English: There is a touch of the Jekyll and Hyde about this motion, isn't there? On the one hand, I agree entirely with the points about air pollution, the need for more investment in public transport infrastructure, improving electric vehicle charge points and working with bus operators - they're all really important issues. Then, the second and third parts of the motion seem to undercut the first, talking about building the M4 relief road, come what may. Even as Wales prioritises public transport, active travel, electric vehicles, we will still need roads, Llywydd, but why doesn't the motion talk about priority lanes? Why doesn't it mention schemes to adapt roads for buses and trams and electric vehicles and for electric-only highways? This debate could have sparked a discussion about devolving road tax and fuel duty, of devolving the HGV levy so that we could create a replacement eco levy based on road use, local public transport options and emissions. And why doesn't the motion mention low-emission zones in our cities, integrating the network of active travel and public transport, or propose ideas about cycle ways in commuter areas? The Conservatives could have taken this opportunity to advance ideas for facing the crises of the twenty-first century, instead of lumbering us with ideas from the twentieth. But the first part of the motion, Llywydd, raises vital concerns about air pollution - that's what I want to focus on. When people talk about roads, or any major infrastructure project, it's normally cloaked in language about powering the future, the journey to tomorrow, but our collective obsession with concrete means that children are the collateral damage. Congestion is said to clog the arteries of our nation, but it also chokes the lungs of our children. It traps us in a future of smog and tarmac. It isn't just an inconvenience, it is a slow-motion killer. Asthma UK and the British Lung Foundation are working with many of us on a campaign to introduce a clean air Act in Wales. The reason we want that Act is because children who grow up near the most polluted streets are five times more likely to have poor lung development. We're living in a time of pandemic, when a respiratory virus has nearly ground the earth to a halt, so we shouldn't ignore that notion. Even short-term exposure can worsen conditions like childhood asthma and chronic obstructive pulmonary disease. Long-term exposure to nitrogen dioxide is linked to chronic respiratory morbidity - chronic morbidity. They're not terms we should just be bandying about as though they're acceptable or normal, they should fill us all with shame. Nearly 10 per cent of all children who live in Wales are thought to have asthma, and for everyone who lives within 50m of a major road, the risk of developing lung cancer increases by up to 10 per cent. It gets worse, Llywydd. Air pollution is just as bad for pregnant women as smoking. It increases the risk of premature labour and stillbirth. If a baby is born prematurely, it can mean low birth weight, underdeveloped lungs and can lead to the baby dying shortly after it's born. And studies draw links between car exhaust fumes and miscarriage. One study suggests these exhausts can increase the chance of losing a pregnancy by 16 per cent. Let's not dismiss that out of hand because I've started quoting figures. Those are lives that don't get started. By failing to act on air pollution, we are gambling with the life chances of generations not yet born. We are condemning children to grow up with stunted and underdeveloped lungs. This motion should have ended with the first clause. That is the scandal. We need a clean air Act for Wales, not in the next legislative statement, not in a few months' time, we need it now, and we need it with urgency.
Welsh: Mae cyffyrddiad o'r Jekyll a Hyde am y cynnig hwn, onid oes? Ar y naill law, cytunaf yn llwyr â'r pwyntiau ynghylch llygredd aer, yr angen am fwy o fuddsoddi mewn seilwaith trafnidiaeth gyhoeddus, gwella pwyntiau gwefru cerbydau trydan a gweithio gyda gweithredwyr bysiau - maent i gyd yn faterion pwysig iawn. Yna, mae'n ymddangos bod ail a thrydedd ran y cynnig yn tandorri'r rhan gyntaf, wrth sôn am adeiladu ffordd liniaru'r M4, doed a ddelo. Hyd yn oed wrth i Gymru flaenoriaethu trafnidiaeth gyhoeddus, teithio llesol, cerbydau trydan, bydd angen ffyrdd arnom o hyd, Lywydd, ond pam nad yw'r cynnig yn sôn am lonydd blaenoriaeth? Pam nad yw'n sôn am gynlluniau i addasu ffyrdd ar gyfer bysiau a thramiau a cherbydau trydan ac ar gyfer priffyrdd trydan yn unig? Gallai'r ddadl hon fod wedi sbarduno trafodaeth am ddatganoli treth ffyrdd a tholl ar danwydd, am ddatganoli'r ardoll ar gerbydau nwyddau trwm fel y gallem greu ardoll eco newydd yn ei lle yn seiliedig ar ddefnydd o ffyrdd, opsiynau trafnidiaeth gyhoeddus lleol ac allyriadau. A pham nad yw'r cynnig yn sôn am barthau allyriadau isel yn ein dinasoedd, gan integreiddio'r rhwydwaith teithio llesol a thrafnidiaeth gyhoeddus, neu'n cynnig syniadau am lonydd beicio mewn ardaloedd cymudo? Gallai'r Ceidwadwyr fod wedi manteisio ar y cyfle hwn i argymell syniadau ar gyfer wynebu argyfyngau'r unfed ganrif ar hugain, yn lle ein llethu gan syniadau o'r ugeinfed ganrif. Ond mae rhan gyntaf y cynnig, Lywydd, yn codi pryderon hanfodol am lygredd aer - dyna'r hyn rwyf am ganolbwyntio arno. Pan fydd pobl yn siarad am ffyrdd, neu unrhyw brosiect seilwaith mawr, caiff ei wisgo fel arfer mewn iaith am bweru'r dyfodol, y daith i yfory, ond mae ein hobsesiwn cyfunol â choncrit yn golygu mai plant yw'r difrod cyfochrog. Dywedir bod tagfeydd traffig yn tagu prifwythiennau ein gwlad, ond mae hefyd yn tagu ysgyfaint ein plant. Mae'n ein caethiwo mewn dyfodol o fwrllwch a tharmac. Nid anghyfleustra yn unig ydyw, mae'n lladdwr araf. Mae Asthma UK a Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint yn gweithio gyda llawer ohonom ar ymgyrch i gyflwyno Deddf aer glân yng Nghymru. Y rheswm pam ein bod am gael y Ddeddf honno yw bod plant sy'n tyfu i fyny ger y strydoedd mwyaf llygredig bum gwaith yn fwy tebygol o ddioddef am nad yw eu hysgyfaint yn datblygu fel y dylent. Rydym yn byw mewn adeg o bandemig, pan fo feirws anadlol bron â bod wedi dod â'r byd i stop, felly ni ddylem anwybyddu hynny. Gall cysylltiad tymor byr hyd yn oed waethygu cyflyrau fel asthma plentyndod a chlefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint. Mae cysylltiad hirdymor â nitrogen deuocsid yn gysylltiedig ag afiachusrwydd anadlol cronig - afiachusrwydd cronig. Nid ydynt yn dermau y dylem fod yn eu lleisio'n ysgafn fel pe baent yn dderbyniol neu'n normal, dylent lenwi pob un ohonom â chywilydd. Credir bod asthma ar bron i 10 y cant o'r holl blant sy'n byw yng Nghymru, ac i bawb sy'n byw o fewn 50m i ffordd fawr, mae'r risg o ddatblygu canser yr ysgyfaint yn cynyddu hyd at 10 y cant. Mae'n gwaethygu, Lywydd. Mae llygredd aer yr un mor ddrwg i fenywod beichiog ag ysmygu. Mae'n cynyddu'r risg o esgor cynamserol a marw-enedigaeth. Os caiff babi ei eni'n gynamserol, gall olygu pwysau geni isel, ysgyfaint nad ydynt wedi datblygu'n ddigonol a gall arwain at farwolaeth babanod yn fuan ar ôl eu geni. Ac mae astudiaethau'n gweld cysylltiad rhwng mygdarth ceir a chamesgoriad. Mae un astudiaeth yn awgrymu y gall mygdarthau o'r fath gynyddu'r perygl o golli beichiogrwydd 16 y cant. Gadewch i ni beidio â diystyru hynny am fy mod wedi dechrau dyfynnu ffigurau. Mae'r rheini'n fywydau nad ydynt yn dechrau. Drwy fethu gweithredu ar lygredd aer, rydym yn gamblo gyda chyfleoedd bywyd cenedlaethau nad ydynt wedi'u geni eto. Rydym yn condemnio plant i dyfu i fyny gydag ysgyfaint diffygiol heb ddatblygu'n llawn. Dylai'r cynnig hwn fod wedi dod i ben gyda'r cymal cyntaf. Dyna'r sgandal. Mae arnom angen Deddf aer glân i Gymru, nid yn y datganiad deddfwriaethol nesaf, nid ymhen ychydig fisoedd, mae arnom ei hangen yn awr, ac mae arnom ei hangen yn ddybryd.