English: Why is this important? Well, you may say that 16,000 hectares of land is insignificant in the wider scheme of things, but I want to make the case for its significance in ensuring a thriving future for farming in Wales. Council-owned farms were developed more than a century ago to enable people without farming connections or land to work in agriculture. Now, I'd argue they're needed more than ever today, especially as we're seeing an ageing farming population, with the average age of Welsh farmers being over 60, and other circumstances conspiring to make it even more difficult for our younger generations to work the land. So, these council farms offer a unique window of opportunity for those keen to enter agriculture. And whilst not decrying those with many years of experience in any way, it's always important for any industry or sector to allow new blood to come in with fresh ideas and new perspectives. Without innovation and change, agriculture, like any other sector, would stagnate. It should also be remembered that there are economic incentives for councils too, as the rent from county farms contributes to council balances. Councils across Wales made a net surplus of £2.7 million last year to help balance budgets and protect front-line services. Productive and thriving council farms are beneficial, not just from a financial perspective, but they bring so many more wider benefits to whole communities. So, let's put our council farms to work in a much more creative way. Why not strike up a partnership between councils and agricultural colleges to use council farms as an opportunity for the brightest and the best of our next generation of farming to farm the land? On the understanding that they innovate and that they test and trial new systems and farming methods as part of the deal. Let's hardwire new thinking and the promotion of best practice into the system. Let's put our public farm estate to work, not just for those farming individuals, but for wider society. And why stop there? There are other organisations that need to be part of this discussion and part of this wider movement. Look at what the National Trust in Wales is doing at Llyndy Isaf. The farm was bought by the trust around 10 years ago now. Since then, working with the young farmers' clubs in Wales, a succession of young farmers have been given a bursary to make the farm work in a modern and sustainable way. Conservation farming is as much a part of this scheme as food production, which is very much in line with our aspirations for the sector. It's a fantastic opportunity for a young person aged between 18 and 25 to have the chance to manage a farm and to learn about the business, with the support and advice of mentors who are on hand to help if needed. Now, that was a conscious decision by the National Trust to put its asset to work in that particular way. So, my challenge today is for us to enable councils to stop looking at council farms as a quick fix to their funding problems. Let's take that longer term, more sustainable view. Let's put the public farm estate to work much more creatively for society. If we're serious about the future of rural Wales, of making sure that young people are able to live and work in rural communities, and that our farming industry is fit for purpose for the challenges of the twenty-first century, then we have to say 'no' to short-termism. Is that not what the well-being of future generations Act is all about? Isn't that why we as a legislature made sustainable development a central organising principle of the public sector here in Wales? We mustn't, therefore, stand idly by watching this drip, drip, drip of council farms disappearing without any thought being given to what we're losing. We should be turning every stone to support local councils to be able to resist the fire sale of such an important social, economic, environmental and cultural asset - the four cornerstones of sustainable development in Wales. The very least we can do is bring all the players together to consider how we can not only stem the loss of our public farm estate, but turn it into an asset that delivers for our rural communities and wider society across Wales. So, with all that in mind, I call on the Welsh Government, working with the future generations commissioner, to get actively involved in this matter and bring all the players together to tackle this issue. Publicly owned farms should be part of a wider movement to ensure we have a sustainable farming industry at the heart of our rural communities. The relentless selling off of our farms is a short-term solution for hard-pressed councils, but we have to take a stand against it. Future generations who wish to put a first foot on the farming ladder need our support. That's why I've worked with those aiming to keep farms such as Trecadwgan in the public realm. This is a council farm in danger of ending its life as a living, working farm and disposed of as an asset by Pembrokeshire County Council. Trecadwgan has the potential to be a model for the future, diversifying into a community farm. They are farms that successfully combine agriculture with areas such as health and care, cultural activities, lifelong learning, job creation, and artisan businesses. These can be the lifeblood of rural communities, adding to their sustainability, and of course to the well-being of their people. Now, I'm pragmatic enough to accept that there may be certain circumstances where selling a council farm is the only viable option. Having tried everything else, if sale is the only remaining alternative, then let's make sure that local communities have first refusal, and let's do it in a way that affords those communities the time and the support they need to make that a realistic and a viable prospect. Yes, it might take a bit longer than it would otherwise and, yes, it might not generate as much cash upfront as councils would wish, but in the longer term it would reap so much more and provide so much greater value for the community and the council, compared to a quick sale. Welsh Government and councils should learn from the example of Trecadwgan farm and make sure that all communities have a chance to play their part when these opportunities arise. Those involved in the fight for Trecadwgan have issued a list of necessary policy changes emerging from their battle. I believe that the Welsh Government should look closely at those suggestions. Amongst them is that the Welsh Government should create a land reform review group, similar to that operating in Scotland, with a brief to examine: the extent to which lack of access to land may cramp people's aspirations and opportunities; the impacts upon employment and the rural economy stemming from that; and ways in which access to land - both rural and urban, by the way - could and should be improved. They've also called for a review of the General Disposal Consent (Wales) Order, to give much greater weight to the interests of future generations, rather than just the best price in these situations. We also need to consider a national community wealth fund, so that we can actually help acquire farmland for community ownership. In addition, there are calls on the Welsh Government to introduce a Welsh agricultural land bank - a financial bank. As well as providing low and zero-interest loans for new entrants, this land bank could provide finance for communities looking to purchase land and farms, including county farms. It could also help local authorities to buy new land to grow the county farm estate. Now, these are all practical proposals, and I'd be really interested in hearing what the Minister has to say about these kinds of suggestions. The current trajectory of selling council farms just isn't acceptable. What's even less acceptable, of course, is the lack of action that we're seeing from Welsh Government, who should not only be helping and working with councils to protect this important asset, but also be making sure that it's used to maximise the benefit, not just for the sector, but for wider society. Safeguarding our land, our environment, our people and our culture are all bound up in having a vision and an ambition for our public farms.
Welsh: Pam y mae hyn yn bwysig? Wel, efallai y byddwch yn dweud bod 16,000 hectar o dir yn ddibwys fel rhan o'r darlun mawr, ond rwyf am gyflwyno'r achos dros ei arwyddocâd yn sicrhau dyfodol ffyniannus i ffermio yng Nghymru. Cafodd ffermydd a oedd yn eiddo i'r cyngor eu datblygu dros ganrif yn ôl er mwyn galluogi pobl heb gysylltiadau ffermio neu dir i weithio ym maes amaethyddiaeth. Nawr, buaswn yn dadlau bod mwy o'u hangen heddiw nag erioed, yn enwedig gan ein bod yn gweld poblogaeth ffermio sy'n heneiddio, gydag oedran cyfartalog ffermwyr Cymru dros 60, ac amgylchiadau eraill yn cynllwynio i'w gwneud hyd yn oed yn anos i'n cenhedlaeth iau weithio ar y tir. Felly, mae'r ffermydd cyngor hyn yn cynnig cyfle unigryw i'r rhai sy'n awyddus i droi at y byd amaeth. A heb ddifrïo'r rhai sydd â blynyddoedd lawer o brofiad mewn unrhyw ffordd, mae'n bwysig bob amser i unrhyw ddiwydiant neu sector ganiatáu i waed newydd ddod i mewn gyda syniadau ffres a safbwyntiau newydd. Heb arloesi a newid, byddai amaethyddiaeth, fel unrhyw sector arall, yn aros yn ei unfan. Dylid cofio hefyd fod cymhellion economaidd i gynghorau hefyd, gan fod y rhent o ffermydd sirol yn cyfrannu at falansau'r cyngor. Gwnaeth cynghorau ledled Cymru warged net o £2.7 miliwn y llynedd i helpu i gydbwyso cyllidebau a diogelu gwasanaethau rheng flaen. Mae ffermydd cyngor cynhyrchiol a ffyniannus yn fuddiol, nid yn unig o safbwynt ariannol, ond maent yn sicrhau cymaint o fanteision mwy cyffredinol i gymunedau cyfan. Felly, gadewch i ni roi ein ffermydd cyngor ar waith mewn ffordd lawer mwy creadigol. Beth am daro partneriaeth rhwng cynghorau a cholegau amaethyddol i ddefnyddio ffermydd cyngor fel cyfle i'r disgleiriaf a'r gorau o'n cenhedlaeth nesaf yn y byd ffermio i amaethu'r tir, ar y ddealltwriaeth eu bod yn arloesi a'u bod yn profi ac yn treialu systemau a dulliau ffermio newydd fel rhan o'r fargen. Gadewch inni feddwl o'r newydd a hyrwyddo arferion gorau yn y system. Gadewch inni roi ein hystâd o ffermydd cyhoeddus ar waith er mwyn y gymdeithas ehangach, nid i'r unigolion sy'n ffermio yn unig. A pham ei gadael ar hynny? Mae angen i sefydliadau eraill fod yn rhan o'r drafodaeth hon ac yn rhan o'r mudiad ehangach hwn. Edrychwch ar yr hyn y mae'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yng Nghymru yn ei wneud yn Llyndy Isaf. Prynwyd y fferm gan yr ymddiriedolaeth tua 10 mlynedd yn ôl bellach. Ers hynny, gan weithio gyda chlybiau ffermwyr ifanc Cymru, mae olyniaeth o ffermwyr ifanc wedi cael bwrsariaeth i wneud i'r fferm weithio mewn ffordd fodern a chynaliadwy. Mae ffermio cadwriaethol yn rhan lawn mor bwysig o'r cynllun hwn ag y mae cynhyrchu bwyd, sy'n cyd-fynd i raddau helaeth â'n dyheadau ar gyfer y sector. Mae'n gyfle gwych i berson ifanc rhwng 18 a 25 oed gael cyfle i reoli fferm a dysgu am y busnes, gyda chymorth a chyngor mentoriaid sydd wrth law i helpu os oes angen. Nawr, roedd hwnnw'n benderfyniad bwriadol gan yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol i roi ei ased ar waith yn y ffordd arbennig honno. Felly, fy her heddiw yw i ni alluogi cynghorau i roi'r gorau i edrych ar ffermydd cyngor fel ateb cyflym i'w problemau ariannol. Gadewch i ni fabwysiadu'r safbwynt mwy hirdymor, mwy cynaliadwy. Gadewch inni wneud i'r ystâd o ffermydd cyhoeddus weithio'n llawer mwy creadigol ar ran y gymdeithas. Os ydym o ddifrif ynghylch dyfodol y Gymru wledig, a sicrhau bod pobl ifanc yn gallu byw a gweithio mewn cymunedau gwledig, a bod ein diwydiant ffermio'n addas i'r diben ar gyfer heriau'r unfed ganrif ar hugain, rhaid inni ddweud 'na' wrth amcanion tymor byr. Onid dyna yw holl bwynt Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol? Onid dyna pam ein bod ni fel deddfwrfa wedi gwneud datblygu cynaliadwy yn brif egwyddor drefniadol i'r sector cyhoeddus yma yng Nghymru? Ni ddylem adael i'r ffermydd cyngor hyn ddiflannu o un i un heb ystyried yr hyn rydym yn ei golli. Dylem wneud popeth a allwn i gynorthwyo cynghorau lleol i allu gwrthsefyll y modd y caiff asedau cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol - pedwar conglfaen datblygu cynaliadwy yng Nghymru - mor bwysig eu gwerthu am y nesaf peth i ddim. Y peth lleiaf y gallwn ei wneud yw dod â'r holl chwaraewyr at ei gilydd i ystyried sut y gallwn fynd ati, nid yn unig i atal ein hystâd o ffermydd cyhoeddus rhag cael ei cholli, ond i'w throi'n ased sy'n cyflawni ar ran ein cymunedau gwledig a'n cymdeithas ehangach ledled Cymru. Felly, gyda hyn i gyd mewn cof, rwy'n galw ar Lywodraeth Cymru, gan weithio gyda chomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, i fwrw iddi'n weithredol ar hyn a dod â'r holl chwaraewyr at ei gilydd i fynd i'r afael â'r mater. Dylai ffermydd sy'n eiddo i'r cyhoedd fod yn rhan o fudiad ehangach i sicrhau bod gennym ddiwydiant ffermio cynaliadwy wrth galon ein cymunedau gwledig. Mae gwerthu ein ffermydd yn ddi-baid yn ateb tymor byr i gynghorau sydd o dan bwysau, ond rhaid inni sefyll yn ei erbyn. Mae angen ein cefnogaeth ar genedlaethau'r dyfodol sydd am roi eu troed ar ris yr ysgol ffermio. Dyna pam y gweithiais gyda'r rheini sy'n ceisio cadw ffermydd fel Trecadwgan yn eiddo cyhoeddus. Fferm gyngor yw hon sydd mewn perygl o ddod i ben ei hoes fel fferm fyw, weithredol a chael ei gwaredu fel ased gan Gyngor Sir Penfro. Mae gan Drecadwgan botensial i fod yn fodel ar gyfer y dyfodol, gan arallgyfeirio'n fferm gymunedol. Ffermydd yw'r rheini sy'n cyfuno amaethyddiaeth yn llwyddiannus â meysydd fel iechyd a gofal, gweithgareddau diwylliannol, dysgu gydol oes, creu swyddi, a busnesau crefftwyr. Gall y rhain fod yn anadl einioes i gymunedau gwledig, gan ychwanegu at eu cynaliadwyedd, ac wrth gwrs at les eu pobl. Nawr, rwy'n ddigon pragmatig i dderbyn y gall fod amgylchiadau penodol yn pennu mai gwerthu fferm gyngor yw'r unig ddewis ymarferol. Ar ôl rhoi cynnig ar bopeth arall, os mai gwerthu yw'r unig ddewis sydd ar ôl, gadewch inni sicrhau mai cymunedau lleol sy'n cael y cynnig cyntaf, a gadewch inni wneud hynny mewn ffordd sy'n rhoi'r amser a'r gefnogaeth sydd eu hangen ar y cymunedau hynny i wneud hwnnw'n bosibilrwydd realistig ac ymarferol. Efallai y cymer ychydig yn hwy nag a wnâi fel arall ac efallai na fydd yn cynhyrchu cymaint o arian ar y cychwyn ag y byddai cynghorau'n dymuno, ond yn y tymor hwy byddai'n gwneud cymaint mwy ac yn rhoi cymaint mwy o werth i'r gymuned a'r cyngor, o'i gymharu â gwerthiant cyflym. Dylai Llywodraeth Cymru a chynghorau ddysgu o esiampl fferm Trecadwgan a sicrhau bod pob cymuned yn cael cyfle i chwarae ei rhan pan fydd y cyfleoedd hyn yn codi. Mae'r rheini sy'n ymladd dros Drecadwgan wedi cyhoeddi rhestr o newidiadau polisi angenrheidiol sy'n deillio o'u brwydr. Credaf y dylai Llywodraeth Cymru edrych yn fanwl ar yr awgrymiadau hynny. Un o'r rhain yw y dylai Llywodraeth Cymru greu grŵp adolygu diwygio tir, tebyg i'r un sy'n gweithredu yn yr Alban, gyda briff i archwilio: i ba raddau y gall diffyg mynediad at dir dagu dyheadau a chyfleoedd pobl; yr effeithiau ar gyflogaeth a'r economi wledig yn deillio o hynny; a ffyrdd y gellid ac y dylid gwella mynediad at dir - tir gwledig a threfol, gyda llaw. Maent hefyd wedi galw am adolygiad o Orchymyn Caniatâd Gwaredu Cyffredinol (Cymru) i roi llawer mwy o bwyslais ar fuddiannau cenedlaethau'r dyfodol, yn hytrach na dim ond y pris gorau yn y sefyllfaoedd hyn. Mae angen inni ystyried cronfa cyfoeth cymunedol genedlaethol hefyd, fel y gallwn helpu i gaffael tir ffermio er mwyn i'r gymuned fod yn berchen arno. Yn ogystal, mae galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno banc tir amaethyddol i Gymru - banc ariannol. Yn ogystal â darparu benthyciadau llog isel a di-log i newydd-ddyfodiaid, gallai'r banc tir hwn ddarparu cyllid i gymunedau sydd am brynu tir a ffermydd, gan gynnwys ffermydd sirol. Hefyd, gallai helpu awdurdodau lleol i brynu tir newydd i dyfu'r ystâd o ffermydd sirol. Nawr, mae'r rhain i gyd yn gynigion ymarferol, ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr at glywed yr hyn sydd gan y Gweinidog i'w ddweud am y mathau hyn o awgrymiadau. Nid yw'r llwybr presennol o werthu ffermydd cyngor yn dderbyniol. Yr hyn sy'n llai derbyniol byth, wrth gwrs, yw'r diffyg gweithredu a welwn gan Lywodraeth Cymru, a ddylai fod yn helpu ac yn gweithio gyda chynghorau i ddiogelu'r ased pwysig hwn, a hefyd yn sicrhau ei fod yn cael ei ddefnyddio i sicrhau'r budd mwyaf, nid yn unig i'r sector, ond i'r gymdeithas ehangach. Mae diogelu ein tir, ein hamgylchedd, ein pobl a'n diwylliant i gyd yn rhan o gael gweledigaeth ac uchelgais ar gyfer ein ffermydd cyhoeddus.