English: My declaration is that I will be not fighting any elections after 10 years as a community and elected BCBC councillor. Now, let me talk about Bridgend. I'll make it simple. Bridgend used to be a vibrant town, full of life, businesses and shoppers. Many people now shop online, or they go to Cardiff or Swansea. Its decline is truly sad. Lockdown was the last straw for many struggling businesses, and for those still open, trade has not returned to its pre-COVID levels. We should be doing all we can to help our businesses thrive as we build back from the pandemic. We want them to thrive, not just survive. But the sad reality is that this Labour Government is punishing our businesses within Wales by having the highest business rates in Great Britain. Town centres like Bridgend's are so important to people's social lives and their overall well-being. This is why local people should have a central role in the future of their town centre and community. The Welsh Conservatives have a clear plan to build stronger, safer communities and rejuvenate our town centres and high streets. And not only that, but we want to put power back in the hands of local people so that they can take the lead on deciding where new housing and services should be built. We want to see residents buy at-risk local facilities, such as the local pub, shop and library, which are often focal points of our communities. Local neighbourhood schemes and the community ownership fund have the ability to unlock the potential that has been clear, but is sadly being lost under Labour. Imagine what a vibrant town could do for the health of its surrounding communities. We could take the pressure off people who are struggling to make ends meet and make Bridgend a town its inhabitants can be proud of again. For Bridgend to thrive, we need to make the town centre an attractive place to invest once again, by lowering the costs on small businesses and working with South Wales Police to reduce the anti-social behaviour that scares so many people into not going into town. In addition to the promised council tax rises, the people in Bridgend will be asked to endure an average energy bill of nearly £700 per household. In the UK, it is estimated that 12 per cent of households are in fuel poverty as they choose between food, heating and even council tax. More needs to be done to secure energy provision for the Bridgend area. In February this year, a wind turbine collapsed at a farm that provides electricity for around 18,000 homes. Not only is this dangerous for anyone near the actual turbine, but it puts vulnerable people at risk, especially those who rely on electricity to keep vital services operational. The UK Government has recently unveiled a scheme to breathe new life into town centres in England. The new law will force landlords to let out retail units that have been vacant for six months or more. Local authorities can stage rental auctions, allowing new businesses the opportunity to lease premises at an affordable cost and give a new business a fighting chance. Bridgend would be a prime area for such a strategy in Wales, with so many empty premises. I urge the First Minister to consider this plan and consider Bridgend for this. The town centre is not the only area in Bridgend that is neglected. Pen-y-Fai has no walking or cycling routes. We can't walk to Bridgend, which is only 2 miles away. Our children can't walk to their schools, because there are no safe walking or cycling routes for them to use. What a shame. This is despite Pen-y-Fai being supported in the active travel plan. The residents of Pen-y-Fai are confined to Pen-y-Fai unless they use public transport or drive. Another: there is no pedestrian crossing near the petrol station on Tondu Road, this further isolates people as they can't cross the road safely. Will someone need to be killed or seriously injured before any action is taken to rectify this?
Welsh: Fy natganiad i yw na fyddaf yn ymladd unrhyw etholiadau ar ôl 10 mlynedd fel cynghorydd cymuned etholedig Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr. Nawr, gadewch imi siarad am Ben-y-bont ar Ogwr. Rwyf am ei wneud yn syml. Roedd Pen-y-bont ar Ogwr yn arfer bod yn dref fywiog, yn llawn bywyd, busnesau a siopwyr. Mae llawer o bobl bellach yn siopa ar-lein, neu'n mynd i Gaerdydd neu Abertawe. Mae'r dirywiad yn wirioneddol drist. Y cyfyngiadau symud oedd yr hoelen olaf yn yr arch i lawer o fusnesau a oedd eisoes yn ei chael hi'n anodd, ac i'r rhai sy'n dal ar agor, nid yw masnach wedi dychwelyd i'w lefelau cyn COVID. Dylem wneud popeth yn ein gallu i helpu ein busnesau i ffynnu wrth inni ailgodi ar ôl y pandemig. Rydym eisiau iddynt ffynnu, nid goroesi'n unig. Ond y realiti trist yw bod y Llywodraeth Lafur hon yn cosbi ein busnesau yng Nghymru drwy fod â'r ardrethi busnes uchaf ym Mhrydain. Mae canol trefi fel Pen-y-bont ar Ogwr mor bwysig i fywydau cymdeithasol pobl a'u lles cyffredinol. Dyna pam y dylai pobl leol chwarae rôl ganolog yn nyfodol canol eu tref a'u cymuned. Mae gan y Ceidwadwyr Cymreig gynllun clir i adeiladu cymunedau cryfach a mwy diogel ac adfywio canol ein trefi a'n strydoedd mawr. Ac nid yn unig hynny, rydym hefyd eisiau rhoi grym yn ôl yn nwylo pobl leol fel y gallant arwain y ffordd o ran penderfynu lle dylid adeiladu tai a sefydlu gwasanaethau newydd. Rydym eisiau gweld trigolion yn prynu cyfleusterau lleol sydd mewn perygl, megis y dafarn, y siop a'r llyfrgell leol, sy'n aml yn ganolbwynt i'n cymunedau. Gall cynlluniau cymdogaeth lleol a'r gronfa perchnogaeth gymunedol ddatgloi'r potensial sydd wedi bod yn glir ond sydd wedi ei golli o dan y Blaid Lafur, yn anffodus. Dychmygwch yr hyn y gallai tref fywiog ei wneud i iechyd ei chymunedau cyfagos. Gallem dynnu'r pwysau oddi ar bobl sy'n ei chael hi'n anodd cael dau ben llinyn ynghyd a gwneud Pen-y-bont ar Ogwr yn dref y gall ei thrigolion fod yn falch ohoni eto. Er mwyn i Ben-y-bont ar Ogwr ffynnu, mae angen inni wneud canol y dref yn lle deniadol i fuddsoddi ynddo unwaith eto, drwy ostwng y costau i fusnesau bach a gweithio gyda Heddlu De Cymru i leihau'r ymddygiad gwrthgymdeithasol sy'n codi ofn ar gynifer o bobl ac yn eu hatal rhag mynd i mewn i'r dref. Yn ogystal â'r codiadau arfaethedig yn y dreth gyngor, gofynnir i bobl Pen-y-bont ar Ogwr ddioddef bil ynni cyfartalog o bron £700 y cartref. Yn y DU, amcangyfrifir bod 12 y cant o aelwydydd mewn tlodi tanwydd wrth iddynt orfod dewis rhwng bwyd, gwres a hyd yn oed y dreth gyngor. Mae angen gwneud mwy i ddarparu ynni o ffynonellau diogel ar gyfer ardal Pen-y-bont ar Ogwr. Ym mis Chwefror eleni, cwympodd tyrbin gwynt ar fferm sy'n darparu trydan ar gyfer tua 18,000 o gartrefi. Nid yn unig y mae hyn yn beryglus i unrhyw un sy'n agos at y tyrbin ei hun, ond mae'n rhoi pobl sy'n agored i niwed mewn perygl, yn enwedig y rhai sy'n dibynnu ar drydan i gadw gwasanaethau hanfodol yn weithredol. Yn ddiweddar, mae Llywodraeth y DU wedi lansio cynllun i roi bywyd newydd i ganol trefi yn Lloegr. Bydd y gyfraith newydd yn gorfodi landlordiaid i osod unedau manwerthu sydd wedi bod yn wag am chwe mis neu fwy. Gall awdurdodau lleol gynnal arwerthiannau rhent, gan roi cyfle i fusnesau newydd lesio eiddo am gost fforddiadwy a rhoi cyfle iddynt lwyddo. Byddai Pen-y-bont ar Ogwr yn ardal wych ar gyfer strategaeth o'r fath yng Nghymru, gyda chymaint o eiddo gwag. Rwy'n annog y Prif Weinidog i ystyried y cynllun hwn ac ystyried Pen-y-bont ar Ogwr ar gyfer hyn. Nid canol y dref yw'r unig ardal ym Mhen-y-bont ar Ogwr sy'n cael ei hesgeuluso. Nid oes gan Ben-y-Fai unrhyw lwybrau cerdded na beicio. Ni allwn gerdded i Ben-y-bont ar Ogwr, sydd ond 2 filltir i ffwrdd. Ni all ein plant gerdded i'w hysgolion am nad oes llwybrau cerdded na beicio diogel iddynt eu defnyddio. Am drueni. A hyn er bod Pen-y-Fai yn cael cymorth o dan y cynllun teithio llesol. Mae trigolion Pen-y-Fai yn gaeth ym Mhen-y-Fai oni bai eu bod yn defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu'n gyrru. A pheth arall: nid oes croesfan i gerddwyr ger yr orsaf betrol ar Heol Tondu, gan ynysu pobl ymhellach am na allant groesi'r ffordd yn ddiogel. A fydd angen i rywun gael ei ladd neu ei anafu'n ddifrifol cyn y rhoddir camau ar waith i unioni hyn?