English: I think all of us, when we're considering these matters, consider our values, our positions, both within this Chamber, but also our responsibilities to our families and to the people we love. There are many of us who have watched our tvs over recent weeks and have seen what is happening to friends across the way in Italy and Spain and elsewhere, who have seen the suffering of people who have contracted this virus, and seen what it has done to communities and whole countries. Many of us - Dawn Bowden spoke very powerfully about the reasons that she sought election to this place - fundamentally want the same thing. We want to take care of our communities, and we want the best for our communities. I think the leader of the opposition, Paul Davies, said exactly that in his opening remarks. So, when I consider this Bill, I consider certainly the situation we're facing, but also how do we contribute to resolving this issue. And I ask myself three questions. Do the powers exist to deal with this? Are these powers appropriate? And how is the exercise of these powers supervised? I think there's broad agreement that we do not have the powers, and the Government does not have the powers, that it requires to deal with the growing situation that we are facing. All of us saw the scenes over the weekend of people pretending it's a bank holiday or pretending that it's a day off. And all of us, I think, were appalled by that. I saw reports in my own constituencies, where pubs were open to finish off the barrel. In fact, what they're doing is endangering not only the people there, but all of us in our communities. And it is also clear that there is a lack of clarity about where the powers lie, and how powers are enforced. So, it is clear to me that we need and Government needs these powers in this Bill in order to deliver the sort of programme it must do over the coming weeks. And then we have to ask ourselves: are the powers appropriate? And I have to say, I am clear in my own mind that the powers are appropriate. But these are not measures that I would have supported in the past. These are measures that, frankly, I find abhorrent, and in any other circumstances are measures that not only would I not support, but I would fight against with all of my strength. They are measures, Deputy Presiding Officer, that quite frankly I would not have voted for only a few weeks ago. The growth of cases that we've seen, and I've seen in my own part of the world in the Aneurin Bevan health board area, where there are more cases for us than any other part of Wales - . I've seen and I've felt the fear that that creates in our communities. So, it is appropriate that we have these powers in order to protect the national health service, to strengthen the national health service, to strengthen the public services that are delivering the protection we require, but also to ensure that people act responsibly. And therefore, how do we supervise those powers? For me, I hope that Ministers will make reports to this place whenever these powers are used. I hope that Ministers, and I expect Ministers, to come to this place to explain why these powers are being used, for how long these powers are used, what is the objective of those powers being exercised, and when they expect these powers to be removed. It is not right and it is not proper in a democracy that these powers rest on the statute book. These powers need to be limited, and I'm very grateful to see that Ministers here welcome the limitations of those powers. I'm grateful to see a six-month review, and I agree with what our colleague Mick Antoniw said about regular reporting. But there must be accountability and proper parliamentary oversight and supervision throughout the whole of this time, and we all need to take that seriously. But also we need to look clearly at what powers do exist. I'm not convinced that there are sufficient powers at the moment to regulate the actions of supermarkets and the actions of people within supermarkets. I'd be interested to hear what the Minister has to say about that. I have some real concerns about some of these measures and what they will do to the rights of people who suffer from mental health issues at the moment, and I think we need proper supervision of that. But in closing, and in supporting the Government today, I want to say this, Deputy Presiding Officer: what has shocked me over the last few weeks is that we do not have in place sufficient civil contingencies legislation that is workable and able to be used by Government when they are facing an emergency. It is not good enough that the statute book does not include emergency legislation adequate to deal with a crisis. I would hope that when we have dealt with this matter, we will again then be able to look at the statute book in its totality and ensure that Governments, under supervision and with consent, have the powers they require, without going through this process, because there is no real scrutiny of this legislation taking place, either here or in Edinburgh or in Belfast or in Westminster. It is being rushed through in a week, in a few days. The most draconian limitations on our freedoms to act and our freedoms as citizens are being rushed through four Parliaments in three days. We therefore need to have on the statute book legislation that is considered, that is robust and provides Ministers and Governments with the ability to act where necessary, but to act in a way that has democratic accountability, supervision and clear reasons there at its heart. We do not have that at present.
Welsh: Rwy'n credu bod pob un ohonom, wrth ystyried y materion hyn, yn ystyried ein gwerthoedd, ein swyddi, yn y Siambr hon, ond hefyd ein cyfrifoldebau tuag at ein teuluoedd a'r bobl yr ydym yn eu caru. Mae llawer ohonom wedi bod yn gwylio'r teledu dros yr wythnosau diwethaf ac wedi gweld yr hyn sy'n digwydd i gyfeillion ar draws y dŵr yn yr Eidal a Sbaen a mannau eraill, wedi gweld dioddefaint pobl sydd wedi dal i feirws hwn, ac wedi gweld yr hyn y mae wedi'i wneud i gymunedau a gwledydd cyfan. Mae llawer ohonom ni - siaradodd Dawn Bowden yn rymus iawn am y rhesymau dros sefyll i gael ei hethol i'r lle hwn - eisiau yr un peth yn y bôn. Rydym eisiau gofalu am ein cymunedau, ac rydym eisiau cael y gorau i'n cymunedau. Credaf fod arweinydd yr wrthblaid, Paul Davies, wedi dweud yr union beth hwnnw yn ei sylwadau agoriadol. Felly, wrth ystyried y Bil hwn, rwy'n sicr yn ystyried y sefyllfa yr ydym yn ei hwynebu, ond hefyd sut yr ydym yn cyfrannu at ddatrys y mater hwn. Ac rwy'n gofyn tri chwestiwn i mi fy hun. A yw'r pwerau'n bodoli i ymdrin â hyn? A yw'r pwerau hyn yn briodol? A sut y caiff y broses o arfer y pwerau hyn ei goruchwylio? Rwy'n credu bod cytundeb cyffredinol nad yw'r pwerau gennym, ac nad oes gan y Llywodraeth y pwerau sy'n ofynnol eu cael i ymdrin â'r sefyllfa yr ydym yn ei hwynebu. Gwelodd pob un ohonom y lluniau dros y penwythnos o bobl yn esgus ei bod yn ŵyl banc neu'n esgus ei bod yn ddiwrnod i ffwrdd. Ac rwy'n credu bod pob un ohonom wedi ein dychryn gan hynny. Gwelais adroddiadau yn fy etholaethau i fy hun, lle'r oedd tafarnau ar agor i orffen y gasgen. Yn wir, mae'r hyn y maen nhw'n ei wneud yn peryglu nid yn unig y bobl yno, ond pob un ohonom yn ein cymunedau. Ac mae hefyd yn amlwg bod diffyg eglurder o ran lle mae'r pwerau, a sut mae pwerau'n cael eu gorfodi. Felly, mae'n amlwg i mi fod angen y pwerau hyn yn y Bil hwn, ac mae'r Llywodraeth eu hangen i ddarparu'r math o raglen y mae'n rhaid iddi ei darparu dros yr wythnosau nesaf. Ac yna mae'n rhaid inni ofyn i ni'n hunain: a yw'r pwerau'n briodol? Ac mae'n rhaid imi ddweud, rwy'n glir yn fy meddwl fy hun bod y pwerau'n briodol. Ond nid yw'r rhain yn fesurau y buaswn i wedi eu cefnogi yn y gorffennol. Mae'r rhain yn fesurau sydd, i fod yn onest, yn ffiaidd. Ac o dan unrhyw amgylchiadau eraill nid yn unig y byddwn i'n gwrthod eu cefnogi nhw, ond byddwn yn brwydro â'm holl nerth yn eu herbyn. Maen nhw'n fesurau, Dirprwy Lywydd, a dweud y gwir, y byddwn wedi pleidleisio yn eu herbyn dim ond rhai wythnosau'n ôl. Mae twf yr achosion yr ydym yn eu gweld, ac yr wyf i wedi gweld yn fy rhan i o'r byd yn ardal bwrdd iechyd Aneurin Bevan, lle mae mwy o achosion nag unrhyw ran arall o Gymru - . Rwyf wedi gweld ac rwyf wedi teimlo'r ofn y mae hynny'n ei greu yn ein cymunedau. Felly, mae'n briodol inni gael y pwerau hyn er mwyn diogelu'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, i gryfhau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, i gryfhau'r gwasanaethau cyhoeddus sy'n sicrhau'r amddiffyniad sydd ei angen arnom, ond hefyd i sicrhau bod pobl yn ymddwyn yn gyfrifol. Ac felly, sut yr ydym yn goruchwylio'r pwerau hynny? O'm rhan i, rwy'n gobeithio y bydd Gweinidogion yn cyflwyno adroddiadau i'r fan hon pryd bynnag y defnyddir y pwerau hyn. Gobeithio y bydd y Gweinidogion, ac rwy'n disgwyl i'r Gweinidogion ddod i'r lle hwn i egluro pam y mae'r pwerau hyn yn cael eu defnyddio, am ba hyd y'u defnyddir, beth yw amcan y pwerau, a phryd y maen nhw'n disgwyl i'r pwerau hyn gael eu dileu. Nid yw'n iawn ac nid yw'n briodol mewn democratiaeth fod y pwerau hyn ar y llyfr statud. Mae angen i'r pwerau hyn fod yn gyfyngedig, ac rwy'n ddiolchgar iawn i weld bod y Gweinidogion yma yn croesawu cyfyngiadau'r pwerau hynny. Rwy'n ddiolchgar i weld adolygiad bob chwe mis, ac rwy'n cytuno â'r hyn a ddywedodd ein cyd-Aelod Mick Antoniw am adrodd yn rheolaidd. Ond mae'n rhaid cael atebolrwydd a throsolwg a goruchwyliaeth seneddol briodol drwy gydol y cyfnod hwn, ac mae angen i bob un ohonom gymryd hynny o ddifrif. Ond mae hefyd angen inni edrych yn glir ar ba bwerau sy'n bodoli. Nid wyf yn argyhoeddedig bod digon o bwerau ar hyn o bryd i reoleiddio gweithredoedd yr archfarchnadoedd a gweithredoedd pobl yn yr archfarchnadoedd. Byddai gennyf ddiddordeb mewn clywed yr hyn sydd gan y Gweinidog i'w ddweud am hynny. Rwy'n pryderu'n wirioneddol am rai o'r mesurau hyn a'r hyn a wnânt i hawliau pobl sy'n dioddef o broblemau iechyd meddwl ar hyn o bryd, a chredaf fod angen inni oruchwylio hynny'n briodol. Ond wrth gloi, ac wrth gefnogi'r Llywodraeth heddiw, rwyf am ddweud hyn, Dirprwy Lywydd: yr hyn sydd wedi fy synnu i dros yr ychydig wythnosau diwethaf yw nad oes gennym ddigon o ddeddfwriaeth argyfyngau sifil posibl sy'n ymarferol ac y gall y Llywodraeth ei defnyddio pan fyddan nhw'n wynebu argyfwng. Nid yw'n ddigon da nad yw'r llyfr statud yn cynnwys deddfwriaeth frys sy'n ddigonol i ymdrin ag argyfwng. Byddwn yn gobeithio, pan fyddwn wedi ymdrin â'r mater hwn, y byddwn eto wedyn yn gallu edrych ar y llyfr statud yn ei gyfanrwydd a sicrhau bod gan Lywodraethau, dan oruchwyliaeth a chyda chydsyniad, y pwerau y maen nhw eu hangen, heb fynd drwy'r broses hon, oherwydd nid oes craffu gwirioneddol yn digwydd ar y ddeddfwriaeth hon, naill ai yma nac yng Nghaeredin nac yn Belfast nac yn San Steffan. Mae'n cael ei ruthro drwodd mewn wythnos, mewn ychydig ddyddiau. Mae'r cyfyngiadau llymaf ar ein rhyddid i weithredu a'n rhyddid fel dinasyddion yn cael eu rhuthro drwy bedair Senedd mewn tri diwrnod. Felly mae angen inni gael ar y llyfr statud ddeddfwriaeth sydd wedi ei hystyried, sy'n gadarn ac sy'n rhoi'r gallu i Weinidogion a Llywodraethau weithredu lle bo angen, ond gweithredu mewn ffordd sydd ag atebolrwydd democrataidd, goruchwyliaeth a rhesymau clir yn ei hanfod. Nid yw hynny gennym ar hyn o bryd.