English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I move the amendment tabled in the name of my colleague Darren Millar. I'm pleased that the Welsh Government will be supporting our amendment this afternoon. It's deeply worrying to see that cases in Wales are continuing to rise, and so I'm pleased that the Welsh Government has brought forward this debate and published a coronavirus control plan, so that communities and businesses can understand the measures that have been put in place to control the spread of the virus. We on this side of the Chamber welcome the Welsh Government's proposals to use levels as a benchmark to ensure the public safety of Wales, and I welcome the fact that the First Minister has confirmed that, once appropriate, these alert levels could be varied in different areas of Wales in adopting a more targeted approach, rather than just a one-size-fits-all approach. Dirprwy Lywydd, it's also important that the people of Wales have confidence in the Welsh Government's handling of the coronavirus pandemic going forward, and so the publication of this document is very welcome in explaining to the public the Welsh Government's decision-making processes. Now, of course, a recent YouGov poll showed that fewer people have confidence in the Government's overall strategy in managing the pandemic, and it's crucial that the public has confidence in the decisions that are made on their behalf. This opinion poll demonstrates the importance of engaging with the people of Wales and communicating clearly, so people understand exactly why measures have to be taken. Now, we mustn't lose sight of the fact that there is a vaccine, and it's a really positive step to see health boards in Wales administering vaccines to priority groups such as front-line NHS workers. The deployment and administering of that vaccine is absolutely vital in eradicating COVID-19 from our communities, and as we see more and more people across Wales vaccinated, that too will have an impact on people's confidence and on the level of measures that may be in place. However, as the First Minister said earlier on, the current figures are bleak. Wales has the highest infection rate in the UK, and eight out of the UK's top 10 worst infected areas are here in Wales, and the top three areas are Merthyr Tydfil, Neath Port Talbot and Bridgend. Therefore, we're at a point where we must recognise that the current intervention is simply not stemming the transmission of the virus. Of course, as the number of cases rises, the pressure on NHS capacity and resources also increases, and, as we've seen, health boards in some parts of Wales are under significant pressure and struggling to cope. As was referred to earlier, we know that over 2,000 beds in Wales are occupied with COVID-19 patients, and one in 10 NHS staff are currently off ill or self-isolating, which also has an impact on the delivery of health services. In the last week, we've seen two health boards suspend non-urgent services and treatments following the increase in transmission of COVID-19 and the usual winter demand on emergency care. And on top of all that, the confirmed case rate is significantly more than 300 cases per 100,000 people. Therefore, in light of all of this activity and pressure on NHS services, the Welsh Government must now tell us when it intends to make further decisions regarding the next steps it needs to take to fight this virus. What individuals, families and businesses require now is certainty going forward, so it's imperative that the Welsh Government make a decision on the next steps to stem the virus as soon as possible, because people, businesses and our front-line workers need to know what is happening as soon as possible so they can plan ahead. Diprwy Lywydd, it's not just our health services that are struggling, it's our businesses too. Figures today have confirmed that Wales experienced the steepest rise in unemployment between August and October of any nation or region of the UK, and that really shows how the pandemic has affected livelihoods. That figure will only grow if further restrictions are introduced, and we don't entirely see the whole picture as the UK Government's furlough scheme has continued to keep people on the payroll, and so it won't be until a few months after that scheme closes that we'll be able to see, unfortunately, the full extent of job losses across Wales. In the meantime, businesses are struggling to survive, and it's absolutely crucial that they're able to access funding before January, as those few weeks between now and then without support are simply too long for businesses to wait. Now, I welcome the news that there will be a freeze of the non-domestic rates multiplier for 2021-22, but let us remember Wales continues to have the highest rate of business rates in Great Britain, so this simply doesn't go far enough. I therefore urge the Welsh Government not just to freeze business rates, but to go further and do more to support businesses who are continuing to struggle against the backdrop of the COVID pandemic. Of course, underpinning this coronavirus control plan is the need for a strong financial package of support, so that when Wales moves between alert levels in the plan, the public can be confident that the Welsh Government has funding in place to support those people and businesses that need it. This is absolutely crucial. Dirprwy Lywydd, we all want to see the back of this awful virus, and the deployment of the vaccine is the very start of that journey, but we've still got a long way to go. My colleagues and I will do what we can to constructively work with the Welsh Government where we can, and where questions need to be asked and further evidence needed, we will continue to call for it. Now is the time for genuine cross-party working to save lives and protect livelihoods, therefore, I welcome the publication of the coronavirus control plan, and I hope the Welsh Government will now communicate clearly to the people of Wales exactly when and how it intends to stem the number of cases in Wales, and I look forward to seeing more of that detail in the coming days and in the coming weeks. Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Cynigiaf y gwelliant a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod Darren Millar. Rwy'n falch y bydd Llywodraeth Cymru yn cefnogi ein gwelliant y prynhawn yma. Mae'n destun pryder mawr gweld bod achosion yng Nghymru yn parhau i gynyddu, ac felly rwy'n falch bod Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno'r ddadl hon ac wedi cyhoeddi cynllun rheoli ar gyfer y coronafeirws, fel y gall cymunedau a busnesau ddeall y mesurau sydd wedi'u rhoi ar waith i reoli lledaeniad y feirws. Rydym ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn croesawu cynigion Llywodraeth Cymru i ddefnyddio lefelau fel meincnod i sicrhau diogelwch cyhoeddus Cymru, a chroesawaf y ffaith fod y Prif Weinidog wedi cadarnhau, pan fo'n briodol, y gellid amrywio'r lefelau rhybudd hyn mewn gwahanol ardaloedd yng Nghymru wrth fabwysiadu dull gweithredu wedi'i dargedu'n well, yn hytrach na dim ond dull gweithredu sy'n addas i bawb. Dirprwy Lywydd, mae hefyd yn bwysig bod gan bobl Cymru ffydd yn y ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn ymdrin â phandemig y coronafeirws wrth fwrw ymlaen, ac felly mae cyhoeddi'r ddogfen hon i'w groesawu'n fawr gan ei bod yn egluro prosesau gwneud penderfyniadau Llywodraeth Cymru i'r cyhoedd. Nawr, wrth gwrs, dangosodd arolwg barn diweddar gan YouGov fod gan lai o bobl ffydd yn strategaeth gyffredinol y Llywodraeth wrth reoli'r pandemig, ac mae'n hanfodol bod gan y cyhoedd ffydd yn y penderfyniadau a wneir ar eu rhan. Mae'r arolwg barn hwn yn dangos pwysigrwydd ymgysylltu â phobl Cymru a chyfathrebu'n glir, er mwyn i bobl deall yn union pam y mae'n rhaid gweithredu. Nawr, rhaid i ni beidio â cholli golwg ar y ffaith bod yna frechlyn, ac mae'n gam cadarnhaol iawn i weld byrddau iechyd yng Nghymru yn rhoi brechlynnau i grwpiau blaenoriaeth fel gweithwyr rheng flaen y GIG. Mae darparu'r brechlyn hwnnw a brechu pobl yn gwbl hanfodol i ddileu COVID-19 o'n cymunedau, ac wrth i ni weld mwy a mwy o bobl ledled Cymru yn cael eu brechu, bydd hynny hefyd yn effeithio ar ffydd pobl ac ar lefel y mesurau a allai fod ar waith. Fodd bynnag, fel y dywedodd y Prif Weinidog yn gynharach, mae'r ffigurau presennol yn llwm. Cymru sydd â'r gyfradd heintio uchaf yn y DU, ac mae wyth o'r 10 ardal heintiedig waethaf yn y DU yma yng Nghymru, a'r tair ardal uchaf yw Merthyr Tudful, Castell-nedd Port Talbot a Phen-y-bont ar Ogwr. Felly, rydym ni wedi cyrraedd sefyllfa lle mae'n rhaid i ni gydnabod nad yw'r ymyrraeth bresennol yn rhwystro trosglwyddiad y feirws. Wrth gwrs, wrth i nifer yr achosion gynyddu, mae'r pwysau ar gapasiti ac adnoddau'r GIG hefyd yn cynyddu, ac, fel y gwelsom ni, mae byrddau iechyd mewn rhai rhannau o Gymru o dan bwysau sylweddol ac yn ei chael hi'n anodd ymdopi. Fel y cyfeiriwyd ato'n gynharach, gwyddom fod dros 2,000 o welyau yng Nghymru yn cael eu defnyddio ar gyfer cleifion COVID-19, ac mae un o bob 10 aelod o staff y GIG yn sâl neu'n hunanynysu ar hyn o bryd, sydd hefyd yn effeithio ar y ddarpariaeth o wasanaethau iechyd. Yn ystod yr wythnos ddiwethaf, rydym ni wedi gweld dau fwrdd iechyd yn atal gwasanaethau a thriniaethau nad ydyn nhw'n rhai brys yn dilyn y cynnydd yn lledaeniad COVID-19 a'r galw arferol yn y gaeaf am ofal brys. Ac ar ben hynny i gyd, mae'r gyfradd achosion a gadarnhawyd yn sylweddol fwy na 300 o achosion fesul 100,000 o bobl. Felly, yng ngoleuni'r holl weithgarwch hwn a phwysau ar wasanaethau'r GIG, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru ddweud wrthym ni nawr pryd y mae'n bwriadu gwneud penderfyniadau pellach ynglŷn â'r camau nesaf y mae angen iddi eu cymryd i ymladd y feirws hwn. Yr hyn sydd ei angen ar unigolion, teuluoedd a busnesau nawr yw sicrwydd wrth symud ymlaen, felly mae'n hanfodol bod Llywodraeth Cymru yn gwneud penderfyniad ynghylch y camau nesaf i atal y feirws cyn gynted â phosib, oherwydd mae angen i bobl, busnesau a'n gweithwyr rheng flaen wybod beth sy'n digwydd cyn gynted â phosib fel y gallant gynllunio at y dyfodol. Dirprwy Lywydd, nid ein gwasanaethau iechyd ni yn unig sy'n wynebu trafferthion, mae ein busnesau ni hefyd. Mae ffigurau heddiw wedi cadarnhau mai Cymru a brofodd y cynnydd mwyaf serth mewn diweithdra rhwng mis Awst a mis Hydref o unrhyw genedl neu ranbarth yn y DU, ac mae hynny wir yn dangos sut y mae'r pandemig wedi effeithio ar fywoliaeth. Ni fydd y ffigur hwnnw ond yn tyfu os cyflwynir cyfyngiadau pellach, ac nid ydym yn gweld y darlun cyfan yn llwyr gan fod cynllun ffyrlo Llywodraeth y DU wedi parhau i gadw pobl ar y gyflogres, ac felly dim ond ychydig fisoedd ar ôl i'r cynllun hwnnw ddod i ben y byddwn ni'n gallu gweld, yn anffodus, faint o swyddi a gollwyd ledled Cymru. Yn y cyfamser, mae busnesau'n ei chael hi'n anodd goroesi, ac mae'n gwbl hanfodol eu bod yn gallu cael gafael ar gyllid cyn mis Ionawr, gan fod yr wythnosau rhwng nawr a hynny heb gymorth yn amser rhy hir i fusnesau aros. Nawr, rwy'n croesawu'r newyddion y bydd y lluosydd ardrethi annomestig yn cael ei rewi ar gyfer 2021-22, ond gadewch inni gofio bod gan Gymru'r gyfradd uchaf o ardrethi busnes ym Mhrydain Fawr o hyd, felly nid yw hyn yn mynd yn ddigon pell. Felly, rwy'n annog Llywodraeth Cymru nid yn unig i rewi ardrethi busnes, ond i fynd ymhellach a gwneud mwy i gefnogi busnesau sy'n parhau i frwydro yn erbyn cefndir pandemig COVID. Wrth gwrs, yn sail i'r cynllun hwn i reoli'r coronafeirws mae'r angen am becyn cymorth ariannol cryf, fel y gall y cyhoedd, pan fydd Cymru'n symud rhwng lefelau rhybudd yn y cynllun, fod yn ffyddiog bod gan Lywodraeth Cymru gyllid ar gael i gefnogi'r bobl a'r busnesau hynny sydd ei angen. Mae hyn yn gwbl hanfodol. Dirprwy Lywydd, rydym ni i gyd eisiau gweld cefn y feirws ofnadwy hwn, a defnyddio'r brechlyn yw dechrau'r daith honno, ond mae gennym ni ffordd bell i fynd o hyd. Bydd fy nghydweithwyr a minnau'n gwneud yr hyn a allwn ni i weithio'n adeiladol gyda Llywodraeth Cymru lle y gallwn ni, a lle mae angen gofyn cwestiynau a lle mae angen rhagor o dystiolaeth, byddwn yn parhau i holi. Nawr yw'r amser ar gyfer gweithio trawsbleidiol gwirioneddol i achub bywydau a diogelu bywoliaethau, felly, croesawaf gyhoeddi cynllun rheoli'r coronafeirws, a gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru nawr yn dweud yn glir wrth bobl Cymru pryd a sut yn union y mae'n bwriadu atal nifer yr achosion yng Nghymru, ac edrychaf ymlaen at weld mwy o'r manylion hynny yn y dyddiau nesaf ac yn yr wythnosau nesaf. Diolch.