English: It is disappointing that some in the low TB area are not following the post-movement testing requirements. This minority risk spoiling it for everyone and must accept their responsibilities in protecting their herd and the wider area. We know from movement and testing data which animals need to be tested and by when, and we are tightening our enforcement protocols to take action where necessary. In 2018-19, taking account of salvage receipts, the Welsh Government has paid over £14 million in TB compensation to farmers. This is unsustainable to the public purse and, coupled with the loss of EU funding post Brexit, emphasises the need for a fair compensation regime for the farmer and taxpayer. I therefore feel it is an appropriate time to review the current arrangements. Any new regime will drive good farming practice whilst discouraging bad practice. On a more positive note, there are some excellent examples of co-operative working taking place, and this model will enable us to succeed. We have engaged with a group of farmers and vets on the Gower, who plan to deliver badger vaccination alongside cattle control measures in order to eradicate TB from the area. We are working collaboratively in the intermediate TB area north in response to a developing disease situation. A strengthened contiguous testing regime is now in place here and, to support TB-free herds, veterinary 'keep it out' visits are available through the Cymorth TB programme. I would encourage all farmers in this area to take advantage of a free visit by their own vet to discuss what they can do to protect their herd from TB. It is worth pointing out that one in three confirmed TB breakdowns in high TB areas and eight in 10 in the low TB area are primarily attributable to cattle movements. These statistics speak for themselves: some TB breakdowns can be prevented if farmers source stock more carefully. With careful consideration of the TB test history of prospective purchases, a farmer can minimise the risk of bringing disease into their herd. We are continuously strengthening our approach to TB eradication, aiming to balance control measures with farm business sustainability - for example, expanding our portfolio of available TB tests, working with vets to improve the TB diagnostics available to us. A key commitment in the refreshed programme introduced a formal approach to tackling persistent TB herd breakdowns. Bespoke action plans, containing enhanced measures to eradicate the disease, are put in place in herds that have been under TB restrictions for 18 months or more. By the end of December, 59 action plans had been implemented in persistent TB breakdowns and 21 herds with an action plan in place had restrictions lifted. Another facet of the action plan process is the testing and removal of test-positive badgers. This takes place in selected herds where evidence suggests badgers are contributing to the persistence of disease. A report on last year's field work is currently being finalised and will be available shortly. Preparatory work on the third year of operations is well under way. Understanding the TB picture in wildlife is important and I would remind everyone to report badgers found dead to inform the all-Wales badger found dead survey. I have seen the devastation a TB breakdown can bring to a farming family and business. The slaughter of TB reactors on farm, although sometimes unavoidable, can be particularly distressing to witness. I have listened to concerns raised by the industry about this matter, and officials are currently looking at ways we can reduce the instances when TB reactors need to be shot on farm. If there are ways we can make this situation any easier for those affected, I am keen to explore them. I will provide a further update on progress in the coming months. As part of our long-term strategy, we are supporting the creation of the bovine TB centre of excellence in Aberystwyth, led by esteemed Professor Glyn Hewinson. Close linkages between the centre and our programme are being developed. The last 18 months have been a period of progressive change for the TB eradication programme, and utilising and learning from new technology will be important going forward. However, I cannot over-emphasise the value of collaboration when it comes to TB eradication, and each of us has a role to play. By working together in partnership, with a single purpose, we will stamp out this disease. Diolch.
Welsh: Mae'n siomedig nad yw rhai pobl yn yr ardaloedd TB isel yn dilyn y gofynion i gynnal profion ar ôl symud gwartheg. Mae'r risg leiafrifol hon yn amharu ar bethau i bawb ac mae'n rhaid iddyn nhw dderbyn eu cyfrifoldebau o ran diogelu eu buchesi a'r ardal ehangach. Rydym ni'n gwybod o ddata ynglŷn â symud a phrofion pa anifeiliaid sydd angen eu profi ac erbyn pryd, ac rydym ni'n tynhau ein protocolau gorfodi er mwyn gweithredu pan fo angen. Yn 2018-19, gan ystyried derbynebau achub, mae Llywodraeth Cymru wedi talu dros £14 miliwn mewn iawndal TB i ffermwyr. Nid yw hyn yn gynaliadwy i'r pwrs cyhoeddus, ac yn ogystal â cholli cyllid yr Undeb Ewropeaidd ar ôl Brexit, mae'n pwysleisio'r angen am gyfundrefn iawndal deg ar gyfer y ffermwr a'r trethdalwr. Rwyf o'r farn felly ei bod hi'n amser priodol adolygu'r trefniadau presennol. Bydd unrhyw drefn newydd yn cymell arferion ffermio da ac yn atal arferion gwael. Ar nodyn mwy cadarnhaol, mae rhai enghreifftiau gwych yn bod o weithio ar y cyd, a bydd y model hwn yn ein galluogi ni i lwyddo. Rydym ni wedi ymgysylltu â grŵp o ffermwyr a milfeddygon ar Benrhyn Gŵyr, sy'n bwriadu cyflwyno brechu moch daear law yn llaw â mesurau rheoli gwartheg er mwyn dileu TB o'r ardal. Rydym ni'n gweithio ar y cyd yn yr ardaloedd TB canolig yn y gogledd mewn ymateb i sefyllfa lle mae'r clefyd yn datblygu. Mae cyfundrefn brofi gryfach ar gyfer buchesi cyffiniol bellach ar waith yma, ac er mwyn cefnogi buchesi sy'n rhydd o TB, mae ymweliadau 'cadw TB allan' gan filfeddygon ar gael drwy'r rhaglen Cymorth TB er mwyn cadw'r clefyd draw. Rwy'n annog yr holl ffermwyr yn yr ardal hon i fanteisio ar ymweliad am ddim gan eu milfeddyg eu hunain i drafod yr hyn y gallan nhw ei wneud i ddiogelu eu buches rhag TB. Mae'n werth nodi y priodolir un o bob tri achos o TB sydd wedi ei gadarnhau mewn ardaloedd TB uchel ac wyth o bob 10 yn yr ardal TB isel yn bennaf i symudiadau gwartheg. Mae'r ystadegau hyn yn siarad drostyn nhw eu hunain: gellir atal rhai achosion o TB os yw ffermwyr yn prynu eu stoc yn fwy gofalus. Gan ystyried yn ofalus hanes profion TB gwartheg y mae'n ystyried eu prynu, gall ffermwr leihau'r perygl o ddod â'r clefyd i'w fuches. Rydym ni'n parhau i gryfhau ein dull o ddileu TB, gan anelu at gydbwyso mesurau rheoli â chynaliadwyedd busnesau fferm - er enghraifft, ehangu ein hystod o brofion TB sydd ar gael, gan weithio gyda milfeddygon i wella'r ddiagnosteg TB sydd ar gael i ni. Un o ymrwymiadau allweddol y rhaglen newydd oedd cyflwyno dull ffurfiol o fynd i'r afael ag achosion parhaus o TB mewn buchesi. Mae cynlluniau gweithredu pwrpasol, sy'n cynnwys mesurau llymach i ddileu'r clefyd, yn cael eu rhoi ar waith mewn buchesi sydd wedi bod o dan gyfyngiadau TB am 18 mis neu fwy. Erbyn diwedd mis Rhagfyr, roedd 59 o gynlluniau gweithredu wedi'u rhoi ar waith mewn achosion cyson o TB, ac roedd cyfyngiadau wedi'u dileu ar 21 o fuchesi oedd â chynllun gweithredu. Agwedd arall ar broses y cynllun gweithredu yw profi a chael gwared ar foch daear sy'n cael profion cadarnhaol. Mae hyn yn digwydd mewn buchesi dethol pan fo tystiolaeth yn awgrymu bod moch daear yn cyfrannu at barhad y clefyd. Mae adroddiad ar waith maes y llynedd yn cael ei gwblhau ar hyn o bryd a bydd ar gael yn fuan. Mae'r gwaith paratoadol ar drydedd flwyddyn y gweithrediadau yn mynd rhagddo'n dda. Mae deall y sefyllfa o ran TB mewn bywyd gwyllt yn bwysig, ac fe hoffwn i atgoffa pawb i roi gwybod am foch daear a ganfuwyd yn farw er mwyn cyfrannu at arolwg Cymru gyfan o foch daear a ganfuwyd yn farw. Rwyf wedi gweld y dinistr y gall achos o TB ei greu i deulu a busnes ffermio. Gall lladd gwartheg â TB arnyn nhw ar y fferm, er nad oes modd osgoi hynny weithiau, fod yn arbennig o ofidus i'w weld. Rwyf wedi gwrando ar bryderon y mae'r diwydiant wedi eu crybwyll am y mater hwn, ac mae swyddogion wrthi'n ystyried sut y gallwn ni leihau'r achosion pan fo angen saethu gwartheg sydd â TB arnyn nhw ar y fferm. Os oes ffyrdd y gallwn ni wneud y sefyllfa hon yn haws i'r rhai hynny yr effeithir arnyn nhw, rwy'n awyddus i'w harchwilio. Byddaf yn rhoi diweddariad arall ar y datblygiadau yn ystod y misoedd nesaf. Yn rhan o'n strategaeth tymor hir, rydym ni'n cefnogi creu'r ganolfan ragoriaeth ar gyfer TB buchol yn Aberystwyth, dan arweiniad yr Athro mawr ei barch Glyn Hewinson. Mae cysylltiadau agos rhwng y ganolfan a'n rhaglen yn cael eu datblygu. Mae'r 18 mis diwethaf wedi bod yn gyfnod o newid blaengar ar gyfer y rhaglen dileu TB, a bydd defnyddio a dysgu o dechnoleg newydd yn bwysig wrth fwrw ymlaen. Fodd bynnag, ni allaf orbwysleisio gwerth cydweithredu wrth ddileu TB, ac mae gan bob un ohonom ni ran yn hyn. Drwy weithio gyda'n gilydd mewn partneriaeth, gydag un pwrpas, fe wnawn ni roi terfyn ar y clefyd hwn. Diolch.