English: Thank you, Deputy Minister, for your statement today. There are many things that you outlined that I would of course welcome, in particular your comment in relation to the role that national organisations and local cultural sectors have to play in creating an anti-racist Wales. And to become anti-racist, of course, it is important that we are clear today why this action plan is so necessary. And whilst you rightly pointed out some of the things that have changed, it is clear that more action is needed and that it will take all of us working together to change this. We also need to be clear that it's not going to be easy. We've already seen some of the national institutions be challenged on their work on decolonisation facing vile abuse online and being questioned by those who don't agree with Wales's direction here. We also need to be very clear that we are taking a different direction to England in terms of our culture and heritage and that it's something that we should be proud of, but not become complacent about. It is very easy to congratulate ourselves when things are progressing, but it is very clear that Wales is anti-racist at present and that those ugly racist comments faced by organisations, such as National Museum Wales around Thomas Picton, are out there. So, our support here today and throughout the coming years is vital for those national institutions, as they take forward this important and vital work. There is a clear emphasis in your statement about how organisations should better engage with black, Asian and minority ethnic people, but key to this, of course, is for these organisations to become more representative of Wales themselves. I'm pleased to see in the action plan, in relation to culture, heritage and sport, a commitment to ensuring that more applications are made by black, Asian and minority ethnic people, but crucially more appointments too, as employees and also as board members. This is crucial if we consider some of the stats available to us in relation to public appointments, in particular within your portfolio. For instance, in 2019-20, Arts Council of Wales data showed that there were 17 black, Asian and minority ethnic people out of 349 overall on boards of management, in 39 of its regularly funded organisations. We're also aware, of course, that no-one non-white applied for the role of chair of Sport Wales. There is work for us to do in this area. And elsewhere in the plan, there are specific actions in relation to public appointments, but I want to ask specifically in relation to your portfolio, Deputy Minister: do you agree that greater diversity and representation within our public bodies is necessary, not only to provide equal leadership opportunities, but to ensure the best delivery of cultural services for all citizens of Wales? I would also like to ask if the Deputy Minister is working with officials to modernise the appointment process, to improve accessibility and transparency. It would be helpful to understand what progress has been made regarding the implementation of, and improvement being seen as part of the 'Reflecting Wales in Running Wales' strategy, specifically within the culture, heritage and sport sector. You also referenced in your statement something that our colleague referenced, that 41 local museums took part in innovative training and support programmes funded by Welsh Government. I'm obviously very pleased to hear that the feedback was positive from those that attended, but there is also a significant proportion of local museums that didn't participate. Why was this, Deputy Minister? Was it only open to a certain number of participants? And if not, if people chose not to attend or couldn't attend, will it become mandatory for all accredited museums to participate? The one concern I have from the funding announced is that some will apply and will take forward this work, but there will be some organisations in Wales left behind and not working towards realising our shared vision of an anti-racist Wales. I appreciate in your response to Tom Giffard that you mentioned that this was specifically a statement around culture and heritage, but obviously, as you've acknowledged, sport is hugely important as part of this. And I would welcome a future statement specifically in relation to sport, if you would be willing to do so, Minister, because, obviously, this is crucial. We want people participating in every aspect of life here in Wales and for every aspect to become anti-racist. And as culture and sport are so integral and intertwined, I think it's crucial that those are reflected and that we hear from you further on that matter. Diolch.
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog, am eich datganiad heddiw. Mae llawer o bethau a amlinellwyd gennych y byddwn, wrth gwrs, yn eu croesawu, yn enwedig eich sylw ynglŷn â rhan sefydliadau cenedlaethol a sectorau diwylliannol lleol yn creu Cymru wrth-hiliol. Ac i fod yn wrth-hiliol, wrth gwrs, mae'n bwysig ein bod yn glir heddiw pam mae'r cynllun gweithredu hwn mor angenrheidiol. Ac er eich bod yn llygad eich lle'n tynnu sylw at rai o'r pethau sydd wedi newid, mae'n amlwg bod angen mwy o weithredu ac y bydd yn cymryd pob un ohonom i gydweithio i newid hyn. Mae angen i ni hefyd fod yn glir nad yw'n mynd i fod yn hawdd. Rydym eisoes wedi gweld rhai o'r sefydliadau cenedlaethol yn cael eu herio ar eu gwaith ar ddatrefedigaethu yn wynebu cam-drin ffiaidd ar-lein ac yn cael eu holi gan y rhai nad ydyn nhw'n cytuno â chyfeiriad Cymru yn hyn o beth. Mae angen i ni hefyd fod yn glir iawn ein bod yn cymryd cyfeiriad gwahanol i Loegr o ran ein diwylliant a'n treftadaeth a'i fod yn rhywbeth y dylem fod yn falch ohono, ond nid yn hunanfodlon yn ei gylch. Mae'n hawdd iawn llongyfarch ein hunain pan fydd pethau'n mynd rhagddynt, ond mae'n amlwg iawn bod Cymru'n wrth-hiliol ar hyn o bryd a bod y sylwadau hyll hiliol hynny a wynebir gan sefydliadau, megis Amgueddfa Genedlaethol Cymru ynghylch Thomas Picton, yn bodoli. Felly, mae ein cefnogaeth yma heddiw a thrwy gydol y blynyddoedd nesaf yn hanfodol i'r sefydliadau cenedlaethol hynny, wrth iddyn nhw fwrw ymlaen â'r gwaith pwysig a hanfodol hwn. Mae pwyslais clir yn eich datganiad ar sut y dylai sefydliadau ymgysylltu'n well â phobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, ond elfen allweddol i hyn, wrth gwrs, yw i'r sefydliadau hyn ddod yn fwy cynrychioliadol o Gymru eu hunain. Rwy'n falch o weld yn y cynllun gweithredu, mewn cysylltiad â diwylliant, treftadaeth a chwaraeon, ymrwymiad i sicrhau bod mwy o geisiadau'n cael eu gwneud gan bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, ond yn hanfodol mwy o benodiadau hefyd, fel gweithwyr a hefyd fel aelodau bwrdd. Mae hyn yn hanfodol os ystyriwn rai o'r ystadegau sydd ar gael i ni mewn cysylltiad â phenodiadau cyhoeddus, yn enwedig o fewn eich portffolio. Er enghraifft, yn 2019-20, dangosodd data Cyngor Celfyddydau Cymru fod 17 o bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig allan o 349 yn gyffredinol ar fyrddau rheoli, mewn 39 o'i sefydliadau a oedd yn derbyn nawdd rheolaidd. Rydym hefyd yn ymwybodol, wrth gwrs, nad oedd neb nad oedd yn wyn wedi gwneud cais am swydd cadeirydd Chwaraeon Cymru. Mae gwaith i ni ei wneud yn y maes hwn. Ac mewn mannau eraill yn y cynllun, mae camau gweithredu penodol mewn cysylltiad â phenodiad cyhoeddus, ond hoffwn ofyn yn benodol mewn cysylltiad â'ch portffolio, Dirprwy Weinidog: a ydych chi'n cytuno bod angen mwy o amrywiaeth a chynrychiolaeth o fewn ein cyrff cyhoeddus, nid yn unig i ddarparu cyfleoedd arwain cyfartal, ond i sicrhau'r ddarpariaeth orau o wasanaethau diwylliannol i holl ddinasyddion Cymru? Hoffwn ofyn hefyd a yw'r Dirprwy Weinidog yn gweithio gyda swyddogion i foderneiddio'r broses benodi, er mwyn gwella hygyrchedd a thryloywder. Byddai'n ddefnyddiol deall pa gynnydd sydd wedi'i wneud o ran gweithredu a gwella'r strategaeth 'Adlewyrchu Cymru wrth Redeg Cymru', yn benodol o fewn y sector diwylliant, treftadaeth a chwaraeon. Fe wnaethoch chi gyfeirio hefyd yn eich datganiad at rywbeth y cyfeiriodd ein cyd-Aelod ato, sef bod 41 o amgueddfeydd lleol wedi cymryd rhan mewn rhaglenni hyfforddi a chymorth arloesol a ariannwyd gan Lywodraeth Cymru. Rwy'n amlwg yn falch iawn o glywed bod yr adborth yn gadarnhaol gan y rhai a oedd yn bresennol, ond mae cyfran sylweddol o amgueddfeydd lleol hefyd nad oedden nhw'n cymryd rhan. Pam oedd hyn, Dirprwy Weinidog? Ai dim ond i nifer penodol o gyfranogwyr y mae'n agored? Ac os nad hynny, os bydd pobl yn dewis peidio â bod yn bresennol neu'n methu bod yn bresennol, a fydd yn orfodol i bob amgueddfa achrededig gymryd rhan? Yr un pryder sydd gennyf o'r cyllid a gyhoeddwyd yw y bydd rhai yn gwneud cais ac y byddan nhw'n bwrw ymlaen â'r gwaith hwn, ond bydd rhai sefydliadau yng Nghymru yn cael eu gadael ar ôl ac nid yn gweithio tuag at wireddu ein gweledigaeth gyffredin o Gymru wrth-hiliol. Rwy'n gwerthfawrogi yn eich ymateb i Tom Giffard eich bod wedi crybwyll mai datganiad yn benodol am ddiwylliant a threftadaeth oedd hwn, ond yn amlwg, fel yr ydych chi wedi cydnabod, mae chwaraeon yn eithriadol o bwysig fel rhan o hyn. A byddwn yn croesawu datganiad yn y dyfodol yn benodol ynglŷn â chwaraeon, pe byddech yn fodlon gwneud hynny, Gweinidog, oherwydd, yn amlwg, mae hyn yn hollbwysig. Mae arnom ni eisiau i bobl gymryd rhan ym mhob agwedd ar fywyd yma yng Nghymru ac i bob agwedd ddod yn wrth-hiliol. A chan fod diwylliant a chwaraeon mor annatod ac yn cydblethu â'i gilydd, credaf ei bod yn hanfodol bod y rheini'n cael eu hadlewyrchu a'n bod yn clywed gennych ymhellach ar y mater hwnnw. Diolch.