English: This is obviously complex, but minimising harm and determining where care is time-sensitive are the key priorities. Innovative solutions are and will continue to be found, including the use of digital and IT to provide those answers, as well as considering regional solutions, for example for cancer treatment. There remains, though, a need to balance the risk and benefits of having treatment at this time, including, as I said, for example, people with cancer. That is something that needs to largely be determined on an individual level between the patient and their treating clinician. We are acutely aware, and concerned, as I have expressed previously, about a fall in the use of urgent and emergency care services. There's a real risk of harm to people who may have serious illness but are not dialling 999 or presenting at emergency departments as they should, or indeed scheduled urgent care. To date, in April 2020, we have seen a 29 per cent reduction in ambulances transporting patients to hospital compared to the same period in April 2019. Daily average attendances at our emergency departments have reduced by 50 per cent, and emergency admissions to hospital by 35 per cent in April compared to February this year, prior to the outbreak of COVID-19 in Wales. Clinicians in our emergency departments report an increase in people with anxiety or emotional distress upon presentation, and people who had indeed presented later than they should manifesting in additional health complications. So, I urge people who are seriously ill and need urgent advice or treatment to use NHS Wales services, because our clinicians and health professionals are still there for you. People who are concerned about attending emergency departments should be reassured that they will be screened on arrival, and they will also be segregated from any patients with symptoms of COVID-19. There are now well-established protocols and pathways across the urgent and emergency care system to optimise safety and limit the spread of the virus. The World Health Organization identifies the need to develop a road map for a progressive, phased reintroduction of services. This will be a further important consideration to inform local and national recovery plans. Any such plans will need to ensure that we can reintroduce surge capacity flexibly and quickly, as well as maintain essential services if faced with a further peak of virus transmission. These are, understandably, difficult scenarios to plan for, and I do want to thank again our NHS staff and those working in partner organisations who continue to rise to the extraordinary challenge of this once-in-a-century event. Personal protective equipment remains my No. 1 priority to keep our staff safe across health and social care. I can confirm that from 9 March to 26 April, we have issued over 60 million items of PPE for the use of front-line health and social care staff, with over 12 million items delivered for the use of front-line staff specifically in social care settings. Last weekend, we received masks from China into our NHS shared services stores. PPE equipment for use in care homes and social care environments are being managed by local social services who know their own geographical area and can co-ordinate priority deliveries. Yesterday, as we know and from the pictures we saw, vital supplies of personal protective equipment for our front-line health and care workers in Wales arrived at Cardiff Airport. The flight into Wales carried 200,000 fluid-resistant gowns from Cambodia. In total, this week, we expect that 660,000 gowns will be flown into Cardiff Airport, from Phnom Penh in Cambodia yesterday, and on a later flight we expect later this week from Hangzhou in China. As well as taking these initiatives on procuring PPE for Wales, we continue to work closely with other UK countries through mutual aid arrangements and to ensure an equitable share of UK-wide PPE procurement. On testing, Members will be aware that testing is now also available to critical workers and members of their family if they have suspected COVID-19. The current daily capacity is now more than 2,000 tests a day, but we're working hard to increase that number and to make sure that all available tests are being taken up as far as possible. In order to continue to expand our testing programme, we're opening up more mass drive-through testing centres in addition to the Cardiff and Newport centres and the community testing centres that are already in place. So, this week, from today, there are more testing centres in Llandudno, and from tomorrow we expect the Carmarthen centre to be open. A further centre will soon follow, and that is likely to be in the Merthyr area, and we're also looking at how we strengthen capacity in Ceredigion, Pembrokeshire and Powys. Our approach involves a hub-and-spoke model with mobile units operating to give greater reach and flexibility. Now, as I've made clear on a number of occasions, care home staff and residents have always been and remain a priority for us, and we have already expanded testing in the care home sector. I want to be sure that we're doing everything that we need to to keep staff and residents safe. So, to that end, last week we announced that we will be testing those being discharged from hospital into care homes, whether they are symptomatic or not, further protecting our most vulnerable people, and, crucially, giving confidence to the care home sector to allow discharges to be made from hospital when it's no longer the appropriate place for the care and treatment of individual people. We're working with our partners to monitor and respond to the prevalence of coronavirus in care homes and will further revise guidance to and for care homes based on the latest evidence. Now, of course, I'm aware of the UK plans announced last night to expand testing in a range of areas. As I have said on a number of occasions, we will continue to extend the number of tests available and to keep our testing strategy under review based upon the evidence. I've committed to providing further updates on a regular basis. Sadly, we continue to see deaths on a daily basis. Every one is a tragic loss for families, friends and communities affected. Understanding and acknowledging the numbers of people who are dying is important to all of us, including Ministers. Yesterday, we published a report following the identification on 23 April of a significant number of deaths that had not been reported to Public Health Wales. The actions identified within the report that I published yesterday have already been put in place, and, of course, they were covered in earlier questions to the First Minister. Yesterday, many of us stood in silence for a minute to remember workers who have lost their lives to coronavirus or work-related accidents or ill health. On Monday, I announced that families of NHS Wales and social care workers who die in service as a result of COVID-19 will be entitled to financial support with a payment of £60,000. That is in addition to any other existing pension arrangements. I know that our front-line workers are going above and beyond to care for vulnerable patients every day, and this scheme gives equal recognition to staff across health, social care and community pharmacy. It provides a safety net for eligible staff who have delivered front-line services and who may not, perhaps, have been eligible to join the pension scheme or decided not to because of affordability, but also to those already in a pension scheme. I hope this will be of some help during a difficult time, although, of course, I recognise that a lump sum payment does not recognise the loss of a life. I'll be making an oral statement on a regular basis so that Members are assured about the COVID-19 measures being taken across the health and care system, so in addition to the committee scrutiny, which is restarting, there'll be a regular point of not just information but opportunities to ask me questions. I continue to urge people everywhere to follow the guidance, to stay at home, stay safe, help protect our NHS, and to save lives.
Welsh: Mae hyn yn amlwg yn gymhleth, ond y prif flaenoriaethau yw lleihau niwed a phennu lle mae angen gofal mewn hyn a hyn o amser. Ceir atebion arloesol a byddant yn parhau i gael eu canfod, gan gynnwys darparu'r atebion hynny yn ddigidol a chyda TG, yn ogystal ag ystyried atebion rhanbarthol, er enghraifft ar gyfer trin canser. Fodd bynnag, mae angen o hyd i gydbwyso risg a manteision cael triniaeth ar hyn o bryd, gan gynnwys, fel y dywedais, er enghraifft, pobl â chanser. Mae hynny'n rhywbeth y mae angen ei benderfynu i raddau helaeth yn unigol rhwng y claf a'r clinigwr sy'n ei drin. Rydym yn ymwybodol iawn, ac yn pryderu, fel yr wyf wedi mynegi o'r blaen, ynghylch gostyngiad yn y defnydd o wasanaethau gofal brys a gwasanaethau brys. Mae yna berygl gwirioneddol o niwed i bobl a allai fod â salwch difrifol ond nad ydynt yn ffonio 999 nac yn dod i adrannau achosion brys fel y dylent, neu yn wir yn cael gofal brys wedi'i drefnu. Hyd yn hyn, ym mis Ebrill 2020, rydym ni wedi gweld gostyngiad o 29 y cant mewn ambiwlansys yn cludo cleifion i'r ysbyty o gymharu â'r un cyfnod ym mis Ebrill 2019. Mae nifer cyfartalog beunyddiol y cleifion sy'n dod i'n hadrannau achosion brys wedi gostwng 50 y cant, a'r derbyniadau brys i'r ysbyty 35 y cant yn llai ym mis Ebrill o gymharu â mis Chwefror eleni, cyn i COVID-19 daro Cymru. Mae clinigwyr yn ein hadrannau achosion brys yn dweud bod cynnydd yn nifer y bobl sy'n bryderus neu yn drallodus eu hysbryd ar ôl cyrraedd yr ysbytai, a phobl a ddaw yn hwyrach nag y dylent yn dangos cymhlethdodau iechyd ychwanegol. Felly, rwy'n annog pobl sy'n ddifrifol wael ac y mae arnyn nhw angen cyngor neu driniaeth frys i ddefnyddio gwasanaethau GIG Cymru, oherwydd mae ein clinigwyr a'n gweithwyr iechyd proffesiynol yn dal yno i chi. Dylai pobl sy'n pryderu ynghylch mynd i adrannau achosion brys fod yn dawel eu meddwl y cânt eu sgrinio wrth gyrraedd, ac y cânt hefyd eu gwahanu oddi wrth unrhyw gleifion sydd â symptomau COVID-19. Erbyn hyn mae protocolau a llwybrau sefydledig ar draws y system gofal brys ac argyfwng i sicrhau'r diogelwch mwyaf a chyfyngu lledaeniad y feirws. Mae Sefydliad Iechyd y Byd yn nodi bod angen datblygu trefn ar gyfer ailgyflwyno gwasanaethau yn raddol a fesul cam. Bydd hyn yn ystyriaeth bwysig arall er mwyn llywio cynlluniau adfer lleol a chenedlaethol. Bydd angen i unrhyw gynlluniau o'r fath sicrhau y gallwn ni ailgyflwyno capasiti ymchwydd yn hyblyg ac yn gyflym, yn ogystal â chynnal gwasanaethau hanfodol os ceir uchafbwynt pellach yn nhrosglwyddiad y feirws. Yn ddealladwy, mae'r rhain yn sefyllfaoedd anodd i gynllunio ar eu cyfer, ac rwyf eisiau diolch eto i staff y GIG a'r rhai sy'n gweithio mewn sefydliadau partner sy'n parhau i ymateb i her eithriadol y digwyddiad hwn na welwyd ei debyg ers canrif. Mae cyfarpar diogelu personol yn parhau i fod yn brif flaenoriaeth i mi er mwyn cadw ein staff yn ddiogel ym mhob rhan o'r maes iechyd a gofal cymdeithasol. Gallaf gadarnhau ein bod wedi dosbarthu dros 60 miliwn o eitemau cyfarpar diogelu personol o 9 Mawrth tan 26 Ebrill at ddefnydd staff iechyd a gofal cymdeithasol rheng flaen, gyda dros 12 miliwn o eitemau wedi'u darparu at ddefnydd staff rheng flaen yn benodol mewn lleoliadau gofal cymdeithasol. Y penwythnos diwethaf, cawsom fygydau o Tsieina i storfeydd cydwasanaethau'r GIG. Mae cyfarpar diogelu personol sydd i'w ddefnyddio mewn cartrefi gofal a lleoliadau gofal cymdeithasol yn cael eu rheoli gan y gwasanaethau cymdeithasol lleol sy'n adnabod eu hardal ddaearyddol eu hunain ac sy'n gallu cydlynu'r broses o flaenoriaethu dosbarthu. Ddoe, fel y gwyddom ni ac o'r lluniau a welsom ni, cyrhaeddodd cyflenwadau hanfodol o gyfarpar diogelu personol ar gyfer ein gweithwyr iechyd a gofal rheng flaen yng Nghymru Faes Awyr Caerdydd. Roedd yr awyren i Gymru yn cario 200,000 o ynau atal hylif o Cambodia. Yn gyfan gwbl, yr wythnos hon, rydym yn disgwyl y bydd 660,000 o ynau yn cyrraedd Maes Awyr Caerdydd, o Phnom Penh yn Cambodia ddoe, ac ar ehediad diweddarach yr ydym yn disgwyl yn ddiweddarach yr wythnos hon o Hangzhou yn Tsieina. Yn ogystal â chymryd y mentrau hyn o ran caffael cyfarpar diogelu personol i Gymru, rydym yn parhau i weithio'n agos gyda gwledydd eraill y DU drwy drefniadau cymorth ar y cyd ac i sicrhau y gellir cael cyfran deg o gyfarpar diogelu personol i'r DU gyfan. O ran profi, bydd yr Aelodau'n ymwybodol bod profion ar gael yn awr hefyd i weithwyr hanfodol ac aelodau o'u teulu os oes amheuaeth bod ganddyn nhw COVID-19. Mae modd cynnal mwy na 2,000 o brofion y dydd erbyn hyn, ond rydym yn gweithio'n galed i gynyddu'r nifer hwnnw ac i sicrhau y manteisir ar yr holl brofion sydd ar gael cyn belled â phosib. Er mwyn parhau i ehangu ein rhaglen brofi, rydym yn agor canolfannau profi lle gellir cynnal profion lluosog ar bobl yn eu cerbydau, yn ogystal â chanolfannau Caerdydd a Chasnewydd a'r canolfannau profi cymunedol sydd eisoes ar waith. Felly, yr wythnos hon, o heddiw ymlaen, mae mwy o ganolfannau profi yn Llandudno, ac o yfory ymlaen rydym ni'n disgwyl i ganolfan Caerfyrddin fod ar agor. Bydd canolfan arall ar agor yn fuan, ac mae hynny'n debygol o fod yn ardal Merthyr, ac rydym ni hefyd yn ystyried sut y gallwn ni gynyddu capasiti yng Ngheredigion, Sir Benfro a Phowys. Mae ein dull yn cynnwys model prif ganolfan a lloerennau gydag unedau symudol ar waith i roi mwy o hyblygrwydd a gwasanaethu mwy o ardaloedd. Nawr, fel yr wyf wedi'i wneud yn glir ar sawl achlysur, mae staff cartrefi gofal a thrigolion wedi bod yn flaenoriaeth i ni erioed, ac rydym ni eisoes wedi ehangu'r profion yn y sector cartrefi gofal. Rwyf eisiau bod yn siŵr ein bod yn gwneud popeth sydd angen ei wneud i gadw staff a phreswylwyr yn ddiogel. Felly, i'r perwyl hwnnw, yr wythnos diwethaf, fe wnaethom ni gyhoeddi y byddwn yn profi'r rheini sy'n cael eu rhyddhau o'r ysbyty i gartrefi gofal, p'un a oes ganddyn nhw symptomau ai peidio, gan amddiffyn ein pobl fwyaf agored i niwed ymhellach, ac, yn hollbwysig, gan roi ffydd i'r sector cartrefi gofal i ganiatáu rhyddhau pobl o ysbytai pan nad dyna'r lle priodol bellach i roi gofal a thriniaeth i bobl. Rydym yn gweithio gyda'n partneriaid i fonitro ac ymateb i nifer yr achosion o'r coronafeirws mewn cartrefi gofal a byddwn yn adolygu'r canllawiau i gartrefi gofal ymhellach yn seiliedig ar y dystiolaeth ddiweddaraf. Nawr, wrth gwrs, rwy'n ymwybodol o gynlluniau'r DU a gyhoeddwyd neithiwr i ehangu'r profion mewn amrywiaeth o feysydd. Fel yr wyf wedi dweud ar sawl achlysur, byddwn yn parhau i ehangu nifer y profion sydd ar gael ac i gadw golwg ar ein strategaeth brofion yn seiliedig ar y dystiolaeth. Rwyf wedi ymrwymo i ddarparu rhagor o ddiweddariadau yn rheolaidd. Yn anffodus, rydym yn dal i weld marwolaethau bob dydd. Mae pob un yn golled drist i deuluoedd, ffrindiau a chymunedau y mae hyn yn effeithio arnynt. Mae deall a chydnabod niferoedd y bobl sy'n marw yn bwysig i bob un ohonom ni, gan gynnwys Gweinidogion. Ddoe, cyhoeddwyd adroddiad gennym ni yn dilyn canfod nifer sylweddol o farwolaethau ar 23 Ebrill na roddwyd gwybod i Iechyd Cyhoeddus Cymru amdanynt. Mae'r camau gweithredu a grybwyllwyd yn yr adroddiad a gyhoeddais ddoe eisoes wedi'u rhoi ar waith, ac, wrth gwrs, cawsant eu trafod yn y cwestiynau i'r Prif Weinidog yn gynharach. Ddoe, safodd llawer ohonom mewn tawelwch am funud i gofio am weithwyr sydd wedi colli eu bywydau i'r coronafeirws neu ddamweiniau neu afiechyd yn gysylltiedig â'u gwaith. Ddydd Llun, cyhoeddais y bydd gan deuluoedd GIG Cymru a gweithwyr gofal cymdeithasol sy'n marw wrth eu gwaith o ganlyniad i COVID-19 yr hawl i gael cymorth ariannol gyda thaliad o £60,000. Mae hynny'n ychwanegol at unrhyw drefniadau pensiwn eraill sy'n bodoli eisoes. Rwy'n gwybod fod ein gweithwyr rheng flaen yn mynd uwchlaw a thu hwnt i ofalu am gleifion sy'n agored i niwed bob dydd, ac mae'r cynllun hwn yn rhoi cydnabyddiaeth gyfartal i staff ar draws y maes iechyd, gofal cymdeithasol a fferylliaeth gymunedol. Mae'n darparu rhwyd achub ar gyfer staff cymwys sydd wedi darparu gwasanaethau rheng flaen ac na fyddant efallai, o bosib, wedi bod yn gymwys i ymuno â'r cynllun pensiwn neu wedi penderfynu peidio â gwneud oherwydd fforddiadwyedd, ond hefyd i'r rhai sydd eisoes mewn cynllun pensiwn. Gobeithio y bydd hyn o ryw gymorth yn ystod cyfnod anodd, er fy mod, wrth gwrs, yn cydnabod nad yw cyfandaliad yn cydnabod colli bywyd. Byddaf yn gwneud datganiad llafar yn rheolaidd er mwyn rhoi sicrwydd i aelodau am y mesurau a weithredir ledled y system iechyd a gofal i fynd i'r afael â COVID-19, felly yn ogystal â'r craffu gan y pwyllgor, sy'n ailgychwyn, bydd cyfle rheolaidd, nid yn unig i gael gwybodaeth, ond i fy holi. Rwy'n parhau i annog pobl ym mhobman i ddilyn y canllawiau, i aros gartref, i aros yn ddiogel, i helpu i warchod ein GIG, ac i achub bywydau.