English: Thank you, Cabinet Secretary. Before this news broke on Friday, I had met previously with some of the local residents, protesters and Merthyr council, and I'd undertaken a site visit to Ffos-y-fran, including a lengthy meeting with the operators. So, I was already very aware of the concerns surrounding the operation there, and for some time I've been seeking assurances about a range of environmental and health issues. However, I wasn't aware that a United Nations representative was visiting the area, meeting with local residents and proposing to make a public pronouncement. It is of course right that the rapporteur undertakes whatever studies he deems fit, but I was somewhat surprised that he appears to have made statements to the media without detailed discussions with those bodies criticised in his report. Nor did he seek discussions with the local elected representatives, either at the council, with myself as the AM, or with my colleague Gerald Jones as the MP before producing his report, to establish a wider view of actions taken. At this stage, Cabinet Secretary, I think it's probably difficult for me to take an informed view on the rapporteur's conclusions, although I would of course welcome any legitimate call for an inquiry into any potential health impact of the Ffos-y-fran operation if the evidence suggests that that is necessary. One particular area of the report where I do absolutely share his concern, however, is the future maintenance of standards in the UK of public health and environmental protection post Brexit. If you've seen the report, Cabinet Secretary, you will know that he calls on the UK Government to fulfil its human rights obligations on air pollution, protecting the rights of children, women of productive age, the elderly and those of poor health, who are especially vulnerable to toxic chemicals, in developing the new plan to tackle this air pollution crisis. So, can you assure me, Cabinet Secretary, that the Welsh Government will work with the UK Government and the United Nations to consider any concerns highlighted in this report in relation to Ffos-y-fran in particular, but also, more generally, those relating to human rights around environmental protections, both now and post Brexit?
Welsh: Diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet. Cyn i'r newyddion hyn gyrraedd ddydd Gwener, roeddwn eisoes wedi cwrdd â rhai o'r trigolion lleol, protestwyr a chyngor Merthyr. Roeddwn hefyd wedi ymweld â'r safle yn Ffos-y-fran, gan gynnwys cael cyfarfod hirfaith gyda'r rhai sy'n ei redeg. Felly, roeddwn eisoes yn ymwybodol iawn o'r pryderon ynglŷn â'r gwaith yno, ac rwyf am beth amser wedi ceisio sicrhad ynglŷn â nifer o faterion amgylchedd ac iechyd. Fodd bynnag, nid oeddwn yn ymwybodol fod cynrychiolydd o'r Cenhedloedd Unedig yn ymweld â'r ardal, gan gyfarfod â thrigolion lleol, a'i fod yn bwriadu gwneud datganiad cyhoeddus. Mae'n iawn wrth gwrs fod y rapporteur yn ymgymryd â pha astudiaethau bynnag y mae'n eu hystyried yn gymwys. Ond roeddwn yn synnu braidd ei fod, mae'n ymddangos, wedi gwneud datganiadau i'r cyfryngau heb gynnal trafodaethau manwl â'r cyrff hynny sydd yn cael eu beirniadu yn ei adroddiad. Ac ni cheisiodd gynnal trafodaethau â'r cynrychiolwyr etholedig lleol, naill ai yn y cyngor, gyda mi fel yr AC, neu gyda'm cydweithiwr Gerald Jones yr AS cyn iddo gyflwyno ei adroddiad, er mwyn sicrhau golwg ehangach ar y camau a gymerwyd. Ar hyn o bryd, Ysgrifennydd y Cabinet, credaf ei bod, mae'n debyg, yn anodd i mi fod â barn ddeallus ar gasgliadau'r rapporteur. Ond byddwn wrth gwrs yn croesawu unrhyw alwad ddilys am ymchwiliad i unrhyw effaith bosibl ar iechyd oherwydd gwaith Ffos-y-fran os yw'r dystiolaeth yn awgrymu bod hynny yn angenrheidiol. Serch hynny, mae un maes arbennig yn yr adroddiad lle'r wyf yn rhannu ei bryder yn gyfan gwbl, sef diogelu safonau iechyd y cyhoedd a gwarchod yr amgylchedd i'r dyfodol yn y DU ar ôl Brexit. Os ydych wedi gweld yr adroddiad, Ysgrifennydd y Cabinet, byddwch yn gwybod ei fod yn galw ar Lywodraeth y DU i gyflawni ei rwymedigaethau i hawliau dynol o ran llygredd aer, amddiffyn hawliau plant, menywod beichiog, yr henoed a'r rhai gwael eu hiechyd, sydd yn arbennig o agored i niwed gan gemegau gwenwynig, wrth ddatblygu'r cynllun newydd i fynd i'r afael â'r argyfwng llygredd aer hwn. Felly, a wnewch chi fy sicrhau i, Ysgrifennydd y Cabinet, y bydd Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Llywodraeth y DU a'r Cenhedloedd Unedig i ystyried unrhyw bryderon a ddaeth i'r amlwg yn yr adroddiad hwn mewn cysylltiad â Ffos-y-fran yn arbennig, ond hefyd, yn fwy cyffredinol, â'r rhai sy'n ymwneud â hawliau dynol o ran amddiffyn yr amgylchedd, yn awr ac wedi Brexit hefyd?