English: Diolch yn fawr, Llywydd. Yes, I wish we were there in the Chamber as well. I can't believe that it's over 40 years since I went out leafleting for a 'yes' vote in 1979, and I don't think that I was expecting - or even expected now, really - to thank you all all this time later from a virtual Conservative frontbench in our Welsh Parliament. Where we are now reminds me a bit of 1979 - that sort of feeling of disruption and threat and fear and powerlessness, and the mass responses to long-standing injustices. But I don't buy the argument that devolution will lead inexorably to independence or that it should be scrapped. As a Welsh Conservative, I celebrate subsidiarity - an awful word - and I celebrate pragmatism, the key to change and the key to the survival for all our parliaments and our union, and I hope it will restore the tone of discourse in this Chamber, too, which has sadly soured now that we've been exposed to different world views. Yes, the people of Wales have taken longer than I'd hoped to take their chances with devolved votes. But even so, Kirsty Williams referred to creative tension between Government and Parliament yesterday, and that is when this Senedd has been at its best and our constituents are well served. And that's when it's felt good to be here. But we've not always had that. We, the Senedd, represent the people; we're not just the awkward squad. We need to make good law, rights needs remedies, and the long-standing executive has forgotten our role from time to time. If I've made my mark in opposition, I'm glad, but nothing changes without the help of others, so I thank my constituents for the privilege of representing them, and my staff, who've made it so possible to serve them, especially Jayne Isaac, who's been with me from the start. Thank you to my fellow committee Members and staff over the years, with shout-outs to Lynne Neagle and Bethan Sayed, who were born to chair their respective committees - Bethan, we'll always have Pinewood. And my very best wishes to the Llywydd, Deputy Llywydd, chief executive and every single member of the Commission staff who keep this place going, especially to Nia Morgan, the director of finance, for her patience with me as a Commissioner, and to my friends in my group and its leaders for giving me the portfolios and committees that suited me best, particularly to Paul for my diversity role and opening up a whole new Wales to me. And I tell you all without hesitation that this Senedd responds better to the needs of Wales when it reflects its population. All parties, especially mine, need to get their act together on equal representation, and I've no hesitation either in saying that even though it really has been often a joy and always a privilege working with you all, it has been working with a greater number of women than in any parliament I can call to mind that makes the non-stop demands and personal sacrifices worth it, because it is a Parliament where an ordinary woman like me can believe she belongs and where every citizen can see she belongs, so -
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Byddai'n dda gennyf pe baem yno yn y Siambr hefyd. Ni allaf gredu bod dros 40 mlynedd ers imi fynd allan i ddosbarthu taflenni dros bleidlais 'ie' yn 1979, ac nid wyf yn credu fy mod yn disgwyl bryd hynny - neu hyd yn oed yn awr, mewn gwirionedd - y byddwn yn diolch i chi i gyd yr holl amser hwn yn ddiweddarach o fainc flaen Geidwadol rithwir yn Senedd Cymru. Mae lle rydym yn awr yn fy atgoffa ychydig o 1979 - y math hwnnw o deimlad o aflonyddwch a bygythiad ac ofn a diffyg grym, a'r ymatebion torfol i anghyfiawnderau hirsefydlog. Ond nid wyf yn derbyn y ddadl y bydd datganoli'n arwain yn anochel at annibyniaeth nac y dylid ei ddileu. Fel Ceidwadwr Cymreig, rwy'n dathlu sybsidiaredd - gair ofnadwy - ac rwy'n dathlu pragmatiaeth, yr allwedd i newid a'r allwedd i oroesi i'n holl seneddau a'n hundeb, a gobeithio y bydd yn adfer cywair y drafodaeth yn y Siambr hon hefyd, sydd, yn anffodus, wedi suro ers inni ddod i gysylltiad â gwahanol ffyrdd o edrych ar y byd. Mae'n wir fod pobl Cymru wedi cymryd mwy o amser nag y byddwn wedi'i obeithio i'w mentro hi gyda phleidleisiau datganoledig. Ond er hynny, cyfeiriodd Kirsty Williams at densiwn creadigol rhwng y Llywodraeth a'r Senedd ddoe, a dyna pryd y mae'r Senedd hon wedi bod ar ei gorau a'n hetholwyr yn cael eu gwasanaethu'n dda. A dyna pryd y mae wedi teimlo'n dda i fod yma. Ond nid ydym bob amser wedi cael hynny. Rydym ni, y Senedd, yn cynrychioli'r bobl; nid dim ond y garfan letchwith ydym ni. Mae angen inni wneud cyfraith dda, mae angen rhwymedïau i hawliau, ac mae'r weithrediaeth hirsefydlog wedi anghofio ein rôl o bryd i'w gilydd. Os wyf wedi gwneud fy marc yn yr wrthblaid, rwy'n falch, ond nid oes dim yn newid heb gymorth eraill, felly diolch i fy etholwyr am y fraint o'u cynrychioli, a fy staff, sydd wedi ei gwneud mor bosibl eu gwasanaethu, yn enwedig Jayne Isaac, sydd wedi bod gyda mi o'r dechrau. Diolch i fy nghyd-Aelodau pwyllgor a fy staff dros y blynyddoedd, a diolch i Lynne Neagle a Bethan Sayed, a gafodd eu geni i gadeirio eu priod bwyllgorau - Bethan, bydd gennym Pinewood bob amser. A fy nymuniadau gorau i'r Llywydd, y Dirprwy Lywydd, y prif weithredwr a phob un aelod o staff y Comisiwn sy'n cadw'r lle hwn i fynd, yn enwedig i Nia Morgan, y cyfarwyddwr cyllid, am ei hamynedd gyda mi fel Comisiynydd, ac i fy nghyfeillion yn fy ngrŵp a'i arweinwyr am roi i mi'r portffolios a'r pwyllgorau a oedd yn fwyaf addas i mi, yn enwedig i Paul am fy rôl amrywiaeth ac am agor Cymru newydd i mi. A dywedaf wrthych i gyd heb betruso fod y Senedd hon yn ymateb yn well i anghenion Cymru pan fydd yn adlewyrchu ei phoblogaeth. Mae angen i bob plaid, yn enwedig fy un i, roi trefn arnynt eu hunain mewn perthynas â chynrychiolaeth gyfartal, ac nid wyf yn petruso ychwaith i ddweud, er ei bod wedi bod yn llawenydd yn aml ac yn fraint gweithio gyda chi i gyd bob amser, rwy'n credu mai gweithio gyda nifer fwy o fenywod nag mewn unrhyw senedd y gallaf ei chofio sy'n gwneud y galwadau di-stop a'r aberth bersonol yn werth chweil, oherwydd mae'n Senedd lle gall menyw gyffredin fel fi gredu ei bod yn perthyn a lle gall pob dinesydd weld ei bod yn perthyn, felly -