English: Thank you, Minister. I welcome the opportunity to contribute on the standards here today. After all, this is the first complete set of standards regulations to be brought before Plenary since 20 March 2018, over four years ago. There are several reasons for the delay, including the decision by the previous Government to put the standards programme on hold during the debate on proposals to introduce a new Welsh language Bill, and later because of the pandemic, of course. In welcoming this debate today, which marks the restart of the roll-out of the standards programme, I'd like to look forward instead of looking back. This is because the introduction of these language duties are an important step forward in many ways, which will make a practical difference. It is vital that the Welsh language is at the core of the recovery work in the health sector as we begin to restore services after the pandemic. Regulation No. 8, if approved today, will mean that everyone in the sector is under the same system, and it rectifies the current situation where the work is only half done: the health boards are under the standards system while the bodies that are mainly responsible for oversight of the health workforce are under the language scheme system of the 1993 Act, with us having legislated here since 2011 to create a bespoke system to promote and facilitate the use of the Welsh language in Wales. As well as underlining the wider shift to take forward the implementation of the Welsh language Measure, new language rights that are specific and important are being created as a result of these regulations. The Minister referred to some, but the important ones are: the right for the public in Wales to apply for jobs in Welsh with the organisations in question, and for employees at these organisations to be able to receive Welsh lessons free of charge; the right for practitioners in health professions who have complaints lodged against them to engage with the process in Welsh throughout, both orally and in writing; and the right for members of the public in Wales to be able to see, hear and use the Welsh language in their dealings with the bodies. Before the introduction of the Measure, there was no effective system to enforce the commitments made by bodies to Welsh speakers, and no body with teeth to listen to complaints. Now, the commissioner is obliged to consider such complaints, which means that individuals who are obstructed from receiving care in Welsh are treated with dignity and respect - something that's vital, given that sick and vulnerable people may have to turn to the bodies in question when they have a complaint or concern about their care under a health practitioner. In any area of equality, legislative change takes time. The evidence available thus far confirms the value of standards in creating that change. There will also be a duty on those who will be subject to these standards to consider the impact of their decisions on the Welsh language when developing new policies, for example to plan proactively to ensure that the principle of not treating the Welsh language less favourably than English guides the sector's planning into the future. This is an acknowledgement of the fact that we cannot separate the importance of having a solid infrastructure in place from the desire to create opportunities for people to use the Welsh language and to see the use of the Welsh language increase as a result. For that reason, I'm very pleased that the Government, together with Plaid Cymru, is committed to extending the duty to use the Welsh language to other important sectors that touch upon the lives of the citizens of Wales, such as the water industry, transport, new public bodies that are outside the standard system and housing associations, together with the commitment in the co-operation agreement to develop a timetable to complete implementation of the Measure in its entirety. It's now important the work moves forward with new momentum and energy in order to extend the baseline of basic provision that our citizens should be able to expect in a bilingual nation, which will benefit individuals, communities and the general well-being of the Welsh language throughout the whole of Wales.
Welsh: Diolch, Weinidog. Dwi'n croesawu'r cyfle i gyfrannu o ran y safonau yma heddiw. Oherwydd, wedi'r cyfan, dyma'r set gyflawn gyntaf o reoliadau safonau i ddod gerbron y Cyfarfod Llawn ers 20 Mawrth 2018, sef dros bedair blynedd yn ôl. Ac mae sawl rheswm dros yr oedi, gan gynnwys penderfyniad y Llywodraeth flaenorol i roi rhaglen safonau ar stop yn ystod y cynigion a dadleuon i gyflwyno Bil y Gymraeg newydd ac, yn ddiweddarach, y pandemig, wrth gwrs. Wrth groesawu hyn heddiw, sy'n nodi ailddechrau cyflwyno'r rhaglen safonau, hoffwn edrych ymlaen nid yn ôl, oherwydd mae cyflwyno dyletswyddau iaith yma yn gam pwysig ymlaen ar sawl ystyr fydd yn gwneud gwahaniaeth ymarferol. Mae'n hanfodol bwysig bod y Gymraeg wrth galon y gwaith ailgodi yn y sector iechyd wrth inni ddechrau adfer gwasanaethau wedi'r pandemig. Bydd rheoliadau rhif 8, o'u cymeradwyo heddiw, yn golygu bod pawb yn y sector o dan yr un drefn ac yn cywiro'r sefyllfa bresennol, sydd yn golygu bod y gwaith ar ei hanner: y byrddau iechyd dan safonau tra bo'r cyrff yma, sy'n gyfrifol yn bennaf am oruchwylio'r gweithlu iechyd, dan gyfundrefn cynlluniau iaith Deddf 1993, a ninnau wedi deddfu yma ers 2011 i greu cyfundrefn bwrpasol i hybu a hwyluso defnyddio'r Gymraeg i Gymru. Yn ogystal â thanlinellu'r trywydd ehangach o symud y gwaith o weithredu Mesur y Gymraeg yn ei flaen, mae hawliau iaith penodol newydd a phwysig yn cael eu creu yn sgil y rheoliadau. Fe gyfeiriodd y Gweinidog at rai, ond, wrth gwrs, y rhai pwysig ydy: yr hawl i'r cyhoedd yng Nghymru wneud cais am swydd yn Gymraeg gyda'r cyrff dan sylw, ac i weithiwyr y cyrff allu cael gwersi Cymraeg am ddim; yr hawl i ymarferwyr a'r proffesiynau iechyd sy'n wynebu cwynion yn eu herbyn i gael ymwneud yn Gymraeg â'r broses drwyddi draw, ar lafar ac yn ysgrifenedig; a'r hawl i aelodau'r cyhoedd yng Nghymru allu gweld, clywed a defnyddio'r Gymraeg yn eu hymwneud â'r cyrff. Cyn dyfodiad y Mesur, doedd dim cyfundrefn effeithiol i orfodi'r ymrwymiadau oedd yn cael eu gwneud gan gyrff i siaradwyr Cymraeg, a dim corff gyda dannedd i wrando ar gwynion. Bellach, mae'n rheidrwydd ar y comisiynydd i ystyried cwynion o'r fath, yn golygu bod unigolion sy'n profi rhwystrau i gael gofal yn Gymraeg yn cael eu trin gydag urddas a pharch - rhywbeth sy'n hollbwysig o ystyried y gall pobl sâl a bregus orfod troi at y cyrff dan sylw lle bo ganddynt gŵyn neu bryder am eu gofal dan law ymarferydd iechyd. Mewn unrhyw faes cydraddoldeb, mae newid deddfwriaethol yn cymryd amser. Mae'r dystiolaeth sydd ar gael hyd yma yn cadarnhau gwerth safonau wrth greu'r newid hwnnw. Bydd dyletswydd hefyd ar y rhai fydd yn destun y safonau yma i ystyried effaith eu penderfyniadau ar y Gymraeg wrth ddatblygu polisïau newydd, er enghraifft cynllunio yn rhagweithiol i sicrhau bod yr egwyddor o beidio trin y Gymraeg yn llai ffafriol na'r Saesneg yn tywys gwaith cynllunio'r sector i'r dyfodol. Mae hyn yn gydnabyddiaeth o'r ffaith na ellir gwahanu pwysigrwydd cael seilwaith gadarn mewn lle oddi wrth y dyhead i greu cyfleoedd i bobl ddefnyddio'r Gymraeg, ac i weld defnydd y Gymraeg yn cynyddu o ganlyniad. Am y rheswm hwnnw, dwi'n falch iawn bod y Llywodraeth ar y cyd efo Plaid Cymru yn ymrwymedig i ymestyn y ddyletswydd i ddefnyddio'r Gymraeg i sectorau eraill o bwys sy'n cyffwrdd bywydau dinasyddion Cymru, megis y diwydiant dŵr, maes trafnidiaeth, cyrff cyhoeddus newydd sydd tu allan i'r gyfundrefn safonau a'r cymdeithasau tai, ynghyd â'r ymrwymiad yn y cytundeb cydweithio i ddatblygu amserlen i gwblhau gweithredu'r Mesur yn ei gyfanrwydd. Mae'n bwysig rŵan bod y gwaith yn symud ymlaen gyda momentwm ac egni newydd er mwyn ymestyn gwaelodlin y ddarpariaeth sylfaenol y dylai'n dinasyddion allu disgwyl mewn cenedl gyda dwy iaith, a fydd yn elwa unigolion, cymunedau a lles cyffredinol y Gymraeg ledled Cymru gyfan.