English: As Wales species champion for the curlew, I visited Ysbyty Ifan in Snowdonia this summer with the RSPB, the National Trust and the tenant farmer, and heard that, instead of prescription, agri-environment schemes need to pay farmers on outcomes, doing things with them. I also heard that the main reason breeding is failing is nest predation, with the fox and crow the main culprits, which is why curlews, crows and fox trails are being monitored within a trial and control area, prior to the introduction of possible predator control. The Welsh uplands are in need of conservation attention. Fifty-five per cent of species studied in the state of nature report have been in long-term decline and species abundance is declining. As many as 15 per cent of uplands species are threatened with extinction. Upland habitats are particularly important for breeding curlew, which are now scarce in the lowlands. The curlew is hugely important as a species both culturally and ecologically in Wales. Between 1993 and 2006, there's been a rapid decline in curlew numbers of 81 per cent in Wales. Without intervention, these trends are likely to continue. The curlew is now listed in the International Union for Conservation of Nature's near-threatened category at global level and vulnerable to extinction at European level. The RSPB has commenced a major programme of recovery for curlew across the UK, with trial areas set up at six sites, including Hiraethog, Migneint and Ysbyty Ifan, the area I visited this summer, and with management intervention commencing, in winter 2015-16 and surveying last summer. The causes of the decline are: the loss of suitable habitat, changes in upland agriculture within places, and an increase in stock - and conversely in others a reduction - of grazing animals has led to a reduction in habitat quality. Forestry in upland areas has led to a direct loss of habitat and, given the now low numbers, predation is now taking its toll as well. Blanket bogs are one of the most important habitats found in Wales, if not globally. As well as providing homes to rare plants, invertebrates and birds such as the curlew, they provide much of our drinking water, underpin the rural economy, and hold large stores of carbon. However, over the years, blanket bogs in Wales and across the world have suffered at the hand of humankind. In the past, activities such as drainage, burning and the planting of forestry have damaged the bogs. Only in recent years have we come to understand how valuable the habitat is in its intact state. So, does the Minister join me in recognising that we need to do more to protect this important habitat? It is vital for the future of the curlew that we get the future land-use policy right. With our departure from the EU, we have an opportunity to define our own sustainable land management policy. This policy must address biodiversity decline, but also wider issues of environmental degradation by ensuring delivery of clean water, water storage to prevent flooding, and carbon storage in our peat lands. Does the Minister therefore agree that this must be the direction of future land-use policy in Wales? The curlew is the largest European wading bird, instantly recognisable on winter estuaries and in its summer breeding grounds by its large size, long down-curved bill, brown upper parts and long legs. Its song is haunting and evocative; for many people, it is the call of wild upland areas. The north Wales moors now support the largest population of breeding curlew in Wales, with birds returning to nest in spring. Curlews breed on open, flat or gently undulating bog, moorland, upland farmland and lowland wet pastures, feeding mainly on a range of invertebrates, including earthworms, leatherjackets, beetles, spiders and caterpillars. Although they're still relatively widespread in the uplands, breeding pairs are, as stated, now scarce in the lowlands. In 2006, the last estimate considered there to be just over 1,000 pairs of curlew breeding in Wales only. So, the actions required include support and advice for the owners and managers of land where curlews occur or could be expected, to implement favourable management for curlew as part of their farm business. This could include the reinstatement of previously lost management. An action also required: rigorous monitoring of the effectiveness of the Glastir agri-environment scheme to inform scheme options and wider management, and finally, the importance of trialling comprehensive management solutions to turn around the decline in upland breeding curlews. Thank you.
Welsh: Fel hyrwyddwr rhywogaeth y gylfinir yng Nghymru, ymwelais ag Ysbyty Ifan yn Eryri yr haf hwn gyda'r RSPB, yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol a'r ffermwr tenant, a chlywais, yn lle rhagnodi, fod angen i gynlluniau amaeth-amgylcheddol dalu ffermwyr yn ôl canlyniadau, a gwneud pethau gyda hwy. Clywais hefyd mai'r prif reswm pam fod magu'n methu yw ysglyfaethu nythod, gyda'r llwynog a'r frân yn brif droseddwyr, a dyna pam y mae llwybrau gylfinirod, brain a llwynogod yn cael eu monitro mewn ardal dreialu a rheoli, cyn cyflwyno dulliau o reoli ysglyfaethwyr o bosibl. Mae angen sylw cadwraethol ar ucheldiroedd Cymru. Mae 55 y cant o'r rhywogaethau a astudiwyd yn yr adroddiad sefyllfa byd natur wedi bod yn dirywio ers amser hir ac mae helaethrwydd rhywogaethau yn gostwng. Mae cymaint â 15 y cant o rywogaethau'r ucheldir dan fygythiad o ddarfod. Mae cynefinoedd yr ucheldir yn arbennig o bwysig i ylfinirod sy'n nythu, sydd bellach yn brin ar lawr gwlad. Mae'r gylfinir yn hynod o bwysig fel rhywogaeth, yn ddiwylliannol ac yn ecolegol yng Nghymru. Rhwng 1993 a 2006, gwelwyd dirywiad cyflym o 81 y cant yn niferoedd gylfinirod yng Nghymru. Heb ymyrraeth, mae'r tueddiadau hyn yn debygol o barhau. Mae'r gylfinir yn awr wedi ei restru yng nghategori bron dan fygythiad yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur ar lefel fyd-eang ac mae'n wynebu'r perygl o ddarfod ar lefel Ewropeaidd. Mae'r RSPB wedi cychwyn rhaglen fawr i adfer y gylfinir ar draws y DU, gydag ardaloedd treialu wedi'u sefydlu mewn chwe man, gan gynnwys Hiraethog, y Migneint ac Ysbyty Ifan, yr ardal yr ymwelais â hi yr haf hwn, gydag ymyrraeth rheoli'n dechrau yn ystod gaeaf 2015-16, ac arolygu yr haf diwethaf. Yr hyn sy'n achosi'r dirywiad yw: colli cynefin addas, newidiadau yn amaethyddiaeth yr ucheldir mewn mannau, ac mae cynyddu stociau o anifeiliaid pori - ac i'r gwrthwyneb, gostyngiad mewn rhai eraill - wedi arwain at ostyngiad yn ansawdd cynefinoedd. Mae coedwigaeth yn yr ucheldir wedi arwain at golli cynefin yn uniongyrchol ac o ystyried bod y niferoedd yn isel bellach, mae ysglyfaethu bellach yn arwain at golledion mawr yn ogystal. Mae gorgorsydd yn un o'r mathau pwysicaf o gynefin a geir yng Nghymru, os nad yn fyd-eang. Yn ogystal â darparu cartrefi i blanhigion prin, infertebratau ac adar megis y gylfinir, maent yn darparu llawer o'n dŵr yfed, yn sail i'r economi wledig, ac yn cynnal dalfeydd carbon mawr. Fodd bynnag, dros y blynyddoedd, mae gorgorsydd yng Nghymru ac ar draws y byd wedi dioddef dan law dynoliaeth. Yn y gorffennol, mae gweithgareddau megis draenio, llosgi a phlannu coedwigaeth wedi andwyo'r corsydd. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf yn unig y daethom i ddeall pa mor werthfawr yw'r cynefin hwn pan na fydd dim wedi amharu arno. Felly, a yw'r Gweinidog yn ymuno â mi i gydnabod bod angen i ni wneud mwy i ddiogelu'r cynefin pwysig hwn? Mae'n hanfodol i ddyfodol y gylfinir ein bod yn cael y polisi defnydd tir yn iawn ar gyfer y dyfodol. Wrth i ni adael yr UE, mae gennym gyfle i ddiffinio ein polisi rheoli tir yn gynaliadwy ein hunain. Rhaid i'r polisi hwn fynd i'r afael â dirywiad bioamrywiaeth, a dirywio amgylcheddol ehangach hefyd drwy sicrhau dŵr glân, storio dŵr i atal llifogydd, a storio carbon yn ein mawndiroedd. A yw'r Gweinidog yn cytuno felly fod rhaid i bolisi defnydd tir fynd i'r cyfeiriad hwn yn y dyfodol yng Nghymru? Y gylfinir yw'r aderyn hirgoes Ewropeaidd mwyaf, a gellir ei adnabod ar unwaith ar aberoedd yn y gaeaf ac yn ei diroedd nythu yn yr haf wrth ei faint mawr, ei big hir sy'n crymu ar i lawr, ei rannau uchaf brown a'i goesau hir. Mae ei gân yn iasol ac yn hiraethus; i lawer o bobl, dyna alwad ardaloedd yr ucheldir gwyllt. Mae rhosydd gogledd Cymru bellach yn cynnal y boblogaeth fwyaf o ylfinirod nythu yng Nghymru, gydag adar yn dychwelyd i nythu yn y gwanwyn. Mae gylfinirod yn nythu ar gorsydd agored, gwastad neu ychydig yn donnog, ar rostir, ar dir ffermydd mynydd ac ar borfeydd gwlyb ar dir isel, ac yn bwydo'n bennaf ar amrywiaeth o infertebratau, gan gynnwys pryfed genwair, cynrhon lledr, chwilod, pryfed cop a lindys. Er eu bod yn dal i fod yn gymharol gyffredin yn yr ucheldir, mae parau magu, fel y nodwyd, bellach yn brin ar lawr gwlad. Roedd yr amcangyfrif diwethaf yn 2006 yn ystyried nad oedd ond ychydig dros 1,000 o barau o ylfinirod yn nythu yng Nghymru. Felly, mae'r camau gweithredu sy'n ofynnol yn cynnwys cymorth a chyngor i berchnogion a rheolwyr tir lle y ceir gylfinirod neu ble y gellid disgwyl eu gweld, i weithredu rheolaeth ffafriol ar gyfer gylfinirod fel rhan o'u busnes fferm. Gallai hyn gynnwys adfer rheolaeth a gollwyd yn flaenorol. Cam gweithredu sy'n ofynnol hefyd yw monitro effeithiolrwydd cynllun amaeth-amgylcheddol Glastir yn drylwyr i lywio opsiynau cynllun a rheolaeth ehangach, ac yn olaf, pwysigrwydd treialu atebion rheoli cynhwysfawr i atal y gostyngiad yn niferoedd gylfinirod sy'n nythu yn yr ucheldir. Diolch.