English: I'm going to continue along these consensual lines, because I do think, as the Minister said, we need to have maturity in this debate. It shouldn't be a political football. There may be disagreements, of course, about which is the best way forward, but I don't think that we should treat this as a kind of a party political dogfight issue just to score points for the sake of them, because it's a problem that has its own in-built intractability which we've got to cope with, whoever is in Government, and all of us in all parties. And as I approach my seventieth birthday myself, I'm of course keenly aware of what may lie ahead. I'm in the fortunate position where I could afford to pay for social care, but of course there are millions and millions of people in our country that can't, and it's desperately important for us to put in place now - and as quickly as we can - a sustainable system for the future that would give people dignity and respect in old age, in vulnerable years, when it's impossible for them to look after themselves. I commend the Government for bringing this debate forward today and, indeed, for commissioning the Holtham report, which I think, broadly speaking, does show the way forward. It's a mature appraisal of the situation, and the facts are really quite stark. In the executive summary of the Holtham report, it's worth pointing a couple of these things out. The ratio of over-70s to those aged 20 to 69 is going to rise by the early 2040s from 23 per cent to 37 per cent, so that's a 50 per cent increase within the population. The demand for spending on social care is projected to rise by over 85 per cent by 2035 at 2016-17 prices, so that's a 20 per cent increase in spending per head and an increase in numbers requiring care of over 55 per cent. And so, even if the UK economy and the Welsh budget grows at 1.5 per cent a year faster than care costs, spending a constant proportion of the budget on care will lead to a real increase in funding of only about 30 per cent of what we need. So, there is going to be a growing gap between what is needed to be spent and what is projected to be spent if we just keep things as they are. In 2007-08 - compare the figures today with those years - those who are over 65 has increased by 16 per cent in the population, but of those who are over 65 and in social care, the numbers have actually gone down from 14.9 per cent to 12.9 per cent. Now, part of that may be attributable to improvements in healthcare or greater effectiveness and efficiency in the way the care system works, but it's much more likely to be that health needs that are currently needed are not being met, and that is something else that we have to try to cope with in the years ahead. So, I do believe that there is a great deal of goodwill across parties to find an acceptable solution. Whether it's the way forward that Dai Lloyd suggested of having an NHS model for social care, I'm not so sure, because I think the real problem we've got here is that despite all the arguments about austerity, that isn't really the problem. The problem is we're going to have to give higher priority to spending in this area, which means, because resources are finite, that we're going to have to downgrade some other areas of spending in the years to come, or else we won't be able to pay the bills. After all, we've doubled the national debt in the last eight years, and we're in a much worse situation today for meeting the problems of recession in the future than we were at the last financial crisis in 2008. So, these problems are not going to go away. We're going to have to be brave and disappoint some people in order to benefit others, but I do think that the growing problems of paying for social care do deserve to have a greater priority within the Government budget, both within the UK and, indeed, in Wales.
Welsh: Rwy'n mynd i barhau ar hyd y trywydd yma o gonsensws, gan fy mod i'n credu, fel y dywedodd y Gweinidog, fod angen inni fod yn aeddfed yn y ddadl hon. Ni ddylai fod yn gêm wleidyddol. Efallai ceir anghytuno, wrth gwrs, ynghylch y ffordd orau ymlaen, ond rwy'n credu na ddylem ni drin y mater hwn fel rhyw fath o ysgarmes wleidyddol pleidiol er mwyn sgorio pwyntiau er mwyn eu hunain, oherwydd mae'n broblem sydd â'i natur anhydrin gynhenid ei hun y mae'n rhaid inni ymdopi â hi, ni waeth pwy fydd yn y Llywodraeth, a phob un ohonom ni ym mhob plaid. Ac wrth i mi fy hun nesáu at fy mhen-blwydd yn 70, rwyf wrth gwrs yn ymwybodol iawn o'r hyn a allai fod ar y gorwel. Rwyf yn y sefyllfa ffodus lle gallwn i fforddio talu am ofal cymdeithasol, ond wrth gwrs ceir miliynau a miliynau o bobl yn ein gwlad ni na allan nhw fforddio talu amdano, ac mae'n bwysig ofnadwy inni sefydlu nawr - ac mor gyflym ag y gallwn ni - system gynaliadwy ar gyfer y dyfodol a fyddai'n sicrhau urddas a pharch i bobl yn eu henaint, yn y blynyddoedd pryd maen nhw'n agored i niwed, pan fydd yn amhosib iddyn nhw edrych ar ôl eu hunain. Rwy'n canmol y Llywodraeth am gyflwyno'r ddadl hon heddiw ac, yn wir, am gomisiynu adroddiad Holtham, sydd, rwy'n credu, a siarad yn gyffredinol, yn dangos y ffordd ymlaen. Mae'n arfarniad aeddfed o'r sefyllfa, ac mae'r ffeithiau'n amlwg iawn. Yn y crynodeb gweithredol o adroddiad Holtham, mae'n werth tynnu sylw at rai o'r pethau hyn. Mae'r gymhareb rhwng y rhai dros eu 70 oed â'r rhai sy'n 20 i 69 oed yn mynd i gynyddu erbyn y 2040au cynnar o 23 y cant i 37 y cant, felly mae hynny'n gynnydd o 50 y cant o fewn y boblogaeth. Rhagwelir y bydd y galw am wariant ar ofal cymdeithasol yn cynyddu dros 85 y cant erbyn 2035 ar sail prisiau 2016-17, felly dyna gynnydd o 20 y cant mewn gwariant y pen a chynnydd o dros 55 y cant yn y niferoedd fydd angen gofal. Ac felly, hyd yn oed os bydd cyllideb Cymru ac economi'r DU yn tyfu 1.5 y cant y flwyddyn yn gynt na'r costau gofal, bydd gwario cyfran gyson o'r gyllideb ar ofal yn arwain at gynnydd gwirioneddol mewn cyllid sydd ond tua 30 y cant o'r hyn sydd ei angen arnom ni. Felly, bydd bwlch cynyddol rhwng yr hyn y mae angen ei wario a'r hyn y rhagwelir y bydd yn cael ei wario os ydym ond yn cadw pethau fel y maen nhw. Yn 2007-08 - cymharwch ffigurau heddiw gyda'r blynyddoedd hynny - mae'r rhai sydd dros 65 oed wedi cynyddu 16 y cant yn y boblogaeth, ond o'r rheini sydd dros 65 oed ac mewn gofal cymdeithasol, mae'r nifer mewn gwirionedd wedi gostwng o 14.9 y cant i 12.9 y cant. Nawr, gellir priodoli rhan o hynny i welliannau mewn gofal iechyd neu mwy o effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd yn y ffordd y mae'r system ofal yn gweithio, ond mae'n llawer mwy tebygol nad yw anghenion iechyd sydd eu hangen ar hyn o bryd yn cael eu diwallu, ac mae hynny'n rhywbeth arall y bydd yn rhaid inni geisio ymdopi ag ef yn y blynyddoedd i ddod. Felly, rwyf yn credu bod llawer iawn o ewyllys da ym mhob plaid i ddod o hyd i ateb derbyniol. Pa un ai'r ffordd ymlaen yw awgrym Dai Lloyd o gael model GIG ar gyfer gofal cymdeithasol, nid wyf i mor sicr, oherwydd rwy'n credu mai'r broblem wirioneddol sydd gennym ni yma yw, er gwaethaf yr holl ddadleuon am gyni, nid hynny mewn gwirionedd yw'r broblem. Y broblem yw y bydd yn rhaid inni roi mwy o flaenoriaeth i wariant yn y maes hwn, sy'n golygu, oherwydd bod adnoddau'n brin, y bydd yn rhaid inni israddio rhai meysydd eraill o wariant mewn blynyddoedd i ddod, neu fel arall ni fyddwn ni'n gallu talu'r biliau. Wedi'r cyfan, rydym ni wedi dyblu'r ddyled genedlaethol yn yr wyth mlynedd diwethaf, ac rydym ni mewn sefyllfa lawer gwaeth heddiw i ymdrin â phroblemau dirwasgiad yn y dyfodol nag yr oeddem ni yn ystod yr argyfwng ariannol diwethaf yn 2008. Felly, nid yw'r problemau hyn yn mynd i ddiflannu. Mae'n rhaid inni fod yn ddewr a siomi rhai pobl er budd eraill, ond rwyf yn credu y dylid rhoi mwy o flaenoriaeth i'r problemau cynyddol o dalu am ofal cymdeithasol gyda chyllideb y Llywodraeth, yn y DU ac, yn wir, yng Nghymru.