English: Diolch, Llywydd. Prisons should be places of reform and rehabilitation, and imprisonment is a punishment for those found guilty of a crime. The UK Ministry of Justice is focused on rehabilitative services, community sentences and reducing reoffending. Last August, I attended the event in Wrexham held by HM Prison and Probation Service in Wales to discuss the 'Strengthening probation, building confidence' paper, under which all offender management services in Wales will sit within the National Probation Service from next year. The HM Prison and Probation Service in Wales will explore options to commission rehabilitative services, such as interventions and community payback. They'll build on the unique arrangements that they already have in Wales through their established prisons and probation directorate and on existing successful local partnerships, better reflecting the devolved responsibilities of the Welsh Government. The UK Government's prison reforms are about replacing ageing and ineffective prisons with buildings fit for today's demands. The UK Government has rejected community prisons for women in England and Wales, and will instead trial five residential centres to help women offenders with issues such as drug rehabilitation and finding work. The Ministry of Justice is also considering banning short prison sentences in England and Wales, with Ministers stating that short jail terms are less effective at cutting reoffending than community penalties. The Equality, Local Government and Communities Committee are currently undertaking an inquiry into voting rights for prisoners, yet this is the second debate in a fortnight seeking to pre-empt this. I move amendment 2 accordingly. In a 2017 YouGov survey, only 9 per cent of people in Wales said that all prisoners should be allowed to vote. It is not having boundaries that contributes to offending, but a lack of them. Rights go with responsibilities, and not voting is just one of the facts of life arising from being in prison, reflecting a decision by the community that the person concerned is not suitable to participate in the decision-making process of a community. Prisoners in the community on temporary licence can now vote, and the UK Government has also said that it should be made more clear to people given prison sentences that they will not have the right to vote while in prison. Unconvicted prisoners being held on remand and civil prisoners jailed for offences such as contempt of court already have the right to vote by postal ballot, although very few do. We heard in Parc prison that few prisoners would either use a right to vote, or see it as an incentive to rehabilitate. Existing prisoner voting rights should not be extended in Wales beyond this, and I move amendment 3 accordingly. Our focus should instead be on giving offenders opportunities to contribute, make amends and build positive lives. In December, I hosted an Assembly event with Construction Youth Trust Cymru and the Construction Industry Training Board, celebrating the success of the Clean Slate Cymru project, and launching the Clean Slate Cymru toolkit. The Clean Slate Cymru project aims to support people with convictions into construction employment, and the Clean Slate Cymru toolkit is a practical guide on how the construction industry can engage with ex-offenders in prisons and communities across Wales, and achieve social value. As part of the project, pilots were delivered across Wales, including an industry day in HMP Parc and careers fairs and work placements in HMP Berwyn. Opening the first ex-armed forces personnel wing in the UK in 2015, Parc prison provides focus for specialist veteran support services that work outside the prison, such as peer mentoring services, employability and transition into life on the outside. Supporting Transition of Military Personnel, or SToMP, also has a whole-system approach to ex-armed service personnel, which supports them from police call-out to resettlement in the community. SToMP has implemented an all-Wales prisoner pathway to ensure consistent identification of, and support for, ex-armed service personnel across all prisons in Wales. Last November, Parc was only the second prison in the UK and the first in Wales to be awarded autism accreditation by the National Autistic Society. However, sadly, the state of devolved services after two decades of Labour-led Welsh Government was again exposed this week by the damning independent report that found that half the men released from HMP Cardiff have nowhere to stay when they're released, and many will deliberately reoffend in order to be sent back to prison. It is that sort of failure that must be our focus, utilising the sort of projects I've referred to, rather than other measures that might satisfy the egos of individuals, but will make very little difference.
Welsh: Diolch, Lywydd. Dylai carchardai fod yn lleoedd o ddiwygio ac adsefydlu, ac mae carchar yn gosb i'r rhai a geir yn euog o drosedd. Mae Gweinyddiaeth Gyfiawnder y DU yn canolbwyntio ar wasanaethau adsefydlu, dedfrydau cymunedol a lleihau aildroseddu. Fis Awst diwethaf, mynychais y digwyddiad yn Wrecsam a gynhaliwyd gan Wasanaeth Carchardai a Phrawf ei Mawrhydi yng Nghymru i drafod y papur 'Strengthening probation, building confidence', a fydd yn ymdrin â'r holl wasanaethau rheoli troseddwyr yng Nghymru o fewn y Gwasanaeth Prawf Cenedlaethol o'r flwyddyn nesaf ymlaen. Bydd y Gwasanaeth Carchardai a Phrawf ei Mawrhydi yng Nghymru yn archwilio opsiynau i gomisiynu gwasanaethau adsefydlu, megis ymyriadau a gwneud iawn â'r gymuned. Byddant yn adeiladu ar y trefniadau unigryw sydd ganddynt eisoes yng Nghymru drwy eu cyfarwyddiaeth garchardai a phrawf sefydledig a thrwy bartneriaethau lleol llwyddiannus sy'n bodoli eisoes, gan adlewyrchu cyfrifoldebau datganoledig Llywodraeth Cymru yn well. Mae diwygio carchardai Llywodraeth y DU yn ymwneud â chael adeiladau sy'n addas ar gyfer gofynion heddiw yn lle carchardai aneffeithiol sy'n heneiddio. Mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod carchardai cymunedol ar gyfer menywod yng Nghymru a Lloegr, ac yn hytrach, bydd yn treialu pump o ganolfannau preswyl i helpu troseddwyr benywaidd gyda materion megis adsefydlu cyffuriau a dod o hyd i waith. Mae'r Weinyddiaeth Gyfiawnder hefyd yn ystyried gwahardd dedfrydau byr o garchar yng Nghymru a Lloegr, gyda Gweinidogion yn datgan bod carcharu am gyfnod byr yn llai effeithiol o ran lleihau aildroseddu na chosbau cymunedol. Mae'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar hyn o bryd yn cynnal ymchwiliad i hawliau pleidleisio ar gyfer carcharorion, ac eto dyma'r ail ddadl mewn pythefnos i geisio achub y blaen ar hyn. Rwy'n cynnig gwelliant 2 yn unol â hynny. Mewn arolwg YouGov yn 2017, dim ond 9 y cant o bobl yng Nghymru a ddywedodd y dylid caniatáu i bob carcharor bleidleisio. Nid cael terfynau sy'n cyfrannu at droseddu, ond diffyg terfynau. Mae hawliau'n mynd gyda chyfrifoldebau, ac mae peidio â phleidleisio ond yn un o ffeithiau bywyd sy'n deillio o fod yn y carchar, gan adlewyrchu penderfyniad y gymuned nad yw'r unigolyn dan sylw yn addas i gymryd rhan ym mhroses y gymuned o wneud penderfyniadau. Gall carcharorion yn y gymuned ar drwydded dros dro bleidleisio bellach, ac mae Llywodraeth y DU hefyd wedi dweud y dylid ei gwneud yn fwy eglur i bobl sy'n cael dedfrydau o garchar na fydd ganddynt hawl i bleidleisio tra byddant yn y carchar. Mae gan garcharorion ar remánd heb eu heuogfarnu a charcharorion sifil a garcharwyd am droseddau fel dirmyg llys hawl i bleidleisio eisoes drwy bleidlais bost, er mai ychydig iawn sy'n gwneud. Yng ngharchar y Parc, clywsom y byddai ychydig o garcharorion naill ai'n defnyddio'r hawl i bleidleisio, neu'n ei gweld fel cymhelliad i adsefydlu. Ni ddylid ymestyn hawliau pleidleisio i garcharorion presennol yng Nghymru y tu hwnt i hyn, ac rwy'n cynnig gwelliant 3 yn unol â hynny. Yn hytrach, dylai ein ffocws fod ar roi cyfleoedd i droseddwyr gyfrannu, gwneud iawn ac adeiladu bywydau cadarnhaol. Ym mis Rhagfyr, cynhaliais ddigwyddiad yn y Cynulliad gydag Ymddiriedolaeth Adeiladu Ieuenctid Cymru a Bwrdd Hyfforddi'r Diwydiant Adeiladu, i ddathlu llwyddiant prosiect Clean Slate Cymru, a lansio pecyn cymorth Clean Slate Cymru. Nod prosiect Clean Slate Cymru yw cynorthwyo pobl sydd ag euogfarnau i gael gwaith yn y diwydiant adeiladu, ac mae pecyn cymorth Clean Slate Cymru yn cynnig arweiniad ymarferol ar sut y gall y diwydiant adeiladu ymgysylltu â chyn-droseddwyr mewn carchardai a chymunedau ledled Cymru, a sicrhau gwerth cymdeithasol. Fel rhan o'r prosiect, cafodd cynlluniau peilot eu cyflwyno ledled Cymru, gan gynnwys diwrnod diwydiant yng Ngharchar EM y Parc a ffeiriau gyrfaoedd a lleoliadau gwaith yng Ngharchar EM Berwyn. Wedi agor yr adain gyntaf yn y DU i gyn-bersonél y lluoedd arfog yn 2015, mae carchar y Parc yn darparu ffocws ar gyfer gwasanaethau cymorth arbenigol i gyn-filwyr sy'n gweithio y tu allan i'r carchar, megis gwasanaethau mentora cymheiriaid, cyflogadwyedd a phontio i fywyd ar y tu allan. Mae gan Supporting Transition of Military Personnel, neu SToMP, ddull gweithredu system gyfan ar gyfer cyn-bersonél y lluoedd arfog, sy'n eu cefnogi o alw'r heddlu i ailsefydlu yn y gymuned. Mae SToMP wedi gweithredu llwybr carcharororion Cymru gyfan i sicrhau bod cyn-bersonél y lluoedd arfog yn cael eu hadnabod yn gyson, a'u cefnogi ar draws yr holl garchardai yng Nghymru. Fis Tachwedd diwethaf, y Parc oedd yr ail garchar yn y DU a'r cyntaf yng Nghymru i ennill achrediad awtistiaeth gan Gymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth. Yn anffodus, er hynny, eto yr wythnos hon tynnwyd sylw at gyflwr y gwasanaethau datganoledig ar ôl dau ddegawd o dan arweiniad Llywodraeth Lafur Cymru gan adroddiad annibynnol damniol a ddarganfu fod hanner y dynion a ryddhawyd o garchar EM Caerdydd heb unman i aros pan gânt eu rhyddhau, a bydd llawer yn aildroseddu'n fwriadol er mwyn cael eu hanfon yn ôl i'r carchar. Dyna'r math o fethiant y mae'n rhaid inni ganolbwyntio arno, gan ddefnyddio'r math o brosiectau y cyfeiriais atynt, yn hytrach na mesurau eraill a allai fodloni hunanfalchder unigolion, ond na fydd yn gwneud fawr iawn o wahaniaeth.