English: Diolch, Deputy Llywydd. It gives me great pleasure also to speak in this debate. The foundational economy, as the Bevan Foundation rightly states, is a grand name for those business activities that we use every day and see all around us. Business like the Welsh retail, care, food, health and energy industries that have been mentioned may not have the glamour of other aspects of the economy, but it is high time that we all gave them the importance that they are due. I believe also that social procurement has a vital and critical role to play in stimulating our economy. In Wales, the foundational economy provides real jobs for over half a million people. It provides essential services that form the heartbeat of local communities such as the village shop or care setting or processing or distribution or health centres. It is essential for a safe, sustainable and secure society less reliant on wider nations and insecure supply lines. The foundational economy is also relatively stable against external economic shocks - critical, post Brexit. It is relatively evenly spread across Wales. But equally, it is proven to have majoritively poorer terms and conditions, as has already been mentioned - majoritively women. So, addressing these issues could improve Welsh workers' pay and also our economic and fiscal base. We know that we live in an ever-changing world, and no longer are people afforded the security of a job for life. Pay a visit to any national supermarket and you are met with self-service tills where once you were met by a member of staff, as has been mentioned by Lee Waters and Jenny Rathbone. Yet in this world of hurtling change we know one constant, and that is: work affords people the opportunity to earn money and the opportunity to have enhanced self-respect in their lives, and adds to the well-being of a shared community where everyone's success impacts on us all. We must all back a renewed emphasis on the foundational economy, because at its heart it is vital as we seek to combat poverty, and all in a world of vastly shrinking public sector funding and hugely retracting welfare safety nets. Today in the UK, 13.5 million people are living in poverty. Of these, 7.9 million are working-age adults. Sadly, most shocking of all, 66 per cent of working households are in poverty - and they have someone doing paid work. When the political journalist of the 'Argus', Ian Craig, interviewed me earlier this year, he asked me what my priorities were as Islwyn Assembly Member. The answer was obvious. I said to him that, as a young adult, I was instrumental in setting up a number of tenants and residents associations, including at the Ty-Sign housing estate where I live today - the largest in my county borough - and that as a Welsh Assembly Member, I want to do everything that I can do to tackle poverty, both in Islwyn and across Wales. The biggest issue for the people I see in my office, as many do in this Chamber on a regular basis, is poverty. It is paying your bills. It is having a decent standards of living. It is employment rights. It is security at work. It is economic viability. Many people today are suffering through a whole tranche, a tsunami of things, which are forced on them, increasing poor mental health, increasing workload on our hospitals, increasing people's unhappiness.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n rhoi pleser mawr i minnau hefyd siarad yn y ddadl hon. Mae'r economi sylfaenol, fel y mae Sefydliad Bevan yn dweud yn gywir, yn enw mawreddog ar y gweithgareddau busnes a ddefnyddiwn bob dydd ac a welwn o'n cwmpas. Efallai na fydd busnes fel y diwydiannau manwerthu, gofal, bwyd, iechyd ac ynni yng Nghymru sydd wedi cael eu crybwyll yn meddu ar apêl agweddau eraill o'r economi, ond mae'n hen bryd i bawb ohonom roi'r parch y maent yn eu haeddu iddynt. Rwy'n credu hefyd fod gan gaffael cymdeithasol rôl hanfodol ac allweddol i'w chwarae yn ysgogi ein heconomi. Yng Nghymru, mae'r economi sylfaenol yn darparu swyddi go iawn i dros hanner miliwn o bobl. Mae'n darparu gwasanaethau hanfodol sy'n ffurfio curiad calon cymunedau lleol fel y siop y pentref neu'r lleoliad gofal neu brosesu neu ddosbarthu neu ganolfannau iechyd. Mae'n hanfodol i gymdeithas ddiogel, gynaliadwy a saff sy'n llai dibynnol ar wledydd ehangach a llinellau cyflenwi ansicr. Mae'r economi sylfaenol hefyd yn gymharol sefydlog yn erbyn ergydion economaidd allanol - sy'n allweddol yn sgil Brexit. Mae wedi'i gwasgaru'n weddol gyfartal ledled Cymru. Ond yn yr un modd, profwyd bod ei hamodau a'i thelerau gan amlaf yn dlotach, fel y soniwyd eisoes - ac mae'n cynnwys mwy o fenywod na dynion. Felly, gallai mynd i'r afael â'r materion hyn wella cyflogau gweithwyr Cymru yn ogystal â'n sylfaen economaidd ac ariannol. Rydym yn gwybod ein bod yn byw mewn byd sy'n newid yn gyson, ac nad yw sicrwydd swydd am oes ar gael i bobl bellach. Os ymwelwch ag unrhyw archfarchnad genedlaethol fe welwch diliau hunanwasanaeth lle y byddai aelod o staff yn sefyll o'r blaen, fel y crybwyllodd Lee Waters a Jenny Rathbone. Eto i gyd, yn y byd hwn o newid sydyn rydym yn gwybod bod un peth yn gyson, sef bod gwaith yn rhoi cyfle i bobl ennill arian a'r cyfle i wella'u hunan-barch yn eu bywydau, ac yn ychwanegu at les cymuned a rennir lle y mae llwyddiant pawb yn effeithio ar bob un ohonom. Mae'n rhaid i bawb ohonom gefnogi pwyslais o'r newydd ar yr economi sylfaenol, oherwydd mae'n hanfodol wrth i ni geisio trechu tlodi, a'r cyfan mewn byd lle y mae cyllid y sector cyhoeddus yn crebachu'n enfawr a rhwydi diogelwch lles wedi'u cyfyngu fwyfwy. Heddiw yn y DU, mae 13.5 miliwn o bobl yn byw mewn tlodi. O'r rhain, mae 7.9 miliwn yn oedolion o oedran gweithio. Yn anffodus, yn fwyaf syfrdanol, mae 66 y cant o aelwydydd sy'n gweithio yn byw mewn tlodi - ac mae ganddynt rywun sy'n gwneud gwaith am dâl. Pan gefais fy nghyfweld gan newyddiadurwr gwleidyddol yr 'Argus', Ian Craig, yn gynharach eleni, gofynnodd i mi beth oedd fy mlaenoriaethau fel Aelod Cynulliad dros Islwyn. Roedd yr ateb yn amlwg. Dywedais wrtho, fel oedolyn ifanc, fy mod wedi cyfrannu at y gwaith o sefydlu nifer o gymdeithasau tenantiaid a phreswylwyr, gan gynnwys ystad dai Ty Sign lle rwy'n byw heddiw - y fwyaf yn fy mwrdeistref sirol - ac fel Aelod o Gynulliad Cymru, rwyf am wneud popeth y gallaf ei wneud i drechu tlodi, yn Islwyn ac ar draws Cymru. Y broblem fwyaf i'r bobl a welaf yn fy swyddfa, fel y bydd nifer yn y Siambr hon yn eu gweld yn rheolaidd, yw tlodi. Talu eich biliau, cael safon byw sy'n weddus, hawliau cyflogaeth, gwaith sicr, hyfywedd economaidd: mae llawer o bobl heddiw yn dioddef drwy gyfres gyfan, tswnami o bethau, a orfodir arnynt, pethau sy'n cynyddu iechyd meddwl gwael, llwyth gwaith ein hysbytai ac anhapusrwydd pobl.