English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I thought it important to take a moment at the beginning of this fifth term to say 'thank you' to all the people who volunteer here in Wales. There certainly are a lot of them. Almost one in three Welsh people volunteer in Wales in some way. Volunteers' Week provides a chance to think about the difference volunteers have made to our lives and our communities, and to encourage even more people to volunteer. This year, there were celebrations across Wales, including the national Volunteer of the Year awards at Cardiff castle last Friday, and I'd like to take a moment for us to acknowledge the dedication and achievements of just a few of those winners. Sue Osman, a retired neonatal nurse, spends her time, having retired, helping the families of children with disabilities. Sue volunteers at Newport's children's centre to help families and children through some of the most difficult times they ever face. People use words like 'inspiring' and 'privilege' when they talk about the work with her. A group of young people, acting as world heritage ambassadors, working to promote the world heritage town of Blaenavon, are inspiring other young people to take a community lead. Imogen, a young person from Monmouth, volunteers at the Caerwent inclusive youth club. Imogen helps young people with complex needs. Her colleagues call Imogen a real ambassador for commitment, competence and willingness to help other young volunteers with what they have to offer. Valerie from Cardiff has been instrumental, as a member of the Insole Court Trust, in saving a historic building, Insole Court, for public benefit, and Michael Baker of Pontypridd is another person. He's described as one of the most committed volunteers in running the Too Good To Waste project. Michael has overcome very real difficulties to help others in projects that focus on improving the environment through recycling. Since January 2010, Michael himself has volunteered over a staggering 7,500 hours. Countless organisations are appreciative of the contribution of their volunteers. In addition to the national awards, a great number of local celebrities took part last week. For example, Groundwork North Wales held a volunteers' event as a 'thank you' for all the support and hard work carried out over the past year. As I mentioned, about one in three of our citizens volunteer - that's nearly 1 million people in Wales volunteering every year, here in Wales. It's hard to be precise because so much voluntary action is carried out by people who may not even think that they're volunteering themselves. Nevertheless, this is a figure we should celebrate. To use a sporting analogy to illustrate the numbers, which I know my north Wales colleagues may appreciate, you could fill the Deeside Stadium 624 times over with the number of volunteers recorded each year - an attendance that my local team, Nomads, would be very pleased to have, I'm sure. But Wales has, of course, always had a strong sense of community spirit. In many respects this forms the character of our nation, and we must do all we can to foster and harness this rich seam of community spirit. Presiding Officer, I'd like to acknowledge the value that volunteering contributes to our economy and society, and also those countless individuals who, every single day, provide vital support to family members, neighbours and friends in need. It's even harder to put a firm number on this than to calculate the precise number of volunteers. However, we can imagine the additional strain on public services if the myriad of community groups and charities were not there at the front line that we all see. I'm proud that this Welsh Government has been committed to encouraging and supporting volunteers. This commitment was reaffirmed last year in our volunteering policy, 'Supporting Communities, Changing Lives'. The Welsh Government stands by the principles set out in that document, which affirms that we are doing the right things already. For example, supporting new volunteers through grants - and this year the Welsh Government has offered over £5 million to support volunteering grants and county voluntary councils. Over 8,000 volunteer placements were made last year, with funding for 417 young people receiving 200 hours of Millennium Volunteers certificates - enabling the WCVA to maintain a database of over 5,000 volunteering opportunities, and training people to provide the support volunteers need. Last year our funding helped to train 5,000 trustees. There are also new actions to be taken forward. I'll mention just a few today. Volunteering can promote social inclusion. We need better intelligence on the barriers that prevent some people from volunteering - particularly those who have higher support needs. We will work with partners to better understand and tackle these barriers. In some circumstances, volunteering can be the route to employment. It's also important that we help volunteers to evidence the skills they have developed and we will also identify an appropriate way for doing this too. We also want to make sure that the funding we invest in supporting volunteers provides the best value for money. We will make sure that existing volunteering offers are more straightforward, making it simple, effective and accessible, whether it is learning more through social media or the internet or walking into the local volunteering centre. Employers also have a role in encouraging volunteering. Some of you may be aware that civil servants at the Welsh Government are afforded up to five days a year for voluntary activities, taking their expertise into communities and voluntary organisations. Civil servants are encouraged to use volunteering as a way of giving back to the community and taking the Welsh Government into communities and learning, themselves, from the experience of the programmes. This may be something you would like to consider doing yourself - or your own staff, as Members and colleagues. There is help available through the volunteering-wales.net website, which has over 5,000 volunteering opportunities.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Roeddwn i'n meddwl ei bod yn bwysig i gymryd eiliad ar ddechrau'r pumed tymor hwn i ddweud 'diolch' wrth yr holl bobl sy'n gwirfoddoli yma yng Nghymru. Mae llawer ohonyn nhw yn sicr. Mae traean o Gymry yn gwirfoddoli yng Nghymru mewn rhyw ffordd. Mae Wythnos y Gwirfoddolwyr yn rhoi cyfle i feddwl am y gwahaniaeth y mae gwirfoddolwyr wedi ei wneud i'n bywydau ac i'n cymunedau, ac i annog hyd yn oed mwy o bobl i wirfoddoli. Eleni, bu dathliadau ledled Cymru, gan gynnwys gwobrau Gwirfoddolwr y Flwyddyn cenedlaethol yng nghastell Caerdydd ddydd Gwener diwethaf, a hoffwn i ni gymryd eiliad i gydnabod ymroddiad a chyflawniadau dim ond rhai o'r enillwyr hynny. Mae Sue Osman, nyrs y newydd-anedig sydd wedi ymddeol, yn treulio ei hamser, ar ôl ymddeol, yn helpu teuluoedd plant sydd ag anableddau. Mae Sue yn gwirfoddoli yng nghanolfan plant Casnewydd i helpu teuluoedd a phlant yn ystod rhai o'r adegau anoddaf y maent erioed wedi eu hwynebu. Mae pobl yn defnyddio geiriau fel 'ysbrydoledig' a 'braint' pan fyddant yn siarad am weithio gyda hi. Mae grŵp o bobl ifanc, sy'n gweithredu fel cenhadon treftadaeth y byd, yn gweithio i hyrwyddo tref treftadaeth y byd Blaenafon, ac yn ysbrydoli pobl ifanc eraill i arwain yn y gymuned. Mae Imogen, merch ifanc o Drefynwy, yn gwirfoddoli yng nghlwb ieuenctid cynhwysol Caerwent. Mae Imogen yn helpu pobl ifanc sydd ag anghenion cymhleth. Mae cydweithwyr Imogen yn dweud ei bod hi'n gennad gwirioneddol o ran ymroddiad, cymhwysedd a pharodrwydd i helpu gwirfoddolwyr ifanc eraill â'r hyn sydd ganddynt i'w gynnig. Mae Valerie o Gaerdydd wedi bod yn allweddol, fel aelod o Ymddiriedolaeth Llys Insole, wrth achub adeilad hanesyddol, Llys Insole, er budd y cyhoedd. Unigolyn arall allweddol yw Michael Baker o Bontypridd sy'n cael ei ddisgrifio fel un o'r gwirfoddolwyr mwyaf ymroddedig yn y gwaith o gynnal y prosiect 'Too Good To Waste'. Mae Michael wedi goresgyn anawsterau gwirioneddol i helpu eraill mewn prosiectau sy'n canolbwyntio ar wella'r amgylchedd drwy ailgylchu. Ers mis Ionawr 2010, mae Michael ei hun wedi gwirfoddoli am y nifer anhygoel o fwy na 7,500 o oriau. Mae nifer di-ri o sefydliadau yn werthfawrogol o gyfraniad eu gwirfoddolwyr. Yn ogystal â'r gwobrau cenedlaethol, cymerodd nifer fawr o enwogion lleol ran yr wythnos diwethaf. Er enghraifft, cynhaliodd Groundwork Gogledd Cymru ddigwyddiad gwirfoddolwyr i ddweud 'diolch' am yr holl gymorth a'r gwaith caled a wnaed dros y flwyddyn ddiwethaf. Fel y soniais, mae oddeutu traean o'n dinasyddion yn gwirfoddoli - mae hynny'n bron i filiwn o bobl yn gwirfoddoli bob blwyddyn, yma yng Nghymru. Mae'n anodd bod yn fanwl gywir gan fod cymaint o weithredu gwirfoddol yn cael ei wneud gan bobl nad ydynt hyd yn oed yn sylweddoli eu bod yn gwirfoddoli. Serch hynny, mae hwn yn ffigwr y dylem ei glodfori. I ddefnyddio cymhariaeth o fyd chwaraeon i ddangos y rhifau, ac rwyf yn gwybod efallai y bydd fy nghydweithwyr yn y gogledd yn ei gwerthfawrogi, gallech lenwi Stadiwm Glannau Dyfrdwy 624 o weithiau a mwy gyda nifer y gwirfoddolwyr a gofnodir bob blwyddyn - presenoldeb y byddai fy nhîm lleol, y Crwydriaid, yn falch iawn o'i gael, rwy'n siŵr. Ond bu gan Gymru, wrth gwrs, ysbryd cymunedol cryf erioed. Mewn sawl ffordd, mae hyn yn ffurfio cymeriad ein cenedl, ac mae'n rhaid i ni wneud popeth o fewn ein gallu i feithrin a manteisio ar yr elfen gyfoethog hon o ysbryd cymunedol. Lywydd, hoffwn gydnabod y gwerth y mae gwirfoddoli yn ei gyfrannu at ein heconomi a'n cymdeithas, a hefyd yr unigolion dirifedi hynny sydd, bob dydd, yn darparu cymorth hanfodol i aelodau o'r teulu, cymdogion a ffrindiau sydd mewn angen. Mae'n anoddach fyth pennu rhif pendant ar gyfer hyn nag ydyw i gyfrifo union nifer y gwirfoddolwyr. Fodd bynnag, gallwn ddychmygu'r straen ychwanegol ar wasanaethau cyhoeddus pe na byddai'r amrywiaeth eang o grwpiau cymunedol ac elusennau yno ar y rheng flaen, y mae pob un ohonom yn eu gweld. Rwy'n falch bod Llywodraeth Cymru wedi bod yn ymrwymedig i annog a chefnogi gwirfoddolwyr. Ailddatganwyd yr ymrwymiad hwn y llynedd yn ein polisi gwirfoddoli, 'Cefnogi Cymunedau, Newid Bywydau'. Mae Llywodraeth Cymru yn glynu wrth yr egwyddorion a nodir yn y ddogfen honno, sy'n cadarnhau ein bod eisoes yn gwneud y pethau iawn. Er enghraifft, cefnogi gwirfoddolwyr newydd drwy ddyfarnu grantiau - ac eleni mae Llywodraeth Cymru wedi cynnig dros £5 miliwn i gefnogi grantiau gwirfoddoli a chynghorau gwirfoddol sirol. Trefnwyd dros 8,000 o leoliadau gwirfoddoli y llynedd, gyda chyllid ar gyfer 417 o bobl ifanc yn derbyn 200 awr o dystysgrifau Gwirfoddolwyr y Mileniwm - gan alluogi Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru i gynnal cronfa ddata o dros 5,000 o gyfleoedd gwirfoddoli, a hyfforddi pobl i ddarparu'r cymorth sydd ei angen ar wirfoddolwyr. Y llynedd, cyfrannodd ein cyllid at hyfforddi 5,000 o ymddiriedolwyr. Ceir camau gweithredu newydd sydd i'w datblygu hefyd. Rwyf am grybwyll dim ond rhai ohonynt heddiw. Gall gwirfoddoli hyrwyddo cynhwysiad cymdeithasol. Mae angen gwell gwybodaeth arnom ynglŷn â'r rhwystrau sy'n atal rhai pobl rhag gwirfoddoli - yn enwedig y rhai hynny sydd ag anghenion cymorth uwch. Byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i ddeall y rhwystrau hyn yn well ac i fynd i'r afael â nhw. Mewn rhai amgylchiadau, gall gwirfoddoli fod yn llwybr i gyflogaeth. Mae hefyd yn bwysig ein bod yn helpu gwirfoddolwyr i ddangos y sgiliau y maent wedi eu datblygu a byddwn yn nodi ffordd addas ar gyfer gwneud hynny hefyd. Rydym hefyd eisiau gwneud yn siŵr bod y cyllid yr ydym yn ei fuddsoddi i gefnogi gwirfoddolwyr yn darparu'r gwerth gorau am arian. Byddwn yn sicrhau bod cynigion gwirfoddoli presennol yn symlach, gan wneud dysgu mwy drwy ddefnyddio'r cyfryngau cymdeithasol neu'r rhyngrwyd neu fynd i'r ganolfan wirfoddoli lleol yn syml, yn effeithiol ac yn hygyrch. Mae gan gyflogwyr hefyd swyddogaeth wrth annog gwirfoddoli. Efallai y bydd rhai ohonoch yn ymwybodol y rhoddir hyd at bum diwrnod y flwyddyn i weision sifil yn Llywodraeth Cymru ar gyfer gweithgareddau gwirfoddol, gan rannu eu harbenigedd â chymunedau a mudiadau gwirfoddol. Mae gweision sifil yn cael eu hannog i ddefnyddio gwirfoddoli fel ffordd o roi rhywbeth yn ôl i'r gymuned a chyflwyno Llywodraeth Cymru i gymunedau, ac i ddysgu eu hunain, o brofiad y rhaglenni. Gall hyn fod yn rhywbeth yr hoffech ystyried ei wneud eich hun - neu eich aelodau staff eich hun, fel Aelodau a chydweithwyr. Mae cymorth ar gael ar wefan gwirfoddolicymru.net, lle y ceir mwy na 5,000 o gyfleoedd gwirfoddoli.