English: Thank you, Llywydd. On 6 January this year, I published the refreshed 'Heart Conditions Delivery Plan'. This plan reaffirms our commitment to reduce preventable heart disease and to ensure that people affected by any kind of heart condition have timely access to high-quality care. And that high-quality care should be delivered regardless of where people live. Increasingly, we expect to see that care delivered in the community as well as in a hospital setting, where appropriate. The delivery plan now includes a specific section on children and young people, and we've done this to take on board the findings from the independent review of children's cardiac services in Bristol that was published last year. Children living with a heart condition should receive the best possible support and care in Wales. There have been considerable developments in cardiac care across Wales since the original delivery plan in 2013. Fewer people now die from cardiovascular disease in Wales: rates fell by almost 1,000 people a year between 2010 and 2015. This is in part thanks to improvements in care, but we know more can be done. Hospital admissions for coronary disease fell by 21 per cent over the last five years, thanks to better management of the condition by both staff and patients. And we know that a range of innovative improvement projects are now in place, and these include: the development of the familial hypercholesterolemia programme; community cardiology; enhanced cardiovascular risk assessment; the adult congenital heart disease service in south Wales; direct access for primary care to diagnostics; nurse-led diagnostics; and e-referral and e-advice systems. All of these innovations have resulted in improved outcomes for patients, and I do want to pay tribute to all those involved in the planning and delivery of these services. The British Heart Foundation, Members will be aware, recently described Wales as a world leader in cardiac rehabilitation, because of the significant increase in the number of patients receiving the service in Wales. We went from 42 per cent in 2014-15 to 59 per cent in 2015-16. However, we're not complacent and will look for further improvement again in the future. The vision set out in our plan is for fully integrated primary, community, secondary and specialist pathways of care, and these are designed around the needs of the patient, providing the support they need to enable them to do what they can to manage their own condition. Cardiovascular disease remains a major cause of ill health and death in Wales, and the heart conditions implementation group has invested £1 million provided by the Welsh Government in the development of a cardiovascular risk assessment programme and community cardiology services. Incidence of heart disease, we know, varies significantly and unacceptably between our most and least deprived communities here in Wales. The death rate for under-75s is 106 per 100,000 in Blaenau Gwent, which is nearly twice the rate in the Vale of Glamorgan, which is only 56 per 100,000. Recently, I was in Tynycoed Surgery in Sarn at the launch of the community cardiovascular risk assessment programme in the Abertawe Bro Morgannwg University Local Health Board area, and I was genuinely impressed by the enthusiasm of staff who are building on the success of those in the Cwm Taf health board area and the Aneurin Bevan health board area. They in fact spearheaded this project at the outset, and as well as having leadership from GPs at individual practice and cluster level, this programme relies on healthcare support workers for its success, because it's their ability to engage reluctant but high-risk groups of people who do not make regular contact with GPs that's essential to the success of the programme. That engagement deliberately takes place away from clinical or medicalised settings. So, equipping people with information to enable and empower them to change their current and future health has already made a real difference, and this programme should continue to make a real impact on health inequalities. The development of community cardiology services, whilst varying across health board areas, all support our priority to improve access to primary and community care, and we're looking at different ways of treating people, where appropriate as locally as possible, to help reduce waiting lists and to avoid admission or re-admission into hospital. That's particularly important for the frail, elderly and those with long-term conditions. The heart conditions implementation group has identified their priorities for 2017-18, and these include developing treatment pathways for common cardiac conditions, piloting component and diagnostic waiting times, developing and implementing an out-of-hospital cardiac arrest plan, and further improving cardiac rehabilitation and physiology services, implementing the all-Wales accelerated cardiac informatics project, and developing cardiac peer review across Wales. We've already seen improvements in cardiac waiting times through improvements in services such as the £6.6 million redevelopment in the Swansea cardiac centre, which has addressed increased demand for cardiac critical care beds after cardiac surgery. The draft clinical pathways for common cardiac conditions will be discussed at the Wales Cardiovascular Society spring meeting at the end of April to gain an all-Wales clinical consensus. Implementation of those pathways across Wales is key to delivering the aspirations in the plan. Welsh Ambulance Services NHS Trust figures show that around 8,000 victims of out-of-hospital sudden cardiac arrests occur annually in Wales. Survival rates are low, but there is potential for many more lives to be saved if cardiopulmonary resuscitation and early defibrillation were undertaken more often. The availability of 24 hours a day over seven days a week primary percutaneous coronary intervention services in north Wales from 3 April is a significant development. We'll now have all-Wales coverage. Last December, I issued a written statement highlighting the progress we have already made in Wales in raising awareness, particularly in schools, of the importance of life-saving skills such as cardiopulmonary resuscitation and the use of automated external defibrillators. The out-of-hospital cardiac arrest plan that we will publish this spring will build on this success. It will cover early recognition of a cardiac arrest, immediate and high-quality CPR, and early defibrillation as well as effective post-resuscitation care. We know that we must make the most of our resources here in Wales - not least the skill, dedication and hard work of our clinical staff, service managers, and third sector organisations. We want to create a more equal relationship between the patient and healthcare professionals, enabling people to co-produce their treatment based on their values, goals and circumstances. This refreshed plan was developed through effective partnership. That continued co-operation between the Welsh Government, the implementation group, the Wales Cardiac Network, professional bodies, and the third sector is key to delivering the next phase of working together, because our shared task is to deliver improved outcomes at greater pace and with greater impacts.
Welsh: Diolch, Lywydd. Ar 6 Ionawr eleni, cyhoeddais y 'Cynllun Cyflawni ar gyfer Cyflyrau ar y Galon' ar ei newydd wedd. Mae'r cynllun hwn yn ailddatgan ein hymrwymiad i leihau clefyd y galon y gellir ei atal ac i sicrhau bod pobl yr effeithir arnynt gan unrhyw fath o gyflwr ar y galon yn cael mynediad amserol at ofal o ansawdd uchel. Ac y dylid darparu gofal o ansawdd uchel ni waeth ble y mae pobl yn byw. Yn gynyddol, rydym yn disgwyl y caiff y gofal hwnnw ei ddarparu yn y gymuned yn ogystal ag yn yr ysbyty, pan fo hynny'n briodol. Mae'r cynllun cyflawni bellach yn cynnwys adran benodol ar blant a phobl ifanc, ac rydym wedi gwneud hyn er mwyn cynnwys canfyddiadau'r adolygiad annibynnol ar wasanaethau cardiaidd i blant ym Mryste a gyhoeddwyd y llynedd. Dylai plant sy'n byw gyda chyflwr ar y galon gael y cymorth a'r gofal gorau posibl yng Nghymru. Bu datblygiadau sylweddol mewn gofal cardiaidd ar draws Cymru ers y cynllun cyflawni gwreiddiol yn 2013. Mae llai o bobl yn marw o glefyd cardiofasgwlaidd yng Nghymru erbyn hyn: bu gostyngiad mewn cyfraddau gan bron i 1,000 o bobl y flwyddyn rhwng 2010 a 2015. Mae hyn yn rhannol o ganlyniad i welliannau mewn gofal, ond gwyddom y gellir gwneud mwy. Bu gostyngiad o 21 y cant mewn derbyniadau i'r ysbyty ar gyfer clefyd coronaidd dros y pum mlynedd diwethaf, o ganlyniad i aelodau staff a chleifion yn rheoli'r cyflwr yn well. A gwyddom fod nifer o brosiectau gwella arloesol bellach ar waith, ac mae'r rhain yn cynnwys: datblygu'r rhaglen hypercolesterolemia etifeddol; cardioleg cymunedol; gwell asesiad o risg cardiofasgwlaidd; gwasanaeth clefyd cynhenid y galon i oedolion yn y de; mynediad uniongyrchol i'r rhai sy'n derbyn gofal sylfaenol at ddiagnosteg; diagnosteg o dan arweiniad nyrsys; a systemau e-atgyfeirio ac e-gyngor. Mae pob un o'r datblygiadau newydd hyn wedi arwain at well canlyniadau i gleifion, ac rwy'n dymuno talu teyrnged i bawb sy'n gysylltiedig â'r gwaith o gynllunio a darparu'r gwasanaethau hyn. Yn ddiweddar, disgrifiwyd Cymru gan Sefydliad Prydeinig y Galon, fel y bydd yr Aelodau'n ymwybodol, fel gwlad sy'n arwain y byd o ran adsefydlu cardiaidd, oherwydd y cynnydd sylweddol yn nifer y cleifion sy'n derbyn y gwasanaeth yng Nghymru. Cynyddodd niferoedd Cymru o 42 y cant yn 2014-15 i 59 y cant yn 2015-16. Fodd bynnag, nid ydym am laesu dwylo a byddwn yn ceisio gwella mwy eto yn y dyfodol. Mae'r weledigaeth a nodir yn ein cynllun ar gyfer llwybrau gofal sylfaenol, cymunedol, eilaidd ac arbenigol wedi'u llwyr integreiddio, a chynllunnir y rhain er mwyn bodloni anghenion y claf, gan ddarparu'r cymorth sydd ei angen arno er mwyn ei alluogi i wneud yr hyn y mae'n gallu ei wneud i reoli ei gyflwr ei hun. Mae clefyd cardiofasgwlaidd yn parhau i fod un o brif achosion salwch a marwolaeth yng Nghymru, ac mae'r grŵp gweithredu ar gyfer cyflyrau ar y galon wedi buddsoddi £1 miliwn a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru i ddatblygu rhaglen asesu risg cardiofasgwlaidd a gwasanaethau cardioleg cymunedol. Mae achosion o glefyd y galon, fe wyddom, yn amrywio'n sylweddol ac yn annerbyniol rhwng ein cymunedau mwyaf difreintiedig a'n cymunedau lleiaf difreintiedig yma yng Nghymru. Ym Mlaenau Gwent, mae'r gyfradd marwolaethau ar gyfer pobl o dan 75 oed yn 106 fesul 100,000 o bobl, sydd bron ddwywaith y gyfradd ym Mro Morgannwg, sydd ond yn 56 fesul 100,000 o bobl. Yn ddiweddar, roeddwn ym Meddygfa Tynycoed yn Sarn yn lansiad y rhaglen asesu risg cardiofasgwlaidd cymunedol yn ardal Bwrdd Iechyd Lleol Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg, a gwnaed argraff fawr arnaf gan frwdfrydedd aelodau'r staff sy'n adeiladu ar lwyddiant y rhai yn ardal bwrdd iechyd Cwm Taf ac yn ardal bwrdd iechyd Aneurin Bevan. Nhw, mewn gwirionedd, arweiniodd y prosiect hwn ar y cychwyn cyntaf, ac yn ogystal â chael arweinyddiaeth gan feddygon teulu mewn practisau unigol ac ar lefel clwstwr, mae'r rhaglen hon yn dibynnu ar weithwyr cymorth gofal iechyd am ei llwyddiant, oherwydd eu gallu nhw i ymgysylltu â grwpiau o bobl sy'n anfoddog ond â risg uchel, nad ydynt yn cysylltu'n rheolaidd â meddygon teulu, sy'n hanfodol ar gyfer llwyddiant y rhaglen. Mae'r ymgysylltu hwnnw yn fwriadol yn digwydd i ffwrdd oddi wrth leoliadau clinigol neu feddygol. Felly, mae arfogi pobl â gwybodaeth i'w galluogi a'u grymuso i newid eu hiechyd presennol ac yn y dyfodol eisoes wedi gwneud gwahaniaeth gwirioneddol, a dylai'r rhaglen hon barhau i gael effaith wirioneddol ar anghydraddoldebau o ran iechyd. Mae datblygu gwasanaethau cardioleg cymunedol, er bod hynny'n amrywio ar draws ardaloedd byrddau iechyd, i gyd yn cefnogi ein blaenoriaeth i wella mynediad at ofal sylfaenol a chymunedol, ac rydym yn ystyried gwahanol ffyrdd o drin pobl, lle bo'n briodol, mor lleol â phosibl, er mwyn helpu i leihau rhestrau aros ac i osgoi eu derbyn neu eu haildderbyn i'r ysbyty. Mae hynny'n arbennig o bwysig ar gyfer yr eiddil, yr henoed a phobl â chyflyrau hirdymor. Mae'r grŵp gweithredu ar gyfer cyflyrau ar y galon wedi nodi eu blaenoriaethau ar gyfer 2017-18, ac mae'r rhain yn cynnwys datblygu llwybrau triniaeth ar gyfer cyflyrau cardiaidd cyffredin, treialu amseroedd aros cydrannol ac amseroedd aros ar gyfer diagnosis, datblygu a gweithredu cynllun trawiad ar y galon y tu allan i'r ysbyty, a gwella mwy ar wasanaethau ffisioleg ac adsefydlu cardiaidd, gweithredu'r prosiect gwybodeg cardiaidd carlam Cymru gyfan, a datblygu system adolygu materion cardiaidd gan gymheiriaid ar draws Cymru. Rydym eisoes wedi gweld gwelliannau mewn amseroedd aros cardiaidd drwy welliannau mewn gwasanaethau megis y gwaith ailddatblygu gwerth £6.6 miliwn yn y ganolfan gardiaidd yn Abertawe, sydd wedi mynd i'r afael â'r cynnydd yn y galw am welyau gofal critigol cardiaidd ar ôl llawdriniaeth ar y galon. Bydd y llwybrau clinigol drafft ar gyfer cyflyrau cardiaidd cyffredin yn cael eu trafod yng nghyfarfod y gwanwyn Cymdeithas Gardiofasgwlaidd Cymru ar ddiwedd mis Ebrill i gael consensws clinigol Cymru gyfan. Mae gweithredu'r llwybrau hynny ledled Cymru yn allweddol i gyflawni'r dyheadau a nodir yn y cynllun. Mae ffigurau Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru yn dangos bod tua 8,000 o bobl yn dioddef trawiadau sydyn ar y galon y tu allan i'r ysbyty bob blwyddyn yng Nghymru. Mae cyfraddau goroesi yn isel, ond mae'n bosib achub llawer mwy o fywydau pe byddai dadebru cardio-anadlol a diffibrilio cynnar yn cael eu cynnal yn amlach. Mae'r ffaith bod gwasanaethau ymyrraeth coronaidd sylfaenol drwy'r croen ar gael 24 awr y dydd saith diwrnod yr wythnos yn y gogledd o 3 Ebrill ymlaen yn ddatblygiad arwyddocaol. Nawr bydd gennym ddarpariaeth Cymru gyfan. Fis Rhagfyr diwethaf, cyhoeddais ddatganiad ysgrifenedig yn tynnu sylw at y cynnydd yr ydym eisoes wedi'i wneud yng Nghymru o ran codi ymwybyddiaeth, yn enwedig mewn ysgolion, o bwysigrwydd sgiliau achub bywyd megis dadebru cardio-anadlol a defnyddio diffibrilwyr allanol awtomataidd. Mae'r cynllun trawiad ar y galon y tu allan i'r ysbyty, y byddwn yn ei gyhoeddi yn ystod y gwanwyn, yn adeiladu ar y llwyddiant hwn. Bydd yn ymdrin â chanfod trawiad ar y galon yn gynnar, CPR ar unwaith ac o ansawdd uchel, a diffibrilio cynnar yn ogystal â gofal effeithiol ar ôl dadebru. Gwyddom fod yn rhaid i ni wneud y mwyaf o'n hadnoddau yma yng Nghymru - yn enwedig sgiliau, ymroddiad a gwaith caled ein haelodau staff clinigol, rheolwyr gwasanaeth, a sefydliadau trydydd sector. Rydym ni'n dymuno meithrin perthynas mwy cyfartal rhwng y cleifion a'r gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, gan alluogi pobl i gydgynhyrchu eu triniaeth yn seiliedig ar eu gwerthoedd, eu nodau a'u hamgylchiadau. Datblygwyd y cynllun hwn ar ei newydd wedd trwy bartneriaeth effeithiol. Mae'r cydweithrediad parhaus hwnnw rhwng Llywodraeth Cymru, y grŵp gweithredu, Rhwydwaith y Galon Cymru, cyrff proffesiynol, a'r trydydd sector yn allweddol i gyflawni'r cam nesaf o weithio gyda'n gilydd, oherwydd y dasg a rennir rhyngom yw sicrhau gwell canlyniadau yn gyflymach a gydag mwy o effaith.