English: It is true, as I acknowledged, that it can take a significant number of referrals, in primary and secondary care, before referral to an appropriate form of treatment for the condition is made. And a diagnosis can be difficult because sometimes the symptoms vary, and can be similar to a range of other conditions. The symptoms can be similar to pain caused by irritable bowel syndrome and pelvic inflammatory disease, for example. In additional, painful periods can be mistaken or normalised by family members and medical professionals alike, as we have heard in today's debate, and endometriosis is often more common within the same family. We know that, in spite of efforts to change things, there can still be a lack of understanding of endometriosis amongst some health professionals, and again, we've heard that in today's debate. And current provision certainly does, on a number of occasions, fall short of what we should all expect. That has resulted in delays in diagnosis and suboptimal care on some occasions, with the obvious impact on the quality of life of the women affected. Health boards have the responsibility to deliver high-quality gynaecology services. It's vital they provide robust and effective care, including earlier diagnosis, for the management of endometriosis in accordance with NICE guidance. Now, following the previous report from Fair Treatment for the Women of Wales, we established a task and finish group to review endometriosis services in Wales, chaired by Richard Penketh - and the work of that group has again been referred to in the debate. It was made up of a multidisciplinary team of clinicians, academics and, crucially, patients. The task and finish group considered a number of sources, including NICE guidance, research and evidence produced in Wales, before publishing their report in 2018. NICE guidance provides a clear pathway in listing the symptoms of endometriosis, and directs healthcare professionals as to when a women should be referred to a gynaecology service for an ultrasound or a gynaecology opinion. After the task and finish group's report, my officials wrote to health boards seeking assurance that services are being delivered in line with NICE guidance. It's important that serious health issues affecting women are dealt with effectively and appropriately. That lies behind the reason that I directed the women's health implementation group, chaired by Tracy Myhill, the chief exec of Swansea Bay health board, to consider the recommendations of that task and finish group's report, together with its work on vaginal mesh and tape. Now, the women's health group was established to provide strategic leadership to ensure an all-Wales approach to break down barriers and join up pathways across our service. And, of course, women's health should be managed in the community wherever possible, with the minimal need for intervention. Now, with the motion, the Welsh Government will be abstaining, but is broadly supportive of the motion and its objective. And certainly we'll be carrying on improvement work, but we don't support the specific proposal and the wording around more research into the causes and cures for endometriosis, as, unfortunately, there isn't a cure per se, in the normal sense of the word, and it's not a preventable condition. What is important is that health boards provide a service model that enables much earlier diagnosis and appropriate referrals to a suitably qualified health and care professional with the full range of skills necessary, amongst other things, to be able to remove endometriosis lesions. That should be combined with high-quality pain management and physiotherapy support to enable better outcomes. On Joyce Watson's particular point - and others raised some points about the waiting times, not just in Hywel Dda but more broadly across the country - the work of the women's health implementation group was paused by the COVID pandemic; the implementation group will be meeting, though, in November, to consider health board proposals for improvement. So, the answers that Hywel Dda and other health boards are awaiting should not be long in coming. Last year, we published guidance on living with persistent pain in Wales. The guidance aims to provide advice to those experience persistent pain, their families and their supportive health and care professionals. The guidance also includes actions on what you should expect from your healthcare provider as a person living with pain. This guidance should help women affected by endometriosis to manage their levels of pain, to be better able to live their lives.
Welsh: Mae'n wir, fel y bu i mi gydnabod, y gall gymryd nifer sylweddol o atgyfeiriadau mewn gofal sylfaenol ac eilaidd cyn y gwneir atgyfeiriad at fath priodol o driniaeth ar gyfer y cyflwr. A gall diagnosis fod yn anodd oherwydd weithiau mae'r symptomau'n amrywio, a gall fod yn debyg i amryw o gyflyrau eraill. Gall y symptomau fod yn debyg i boen a achosir gan syndrom coluddyn llidus a chlefyd llid y pelfis, er enghraifft. Yn ychwanegol, gall aelodau o'r teulu a gweithwyr meddygol proffesiynol fel ei gilydd gamgymryd neu normaleiddio mislif poenus, fel y clywsom yn y ddadl heddiw, ac mae endometriosis yn aml yn fwy cyffredin o fewn yr un teulu. Er gwaethaf ymdrechion i newid pethau, gwyddom y gall fod diffyg dealltwriaeth o endometriosis o hyd ymhlith rhai gweithwyr iechyd proffesiynol, ac unwaith eto, clywsom hynny yn y ddadl heddiw. Ac yn sicr, yn fynych, nid yw'r ddarpariaeth bresennol yn cyrraedd yr hyn y dylem i gyd ei ddisgwyl. Mae hynny wedi arwain at oedi cyn cael diagnosis a gofal is na'r safon ar rai adegau, gyda'r effaith amlwg ar ansawdd bywyd y menywod yr effeithir arnynt. Mae gan fyrddau iechyd gyfrifoldeb i ddarparu gwasanaethau gynaecolegol o ansawdd uchel. Mae'n hanfodol eu bod yn darparu gofal trylwyr ac effeithiol, gan gynnwys diagnosis cynharach, ar gyfer rheoli endometriosis yn unol â chanllawiau NICE. Nawr, yn dilyn yr adroddiad blaenorol gan Triniaeth Deg i Fenywod Cymru, sefydlasom grŵp gorchwyl a gorffen i adolygu gwasanaethau endometriosis yng Nghymru, dan gadeiryddiaeth Richard Penketh - a chyfeiriwyd at waith y grŵp hwnnw eto yn y ddadl. Roedd yn cynnwys tîm amlddisgyblaethol o glinigwyr, academyddion ac yn hollbwysig, cleifion. Ystyriodd y grŵp gorchwyl a gorffen nifer o ffynonellau, gan gynnwys canllawiau NICE, ymchwil a thystiolaeth a gynhyrchwyd yng Nghymru, cyn cyhoeddi eu hadroddiad yn 2018. Mae canllawiau NICE yn darparu llwybr clir ar gyfer rhestru symptomau endometriosis, ac yn cyfarwyddo gweithwyr gofal iechyd proffesiynol ynglŷn â phryd y dylid atgyfeirio menywod at wasanaeth gynaecolegol ar gyfer uwchsain neu farn gynaecolegol. Ar ôl adroddiad y grŵp gorchwyl a gorffen, ysgrifennodd fy swyddogion at fyrddau iechyd yn gofyn am sicrwydd fod gwasanaethau'n cael eu darparu yn unol â chanllawiau NICE. Mae'n bwysig fod materion iechyd difrifol sy'n effeithio ar fenywod yn cael eu trin yn effeithiol ac yn briodol. Dyna sy'n sail i'r rheswm pam y gwneuthum gyfarwyddo'r grŵp gweithredu ar iechyd menywod, dan gadeiryddiaeth Tracy Myhill, prif weithredwr bwrdd iechyd Bae Abertawe, i ystyried argymhellion adroddiad y grŵp gorchwyl a gorffen hwnnw, ynghyd â'i waith ar rwyll a thâp y wain. Nawr, sefydlwyd y grŵp iechyd menywod i ddarparu arweinyddiaeth strategol i sicrhau dull Cymru gyfan o chwalu rhwystrau a chysylltu llwybrau ar draws ein gwasanaeth. Ac wrth gwrs, dylid rheoli iechyd menywod yn y gymuned lle bynnag y bo modd, gyda'r angen lleiaf am ymyrraeth. Nawr, gyda'r cynnig, bydd Llywodraeth Cymru yn ymatal, ond mae'n gefnogol ar y cyfan i'r cynnig a'i amcan. Ac yn sicr byddwn yn parhau i weithio i wella, ond nid ydym yn cefnogi'r cynnig penodol a'r geiriad ynglŷn â mwy o ymchwil i achosion a thriniaethau ar gyfer endometriosis, oherwydd, yn anffodus, nid oes gwellhad fel y cyfryw, yn ystyr arferol y gair, ac nid yw'n gyflwr y gellir ei atal. Yr hyn sy'n bwysig yw bod byrddau iechyd yn darparu model gwasanaeth sy'n ein galluogi i wneud diagnosis yn llawer cynharach ac atgyfeiriadau priodol at weithiwr iechyd a gofal proffesiynol sydd â chymwysterau addas gyda'r ystod lawn o sgiliau angenrheidiol, ymhlith pethau eraill, i allu cael gwared ar friwiau endometriosis. Dylid cyfuno hynny â chymorth rheoli poen a ffisiotherapi o ansawdd uchel i sicrhau gwell canlyniadau. Ar bwynt penodol Joyce Watson - a chododd eraill rai pwyntiau am yr amseroedd aros, nid yn unig yn Hywel Dda ond yn fwy cyffredinol ledled y wlad - cafodd gwaith y grŵp gweithredu ar iechyd menywod ei oedi yn sgil y pandemig COVID; bydd y grŵp gweithredu yn cyfarfod ym mis Tachwedd serch hynny i ystyried cynigion byrddau iechyd ar gyfer gwella. Felly, ni ddylai'r atebion y mae Hywel Dda a byrddau iechyd eraill yn aros amdanynt fod yn hir yn dod. Y llynedd, cyhoeddwyd canllawiau gennym ar fyw gyda phoen barhaus yng Nghymru. Nod y canllawiau yw rhoi cyngor i'r rhai sy'n dioddef poen yn barhaus, eu teuluoedd a'r gweithwyr iechyd a gofal proffesiynol sy'n eu cefnogi. Mae'r canllawiau hefyd yn cynnwys camau gweithredu ar yr hyn y dylech ei ddisgwyl gan eich darparwr gofal iechyd fel unigolyn sy'n byw gyda phoen. Dylai'r canllawiau hyn helpu menywod y mae endometriosis yn effeithio arnynt i reoli eu lefelau poen er mwyn gallu byw eu bywydau'n well.