arian drwy Lywodraeth y DU a oedd yn angenrheidiol i'w cynnal yn wyneb y gofynion y gwyddom sy'n bodoli yng nghymdeithas Cymru. Byddai'n llawer gwell pe byddai'r Aelod yn barod i siarad dros bobl Cymru ac am y buddsoddiad sydd ei angen arnynt.
English: Well, First Minister, you should be on the stage. The way that you managed to put a negative spin on those statistics without breaking into even a wry smile, you're to be commended on that. I hear what you're saying that there has been a period of cutbacks in Westminster, which saw cutbacks in the Welsh Government budget as well for a period of time, but even you must accept that the recent spending review will deliver next year, like it or not - it will deliver - a real-terms increase of 2.3 per cent over and above the money that's currently in the block grant coming to Wales. That's around £600 million a year, as Dave Rowlands referred to. If you look into the deeper figures of that, that's around £195 million that's being earmarked for education in Westminster, £385 million earmarked to health. Your advisers will know this as well as I do. Can you give us a guarantee that it's up to the Welsh Government now to decide how you spend that money? Can you give us a guarantee that that money will be passed on to the public services in Wales that need it most, so that you can get on with the job, which you were charged to do, of defending public services in Wales, of defending the Welsh way of life, because people in Wales haven't always been convinced that that's happened in the past? You have a golden opportunity here, in a perfect position, to prove people who are negative wrong and to show that you can stand up for public services in Wales.
Welsh: Wel, Prif Weinidog, dylech chi fod ar y llwyfan. Y ffordd y gwnaethoch chi lwyddo i roi gwedd negyddol ar yr ystadegau hynny heb dorri gwên hyd yn oed, dylid eich canmol chi am hynny. Clywaf yr hyn yr ydych chi'n ei ddweud y bu cyfnod o doriadau yn San Steffan, a arweiniodd at doriadau yng nghyllideb Llywodraeth Cymru hefyd am gyfnod o amser, ond mae'n rhaid i chi hyd yn oed dderbyn y bydd yr adolygiad diweddar o wariant yn darparu y flwyddyn nesaf, pa un a ydych chi'n ei hoffi ai peidio - bydd yn darparu - cynnydd mewn termau real o 2.3 y cant yn ogystal â'r arian sydd yn y grant bloc sy'n dod i Gymru ar hyn o bryd. Mae hynny oddeutu £600 miliwn y flwyddyn, fel y dywedodd Dave Rowlands. Os edrychwch chi ar ffigurau manylach hynny, mae hynny oddeutu £195 miliwn sy'n cael ei glustnodi ar gyfer addysg yn San Steffan, £385 miliwn yn cael ei glustnodi ar gyfer iechyd. Bydd eich cynghorwyr yn gwybod hyn cystal â minnau. A allwch chi roi sicrwydd i ni mai cyfrifoldeb Llywodraeth Cymru nawr yw penderfynu sut yr ydych chi'n gwario'r arian hwnnw? A allwch chi roi sicrwydd i ni y bydd yr arian hwnnw'n cael ei drosglwyddo i'r gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru sydd ei angen fwyaf, fel y gallwch chi fwrw ymlaen â'r gwaith, y cawsoch y cyfrifoldeb i'w wneud, o amddiffyn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, o amddiffyn y ffordd Gymreig o fyw, oherwydd nid yw pobl yng Nghymru bob amser wedi cael eu hargyhoeddi bod hynny wedi digwydd yn y gorffennol? Mae gennych chi gyfle euraidd yn y fan yma, mewn sefyllfa berffaith, i brofi pobl sy'n negyddol yn anghywir ac i ddangos y gallwch chi sefyll yn gadarn dros wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.
English: Welcome back to all here today.
Welsh: Croeso nôl ichi i gyd yma heddiw.
English: The First Minister, of course, is right in that we haven't seen a penny piece of this money yet. We wait to see it. We hope that it will be seen, but it goes no way towards making up the widening austerity gap that has emerged over a decade. But this adds too, of course, to the lack of certainty over the future of the shared prosperity fund, the lack of sign-off, because of prorogation, on the previous Chancellor's commitments on sustaining existing EU funding commitments, which are vital for supply chain as well as higher education, training and so on, and also, of course, the fact that he's alluded to that we have no long-term multi-annual comprehensive spending review settlement because Parliament is not there to sit and do it. Nothing has been ratified. There is one thing, however, that we do have increasing clarity on, and that is the implications of a 'no deal' Brexit. I wonder if he's had time to read the report by the UK in a Changing Europe group, 'No Deal Brexit: Issues, Impacts, Implications', because that makes crystal clear what the effects in Wales and every part of the UK will be if we crash out in a 'no deal' scenario.
Welsh: Mae'r Prif Weinidog, wrth gwrs, yn iawn o ran nad ydym ni wedi gweld ceiniog o'r arian hwn eto. Rydym ni'n aros i'w weld. Rydym ni'n gobeithio y caiff ei weld, ond nid yw'n gwneud dim i gau'r bwlch cyni cyllidol cynyddol sydd wedi dod i'r amlwg dros ddegawd. Ond mae hyn hefyd yn ychwanegu, wrth gwrs, at y diffyg sicrwydd ynghylch dyfodol y gronfa ffyniant gyffredin, y diffyg cadarnhad, oherwydd gohirio'r Senedd, o ymrwymiadau'r Canghellor blaenorol ar gynnal ymrwymiadau ariannu presennol yr UE, sy'n hanfodol ar gyfer y gadwyn gyflenwi yn ogystal ag addysg uwch, hyfforddiant ac yn y blaen, a hefyd, wrth gwrs, y ffaith y mae wedi cyfeirio ati nad oes gennym ni setliad adolygiad gwariant cynhwysfawr amlflwydd hirdymor gan nad yw'r Senedd yno i eistedd a'i wneud. Nid oes dim wedi ei gadarnhau. Mae un peth, fodd bynnag, y mae gennym ni fwy o eglurder yn ei gylch, sef goblygiadau Brexit 'dim cytundeb'. Tybed a yw ef wedi cael amser i ddarllen yr adroddiad gan y grŵp UK in a Changing Europe, 'No Deal Brexit: Issues, Impacts, Implications', oherwydd mae hwnnw'n gwneud yn gwbl eglur beth fydd yr effeithiau yng Nghymru a phob rhan o'r DU os byddwn yn syrthio allan mewn sefyllfa 'dim cytundeb'.
English: Diolch, Llywydd. First Minister, do you believe that your Government responds appropriately and immediately to the needs of the people of Wales?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, a ydych chi'n credu bod eich Llywodraeth yn ymateb yn briodol ac ar unwaith i anghenion pobl Cymru?
English: This Government responds every day to the needs of people in Wales - in the health service, in providing housing for people, in the education services that we provide. It's at the core of what we do as a Government.
Welsh: Mae'r Llywodraeth hon yn ymateb bob dydd i anghenion pobl Cymru - yn y gwasanaeth iechyd, trwy ddarparu tai i bobl, yn y gwasanaethau addysg yr ydym ni'n eu darparu. Mae wrth graidd yr hyn yr ydym ni'n ei wneud fel Llywodraeth.
English: Well, First Minister, let's discuss some of your immediate proposals, shall we? Back at the start of June, you made the decision to cancel the M4 relief road and waste £144 million of taxpayers' money in the process. Now, as part of that statement you made it clear that a commission would be created and would come forward with a first set of immediate proposals that can be put to work to begin to alleviate the problems experienced on the M4. You even said that you recognised that the action is required more than ever given the significance of these problems, and you concluded by saying 'we will begin on that work immediately.' However, since 25 June there has been no further update about the work of this commission, the membership or what immediate proposals are taking place. In fact, as I understand it, the commission's initial report has now been pushed back to spring 2020 instead of December this year, and your Government has been squabbling over its budget. Your Government delayed making the initial decision, and even hid behind the Newport West by-election. So, First Minister, what is the excuse now for this further delay?
Welsh: Wel, Prif Weinidog, beth am i ni drafod rhai o'ch cynigion uniongyrchol, ife? Yn ôl ar ddechrau mis Mehefin, gwnaethoch y penderfyniad i ganslo ffordd liniaru'r M4 a gwastraffu £144 miliwn o arian trethdalwyr yn y broses. Nawr, yn rhan o'r datganiad hwnnw, fe'i gwnaed yn eglur gennych y byddai comisiwn yn cael ei greu ac yn cyflwyno cyfres gyntaf o gynigion uniongyrchol y gellir eu rhoi ar waith i ddechrau lleddfu'r problemau a geir ar yr M4. Dywedasoch hyd yn oed eich bod yn cydnabod bod y cam yn ofynnol yn fwy nag erioed o ystyried arwyddocâd y problemau hyn, cyn cloi trwy ddweud 'byddwn yn dechrau ar y gwaith hwnnw ar ein hunion.' Fodd bynnag, ers 25 Mehefin ni chafwyd unrhyw ddiweddariad pellach ar waith y comisiwn hwn, yr aelodaeth na pha gynigion uniongyrchol sy'n cael eu gwneud. Yn wir, yn ôl yr hyn a ddeallaf, mae adroddiad cychwynnol y comisiwn wedi cael ei wthio yn ôl i wanwyn 2020 erbyn hyn, yn hytrach na mis Rhagfyr eleni, ac mae eich Llywodraeth wedi bod yn ffraeo am ei gyllideb. Fe wnaeth eich Llywodraeth oedi cyn gwneud y penderfyniad cychwynnol, a hyd yn oed cuddio y tu ôl i is-etholiad Gorllewin Casnewydd. Felly, Prif Weinidog, beth yw'r esgus nawr am yr oedi pellach hwn?
English: It's disappointing to hear that the leader of the Conservative Party here in Wales is as careless with the necessary conventions of our political life as his leader is in Westminster. The reason we delayed the announcement because of the Newport by-election is because that is what the rules of by-elections require. Now, I know that his party isn't keen on rules. I know that they don't care about whether or not they observe the way that things ought to be conducted. But it's disappointing to hear the leader of the opposition here align himself with that way of conducting public life here in Wales. While he talks about the waste of public money on major public infrastructure projects, presumably he wasn't reading when his Government made an announcement on HS2 and the billions of pounds that have been squandered by his Government on that. The Burns review has been working hard over the summer. It is working actively, it is recruiting the other members of the commission it will need. We will announce those names very shortly. It will hold its first public engagement event next month, and I expect that the next set of proposals from the review will be with us by the end of this calendar year, as we have said all along.
Welsh: Mae'n siomedig clywed bod arweinydd y Blaid Geidwadol yma yng Nghymru mor ddiofal â chonfensiynau angenrheidiol ein bywyd gwleidyddol ag y mae ei arweinydd yn San Steffan. Y rheswm pam y gohiriwyd y cyhoeddiad gennym oherwydd is-etholiad Casnewydd oedd oherwydd mai dyna y mae rheolau is-etholiadau yn gofyn amdano. Nawr, rwy'n gwybod nad yw ei blaid yn hoff o reolau. Rwy'n gwybod nad ydyn nhw'n poeni pa a ydyn nhw'n cadw at y ffordd y dylid gwneud pethau. Ond mae'n siomedig clywed arweinydd yr wrthblaid yn y fan yma yn cyd-fynd â'r ffordd honno o ymgymryd â bywyd cyhoeddus yma yng Nghymru. Tra ei fod yn siarad am wastraffu arian cyhoeddus ar brosiectau seilwaith cyhoeddus mawr, rwy'n cymryd nad oedd yn darllen pan wnaeth ei Lywodraeth gyhoeddiad ar HS2 a'r biliynau o bunnoedd a wastraffwyd gan ei Lywodraeth ar hynny. Mae adolygiad Burns wedi bod yn gweithio'n galed dros yr haf. Mae'n gweithio'n ddiwyd, mae'n recriwtio aelodau eraill y comisiwn y bydd eu hangen. Byddwn yn cyhoeddi'r enwau hynny yn fuan iawn. Bydd yn cynnal ei ddigwyddiad ymgysylltu â'r cyhoedd cyntaf y mis nesaf, ac rwy'n disgwyl y bydd y gyfres nesaf o gynigion o'r adolygiad gyda ni erbyn diwedd y flwyddyn galendr hon, fel yr ydym ni wedi ei ddweud o'r cychwyn.
English: Well, you have been squabbling over the money that is actually available to this commission, because on 12 July you said that Lord Burns has the first call on all of that £1 billion, but five days later, your economy Minister said 'we're not going to be inviting the commission to spend £1 billion.' So, as a Government, First Minister, you're all over the place on this. Who is right? You or your economy Minister? Now, another area where your Government wanted immediate action is on the climate change emergency. So far, you have failed to bring forward substantial immediate proposals to tackle the climate emergency. What has been announced has been more of the same when we know that what we need now is not more of the same, but innovative ideas to reduce our damage to the planet. Now, the £30 million for active travel will do nothing to help if the trains and buses across Wales are constantly delayed, full to bursting, and put people off rather than encourage them on board. The latest bus journey figures show that 20 million fewer bus journeys are being taken in Wales. What radical ideas did your Government have in mind when it declared the climate emergency, and when will you be bringing them forward? Because other nations have, for example, banned single-use plastics, and yet all your Government can say is that it is committed to a ban. When will your Government, First Minister, be introducing a ban and stop just thinking about it?
Welsh: Wel, rydych chi wedi bod yn ffraeo ynghylch yr arian sydd ar gael i'r comisiwn hwn mewn gwirionedd, oherwydd ar 12 Gorffennaf dywedasoch mai'r Arglwydd Burns sydd â'r hawliad cyntaf ar y £1 biliwn hwnnw i gyd, ond bum niwrnod yn ddiweddarach, dywedodd eich Gweinidog yr economi dydyn ni ddim yn mynd i fod yn gwahodd y comisiwn i wario £1 biliwn. Felly, fel Llywodraeth, Prif Weinidog, rydych chi mewn anhrefn llwyr o ran y mater hwn. Pwy sy'n iawn? Chi ynteu eich Gweinidog yr economi? Nawr, maes arall lle'r oedd eich Llywodraeth eisiau gweld gweithredu ar unwaith yw ar argyfwng y newid yn yr hinsawdd. Hyd yma, rydych chi wedi methu â chyflwyno cynigion uniongyrchol sylweddol i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd. Mwy o'r un fath yw'r hyn a gyhoeddwyd er ein bod ni'n gwybod mai nad mwy o'r un fath sydd ei angen arnom ni nawr, ond syniadau arloesol i leihau ein niwed i'r blaned. Nawr, ni fydd y £30 miliwn ar gyfer teithio llesol yn gwneud unrhyw beth i helpu os bydd y trenau a'r bysiau ledled Cymru wedi eu hoedi'n gyson, yn llawn i'r ymylon, ac yn golygu na fydd gan bobl ddiddordeb mewn teithio, yn hytrach na'u hannog i deithio. Mae'r ffigurau diweddaraf ar deithiau bws yn dangos bod 20 miliwn yn llai o deithiau bws yn cael eu gwneud yng Nghymru. Pa syniadau radical oedd gan eich Llywodraeth mewn golwg pan ddatganodd yr argyfwng hinsawdd, a phryd y byddwch chi'n eu cyflwyno? Oherwydd mae gwledydd eraill wedi gwahardd plastigau untro, er enghraifft, ac eto'r cwbl y gall eich Llywodraeth chi ei ddweud yw ei bod wedi ymrwymo i waharddiad. Pryd y gwnaiff eich Llywodraeth, Prif Weinidog, gyflwyno gwaharddiad a rhoi'r gorau i'w ystyried yn unig?