English: On the nature and the role of the small business, I think we often misunderstand the role of small businesses. They aren't engines of employment. In fact, the number of small businesses relative to population size is fairly static over time. I think we've got something like 6 million small businesses in the UK at this point in time - heading towards 6 million - and of those, the vast majority of them, more than half, employ fewer than 10 people. So, we cannot expect small businesses to be this engine of employment. I hear people say small businesses are the lifeblood of the economy, but, actually, they are a fairly foundational part of the economy. They exist, but they don't provide an engine of rapid growth. They provide stability. They used to say in the 1970s that if every small business takes on an extra employee, the unemployment problem would be solved. Well, if that was going to happen, it would have happened by now, and it just isn't going to happen. But neither is employment the sole objective, because we know about in-work poverty too. I think one of the key things that small businesses have is social capital. It's one of the key options they've got when it comes to the alternative to employment. Social capital is key because that is where the creative spark happens, when people interact. That's where businesses that are sustainable are created. When people have interactions with their family and friends, that's called bonding social capital. That's when small businesses find their feet and find their foundation. But the growth of small businesses happens through bridging social capital. That's when we talk to other small businesses, other networks. My concern about the pandemic is that it has shrunk networks right down in a way that will take a long time to rebuild. So, rebuilding those business networks over time is really, really important. I would like to see that as a key part of the Welsh Government's economic strategy, not only creating business but creating business networks. I think if businesses are to grow and succeed, that will be absolutely key. It won't just be the SMEs on their own in the tourism sector itself that will enable us to recover; we aren't naive enough to think that that is simply going to be enough. We need to see the tourism sector play a part in the recovery, and a bigger role than it did pre pandemic. I think that is important. We often think of tourism as being the seaside in Wales, the Brecon Beacons, Yr Wyddfa, Snowdonia. We see those as the key tourism areas. But you will know that the south Wales Valleys - and I can that see the Minister, Dawn Bowden, will agree - have a huge amount to offer. Our community in Caerphilly borough has a huge amount to offer, and I think it's underplayed as a tourism venue. We talk about day trips to Caerphilly castle, but it's so much more than that. There is so much more that Caerphilly has to offer. I met the Minister at Caerphilly castle - when was it, three weeks ago - and we were welcoming £5 million of Welsh Government investment that Cadw is going to put into Caerphilly castle to transform the castle as a venue next year. But what we also want to see is the streetscapes improved, we want to see the tourism trail improved, because those social networks that small businesses rely on are also dependent upon the society in which they operate. Therefore, it's not just about improving one venue, but improving the environment as a whole. We've also got Llancaiach Fawr seventeenth century manor house. That was actually brought into operation by my father when he was chair of the planning committee of Rhymney Valley District Council in 1982, and I can prove it to you. If you don't believe me - I see that the frontbench is looking sceptical - I can prove it to you, because there's a plaque there with his name on it. And if the Deputy Minister wants to come and visit, I'll show her the plaque as well, although it could do with a clean if the Welsh Government's got some money for that. We've also got Penallta park and we've got Parc Cwm Darran. We've got the Welsh national mining memorial and gardens in Senghenydd. That is well worth a visit, and I know it's had royal visits from the Prince of Wales in the past; I've seen the signature in the visitors book. We've also got Cwmcarn forest and scenic drive; that's actually in Rhianon Passmore's constituency, but she wouldn't forgive me if I didn't mention that. We've got golf courses such as Bryn Meadows and Bargoed. We've got accommodation like Llechwen Hall. Murray's pub in Bargoed is pretty amazing, and the Aber Hotel is now serving food. I have to say these things because I've seen them, they exist and they're amazing. And also, by the way, if you want to treat yourself to a spa, you can go to Pwllypant Captiva spa, reflexology provided by Emma Burns Complementary Therapies, or to Lisa Morgan Beauty at the Caerphilly Miners Centre. So, we are looking at the challenges - [ Interruption.] This is all going on Facebook; you are right. We are thinking about the challenges that we are facing in our communities as a result of COVID. One of the things that somebody said to me on my Facebook page when I told them about the announcement in England not applying to Wales was, 'I have very large groups of friends now booking hotels and travelling to England. I also have plenty of friends in London who are now travelling for holidays in Devon and Cornwall. Welsh tourism will not get any bookings under the current restrictions. Jobs will be lost sadly'. Well, I did a search. Actually, it's incredibly difficult to find somewhere to stay in Wales this summer. People are holidaying at home, and I don't think this year we have to worry about the tourism sector not having visitors. I want to say something about the relaxation of rules as well. Polls show that the majority of us don't want the rules to be relaxed too radically, particularly with regard to masks. There is a very real danger that the majority of us will stay away from hospitality venues when mask wearing is no longer compulsory. This would have a damaging effect on the tourism sector. I'd be interested to hear what the Conservatives would say about that. But I think there are consequences, and I would like the Government to consider that in part of their review next week. I know it's about clinical evidence and I know it's exactly about what the medical officer says, but there will be consequences of withdrawing compulsory mask wearing that may be unintended by the Prime Minister. Finally, I'd like to mention the tourism levy, because undoubtedly I'm sure the Conservatives are going to mention this, and I'd like to hear what Plaid Cymru have as a view on this too. I am supportive, actually, of a tourism levy in the way that it's being proposed via local authorities by the Welsh Government. But we do need, Minister, more clarity on the purpose of the levy, as it's been said that it won't be hypothecated. So, how will that work? How is the proposed levy going to work? The Federation of Small Businesses has told us that the Welsh Government needs to recognise the caution and concern of many in the sector about the proposal. We wouldn't want to see it threaten viability, but at the same time, I've already mentioned the street scene in Caerphilly. If Caerphilly council had an extra source of funding to resolve some of those issues that can be directly targeted towards tourism, I think that would be something we should welcome. As a result, I think a tourism levy, if properly done, is not going to damage tourism. It might actually enhance tourism in that sense. But I think what we really want is more detail about that. I think we need to hear how that is going to be done. I notice Adam Price said in 2017 that it was an idea that deserved to be explored. So, I would like to know Plaid Cymru's position, and I'm more than happy to hear more from the Conservatives about why it shouldn't be done. Perhaps I'll come back to it, then, in my summing up at the end. Finally, a key part of our motion is about stakeholders, and I think you need, in a recovery that's going to work, the voice of small businesses playing a part in what comes next. The tourism sector has a huge voice in what they want to see. I would be concerned if this year we are seeing a boom that is followed by, next year, a bust, when everybody decides to go abroad again. I think tourism venues have to be careful, because if they're overpricing this year they will put people off next year, but at the same time we also need to look at the consequences of an inflated market this year that is then reduced next year. I wonder what the Welsh Government's strategy is to deal with that issue. How are they planning ahead, not for 2021, but 2022, and what stakeholders will they speak to in order to resolve that issue and plan for that cyclical eventuality? So, it's over to you - over to Members. I want to hear what's going to be said today. I'm going to make furious notes, and hopefully I will do justice to what has been said at the end of the debate.
Welsh: O ran natur a rôl y busnes bach, credaf ein bod yn aml yn camddeall rôl busnesau bach. Nid peiriannau cyflogaeth mohonynt. Yn wir, mae nifer y busnesau bach o'i gymharu â maint y boblogaeth yn weddol sefydlog dros amser. Rwy'n credu bod gennym rywbeth tebyg i 6 miliwn o fusnesau bach yn y DU ar hyn o bryd - bron i 6 miliwn - ac o'r rheini, mae'r mwyafrif llethol ohonynt, dros eu hanner, yn cyflogi llai na 10 o bobl. Felly, ni allwn ddisgwyl i fusnesau bach fod yn beiriannau cyflogaeth. Clywaf bobl yn dweud mai busnesau bach yw anadl einioes yr economi, ond mewn gwirionedd, maent yn rhan eithaf sylfaenol o'r economi. Maent yn bodoli, ond nid ydynt yn beiriannau twf cyflym. Maent yn darparu sefydlogrwydd. Roeddent yn arfer dweud yn y 1970au y byddai problem diweithdra wedi ei datrys pe bai pob busnes bach yn cyflogi un gweithiwr ychwanegol. Wel, pe bai hynny'n wir, byddai wedi digwydd erbyn hyn, ac nid yw'n mynd i ddigwydd. Ond nid cyflogaeth yw'r unig amcan ychwaith, oherwydd gwyddom am dlodi mewn gwaith hefyd. Credaf mai un o'r pethau allweddol sydd gan fusnesau bach yw cyfalaf cymdeithasol. Mae'n un o'r opsiynau allweddol sydd ganddynt fel elfen amgen yn lle cyflogaeth. Mae cyfalaf cymdeithasol yn allweddol oherwydd dyna lle mae'r wreichionen greadigol yn digwydd, pan fydd pobl yn rhyngweithio. Dyna lle mae busnesau cynaliadwy yn cael eu creu. Pan fydd pobl yn rhyngweithio â'u teulu a'u ffrindiau, gelwir hynny'n fondio cyfalaf cymdeithasol. Dyna pryd y mae busnesau bach yn dod o hyd i'w traed ac yn darganfod eu sylfaen. Ond mae twf busnesau bach yn digwydd drwy bontio cyfalaf cymdeithasol, pan fyddwn yn siarad â busnesau bach eraill, rhwydweithiau eraill. Fy mhryder ynglŷn â'r pandemig yw ei fod wedi crebachu rhwydweithiau mewn ffordd a fydd yn cymryd amser hir i'w hailadeiladu. Felly, mae ailadeiladu'r rhwydweithiau busnes hynny dros amser yn wirioneddol bwysig. Hoffwn weld hynny'n rhan allweddol o strategaeth economaidd Llywodraeth Cymru, nid yn unig creu busnes ond creu rhwydweithiau busnes. Os yw busnesau'n mynd i dyfu a llwyddo, credaf y bydd hynny'n gwbl allweddol. Ni fydd y BBaChau ar eu pen eu hunain yn y sector twristiaeth yn ein galluogi i adfer; nid ydym yn ddigon naïf i gredu y bydd hynny'n ddigon. Mae'n rhaid i'r sector twristiaeth chwarae rhan yn yr adferiad, a mwy o ran nag a chwaraeai cyn y pandemig. Credaf fod hynny'n bwysig. Rydym yn aml yn meddwl mai twristiaeth yw ardaloedd glan y môr yng Nghymru, Bannau Brycheiniog, Yr Wyddfa, Eryri. Ystyriwn y rheini yn ardaloedd twristiaeth allweddol. Ond fe fyddwch yn gwybod bod gan Gymoedd de Cymru - a gallaf weld y Gweinidog, Dawn Bowden, yn cytuno - lawer iawn i'w gynnig. Mae gan ein cymuned ym mwrdeistref Caerffili lawer iawn i'w gynnig, ac rwy'n credu nad oes digon o bwyslais wedi bod arno fel lleoliad twristiaeth. Rydym yn sôn am deithiau dydd i gastell Caerffili, ond mae'n gymaint mwy na hynny. Mae gan Gaerffili gymaint mwy i'w gynnig. Cyfarfûm â'r Gweinidog yng nghastell Caerffili - pryd oedd hyn, dair wythnos yn ôl - ac roeddem yn croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi £5 miliwn er mwyn i Cadw drawsnewid castell Caerffili fel lleoliad y flwyddyn nesaf. Ond yr hyn rydym hefyd eisiau ei wneud yw gwella'r strydluniau, rydym eisiau gwella'r llwybr twristiaeth, oherwydd mae'r rhwydweithiau cymdeithasol hynny y mae busnesau bach yn dibynnu arnynt hefyd yn dibynnu ar y gymdeithas y maent yn gweithredu ynddi. Felly, nid yw'n ymwneud â gwella un lleoliad yn unig, ond yn hytrach, â gwella'r amgylchedd yn ei gyfanrwydd. Mae gennym hefyd faenordy Llancaiach Fawr o'r ail ganrif ar bymtheg. Mewn gwirionedd, fy nhad a wnaeth hwnnw'n weithredol pan oedd yn gadeirydd pwyllgor cynllunio Cyngor Dosbarth Cwm Rhymni ym 1982, a gallaf brofi hynny i chi. Os nad ydych yn fy nghredu - gwelaf fod y fainc flaen yn edrych yn amheus - gallaf brofi hynny i chi, oherwydd mae plac yno gyda'i enw arno. Ac os yw'r Dirprwy Weinidog eisiau dod i ymweld â'r lle, gallaf ddangos y plac iddi hithau hefyd, er bod angen ei lanhau os oes gan Lywodraeth Cymru rywfaint o arian ar gyfer hynny. Mae gennym barc Penallta hefyd ac mae gennym Barc Cwm Darran. Mae gennym gofeb genedlaethol glowyr Cymru a'r gerddi yn Senghennydd. Mae'n werth ymweld â'r rheini, ac rwy'n gwybod bod Tywysog Cymru wedi ymweld â'r lleoliad hwnnw yn y gorffennol; rwyf wedi gweld y llofnod yn y llyfr ymwelwyr. Mae gennym rodfa goedwig Cwm Carn; mae honno yn etholaeth Rhianon Passmore, ond ni fyddai'n maddau i mi pe na bawn i'n sôn amdani. Mae gennym gyrsiau golff fel Bryn Meadows a Bargoed. Mae gennym westai fel Neuadd Llechwen. Mae tafarn Murray's ym Margoed yn eithaf anhygoel, ac mae Aber Hotel bellach yn gweini bwyd. Mae'n rhaid i mi ddweud y pethau hyn oherwydd fy mod wedi'u gweld, maent yn bodoli ac maent yn anhygoel. A hefyd, gyda llaw, os ydych chi awydd mynd i sba, gallwch fynd i sba Captiva ym Mhwll-y-pant, cael triniaeth adweitheg gan Emma Burns Complementary Therapies, neu fynd at Lisa Morgan Beauty yng Nghanolfan Glowyr Caerffili. Felly, rydym yn edrych ar yr heriau - [ Torri ar draws. ] Mae hyn i gyd yn mynd ar Facebook; rydych yn gywir. Rydym yn meddwl am yr heriau rydym yn eu hwynebu yn ein cymunedau o ganlyniad i COVID. Un o'r pethau a ddywedodd rhywun wrthyf ar fy nhudalen Facebook, pan ddywedais wrthynt nad oedd y cyhoeddiad yn Lloegr nad berthnasol i Gymru, oedd, 'Mae gennyf grwpiau mawr iawn o ffrindiau sydd bellach yn archebu gwestai ac yn teithio i Loegr. Mae gennyf ddigon o ffrindiau yn Llundain hefyd sydd bellach yn mynd ar wyliau i Ddyfnaint a Chernyw. Ni fydd twristiaeth Cymru yn cael unrhyw archebion o dan y cyfyngiadau presennol. Bydd swyddi'n cael eu colli yn anffodus'. Wel, fe wnes chwiliad i hyn. Mewn gwirionedd, mae'n anodd iawn dod o hyd i rywle i aros yng Nghymru yr haf hwn. Mae pobl yn mynd ar wyliau yn y wlad hon, ac nid wyf yn credu bod yn rhaid i ni boeni nad yw'r sector twristiaeth yn cael ymwelwyr eleni. Hoffwn ddweud rhywbeth am lacio rheolau hefyd. Mae arolygon barn yn dangos nad yw'r rhan fwyaf ohonom eisiau i'r rheolau gael eu llacio'n rhy helaeth, yn enwedig mewn perthynas â masgiau. Mae perygl gwirioneddol y bydd y rhan fwyaf ohonom yn cadw draw o leoliadau lletygarwch pan nad yw gwisgo masg yn orfodol mwyach. Byddai hyn yn effeithio'n niweidiol ar y sector twristiaeth. Byddai gennyf ddiddordeb mewn clywed beth fyddai'r Ceidwadwyr yn ei ddweud am hynny. Ond rwy'n credu bod canlyniadau, a hoffwn i'r Llywodraeth ystyried hynny fel rhan o'u hadolygiad yr wythnos nesaf. Rwy'n gwybod ei fod yn ymwneud â thystiolaeth glinigol ac rwy'n gwybod ei fod yn ymwneud yn llwyr â'r hyn y mae'r swyddog meddygol yn ei ddweud, ond fe allai fod canlyniadau anfwriadol os yw'r Prif Weinidog yn dweud nad oes gorfodaeth i wisgo masgiau mwyach. Yn olaf, hoffwn sôn am yr ardoll dwristiaeth, oherwydd rwy'n siŵr nad oes amheuaeth y bydd y Ceidwadwyr yn sôn amdani, a hoffwn glywed beth sydd gan Blaid Cymru i'w ddweud am hyn hefyd. Mewn gwirionedd, rwy'n cefnogi ardoll dwristiaeth yn y ffordd y mae'n cael ei chynnig drwy awdurdodau lleol gan Lywodraeth Cymru. Ond mae angen mwy o eglurder arnom, Weinidog, ynglŷn â diben yr ardoll, oherwydd dywedir na fydd yn cael ei neilltuo. Felly, sut y bydd hynny'n gweithio? Sut y bydd yr ardoll arfaethedig yn gweithio? Mae'r Ffederasiwn Busnesau Bach wedi dweud wrthym fod angen i Lywodraeth Cymru gydnabod rhagofal a phryderon llawer yn y sector ynghylch y cynnig. Ni fyddem eisiau iddo fygwth hyfywedd, ond ar yr un pryd, rwyf eisoes wedi sôn am olwg y stryd yng Nghaerffili. Pe bai gan gyngor Caerffili ffynhonnell ychwanegol o gyllid i ddatrys rhai o'r materion hynny y gellir eu targedu'n uniongyrchol mewn perthynas â thwristiaeth, credaf y byddai'n rhywbeth y dylem ei groesawu. O ganlyniad, credaf na fydd ardoll dwristiaeth, os caiff ei gwneud yn iawn, yn niweidio twristiaeth. Gallai wella twristiaeth yn yr ystyr honno mewn gwirionedd. Ond rwy'n credu mai'r hyn rydym ei eisiau'n wirioneddol yw mwy o fanylion am hynny. Credaf fod angen inni glywed sut y bydd hynny'n cael ei wneud. Sylwaf fod Adam Price wedi dweud yn 2017 ei fod yn syniad a haeddai gael ei archwilio. Felly, hoffwn wybod beth yw safbwynt Plaid Cymru, ac rwy'n fwy na pharod i glywed mwy gan y Ceidwadwyr ynglŷn â pham na ddylid ei wneud. Efallai y dof yn ôl ato, felly, wrth grynhoi ar y diwedd. Yn olaf, mae rhan allweddol o'n cynnig yn ymwneud â rhanddeiliaid, ac os yw adferiad yn mynd i weithio, credaf fod angen i leisiau busnesau bach chwarae rhan yn yr hyn sy'n dod nesaf. Mae gan y sector twristiaeth lais enfawr yn yr hyn y maent eisiau ei weld. Byddwn yn pryderu pe byddem yn gweld ffyniant eleni a bod hwnnw'n cael ei ddilyn gan fethiant y flwyddyn nesaf, pan fydd pawb yn penderfynu mynd dramor eto. Rwy'n credu bod yn rhaid i leoliadau twristiaeth fod yn ofalus, oherwydd os byddant yn codi crocbris eleni bydd hynny'n atal pobl y flwyddyn nesaf, ond ar yr un pryd mae angen i ni hefyd edrych ar ganlyniadau marchnad chwyddedig eleni a fydd yn llai wedyn y flwyddyn nesaf. Tybed beth yw strategaeth Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â hynny. Sut y maent yn cynllunio ymlaen llaw, nid ar gyfer 2021, ond ar gyfer 2022, a pha randdeiliaid y byddant siarad â hwy er mwyn datrys y mater hwnnw a chynllunio ar gyfer y sefyllfa gylchol honno? Felly, drosodd atoch chi - at yr Aelodau. Rwyf eisiau clywed yr hyn a fydd yn cael ei ddweud heddiw. Rwyf am wneud nodiadau fel lladd nadroedd, a gobeithio y byddaf yn gwneud cyfiawnder â'r hyn a fydd wedi'i ddweud ar ddiwedd y ddadl.