English: There's quite a simple motion before us today. Myself and my colleagues on these benches agree that the Welsh Government doesn't have an adequate plan to tackle NHS waiting lists in Wales and the backlogs in Wales. We've seen the plan, over the last few weeks, and there are, of course, positive elements. One, that we have a plan at last, having waited far too long for it, and there are plans in place in certain areas that will assist, there's no doubt about that, and, importantly, we have targets that enable us to measure success or otherwise in terms of the Government's actions, although there are some gaps in those targets too, and we'll return to that in due time. For far too long, the NHS in Wales has been locked into some sort of vicious circle where it's creaking under the pressure from day to day, and Minister after Minister failing to ensure that the right steps are put in place to reduce those pressures, first of all through a number of preventative measures, and then, secondly, to ensure the sustainability of the service and how it works in terms of the workforce, more than anything else, perhaps. So, the pressures grow and the unsustainability increases. If there's one point that is truly important and should be made at the beginning of my contribution, that point is that all of this was true before the pandemic struck, a little over two years ago. What the pandemic has done is to highlight more than ever before that lack of sustainability, and highlight in a more graphic way than ever the inequalities that drive these huge pressures on health services. The upshot, of course, is that waiting lists now are longer than they have ever been before. Almost 25 per cent of the population, nearly 700,000 people, are on waiting lists - 60 per cent of those are waiting for their first appointment as an outpatient. This delay at an early stage in the journey through the health system, the delays in diagnostic appointments and surgical appointments has had a catastrophic impact on so many of those who are waiting. We know how many more are discovering cancer later on now, and are being given a diagnosis having gone to A&E, rather than having been diagnosed as an early stage as part of the kind of cancer pathway that we need. The survival hopes are so reduced in finding that cancer late. Back to that figure of 700,000 people on waiting lists - yes it's an increase of 50 per cent since pre the pandemic, because of the pandemic, but it was 450,000 before the pandemic, so we can't think of any Government strategy as something that will take us back to where we were two years ago. The Government says that its plan is ambitious, but I fear that there are many elements here that raise very serious questions as to how ambitious it is in reality. First of all, a plan would have to persuade me that the Government is going to transform its attitude towards the preventative agenda in order to take pressures off our hospitals. Yes, the Government says it wants to push the preventative agenda, and I do believe that, but I don't see that in its plans. I need to be persuaded that there is a new attitude and a gear change like we've never seen before in terms of training - training and retaining health staff. But I don't see that gear shift, although I don't doubt that the Minister wants to see that, and I should say 'health and care' here, of course. Neither do I see in the Government's plans that crucial commitment to make integrating health and care a central part of the solution to these backlogs. Yes, there is work happening at the moment in creating a national care service. I'm confident that the work that's happening in the light of the co-operation agreement will bear fruit ultimately, but a lack of adequate reference to care in the Government's plan that was recently published is something that concerns me greatly. And in terms of the targets, well, time is against us. As I've said here recently, I am very concerned that these new targets are going to exempt some areas of specialism. Orthopaedics, as we know, is so problematic, as we know. What we also know is that the orthopaedic workforce in Wales has provided a plan for the Welsh Government, and that that plan isn't included in the plan published by the Government. Listen to those on the front line in health in Wales; then, perhaps, we will have plans that can ultimately bear fruit.
Welsh: Mae yna gynnig digon syml o'n blaenau ni heddiw. Dwi a'r meinciau yma'n sicr yn cytuno nad oes gan Lywodraeth Cymru gynllun digonol i fynd i'r afael ag ôl-groniadau rhestrau aros y gwasanaeth iechyd yng Nghymru. Dŷn ni newydd, yn yr wythnosau diwethaf, weld y cynllun, ac mae yna elfennau, wrth gwrs, sydd yn bositif. Un, bod gennym ni gynllun o'r diwedd, ar ôl aros yn rhy hir amdano fo, ac mae yna gynlluniau mewn rhai meysydd sydd yn mynd i helpu, does yna ddim amheuaeth am hynny, ac, yn bwysig, mae gennym ni dargedau sydd yn ein galluogi ni i fesur llwyddiant neu fel arall yr hyn mae'r Llywodraeth yn bwrw ati i'w gyflwyno, er bod yna dyllau yn y targedau yna, ac mi ddown ni yn ôl at hynny yn y man. Am lawer yn rhy hir, mae'r NHS yng Nghymru wedi cael ei gloi mewn rhyw fath o gylch dieflig lle mae o'n gwegian o dan y pwysau o ddydd i ddydd, a Gweinidog ar ôl Gweinidog yn methu â sicrhau bod y camau cywir yn cael eu rhoi mewn lle i ostwng y pwysau yna, yn gyntaf drwy gyfres o gamau ataliol, ac wedyn, yn ail, i sicrhau cynaliadwyedd yn y ffordd mae'r gwasanaeth yn gweithio o ran gweithlu, yn fwy na dim byd arall, efallai. Felly, mae'r pwysau'n mynd yn fwy, a'r anghynaliadwyedd yn dwysáu. Os oes yna un pwynt sydd wir yn bwysig i'w wneud ar ddechrau fy nghyfraniad i, y pwynt hwnnw ydy fod hyn i gyd yn wir cyn i'r pandemig daro, dipyn dros ddwy flynedd yn ôl. Beth mae'r pandemig wedi'i wneud ydy amlygu fwy nag erioed o'r blaen y diffyg cynaliadwyedd yna, ac amlygu mewn ffordd fwy graffig nag erioed yr anghydraddoldebau sydd yn gyrru pwysau mor drwm ar wasanaethau iechyd. Y canlyniad, wrth gwrs, ydy bod rhestrau aros rŵan yn fwy nag y maen nhw erioed wedi bod o'r blaen. Mae bron i chwarter y boblogaeth, bron i 700,000 o bobl, ar restr aros - 60 y cant o'r rheini'n aros am eu hapwyntiad cyntaf fel claf allanol. Mae'r oedi yma yn gynnar yn y daith drwy'r system iechyd, yr oedi mewn apwyntiadau diagnostig a llawdriniaethau wedyn wedi cael effaith gatastroffig ar gymaint o'r rheini sydd yn aros. Dŷn ni'n gwybod gymaint mwy sy'n canfod canser yn hwyr erbyn hyn, ac yn cael diagnosis ar ôl mynd i'r adran frys, yn hytrach na bod wedi gallu cael diagnosis cynnar fel rhan o lwybr, y math o lwybr canser sydd ei angen. Mae'r gobaith goroesi canser, wrth gwrs, gymaint llai wrth gyflwyno yn hwyr. Yn ôl at y ffigur yma: y 700,000 o bobl sydd ar y rhestrau aros. Ydy, mae o'n gynnydd o 50 y cant ers cyn y pandemig, oherwydd y pandemig, ond mi oedd yn 450,000 cyn y pandemig, felly allwn ni ddim meddwl am unrhyw strategaeth gan y Llywodraeth fel rhywbeth sydd i fod i fynd â ni nôl i le'r oedden ni ddwy flynedd yn ôl. Mae'r Llywodraeth yn dweud bod eu cynllun nhw yn uchelgeisiol, ond dwi'n ofni bod yna sawl elfen yn fan hyn sydd yn codi cwestiynau difrifol am ba mor uchelgeisiol ydy o mewn gwirionedd. Yn gyntaf, mae rhaid i gynllun fy mherswadio i fod y Llywodraeth yn mynd i drawsnewid ei hagwedd tuag at waith ataliol er mwyn tynnu pwysau oddi ar yr ysbytai. Ydy, mae'r Llywodraeth yn dweud eu bod nhw eisiau gwthio'r agenda ataliol, a dwi'n credu'r Llywodraeth, ond dwi ddim yn gweld hynny yn y cynlluniau. Dwi angen cael fy mherswadio bod yna agwedd newydd a chodi gêr fel erioed o'r blaen mewn perthynas â hyfforddi, denu a chadw staff iechyd. Ond dwi ddim yn gweld y codi gêr hwnnw, er, eto, dwi ddim yn amau bod y Gweinidog eisiau ei weld o, ac mi ddylwn i fod yn dweud 'iechyd a gofal' yn fan hyn, wrth gwrs. Dwi ddim yn gweld chwaith yng nghynlluniau'r Llywodraeth yr ymrwymiad cwbl hanfodol yma i wneud integreiddio iechyd a gofal yn rhan ganolog o'r datrysiad i'r ôl-groniad. Oes, mae yna waith yn mynd rhagddo fo ar hyn o bryd ar greu gwasanaeth gofal cenedlaethol. Dwi'n hyderus bod y gwaith sy'n digwydd yn sgil y cytundeb cydweithio yn mynd i ddwyn ffrwyth yn y pen draw, ond mae diffyg cyfeiriad digonol at ofal yn y cynllun gafodd ei gyhoeddi yn ddiweddar gan y Llywodraeth yn rhywbeth sy'n fy mhoeni i yn fawr. Ac o ran y targedau, wel, mae amser yn brin. Fel y dywedais i yma yn ddiweddar, dwi'n bryderus iawn fod y targedau newydd yma yn mynd i eithrio rhai arbenigeddau - orthopaedics, er enghraifft, sydd mor broblematig, dŷn ni'n gwybod. Beth dŷn ni hefyd yn gwybod ydy bod y gweithlu orthopaedics yng Nghymru wedi darparu cynllun ar gyfer Llywodraeth Cymru, a bod y cynllun hwnnw ddim yn cael ei weld yn y cynllun sydd wedi cael ei gyhoeddi gan y Llywodraeth. Gwrandewch ar y rheini sydd ar y rheng flaen mewn iechyd yng Nghymru; wedyn, o bosib, y bydd gennym ni gynlluniau a all ddwyn ffrwyth yn y pen draw.