English: I also welcome this debate, and I welcome as well the content of the Cabinet Secretary's speech. I think the motion could have had a bit more detail to it, and I think the Conservative motion tomorrow, to be fair, has got more detail and more ideas, so we'll be supporting both - let's have a consensus to take this forward. I want to pick up where David Melding concluded, actually, on air pollution, which I think he rightly described, as I would, as a public health emergency now in the Welsh context. We had another day today when the Mayor of London said that he advised people not to take exercise outdoors. When you think about it, it's that kind of emergency around the environment that created the Clean Air Act back in the 1950s, which cleaned up London. It didn't clean up the community I lived in, because we had the coking plant, which created the smokeless fuel. So, there are issues to read across from here, and it often is a richer against the poorer area in terms of achieving air quality. So, social justice in this is something that we also need to bear in mind. Now, the Cabinet Secretary in her opening remarks made much of the voluntary approach, or rather getting people to work together and, of course, talked about the cost of regulation. But it is also, I think, vital that where we do have regulation we must insist and ensure that those regulations are implemented. And so I don't apologise for returning to the question I asked the First Minister today, which was about Aberthaw power station. That power station was found to exceed, in great numbers - twice, I believe - the emissions levels for nitrogen dioxide back in September. And the UK Government was instructed by the European Court of Justice to take action. Now, the regulator in Wales is not the UK Government, it's Natural Resources Wales. And so we were told by the First Minister earlier today that they'd written to the company, demanding some sort of action, and the letter had to be replied to by 17 February. And I was thinking, 'Well, the decision was in September. They have a letter they've got to reply to by 17 February. Any link there to the fact that I raised it on 17 January, and they've been given a month to reply to it, I wonder?' I do wonder what Natural Resources Wales has been doing here. It certainly hasn't taken any action around the permit. That certainly means we still have excessive emissions from the power station, as the First Minister confirmed earlier on today, and that feeds in, as David Melding said, to that very powerful evidence from Public Health Wales's very accurate and well-evidenced work that particulate matter causes 1,300 avoidable early deaths in Wales, and nitrogen dioxide itself is responsible for 1,100 avoidable deaths annually. And if we look, therefore, at the role of regulation in both dealing with emissions and greenhouse gases and climate change, then clearly we need to see more action from the Government and, if necessary, instructing organisations such as Natural Resources Wales to take those right steps to protect our environment and to protect health in Wales. It's not just about what we see out of the window, it's about what we breathe and the way we live our lives. So, there's a real issue there for action from this Government on Aberthaw and the wider question of air pollution, which David Melding dealt with. I'd also like to see, making a link to the more local environment, more work go on on the role of trees and tree-planting in urban environments to deal with this. There's plenty of evidence, which again the committee heard last week, about how trees - if they're planted correctly, because the wrong sort of trees in the wrong way can actually trap particles in an urban environment, but if they're planted correctly, they actually naturally scrub particles and gases out of the local environment. And, of course, they look good as well. They raise the well-being sense, they make it easier, as the Cabinet Secretary said, for people to go out for a walk and feel that they are part of an environment they want to be a part of and then, in turn, respect. So, there's a win-win in all respects when you plant trees: you clean the air, but you make the environment better for those who use it. And it is important to emphasise there's a real link between deprivation, litter, crime and what people think about their urban environment. The DEFRA report in 2014 found that 28 per cent of sites in the most deprived areas fell below an acceptable standard for litter, and that's nine times worse than the least deprived areas. And it's a vicious cycle. We all know that, once you start to see all the cups and all the fast food accumulate on the local green bit outside the houses, that the people are then more reluctant to treat that with respect and it attracts litter. It's a kind of force field for attracting litter and antisocial behaviour in turn. I very much welcome what the Cabinet Secretary said about examining the need for possible further regulation in terms of plastic, glass and can deposit schemes in Wales. I think we really need to go down that path. Anyone who has done a beach clean or a local environment clean will find that these are the items that turn up time and time again. And in Germany, where they have introduced a mandatory one-way deposit system, 98.5 per cent of refillable bottles are being returned by consumers. We led the way in plastic bags, we can lead the way on plastic bottles as well.
Welsh: Rwyf innau hefyd yn croesawu'r ddadl hon, ac rwy'n croesawu hefyd gynnwys araith Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n credu y gallai'r cynnig fod wedi cynnwys ychydig mwy o fanylion, ac rwy'n credu bod gan gynnig y Ceidwadwyr yfory, i fod yn deg, fwy o fanylion a mwy o syniadau, felly byddwn yn cefnogi'r ddau - gadewch i ni gael consensws i ddatblygu hyn . Rwyf eisiau dechrau yn lle y gorffennodd David Melding, mewn gwirionedd, ar lygredd aer, a chredaf ei fod yn ei ddisgrifio yn gywir, fel y byddwn innau, fel argyfwng iechyd cyhoeddus erbyn hyn yng nghyd-destun Cymru. Cawsom ddiwrnod arall heddiw pan ddywedodd Maer Llundain ei fod yn cynghori pobl i beidio â gwneud ymarfer corff yn yr awyr agored. Pan eich bod yn meddwl am y peth, y math hwnnw o argyfwng ynghylch yr amgylchedd a greodd y Ddeddf Aer Glân yn ôl yn y 1950au, a wnaeth lanhau Llundain. Ni wnaeth lanhau'r gymuned yr oeddwn i'n byw ynddi, oherwydd roedd gennym ni'r gweithfeydd golosg, a oedd yn creu y tanwydd di-fwg. Felly, mae materion i'w ystyried yn y fan hon, ac mae'n aml yn ardal gyfoethocach yn erbyn ardal dlotach o ran cyflawni ansawdd aer. Felly, mae cyfiawnder cymdeithasol yn rhywbeth y mae angen inni gofio amdano yn hyn o beth hefyd. Nawr, yn ei sylwadau agoriadol, pwysleisiodd Ysgrifennydd y Cabinet fanteision y dull gwirfoddol, neu yn hytrach cael pobl i weithio gyda'i gilydd ac, wrth gwrs, siaradodd am y gost o reoleiddio. Ond mae'n hanfodol hefyd, rwy'n meddwl, pan fo gennym reoliadau, bod yn rhaid i ni fynnu a sicrhau bod y rheoliadau hynny yn cael eu rhoi ar waith. Ac felly nid wyf yn ymddiheuro am ddychwelyd at y cwestiwn a ofynnais i'r Prif Weinidog heddiw, am orsaf bŵer Aberddawan. Canfuwyd bod yr orsaf bŵer honno yn gollwng mwy, mewn ffigyrau uchel - dwywaith yn fwy, rwy'n credu - na'r lefelau allyriadau a ganiateir ar gyfer nitrogen deuocsid yn ôl ym mis Medi. A chafodd Llywodraeth y DU ei chyfarwyddo gan Lys Cyfiawnder Ewrop i gymryd camau gweithredu. Nawr, nid Llywodraeth y DU yw'r rheoleiddiwr yng Nghymru, Cyfoeth Naturiol Cymru yw hwnnw. Ac felly dywedodd y Prif Weinidog wrthym yn gynharach heddiw eu bod wedi ysgrifennu at y cwmni, yn mynnu rhyw fath o gamau gweithredu, a bod yn rhaid iddynt ymateb i'r llythyr erbyn 17 Chwefror. Ac roeddwn i'n meddwl, 'Wel, roedd y penderfyniad ym mis Medi. Mae ganddyn nhw lythyr y mae'n rhaid iddyn nhw ymateb iddo erbyn 17 Chwefror. A oes unrhyw gysylltiad yn y fan hon â'r ffaith fy mod i wedi ei godi ar 17 Ionawr, a'u bod nhw wedi cael mis i ymateb iddo, tybed?' Tybed beth y mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi bod yn ei wneud yn y fan yma. Yn sicr nid yw wedi cymryd unrhyw gamau ynghylch y drwydded. Mae hynny'n sicr yn golygu ein bod yn dal â gormod o allyriadau o'r orsaf bŵer, fel y cadarnhaodd y Prif Weinidog yn gynharach heddiw, ac mae hynny'n cyfrannu, fel y dywedodd David Melding, at y dystiolaeth bwerus iawn honno o waith manwl gywir gyda thystiolaeth dda a wnaed gan Iechyd Cyhoeddus Cymru bod mater gronynnol yn achosi 1,300 o farwolaethau cynnar y gellid eu hosgoi yng Nghymru, a bod nitrogen deuocsid ei hun yn gyfrifol am 1,100 o farwolaethau y gellir eu hosgoi yn flynyddol. Ac os ydym ni'n edrych, felly, ar swyddogaeth rheoleiddio wrth fynd i'r afael â gollyngiadau a nwyon tŷ gwydr a newid yn yr hinsawdd, yna yn amlwg mae angen inni weld mwy o weithredu gan y Llywodraeth ac, os oes angen, cyfarwyddo sefydliadau fel Cyfoeth Naturiol Cymru i gymryd y camau cywir hynny i ddiogelu ein hamgylchedd ac i ddiogelu iechyd yng Nghymru. Nid yw'n ymwneud â'r hyn yr ydym yn ei weld trwy'r ffenestr yn unig, mae'n ymwneud â'r hyn yr ydym yn ei anadlu a'r ffordd yr ydym yn byw ein bywydau. Felly, mae hon yn broblem wirioneddol i weithredu arni gan y Llywodraeth hon ar Aberddawan a'r cwestiwn ehangach o lygredd aer, y gwnaeth David Melding ymdrin ag ef. Hoffwn hefyd weld, gan wneud cysylltiad â'r amgylchedd yn fwy lleol, mwy o waith ar swyddogaeth coed a phlannu coed mewn amgylcheddau trefol i ymdrin â hyn. Mae digon o dystiolaeth, eto a glywyd gan y pwyllgor yr wythnos diwethaf, ynghylch sut y gall coed - os ydyn nhw'n cael eu plannu'n gywir, oherwydd, mewn gwirionedd, gall plannu'r math anghywir o goed yn y modd anghywir ddal gronynnau mewn amgylchedd trefol, ond os ydynt yn cael eu plannu'n gywir, maent mewn gwirionedd yn sgwrio gronynnau a nwyon yn naturiol allan o'r amgylchedd lleol. Ac, wrth gwrs, maent yn edrych yn dda hefyd. Maen nhw'n creu'r ymdeimlad o lesiant, maen nhw'n ei gwneud yn haws, fel y dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet, i bobl fynd allan am dro a theimlo eu bod yn rhan o amgylchedd y maent eisiau bod yn rhan ohono, ac yna, yn ei dro, yn ei barchu. Felly, mae pawb ar eu hennill ym mhob ffordd pan fyddwch yn plannu coed: rydych chi'n glanhau'r awyr, ond rydych hefyd yn gwneud yr amgylchedd yn well i'r rhai sy'n ei ddefnyddio. Ac mae'n bwysig pwysleisio bod cysylltiad gwirioneddol rhwng amddifadedd, sbwriel, troseddu a beth mae pobl yn ei feddwl am eu hamgylchedd trefol. Canfu adroddiad DEFRA yn 2014 bod 28 y cant o safleoedd yn yr ardaloedd mwyaf difreintiedig yn is na'r safon dderbyniol ar gyfer sbwriel, ac mae hynny naw gwaith yn waeth na'r ardaloedd lleiaf difreintiedig. Ac mae'n gylch dieflig. Rydym ni i gyd yn gwybod, pan fyddwch chi'n dechrau gweld yr holl gwpanau a'r holl fwyd brys yn cronni ar y darn gwyrdd lleol y tu allan i'r tai, yna mae pobl yn fwy amharod i drin hwnnw â pharch ac mae'n denu sbwriel. Mae'n fath o rym magnetig i ddenu sbwriel ac ymddygiad gwrthgymdeithasol yn ei dro. Rwy'n croesawu'n fawr yr hyn a ddywedodd Ysgrifennydd y Cabinet am archwilio'r angen am reoleiddio ychwanegol o ran plastig, gwydr a chynlluniau arian ar gadw ar gyfer caniau yng Nghymru. Rwy'n credu bod gwir angen i ni fynd ar y trywydd hwnnw. Bydd unrhyw un sydd wedi glanhau traeth neu amgylchedd lleol yn gwybod bod yr eitemau hyn yn ymddangos dro ar ôl tro. Ac yn yr Almaen, lle maent wedi cyflwyno system arian ar gadw gorfodol un ffordd, mae 98.5 y cant o boteli y gellid eu hail-lenwi yn cael eu dychwelyd gan ddefnyddwyr. Ni arweiniodd y ffordd ar fagiau plastig, a gallwn arwain y ffordd ar boteli plastig hefyd.