English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Firstly, I'd like to thank the committee for their valuable and important work in this area, and I'd also place on record both my thanks and that of the Minister for Housing and Local Government to the numerous organisations and individuals who have contributed in this. We welcome the work of the committee and we'll be voting in favour today. The Welsh Government is committed to increasing diversity within elected office, working to enable and empower people who want to put themselves forward for election to serve their communities. We know that when our politics reflects our people, our communities and our country are all the better for it. So, working with partners to identify and break down barriers, both in terms of perception and in a more practical sense, and the Chair touched on those practical suggestions that are in the report, which I'll come to shortly. But I'd first like to touch on perception, both in what political office is and who it's for and who is a politician. Leanne Wood talked about the traditional stereotype of what people see of what a politician is, and I hesitate to say 'pale and male' with Huw standing so close to me, but don't worry, we definitely weren't saying you were stale. But in all seriousness, though, when I was growing up, I never thought I'd be a politician because a politician didn't look like me, he wasn't someone like me and it wasn't something that I ever thought I could do. But actually I was thinking about it recently and I think I may have reached that point, Dirprwy Lywydd, when I've matched the stereotype as I'm approaching middle age, I'm white and I now have a wife. But in all seriousness, we know that lived experience means that we can serve our communities with authenticity, and the strongest way to make sure our voice and our views of all parts of our communities and our society are represented in the discussion and debate that takes place within our democracy, both within our communities and within our country. In short, a demographic deficit can shape a democratic deficit and lead to a disconnection with our decision making and our democratic process. But as we've heard today, people can only embark on the journey to become an elected Member if they are aware of what an elected Member is, what they do and how they do it. The Chair has touched on the lack of information out there for people in terms of actually how they could become a councillor and what that involved. So, we need to ensure we all maximise all opportunities to raise awareness of the role and also the value of councillors. We've all heard those negative perceptions and stereotypes of, actually, a councillor who doesn't do anything, they don't work hard, but we all know that across our communities and within this Chamber, people here might be hearing from different backgrounds with a different ideology, but the majority of us want to do our best to serve our communities. So, during the coming months, we will work with partners to identify key components of our campaign to raise the profile of councillors, the key contributions they make to society and the difference they make to their neighbours and wider communities. We will look to capitalise on this and promote and raise awareness of the practical contributions people have made on the ground and in local areas. And key to any campaign will be to challenge the increasing negativity around politics. But it's important that we address this through a partnership approach. But as I said, we don't need to just challenge the perception, we have to take action to remove the practical barriers to participation, both at the outset and to enable ongoing involvement. This involves ensuring appropriate support systems are in place in terms of training and development, emotional support and a mechanism to safeguard well-being. There's already a wide range of training and development opportunities available for councillors, ranging from induction programmes to leadership programmes, but as we've heard today, we can always do more and we can build on this. We'll be looking at what we might do to increase and maximise the opportunities, and we're keen to work with others to identify additional areas for attention.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i'r pwyllgor am eu gwaith gwerthfawr a phwysig yn y maes hwn, a hoffwn hefyd gofnodi fy niolch i a diolch y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol i'r sefydliadau a'r unigolion niferus sydd wedi cyfrannu at hyn. Croesawn waith y pwyllgor a byddwn yn pleidleisio o blaid heddiw. Mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i gynyddu amrywiaeth mewn swyddi etholedig, gan weithio i alluogi a grymuso pobl sydd am sefyll etholiad i wasanaethu eu cymunedau. Pan fydd ein gwleidyddiaeth yn adlewyrchu ein pobl, gwyddom fod ein cymunedau a'n gwlad yn well o'r herwydd. Felly, gweithio gyda phartneriaid i nodi a chwalu rhwystrau, o ran canfyddiad ac mewn ystyr fwy ymarferol, a chyfeiriodd y Cadeirydd at yr awgrymiadau ymarferol sydd yn yr adroddiad, a byddaf yn dod atynt cyn bo hir. Ond yn gyntaf hoffwn grybwyll canfyddiad, o ran beth yw swydd wleidyddol ac i bwy y mae, a phwy sy'n wleidydd. Soniodd Leanne Wood am y stereoteip traddodiadol o'r hyn y mae pobl yn ei weld yw gwleidydd, ac rwy'n petruso rhag dweud 'gwelw a gwryw' gyda Huw'n sefyll mor agos ataf, ond peidiwch â phoeni, yn sicr ni fyddem yn dweud eich bod yn ddiflas. Ond o ddifrif, pan oeddwn i'n tyfu i fyny, ni feddyliais erioed y buaswn yn wleidydd gan nad oedd gwleidydd yn edrych yn debyg i fi, nid oedd yn rhywun tebyg i mi ac nid oedd yn rhywbeth y tybiwn erioed y gallwn ei wneud. Ond mewn gwirionedd roeddwn yn meddwl am y peth yn ddiweddar ac rwy'n meddwl efallai fy mod wedi cyrraedd y pwynt hwnnw, Ddirprwy Lywydd, pan wyf yn cyd-fynd â'r stereoteip gan fy mod yn agosáu at ganol oed, rwy'n wyn ac mae gennyf wraig erbyn hyn. Ond o ddifrif, gwyddom fod profiad byw yn golygu ein bod yn gallu gwasanaethu ein cymunedau'n ddilys, ac mai dyna'r ffordd gryfaf o sicrhau bod ein llais a'n safbwyntiau o bob rhan o'n cymunedau a'n cymdeithas yn cael eu cynrychioli yn y drafodaeth a'r ddadl sy'n digwydd yn ein democratiaeth, yn ein cymunedau ac yn ein gwlad. Yn gryno, gall diffyg demograffig lywio diffyg democrataidd ac arwain at ddiffyg cysylltiad â'n prosesau gwneud penderfyniadau a'n proses ddemocrataidd. Ond fel y clywsom heddiw, ni all pobl gychwyn ar y daith i ddod yn Aelod etholedig os nad ydynt yn ymwybodol o beth yw Aelod etholedig, beth y mae'n ei wneud a sut y mae'n ei wneud. Mae'r Cadeirydd wedi crybwyll diffyg gwybodaeth i bobl ynglŷn â sut y gallent ddod yn gynghorydd a beth y mae hynny'n ei olygu. Felly, mae angen i ni sicrhau ein bod yn manteisio i'r eithaf ar bob cyfle i godi ymwybyddiaeth o rôl a gwerth cynghorwyr. Mae pawb ohonom wedi clywed y canfyddiadau a'r ystrydebau negyddol, am gynghorwyr nad ydynt yn gwneud unrhyw beth, nad ydynt yn gweithio'n galed, ond ar draws ein cymunedau ac yn y Siambr hon, gŵyr pawb ohonom y gallai pobl yma fod yn clywed o wahanol gefndiroedd gydag ideoleg wahanol, ond mae'r mwyafrif ohonom am wneud ein gorau i wasanaethu ein cymunedau. Felly, yn ystod y misoedd nesaf, byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i nodi elfennau allweddol ein hymgyrch i godi proffil cynghorwyr, y cyfraniadau allweddol a wnânt i gymdeithas a'r gwahaniaeth y maent yn ei wneud i'w cymdogion a'r cymunedau ehangach. Byddwn yn ceisio manteisio ar hyn a hyrwyddo a chodi ymwybyddiaeth o'r cyfraniadau ymarferol y mae pobl wedi'u gwneud ar lawr gwlad ac mewn ardaloedd lleol. Bydd herio'r negyddoldeb cynyddol ynghylch gwleidyddiaeth yn allweddol i unrhyw ymgyrch. Ond mae'n bwysig ein bod yn mynd i'r afael â hyn drwy weithio mewn partneriaeth. Ond fel y dywedais, mae angen i ni wneud mwy na herio'r canfyddiad yn unig, mae'n rhaid i ni weithredu i ddileu'r rhwystrau ymarferol i gyfranogi, ar y dechrau ac er mwyn galluogi cyfranogiad parhaus. Mae hyn yn cynnwys sicrhau bod systemau cymorth priodol ar waith o ran hyfforddiant a datblygiad, cymorth emosiynol a mecanwaith i ddiogelu lles. Mae amrywiaeth eang o gyfleoedd hyfforddi a datblygu eisoes ar gael i gynghorwyr, yn amrywio o raglenni sefydlu i raglenni arweinyddiaeth, ond fel y clywsom heddiw, gallwn bob amser wneud mwy a gallwn adeiladu ar hyn. Byddwn yn edrych ar yr hyn y gallwn ei wneud i gynyddu a gwneud y gorau o'r cyfleoedd, ac rydym yn awyddus i weithio gydag eraill i nodi meysydd ychwanegol i roi sylw iddynt.