English: It's no secret that we in Plaid Cymru believe that the first step to create the foundations for a sustainable NHS is to pay workers fairly. The First Minister recently claimed that making an improved pay offer would mean taking away money from health, but that's such a false way of looking at the situation, because providing a credible and substantive - not a one-off, but a credible and substantive - pay award for NHS workers surely is the best possible investment that we could be making in creating a more sustainable and resilient health service. They're tough choices; of course they're tough choices. But this particular choice simply has to be made. I used the word 'foundations'. The foundations of the NHS currently are pretty unfirm. Those foundations are the workers. We need to firm up those foundations if we're to build a resilient NHS. That has to be step one. The second step in our plan is to address issues on workforce retention. Pay is one big part of workforce planning, but there's that wider issue. We need a wider strategy to retain the talented workforce at our disposal by making the NHS in Wales a more attractive and appealing place to work - 3,000 NHS vacancies in Wales; 46 per cent of medical students in Wales relocating to England because they've got more foundation posts available. Now, the Government says that they have a workforce plan on the way, but a plan's nothing unless it's delivered, and we need a clear delivery strategy with targets and full costings for that new NHS workforce plan, and one that actually accurately reflects the needs - which is why we talk about the need for data on where exactly we do stand and where those vacancies are. We need clearly definable delivery metrics. We've got to ensure that opportunities for career development are more available, encouraging medical students studying in Welsh universities to stay in Wales, encouraging people and helping them through continuous professional development to be able to work at the top of their competence. These are the things that lead when they're not done well to people deciding, 'You know what, this career is really not what I thought it would be; I'm not able to push myself to my limits', and the failure to deliver on these bare essentials are holding back the NHS.
Welsh: Nid yw'n gyfrinach ein bod ni ym Mhlaid Cymru yn credu mai'r cam cyntaf i greu'r sylfeini ar gyfer GIG cynaliadwy yw talu gweithwyr yn deg. Honnodd y Prif Weinidog yn ddiweddar y byddai gwneud cynnig cyflog gwell yn golygu mynd ag arian oddi wrth iechyd, ond mae honno'n ffordd mor ffug o edrych ar y sefyllfa, gan mai darparu dyfarniad cyflog credadwy a sylweddol - nid rhywbeth untro, ond rhywbeth credadwy a sylweddol - i weithwyr y GIG yw'r buddsoddiad gorau posibl y gallem fod yn ei wneud i greu gwasanaeth iechyd mwy cynaliadwy a chadarn. Maent yn ddewisiadau anodd; wrth gwrs eu bod yn ddewisiadau anodd. Ond mae'n rhaid gwneud y dewis. Defnyddiais y gair 'sylfeini'. Mae sylfeini'r GIG yn eithaf ansicr ar hyn o bryd. Y gweithwyr yw'r sylfeini. Mae angen inni gryfhau'r sylfeini hynny os ydym am adeiladu GIG cadarn. Rhaid i hynny fod yn gam cyntaf. Yr ail gam yn ein cynllun yw mynd i'r afael â materion sy'n ymwneud â chadw'r gweithlu. Mae cyflog yn un rhan bwysig o gynllunio'r gweithlu, ond mae mater ehangach yma. Mae angen strategaeth ehangach arnom i gadw'r gweithlu dawnus sydd ar gael i ni drwy wneud y GIG yng Nghymru yn lle mwy deniadol ac apelgar i weithio ynddo - mae 3,000 o swyddi gwag yn y GIG yng Nghymru; mae 46 y cant o fyfyrwyr meddygol yng Nghymru yn adleoli i Loegr gan fod ganddynt fwy o swyddi sylfaen ar gael. Nawr, mae'r Llywodraeth yn dweud bod ganddynt gynllun ar gyfer y gweithlu ar y ffordd, ond nid yw cynllun yn golygu dim heblaw ei fod yn cael ei gyflawni, ac mae angen strategaeth gyflawni glir arnom gyda thargedau a chostau llawn ar gyfer y cynllun newydd hwnnw ar gyfer gweithlu'r GIG, ac un sy'n adlewyrchu'r anghenion yn gywir - a dyna pam ein bod yn sôn am yr angen am ddata ar y sefyllfa a lle mae'r swyddi gwag hynny. Mae arnom angen mesurau ar gyfer cyflawni y gellir eu diffinio'n glir. Mae'n rhaid inni sicrhau bod mwy o gyfleoedd ar gael ar gyfer datblygu gyrfaoedd, i annog myfyrwyr meddygol sy'n astudio ym mhrifysgolion Cymru i aros yng Nghymru, ac annog pobl a'u helpu drwy ddatblygiad proffesiynol parhaus i allu gweithio ar frig eu cymhwysedd. Pan na chânt eu gwneud yn dda, dyma'r pethau sy'n gwneud i bobl benderfynu, 'Wyddoch chi beth, nid yw'r yrfa hon yr hyn y tybiwn y byddai; ni allaf wthio fy hun hyd yr eithaf', ac mae'r methiant i gyflawni'r pethau sylfaenol hyn yn llesteirio'r GIG.