English: I'm grateful for the opportunity to speak in this Chamber once again on obesity, and I thank James Evans for bringing this to the floor today and shining a spotlight on the absolute need to tackle obesity head on once again. Obesity isn't just a cosmetic problem; it's a complex disease and concerning medical problem that increases the risk of major health complications, including many outlined by my colleague James Evans earlier, including heart disease, diabetes, high blood pressure and even cancer. In 2016, 1.9 billion people were classed as overweight, with 650 million people obese, and worldwide obesity has nearly tripled since 1975 - worrying figures. Worryingly, we face a stark picture in Wales. Statistics show that nearly two thirds of people aged 16 or over reported in 2021 that they have a BMI of more than 25, making them obese or overweight. Incredibly worrying, this picture is not good for our young people either, with obesity and overweight levels amongst Welsh children now the highest they've ever been, and they will keep rising unless we act now. Although the Labour Welsh Government have launched numerous initiatives since I've been here under the 'Healthy Weight: Healthy Wales' programme, three years on and it appears that little progress has been made to engrain healthy habits into the Welsh population. There are various factors that play into the obesity crisis, one of the recent contributors, obviously, being the pandemic, as was outlined earlier. Over the past two years, we've seen the closure of gyms, swimming pools and even outdoor exercise limited. We saw millions of people forced into inactivity, and this had a truly devastating impact on our nation's health. It's clear that we need a serious action plan to combat obesity. Any forthcoming plan needs to be all-encompassing, a truly cross-portfolio recognition, and a recognition again that prevention is always better than cure. New sporting facilities in all parts of Wales - not just in cities but in rural areas, to give everyone a chance to get fit - are needed, and improved roads so that it's safe and enticing to take up cycling, running and walking. Yet we seem to be governed by an anti-road Labour Party, who have allocated the roads resilience fund quite literally nothing in the budget. Being the shadow education Minister, in any part of a plan to combat obesity, I want to see healthy, nutritious school meals implemented, and better education on how important a balanced diet is, and how important an active lifestyle is. Prevention and education are always better than cure, and I hope to see this form part of the new curriculum. Crucially, we need to start thinking outside the box, as what we're currently doing isn't working. Why not look at something simple like adult outdoor gyms placed next to playgrounds so that both children and parents can stay fit simultaneously? These are simple, effective and not costly ideas that we need to look at. To conclude, we need to see proactivity from the Ministers and fresh ideas on how to tackle obesity. It's not enough to think that banning bad foods or adverts will be enough; the magnitude of the economic impacts presented by obesity are so significant, and help us really understand that now is the time for urgent action. We need to encourage and promote lifestyle changes and make it as easy as possible for everyone in Wales to keep fit and lead an active lifestyle. Now is the time to act. Thank you.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i siarad yn y Siambr hon unwaith eto ar ordewdra, a diolch i James Evans am ddod â hyn i'r llawr heddiw a rhoi sylw i'r angen pendant i fynd ben ben â gordewdra unwaith eto. Nid problem gosmetig yn unig yw gordewdra; mae'n glefyd cymhleth a phroblem feddygol sy'n peri pryder ac yn cynyddu'r risg o gymhlethdodau iechyd mawr, gan gynnwys llawer a amlinellwyd gan fy nghyd-Aelod, James Evans, yn gynharach, yn cynnwys clefyd y galon, diabetes, pwysedd gwaed uchel a hyd yn oed canser. Yn 2016, roedd 1.9 biliwn o bobl yn y categori dros bwysau, gyda 650 miliwn o bobl yn ordew, ac mae gordewdra byd-eang bron â bod wedi treblu ers 1975 - ffigurau sy'n peri pryder. Mae'n destun pryder ein bod yn wynebu darlun llwm yng Nghymru. Dengys ystadegau fod bron i ddwy ran o dair o bobl 16 oed a hŷn wedi nodi yn 2021 fod ganddynt BMI o fwy na 25, gan eu gwneud yn ordew neu dros bwysau. Mae'n ofid mawr nad yw'r darlun yn dda i'n pobl ifanc ychwaith, gyda lefelau gordewdra a gorbwysau ymhlith plant Cymru bellach yn uwch nag y buont erioed, a byddant yn parhau i godi oni bai ein bod yn gweithredu yn awr. Er bod Llywodraeth Lafur Cymru wedi lansio nifer o gynlluniau ers i mi fod yma o dan y rhaglen 'Pwysau Iach: Cymru Iach', dair blynedd yn ddiweddarach ymddengys na wnaed fawr o gynnydd ar sefydlu arferion iach ymhlith poblogaeth Cymru. Mae ffactorau amrywiol yn chwarae eu rhan yn yr argyfwng gordewdra, ac un o'r elfennau diweddar sy'n cyfrannu ato, yn amlwg, yw'r pandemig, fel yr amlinellwyd yn gynharach. Dros y ddwy flynedd ddiwethaf, gwelsom gau campfeydd, pyllau nofio a chyfyngu ar ymarfer corff awyr agored hyd yn oed. Gwelsom filiynau o bobl yn cael eu gorfodi i fod yn anweithgar yn gorfforol, a chafodd hyn effaith wirioneddol ddinistriol ar iechyd ein cenedl. Mae'n amlwg fod angen cynllun gweithredu difrifol arnom i fynd i'r afael â gordewdra. Mae angen i unrhyw gynllun a ddaw fod yn hollgynhwysol, yn gydnabyddiaeth wirioneddol o natur draws-bortffolio'r broblem, ac yn gydnabyddiaeth eto fod atal bob amser yn well na gwella. Mae angen cyfleusterau chwaraeon newydd ym mhob rhan o Gymru - nid mewn dinasoedd yn unig ond mewn ardaloedd gwledig, i roi cyfle i bawb fod yn heini - a gwella ffyrdd fel ei bod yn ddiogel ac yn atyniadol i ddechrau beicio, rhedeg a cherdded. Ac eto, mae'n ymddangos ein bod yn cael ein llywodraethu gan Blaid Lafur wrth-ffyrdd nad yw wedi dyrannu unrhyw beth, yn llythrennol, i'r gronfa ffyrdd cydnerth yn y gyllideb. Fel Gweinidog addysg yr wrthblaid, mewn unrhyw ran o gynllun i fynd i'r afael â gordewdra, rwyf am weld prydau ysgol iach, maethlon yn cael eu gweithredu, a gwell addysg ar ba mor bwysig yw deiet cytbwys, a pha mor bwysig yw ffordd o fyw egnïol. Mae atal ac addysg bob amser yn well na gwella, ac rwy'n gobeithio gweld hyn yn ffurfio rhan o'r cwricwlwm newydd. Yn hollbwysig, mae angen inni ddechrau meddwl yn greadigol, gan nad yw'r hyn a wnawn ar hyn o bryd yn gweithio. Beth am edrych ar rywbeth syml fel campfeydd awyr agored i oedolion wedi'u lleoli wrth ymyl meysydd chwarae fel y gall plant a rhieni gadw'n heini ar yr un pryd? Mae angen inni edrych ar syniadau syml, effeithiol a heb fod yn gostus fel y rhain. I gloi, mae angen inni weld Gweinidogion yn bod yn rhagweithiol a syniadau newydd ar sut i drechu gordewdra. Nid yw'n ddigon meddwl y bydd gwahardd bwydydd neu hysbysebion gwael yn ddigon; mae maint effeithiau economaidd gordewdra mor sylweddol, ac yn ein helpu i ddeall o ddifrif ei bod hi'n bryd gweithredu ar frys yn awr. Mae angen inni annog a hyrwyddo newidiadau ffordd o fyw a'i gwneud mor hawdd â phosibl i bawb yng Nghymru gadw'n heini a mabwysiadu ffordd o fyw egnïol. Nawr yw'r amser i weithredu. Diolch.