English: I should start by saying that this has been a complex inquiry. The Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 affects all public services in Wales, and different public bodies face different challenges. There might be one thing that makes it difficult for health boards to implement the Act, but that same thing might not affect local authorities. We had to take a step back and look at the bigger picture: what barriers were common to most, if not all, public services, and what fundamental problems lay behind everyone's efforts to implement the Act? The Act is broad, holistic, and no single public body will be able to realise any of the seven well-being goals alone. Public bodies have come together to make the Act work. Many organisations and individuals have responsibilities under the Act, including the Future Generations Commissioner for Wales, who both promotes the Act and helps public bodies implement it. We wanted to find out whether the commissioner was doing her job effectively, and whether the Welsh Government itself was leading on implementing the legislation and taking public bodies on a journey that requires a significant change in mindset and culture. The Public Accounts Committee led this work because our remit is broad, and that enables us to consider such cross-cutting legislation that has an impact on every aspect of Welsh Government business. So, what did we find out about the first five years of the implementation of the Act? Well, we found the Welsh Government and public bodies got off to a slow start, and not all of those public bodies prioritised implementing the Act. Many public bodies told us about the impact of austerity on their capacity to fulfil their statutory duties, let alone implement aspirational legislation such as this Act. We concluded that public bodies do not need more funding to implement the Act, which is about doing things differently, and not doing extra things. However, we do believe that, by adopting the five ways of working, public bodies will meet their sustainable development duty and will have the potential to work more economically, efficiently and effectively. We were pleased to find the Welsh Government and other public bodies are now making progress. Government policy is now resonating more strongly with the principles of sustainable development, but there is still more to do. We also heard that, in responding to the pandemic, barriers to collaboration, integration and involvement - three of the five ways of working, as they're termed - have been broken down. We have reason to believe that this has been a catalyst for cultural change. We encourage public bodies to retain this progress as they shift their focus from the day to day to the longer term and beyond, as we begin our recovery from the pandemic. We directed most of our recommendations to the Welsh Government, because it is ultimately responsible for ensuring that this legislation is implemented successfully. The Welsh Government, we decided, needs to be an exemplar in its leadership, and to set the tone and direction for progressive and successful implementation of the Act. We made 14 recommendations, some of which I would like to highlight today. The Welsh Government must ensure that all of its future policy and legislation is consistent with the Act. It must stop creating more partnership bodies and new reporting requirements spread across legislation and statutory guidance. The public sector landscape has become unnecessarily bureaucratic and confusing, which has been a major barrier to the implementation of this Act. We've recommended the Welsh Government publish guidance, setting out clearly how the key partnership bodies should work within the framework of this Act, and how bureaucracy and duplication can be reduced. We've also recommended that Welsh Government reconsider its approach to funding public services boards. We do not believe that public bodies should be getting additional funding. However, we do think that financial contributions to public services boards could be formalised to give clarity over what resources they have available. We acknowledge the Deputy Minister's written statement of 19 February on 'Shaping Wales' Future: Delivering National Well-being Milestones and National Well-being Indicators and a report on Wales' future'. This was issued three weeks after we scrutinised the Welsh Government in committee, and commits to taking forward some vital areas of work under this Act. These were also areas that arose in evidence, and we were pleased the Welsh Government has responded. We've recommended that the Welsh Government carries out a review of which public bodies are subject to the Act, how it can provide longer term financial security to public bodies, and better frame its remit letters for sponsored bodies around the Act. However, it is not only the Welsh Government that must do better. We encourage the future generations commissioner and public bodies to continue to develop constructive relationships to fully utilise the work and expertise of the commissioner and her office. We also stress the importance of the commissioner prioritising support for public bodies and public services boards in delivering the legislation. And finally, to complete the audit cycle, the Auditor General for Wales should raise his expectations of public bodies and highlight, where appropriate, poor adoption of the Act. This has been a long, challenging but - and I think I can say this on behalf of all members of the committee - a rewarding inquiry. I look forward to hearing Members' contributions to the debate today, and I hope that the debate continues long into the future so that this important legislation remains at the forefront of public policy and ultimately delivers its intent. I look forward to Members' contributions in today's debate.
Welsh: Dylwn ddechrau drwy ddweud bod hwn wedi bod yn ymchwiliad cymhleth. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn effeithio ar bob gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru, ac mae gwahanol gyrff cyhoeddus yn wynebu heriau gwahanol. Efallai fod un peth yn ei gwneud yn anodd i fyrddau iechyd weithredu'r Ddeddf, ond efallai na fydd yr un peth hwnnw'n effeithio ar awdurdodau lleol. Bu'n rhaid inni gymryd cam yn ôl ac edrych ar y darlun ehangach: pa rwystrau oedd yn gyffredin i'r rhan fwyaf o wasanaethau cyhoeddus, os nad pob un, a pha broblemau sylfaenol oedd wrth wraidd ymdrechion pawb i weithredu'r Ddeddf? Mae'r Ddeddf yn eang, yn gyfannol, ac ni fydd yr un corff cyhoeddus unigol yn gallu gwireddu unrhyw un o'r saith nod llesiant ar ei ben ei hun. Mae cyrff cyhoeddus wedi dod at ei gilydd i wneud i'r Ddeddf weithio. Mae gan lawer o sefydliadau ac unigolion gyfrifoldebau o dan y Ddeddf, gan gynnwys Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru, sy'n hyrwyddo'r Ddeddf ac yn helpu cyrff cyhoeddus i'w gweithredu. Roeddem am ddarganfod a oedd y comisiynydd yn gwneud ei gwaith yn effeithiol, ac a oedd Llywodraeth Cymru ei hun yn arwain ar weithredu'r ddeddfwriaeth a mynd â chyrff cyhoeddus ar daith sy'n galw am newid sylweddol yn y meddylfryd a diwylliant. Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a arweiniodd y gwaith hwn oherwydd bod ein cylch gwaith yn eang, ac mae hynny'n ein galluogi i ystyried deddfwriaeth drawsbynciol o'r fath sy'n effeithio ar bob agwedd ar fusnes Llywodraeth Cymru. Felly, beth a ddysgwyd am y pum mlynedd cyntaf ers gweithredu'r Ddeddf? Wel, gwelsom fod Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus wedi dechrau'n araf, ac nad oedd pob un o'r cyrff cyhoeddus hynny'n rhoi blaenoriaeth i weithredu'r Ddeddf. Dywedodd llawer o gyrff cyhoeddus wrthym am effaith cyni ar eu gallu i gyflawni eu dyletswyddau statudol, heb sôn am weithredu deddfwriaeth uchelgeisiol fel y Ddeddf hon. Daethom i'r casgliad nad oes angen mwy o arian ar gyrff cyhoeddus i weithredu'r Ddeddf, sy'n ymwneud â gwneud pethau'n wahanol, ac nid gwneud pethau ychwanegol. Fodd bynnag, drwy fabwysiadu'r pum ffordd o weithio, credwn y bydd cyrff cyhoeddus yn cyflawni eu dyletswydd datblygu cynaliadwy ac y bydd ganddynt allu i weithio'n fwy economaidd, effeithlon ac effeithiol. Roeddem yn falch o weld bod Llywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus eraill bellach yn gwneud cynnydd. Mae polisi'r Llywodraeth bellach yn creu argraff gryfach gydag egwyddorion datblygu cynaliadwy, ond mae mwy i'w wneud o hyd. Clywsom hefyd, wrth ymateb i'r pandemig, fod rhwystrau i gydweithredu, integreiddio a chynnwys - tair o'r pum ffordd o weithio, fel y'u gelwir - wedi'u chwalu. Mae gennym reswm dros gredu bod hyn wedi bod yn gatalydd ar gyfer newid diwylliannol. Rydym yn annog cyrff cyhoeddus i gadw'r cynnydd hwn wrth iddynt symud eu ffocws o ddydd i ddydd i'r tymor hwy a thu hwnt, wrth inni ddechrau ymadfer o'r pandemig. Gwnaethom gyfeirio'r rhan fwyaf o'n hargymhellion at Lywodraeth Cymru, oherwydd yn y pen draw hi sy'n gyfrifol am sicrhau bod y ddeddfwriaeth yn cael ei gweithredu'n llwyddiannus. Penderfynwyd bod angen i Lywodraeth Cymru fod yn esiampl yn ei harweinyddiaeth, a gosod naws a chyfeiriad gweithredu'r Ddeddf yn gynyddol ac yn llwyddiannus. Gwnaethom 14 o argymhellion, a hoffwn dynnu sylw at rai ohonynt heddiw. Rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau bod ei holl bolisi a deddfwriaeth yn y dyfodol yn gyson â'r Ddeddf. Rhaid iddi roi'r gorau i greu mwy o gyrff partneriaeth a gofynion adrodd newydd ar draws deddfwriaeth a chanllawiau statudol. Mae'r dirwedd sector cyhoeddus wedi mynd yn ddiangen o fiwrocrataidd a dryslyd, ffactor sydd wedi bod yn rhwystr mawr i weithredu'r Ddeddf hon. Rydym wedi argymell bod Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi canllawiau i nodi'n glir sut y dylai'r cyrff partneriaeth allweddol weithio o fewn fframwaith y Ddeddf hon, a sut y gellir lleihau biwrocratiaeth a dyblygu. Rydym hefyd wedi argymell bod Llywodraeth Cymru yn ailystyried ei dull o ariannu byrddau gwasanaethau cyhoeddus. Nid ydym yn credu y dylai cyrff cyhoeddus gael arian ychwanegol. Fodd bynnag, credwn y gellid ffurfioli cyfraniadau ariannol i fyrddau gwasanaethau cyhoeddus er mwyn egluro pa adnoddau sydd ar gael iddynt. Rydym yn cydnabod datganiad ysgrifenedig y Dirprwy Weinidog ar 19 Chwefror ar 'Llunio Dyfodol Cymru: Cyflawni'r Cerrig Milltir Llesiant Cenedlaethol a'r Dangosyddion Llesiant Cenedlaethol ac adroddiad ar ddyfodol Cymru'. Cyhoeddwyd hwn dair wythnos ar ôl i ni graffu ar Lywodraeth Cymru yn y pwyllgor, ac mae'n ymrwymo i ddatblygu meysydd gwaith hanfodol o dan y Ddeddf hon. Roedd y rhain hefyd yn feysydd a gododd mewn tystiolaeth, ac roeddem yn falch bod Llywodraeth Cymru wedi ymateb. Rydym wedi argymell bod Llywodraeth Cymru yn cynnal adolygiad o ba gyrff cyhoeddus sy'n ddarostyngedig i'r Ddeddf, sut y gall ddarparu sicrwydd ariannol tymor hwy i gyrff cyhoeddus, a llunio ei llythyrau cylch gwaith yn well o amgylch y Ddeddf ar gyfer cyrff a noddir. Fodd bynnag, nid Llywodraeth Cymru yn unig a ddylai wneud yn well. Rydym yn annog comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol a chyrff cyhoeddus i barhau i ddatblygu cysylltiadau adeiladol er mwyn gwneud defnydd llawn o waith ac arbenigedd y comisiynydd a'i swyddfa. Rydym hefyd yn pwysleisio pa mor bwysig yw hi i'r comisiynydd flaenoriaethu cymorth i gyrff cyhoeddus a byrddau gwasanaethau cyhoeddus ar gyfer y gwaith o gyflawni'r ddeddfwriaeth. Ac yn olaf, i gwblhau'r cylch archwilio, dylai Archwilydd Cyffredinol Cymru ddisgwyl mwy gan gyrff cyhoeddus a thynnu sylw, lle bo'n briodol, at lle nad yw'r Ddeddf wedi'i mabwysiadu'n dda. Mae hwn wedi bod yn ymchwiliad hir a heriol ond - a chredaf y gallaf ddweud hyn ar ran holl aelodau'r pwyllgor - bu'n ymchwiliad gwerth chweil hefyd. Edrychaf ymlaen at glywed cyfraniadau'r Aelodau i'r ddadl heddiw, ac rwy'n gobeithio y bydd y ddadl yn parhau ymhell i'r dyfodol fel bod y ddeddfwriaeth bwysig hon yn parhau i fod yn flaenllaw mewn polisi cyhoeddus ac yn y pen draw yn cyflawni ei bwriad. Edrychaf ymlaen at gyfraniadau'r Aelodau yn y ddadl heddiw.