English: Thank you for the series of points and questions. If I can go back to, I guess, some of the starting gambit - I think it's rather unfortunate that, sometimes, the impression given, when you talk about broader improvements in healthcare, is that all of this is inevitable and that the role of the delivery plans and the implementation groups have had no impact at all. I don't think that's a fair or reasonable assessment. Certainly, if you don't want to take my word for it, you could go and ask the clinicians involved in that work, each of the national clinical leads, and you could go and ask members of the third sector engaged on the implementation groups, for example, about the value of that work and impact they've had on actually setting priorities with the health service, so it's genuine engagement and isn't just about the service deciding for itself what it will do. You've got that direct representation from the third sector. It's one of the strengths of the approach that we take, actually, that we've got the third sector there as critical friends, but who are still able to help set the agenda, and they recognise the impact that we've made. For example, at lunchtime, I wasn't able to see Dr Lloyd there - sadly, he had to run away before I could see him - but at the British Lung Foundation event that you were at and other Members, too, there was a real recognition of the work that's been done with them, for example, in the major health plans that they're involved and engaged in. They recognise that that delivery plan and the implementation of it is an important part of service improvement. Indeed, the money they've had has been important too - not to, say, design a strategy, but for some of that money to then be used to deliver on recognised priorities. A good example is one that you've mentioned - the diabetes implementation group. They've actually had structured education and patient education as one of their five key priorities this year. As you've highlighted, we recognise that not enough people take up the opportunity for structured education, particularly at the point of diagnosis, when there's a real window of opportunity to try and get someone to think about their condition and how they can manage it for themselves. So, there's absolute recognition that structured education, not just on diabetes, provides an important part of service improvement and outcome improvement and patient experience improvement. There is something there again, and it's a continuing theme that, in fact, you've raised yourself in discussions both within this Chamber and outside, about the role that the citizen can play and should play in helping to manage and improve their own health and how we help that person to make different healthcare choices. Whether it's about avoiding diabetes, which, again, is another part of the five priorities that they've set this year, but also for type 1, where you can't avoid having it - you either have it or you don't - it's about how you help that person to manage their condition as well. So, I recognise the point that's made and Diabetes UK are indeed involved and engaged in the diabetes implementation group. They have a number of good and positive things to say, as well as honest and constructive criticism to make too. I welcome both approaches from the way the third sector engage with us. I'll deal with your point about the leadership for the seven health boards and the three trusts. I made the decision that we discussed in this Chamber before for targeted intervention to take place in three health boards. At the same time, of course, the Welsh ambulance service moved down in the intervention status because they've made real and significant improvements, which I hope that Members across the Chamber will recognise on perhaps a more consistent basis. I'm confident that we'll be able to put in place a range of support and accountability to see real improvement made. The assurance the Member should take is that this is a real process - were it not, then we could have avoided trying to escalate three health boards for political purposes. That didn't happen, and it didn't happen because the process is real and it's robust, and the role of the regulator is a real and important part of making that real too. So, if you see those organisations improving, it will be because real improvement has taken place. We're always looking for improvements in leadership and management, and the delivery plans themselves have helped to deliver some of that clinical leadership within the service as well. I certainly think that each of the national clinical leads have had a real impact in improving parts of their service areas too. It works alongside, for example, the 1000 Lives improvement programme too. I'll just deal, before I finish, with a point about data. We recognise that there are areas where data are messy and not as clean as we want them. There are challenges when coding, for example, a range of different issues, but the data really matter to us. The data and the process of clinical audit, too, have been a really important factor, for example, in the heart disease delivery plan and the cardiac area, and looking at what those audits tell us. It's a really useful source, not just what they can tell us about accountability, but how they can drive service improvement, and not just by comparing ourselves on an audit basis within Wales, but actually these are significant surveys that take place across England and Wales, and certainly Northern Ireland and Scotland regularly take part in the same trials, also. We're not just looking at ourselves within the seven health boards and three trusts in Wales; we're looking at what data can tell us and what that improvement journey could look like. So, there are real challenges to improve upon and that's recognised. We've done a range of things to improve that too; for example, when you look at mortality reviews, that's a definite improvement that we've made over the course of last term. But, there are also plenty of high-quality data, and one of the things we have seen from the delivery plans is that, where you can actually look at the high-quality data and look at research that's going on in that area, it often helps to further improve clinical practice and that potential for innovation too. So, there are further questions to ask and points to be made about continuing to improve the quality of the data we have - not being complacent about it. We also have a good story to tell in a whole range of areas and I don't want to lose sight of that in either this statement or in the work we'll do in the years ahead.
Welsh: Diolch i chi am y gyfres o bwyntiau a chwestiynau. Os gallaf fynd yn ôl at, rwy'n meddwl, rywfaint o'r mater agoriadol - rwy'n credu ei fod braidd yn anffodus, weithiau, mai'r argraff a roddir, pan fyddwch yn siarad am y gwelliannau ehangach ym maes gofal iechyd, yw bod hyn i gyd yn anochel a bod rôl y cynlluniau cyflawni a'r grwpiau gweithredu heb gael unrhyw effaith o gwbl. Nid wyf yn credu bod hynny'n asesiad teg na rhesymol. Yn sicr, os nad ydych am gymryd fy ngair i am hynny, gallech fynd a gofyn i'r clinigwyr sy'n ymwneud â'r gwaith hwnnw, pob un o'r arweinwyr clinigol cenedlaethol, a gallech fynd a gofyn i aelodau o'r trydydd sector sy'n ymgysylltu ar y grwpiau gweithredu, er enghraifft, ynglŷn â gwerth y gwaith hwnnw a'r effaith y maent wedi'i chael ar osod blaenoriaethau gyda'r gwasanaeth iechyd. Felly mae'n ymgysylltu gwirioneddol ac nid yw'n ymwneud yn unig â'r gwasanaeth yn penderfynu drosto'i hun beth fydd yn ei wneud. Mae gennych chi'r gynrychiolaeth uniongyrchol o'r trydydd sector. Mae'n un o gryfderau'r dull o weithredu yr ydym yn ei gymryd, mewn gwirionedd, bod gennym y trydydd sector yno fel ffrindiau beirniadol, ond maent yn dal i fod yn gallu helpu i osod yr agenda, ac maent yn cydnabod yr effaith yr ydym wedi ei gwneud. Er enghraifft, yn ystod amser cinio, nid oeddwn yn gallu gweld Dr Lloyd yno - yn anffodus, roedd yn rhaid iddo ddiflannu cyn i mi ei weld - ond yn nigwyddiad Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint yr oeddech chi ynddo ac Aelodau eraill hefyd, roedd cydnabyddiaeth go iawn o'r gwaith sydd wedi cael ei wneud gyda nhw, er enghraifft, yn y cynlluniau iechyd difrifol y maent yn ymwneud â nhw ac yn gysylltiedig â nhw. Maent yn cydnabod bod y cynllun cyflwyno hwnnw a'i weithredu yn rhan bwysig o wella gwasanaethau. Yn wir, mae'r arian y maent wedi'i gael wedi bod yn bwysig hefyd - i beidio, dyweder, â dylunio strategaeth, ond bod rhywfaint o'r arian hwnnw wedyn i gael ei ddefnyddio i gyflawni blaenoriaethau cydnabyddedig. Enghraifft dda yw'r un yr ydych chi wedi'i chrybwyll - y grŵp gweithredu ar gyfer diabetes. Maen nhw mewn gwirionedd wedi cael addysg strwythuredig ac addysg i gleifion yn un o'u pum blaenoriaeth allweddol eleni. Fel y nodwyd gennych, rydym yn cydnabod nad oes digon o bobl yn manteisio ar y cyfle i gael addysg strwythuredig, yn enwedig ar adeg diagnosis, pan mae cyfle gwirioneddol i geisio cael rhywun i feddwl am ei gyflwr a sut mae modd rheoli'r cyflwr hwnnw ei hunan. Felly, mae cydnabyddiaeth lwyr bod addysg strwythuredig, nid yn unig ar ddiabetes, yn rhan bwysig o wella gwasanaethau a gwella canlyniadau a gwella profiad y claf. Mae rhywbeth yno eto, ac mae'n thema barhaus yr ydych chi, mewn gwirionedd, wedi ei chodi eich hun mewn trafodaethau o fewn y Siambr hon a'r tu allan, ynghylch y rôl y gall y dinesydd ei chwarae ac y dylai ei chwarae wrth helpu i reoli a gwella ei iechyd ei hunan a sut yr ydym yn helpu'r person hwnnw i wneud gwahanol ddewisiadau am ofal iechyd. Boed hynny'n ymwneud ag osgoi diabetes, sydd, unwaith eto, yn rhan arall o'r pum blaenoriaeth y maent wedi'u gosod eleni, ond hefyd o ran diabetes math 1, lle nad oes modd ichi osgoi ei gael - mae naill ai gennych chi neu nid yw gennych chi - mae'n ymwneud â sut rydych yn helpu'r unigolyn hwnnw i reoli ei gyflwr hefyd. Felly, rwy'n cydnabod y pwynt a wneir ac mae Diabetes UK, yn wir, yn cymryd rhan ac yn ymgysylltu â'r grŵp gweithredu ar gyfer diabetes. Mae ganddynt nifer o bethau da a chadarnhaol i'w dweud, yn ogystal â beirniadaeth onest ac adeiladol i'w gwneud hefyd. Rwy'n croesawu'r ddwy ffordd y mae'r trydydd sector yn ymgysylltu â ni. Byddaf yn ymdrin â'ch pwynt chi am arweinyddiaeth y saith bwrdd iechyd a'r tair ymddiriedolaeth. Gwneuthum y penderfyniad, a drafodwyd gennym yn y Siambr hon o'r blaen, y dylai ymyrraeth wedi'i thargedu ddigwydd mewn tri bwrdd iechyd. Ar yr un pryd, wrth gwrs, symudodd y gwasanaeth ambiwlans yng Nghymru i lawr yn y statws ymyrraeth gan eu bod wedi gwneud gwelliannau gwirioneddol a sylweddol, a gobeithio y bydd yr Aelodau ar draws y Siambr yn cydnabod hynny ar sail fwy cyson o bosib. Rwy'n hyderus y byddwn yn gallu rhoi ystod o gefnogaeth ac atebolrwydd ar waith i weld gwelliant gwirioneddol yn cael ei wneud. Y sicrwydd y dylai'r Aelod ei gymryd yw bod hon yn broses real - pe na fyddai, yna gallem fod wedi osgoi ceisio uwchgyfeirio tri bwrdd iechyd at ddibenion gwleidyddol. Ni ddigwyddodd hynny, ac ni ddigwyddodd oherwydd bod y broses yn un real ac mae'n gadarn, ac mae swyddogaeth y rheoleiddiwr yn rhan go iawn a phwysig o wneud hynny'n real hefyd. Felly, os ydych yn gweld y sefydliadau hynny yn gwella, bydd hynny oherwydd bod gwelliant gwirioneddol wedi digwydd. Rydym bob amser yn chwilio am welliannau mewn arweinyddiaeth a rheolaeth, ac mae'r cynlluniau cyflawni eu hunain wedi helpu i ddarparu rhywfaint o'r arweinyddiaeth glinigol o fewn y gwasanaeth hefyd. Rwy'n credu'n wirioneddol bod pob un o'r arweinwyr clinigol cenedlaethol wedi cael effaith go iawn wrth wella rhannau o'u meysydd gwasanaeth hefyd. Mae'n gweithio ochr yn ochr, er enghraifft, â'r rhaglen gwella 1000 o Fywydau hefyd. Cyn imi orffen, byddaf yn ymdrin â'r pwynt am ddata. Rydym yn sylweddoli bod meysydd lle mae data yn anniben ac nad ydynt mor lân ag yr ydym yn dymuno iddynt fod. Mae heriau'n bodoli wrth godio ystod o wahanol faterion, er enghraifft, ond mae'r data yn bwysig iawn i ni. Mae'r data a'r broses archwilio clinigol hefyd wedi bod yn ffactor bwysig iawn, er enghraifft, yn y cynllun cyflawni ar gyfer clefyd y galon a'r maes cardiaidd, ac edrych ar yr hyn y mae'r archwiliadau hynny'n ei ddweud wrthym. Mae'n ffynhonnell ddefnyddiol iawn, nid dim ond yr hyn y gallant ei ddweud wrthym am atebolrwydd, ond sut gallant wella gwasanaethau, ac nid dim ond trwy gymharu ein hunain ar sail archwiliad o fewn Cymru. Mewn gwirionedd mae'r rhain yn arolygon sylweddol a gynhelir ledled Cymru a Lloegr, ac yn sicr mae Gogledd Iwerddon a'r Alban yn cymryd rhan yn rheolaidd yn yr un treialon hefyd. Nid ydym ond yn edrych arnom ni ein hunain yn unig o fewn y saith bwrdd iechyd a thair ymddiriedolaeth yng Nghymru; rydym yn edrych ar yr hyn y gall data ei ddweud wrthym a sut y gallai'r daith tuag at welliant edrych. Felly, mae heriau gwirioneddol i wella arnynt ac mae hynny'n cael ei gydnabod. Rydym wedi gwneud nifer o bethau i wella hynny hefyd; er enghraifft, pan edrychwch ar adolygiadau o farwolaethau, mae hynny wedi bod yn welliant pendant yn ystod y tymor diwethaf. Ond, mae hefyd ddigon o ddata o ansawdd uchel, ac un o'r pethau yr ydym wedi'i weld o'r cynlluniau cyflawni yw, lle y gallwch mewn gwirionedd edrych ar y data o ansawdd uchel ac edrych ar ymchwil sy'n digwydd yn y maes hwnnw, ei fod yn aml yn helpu i wella arfer clinigol ymhellach a'r potensial hwnnw ar gyfer arloesi hefyd. Felly, mae cwestiynau pellach i'w gofyn a phwyntiau i'w gwneud am barhau i wella ansawdd y data sydd gennym - heb fod yn hunanfodlon am y peth. Mae gennym hefyd stori dda i'w hadrodd mewn ystod eang o feysydd ac nid oes arnaf eisiau colli golwg ar hynny un ai yn y datganiad hwn neu yn y gwaith y byddwn yn ei wneud yn y blynyddoedd i ddod.