English: Diolch, Llywydd. I very much welcome the opportunity today to debate the 'Equality and Human Rights Commission Wales Committee Annual Review 2016-2017'. I very much welcome the EHRC's annual review and reaffirm the Welsh Government's commitment to work with the commission to address the vital issues it highlights. We've already aligned the key objectives of our strategic equality plan for 2016-20 with the seven key equality and human rights challenges identifies in the commission's overarching report, 'Is Wales Fairer?' These seven key challenges highlight where improvements are needed in Wales. Aligning our plan and objectives with the commission's challenges ensures we are taking a targeted, joined-up approach to tackling inequality in Wales. Our strategic equality plan provides a flexible basis for a wide range of work we're doing across many aspects of equality and human rights. This includes, for example, investing strongly in new and improved sites for Gypsies and Travellers, our new equality and inclusion funding programme, close partnership working to tackle all forms of hate crime and improved levels of reporting, increased support for refugees and asylum seekers with more funding to support unaccompanied asylum-seeking children. In all of this work and other examples I will mention shortly, we have taken careful note of the EHRC's advice and research. We will continue with this approach both by working with the commission and by listening and responding when they challenge us. It is fair to say that this year's annual review covers an unprecedented period for equality and human rights in the UK. the UK's impending exit from the European Union brings with it uncertainty about many things, including the future of important European funding streams. The decades of EU membership have produced a legacy of benefits covering many aspects of daily life in Wales, for example cherished employment rights. We aim to safeguard these benefits to daily life in Wales and we will vigorously oppose any attempt to cut corners and create worse conditions as we leave the EU. The UK Government's plans to reform human rights are currently on hold until the UK's withdrawal from the EU is finalised. The UK Government has also said it intends to remain a signatory to the European convention on human rights for the duration of this current Parliament. We are very alert to the temporary nature of this statement. The Welsh Government has said on numerous occasions that we are strongly against any regressive reform of the rights currently enjoyed by the people of Wales. This includes plans to repeal the Human Rights Act 1998. Despite the way it is sometimes caricatured, the Act is an inclusive piece of legislation that protects all our citizens and allows people to challenge inequality and injustice and to hold those in power accountable. This was recently illustrated during the second inquest into the Hillsborough disaster, where families of the victims were able to use the Human Rights Act to seek justice. Last Sunday was Human Rights Day, which commemorates the day in 1948 when the UN General Assembly adopted the universal declaration of human rights. The declaration was drafted by representatives from all regions of the world and was the first internationally agreed definition of the rights of all people. It was written following the horrific violations of rights during the second world war, and it lay the ground work for the UN treaty system, which the Welsh Government actively participates in. Next year marks the seventieth anniversary of this milestone document, and it's a timely reminder of why we should value human rights and of the importance of promoting and safeguarding the rights of all people. It continues to be a challenging time for human rights in the UK both at home and abroad. There are sections of the media and some politicians who are intent on fostering suspicion of human rights, even questioning the need for them. In these challenging times, the work of the Equality and Human Rights Commission is as important as it ever has been. It's been another busy year for the commission. In April, Ruth Coombs was appointed the new head of the Equality and Human Rights Commission in Wales, and I know that Ruth is here. I'm looking forward to welcoming her to this role and very much looking forward to working with her in the future. I'd also like to take the opportunity to congratulate Kate Bennett, who led the EHRC's work in Wales for many years before her retirement at the end of 2016, on the award of her OBE in the Queen's birthday honours - very richly deserved. This year, the commission was heavily involved in the UN examination of the UK on the implementation of the convention on the rights of disabled people. We welcome the UN committee's criticism of the UK Government's austerity measures. The chair of the committee went so far as to say that the UK Government policies have led to 'a human catastrophe' for disabled people living in the UK. This criticism comes less than a year since the UN held an inquiry into the UK Government's welfare reforms and cuts to public services. The inquiry concluded that there have been grave and systematic violations of the rights of disabled people in the UK. This is the harsh reality for some disabled people in the UK, and we will continue our efforts to mitigate the impact of austerity measures on some of the most disadvantaged people in Wales. The UN convention reporting system provides an opportunity to highlight the work of the Welsh Government to promote human rights. We were pleased that the UN committee welcomed the introduction of our Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 in its concluding observations. We acknowledge that there is more to do in Wales to promote disabled people's rights, and we value the feedback from the committee on several areas where there is room for improvement. We will now consider how to take forward the recommendations of the committee as they apply to Wales. We are also taking into account the EHRC's report 'Being disabled in Britain', which was published in April. Throughout this year, we have been working closely with disabled people across Wales to review our framework for action on independent living, which was published in 2013. I would very much like to take this opportunity to thank all those who've taken part in our engagement events, including the members of the steering group that has overseen the process. We will shortly be setting out anew how our national strategy will support disabled people in Wales, taking account of the UN convention and the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 to provide the basis for a new stronger approach. We will continue to rely heavily on public engagement as we develop our policies, now in the context of 'Prosperity for All'. Our focus on equality across the whole of the Welsh Government and beyond helps to ensure that our national strategy really is inclusive of everyone. In September, the Welsh Government signed up to the Working Forward pledge, the commission's nationwide campaign to make workplaces the best they can be for pregnant women and new mothers. The commission established the pledge following its research that shows that pregnancy and maternity discrimination and disadvantage at work affect around 390,000 pregnant women and new mothers across Britain each year. The pledge supports the Welsh Government's equality objective to become an exemplar in the equality, diversity and inclusion agenda by 2020. For the commission itself, it was another year of well-attended events. These included its annual lecture with human rights barrister Adam Wagner and its annual conference, which attracted over 120 people to the Cardiff City stadium. Once again, the commission has released a number of informative and challenging publications over the past year, in addition to the report on disability I've mentioned already. There have been reports on faith-friendly workplaces, reducing pay gaps, and a report called 'Healing the divisions' on protecting equality and human rights after we leave the European Union. These and many others are all available online and I recommend them to all Members. This year, the EHRC celebrates its 10-year anniversary. The commission held an event at the Senedd last month to mark this milestone and also to formally launch the annual review. I would therefore like to thank the commission not only for its work over the last year but also for a decade of dedication to improving the lives of people in the UK. The commission is an evaluator, an enforcer, an influencer and a catalyst for change. We remain grateful for its guidance and we value its strong and distinct presence here in Wales. Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n croesawu'n fawr iawn y cyfle heddiw i drafod 'Adolygiad Blynyddol 2016-17 Pwyllgor Cymru y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol'. Croesawaf adolygiad blynyddol y Comisiwn yn fawr ac rwy'n ailddatgan ymrwymiad Llywodraeth Cymru i weithio gyda'r Comisiwn i fynd i'r afael â'r materion hollbwysig y mae'n tynu sylw atynt. Rydym ni eisoes wedi cysoni amcanion allweddol ein cynllun cydraddoldeb strategol ar gyfer 2016-20 gyda'r saith her cydraddoldeb a hawliau dynol a nodir yn adroddiad cyffredinol y Comisiwn, 'A yw Cymru'n decach?' Mae'r saith her allweddol hyn yn tynnu sylw at y gwelliannau sydd eu hangen yng Nghymru. Mae cysoni ein cynllun a'n hamcanion gyda heriau'r Comisiwn yn sicrhau ein bod yn mynd ati mewn modd cydlynol a phenodol i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb yng Nghymru. Mae ein cynllun cydraddoldeb strategol yn cynnig sylfaen hyblyg ar gyfer y gwaith amrywiol iawn yr ydym ni'n ei wneud mewn sawl agwedd ar gydraddoldeb a hawliau dynol. Mae hyn yn cynnwys, er enghraifft, buddsoddi'n helaeth mewn safleoedd newydd a gwell ar gyfer Sipsiwn a Theithwyr, ein rhaglen cyllid cydraddoldeb a chynhwysiant newydd, cydweithio clos er mwyn mynd i'r afael â phob math o droseddau casineb a chael mwy o bobl i roi gwybod am droseddau o'r fath, mwy o gymorth ar gyfer ffoaduriaid a cheiswyr lloches gyda mwy o arian i gefnogi plant sy'n ceisio lloches sy'n teithio ar eu pen eu hunain. Ym mhob rhan o'r gwaith hwn, ac mewn enghreifftiau eraill y byddaf yn sôn amdanynt cyn hir, rydym wedi rhoi ystyriaeth ofalus i gyngor ac ymchwil y Comisiwn. Byddwn yn parhau gyda'r dull hwn drwy weithio gyda'r Comisiwn a thrwy wrando ac ymateb panfgyddan nhw yn ein herio. Mae'n deg dweud bod adolygiad blynyddol eleni yn cwmpasu cyfnod digynsail o ran cydraddoldeb a hawliau dynol yn y DU. Mae ymadawiad y DU â'r Undeb Ewropeaidd, a fydd yn digwydd cyn hir, wedi esgor ar sawl ansicrwydd ynghylch llawer o bethau, gan gynnwys dyfodol y ffynonellau ariannol Ewropeaidd pwysig. Mae degawdau o aelodaeth o'r UE wedi creu gwaddol o fanteision sy'n cwmpasu sawl agwedd ar fywyd bob dydd yng Nghymru, er enghraifft yr hawliau cyflogaeth yr ydym ni'n eu coleddu. Ein nod yw diogelu'r buddiannau hyn sy'n elfennau o fywyd bob dydd yng Nghymru a byddwn yn gwrthwynebu'n gryf unrhyw ymgais i dorri corneli a chreu amodau gwaeth wrth inni adael yr UE. Mae cynlluniau Llywodraeth y DU i ddiwygio hawliau dynol ar hyn o bryd wedi eu rhoi o'r neilltu nes y bydd cytundeb terfynol ynglŷn ag ymadawiad y DU o'r Undeb Ewropeaidd. Mae Llywodraeth y DU hefyd wedi dweud ei bod hi'n yn bwriadu parhau i fod yn un o lofnodwyr y Confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol drwy gydol y Senedd bresennol. Rydym ni'n effro iawn i natur dros dro y datganiad hwn. Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud droeon ein bod ni'n wrthwynebus iawn i unrhyw ddiwygio ar yr hawliau y mae pobl Cymru yn eu mwynhau ar hyn o bryd ac yn mynd â ni gam yn ôl. Mae hyn yn cynnwys cynlluniau i ddiddymu Deddf Hawliau Dynol 1998. Er gwaetha'r modd y dychenir y Ddeddf weithiau, mae hi'n ddarn cynhwysol o ddeddfwriaeth sy'n diogelu ein dinasyddion ac yn galluogi pobl i herio anghyfiawnder ac anghydraddoldeb a dwyn y rhai sydd mewn grym i gyfrif. Dangoswyd hyn yn ddiweddar yn ystod yr ail gwest i drychineb Hillsborough, lle roedd teuluoedd y dioddefwyr yn gallu defnyddio'r Ddeddf Hawliau Dynol i geisio cael cyfiawnder. Dydd Sul diwethaf oedd diwrnod hawliau dynol, sy'n coffáu'r diwrnod ym 1948 pan fabwysiadwyd y datganiad cyffredinol o hawliau dynol gan Gynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig. Roedd y datganiad wedi'i ddrafftio gan gynrychiolwyr o bob rhanbarth yn y byd a hwn oedd y diffiniad rhyngwladol cytunedig cyntaf o hawliau pob person. Cafodd ei ysgrifennu yn dilyn y tramgwyddo erchyll ar hawliau yn ystod yr ail ryfel byd, a gosododd y sylfeini ar gyfer system gytundebau y Cenhedloedd Unedig, y mae Llywodraeth Cymru'n rhan flaenllaw ohoni. Mae'r flwyddyn nesaf yn nodi dengmlwyddiant a thrigain y garreg filltir hon o ddogfen, ac mae'n atgof amserol o'r rheswm pam y dylem werthfawrogi hawliau dynol ac o bwysigrwydd hyrwyddo a diogelu hawliau pawb. Mae'n parhau i fod yn amser heriol ar gyfer hawliau dynol yn y DU a thramor. Mae adrannau o'r cyfryngau a rhai gwleidyddion sy'n benderfynol o hau amheuaeth o hawliau dynol, a hyd yn oed yn cwestiynu'r angen amdanynt. Yn y cyfnod heriol hwn, mae gwaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol mor bwysig ag erioed. Bu'n flwyddyn brysur arall i'r comisiwn. Ym mis Ebrill, penodwyd Ruth Coombs yn bennaeth newydd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yng Nghymru, ac rwy'n gwybod bod Ruth yma. Rwy'n edrych ymlaen at ei chroesawu i'r swyddogaeth hon ac yn edrych ymlaen at weithio gyda hi yn y dyfodol. Hoffwn i hefyd achub ar y cyfle i longyfarch Kate Bennett, a fu'n arwain gwaith y Comisiwn yng Nghymru am flynyddoedd lawer cyn ei hymddeoliad ddiwedd 2016, am gael ei gwobrwyo â'r OBE yn anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines - mae hi'n llwyr haeddu'r anrhydedd. Eleni, roedd y comisiwn yn rhan fawr o archwiliad y Cenhedloedd Unedig o'r DU ynglŷn â gweithredu'r Confensiwn ar Hawliau Pobl Anabl. Rydym yn croesawu beirniadaeth Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig o fesurau cyni Llywodraeth y DU. Aeth Cadeirydd y Pwyllgor mor bell â dweud bod polisïau Llywodraeth y DU wedi arwain at 'drychineb ddynol' ar gyfer pobl anabl sy'n byw yn y DU. Daw'r feirniadaeth hon lai na blwyddyn ers i'r Cenhedloedd Unedig gynnal ymchwiliad i ddiwygiadau lles Llywodraeth y DU a'r toriadau i wasanaethau cyhoeddus. Daeth yr ymchwiliad i'r casgliad bod tramgwyddo dwys a systematig ar hawliau pobl anabl yn y DU. Dyma'r realiti creulon ar gyfer rhai pobl anabl yn y DU, a byddwn yn parhau yn ein hymdrechion i liniaru effaith y mesurau cyni ar rai o'r bobl fwyaf difreintiedig yng Nghymru. Mae system adrodd Confensiwn y Cenhedloedd Unedig yn gyfle i dynnu sylw at waith Llywodraeth Cymru i hyrwyddo hawliau dynol. Roeddem yn falch bod Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig yn ei sylwadau terfynol yn croesawu'r ffaith ein bod wedi cyflwyno Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Rydym ni'n cydnabod bod mwy i'w wneud yng Nghymru i hyrwyddo hawliau pobl anabl, ac rydym yn gwerthfawrogi'r Byddwn nawr yn ystyried sut i weithredu ar argymhellion y Pwyllgor fel y maen nhw'n berthnasol i Gymru. Rydym hefyd yn ystyried adroddiad y Comisiwn 'Bod yn anabl ym Mhrydain', a gyhoeddwyd ym mis Ebrill. Drwy gydol y flwyddyn hon, buom yn gweithio'n agos â phobl anabl ledled Cymru i adolygu ein fframwaith gweithredu ar gyfer byw'n annibynnol, a gyhoeddwyd yn 2013. Hoffwn yn fawr iawn achub ar y cyfle hwn i ddiolch i bawb sydd wedi cymryd rhan yn ein digwyddiadau ymgysylltu, gan gynnwys aelodau o'r grŵp llywio sydd wedi goruchwylio'r broses. Byddwn cyn hir yn disgrifio o'r newydd sut y bydd ein strategaeth genedlaethol yn cefnogi pobl anabl yng Nghymru, gan ystyried Confensiwn y Cenhedloedd Unedig a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 er mwyn darparu'r sylfeini ar gyfer dull newydd a chadarnach o weithio. Byddwn yn parhau i ddibynnu'n fawr ar ymgysylltiad cyhoeddus wrth inni ddatblygu ein polisïau, nawr yng nghyd-destun 'Ffyniant i Bawb'. Mae ein pwyslais ar gydraddoldeb ledled Llywodraeth Cymru a thu hwnt yn helpu i sicrhau bod ein strategaeth genedlaethol mewn gwirionedd yn cynnwys pawb. Ym mis Medi, ymrwymodd Llywodraeth Cymru i'r adduned Gweithio Ymlaen, sef ymgyrch genedlaethol y Comisiwn i sicrhau bod gweithleoedd y gorau y gallant fod ar gyfer menywod beichiog a mamau newydd. Sefydlodd y Comisiwn yr addewid yn dilyn ei ymchwil sy'n dangos bod gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth ac anfantais yn y gwaith yn effeithio ar tua 390,000 o fenywod beichiog a mamau newydd ledled Prydain bob blwyddyn. Mae'r addewid yn cefnogi Amcan Cydraddoldeb Llywodraeth Cymru i ddod yn esiampl i'w efelychu yn yr agenda cydraddoldeb, amrywiaeth a chynhwysiant erbyn 2020. O ran y Comisiwn ei hun, roedd hi'n flwyddyn arall o ddigwyddiadau poblogaidd. Roedd y rhain yn cynnwys ei ddarlith flynyddol gyda'r bargyfreithiwr hawliau dynol, Adam Wagner, a'i gynhadledd flynyddol a ddenodd dros 120 o bobl i Stadiwm Dinas Caerdydd. Unwaith eto, mae'r Comisiwn wedi rhyddhau nifer o gyhoeddiadau defnyddiol a heriol dros y flwyddyn ddiwethaf, yn ychwanegol at yr adroddiad ar anabledd yr wyf i wedi ei grybwyll eisoes. Bu adroddiadau ar weithleoedd sy'n ystyriol o ffydd pobl, lleihau'r bwlch cyflog, ac adroddiad o'r enw 'Healing the divisions' ynglŷn â diogelu cydraddoldeb a hawliau dynol ar ôl gadael yr Undeb Ewropeaidd. Mae'r cyhoeddiadau hyn a llawer o rai eraill i gyd ar gael ar-lein ac rwy'n eu hargymell i bob Aelod. Eleni, mae'r comisiwn yn dathlu ei ben-blwydd yn 10 oed. Cynhaliodd y Comisiwn ddigwyddiad yn y Senedd fis diwethaf i nodi'r garreg filltir hon a hefyd i lansio'r adolygiad blynyddol ffurfiol. Hoffwn i ddiolch felly i'r Comisiwn am ei waith nid yn unig dros y flwyddyn ddiwethaf ond hefyd am ddegawd o ymroddiad i wella bywydau pobl yn y DU. Mae'r Comisiwn yn gwerthuso, yn gorfodi, yn dylanwadu ac yn gatalydd ar gyfer newid. Rydym ni'n parhau'n ddiolchgar am ei arweiniad ac yn gwerthfawrogi ei bresenoldeb cadarn ac unigryw yma yng Nghymru. Diolch.