techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Well, I'm sure there were two drivers in terms of tabling the motion and that vote in favour of a change to the name of the Assembly in 2016. First of all, the aspiration to name this Assembly a 'Senedd', or a 'Parliament', because what this Senedd/Parliament does is what parliaments do across the world, and also within the UK system, namely, making legislation and levying taxes. And for those of us - and there are a number of us in this room - who were elected to the first Assembly, in 1999, then this body now is very different to the body elected in 1999, and is deserving of the title 'Parliament', or 'Senedd'. So, that's one reason for the name change. And another element is that history we've had of having come from that body corporate - the National Assembly, as it was at the outset, and then the separation that led to the creation of a National Assembly and a Welsh Assembly Government, which retained that element of the word 'Assembly' in its title for some period, and then that developed even further. So, for some people, we are all in this building, in the building next door, in Cathays Park, part of one Assembly, because they recall those early days, and that that separation hadn't been carried out clearly enough, so that everyone could fully understand those changes, and the differences in responsibilities of Carwyn Jones, the former First Minister - and then Carwyn Jones very suddenly became an Assembly Member only. And then that separation -
Welsh: Wel, mae'n siŵr roedd yna ddau symbyliad y tu ôl i osod y cynnig a phleidleisio o blaid y cynnig i newid enw'r Cynulliad yn 2016. Yn gyntaf, y ffaith - y dymuniad i enwi'r Cynulliad yma yn 'Senedd', yn 'Parliament', oherwydd yr hyn y mae'r Senedd/Parliament, yma yn ei wneud yw'r hyn y mae senedd-dai/ parliaments, yn ei wneud ar hyd a lled y byd, ac o fewn y gyfundrefn Brydeinig, sef pasio deddfwriaeth a chreu a chodi trethi. Ac i'r rhai ohonom ni - mae sawl un ohonom ni yn yr ystafell yma - a gafodd eu hethol yn 1999, i'r Cynulliad cyntaf, yna mae'r corff hwn, erbyn hyn, yn o wahanol i'r un a etholwyd yn 1999, ac yn deilwng o'r enw 'Senedd/Parliament'. Felly, mae honna'n un elfen o pam newid yr enw. Yr elfen arall, wrth gwrs, yw'r hanes yna sydd gyda ni o fod wedi dod o'r un corff yna - o'r National Assembly/y Cynulliad Cenedlaethol - ar y cychwyn, ac wedyn y gwahanu, a welodd greu Cynulliad Cenedlaethol a Llywodraeth Cynulliad Cymru, a barodd â'r enw 'Cynulliad' am gyfnod, ac wedyn wrth gwrs bod hynna wedi datblygu hyd yn oed ymhellach. Felly, i rai pobl, rŷn ni i gyd yn yr adeilad yma, yn yr adeilad drws nesaf, yn Cathays Park, yn rhan o 'Assembly' o hyd, oherwydd eu bod nhw'n cofio'r creu cychwynnol yna, a bod y gwahanu hynna ddim wedi digwydd yn ddigon clir i bawb fod yn deall y newidiadau yna, a'r gwahaniaethau cyfrifoldeb sydd rhwng Carwyn Jones, y cyn-Brif Weinidog, yn dod yn sydyn iawn yn Carwyn Jones yn Aelod Cynulliad yn unig. Ac felly, mae'r gwahanu yna -
English: So, it's that distinction in terms of people's consideration of the responsibilities. And I do believe that the name change and consigning the name 'National Assembly' into the first 20 years of our history, and changing it, it will be of assistance. I'm not saying it's a silver bullet, but it'll certainly be of assistance in explaining to the people of Wales the difference between their Government and their Parliament.
Welsh: Felly, y gwahanu yna ym meddyliau pobl o'r cyfrifoldebau. A dwi'n mawr hyderu y bydd y newid enw, a gosod yr enw 'Cynulliad Cenedlaethol' i hanes, a hanes 20 blynedd cyntaf ein Senedd ni - y bydd hwnna'n help. Dwi ddim yn dweud ei fod e'n silver bullet, ond fe fydd e'n help i egluro i bobl Cymru'r gwahaniaeth rhwng eu Llywodraeth nhw a'u Senedd nhw.
English: And the final question from me, for the moment, is: what provisions in the Bill could be made by the Welsh Ministers, using their existing Order-making powers, under the Government of Wales Act 2006? Why do you consider it appropriate for you as a Commission to be bringing these provisions forward, as opposed to letting the Welsh Ministers to do so, using their existing executive competence?
Welsh: A'r cwestiwn olaf gen i ar y foment ydy: allaf i jest gofyn pa ddarpariaethau yn y Bil y gellid eu gwneud gan Weinidogion Cymru, gan ddefnyddio'u pwerau presennol, i wneud Gorchmynion o dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006? Hynny yw, pam ei bod hi'n briodol i chi fel Comisiwn ddod â'r ddeddfwriaeth yma gerbron, yn hytrach na jest gadael i Weinidogion Cymru ddefnyddio'r cymhwysedd gweithredol sydd ganddyn nhw eisoes?
English: In terms of the powers they already hold?
Welsh: O ran pwerau sydd eisoes gyda nhw?
English: Yes. Is there something new that you're proposing here?
Welsh: Ie. Oes yna rywbeth newydd dŷch chi'n ei gynnig yn y fan hyn?
English: I will explain in English.
Welsh: Gwnaf i egluro yn Saesneg.
English: May I turn to Welsh? So, turning to the name of the institution, I agree with the idea of changing the name. I don't think that people understand what an 'assembly' means in the United Kingdom. Of course, it is used in France and in parts of Australia, but it's not a tradition here. People understand what a senedd - a parliament - is. They don't understand what an 'assembly' is. To my mind, the reason that we were given the name 'Assembly' here was to downgrade the status of the institution. The four of us who were here in 1999, we all recall how things were, but we're now Members of an institution that creates it's own legislation and it can levy taxes, and that's something that we would have welcomed very much 20 years ago. But, on the name itself, 'Senedd', the 'Senedd' is the name of the building, so what will happen in terms of differentiating between the institution and the building? And does it matter?
Welsh: Gaf i droi i'r Gymraeg, felly? Enw, felly, y sefydliad - rwy'n hollol gytûn â'r syniad o newid yr enw. Dwi ddim yn credu bod pobl yn deall yn gwmws beth yw 'cynulliad' yn y Deyrnas Unedig. Wrth gwrs, mae'n cael ei ddefnyddio yn Ffrainc a hefyd mewn rhannau o Awstralia, ond dyw e ddim yn draddodiad yn fan hyn. Mae pobl yn deall beth yw 'Senedd' - ' parliament ' yn Saesneg. Dŷn nhw ddim rili'n deall beth yw 'cynulliad'. Ac i fi, y rheswm pam mai'r enw 'Cynulliad' gawson ni oedd er mwyn israddio'r sefydliad hwn. Ac, wrth gwrs, i'r pedwar ohonom ni oedd yma yn 1999, rŷm ni i gyd yn cofio fel oedd pethau, ac rŷm ni nawr, wrth gwrs, yn Aelodau o sefydliad sydd yn creu deddfwriaeth iawn a hefyd, wrth gwrs, yn gallu codi trethi, sef rhywbeth, wrth gwrs, y byddem ni wedi'i groesawu'n fawr iawn, rwy'n credu, 20 mlynedd yn ôl. Ond, ar yr enw ei hunan, 'Senedd', enw'r adeilad yw 'Senedd', felly beth fyddai'n digwydd ynglŷn â'r gwahaniaethu rhwng y sefydliad a'r adeilad? Ac a oes ots?
English: I would say that the institution is foremost. It meets in this building and, therefore, the Bill aims to rename the institution. What is the name of the building? We've developed the use of 'Senedd' for the building. I do think that there is a great degree of interchangeability even now, before the introduction of this legislation, between the name of the Senedd, used in Welsh and English now, for the institution and the building. In response to your question, I'd respond in the way you posed it, namely, 'Does it matter that the building and the institution share a name?' I would say 'no'. It's a matter of simplicity, to a certain extent, that the name should be shared between the institution and the building. There can be confusion elsewhere. The use of 'Westminster', the 'Houses of Parliament', 'House of Commons', 'Whitehall' - there's a great deal of interchangeability in the use of those names. The Scottish Parliament building doesn't have a name, other than that it sits within the Holyrood Palace collection of buildings. So, I don't think it particularly matters that the institution and the building should adopt the same name through this legislation.
Welsh: Byddwn i'n dweud taw'r sefydliad sydd bwysicaf. Mae'r sefydliad yn cwrdd yn yr adeilad yma ac, felly, enwi'r sefydliad mae'r Mesur yma yn ceisio ei wneud - ailenwi'r sefydliad. Beth yw enw'r adeilad? Rŷm ni wedi datblygu'r defnydd o 'Senedd' ar gyfer yr adeilad. Dwi'n meddwl bod yna interchangeability mawr hyd yn oed nawr, cyn cyflwyno'r ddeddfwriaeth yma, rhwng enw'r Senedd, yn y Gymraeg â'r Saesneg erbyn hyn, fel y sefydliad a'r adeilad. Bydden i'n ateb y cwestiwn fel gwnaethoch chi osod y cwestiwn, sef, 'A oes ots fod yna gyd-fynd enw rhwng y sefydliad a'r adeilad?' Byddwn i'n dweud 'nac oes'. Mae'n fater o symlrwydd, i ryw raddau, y bydd yr adeilad a'r sefydliad yn rhannu enwau. Mae yna gymhlethdod ambell waith lle nad yw hynny'n digwydd. Byddwn i'n dweud bod 'San Steffan', 'Westminster', 'Houses of Parliament', 'House of Commons', 'Whitehall' - fod yna lot o interchangeability yng nghanol yr enwau hynny. Does gan adeilad Senedd yr Alban - Scottish Parliament - ddim enw, oni bai am y ffaith ei fod e o fewn y casgliad o eiddo Palas Holyrood. Felly, dwi ddim yn credu bod yna lawer o ots fod y sefydliad a'r adeilad yn mabwysiadu, drwy'r cynnig yma, yr un enw.
English: With regard to the name, the Government's view, if I remember rightly, is that 'Senedd Cymru' should be adopted and also that 'Welsh Parliament' should be used. Your opinion is that only 'Senedd' should be used. So, two questions arise from that: why, in your view? And secondly, does that create a problem with regard to the duties on the Assembly to treat both languages on an equal basis?
Welsh: Ynglŷn â'r enw, barn y Llywodraeth yw, os cofiaf i, taw enw'r sefydliad ddylai fod 'Senedd Cymru' a hefyd, wrth gwrs, yn Saesneg, 'Welsh Parliament'. Eich barn chi yw taw dim ond 'Senedd' ddylai gael ei ddefnyddio. Dau gwestiwn sy'n codi o hwnna: pam, yn eich barn chi? Ac yn ail, a ydy hwnna'n creu problem ynglŷn â'r ddyletswydd sydd ar y Cynulliad i drin y ddwy iaith yn gyfartal?
English: Two questions remain for me to ask. The explanatory memorandum states that inter-governmental guidance could be adopted to provide clarity on how the terms 'Senedd' and 'Welsh Parliament' should be used in law. Why do we need such guidance?
Welsh: Dau gwestiwn, felly, sydd ar ôl gyda fi. Mae'r memorandwm esboniadol yn sôn am fabwysiadu canllawiau rhynglywodraethol er mwyn gwneud yn glir ym mha ffordd y dylai'r termau 'Senedd' a 'Welsh Parliament' gael eu defnyddio mewn cyfraith. Pam mae eisiau canllawiau? Beth yw'r rheswm am hynny?
English: Well, perhaps such guidance wouldn't be necessary, because formally, this Bill, if passed, would rename the Assembly as Senedd or Welsh Parliament, and we would expect in any legislation or any policy made by any other parliament within the UK that they would adopt the term 'Senedd' rather than 'Welsh Parliament' because 'Senedd' would be the formal name of the institution. Now, it is possible, if a situation were to arise where that wasn't being clearly implemented, that we would set that out in an inter-governmental memorandum at that particular point in order to clearly state what the expectations were in terms of any legislative drafting that would happen in the future.
Welsh: Wel, mae'n bosib fyddai ddim angen canllawiau oherwydd, yn ffurfiol, mae'r Mesur hyn, os ydy e'n cael ei basio, yn ailenwi'r Cynulliad yn 'Senedd'. Ac, felly, fe fyddwn i'n disgwyl, mewn unrhyw ddeddfwriaeth, polisi, beth bynnag, gan unrhyw Senedd arall yn y Deyrnas Gyfunol, y bydden nhw'n defnyddio'r term 'Senedd' yn hytrach na 'Welsh Parliament' oherwydd yr enw ffurfiol yw 'Senedd'. Mae'n bosib, os oes yna unrhyw sefyllfa'n codi lle dyw hwnna ddim yn cael ei weithredu'n glir, ein bod ni'n gosod hynny allan mewn strwythur o femorandwm rhynglywodraethol ar y pwynt yna er mwyn gosod yn glir beth yw'r disgwyliad o ran unrhyw ddrafftio deddfwriaeth fyddai'n digwydd yn y dyfodol.
English: Okay. And the final question: 'Do the little things', as St David said, and although this question might appear small, it could perhaps create a great deal of confusion as to how the public could differentiate between Aelod o'r Senedd, ASs, and Members of Parliament, Aelod Seneddol, AS. Are there any concerns that there may be a problem with regard to the public's differentiation between those two post nominals?
Welsh: Ocê. Y cwestiwn diwethaf: 'Edrychwch ar ôl y pethau bychain', meddai Dewi Sant, ac mae'r cwestiwn yma, efallai, yn edrych yn un sydd yn fach, ond mewn realiti fe allai greu bach o ddryswch ynglŷn ag ym mha ffordd fyddai'r cyhoedd yn gallu gwahaniaethu rhwng Aelodau o'r Senedd, sef AS, ac Aelodau Seneddol, sydd hefyd yn AS, wrth gwrs, yn Gymraeg. A oes yna unrhyw bryder o gwbl efallai y byddai yna broblem ynglŷn â'r cyhoedd yn gallu gwahaniaethu rhwng y ddau?
English: I don't think so. The issue wouldn't arise in English, of course, because you would have MS and MP - Member of the Senedd and Member of Parliament. So, it's not an issue that arises in English, but it does arise in Welsh. I think it will develop in terms of usage - Aelod o'r Senedd and Aelod Seneddol. It already exists, of course. We have a Prif Weinidog in this place - the First Minister - and we have a Prif Weinidog of the UK Government, the Prime Minister, and there is no problem, again, in the English language in having a First Minister and a Prime Minister, but in Welsh, you have a Prif Weinidog in the Welsh Government and in the UK Government, and those of us who discuss these issues, whether ourselves or the media, are very familiar in Welsh with describing those two things in an appropriate way at any given point. So, I don't think that that will create any lack of clarity and there will be two Parliaments, of course. There will be a Senedd here - a Parliament here - and there will be a UK Parliament too.
Welsh: Dwi ddim yn meddwl hynny. Bydd y mater ddim yn codi yn y Saesneg, wrth gwrs, achos MS ac MP - MS, Member of the Senedd - a Member of Parliament bydd unrhyw Aelod o Dŷ'r Cyffredin. Felly, dyw e ddim yn fater sy'n codi yn y Saesneg. Mae'n codi yn y Gymraeg. Dwi'n meddwl ei fod e'n mynd i ddeillio allan o'r defnydd o'r gair a'r disgrifiad - Aelod o'r Senedd, Aelod Seneddol. Mae e eisoes yn bodoli, wrth gwrs. Mae gyda ni Brif Weinidog yn y lle yma; mae yna Brif Weinidog yn Llywodraeth y Deyrnas Gyfunol. Does yna ddim problem yn yr iaith Saesneg o fod yn First Minister a Prime Minister. Yn y Gymraeg, mae yna Brif Weinidog i Lywodraeth Cymru a Phrif Weinidog i Lywodraeth y Deyrnas Gyfunol, ac mae'r rhai ohonom ni sy'n cyflwyno'r drafodaeth, p'un a ydy'r cyfryngau neu ni'n hunain yn cyflwyno ni'n hunain, yn gyfarwydd yn y Gymraeg â disgrifio rheini fel sy'n briodol ar unrhyw bwynt priodol. Felly, dwi ddim yn meddwl bydd hwnna'n creu aneglurder o gwbl, ac fe fydd yna ddwy Senedd. Mae yna Senedd fan hyn yng Nghymru ac mae yna Senedd y Deyrnas Gyfunol.
English: Thank you very much. Just moving on to a very important section of the legislation with regard to disqualification from being a Member of the Assembly, we all understand, I think, the background of the debate that was had following the 2011 election and, of course, the discussion and the recommendations with regard to the disqualification that emanated from this committee in the fourth Assembly. So, I have two questions, because we understand the background and that we do need to do something about the situation as it existed at the time. Why therefore have you extended the range of offices or appointments that will be disqualified from being Assembly Members in the future? And also, it is clear that the Bill treats certain categories of persons differently. For example, some offices or positions are disqualified at the point of nomination for a candidacy, and some aren't. So, how have you justified this differential treatment on the grounds of human rights?
Welsh: Diolch yn fawr. Jest i symud ymlaen i adran bwysig ar ddeddfwriaeth sydd yn anghymwyso rhywun rhag bod yn Aelod o'r Cynulliad, rydyn ni i gyd, dwi'n credu, yn deall y cefndir o'r ychydig bach o drafod a fu adeg etholiad 2011 ac, wrth gwrs, y drafodaeth a'r argymhellion ar anghymwyso a ddaeth allan o'r pwyllgor yma yn y pedwerydd Cynulliad. Felly, jest dau gwestiwn, gan ein bod ni'n deall y cefndir a bod angen gwneud rhywbeth ynglŷn â'r sefyllfa fel roedd hi'n bod. Pam felly ydych chi wedi ymestyn yr amrywiaeth o swyddi a phenodiadau a fydd yn cael eu hanghymwyso rhag bod yn Aelodau o'r Cynulliad yn y dyfodol? A hefyd, mae'n amlwg bod y Bil yn trin rhai categorïau penodol o bobl yn wahanol. Er enghraifft, mae rhai swyddi neu benodiadau wedi'u anghymhwyso ar adeg enwebu ar gyfer ymgeisyddiaeth, ac eraill ddim. Sut dŷch chi wedi cyfiawnhau'r driniaeth wahanol hon ar sail hawliau dynol, efallai?
English: Well, first of all, I should explain that there are only two categories additionally disqualified through this Bill - members of the House of Lords. So -
Welsh: Wel, yn gyntaf, i esbonio taw dim ond dau gategori sydd yn cael eu anghymhwyso yn ychwanegol drwy'r Mesur yma - aelodau o Dŷ'r Arglwyddi. Felly, mae -
English: That's clearly a blow.
Welsh: Bydd hynna'n ergyd, yn amlwg, ond - .
English: Any Member elected to this place would have to resign from the House of Lords in order to become a Member of the Senedd, and also we seek to disqualify all lord lieutenants and high sheriffs from anywhere in Wales, whether they represent the same geographical area or not. That was the disqualification previously. So, that's the only extension, and some of that has emerged from the report of the committee in the fourth Assembly. Generally speaking, what the legislation does is to allow more members of the public to stand for election, and that is one of the principles underpinning this work, namely extending the right for more people to be able to stand for election, and also to provide that clarity that you mentioned wasn't there in 2011, and, hopefully, through these processes, following the passing of this legislation, this will be achieved.
Welsh: Mae unrhyw Aelod sy'n cael ei ethol i'r lle yma yn gorfod ymddiswyddo, gwneud cais i ymddiswyddo, o Dŷ'r Arglwyddi er mwyn dod yn Aelod o'r Senedd, a hefyd mae yna ymestyn i anghymhwyso pob arglwydd raglaw ac uchel siryf o unrhyw le yng Nghymru, pa un ai ydyn nhw'n rhan o'r un ardal ddaearyddol ai peidio. Dyna beth oedd yr anghymhwysedd cynt. Felly, dyna'r unig ymestyniad, ac mae rhywfaint o hynna wedi deillio o adroddiad y pwyllgor o'r pedwerydd Cynulliad. Yn gyffredinol, yr hyn mae'r ddeddfwriaeth yn ei wneud yw caniatáu i fwy o'r cyhoedd allu sefyll etholiad, a dyna beth yw un o'r egwyddorion felly y tu ôl i'r gwaith yma, sef ymestyn yr hawl gan fwy o bobl i fod yn sefyll etholiad, a hefyd yr eglurder yna roeddech chi'n cyfeirio ato nad oedd yna yn 2011, a fydd, gobeithio, drwy'r prosesau yma, yno yn dilyn pasio'r ddeddfwriaeth yma.
English: And, specifically, just to confirm, the ability for someone to stand for election without having to resign from their current post until they've been successful in their election, I take it.
Welsh: Ac, yn benodol, dim ond i gadarnhau, hynny yw, y gallu i rywyn sefyll am etholiad heb orfod rhoi lan ei swydd bresennol nes eu bod nhw wedi bod yn llwyddiannus, rwy'n cymryd.
English: Yes. So, that will allow more people to stand for election because they wouldn't have to resign their post before standing for election. Only if they are elected would that requirement become an issue.
Welsh: Ie. Felly, caniatáu i fwy o bobl i fod yn medru sefyll etholiad oherwydd dŷn nhw ddim yn gorfod rhoi i fyny eu swyddi cyn eu bod nhw'n sefyll etholiad. Dim ond os ydyn nhw'n cael eu hethol mae'r gofyniad yna arnyn nhw.
English: The first item on our agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question is from Mick Antoniw.
Welsh: Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni'r prynhawn yma yw'r cwestiynau i'r Prif Weinidog, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Mick Antoniw.
English: Llywydd, the maintenance of social cohesion should never be taken for granted. The pressures of austerity and starkly differing views about Brexit cause particular challenges in our own time. The responsibility for fostering social cohesion is one shared by us all.
Welsh: Llywydd, ni ddylid byth cymryd cynnal cydlyniant cymdeithasol yn ganiataol. Mae pwysau cyni cyllidol a safbwyntiau gwahanol iawn ynghylch Brexit yn achosi heriau arbennig yn ein hoes ni. Mae cyfrifoldeb am feithrin cydlyniant cymdeithasol yn un a rennir gan bob un ohonom.
English: First Minister, thank you for that answer. In Wales, we have seen how the Brexit process has accelerated the trend towards a less cohesive and more fragmented society, where intolerance has become normalised, and this growing intolerance is not only aimed at people who have recently made Wales their home, but is increasingly towards anyone who holds a different viewpoint. This trend is deeply worrying for all of us who believe that a fractured society inevitably results in increased influence of those who promote racism and the scapegoating of those on benefits, those with disabilities, the homeless. First Minister, it is vital, whatever the Brexit outcome, we do all we can to reverse this trend. So, I would ask, will the First Minister commit to a Welsh Government campaign to help restore the traditional Welsh values of tolerance, solidarity and inclusivity?
Welsh: Prif Weinidog, diolch am yr ateb yna. Yng Nghymru, rydym ni wedi gweld sut mae'r broses Brexit wedi cyflymu'r duedd tuag at gymdeithas lai cydlynol a mwy darniog, lle mae anoddefgarwch wedi cael ei normaleiddio, a lle mae'r anoddefgarwch cynyddol hwn nid yn unig yn cael ei gyfeirio at bobl sydd wedi gwneud eu cartref yng Nghymru yn ddiweddar, ond yn gynyddol tuag at unrhyw un sydd â gwahanol safbwynt. Mae'r duedd hon yn peri pryder mawr i bob un ohonom ni sy'n credu bod cymdeithas ddarniog yn arwain yn anochel at ddylanwad cynyddol y rhai sy'n hyrwyddo hiliaeth a gwneud y rhai sy'n derbyn budd-daliadau, y rhai ag anableddau a phobl ddigartref yn gonynnod hitio. Prif Weinidog, mae'n hanfodol, beth bynnag fo canlyniad Brexit, ein bod ni'n gwneud popeth o fewn ein gallu i wrthdroi'r duedd hon. Felly, rwyf yn gofyn, a wnaiff y Prif Weinidog ymrwymo i ymgyrch Llywodraeth Cymru i helpu i adfer y gwerthoedd Cymreig traddodiadol o oddefgarwch, undod a chynhwysiant?
English: First Minister, one way of promoting social cohesion is to ensure there's full and proper access to culture and arts programmes. I wonder if you've observed some of the Fusion programme, which, in fairness, your Government has promoted to expand access to arts and culture, and the Caerau and Ely Rediscovering heritage project in your constituency is, at this very moment, unearthing new finds that go back to the Mesolithic era, in which Cardiff and the area around were really, really important in terms of the development of this part of the British isles. That's involved people from the local community, some of whom are now at university as a result of working on this project. I commend Cardiff University in particular for their vision in signing up and being a key partner in this.
Welsh: Prif Weinidog, un ffordd o hybu cydlyniant cymdeithasol yw sicrhau bod mynediad llawn a phriodol at raglenni diwylliant a chelfyddydau. Tybed a ydych chi wedi gweld rhywfaint o'r rhaglen Fusion, y mae eich Llywodraeth, er tegwch, wedi ei hyrwyddo i ehangu mynediad at y celfyddydau a diwylliant, ac mae prosiect ailddarganfod treftadaeth Caerau a Threlái yn eich etholaeth chi, ar hyn o bryd, yn dod o hyd i ganfyddiadau newydd sy'n mynd yn ôl i'r oes Fesolithig, pan oedd Caerdydd a'r cyffiniau yn bwysig dros ben o ran datblygiad y rhan hon o ynysoedd Prydain. Mae hwnnw wedi cynnwys pobl o'r gymuned leol, y mae rhai ohonynt yn y brifysgol erbyn hyn, o ganlyniad i weithio ar y prosiect hwn. Hoffwn ganmol Prifysgol Caerdydd yn arbennig am ei gweledigaeth yn ymuno â'r prosiect hwn a bod yn bartner allweddol ynddo.