English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to thank most Members for their contributions to today's debate. I think that's only really one and a half, perhaps. I didn't agree with much of the fake news and reality denial and what I thought was a highly irresponsible opening from David Rowlands. When we talk about 'the pandemic', it is very real. We have 16 per cent excess deaths in Wales, compared to the previous five years. It's even worse in England - nearly 20 per cent of excess deaths. We have the highest excess death rates across the UK since the second world war. You cannot underplay the crisis we are facing, the harm that is being done, and claim to be responsible. The pandemic has affected all of our lives in so many ways. It is primarily, of course, a public health crisis and, to many, a personal tragedy. I'm afraid that David Rowlands's opening underplays the reality of that tragedy for thousands of families here in Wales. But there are also consequences for our economy, society and communities, and those consequences are profound. In spite of all of these challenges, we have in so many instances seen the best of our people: individuals offering to help one another, organisations uniting to work rapidly in partnership to respond to the challenges of the pandemic. Communities have come together, and we've seen unprecedented numbers of volunteers stepping forward to support those who need help. Obviously, there have been a number of Welsh Government interventions, doing our part to help support our people through the pandemic. Turning to a number of points in the motion, we of course recognise the impact of the virus on the continuity and quality of learning. We've always been clear that supporting education is a key priority for this Government. We have made and continue to make significant investment in connectivity, technology and learning resources, as well as additional staff, to help address the loss of opportunity to learn. We acted swiftly and decisively to help protect Welsh businesses. We have the most generous package of support for business anywhere in the UK; it's worth over £2 billion since the start of the pandemic, and £1.7 billion of that resource is already in businesses' accounts. We'll continue to do all we can to support Welsh businesses through these incredibly difficult times. As we continue to have interventions in place to support people, we're of course working hard on the levers that will help us to emerge. So, we're making real progress in the roll-out of the vaccination programme. Nearly 176,000 people have had their first dose, with thousands more being vaccinated every day. Subject to supply, we remain on course to complete the first four priority groups by the middle of February. Our investment in test, trace, protect - this will go well beyond this Senedd term, but it has already been highly successful, with more than 2 million tests authorised for Welsh residents. Despite the surge in cases, our contact-tracing performance remains high, significantly better than our colleagues' across the border in England. Ninety-eight per cent of all cases have been reached and asked to provide their contact details since we started in June; 92 per cent of their close contacts have all been reached. We're working with critical care services here in Wales, and I recognise the immense pressures they have been under and remain under as we speak. We've invested recurrent funding of £15 million since 2019-20 to act to strengthen aspects of critical care and to help redesign the way those services are delivered. That will need to continue in the future. So, this Government will continue to take all necessary measures to protect lives and prevent the spread of COVID. That is why Wales is at alert level 4 and will remain at alert level 4 until we can be confident that infection rates are under control and our NHS is not at risk of being overwhelmed. The new virus strains, though, add a new and dangerous dimension to the pandemic, increasing the risk of people catching or spreading the virus whenever they're in close contact with each other. That is why we are in a 'stay at home' period of time, not 'stay local'. The requirement of the law is to stay at home unless you have essential reasons or permitted reasons to leave the home. The next scheduled review of our regulations is 29 January. If things over the next two weeks continue to head in the right direction, the Cabinet will then have to decide if there is any headroom to begin the process of easing restrictions. However, as I said earlier today, no-one should expect any significant easing of restrictions at the end of this month. We have to be certain that an improvement is reliable and sustainable for us to begin the journey of lifting the restrictions and not causing more harm by leaving too soon. I ask Members to support amendment 2, and I look forward to the outcome of today's debate and the votes to follow.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r rhan fwyaf o'r Aelodau am eu cyfraniadau i'r ddadl heddiw. Rwy'n credu efallai mai dim ond un a hanner yw hynny mewn gwirionedd. Nid oeddwn yn cytuno â llawer o'r newyddion ffug a gwadu realiti a'r hyn a oedd yn agoriad anghyfrifol iawn gan David Rowlands yn fy marn i. Pan soniwn am 'y pandemig', mae'n real iawn. Mae gennym 16 y cant o farwolaethau ychwanegol yng Nghymru, o'i gymharu â'r pum mlynedd blaenorol. Mae hyd yn oed yn waeth yn Lloegr - bron 20 y cant o farwolaethau ychwanegol. Ar draws y DU, mae gennym y cyfraddau marwolaethau ychwanegol uchaf ers yr ail ryfel byd. Ni allwch fychanu'r argyfwng rydym yn ei wynebu, y niwed sy'n cael ei wneud, a honni eich bod yn ymddwyn yn gyfrifol. Mae'r pandemig wedi effeithio ar ein bywydau i gyd mewn cymaint o ffyrdd. Argyfwng iechyd cyhoeddus ydyw yn bennaf, wrth gwrs, ac i lawer, mae'n drasiedi bersonol. Mae arnaf ofn fod agoriad David Rowlands yn bychanu realiti'r drasiedi honno i filoedd o deuluoedd yma yng Nghymru. Ond mae canlyniadau hefyd i'n heconomi, ein cymdeithas a'n cymunedau, ac mae'r canlyniadau hynny'n sylweddol. Er gwaethaf yr holl heriau hyn, mewn cynifer o achosion rydym wedi gweld y gorau gan ein pobl: unigolion yn cynnig helpu ei gilydd, sefydliadau'n uno i weithio'n gyflym mewn partneriaeth i ymateb i heriau'r pandemig. Mae cymunedau wedi dod at ei gilydd, ac rydym wedi gweld niferoedd digynsail o wirfoddolwyr yn camu i'r adwy i gefnogi'r rhai sydd angen help. Yn amlwg, cafwyd nifer o ymyriadau gan Lywodraeth Cymru, i wneud ein rhan i helpu i gefnogi ein pobl drwy'r pandemig. I droi at nifer o bwyntiau yn y cynnig, rydym yn cydnabod effaith y feirws ar barhad ac ansawdd dysgu wrth gwrs. Rydym bob amser wedi dweud yn glir fod cefnogi addysg yn flaenoriaeth allweddol i'r Llywodraeth hon. Rydym wedi buddsoddi ac yn parhau i fuddsoddi'n sylweddol mewn cysylltedd, technoleg ac adnoddau dysgu, yn ogystal â staff ychwanegol, i helpu i fynd i'r afael â cholli cyfle i ddysgu. Gwnaethom weithredu'n gyflym ac yn bendant i helpu i ddiogelu busnesau Cymru. Gennym ni y mae'r pecyn cymorth mwyaf hael i fusnesau yn unrhyw ran o'r DU; mae'n werth dros £2 biliwn ers dechrau'r pandemig, ac mae £1.7 biliwn o'r adnodd hwnnw eisoes yng nghyfrifon busnesau. Byddwn yn parhau i wneud popeth yn ein gallu i gefnogi busnesau Cymru drwy'r cyfnod hynod anodd hwn. Wrth inni barhau i roi ymyriadau ar waith i gefnogi pobl, rydym yn gweithio'n galed ar yr ysgogiadau a fydd yn ein helpu i ddod allan yn y pen arall. Felly, rydym yn gwneud cynnydd gwirioneddol ar gyflwyno'r rhaglen frechu. Mae bron i 176,000 o bobl wedi cael eu dos cyntaf, gyda miloedd yn fwy yn cael eu brechu bob dydd. Yn amodol ar gyflenwad, rydym yn parhau i fod ar y trywydd iawn i gwblhau'r pedwar grŵp blaenoriaeth cyntaf erbyn canol mis Chwefror. Mae ein buddsoddiad mewn rhaglenni profi, olrhain, diogelu - bydd hyn yn mynd ymhell y tu hwnt i dymor y Senedd hon, ond mae eisoes wedi bod yn llwyddiannus iawn, gyda mwy na 2 filiwn o brofion wedi'u hawdurdodi ar gyfer trigolion Cymru. Er gwaethaf y cynnydd yn nifer yr achosion, mae ein perfformiad gydag olrhain cysylltiadau yn parhau'n uchel, yn sylweddol well na pherfformiad ein cymheiriaid dros y ffin yn Lloegr. Cysylltwyd â 98 y cant o'r holl achosion i ofyn iddynt ddarparu eu manylion cyswllt ers inni ddechrau ym mis Mehefin; cyrhaeddwyd 92 y cant o'u cysylltiadau agos. Rydym yn gweithio gyda gwasanaethau gofal critigol yma yng Nghymru, ac rwy'n cydnabod y pwysau aruthrol a fu arnynt ac sy'n dal i fod arnynt wrth inni siarad. Rydym wedi buddsoddi cyllid rheolaidd o £15 miliwn ers 2019-20 i weithredu i gryfhau agweddau ar ofal critigol ac i helpu i ailgynllunio'r ffordd y caiff y gwasanaethau hynny eu darparu. Bydd angen i hynny barhau yn y dyfodol. Felly, bydd y Llywodraeth hon yn parhau i roi'r holl fesurau angenrheidiol ar waith i ddiogelu bywydau ac atal COVID rhag lledaenu. Dyna pam y mae Cymru ar lefel rhybudd 4 a bydd yn parhau i fod ar lefel rhybudd 4 hyd nes y gallwn fod yn hyderus fod cyfraddau heintio dan reolaeth ac nad yw ein GIG mewn perygl o gael ei lethu. Er hynny, mae'r straeniau newydd o feirysau yn ychwanegu dimensiwn newydd a pheryglus at y pandemig, gan gynyddu'r risg y bydd pobl yn dal neu'n lledaenu'r feirws pryd bynnag y byddant mewn cysylltiad agos â'i gilydd. Dyna pam ein bod mewn cyfnod 'aros gartref', nid 'aros yn lleol'. Gofyniad y gyfraith yw aros gartref oni bai bod gennych resymau hanfodol neu resymau a ganiateir dros adael y cartref. Cynhelir yr adolygiad nesaf a drefnwyd o'n rheoliadau ar 29 Ionawr. Os bydd pethau dros y pythefnos nesaf yn parhau i fynd i'r cyfeiriad cywir, bydd rhaid i'r Cabinet benderfynu wedyn a oes unrhyw le i ddechrau'r broses o lacio'r cyfyngiadau. Fodd bynnag, fel y dywedais yn gynharach heddiw, ni ddylai neb ddisgwyl i gyfyngiadau gael eu llacio'n sylweddol ddiwedd y mis hwn. Rhaid inni fod yn sicr fod gwelliant yn ddibynadwy ac yn gynaliadwy inni ddechrau'r daith o godi'r cyfyngiadau a pheidio ag achosi mwy o niwed drwy eu llacio'n rhy fuan. Gofynnaf i'r Aelodau gefnogi gwelliant 2, ac edrychaf ymlaen at ganlyniad y ddadl heddiw a'r pleidleisiau i ddilyn.