English: So, in this sixth Senedd, we have the opportunity now to do things very differently. Now that we have the powers, we need to restore the public and social purpose to the very heart of all public and community transport, as we've already begun to do with trains. And this means putting people, transport users and locally-elected representatives, back in control of our buses and of the wider oversight of public transport, so that buses and trains and Fflecsi buses and on-demand buses and community transport work effectively together, and where no-one - no-one - is left without being connected to their wider community and the world of work and the world of their friends and of society. Despite the pandemic, or perhaps because of it, that work has already begun. The bus service agreement of March 2021 has committed over £37 million of funding to continue to support the bus industry in the coming financial year, but this is conditional on, in quotes, 'a fundamental reshaping of local bus services, better meeting the needs of passengers.' And it also seeks to rebuild patronage post COVID, encouraging increasing numbers to use public transport over time for a wide range of journeys. That's good, and it's encouraging to see Ministers seizing the opportunity to reshape the way we do bus transport already. The bold announcement yesterday on the pause and review of road building also had a welcome focus on shifting investment into buses and public transport. That's good, but there is much more to do - much more. 'Llwybr Newydd: the Wales Transport Strategy 2021', sets a clear and new radical direction to take on bus transport and local transport connectivity. It contains a range of commitments, which include extending the reach of bus services - not shrinking, but extending - progressing the new bus legislation, which we've consulted on already, to give the public sector more control over local bus services, delivering innovative, more flexible bus services in partnership with local authorities, with commercial and with third sectors, says the chair of the Co-operative Party, and ensuring that bus services and facilities are accessible, attractive and safe for everyone. They are the go-to choice, not a leftover option. Now, this is truly exciting for many of us. This sees a new future for buses that puts them at the heart of local and regional transport policy, and it puts people back at the heart of those local services, with greater control over local routes and times and more, with the point of principle that, in quotes, 'bus services and facilities are accessible, attractive and safe for everyone'. So, how do we then put people and bus users back at the heart of public transport? We do it by using the new powers this Senedd now has, by putting a modern, Welsh form of re-regulation of buses and public transport in place, and by recognising that buses and public transport have a fundamental social and public purpose. We democratise buses again. Now, we don't start from a blank sheet. We start from a real world of several decades of post-deregulation bus services, and we start from acknowledging the skills and expertise that are out there in the current operators, and some of the investment, albeit greatly driven by Government investment and regulation, in modern and accessible vehicles in parts of the network, and we also acknowledge the commitment and experience of the drivers and the staff who've kept this service through the pandemic too. But I say if London and Liverpool can have greater democratic control of, and greater integration of, buses and other forms of public transport, integrating ticketing and cheaper tickets, routes and services going more frequently when and where the public want them to go, then why not us? And if commercial operators can provide these services, then, as in the few select places of the UK and actually many worldwide, so can local and regional and municipal authorities and not-for-profit mutuals and social enterprises too. If they can have greater investment in buses with a longer term funding horizon, ultra low emission buses, fully accessible at that, if we can shift funding and passengers to climate-friendly mass transit, rather than individual transport, and we can improve working conditions and the attractiveness of the sector for drivers - . I say if it's good enough for London and it's good enough for Liverpool, then it's good enough for Lewistown in Ogmore, and it's good enough for Laleston in Bridgend, or for Llanelli and Llandudno, and anywhere else in Wales for that matter too. So, let's be bold in reimagining the future of buses and integrated transport in Wales. I'm looking forward in this debate to hearing other Members of the Senedd's views on the future of buses and integrated transport in Wales, and the response of the Minister to this debate shortly, as I hope he will set out a bus timetable for delivering this exciting and radical transformation. And Dirprwy Lywydd, I will only require a short time at the end to respond. Thank you.
Welsh: Felly, yn y chweched Senedd hon, mae gennym gyfle yn awr i wneud pethau'n wahanol iawn. Gan fod gennym y pwerau bellach, mae angen inni adfer y diben cyhoeddus a chymdeithasol sy'n graidd i bob trafnidiaeth gyhoeddus a chymunedol fel rydym eisoes wedi dechrau ei wneud gyda threnau. Ac mae hyn yn golygu adfer rheolaeth ar y bysiau a'r oruchwyliaeth ehangach ar drafnidiaeth gyhoeddus i bobl, defnyddwyr trafnidiaeth a chynrychiolwyr a etholir yn lleol, fel bod bysiau a threnau a bysiau Fflecsi a bysiau ar alw a thrafnidiaeth gymunedol yn gweithio'n effeithiol gyda'i gilydd, a lle nad oes neb - neb - yn cael ei adael heb gysylltiad â'u cymuned ehangach a'r byd gwaith a byd eu ffrindiau a chymdeithas. Er gwaethaf y pandemig, neu efallai o'i herwydd, mae'r gwaith hwnnw eisoes wedi dechrau. Mae'r cytundeb gwasanaethau bysiau ym mis Mawrth 2021 wedi ymrwymo dros £37 miliwn o gyllid i barhau i gefnogi'r diwydiant bysiau yn y flwyddyn ariannol sydd i ddod, ond mae hyn yn amodol ar 'ail-lunio gwasanaethau bysiau lleol yn sylfaenol, gan ddiwallu anghenion teithwyr yn well.' Ac mae hefyd yn ceisio ailddatblygu defnydd ar ôl COVID, gan annog niferoedd cynyddol i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus dros amser ar gyfer ystod eang o deithiau. Mae hynny'n dda, ac mae'n galonogol gweld Gweinidogion yn manteisio ar y cyfle i ailsiapio trafnidiaeth bysiau. Roedd y cyhoeddiad beiddgar ddoe ar oedi ac adolygu'r gwaith adeiladu ffyrdd hefyd yn canolbwyntio'n galonogol ar symud buddsoddiad tuag at fysiau a thrafnidiaeth gyhoeddus. Mae hynny'n dda, ond mae llawer mwy i'w wneud - llawer mwy. Mae 'Llwybr Newydd: Strategaeth Drafnidiaeth Cymru 2021', yn gosod cyfeiriad radical eglur a newydd i ymgymryd â thrafnidiaeth bysiau a chysylltedd trafnidiaeth leol. Mae'n cynnwys amrywiaeth o ymrwymiadau, sy'n cynnwys ymestyn cyrhaeddiad gwasanaethau bysiau - nid crebachu, ond ymestyn - datblygu'r ddeddfwriaeth bysiau newydd, deddfwriaeth rydym wedi ymgynghori arni eisoes, i roi mwy o reolaeth i'r sector cyhoeddus dros wasanaethau bysiau lleol, gan ddarparu gwasanaethau bysiau arloesol a mwy hyblyg mewn partneriaeth ag awdurdodau lleol, gyda sectorau masnachol a'r trydydd sector, meddai cadeirydd y Blaid Gydweithredol, a sicrhau bod gwasanaethau a chyfleusterau bysiau yn hygyrch, yn ddeniadol ac yn ddiogel i bawb. Hwy yw'r opsiwn y bydd pobl yn ei ddewis gyntaf, yn hytrach nag opsiwn sbâr. Nawr, mae hyn yn wirioneddol gyffrous i lawer ohonom. Mae'n cynnig dyfodol newydd i fysiau sy'n eu rhoi wrth wraidd polisi trafnidiaeth lleol a rhanbarthol, ac mae'n rhoi pobl yn ôl wrth wraidd y gwasanaethau lleol hynny, gyda mwy o reolaeth dros lwybrau ac amseroedd lleol a mwy, gyda'r pwynt o egwyddor 'bod gwasanaethau a chyfleusterau bysiau yn hygyrch, yn ddeniadol ac yn ddiogel i bawb'. Felly, sut y mae rhoi pobl a defnyddwyr bysiau yn ôl wrth wraidd trafnidiaeth gyhoeddus? Rydym yn ei wneud drwy ddefnyddio'r pwerau newydd sydd gan y Senedd hon yn awr, drwy weithredu dull modern, Cymreig o ailreoleiddio bysiau a thrafnidiaeth gyhoeddus, a thrwy gydnabod bod gan fysiau a thrafnidiaeth gyhoeddus ddiben cymdeithasol a chyhoeddus sylfaenol. Rydym yn democrateiddio bysiau eto. Nawr, nid ydym yn dechrau o'r dechrau. Rydym yn dechrau o'r byd go iawn o sawl degawd o wasanaethau bysiau ar ôl dadreoleiddio, ac rydym yn dechrau drwy gydnabod y sgiliau a'r arbenigedd sydd ar gael gan y gweithredwyr presennol, a rhywfaint o'r buddsoddiad, er ei fod wedi'i lywio'n fawr gan fuddsoddiad a threfn reoleiddio'r Llywodraeth, mewn cerbydau modern a hygyrch mewn rhannau o'r rhwydwaith, ac rydym hefyd yn cydnabod ymrwymiad a phrofiad y gyrwyr a'r staff sydd wedi cadw'r gwasanaeth hwn i fynd drwy'r pandemig hefyd. Ond os gall Llundain a Lerpwl gael mwy o reolaeth ddemocrataidd ar fysiau a mathau eraill o drafnidiaeth gyhoeddus, a'u hintegreiddio'n well, gan integreiddio systemau tocynnau a thocynnau rhatach, llwybrau a gwasanaethau'n mynd yn amlach pan a lle mae'r cyhoedd am iddynt fynd, ni welaf pam na allwn ninnau wneud hynny hefyd. Ac os gall gweithredwyr masnachol ddarparu'r gwasanaethau hyn, fel yn yr ychydig leoedd dethol yn y DU a llawer yn fyd-eang mewn gwirionedd, gall awdurdodau lleol a rhanbarthol a threfol a chydfuddiannol di-elw a mentrau cymdeithasol wneud hynny hefyd. Os gallant gael mwy o fuddsoddiad mewn bysiau gyda gorwel ariannu mwy hirdymor, bysiau allyriadau isel iawn, sy'n gwbl hygyrch ar hynny, os gallwn droi cyllid a theithwyr at drafnidiaeth dorfol sy'n ystyriol o'r hinsawdd, yn hytrach na thrafnidiaeth unigolion, ac os gallwn wella amodau gwaith ac atyniad y sector i yrwyr - . Os yw'n ddigon da i Lundain ac yn ddigon da i Lerpwl, yn fy marn i mae'n ddigon da i Lewistown yn Ogwr, ac mae'n ddigon da i Drelales ym Mhen-y-bont ar Ogwr, neu i Lanelli a Llandudno, ac i unrhyw le arall yng Nghymru o ran hynny. Felly, gadewch inni fod yn feiddgar ac ailddychmygu dyfodol bysiau a thrafnidiaeth integredig yng Nghymru. Rwy'n edrych ymlaen yn y ddadl hon at glywed barn Aelodau eraill y Senedd ar ddyfodol bysiau a thrafnidiaeth integredig yng Nghymru, ac ymateb y Gweinidog i'r ddadl hon cyn bo hir, gan fy mod yn gobeithio y bydd yn nodi amserlen bysiau ar gyfer cyflawni'r trawsnewid cyffrous a radical hwn. A Ddirprwy Lywydd, dim ond amser byr fydd ei angen arnaf ar gyfer ymateb ar y diwedd. Diolch.