English: I offer my thanks to the children's commissioner, and her office as well. We will be supporting the Plaid Cymru amendment to the motion because it sums up pretty well, I think, some of the current concerns, which are, as Siân Gwenllian pointed out, still live red risks, as the audit risk and assurance committee of the commissioner's office has identified. And they're five policy areas that have a direct, material effect on young people, their families, the life chances of both, where we see the frustration of those who want to provide services, and the frustration of the commissioner herself, who has been unable to force change. What is also rather worrying, I think, is that this is not dominating the headlines to help us hold Welsh Government to account, and help the people we serve better understand what we do in this place, and how we represent them on their priorities. I really hope that the media will scrutinise Welsh Government's response to this report - or, as we've just heard, lack of response to this report - because I suspect action on the failures addressed within it matter more to our constituents than smoking in town centres and Powys's festive pizza mess-up, I have to say. Because some of the criticism contained in this report should anger us every bit as much as the findings that, in all fairness, were covered by the BBC today about the number of young people who self-harm when they are in jail, because the issues are connected. The mental health of these young people should be far more urgently important to them and to us as a society than the distraction of whether they've got the vote or not, because those of us who do have a vote need to keep asking why we're failing to keep our very young out of prison. Despite the commissioner's welcome work with health boards and Parc prison in my own region - where they have a very good record of working with families to maintain a healthy parental relationship, but were on the wrong end of this self-harm report - and despite the work with local councils, it seems that our aspirations for better health advocacy, and a reduction in the incidence and effects of bullying at an early age, are broadly unmet. Of course, this echoes the concerns articulated in the 'Mind over matter' report, which I won't go into again today. But if the commissioner is recommending giving statutory force to a national approach to statutory advocacy in order to improve the offer in health and even education, Welsh Government must tell us if and when they intend to do this. We talk about early intervention in this place all the time, and advocacy is part of that. It can be highly effective at community level, preventing escalating issues that allow our young people to become damaged adults. While there may have been some progress, it's neither geographically consistent - for example, with looked-after children, the take-up of the advocacy offer was just 2 per cent in Gwynedd, but 88 per cent in Caerphilly - nor does it capture health and education as fully as it might. So, I hope the recommendation relating to the regional partnership boards is something against which we'll see clear progress by next year. Having said that, I would also hope to be able to follow the spend on that progress. As we've said before, particularly in our committee, integrated budgets make the connection between expenditure and outcomes for children and young people unnecessarily difficult to trace. Now, turning to education directly, I've seen first hand how the right way has made a difference. Craigcefnparc Primary School in my own region is a really good example of how everyone's understanding of children's rights has contributed to the whole-school ethos, and the application of that has now turned the fortunes of that school around and made it exactly the kind of school we would all want to see. How sad it is, then, to hear that, despite the work of Welsh Conservative Mawr councillor Brigitte Rowlands and the families in that community, that Swansea city cabinet members are refusing to visit the school to see it for themselves, which is very disappointing considering that they will be making the decision whether or not that school closes. I hope the commissioner is alive to those occasions where commitment and lip service appear interchangeable, because I remain unconvinced that the due regard that we and Welsh Government must all give to children's rights in policy and legislation is replicated in the delivery of those policies and legislation by public bodies. I don't think, Minister, it is in the DNA yet, so do we need to legislate? Briefly, then, a three-point finish. The commissioner's recommendation on revisions to Welsh Government's current transport offer, we heard a bit more about that on the back of the budget, but Welsh Conservatives have a recommendation of their own - a more generous offer of a green card giving free bus travel up to the age of 24, acknowledging that young people may still need help to get to work, especially if that is a low-paying first job, as they quite often are. Secondly, I reiterate what Siân Gwenllian said regarding British Sign Language, and I note the regretful tone of the National Deaf Children's Society Cymru's view on the commissioner's findings.
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r comisiynydd plant, a'i swyddfa hefyd. Byddwn yn cefnogi gwelliant Plaid Cymru i'r cynnig oherwydd ei fod yn crynhoi yn eithaf da, yn fy marn i, rai o'r pryderon presennol, sydd, fel y nododd Siân Gwenllian, yn risgiau coch o hyd, fel y mae pwyllgor archwilio risg a sicrwydd swyddfa'r comisiynydd wedi'i nodi. Ac maen nhw'n bum maes polisi sy'n cael effaith uniongyrchol, sylweddol ar bobl ifanc, eu teuluoedd, cyfleoedd bywyd y ddau, lle'r ydym yn gweld rhwystredigaeth y rhai sy'n dymuno darparu gwasanaethau, a rhwystredigaeth y comisiynydd ei hun, sydd wedi methu â gorfodi newid. Rhywbeth arall sy'n peri pryder braidd, yn fy marn i, yw nad yw hyn yn dominyddu'r penawdau i'n helpu ni i ddwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif, a helpu'r bobl yr ydym yn eu gwasanaethu i gael gwell dealltwriaeth o'r hyn yr ydym yn ei wneud yn y lle hwn, a sut yr ydym yn eu cynrychioli nhw a'u blaenoriaethau. Rwy'n gobeithio'n fawr y bydd y cyfryngau yn craffu ar ymateb Llywodraeth Cymru i'r adroddiad hwn - neu, fel yr ydym ni newydd ei glywed, diffyg ymateb i'r adroddiad hwn - oherwydd fy mod i'n amau bod y camau gweithredu i fynd i'r afael â'r methiannau a nodir ynddo o fwy o bwys i'n hetholwyr nag ysmygu yng nghanol trefi a'r llanast pitsa Nadolig ym Mhowys, mae'n rhaid imi ddweud. Oherwydd y dylai peth o'r feirniadaeth a geir yn yr adroddiad hwn beri cymaint fyth o ddicter â'r canfyddiadau hynny a gafodd sylw, a bod yn deg, gan y BBC heddiw ynghylch nifer y bobl ifanc sy'n hunan-niweidio pan fyddan nhw yn y carchar, oherwydd bod y materion i gyd yn gysylltiedig. Dylai iechyd meddwl y bobl ifanc hyn fod yn llawer mwy o bwys brys iddyn nhw ac i ninnau fel cymdeithas, na'r pwnc sy'n tynnu sylw, sef a oes ganddyn nhw bleidlais ai peidio, oherwydd bod angen i'r rhai ohonom ni sydd â phleidlais ofyn pam yr ydym yn methu â chadw ein pob ifanc iawn allan o'r carchar. Er gwaethaf gwaith da y comisiynydd gyda byrddau iechyd a charchar y Parc yn fy rhanbarth i - lle mae ganddyn nhw hanes da iawn o weithio gyda theuluoedd i gynnal perthynas iach â rhieni, ond a oedd ar ben anghywir yr adroddiad hunan-niwedio - ac er gwaethaf gwaith gyda chynghorau lleol, mae'n ymddangos nad yw ein dyheadau am well eiriolaeth iechyd, a gostyngiad yn nifer yr achosion o fwlio ac effeithiau bwlio ar oedran cynnar, wedi'u gwireddu ar y cyfan. Wrth gwrs, mae hyn yn adleisio'r pryderon a fynegwyd yn yr adroddiad 'Cadernid Meddwl', na fyddaf yn sôn amdano eto heddiw. Ond os yw'r comisiynydd yn argymell rhoi grym statudol i'r dull cenedlaethol o eiriolaeth statudol er mwyn gwella'r hyn a gynigir mewn iechyd ac addysg hyd yn oed, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru ddweud wrthym a yw'n bwriadu gwneud hyn a pha bryd. Rydym yn sôn am ymyrraeth gynnar yn y lle hwn drwy'r amser, ac mae eiriolaeth yn rhan o hynny. Gall fod yn hynod o effeithiol ar lefel y gymuned, gan atal materion cynyddol sy'n caniatáu i'n pobl ifanc ddatblygu i fod yn oedolion sydd wedi'u niweidio. Er efallai y bu rhywfaint o gynnydd, nid yw'n ddaearyddol gyson - er enghraifft, o ran plant sy'n derbyn gofal, dim ond 2 y cant a fanteisiodd ar y cynnig o eiriolaeth yng Ngwynedd, ond gwnaeth 88 y cant hynny yng Nghaerffili - ac nid yw ychwaith yn cofnodi iechyd ac addysg mewn modd mor gyflawn ag y gallai. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn yn gweld cynnydd clir erbyn y flwyddyn nesaf ar yr argymhelliad sy'n ymwneud â'r byrddau partneriaeth rhanbarthol. Wedi dweud hynny, byddwn i hefyd yn gobeithio gallu dilyn y gwariant ar y cynnydd hwnnw. Fel yr ydym ni wedi'i ddweud o'r blaen, yn arbennig yn ein pwyllgor ni, mae cyllidebau integredig yn ei gwneud yn anodd nodi'r cysylltiad rhwng gwariant a chanlyniadau ar gyfer plant a phobl ifanc, a hynny heb fod angen. Nawr, gan droi at addysg yn uniongyrchol, rwyf i wedi gweld drosof i fy hun sut y mae'r ffordd gywir wedi gwneud gwahaniaeth. Mae Ysgol Gynradd Craigcefnparc yn fy rhanbarth i fy hun yn enghraifft dda iawn o sut y mae dealltwriaeth pawb o hawliau plant wedi cyfrannu at ethos yr ysgol gyfan, ac mae cymhwyso hynny wedi dwyn ffrwyth yn yr ysgol honno erbyn hyn, trwy ei gwneud yr union fath o ysgol yr hoffem ni i gyd ei gweld. Mor drist wedyn yw clywed, er gwaethaf gwaith cynghorydd Mawr y Ceidwadwyr Cymreig Brigitte Rowlands a'r teuluoedd yn y gymuned honno, fod aelodau cabinet dinas Abertawe yn gwrthod ymweld â'r ysgol i'w gweld drostynt eu hunain, sy'n siomedig iawn o ystyried y byddan nhw'n penderfynu cau'r ysgol honno neu beidio. Rwy'n gobeithio bod y comisiynydd yn ymwybodol o'r adegau hynny pan fo ymrwymiad ac esgus cefnogi yn ymddangos yn gyfnewidiol, oherwydd nid wyf i wedi fy argyhoeddi o hyd bod y sylw dyledus y mae'n rhaid i ni a Llywodraeth Cymru ei roi i hawliau plant mewn polisi a deddfwriaeth wedi'i efelychu yng nghyflawniad y polisïau a'r ddeddfwriaeth hynny gan gyrff cyhoeddus. Nid wyf i'n credu, Gweinidog, ei fod yn y DNA eto, felly a oes angen deddfu? Yn fyr, felly, terfyn tri phwynt. Argymhelliad y comisiynydd ar ddiwygio cynnig trafnidiaeth presennol Llywodraeth Cymru, rydym wedi clywed ychydig mwy am hynny ar gefn y gyllideb, ond mae gan y Ceidwadwyr Cymreig eu hargymhelliad eu hunain - cynnig mwy hael o gerdyn gwyrdd a fydd yn rhoi cludiant bws am ddim hyd at 24 oed, gan gydnabod efallai fod angen cymorth ar bobl ifanc o hyd i gyrraedd eu gwaith, yn enwedig os yw'n swydd gyntaf â chyflog isel, fel sy'n wir yn aml. Yn ail, rwy'n ategu'r hyn a ddywedodd Siân Gwenllian ynglŷn ag Iaith Arwyddion Prydain, ac yn nodi naws gofidus barn Cymdeithas Genedlaethol Plant Byddar Cymru ar ganfyddiadau'r Comisiynydd.