English: The Social Services and Well-being (Wales) Act 2014, our long-term plan for health and social care and 'Prosperity for All' have embedded within them the need to centre our services around the person and to build the capacity of our communities to support better health and well-being. As a Government, we need to do all that we can to support people to be more included in their communities and I believe that the improving lives programme provides us with the route-map to achieve this for people with a learning disability and for their families. The recommendations are extensive, however, I believe that the three immediate priorities are: the reduction of health inequalities, increasing community integration and improving planning and funding systems. Evidence from a number of reports shows that the life expectancy of people with a learning disability is considerably lower than others in our population. The improving lives programme aims to reduce this inequality and prevent premature deaths. Reasonable adjustments in all healthcare settings will enable people to access appropriate services in a timely fashion. Annual health checks for people with a learning disability are important and work is currently being undertaken to explore ways in which we can increase the uptake of these. This includes developing a standardised, all-Wales, easy-read invitation letter, promoting joint working between colleagues in primary care and learning disability services to ensure that all those eligible for health checks are known to services. In our general hospitals, we aim to increase the use of the care bundles, originally launched in 2014, following a coroner's report into the death of Paul Ridd, whose family now run the Paul Ridd Foundation - a key partner in supporting our work on health inequalities. The Paul Ridd Foundation has a full programme of hospital learning disability champions training and has ensured that wards across Wales have a resource folder to support the use of care bundles. Our second priority is that of increasing community integration. Two weeks ago, I visited a Mencap Cymru friendship project and I was struck by the personal experiences of stigma and isolation that the children and young people told me about. They also told me how they felt that there was a difference in the aspirations society had for them and for young people as a whole. I am sure that all Members would agree that tackling the stigma that people with a learning disability and their families face must be a key priority. We need to push for the same attitudinal change we are beginning to see around mental health, by celebrating the contribution that people with a learning disability make to our communities, and using our funding streams to ensure that people achieve their aspirations. So, some of the things we will look to do will include: working with the Minister for Housing and Regeneration to increase housing options and ensure people live closer to home, through the targeted 20,000 new homes agenda; using the £105 million, three-year integrated care fund capital programme announced last week by the Minister for Housing and Regeneration to support people with a learning disability to lead independent and successful lives - I look forward to working with the regional partnership boards to achieve the best results for people with a learning disability from this boost in investment; and supporting projects for people with a learning disability through the revenue arm of the integrated care fund, to which we have again allocated £50 million in 2018-19. The scope of the fund has expanded to include regional partnership boards' priority areas for integration, including people with a leaning disability, resulting in financial backing for a wide range of projects that increase the community integration of people with a learning disability. Finally, we all will recognise that one of the most powerful ways of ensuring that people feel integrated into their communities is ensuring that people have a route into work. With only 6 per cent of people with a learning disability in paid employment, I recognise the enormity of the challenge we face. So, I will work with the Minister for Welsh Language and Lifelong Learning to explore options for people with a learning disability to access employability support, including the possibility of introducing supported paid-work placements. Our final priority is the need to look at improving data and access to funding. Social services registers indicate that there are 15,000 people with a learning disability in Wales, but it is thought that there are many more not currently in receipt of services. As the needs of these people change, they may well require greater support. So, it is therefore proposed that we conduct research and gather data on the population of people with a learning disability in Wales to better understand their needs going forward. We also need to make better use of existing funding through looking at how direct payments are used and reallocating health and social care funding to enable swift packages of care to be agreed, combined with the joint commissioning of services. So, I am indebted to the support of the learning disability ministerial advisory group in delivering this report and the recommendations. I very much look forward to working with them and the chair, Mrs Gwenda Thomas, and the co-chair, Miss Sophie Hinksman, to deliver services that will indeed improve the lives of people with a learning disability in Wales. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Yn gwbl ganolog i'r Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, ein cynllun hirdymor ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol a 'Ffyniant i bawb', mae'r angen i ganoli ein gwasanaethau ar yr unigolyn ac i feithrin gallu ein cymunedau i gefnogi gwell iechyd a lles. Fel Llywodraeth, mae angen inni wneud popeth o fewn ein gallu i gefnogi pobl i gael eu cynnwys yn fwy helaeth yn eu cymunedau. Credaf fod y rhaglen gwella bywydau yn rhoi inni'r trywydd i gyflawni hyn ar gyfer pobl ag anabledd dysgu a'u teuluoedd. Mae'r argymhellion yn eang. Serch hynny, credaf mai'r tair blaenoriaeth flaenaf yw: lleihau anghydraddoldebau iechyd, cynyddu integreiddio yn y gymuned a gwella systemau cynllunio ac ariannu. Mae tystiolaeth o nifer o adroddiadau yn dangos bod disgwyliad oes pobl ag anabledd dysgu gryn dipyn yn is nag eiddo eraill yn ein poblogaeth. Mae'r rhaglen gwella bywydau yn gwneud ymgais i leihau'r anghydraddoldeb hwn ac atal marwolaethau cynamserol. Bydd addasiadau rhesymol yn yr holl leoliadau gofal iechyd yn galluogi pobl i gael gafael ar wasanaethau priodol yn brydlon. Mae archwiliadau iechyd blynyddol ar gyfer pobl ag anabledd dysgu yn bwysig ac mae gwaith ar y gweill ar hyn o bryd i archwilio'r ffyrdd o gynyddu'r archwiliadau hyn. Mae hyn yn cynnwys datblygu llythyr gwahoddiad safonol a syml, ar sail Cymru gyfan, yn hyrwyddo gweithio ar y cyd rhwng cydweithwyr yn y gwasanaethau gofal sylfaenol ac anabledd dysgu i sicrhau y bydd pob un sy'n gymwys am wiriadau iechyd yn hysbys i'r gwasanaethau. Yn ein hysbytai cyffredinol, ein nod yw cynyddu'r defnydd o'r pecynnau gofal, a lansiwyd yn wreiddiol yn 2014, yn dilyn adroddiad crwner i farwolaeth Paul Ridd, y mae ei deulu erbyn hyn yn rhedeg y Paul Ridd Foundation - partner allweddol wrth gefnogi ein gwaith ar anghydraddoldebau iechyd. Mae gan y Paul Ridd Foundation raglen lawn o hyfforddi hyrwyddwyr anabledd dysgu mewn ysbytai ac mae wedi sicrhau bod gan wardiau ledled Cymru ffolder adnoddau i gefnogi'r defnydd o becynnau gofal. Ein hail flaenoriaeth yw mwy o integreiddio yn y gymuned. Bythefnos yn ôl, ymwelais ag un o brosiectau cyfeillgarwch Mencap Cymru a chefais fy nharo gan y profiadau personol o stigma ac unigedd yr oedd y plant a'r bobl ifanc yn sôn amdanynt. Dywedasant wrthyf hefyd eu bod yn teimlo bod gwahaniaeth rhwng y dyheadau sydd gan gymdeithas ar eu cyfer nhw a'r dyheadau ar gyfer pobl ifanc yn gyffredinol. Rwy'n siŵr y byddai'r Aelodau i gyd yn cytuno ei bod yn flaenoriaeth allweddol mynd i'r afael â'r stigma y mae pobl ag anabledd dysgu a'u teuluoedd yn ei wynebu. Mae angen inni bwyso am yr un newid agwedd yr ydym yn dechrau ei weld gydag iechyd meddwl, gan ddathlu'r cyfraniad y mae pobl ag anabledd dysgu yn ei wneud i'n cymunedau, a defnyddio ein ffrydiau ariannu i sicrhau bod pobl yn cyflawni eu dyheadau. Felly, bydd rhai o'r pethau y bwriadwn eu gwneud yn cynnwys: gweithio gyda'r Gweinidog Tai ac Adfywio i gynyddu'r dewis o dai a sicrhau bod pobl yn byw yn nes at eu cartref, drwy'r agenda 20,000 o gartrefi newydd wedi'i thargedu; gan ddefnyddio'r rhaglen gronfa gyfalaf gofal integredig dair blynedd gwerth £105 miliwn a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf gan y Gweinidog Tai ac Adfywio i gefnogi pobl ag anabledd dysgu i fyw bywydau annibynnol a llwyddiannus - rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda byrddau'r partneriaethau rhanbarthol i sicrhau'r canlyniadau gorau ar gyfer pobl ag anabledd dysgu gan yr hwb hwn mewn buddsoddiad; a chefnogi prosiectau ar gyfer pobl ag anabledd dysgu drwy gangen refeniw'r gronfa gofal integredig, yr ydym eto wedi dyrannu £50 miliwn iddi yn 2018-19. Ehangwyd cwmpas y gronfa i gynnwys meysydd blaenoriaethu y byrddau partneriaeth rhanbarthol ar gyfer integreiddio, gan gynnwys pobl ag anabledd dysgu. Mae hyn wedi arwain at gefnogaeth ariannol i amrywiaeth eang o brosiectau sy'n golygu mwy o integreiddio cymunedol ar gyfer pobl ag anabledd dysgu. Yn olaf, byddwn i gyd yn cydnabod mai un o'r ffyrdd mwyaf pwerus o sicrhau bod pobl yn teimlo'n integredig yn eu cymunedau yw sicrhau bod pobl yn cael llwybr i waith. Gyda dim ond 6 y cant o bobl ag anabledd dysgu mewn cyflogaeth â thâl, rwy'n cydnabod anferthedd yr her a wynebwn. Felly, byddaf yn gweithio gyda Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes i ymchwilio i ddewisiadau ar gyfer pobl ag anabledd dysgu i gael gafael ar gymorth cyflogadwyedd, gan gynnwys y posibilrwydd o gyflwyno lleoliadau gwaith cyflogedig a gynorthwyir. Ein blaenoriaeth derfynol yw'r angen i edrych ar wella data a'r cyllid sydd ar gael. Mae'r cofrestri gwasanaethau cymdeithasol yn dangos bod 15,000 o bobl ag anabledd dysgu yng Nghymru, ond credir bod llawer mwy na hynny nad ydyn nhw ar hyn o bryd yn cael gwasanaethau. Wrth i anghenion y bobl hyn newid, mae'n debyg iawn y bydd angen mwy o gymorth arnyn nhw. Felly, cynigir ein bod yn cynnal ymchwil ac yn casglu data ar boblogaeth y rhai ag anabledd dysgu yng Nghymru i ddeall eu hanghenion yn well i'r dyfodol. Mae angen inni hefyd wneud gwell defnydd o'r cyllid presennol drwy edrych ar sut mae taliadau uniongyrchol yn cael eu defnyddio ac ailddyrannu cyllid iechyd a gofal cymdeithasol i alluogi cytundeb cyflym ar becynnau gofal, ynghyd â chomisiynu gwasanaethau ar y cyd. Felly, rwy'n ddyledus i gefnogaeth y grŵp cynghori gweinidogol ar anabledd dysgu wrth gynhyrchu'r adroddiad hwn a'r argymhellion. Rwy'n edrych ymlaen yn fawr at gydweithio â nhw a'r cadeirydd, Mrs Gwenda Thomas, a'r cyd-gadeirydd, Miss Sophie Hinksman, i ddarparu gwasanaethau a fydd yn wir yn gwella bywydau pobl ag anabledd dysgu yng Nghymru. Diolch, Dirprwy Lywydd.