English: I'd like to thank Jenny Rathbone for co-submitting this motion, and my colleagues across the Chamber who have supported it. Period poverty is when women and girls struggle to pay for essential sanitary products on a monthly basis with significant impacts on their hygiene, health and well-being. Findings from the charity Plan International UK indicate that one in 10 girls has been unable to afford sanitary products. One in seven girls has had to ask to borrow sanitary wear from a friend due to affordability issues, and more than one in 10 girls have had to improvise sanitary wear due to affordability issues. The growing public and political interest in this issue has revealed the shocking fact that for too many women and girls, basic feminine hygiene products are now unaffordable. We have anecdotal evidence of mothers going without sanitary items in order to buy them for their daughters instead; of women who are homeless being forced to improvise with dirty rags, socks and even newspaper; of girls from low-income families missing school when they have their periods because of the challenge of managing them away from home without adequate sanitary protection. We've also heard from the Trussell Trust that revealed last week that it saw a record increase in food bank figures for 2017-18, and that more and more women are struggling to afford basic sanitary products and are relying on donations, with some choosing to sacrifice sanitary products for themselves in order to put food on the table. But there are serious physical and mental health impacts for women who are not able to manage their periods hygienically every month. From infections that can be caused by being forced to survive on just one or two tampons to feeling trapped indoors in order to be near a toilet, and of feeling too embarrassed and ashamed to ask for help. Period poverty is a very private struggle and a hidden consequence of austerity that has only recently hit public consciousness. We must expose it as a health, hygiene and inequality issue too. But I also want this debate to acknowledge that we have a clear responsibility to women and girls in Wales to develop period dignity as part of our commitment to gender equality. Unfortunately, there is stigma attached to menstruation, despite it being a natural and important process. It's unbelievable that periods have been, and remain, a taboo issue. Indeed, older generations often referred to menstruation as 'the curse'. Even today, we euphemise and belittle periods; we talk about 'being on' so that as well as not being able to afford sanitary items, women and girls can feel too embarrassed or ashamed to say they're menstruating. This is extremely difficult for girls and young women, and it starts in primary school and through to secondary school. So, I think it is important that as well as talking about period poverty, we also talk and use the opportunity to talk about and address period dignity. The enlightening report from Rhondda Cynon Taf council's scrutiny working group, which was established to deal with free sanitary provision in schools, highlighted some of the concerns raised by schoolgirls about period dignity and stigma, with some of them saying, and I quote: 'Boys make fun of us if they see us going to the toilet with our bags - it's embarrassing'. 'I would rather go home' than ask a teacher for a sanitary product, especially a male teacher. 'Boys mature later', menstruation needs 'to be put into perspective as they are going to be future partners, fathers, employers and the stigma needs to be taken out. They need to realise that it's a normal bodily function and the impact it can have on females'. This is why the motion today asks the Welsh Government to consider calls to improve public awareness and education on menstrual health and wellbeing, addressing the stigma that's still attached to menstruation and opening up a natural and national conversation about periods. I do, however, very much welcome the Welsh Government's recent response to period poverty, with the announcement that local authorities will receive £440,000 over the next two years to tackle period poverty in their communities by providing feminine hygiene products to those women and girls most in need, and this can be through community groups, schools or food banks. And, most importantly, £700,000 of capital funding will be available to improve facilities and equipment in schools. It's particularly encouraging to note that this funding will be used in primary schools as well as secondary schools. This is in acknowledgement of research that shows that more girls are starting their periods at a younger age, and some primary schools can lack the facilities that they need. At this point, I would like to praise the efforts of the local Labour women's forum and councillors in the Vale of Glamorgan, who've been working hard since last year to raise awareness of period poverty and make sure the issue of free sanitary provision in primary and secondary schools in the Vale of Glamorgan has been on the council's agenda. Councillor Margaret Wilkinson said: 'This is a poverty issue. This is a hidden, quiet problem. Girls don't want to talk about it.' Councillor Jayne Norman from Llantwit First said: 'Menstruation affects every woman. We have no choice in the matter For too many young women and girls, admitting that they are even having their period is embarrassing enough, without having to confess that their family cannot afford to buy them the sanitary protection they need. The protection which allows them the right of dignity and wellbeing.' I would also like to praise the excellent work of Welsh organisations such as Periods in Poverty, Wings Cymru, The Red Box Project, the Trussell Trust and many others, which I'm sure we'll hear about this afternoon, to raise awareness of and help tackle this issue. Silence prevents progress and I'm so glad that we're breaking the taboo and it's good to see so many staying in the Chamber this afternoon to share and take on board this issue, to tackle the invisible scandal of period poverty and lack of period dignity by being part of this debate in the Assembly today, and I look forward to hearing Members' contributions. Thank you.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Jenny Rathbone am gydgyflwyno'r cynnig hwn, a fy nghyd-Aelodau ar draws y Siambr sydd wedi ei gefnogi. Mae tlodi misglwyf yn digwydd pan fo menywod a merched yn cael trafferth i dalu am gynhyrchion misglwyf hanfodol yn fisol gan effeithio'n sylweddol ar eu hylendid, eu hiechyd a'u lles. Dengys canfyddiadau'r elusen Plan International UK fod un o bob 10 merch wedi methu fforddio cynhyrchion misglwyf. Mae un o bob saith merch wedi gorfod gofyn am gael benthyg cynhyrchion misglwyf gan ffrind oherwydd problemau gyda fforddiadwyedd, ac mae mwy nag un o bob 10 merch wedi gorfod addasu cynhyrchion misglwyf oherwydd problemau gyda fforddiadwyedd. Mae diddordeb cynyddol y cyhoedd a'r byd gwleidyddol yn y mater wedi dangos y ffaith syfrdanol fod cynhyrchion misglwyf sylfaenol i fenywod yn anfforddiadwy bellach i ormod o fenywod a merched. Mae gennym dystiolaeth anecdotaidd o famau'n mynd heb eitemau misglwyf er mwyn eu prynu ar gyfer eu merched yn lle hynny; o fenywod sy'n ddigartref yn gorfod addasu drwy ddefnyddio carpiau budr, sanau a hyd yn oed papur newydd; o ferched o deuluoedd incwm isel yn colli ysgol pan gânt eu misglwyf oherwydd yr her o ymdopi oddi cartref heb ddigon o gynhyrchion misglwyf. Clywsom hefyd gan Ymddiriedolaeth Trussell a ddatgelodd yr wythnos diwethaf ei bod wedi gweld y cynnydd mwyaf erioed yn y ffigurau banciau bwyd ar gyfer 2017-18, a bod mwy a mwy o fenywod yn ei chael yn anodd fforddio cynhyrchion misglwyf sylfaenol ac yn dibynnu ar roddion, gyda rhai'n dewis mynd heb gynhyrchion misglwyf ar eu cyfer hwy eu hunain er mwyn rhoi bwyd ar y bwrdd. Ond ceir effeithiau difrifol i iechyd corfforol a meddyliol menywod nad ydynt yn gallu rheoli eu misglwyf yn hylan bob mis. O heintiau y gellir eu hachosi drwy gael eu gorfodi i fyw ar un neu ddau o damponau i deimlo'n gaeth dan do er mwyn bod yn agos at doiled, ac o deimlo gormod o embaras a chywilydd i ofyn am help. Mae tlodi misglwyf yn ymdrech breifat iawn ac yn ganlyniad cyni cudd nad yw wedi taro ymwybyddiaeth y cyhoedd hyd nes yn ddiweddar. Rhaid inni ei amlygu fel mater iechyd, hylendid ac anghydraddoldeb hefyd. Ond rwyf hefyd am i'r ddadl hon gydnabod bod gennym gyfrifoldeb clir i fenywod a merched yng Nghymru i ddatblygu urddas misglgwyf fel rhan o'n hymrwymiad i gydraddoldeb rhwng y rhywiau. Yn anffodus, mae stigma ynghlwm wrth y mislif, er ei bod yn broses naturiol a phwysig. Mae'n anghredadwy fod y misglwyf wedi bod, ac yn parhau i fod, yn fater tabŵ. Yn wir, roedd cenedlaethau hŷn yn aml yn cyfeirio at y mislif fel 'melltith'. Hyd yn oed heddiw, rydym yn defnyddio mwytheiriau am y misglwyf ac yn ei fychanu; soniwn am 'fod ar' fel bod menywod a merched, yn ogystal â methu fforddio eitemau hylendid, yn teimlo gormod o embaras neu gywilydd i ddweud eu bod yn cael eu misglwyf. Mae hyn yn hynod o anodd i ferched a menywod ifanc, ac mae'n dechrau yn yr ysgol gynradd a thrwodd i'r ysgol uwchradd. Felly, yn ogystal â siarad am dlodi misglwyf, rwy'n credu ei bod hi'n bwysig ein bod yn siarad ac yn defnyddio'r cyfle i drafod a thynnu sylw at urddas misglwyf. Amlygodd yr adroddiad dadlennol gan weithgor craffu Cyngor Rhondda Cynon Taf, a sefydlwyd i ymdrin â darpariaeth rad ac am ddim ar gyfer y misglwyf mewn ysgolion, rai o'r pryderon a godwyd gan ferched ysgol am urddas misglwyf a stigma, gyda rhai ohonynt yn dweud, ac rwy'n dyfynnu: Mae bechgyn yn gwneud hwyl am ein pennau os ydynt yn ein gweld yn mynd i'r toiled gyda'n bagiau - mae'n creu embaras. 'Byddai'n well gennyf fynd adref' na gofyn i athro neu athrawes am gynhyrchion misglwyf, yn enwedig athro gwrywaidd. 'Mae bechgyn yn aeddfedu'n ddiweddarach', mae angen rhoi'r mislif mewn persbectif gan eu bod yn mynd i fod yn bartneriaid yn y dyfodol, yn dadau, yn gyflogwyr a rhaid cael gwared ar y stigma. Mae angen iddynt sylweddoli mai un o weithredoedd normal y corff ydyw a'r effaith y gall ei chael ar fenywod. Dyna pam mae'r cynnig heddiw yn gofyn i Lywodraeth Cymru ystyried galwadau i wella ymwybyddiaeth y cyhoedd ac addysg ar iechyd a lles mewn perthynas â'r mislif, gan fynd i'r afael â stigma sy'n dal i fod yn gysylltiedig â'r mislif ac agor sgwrs naturiol a chenedlaethol am y misglwyf. Fodd bynnag, rwy'n croesawu'n fawr iawn ymateb diweddar Llywodraeth Cymru i dlodi misglwyf, gyda'r cyhoeddiad y bydd awdurdodau lleol yn derbyn £440,000 dros y ddwy flynedd nesaf i fynd i'r afael â thlodi misglwyf yn eu cymunedau drwy ddarparu cynhyrchion misglwyf i'r menywod a'r merched sydd fwyaf o'u hangen, a gellid gwneud hyn drwy grwpiau cymunedol, ysgolion neu fanciau bwyd. Ac yn bwysicaf oll, bydd £700,000 o gyllid cyfalaf ar gael i wella cyfleusterau ac offer mewn ysgolion. Mae'n arbennig o galonogol nodi y gellir defnyddio'r cyllid hwn mewn ysgolion cynradd yn ogystal ag ysgolion uwchradd. Mae hyn yn cydnabod ymchwil sy'n dangos bod mwy o ferched yn dechrau eu misglwyf yn iau, ac nid oes gan rai ysgolion cynradd y cyfleusterau sydd eu hangen arnynt. Ar y pwynt hwn, hoffwn ganmol ymdrechion fforwm menywod a chynghorwyr Llafur lleol ym Mro Morgannwg, sydd wedi bod yn gweithio'n galed ers y llynedd i godi ymwybyddiaeth o dlodi misglwyf a gwneud yn siŵr fod darparu cynhyrchion misglwyf rhad ac am ddim mewn ysgolion cynradd ac ysgolion uwchradd ym Mro Morgannwg ar agenda'r cyngor. Dywedodd y Cynghorydd Margaret Wilkinson: Mater tlodi yw hwn. Mae'n broblem gudd a thawel. Nid yw merched eisiau siarad am y peth. Dywedodd y Cynghorydd Jayne Norman o blaid Llantwit First: Mae'r mislif yn effeithio ar bob menyw. Nid oes gennym ddewis yn y mater I ormod o fenywod ifanc a merched, mae cyfaddef eu bod hyd yn oed yn cael eu misglwyf yn ddigon o embaras, heb orfod cyfaddef na all eu teulu fforddio prynu'r cynhyrchion misglwyf sydd eu hangen arnynt. Y cynhyrchion sy'n caniatáu iddynt gael yr hawl i urddas a llesiant. Hefyd, hoffwn ganmol gwaith rhagorol sefydliadau Cymreig megis Periods in Poverty, Wings Cymru, The Red Box Project, Ymddiriedolaeth Trussell a llawer o rai eraill, ac rwy'n siŵr y byddwn yn clywed amdanynt y prynhawn yma, sefydliadau sy'n codi ymwybyddiaeth am y mater hwn a helpu i fynd i'r afael ag ef. Mae distawrwydd yn atal cynnydd ac rwyf mor falch ein bod yn torri'r tabŵ ac mae'n dda gweld cymaint yn aros yn y Siambr y prynhawn yma i rannu ac ystyried y mater hwn, er mwyn mynd i'r afael â sgandal anweledig tlodi misglwyf a diffyg urddas misglwyf drwy fod yn rhan o'r ddadl hon yn y Cynulliad heddiw, ac edrychaf ymlaen at glywed cyfraniadau'r Aelodau. Diolch.