English: May I make a declaration of interest that I am a shareholder in many community initiatives, which is on the public record? Thank you for the opportunity to contribute to this debate this afternoon. As you know, I introduced a motion before the summer of last year on empowering communities - a motion that was passed by this Senedd. But, despite the fact that we had agreed on a way forward as a Senedd, the truth is that very little has happened, and things aren't likely to happen soon either. It was wonderful to be part of this inquiry, chaired by John Griffiths, and to visit some of the community initiatives in place. I take pride in the fact that Dwyfor Meirionnydd is in the vanguard when it comes to developing community initiatives, and that we have a very proud history of this in Gwynedd, with the latest news, for example, that Menter y Glan in Pennal has succeeded in raising the necessary funding as a community to purchase the Glan yr Afon pub. So, congratulations to them. Indeed, all of this can be taken back to the UK's first community enterprise, established in Llanaelhaearn - the Aelhaearn enterprise, formed by the late and incomparable Dr Carl Clowes and the residents of the area. Although Wales led the way in this area in the 1970s, it saddens me that we are now so far behind, particularly in looking to Scotland and England and the legislative powers that communities have there when it comes to the ownership of community assets and developing co-operatives in those areas. This inquiry was interesting because of the wealth of evidence that it's drawn together showing clearly the benefits of promoting these community enterprises. For example, communities that suffer more deprivation but have higher levels of community assets have better health and well-being outcomes, higher employment rates and lower levels of child poverty, as compared with deprived areas that don't have high levels of community assets or community action. This corresponds with research carried out by the Building Communities Trust, in collaboration with the Oxford Consultants for Social Inclusion. The results suggest that deprived areas with community assets are less likely to be identified as those being at risk. So, in other words, deprived communities that have community assets are usually more robust than those communities that don't have these assets. There is hard evidence to support that too. Another thing that's worth mentioning here is what was made clear in our evidence session, namely to what extent support and advice is available to those community groups that are trying to take on a community asset. Ultimately, the support is a long way from being adequate. It is by no means consistent, and varies across Wales. The groups in the sector have told us that they need that additional support to be available free of charge. I would like to rehearse the call for the register of community assets to look at nurturing community skills. We need to develop some of those softer skills that are required within community groups to facilitate the ongoing running of assets, particularly in developing and transferring assets. The report mentioned the need for the creation of a commission. Personally, I would favour legislation, but the Government has made it clear that it will not legislate in this area, despite the fact that it has been a manifesto commitment since 2006. In the absence of legislation, the commission is to be welcomed, but it truly needs to be established soon, and to see action taken soon. As we face austerity 2.0, the very real risk is that our county councils will be tempted by fire sales of their assets in order to bring funding into the coffers, which will mean that more assets will be lost and communities will be disempowered further. So, in the response to this debate, I would like to hear the Government committing to hasten the establishment of the commission and provide a clear timetable for the commission before we lose more assets and lose real opportunities to empower our communities. On a final note on housing and community leadership, there's no need to say that strengthening community rights can help to grow community housing movements. The Welsh Government needs to assist communities in getting over barriers to make housing led by the community a popular form of housing, which happens in most European nations. By introducing legislation that enables community ownership of land and assets, communities can provide affordable homes that are safe in this climate, more efficient, and are developed by and with local people to meet local needs and the needs of future generations. Thank you.
Welsh: A gaf i roi datganiad diddordeb, sef fy mod i'n gyfranddalwr mewn amryw fentrau cymunedol, sydd ar y record gyhoeddus? Diolch am y cyfle i gael siarad yn y ddadl yma heddiw. Fel y gwyddoch chi, fe wnes i gyflwyno cynnig cyn yr haf y llynedd ar rymuso cymunedau - cynnig a gafodd ei basio gan y Senedd hon. Ond, er gwaethaf ein bod wedi cytuno ar y ffordd ymlaen fel Senedd, y gwir ydy nad oes yna fawr ddim wedi digwydd, a bydd dim yn digwydd yn fuan chwaith. Roedd hi'n hyfryd cael bod yn rhan o'r ymchwiliad yma, dan gadeiryddiaeth John Griffiths, ac ymweld â rhai o'r cynlluniau cymunedol sydd ar y gweill. Dwi'n ymfalchïo yn y ffaith bod Dwyfor Meirionnydd yn arwain y gad pan fo'n dod i ddatblygu mentrau cymunedol, a bod gennym ni hanes balch iawn o hyn yng Ngwynedd, efo'r newyddion diweddaraf, er enghraifft, fod Menter y Glan ym Mhennal wedi llwyddo i godi'r pres angenrheidiol fel cymuned i brynu tafarn Glan yr Afon. Felly, llongyfarchiadau iddyn nhw. Yn wir, gellir olrhain y cyfan yn ôl i fenter gymunedol gyntaf y Deyrnas Gyfunol, a sefydlwyd yn Llanaelhaearn - menter Aelhaearn, a ffurfiwyd gan y diweddar a'r dihafal Dr Carl Clowes a thrigolion yr ardal. Ond, er mai Cymru oedd yn arwain yn y maes yma yn ôl yn y 1970au, mae'n fy nhristáu ein bod ni bellach mor bell ar ei hôl hi, yn enwedig wrth edrych ar yr Alban a Lloegr a'r grymoedd deddfwriaethol sydd gan gymunedau yno pan fo'n dod i berchnogaeth ar asedau cymunedol a datblygu mentrau cydweithredol cymunedol. Roedd yr ymchwiliad yma yn ddifyr oherwydd y cyfoeth o dystiolaeth y mae wedi'i thynnu ynghyd, yn dangos yn glir buddiannau hyrwyddo mentrau cymunedol yma. Er enghraifft, mae gan gymunedau sy'n profi mwy o amddifadedd ond sydd â niferoedd uwch o asedau cymunedol a gweithredoedd cymunedol ganlyniadau iechyd a lles gwell, cyfraddau cyflogaeth uwch a lefelau is o dlodi plant o gymharu ag ardaloedd difreintiedig nad oes ganddyn nhw lefelau uchel o asedau cymunedol na gweithredu cymunedol. Mae hyn yn cydberthyn â chanfyddiadau ymchwil sydd wedi cael ei wneud gan yr Ymddiriedolaeth Adeiladu Cymunedau, mewn partneriaeth â'r Oxford Consultants for Social Inclusion. Mae eu canfyddiadau yn awgrymu y bydd ardaloedd difreintiedig sydd ag asedau cymunedol a dinesig yn llai tueddol o gael eu hadnabod fel rhai sydd mewn perygl. Felly, mewn geiriau eraill, mae cymunedau difreintiedig sy'n meddu ar asedau cymunedol a dinesig cryfach fel arfer yn fwy gwydn na'r cymunedau hynny sydd heb hyn. Mae yna dystiolaeth galed i gefnogi hynny hefyd. Dwi'n credu mai peth arall sy'n werth sôn amdano yma ydy'r hyn a wnaed yn glir yn ein sesiynau tystiolaeth, sef i ba raddau y mae cefnogaeth a chyngor ar gael i'r grwpiau cymunedol hynny sy'n ceisio ymgymryd ag ased cymunedol. Yn y pen draw, mae'r gefnogaeth ymhell o fod yn ddigonol a chyson. Mae'n amrywio ar draws Cymru. Mae'r grwpiau yn y sector wedi dweud bod angen cefnogaeth ychwanegol ddi-gost. Hoffwn ailadrodd yr alwad am wella'r rhaglen cyfleusterau cymunedol, i edrych hefyd ar feithrin capasiti cymunedol. Mae angen inni adeiladu rhai o'r sgiliau meddalach hynny sydd eu hangen o fewn grwpiau cymunedol i hwyluso eu rhedeg parhaus, yn enwedig o ran datblygu a throsglwyddo asedau. Mae'r adroddiad yn sôn am yr angen i greu comisiwn. Roeddwn i, yn bersonol, yn ffafrio deddfu, ond mae'r Llywodraeth wedi'i gwneud yn glir nad yw am ddeddfu yn y maes yma, er gwaethaf y ffaith ei fod wedi bod yn ymrwymiad maniffesto ganddi ers 2006. Yn absenoldeb deddfu, mae'r comisiwn i'w groesawu, ond mae taer angen ei sefydlu'n fuan a gweld gwaith yn digwydd yn syth. Wrth inni wynebu austerity 2.0, y peryg go iawn yw y bydd ein cynghorau sir yn cael eu temtio efo fire sales o'u hasedau er mwyn dod â phres i mewn i'r coffrau, a fydd yn golygu ein bod yn colli mwy o asedau, gan dynnu grym i ffwrdd o'n cymunedau ymhellach. Felly, yn ei hymateb i'r drafodaeth hon, hoffwn glywed y Gweinidog yn ymrwymo i gyflymu sefydlu'r comisiwn a rhoi amserlen glir a buan i'r comisiwn cyn i ni golli mwy o adnoddau a cholli cyfle go iawn i rymuso ein cymunedau. Fy nodyn olaf, wedyn, ar dai o dan arweiniad y gymuned. Does dim angen dweud bod cryfhau hawliau cymunedol yn gallu helpu tyfu'r mudiad tai cymunedol. Mae angen i Lywodraeth Cymru helpu cymunedau i ddod dros rwystrau i wneud tai sy'n cael eu harwain gan y gymuned yn ffurf gyffredinol boblogaidd o dai, fel sy'n digwydd yn y rhan fwyaf o wledydd Ewrop. Trwy gyflwyno deddfwriaeth sy'n galluogi perchnogaeth gymunedol ar dir ac ar asedau, bydd cymunedau'n gallu darparu cartrefi fforddiadwy sy'n ddiogel yn yr hinsawdd yma, yn fwy effeithiol, ac sy'n cael eu datblygu gan a chyda phobl leol i ddiwallu anghenion lleol ac anghenion cenedlaethau'r dyfodol. Diolch.