English: May I also thank everyone who was involved with this inquiry, including our witnesses and staff? The Minister had already given some indications about his vision for a bilingual Wales, and that had created a level of consensus, as we know; so, we believed that it was useful to test that consensus by asking some preliminary questions in order to steer the Minister in the direction of some of the early details. Although one of the early details, the White Paper, failed to get consensus in the debate yesterday, things are looking a little more promising in terms of our report. As per usual, the Government is eager to accept committee report recommendations, and we welcome that, but we also note that it is easy to accept recommendations when they come without cost to Government. But let's be clear on this: the cost implications of agreeing to these recommendations will be met by 're-prioritising budgets for current programmes'. I'm eager to understand what will change, and over what period of time. The departmental budget for the current year is £36.2 million, and we know that £5 million of that goes towards workplace training and promoting and facilitating the use of the Welsh language. I assume, although it isn't clear, that the £2 million referred to in response to recommendations 3 and 21 is part of that £5 million. Either way, it leaves a great deal of room for re-prioritising the budgets of current programmes, I believe. I do hope that the Government can give us some idea of what the likely cost of implementing our recommendations will be, and what will change in terms of that provision. What programmes will be dropped, or cut, and what evidence is he relying on to justify decisions taken in that regard? I'd like these details because, next year, it's likely that an additional £10 million will come to the department for key priorities. Now, will that £10 million be used entirely for improving Welsh in the workplace, promoting the Welsh language and supporting the education sector, or will a penny of that be provided in terms of funding our recommendations to avoid relying on re-prioritising those mysterious programmes? Some of the recommendations in the 'Cymraeg 2050' strategy are included there, and we will have to monitor provisions against our recommendations once the strategy is in place. The risk is not in the ideas, but in the actions, and workforce planning in terms of teachers will be a huge challenge. Minister, you recognise that in your response to recommendation 4, where you say that different strategies will be required to ensure a sufficient supply of teachers. That sounds expensive, and expensive over a period of many years until we reach a critical mass of bilingual skills in the general population. I would be most surprised if re-prioritisation of programme budgets would provide that ongoing income stream to fund this. Only some of the £10 million for next year will go to supporting the education sector, and it isn't clear whether supporting the education sector even includes workforce planning. I accept that you can't commit funding in the long term because of the annual budgetary cycle, but could you provide us with some indicative figures for this particular area of work - this key priority - because we haven't seen that in response to recommendations 4, 6 or 14? Now, most of our recommendations related to education, as you might expect. That's the Minister's starting point too. So, to conclude, I would like to highlight some of the recommendations at the bottom of our list, perhaps - those that refer to promoting the Welsh language as a community language and a language of the workplace, and providing support for adult learners. In future, these will be less of a problem because of a growth in bilingual skills in the general population, but we must reach that point, and the change of culture in that transition period will require patience, determination and funding. I do hope that it will be an improvement process, rather than a lowering of aspirations, but progress in the face of disadvantage and resistance may be slow. That will make this work open to cuts or reprioritisation in ensuing years. And budgetary pressures will be there, whoever is in charge. So, recommendation 22 asked a very difficult question about the effort that should go into Welsh for adults. Is it possible that the Government may have to actually close its eyes on today's adults to ensure that tomorrow's adults are truly bilingual?
Welsh: A gaf i ddiolch hefyd i bawb a oedd yn gysylltiedig â'r ymchwiliad hwn, gan gynnwys y tystion a'r staff cymorth? Roedd y Gweinidog eisoes wedi rhoi arwyddion eang am ei weledigaeth ar gyfer Cymru ddwyieithog, ac roedd hynny wedi cael lefel o gonsensws, fel yr ydym yn ei wybod; felly, roeddem yn credu ei bod yn ddefnyddiol i brofi'r consensws hwnnw drwy ofyn cwestiynau rhagarweiniol i helpu hwylio'r Gweinidog at rai o'r manylion cynnar. Er bod un o'r manylion cynnar, sef y Papur Gwyn, efallai wedi methu cyrraedd consensws yn y ddadl ddoe, mae pethau yn edrych ychydig yn fwy addawol o ran ein hadroddiad. Fel arfer, mae'r Llywodraeth yn awyddus i dderbyn argymhellion adroddiadau'r Cynulliad, a chroesawn hynny, wrth gwrs, ond nodwn ei bod yn hawdd derbyn argymhellion pan fyddant yn dod heb gost i'r Llywodraeth. Ond mae'n well bod yn glir ar hyn. Bydd y goblygiadau cost o gytuno â'r argymhellion yn cael eu diwallu gan 'ailflaenoriaethu cyllidebau rhaglenni presennol'. Rwy'n awyddus i ddeall beth fydd y newid a thros ba gyfnod. Y gyllideb adrannol ar gyfer y flwyddyn gyfredol yw £36.2 miliwn, a gwyddom fod £5 miliwn o hynny yn mynd i hyfforddiant yn y gweithle ac i hyrwyddo a hwyluso defnydd o'r Gymraeg. Rwy'n tybio, er nad yw'n glir, fod y £2 miliwn y cyfeiriwyd ato mewn ymateb i argymhellion 3 a 21 yn rhan o'r £5 miliwn hwnnw. Y naill ffordd neu'r llall, mae'n gadael llawer o le i ailflaenoriaethu cyllidebau rhaglenni presennol, rwy'n credu. Rwy'n gobeithio y gall y Gweinidog roi rhyw syniad i ni beth fydd cost debygol gweithredu'r argymhellion, a beth y bydd yn ei newid i ddarparu ar gyfer hynny. Pa raglenni a fydd yn cael eu gollwng, neu eu torri, a pha dystiolaeth o effaith y mae'n dibynnu arni i gyfiawnhau ei benderfyniad? Hoffwn y manylion hyn oherwydd, y flwyddyn nesaf, mae'n debyg y bydd £10 miliwn ychwanegol yn dod i'r adran am flaenoriaethau allweddol. A fydd y £10 miliwn hwnnw yn cael ei ddefnyddio yn gyfan gwbl gan wella'r Gymraeg yn y gweithle, hyrwyddo'r Gymraeg a chefnogi'r sector addysg, neu a fydd unrhyw geiniog yn mynd at yr argymhellion i osgoi'r angen i ddibynnu ar ailflaenoriaethu cyllidebau'r rhaglenni dirgel hynny? Ymdriniwyd â rhai o'r argymhellion yn strategaeth 2050, a bydd yn rhaid i ni, rwy'n credu, fonitro'r ddarpariaeth yn erbyn ein gofynion wedi i'r strategaeth gael ei rhoi ar y gweill. Nid yw'r risg yn y syniadau, ond yn y gweithredu, a bydd cynllunio'r gweithlu i athrawon yn her fawr. Weinidog, rydych chi'n cydnabod hynny yn eich ymateb i argymhelliad 4, pan ddywedwch y bydd angen strategaethau gwahanol i sicrhau cyflenwad digonol. Mae hynny'n swnio'n ddrud, ac yn ddrud dros lawer o flynyddoedd, nes ein bod ni'n cyrraedd más critigol o sgiliau dwyieithog yn y boblogaeth gyffredinol. Byddwn i'n synnu'n fawr pe bai ailflaenoriaethu cyllidebau rhaglenni yn rhoi ffrwd incwm parhaus i chi ar gyfer hyn. Dim ond rhywfaint o £10 miliwn y flwyddyn nesaf a fydd yn mynd i gefnogi'r sector addysg, beth bynnag, ac nid yw'n glir a yw cefnogi'r sector addysg hyd yn oed yn cynnwys cynllunio gweithlu. Rwy'n derbyn na allwch ymrwymo arian yn y tymor hir oherwydd y cylch cyllideb blynyddol, ond gallech ddarparu ffigurau arwyddol o'r gost ar gyfer y maes gwaith penodol hwn - y flaenoriaeth allweddol hon. Ni wnaethom weld hynny mewn ymateb i argymhellion 4, 6 nag 14. Roedd y rhan fwyaf o'n hargymhellion yn ymwneud ag addysg, fel y byddech yn disgwyl. Dyna ble mae'r Gweinidog wedi dechrau hefyd. Felly, i orffen, hoffwn dynnu sylw at rai o'r argymhellion sydd ar waelod ein rhestr o argymhellion - y rhai sy'n cyfeirio'n fyr at hyrwyddo'r Gymraeg fel iaith gymunedol ac yn y gweithle, a chymorth i oedolion sy'n dysgu. Yn y dyfodol, bydd y rhain yn llai o broblem oherwydd y twf mewn sgiliau dwyieithog yn y boblogaeth gyffredinol, ond mae'n rhaid i ni gyrraedd y pwynt hwnnw, a bydd newid diwylliant yn gyfnod pontio hir sy'n gofyn am ddyfalbarhad, amynedd ac arian. Rwy'n gobeithio y bydd yn broses o wella, yn hytrach na dyheadau sy'n lleihau, ond bydd y cynnydd yn erbyn anfantais a gwrthsefyll yn araf. Bydd hynny'n gwneud y gwaith hwn yn agored i doriadau neu ailflaenoriaethu mewn blynyddoedd i ddod. Mi fydd pwysau cyllidebol bob amser, pwy bynnag sy'n rhedeg y wlad. Felly, gofynnodd argymhelliad 22 gwestiwn anodd iawn am yr ymdrech a ddylai fynd mewn i Gymraeg i oedolion. A oes posibilrwydd y bydd y Llywodraeth yn gorfod cau ei llygaid ar oedolion heddiw er mwyn sicrhau bod oedolion yfory yn wirioneddol ddwyieithog?