English: I hesitate to disagree with David Melding, but I'd just like to remind us all that the people who are living in most poverty are not those that are economically inactive. They are people in work; it's just that their wages are insufficient for them to live on. I was handed this at lunch time: 'Feeling peckish? Food for thought. In the past 12 months, 14 per cent of people in Wales had run out of food before they could afford to buy more.' Those are mainly people in work. They simply aren't earning enough and that is a clear indication that the economy is not working for Britain and it needs fundamental reform. So, I think, given the earthquake that could be posed by Brexit, we need to think really clearly on how we can develop a local economy that is resilient to these whirlwinds and fairer, using the resources rooted in our communities, paid for by our communities, rather than depending on those that can be spirited away to the most convenient tax haven. For example, as in Preston, with the failure of a large shopping centre, Sports Direct's takeover of House of Fraser is unlikely to be a source of salvation for Cardiff city centre. It's a stay of execution, but not a long-term solution to the changing patterns. It's as little rooted in its economy as is its landlord, which has interests across the UK and the United States. So, I think we really do need to focus on how we can strengthen our foundational economy, which is what we all have a stake in. I commend, for example, Cardiff council on using community asset transfers when they are unable to find the resources to develop some of their capital assets, for example, by transferring Plasnewydd community centre to the YMCA, which is now a flourishing community centre, where it was failing in the past. The transfer of Roath library, which needed desperate repairs to its roof - it has now been transferred to Rubicon Dance, a local voluntary organisation, which many of you will know, who are better able to raise the non-public assets that Cardiff council is simply unable to secure at these difficult times. Yesterday, in the Senedd, I welcomed the innovative housing award, which means that we are going to have a completely fantastic development of a tree tower of 50 flats for people, with affordable rents and in direct contrast to the rabbit hutches the six big house builders are so enthusiastic about. So, that will be building local skills, building expertise in the sort of houses we need for the twenty-first century, as well as putting more money into the local economy. Because if people aren't having to spend a huge part of their income on heating their home, it strengthens the amount of money circulating in the local economy to be spent on food and entertainment and anything else. So, I think there are huge benefits to be learnt from our visit to Preston, which I think all our local authorities and all our anchor companies need to be thinking hard about. It doesn't just - . Also, the third sector plays a really important role in this. I visited my local British Heart Foundation furniture shop last week - fantastic opportunities for volunteering, which means that people who aren't well enough to take on local jobs or don't feel ready to go back into the workplace are nevertheless making a contribution, as well as ensuring that the students who all live nearby are donating the furniture they no longer need back into circulation for the next generation of students. That's a complete win-win. One of the things that Lee Waters and I visited was the University of Central Lancashire, where the propeller initiative is making a big difference. They set it up as a business development hub, a worker-owned co-operative in digital media, to stem the brain drain to Manchester. So, this resonates with what David Melding was saying, that not all businesses need to be located in Cardiff. They could easily be located elsewhere in the Valleys, rather than clogging up the roads. So, whilst Cardiff University is hugely much bigger than the University of Central Lancashire, it is an important anchor company that one in 130 jobs in Wales depends on. The patents that they develop and the £29 million generated through student and staff start-ups indicate the type of new jobs that are likely to stay in Wales and stay in Cardiff in particular. Thank you very much, Deputy Presiding Officer.
Welsh: Rwy'n petruso cyn anghytuno â David Melding, ond hoffwn ein hatgoffa nad pobl sy'n economaidd anweithgar sy'n byw yn y tlodi mwyaf, ond yn hytrach, pobl sy'n gweithio; mae eu cyflogau'n annigonol iddynt fyw arnynt. Rhoddwyd hwn i mi dros amser cinio: Teimlo'n llwglyd? Dyma rywbeth i gnoi cil arno. Yn ystod y 12 mis diwethaf, roedd 14 y cant o bobl Cymru wedi rhedeg allan o fwyd cyn y gallent fforddio prynu rhagor. Pobl mewn gwaith yw'r rheini'n bennaf. Nid ydynt yn ennill digon, a dyna arwydd clir nad yw'r economi'n gweithio i Brydain ac mae angen diwygio sylfaenol. Felly, o ystyried y daeargryn y gallai Brexit ei achosi, mae angen inni feddwl yn galed iawn sut y gallwn ddatblygu economi leol sy'n gallu gwrthsefyll y corwyntoedd hyn, economi sy'n decach, yn defnyddio'r adnoddau sydd wedi'u gwreiddio yn ein cymunedau ac y talwyd amdanynt gan ein cymunedau, yn hytrach na dibynnu ar y rhai y gellir eu sugno i ffwrdd i'r hafan dreth fwyaf cyfleus. Er enghraifft, fel yn Preston, gyda methiant canolfan siopa fawr, mae'r modd y mae Sports Direct wedi prynu House of Fraser yn annhebygol o fod yn achubiaeth i ganol dinas Caerdydd. Mae'n gohirio'r anochel, ond nid yw'n ateb hirdymor i batrymau newidiol. Prin ei fod ronyn yn fwy gwreiddiedig yn ei economi na'i landlord, sydd â buddiannau ar draws y DU a'r Unol Daleithiau. Felly, credaf fod gwir angen inni ganolbwyntio ar sut y gallwn gryfhau ein heconomi sylfaenol, ac mae gan bawb ohonom fuddiant yn hynny. Er enghraifft, rwy'n cymeradwyo cyngor Caerdydd ar ddefnyddio trosglwyddiadau asedau cymunedol pan na allant ddod o hyd i'r adnoddau i ddatblygu rhai o'u hasedau cyfalaf, er enghraifft drwy drosglwyddo canolfan gymunedol Plasnewydd i'r YMCA, ac mae bellach yn ganolfan gymunedol lewyrchus lle roedd yn methu yn y gorffennol. Trosglwyddo llyfrgell y Rhath, a oedd angen gwaith atgyweirio dybryd i'r to - mae bellach wedi'i throsglwyddo i Rubicon Dance, sefydliad gwirfoddol lleol, y bydd llawer ohonoch yn gwybod amdano, sy'n gallu codi'r asedau nad ydynt yn gyhoeddus ac nad yw cyngor Caerdydd yn gallu eu sicrhau ar yr adeg anodd hon. Ddoe, yn y Senedd, croesewais y wobr tai arloesol, sy'n golygu y byddwn yn cael datblygiad hollol wych y tŵr coed o 50 o fflatiau i bobl, gyda rhenti fforddiadwy ac yn hollol groes i'r cytiau cwningod y mae'r chwe adeiladwr tai mawr mor frwdfrydig yn eu cylch. Felly, bydd hynny'n adeiladu sgiliau lleol, yn adeiladu arbenigedd yn y math o dai sydd eu hangen arnom ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain, yn ogystal â rhoi mwy o arian i mewn yn yr economi leol. Oherwydd os nad yw pobl yn gorfod gwario rhan fawr o'u hincwm ar wresogi eu cartref, mae'n cryfhau'r swm o arian sy'n cylchredeg yn yr economi leol i'w wario ar fwyd ac adloniant ac unrhyw beth arall. Felly, credaf fod yna fanteision enfawr i'w dysgu o'n hymweliad â Preston, a chredaf fod angen i'n awdurdodau lleol a'n holl gwmnïau angori feddwl o ddifrif amdanynt. Nid yw'n - . Hefyd, mae'r trydydd sector yn chwarae rhan bwysig iawn yn hyn. Ymwelais â fy siop ddodrefn Sefydliad Prydeinig y Galon leol yr wythnos diwethaf - cyfleoedd gwych ar gyfer gwirfoddoli, sy'n golygu bod pobl nad ydynt yn ddigon iach i wneud swyddi lleol neu bobl nad ydynt yn teimlo'n barod i fynd yn ôl i'r gweithle yn gwneud cyfraniad serch hynny, yn ogystal â sicrhau bod y myfyrwyr sy'n byw gerllaw yn rhoi'r dodrefn nad ydynt eu hangen mwyach yn ôl i'w cylchredeg ymhlith y genhedlaeth nesaf o fyfyrwyr. Mae honno'n sefyllfa lle bydd pawb ar ei ennill. Un o'r llefydd yr ymwelais â hwy gyda Lee Waters oedd Prifysgol Canol Swydd Gaerhirfryn, lle mae'r fenter Propeller yn gwneud gwahaniaeth mawr. Fe'i sefydlwyd fel canolfan datblygu busnes, cwmni cydweithredol sy'n eiddo i'r gweithwyr yn y cyfryngau digidol, er mwyn atal y draen dawn i Fanceinion. Felly, mae'n cyd-fynd â'r hyn roedd David Melding yn ei ddweud, nad oes angen lleoli pob busnes yng Nghaerdydd. Gellid eu lleoli'n hawdd mewn mannau eraill yn y Cymoedd, yn hytrach na thagu'r ffyrdd. Felly, er bod Prifysgol Caerdydd lawer yn fwy o faint na Phrifysgol Canol Swydd Gaerhirfryn, mae'n gwmni angori pwysig y mae un o bob 130 o swyddi yng Nghymru yn dibynnu arno. Mae'r patentau y maent yn eu datblygu a'r £29 miliwn a gynhyrchir trwy fusnesau newydd myfyrwyr a staff yn dangos y math o swyddi newydd sy'n debygol o aros yng Nghymru ac aros yng Nghaerdydd yn arbennig. Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd.