English: I would like to place on record my appreciation to the Chair of the Equality, Local Government and Communities Committee, John Griffiths, for his adept chairing of our committee. It has been interesting in my short time there. Our short inquiry in the autumn last year was an important piece of work to review the progress of the groundbreaking, landmark Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. I also wish to thank the Cabinet Secretary for his role in driving this and his determination to make it succeed. As our committee's report states, this Act is internationally recognised as a groundbreaking piece of legislation. The value that the National Assembly for Wales's scrutiny committees play can be seen by our short but important inquiry. To aid better implementation and to help the Welsh Government improve its approach to the national and local strategies, delivery plans and educational provision, we can act as a critical friend who can offer advice and recommendations. It is testimony to this work that none of the 15 recommendations were rejected. Twelve of the recommendations were accepted in full; three of the recommendations in part. As somebody who has served in local government for over a decade, I particularly welcome recommendation 1 being accepted. We heard evidence from, amongst others, Flintshire County Council and Wrexham borough Council, who expressed their wish for further meaningful communication and clear direction from Welsh Government. I'm heartened to see the Welsh Government state that guidance will be published in relation to local strategies in July 2017. This will ensure that section 6 of the Act is fulfilled as required. When we pass laws in this place, we pass them to make a beneficial difference to the lives of Welsh people. To ensure this, it is imperative that local government and relevant agencies are in synergy with Welsh Government, with nothing lost in translation. Cabinet Secretary, how do you think we can aid the partnership of local authorities and Welsh Government to ensure better outcomes? Recommendation 10 of our committee sought that the Welsh Government should ensure that all schools, as has been mentioned by others today, should use the good practice guide developed by Welsh Women's Aid and put in place monitoring arrangements on the effectiveness of this guide. As members of the committee, we received extensive and largely consensual evidence around the importance, again, of teaching children and young people, as Jenny Rathbone and Joyce Watson have said, about healthy relationships. It was our belief that compulsory education is key to preventing violence against women, domestic abuse and sexual violence in the first place. The Welsh Government has accepted this and states it will be addressed going forward by Estyn's thematic review of existing healthy relationship provision that is taking place during the 2016-17 academic year, and this will cover a selection of schools. I was grateful to the individuals and organisations who came to the Senedd, as others have stated, to give evidence on this vital matter. We must continue to work together to ensure our good intentions, cross-party, are carried into the realities of Welsh life. Gwent Police, the police force in my constituency, submitted written evidence that stated that very limited numbers of staff have had any training through the National Training Framework', and although I'm assured that this will be addressed in a timely manner, it sends a note of real caution to us all that passing laws is not a job done. We must ensure that the transformative impact of legislation is felt in our Welsh communities and across our Welsh schools, further education institutions and higher education institutions. The statute book is not the end of the journey of creating effective law. Diolch.
Welsh: Hoffwn gofnodi fy ngwerthfawrogiad i Gadeirydd y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol, John Griffiths, am gadeirio ein pwyllgor yn fedrus. Mae fy amser byr yno wedi bod yn ddiddorol. Roedd ein hymchwiliad byr yn yr hydref y llynedd yn waith pwysig i adolygu cynnydd Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015, sy'n ddeddf arloesol a blaengar. Hoffwn ddiolch hefyd i Ysgrifennydd y Cabinet am ei ran yn gyrru'r gwaith yn ei flaen a'i benderfyniad i wneud iddo lwyddo. Fel y dywed adroddiad ein pwyllgor, mae'r Ddeddf hon yn cael ei chydnabod yn rhyngwladol fel deddfwriaeth arloesol. Mae modd gweld gwerth pwyllgorau craffu Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn ein hymchwiliad byr ond pwysig. Er mwyn ei chynorthwyo i weithredu'n well a helpu Llywodraeth Cymru i wella ei hymwneud â'r strategaethau cenedlaethol a lleol, y cynlluniau cyflawni a'r ddarpariaeth addysgol, gallwn weithredu fel ffrind beirniadol sy'n gallu cynnig cyngor ac argymhellion. Mae'n dyst i'r gwaith hwn na chafodd yr un o'r 15 o argymhellion eu gwrthod. Cafodd 12 o'r argymhellion eu derbyn yn llawn, a derbyniwyd tri o'r argymhellion yn rhannol. Fel rhywun sydd wedi gwasanaethu mewn llywodraeth leol ers dros ddegawd, rwy'n croesawu'n arbennig y ffaith fod argymhelliad 1 wedi cael ei dderbyn. Clywsom dystiolaeth gan Gyngor Sir y Fflint a Chyngor Bwrdeistref Wrecsam, ymhlith eraill, a fynegodd eu hawydd am ragor o gyfathrebu ystyrlon a chyfeiriad clir gan Lywodraeth Cymru. Caf fy nghalonogi wrth weld Llywodraeth Cymru'n datgan y bydd canllawiau'n cael eu cyhoeddi mewn perthynas â strategaethau lleol ym mis Gorffennaf 2017. Bydd hyn yn sicrhau bod adran 6 o'r Ddeddf yn cael ei chyflawni yn ôl y gofyn. Pan fyddwn yn pasio deddfau yn y lle hwn, rydym yn eu pasio er mwyn gwneud gwahaniaeth buddiol i fywydau pobl Cymru. Er mwyn sicrhau hyn, mae'n hanfodol fod synergedd rhwng llywodraeth leol ac asiantaethau perthnasol a Llywodraeth Cymru, heb golli dim yn yr ymwneud rhyngddynt. Ysgrifennydd y Cabinet, sut y credwch y gallwn helpu'r bartneriaeth rhwng awdurdodau lleol a Llywodraeth Cymru i sicrhau gwell canlyniadau? Roedd argymhelliad 10 ein pwyllgor yn galw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod pob ysgol, fel y crybwyllwyd gan eraill heddiw, yn defnyddio'r canllaw arferion da a ddatblygwyd gan Cymorth i Fenywod Cymru ac yn rhoi trefniadau monitro ar waith ar effeithiolrwydd y canllaw hwn. Fel aelodau o'r pwyllgor, cawsom dystiolaeth helaeth a chydsyniol i raddau helaeth ynglŷn â phwysigrwydd, unwaith eto, addysgu plant a phobl ifanc, fel y dywedodd Jenny Rathbone a Joyce Watson, am berthynas iach. Ein cred oedd bod addysg orfodol yn allweddol i atal trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn y lle cyntaf. Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn hyn ac yn datgan y bydd yn mynd i'r afael â'r mater wrth symud ymlaen drwy gyfrwng adolygiad thematig Estyn o'r ddarpariaeth bresennol ar berthynas iach sy'n digwydd yn ystod blwyddyn academaidd 2016-17, a bydd hyn yn cwmpasu detholiad o ysgolion. Roeddwn yn ddiolchgar i'r unigolion a'r sefydliadau a ddaeth i'r Senedd, fel y mae eraill wedi dweud, i roi tystiolaeth ar y mater hollbwysig hwn. Mae'n rhaid i ni barhau i weithio gyda'n gilydd i sicrhau bod ein bwriadau da, yn drawsbleidiol, yn cael eu hymgorffori'n rhan o realiti bywyd Cymru. Cyflwynodd Heddlu Gwent, yr heddlu yn fy etholaeth, dystiolaeth ysgrifenedig a oedd yn datgan mai nifer cyfyngedig iawn o staff sydd wedi cael unrhyw hyfforddiant drwy'r Fframwaith Hyfforddiant Cenedlaethol, ac er fy mod yn sicr y bydd hyn yn cael sylw mewn modd amserol, mae'n taro nodyn o rybudd go iawn i bawb ohonom nad yw pasio deddfau yn golygu bod y gwaith ar ben. Mae'n rhaid i ni sicrhau bod effaith drawsnewidiol deddfwriaeth yn cael ei theimlo yn ein cymunedau yng Nghymru ac ar draws ein hysgolion, ein sefydliadau addysg bellach a'n sefydliadau addysg uwch yng Nghymru. Nid y llyfr statud yw diwedd y daith o greu cyfraith effeithiol. Diolch.