techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch, Llywydd. First Minister, we will all, of course, naturally, have been encouraged by the glimmer of hope we saw yesterday, but, as you say yourself, a vaccine should not be regarded as a silver bullet, certainly at this stage in the pandemic. But nevertheless, the news was, I think, potentially a silver lining of what's been a dark and difficult year so far. Could you say a little bit more about the plans that you referred to in your answer earlier? Are you planning, at least on a contingency basis, if the necessary approvals are delivered, or is there potential for the vaccine to be rolled out initially next month? And could you say a little bit more about the logistical plans that you referred to? So, are you looking at, potentially, a network of mass-immunisation centres, drive-through centres that have been suggested, possibly roving immunisation teams and temporary pop-up facilities in general practitioner surgeries? Who is co-ordinating and leading this effort across Government? And in terms of the refrigeration question you referred to, of course, there was a discussion about refrigeration capacity in relation to a 'no deal' Brexit and medicines a year ago, and we may be in that position again. Are you satisfied that we have the capacity in the cold chain in order to deal with the virus, potentially?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, byddwn ni i gyd, wrth gwrs, yn naturiol, wedi ein calonogi gan y llygedyn o obaith a welsom ddoe, ond, fel yr ydych chi'n dweud eich hun, ni ddylid ystyried brechlyn fel bwled arian, yn sicr yng nghyfnod hwn y pandemig. Ond serch hynny, roedd y newyddion, rwy'n credu, o bosibl yn leinin arian i'r hyn sydd wedi bod yn flwyddyn dywyll ac anodd hyd yn hyn. A allwch chi ddweud ychydig mwy am y cynlluniau y cyfeiriasoch chi atyn nhw yn eich ateb yn gynharach? A ydych chi'n bwriadu, ar sail wrth gefn o leiaf, os caiff y cymeradwyaethau angenrheidiol eu rhoi, neu a oes potensial i gyflwyno'r brechlyn fis nesaf i gychwyn? Ac a allwch chi ddweud ychydig mwy am y cynlluniau logistaidd y cyfeiriasoch atyn nhw? Felly, a ydych o bosibl yn edrych ar rwydwaith o ganolfannau imiwneiddio torfol, canolfannau gyrru drwodd a awgrymwyd, timau imiwneiddio symudol o bosibl a chyfleusterau dros dro mewn meddygfeydd teulu? Pwy sy'n cydgysylltu ac yn arwain yr ymdrech hon ar draws y Llywodraeth? Ac o ran y cwestiwn oergelloedd y cyfeiriasoch ato, wrth gwrs, cafwyd trafodaeth am gapasiti oergelloedd o ran Brexit 'dim cytundeb' a meddyginiaethau flwyddyn yn ôl, ac efallai ein bod ni yn y sefyllfa honno unwaith eto. A ydych chi'n fodlon bod y capasiti gennym ni yn y gadwyn oer i ymdrin â'r feirws, o bosibl?
English: Diolch. The Scottish Government has said that it's agreed for its vaccine quota, if you like, to be determined on a population-share basis because there's minimal difference between that and calculating on something more like a needs-based formula. You've said in the past, First Minister, that in the context of COVID Wales has a greater vulnerability because it's older, sicker and poorer than average. So, will you be making the case for our allocation to reflect a greater than population share on this basis? And in terms of the prioritisation issue that you've just referred to and the interim order of prioritisation set out by the Joint Committee on Vaccination and Immunisation on 25 September, which you said that we would broadly be following, have you looked at alternative methods for prioritisation, for example the Oxford risk prediction tool, which stratifies the population according to a wider list of risk factors? In particular, will you be prioritising the roll-out of the vaccine in communities with demonstrably greater risk of infection, for, principally, areas of high socioeconomic deprivation, the black, Asian, minority ethnic communities and areas with higher levels of infection?
Welsh: Diolch. Mae Llywodraeth yr Alban wedi dweud ei bod wedi cytuno i'w chwota brechlynnau, os hoffech chi, gael ei bennu ar sail cyfran boblogaeth gan mai ychydig iawn o wahaniaeth sydd rhwng hynny a chyfrifo ar sail rhywbeth sy'n debycach i fformiwla yn seiliedig ar anghenion. Rydych chi wedi dweud yn y gorffennol, Prif Weinidog, bod Cymru, yng nghyd-destun COVID, yn fwy agored i niwed gan ei bod hi'n hŷn, yn fwy sâl ac yn dlotach na'r cyfartaledd. Felly, a fyddwch chi'n dadlau'r achos i'n dyraniad adlewyrchu cyfran fwy na chyfran poblogaeth ar y sail hon? Ac o ran y mater blaenoriaethu yr ydych chi newydd gyfeirio ato a'r drefn flaenoriaethu dros dro a nodwyd gan y Cydbwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio ar 25 Medi, y dywedasoch y byddem ni'n ei dilyn yn fras, a ydych chi wedi ystyried dulliau eraill o flaenoriaethu, er enghraifft offeryn rhagfynegi risg Rhydychen, sy'n trefnu'r boblogaeth yn ôl rhestr ehangach o ffactorau risg? Yn arbennig, a fyddwch chi'n rhoi blaenoriaeth i gyflwyno'r brechlyn mewn cymunedau y mae'n amlwg eu bod yn fwy tebygol o gael eu heintio, yn bennaf ar gyfer ardaloedd o amddifadedd economaidd-gymdeithasol uchel, y cymunedau pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, ac ardaloedd â lefelau uwch o haint?
English: Llywydd, because of the speed at which we will need to move in the first instance, we've agreed a population share for Wales. That doesn't mean to say that we can't return to that, but in the first instance, getting our population share will allow us to get the programme going and we're likely to be guided in the first instance as well by the advice of the JCVI, which we've had a long history of engagement with and who do understand some of the particular challenges we face in relation to the Welsh population. None of that, however, means that, once we've got this vaccination programme under way, we are not able to fine-tune it, both by looking to see whether we have a case for additional volumes of vaccine coming to Wales and by making sure that the prioritisation that we agree is fine-tuned to meet the needs of the Welsh population. And I agree, of course, with Adam Price that there are particular groups in the population - the BAME community, certainly - who have a greater vulnerability to this virus and therefore, in a prioritisation system, you'd want to pay some proper attention to that.
Welsh: Llywydd, oherwydd y cyflymder y bydd angen i ni symud yn y lle cyntaf, rydym ni wedi cytuno ar gyfran poblogaeth i Gymru. Nid yw hynny'n golygu na allwn ni ddychwelyd at hynny, ond yn y lle cyntaf, bydd cael ein cyfran poblogaeth yn ein galluogi i roi'r rhaglen ar waith ac rydym ni'n debygol o gael ein harwain yn y lle cyntaf hefyd gan gyngor y Cydbwyllgor ar Frechu ac Imiwneiddio, y mae gennym ni hanes maith o ymgysylltu ag ef ac sy'n deall rhai o'r heriau penodol sy'n ein hwynebu o ran poblogaeth Cymru. Fodd bynnag, nid oes dim o hynny yn golygu, ar ôl i ni roi'r rhaglen frechu hon ar waith, na allwn ni ei mireinio, trwy geisio gweld a oes gennym ni ddadl dros gael mwy o frechlynnau i Gymru a thrwy wneud yn siŵr bod y blaenoriaethu yr ydym ni'n ei gytuno yn cael ei fireinio yn fanwl i ddiwallu anghenion poblogaeth Cymru. Ac rwy'n cytuno, wrth gwrs, gydag Adam Price bod grwpiau penodol yn y boblogaeth - y gymuned pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn sicr - sy'n fwy agored i niwed o ran y feirws hwn ac felly, mewn system flaenoriaethu, byddech chi'n dymuno rhoi rhywfaint o sylw priodol i hynny.
English: While we await the roll-out of an effective vaccine, other methods of avoiding an over-reliance on lockdowns as a primary policy tool are important, of course, which is why the mass-testing programme being piloted in Liverpool and the example that we had in Slovakia are important. The latest available data shows the weekly rate of COVID in Liverpool is 300 per 100,000 population. The corresponding figures for Merthyr Tydfil, Rhondda Cynon Taf and Blaenau Gwent are all above 400 cases per 100,000 of the population. While bearing in mind the advice of the Scientific Advisory Group for Emergencies that mass testing should complement rather than replace track and trace, is there not a compelling case for the urgent roll-out of a similar mass-testing programme in these areas in Wales? I read today that England is talking about 66 local authorities being part of the next wave of the mass-testing programme. Can you confirm, First Minister, whether the Welsh Government is actively planning a similar programme in these areas in Wales and to do so at scale and at pace?
Welsh: Tra ein bod ni'n aros am i frechlyn effeithiol gael ei gyflwyno, mae dulliau eraill o osgoi gorddibyniaeth ar gyfyngiadau symud fel prif arf polisi yn bwysig, wrth gwrs, a dyna pam mae'r rhaglen profi torfol sy'n cael ei threialu yn Lerpwl a'r enghraifft a gawsom yn Slofacia yn bwysig. Mae'r data diweddaraf sydd ar gael yn dangos mai 300 o bob 100,000 o'r boblogaeth yw'r gyfradd wythnosol o COVID yn Lerpwl. Mae'r ffigurau cyfatebol ar gyfer Merthyr Tudful, Rhondda Cynon Taf a Blaenau Gwent i gyd yn uwch na 400 o achosion fesul 100,000 o'r boblogaeth. Gan gofio cyngor y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau y dylai profion torfol ategu yn hytrach na disodli tracio ac olrhain, onid oes dadl gymhellol dros gyflwyno rhaglen profi torfol debyg ar frys yn yr ardaloedd hyn yng Nghymru? Darllenais heddiw fod Lloegr yn sôn y bydd 66 o awdurdodau lleol yn rhan o don nesaf y rhaglen profi torfol. A allwch chi gadarnhau, Prif Weinidog, pa un a yw Llywodraeth Cymru yn cynllunio yn weithredol rhaglen debyg yn yr ardaloedd hyn yng Nghymru ac i wneud hynny ar raddfa fawr ac yn gyflym?
English: Llywydd, mass testing does have a potentially very important role to play. We will learn a great deal from the Liverpool experiment. It's not straightforward. If you go for whole-population testing, you're doing it on a voluntary basis. There are very significant logistical issues to consider, and the testing is only one part of it, because you have to have everything in place to deal with the additional number of people who you will undoubtedly discover as being positive with coronavirus if you test in that way. We are engaged with the Liverpool pilot. We are purposefully planning for the way in which we could use mass population 'whole-town testing', as it's called, here in Wales. And I think that by learning from the very early lessons that are emerging already from the Liverpool experience, we will be able to mount a whole-town approach to testing in a way that will be more immediately effective, and I want to make sure that when the moment comes, we're able to do that here in Wales. We've done all the preparatory work so that it delivers for that local population.
Welsh: Llywydd, mae'n bosibl y bydd gan brofion torfol ran bwysig iawn i'w chwarae. Byddwn yn dysgu llawer iawn o arbrawf Lerpwl. Nid yw'n syml. Os byddwch chi'n dewis profi'r boblogaeth gyfan, rydych chi'n gwneud hynny ar sail wirfoddol. Mae materion logistaidd sylweddol iawn i'w hystyried, a dim ond un rhan ohono yw'r profion, oherwydd mae'n rhaid i chi gael popeth ar waith i ymdrin â'r nifer ychwanegol o bobl y byddwch chi'n sicr o ddarganfod eu bod nhw'n bositif gyda coronafeirws os byddwch chi'n profi yn y ffordd honno. Rydym ni yn ymgysylltu â chynllun arbrofol Lerpwl. Rydym ni'n cynllunio yn bwrpasol ar gyfer y ffordd y gallem ni ddefnyddio 'profion tref gyfan' poblogaeth dorfol, fel y'i gelwir, yma yng Nghymru. A thrwy ddysgu o'r gwersi cynnar iawn sy'n dod i'r amlwg eisoes o brofiad Lerpwl, rwy'n credu y byddwn ni'n gallu bwrw ymlaen â dull tref gyfan o brofi mewn ffordd a fydd yn fwy effeithiol ar unwaith, ac rwyf i eisiau gwneud yn siŵr, pan ddaw'r adeg briodol, ein bod ni'n gallu gwneud hynny yma yng Nghymru. Rydym ni wedi gwneud yr holl waith paratoi fel ei fod yn cyflawni ar gyfer y boblogaeth leol honno.
English: Diolch, Llywydd. First Minister, you will have seen the very worrying concerns from some health experts that as many as 2,000 people in Wales could die as a result of COVID-related delays. Professor Tom Crosby of the Wales Cancer Network has said that he fears an unprecedented tsunami of demand for cancer services is coming. What urgent action is the Welsh Government taking to address these very worrying concerns?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, byddwch wedi gweld y pryderon sydd gan rai arbenigwyr iechyd, ac sy'n peri gofid mawr, y gallai cynifer â 2,000 o bobl yng Nghymru farw o ganlyniad i oedi yn gysylltiedig â COVID. Mae'r Athro Tom Crosby o Rwydwaith Canser Cymru wedi dweud ei fod yn ofni bod tswnami digynsail o alw am wasanaethau canser ar y ffordd. Pa gamau brys y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r pryderon hyn sy'n peri gofid mawr?
English: Obviously, Llywydd, the most urgent action we are taking lies in everything we are doing to turn back the tide of coronavirus, because the biggest threat to treatments for conditions other than coronavirus comes from our NHS not having the capacity to be able to go on offering those treatments, and we are still far too close to that position in Wales today. The firebreak period will, we hope, have given us the opportunity to go on in the Welsh NHS providing cancer care, providing coronary care, providing stroke care, and all those other really important things that the NHS does, but the most important action we can take, and the most important action that every single citizen in Wales can take, is to do everything to turn back the tide of coronavirus, because that will mean that our health service will be able to go on doing those other things and to do so increasingly, as it has built up its capacity to do so ever since April of this year.
Welsh: Yn amlwg, Llywydd, mae'r camau mwyaf brys yr ydym ni'n eu cymryd ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud i wrthdroi llanw coronafeirws, oherwydd mae'r bygythiad mwyaf i driniaethau ar gyfer cyflyrau ac eithrio coronafeirws yn deillio o'r ffaith nad yw'r capasiti gan ein GIG i allu parhau i gynnig y triniaethau hynny, ac rydym ni'n dal yn rhy agos o lawer at y sefyllfa honno yng Nghymru heddiw. Rydym ni'n gobeithio y bydd y cyfnod atal byr wedi rhoi'r cyfle i ni barhau yn y GIG yng Nghymru i ddarparu gofal canser, i ddarparu gofal coronaidd, i ddarparu gofal strôc, a'r holl bethau pwysig eraill hynny y mae'r GIG yn eu gwneud, ond y camau pwysicaf y gallwn ni eu cymryd, a'r camau pwysicaf y gall pob un dinesydd yng Nghymru eu cymryd, yw gwneud popeth i wrthdroi llanw coronafeirws, oherwydd bydd hynny yn golygu y bydd ein gwasanaeth iechyd yn gallu parhau i wneud y pethau eraill hynny a gwneud hynny yn gynyddol, gan ei fod wedi cynyddu ei gapasiti i wneud hynny ers mis Ebrill eleni.
English: Of course, and I very much agree with the First Minister. Our priority has to be tackling this virus, but, of course, we need to make sure as well that routine surgery and routine services are able to continue, because figures today have shown that around 49,000 patients in September had been waiting for more than a year for an NHS treatment in Wales, and that's a tenfold increase for all treatments compared to September last year - 49,000 people, with many people across the country living in pain and discomfort waiting for treatment. And those same figures show that 18,000 people are waiting for some kind of treatment at Betsi Cadwaladr University Health Board - a health board, of course, that is directly under your control. Now, the health Minister has himself admitted that as a result there will be poorer outcomes, more people having avoidable disability and more people potentially losing their lives with non-COVID care. So, First Minister, can you tell us what discussions the Welsh Government is having with health boards across Wales about managing these waiting times, and the impact that this may have on the Welsh NHS in the medium and longer term? And given the pressing nature of this matter, will you now give serious consideration to perhaps establishing COVID-free hospitals across Wales, so that we can start addressing these worrying figures?
Welsh: Wrth gwrs, ac rwy'n cytuno yn llwyr â'r Prif Weinidog. Mae'n rhaid i ni roi blaenoriaeth i fynd i'r afael â'r feirws hwn, ond, wrth gwrs, mae angen i ni wneud yn siŵr hefyd y gall llawdriniaethau a gwasanaethau rheolaidd barhau, oherwydd mae ffigurau heddiw wedi dangos bod oddeutu 49,000 o gleifion ym mis Medi wedi bod yn aros am fwy na blwyddyn am driniaeth gan y GIG yng Nghymru, ac mae hynny yn gynnydd o ddeg gwaith cymaint ar gyfer pob triniaeth o'i gymharu â mis Medi y llynedd - 49,000 o bobl, â llawer o bobl ledled y wlad yn byw mewn poen ac anesmwythder yn aros am driniaeth. Ac mae'r un ffigurau hynny yn dangos bod 18,000 o bobl yn aros am ryw fath o driniaeth ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr - bwrdd iechyd, wrth gwrs, sydd o dan eich rheolaeth chi yn uniongyrchol. Nawr, mae'r Gweinidog iechyd ei hun wedi cyfaddef y bydd canlyniadau gwaeth o ganlyniad, mwy o bobl gydag anabledd y gellid ei osgoi a mwy o bobl o bosibl yn colli eu bywydau gyda gofal nad yw'n ofal COVID. Felly, Prif Weinidog, a allwch chi ddweud wrthym ni pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cael gyda byrddau iechyd ledled Cymru ynghylch rheoli'r amseroedd aros hyn, a'r effaith y gallai hyn ei chael ar GIG Cymru yn y tymor canolig a'r tymor hwy? Ac o ystyried natur frys y mater hwn, a wnewch chi roi ystyriaeth ddifrifol nawr i sefydlu ysbytai di-COVID ledled Cymru efallai, fel y gallwn ni ddechrau mynd i'r afael â'r ffigurau hyn sy'n peri pryder?
English: First Minister, of course, it is critical that the Welsh Government explores every opportunity to resume non-COVID care so that people can access vital treatments as soon as possible, and it's deeply worrying to hear the health Minister say it would be foolish to have a plan for backlogs before the pandemic is over. Now, it's also crucial that the Welsh Government considers how it also supports our NHS workers at this time, as the First Minister has just referred to. The Royal College of Nursing in Wales have made it clear that an increasing number of staff are actually accessing mental health support due to the pandemic, so it's absolutely critical that a strategy to support the NHS workforce is delivered to nurture and indeed support our front-line staff. So, can you tell us how is the Welsh Government responding to the concerns of the Royal College of Nursing, and indeed others, regarding the impact on NHS workers? And can you tell us what workforce planning is actually currently taking place, and, should there be further pressures on the NHS in the future, how will the Welsh Government protect and support our NHS workers in the face of those pressures?
Welsh: Prif Weinidog, wrth gwrs, mae'n hanfodol bod Llywodraeth Cymru yn archwilio pob cyfle i ailddechrau gofal nad yw'n ofal COVID fel y gall pobl gael triniaethau hanfodol cyn gynted â phosibl, ac mae'n destun pryder mawr clywed y Gweinidog iechyd yn dweud y byddai'n ffôl cael cynllun ar gyfer ôl-groniadau cyn i'r pandemig ddod i ben. Nawr, mae hefyd yn hanfodol bod Llywodraeth Cymru yn ystyried sut y mae hefyd yn cefnogi ein gweithwyr GIG ar hyn o bryd, fel y mae'r Prif Weinidog newydd gyfeirio ato. Mae Coleg Nyrsio Brenhinol Cymru wedi ei gwneud yn eglur bod nifer gynyddol o staff yn cael cymorth iechyd meddwl oherwydd y pandemig, felly mae'n gwbl hanfodol bod strategaeth i gefnogi gweithlu'r GIG yn cael ei chyflwyno i feithrin ac yn wir cefnogi ein staff rheng flaen. Felly, a allwch chi ddweud wrthym ni sut y mae Llywodraeth Cymru yn ymateb i bryderon y Coleg Nyrsio Brenhinol, ac eraill yn wir, ynglŷn â'r effaith ar weithwyr y GIG? Ac a allwch chi ddweud wrthym ni pa waith cynllunio'r gweithlu sy'n cael ei wneud ar hyn o bryd, a, phe byddai pwysau pellach ar y GIG yn y dyfodol, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn diogelu ac yn cefnogi ein gweithwyr GIG yn wyneb y pwysau hynny?
English: Thank you, Llywydd. Each health board will continue to deliver essential services. The quarterly NHS Wales operating frameworks and the subsequent plans developed by health boards set out the actions being taken to increase capacity, cautiously restoring other services safely over time, with a phased approach based on clinical priority.
Welsh: Diolch, Llywydd. Bydd pob bwrdd iechyd yn parhau i ddarparu gwasanaethau hanfodol. Mae fframweithiau gweithredu chwarterol GIG Cymru a'r cynlluniau dilynol sy'n cael eu datblygu gan fyrddau iechyd yn nodi'r camau sy'n cael eu cymryd i gynyddu capasiti, gan adfer gwasanaethau eraill yn ofalus ac yn ddiogel dros amser, gyda dull gweithredu fesul cam yn seiliedig ar flaenoriaeth glinigol.
English: First Minister, the effect of the focus on COVID-19 by all health services in the UK has been well rehearsed in this Chamber, as we've just heard, but, once again, for the record, cancer charities estimate that referrals for cancer screening are down by 70 per cent. Now, even a lay person could see that the health service's focus on COVID - this is a disaster waiting in the wings. Now, recent reports suggest COVID was at No. 19 in the league of causes of death in Wales in September. In fact, the most prolific killers were heart disease and dementia-related illnesses. I still don't think you specifically answered Janet Finch-Saunders, so I'll ask this question with that in mind. What steps are you going to take to ensure that the Welsh NHS does not become the national COVID service? Thank you.
Welsh: Prif Weinidog, mae effaith y pwyslais ar COVID-19 gan yr holl wasanaethau iechyd yn y DU wedi cael ei thrafod droeon yn y Siambr hon, fel yr ydym ni newydd ei glywed, ond, unwaith eto, er mwyn i bawb gael gwybod, mae elusennau canser yn amcangyfrif bod atgyfeiriadau ar gyfer sgrinio am ganser wedi gostwng gan 70 y cant. Nawr, gallai hyd yn oed person lleyg weld bod pwyslais y gwasanaeth iechyd ar COVID - mae hon yn drychineb sydd ar fin digwydd. Nawr, mae adroddiadau diweddar yn awgrymu bod COVID yn Rhif 19 yn y gynghrair o achosion marwolaeth yng Nghymru ym mis Medi. Mewn gwirionedd, y lladdwr mwyaf toreithiog oedd clefyd y galon a salwch yn gysylltiedig â dementia. Nid wyf i'n credu eich bod chi wedi ateb Janet Finch-Saunders yn benodol, felly gofynnaf y cwestiwn hwn gyda hynny mewn golwg. Pa gamau ydych chi'n mynd i'w cymryd i sicrhau nad yw GIG Cymru yn troi'n wasanaeth COVID cenedlaethol? Diolch.