English: I'm pleased to contribute to this debate as a member of the Constitutional and Legislative Affairs Committee, and may I congratulate the Chair for an excellent summary of the situation, because this agreement is crucially important? This is an agreement between ourselves as the legislature and our Government here to ensure that we know what's happening so that we can promote the scrutiny process. With the background of Brexit, especially, as we've already heard - because what led to the development of this report was the ongoing Brexit process - there's a natural tension. We have discussed it on many occasions - this tension between the possibility of losing powers from here to Westminster, but there's also another tension, as Suzy Davies mentioned, of powers being subsumed from the legislature to the Government here. So, there is a risk in two ways of losing powers from the legislature to our own Government and to another Government at the other end of the M4. So, that's why this agreement is so crucially important, because we have seen powers lost. I'm not going to rehearse issues around the Wales Act 2017, but, of course, at the committee every Monday, as Suzy's mentioned, we see a whole host of primary and secondary legislation coming before us because of Brexit. Of course, there are time constraints and huge workload pressures on officials in this place, and, to be fair, in Westminster, to get everything in place in good time. But, of course, we also see that there is the potential at least, as Suzy has said, that we may lose powers. We have had a discussion this week on the use of the word 'national' in relation to the UK rather than Wales. I thought we'd been through all of that. In terms of legislation, we're back to being considered a region. Well, that's not what our national anthem says. We say, 'Gwlad. Gwlad.', not 'Region. Region'. Those things are important. People say that they're only words, but every lawyer will tell you that it's the words that count at the end of the day. Of course, when Westminster does legislate on our behalf - we are always grateful to them for legislating on our behalf, particularly in areas that are already devolved to us and have been for over 20 years - we would also like to see that legislation being made bilingually, because we have an official language here called the Welsh language. There are a few examples that we've noted in the committee over the past few weeks where we see monolingually English legislation that will be implemented here in Wales. People say, 'Well, it's about time constraints - you don't need to go after the detail, Dai, stop making trouble', and so on and so forth. But, that's how inconsistencies happen. Of course, in using this excuse, 'Because it's easier, of course, with all of the staff and energy in Westminster, for them to do everything on our behalf now, even in those areas that are already devolved to us' - . Well, there's a risk to that because we should be legislating in devolved areas for ourselves. There should be a Wales agriculture Bill, not relying on the UK Agriculture Bill. There should be a Wales fisheries Bill, not a UK Fisheries Bill. We saw an LCM yesterday on animal welfare that we discussed just yesterday. Now, it would've been easy for us to make that legislation here in Wales because it was only two clauses. But we had no opportunity to scrutinise it in this place until it was a fait accompli, to use another language still. We have the capacity here, and there should be a requirement that we develop our own legislation in this place as we have those powers now, and we shouldn't use the fact that we are leaving the European Union and everything has to be done in a hurry, there's never enough time, and Westminster does everything on our behalf. But there are things that can be lost in that scenario. We saw with the LCM on international healthcare arrangements that there's a very real possibility there, since Westminster changed its mind, that they're going to expand their powers in health in an area that has been devolved to this place for 20 years. That's not right. What was required was a simple transfer of functions. Westminster tried to add to their own powers until we in this place noticed that. So, we have to be vigilant, and this protocol is crucial in that regard. Thank you.
Welsh: Dwi'n falch iawn o gyfrannu at y ddadl yma, fel aelod o'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol. Allaf i longyfarch y Cadeirydd am grynodeb gwych o'r sefyllfa, achos mae'r cytundeb yma yn hanfodol bwysig? Cytundeb sydd gyda ni fan hyn rhyngom ni, fel y ddeddfwrfa, a'n Llywodraeth ni yn y fan hyn i wneud yn siŵr ein bod ni'n gwybod beth sy'n mynd ymlaen er mwyn hyrwyddo'r broses o graffu. Wrth gwrs, yn enwedig gyda'r cefndir Brexit dŷn ni wedi clywed amdano fo, achos beth wnaeth hybu datblygiad yr adroddiad yma oedd y ffaith bod y broses Brexit ar fynd heibio, mae yna dyndra naturiol. Dŷn ni wedi bod yn siarad amdano fo nifer o droeon - y tyndra rhwng posibilrwydd o golli pwerau o fan hyn i San Steffan, ond hefyd mae yna dyndra arall, fel oedd Suzy Davies yn sôn amdano, o bwerau'n cael eu sugno o'r ddeddfwrfa yma i'r Llywodraeth yma. Mae yna dyndra mewn dwy ffordd, o golli pwerau o'r ddeddfwrfa i'n Llywodraeth ein hunain a hefyd i'r Llywodraeth arall i fyny ar ben arall yr M4. Felly, dyna pam mae'r cytundeb yma yn hanfodol bwysig, achos dŷn ni wedi gweld colli pwerau. Dwi ddim yn mynd i ailadrodd hanesion ynglŷn â Deddf Cymru 2017, ond, wrth gwrs, yn y pwyllgor bob dydd Llun rŵan, fel y mae Suzy wedi cyfeirio, dŷn ni'n gweld toreth o ddeddfwriaeth gynradd ac eilradd yn dod ein ffordd ni achos ymadael ag Ewrop. Wrth gwrs, mae yna bwysau amser ac mae yna bwysau gwaith affwysol ar swyddogion yn y lle yma, a hefyd, i fod yn deg, yn San Steffan, i gael popeth yn ei le mewn amser. Ond, wrth gwrs, dŷn ni hefyd yn gweld bod yna botensial, o leiaf, fel y mae Suzy wedi'i ddweud, ein bod ni yn gallu colli pwerau. Dŷn ni wedi gweld pethau fel - cawsom ni drafodaeth yr wythnos yma ar y defnydd o'r gair ' national' i olygu 'Prydeinig', yn lle national yn golygu 'Cymru'. Wel, roeddwn i'n credu ein bod ni wedi bod drwy hynna. Hynny yw, yn nhermau deddfwriaeth, dŷn ni nôl i fod yn region. Wel, nid dyna beth mae'n anthem genedlaethol ni, y byddwn ni yn ei chanu ddydd Sadwrn, yn ei dweud. Dŷn ni'n dweud, 'Gwlad. Gwlad.' - dŷn ni ddim yn canu, 'Rhanbarth. Rhanbarth', sori. Mae pethau fel yna yn bwysig. Mae pobl yn dweud, 'Dim ond geiriau - ', ond eto mae pob cyfreithiwr yn dweud, 'Wel, y geiriau sydd yn bwysig ar ddiwedd y dydd.' Hefyd, wrth gwrs, pan fo San Steffan yn deddfu drosom ni, dŷn ni'n hoff iawn o'u haelioni nhw, wrth gwrs, yn naturiol, yn deddfu drosom ni, yn enwedig mewn meysydd sydd eisoes wedi'u datganoli i ni ers dros 20 mlynedd, ond mi fuasem ni hefyd yn licio gweld y ddeddfwriaeth honno yn ddwyieithog, achos mae gennym ni iaith swyddogol yn y fan hyn a enwir y Gymraeg, ac mae yna ambell esiampl dŷn ni wedi'i nodi yn y pwyllgor dros yr wythnosau diwethaf pan dŷn ni'n cael deddfau uniaith Saesneg sydd yn mynd i chwarae allan yma yng Nghymru. Mae pethau fel yna - . Mae pobl yn dweud, 'O, pwysau amser - nid oes eisiau mynd ar ôl y manylion, Dai, a chreu trwbl', ac ati, ac ati. Ond, dyna sut mae pethau - anghysondebau - yn gallu digwydd. Hefyd, drwy ddefnyddio'r esgus, 'Mae'n rhwyddach, wrth gwrs, efo'r holl staff ac egni sydd yn San Steffan, iddyn nhw wneud popeth drosom ni nawr, hyd yn oed mewn meysydd sydd eisoes wedi'u datganoli i ni' - . Wel, mae yna beryg yn hynna achos dylen ni fod yn deddfu mewn meysydd sydd wedi'u datganoli drosom ni ein hunain; dylai fod yna Fil amaeth Cymru, nid dibynnu ar Fil Amaeth Prydain Fawr. Dylai fod yna Fil pysgodfeydd Cymru, dim Bil Pysgodfeydd Prydain Fawr. Gwelsom ni LCM ddoe ynglŷn â llesiant anifeiliaid - yr animal welfare LCM - buom ni'n ei drafod ddoe. Buasai'n ddigon hawdd fod wedi gwneud y Ddeddf yna yma yng Nghymru achos dau gymal oedd hi. Dau gymal oedd hi, ond chawsom ni ddim cyfle i graffu arni yn fan hyn nes bod y peth wedi digwydd. Roedd e'n fait accompli, i ddefnyddio iaith arall. Hynny yw, mae'r gallu yma a dylai fod yna reidrwydd inni fod yn datblygu ein deddfwriaeth ein hunain yn fan hyn gan fod y pwerau gyda ni rŵan, a dim defnyddio'r ffaith ein bod ni'n gadael Ewrop, mae popeth ar frys, does yna byth digon o amser, mae'n rhaid inni wneud pethau'n gyflym, a San Steffan sy'n gwneud popeth er ein mwyn ni, ond mae yna bethau yn gallu cael eu colli yn hynna. Gwelsom ni efo'r LCM ar international healthcare arrangements fod yna bosibilrwydd real yn fan yna, nes i San Steffan newid eu meddwl, eu bod nhw'n mynd i ehangu eu pwerau yn y maes iechyd mewn maes sydd wedi'i ddatganoli fan hyn ers 20 mlynedd. Dydy hynna ddim yn iawn. Beth oedd eisiau oedd jest trosglwyddiad o functions syml. Gwnaeth San Steffan drio ychwanegu at eu pwerau nes i ni yn fan hyn ddarganfod hynna, er tegwch i bawb. Felly, mae'n rhaid bod yn wyliadwrus, ac mae'r protocol hyn yn hanfodol i hynna. Diolch yn fawr iawn ichi.