English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I broadly welcome the statement from the Government today. People in Wales are generally living longer; it is estimated that in 20 years, a quarter of the population may be over 65. With an ageing population, publishing a strategy that makes life easier for older people is something that any responsible government should be doing, from the practical side of things. Looking after our most vulnerable is not just practical, however; it is also a moral thing to do. We have a duty to look after our most vulnerable in society, and some of our elderly people are among the most vulnerable. Just last week, we had Carers Rights Day, so this strategy is quite timely. The National Pensioners Convention Wales say that older unpaid carers often find it difficult to access support as information and advice services continue to move online. There is a real danger that older people could be digitally excluded here and in other ways too. How will the Government ensure that information regarding services and support will be made widely available and accessible in all formats? Does the Minister agree that improved integration of health and care services would improve the accessibility of information, and that further work needs to be done to support unpaid carers and to ensure their physical and mental well-being? The pandemic has also changed the way in which we access health services. Many consultations have moved online, which means many older people are left unable to access essential services unless they are information-technology proficient. This was backed up by an Age Cymru survey of older people's experiences in Wales during the COVID-19 lockdown. It found that 40.5 per cent of responders had issues with accessing GP services, and 6 per cent responded that they could not access GP services at all. I'm keen to ensure that those people who are not online, for whatever reason, and those who prefer face-to-face consultations are not left languishing in the queue, receiving a second-class service. Will the Government, therefore, implement a blended approach that offers appropriate access to those who need and/or prefer face-to-face consultations? It is well established that some people who have Welsh as a first language lose their ability to communicate through the medium of English as they get older. I'm pleased that this strategy acknowledges that this matter is important for all services, but this is especially the case in health and social care, because the quality of the care may be compromised by ineffective communication. Could the Minister, therefore, provide an update on the current level of Welsh language provision in the health and care service? Does the Government believe that there are enough Welsh-speaking staff currently working in health and care services? In summary, for this strategy to be effective, it must be interwoven throughout Government. Will all departments be engaged to create an age-friendly society? Will this plan, laudable in print, have the necessary budget and backing to be put into action? Will outputs be monitored, reviewed, and lead to changes if necessary? For the sake of older people, I sincerely hope so. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'n fras y datganiad gan y Llywodraeth heddiw. Yn gyffredinol, mae pobl yng Nghymru yn byw'n hirach; amcangyfrifir y gallai chwarter y boblogaeth fod dros 65 oed mewn 20 mlynedd. Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio, mae cyhoeddi strategaeth sy'n gwneud bywyd yn haws i bobl hŷn yn rhywbeth y dylai unrhyw lywodraeth gyfrifol fod yn ei wneud, o ochr ymarferol pethau. Fodd bynnag, nid yw gofalu am ein pobl fwyaf agored i niwed yn ymarferol yn unig; mae hefyd yn beth moesol i'w wneud. Mae gennym ni ddyletswydd i ofalu am ein pobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas, ac mae rhai o'n pobl oedrannus ymhlith y rhai mwyaf agored i niwed. Yr wythnos diwethaf, cawsom ni Ddiwrnod Hawliau Gofalwyr, felly mae'r strategaeth hon yn eithaf amserol. Mae Confensiwn Cenedlaethol Pensiynwyr Cymru yn dweud bod gofalwyr di-dâl hŷn yn aml yn ei chael hi'n anodd cael gafael ar gymorth wrth i wasanaethau gwybodaeth a chyngor barhau i symud ar-lein. Mae perygl gwirioneddol y gallai pobl hŷn gael eu hallgáu'n ddigidol yma ac mewn ffyrdd eraill hefyd. Sut y bydd y Llywodraeth yn sicrhau y bydd gwybodaeth ynghylch gwasanaethau a chymorth ar gael yn eang ac yn hygyrch ym mhob fformat? A yw'r Gweinidog yn cytuno y byddai cyfuno gwasanaethau iechyd a gofal yn well yn gwella hygyrchedd gwybodaeth, a bod angen gwneud rhagor o waith i gefnogi gofalwyr di-dâl a sicrhau eu lles corfforol a meddyliol? Mae'r pandemig hefyd wedi newid y ffordd yr ydym ni'n defnyddio gwasanaethau iechyd. Mae llawer o ymgynghoriadau wedi symud ar-lein, sy'n golygu nad yw llawer o bobl hŷn yn gallu manteisio ar wasanaethau hanfodol oni bai eu bod yn fedrus ym maes technoleg gwybodaeth. Cafodd hyn ei ategu gan arolwg Age Cymru o brofiadau pobl hŷn yng Nghymru yn ystod cyfnod clo COVID-19. Gwnaethon nhw ddarganfod bod gan 40.5 y cant o'r ymatebwyr broblemau o ran cael gafael ar wasanaethau meddygon teulu, ac ymatebodd 6 y cant na allen nhw fanteisio ar wasanaethau meddygon teulu o gwbl. Rwy'n awyddus i sicrhau nad yw'r bobl hynny nad ydyn nhw ar-lein, am ba reswm bynnag, a'r rhai y mae'n well ganddyn nhw ymgynghoriadau wyneb yn wyneb yn cael eu gadael yn aros yn hir yn y ciw, gan dderbyn gwasanaeth eilradd. A wnaiff y Llywodraeth, felly, weithredu dull cyfunol sy'n cynnig mynediad priodol i'r rhai sydd angen a/neu sy'n well ganddyn nhw ymgynghori wyneb yn wyneb? Mae wedi hen sefydlu bod rhai pobl sydd â'r Gymraeg fel iaith gyntaf yn colli eu gallu i gyfathrebu drwy gyfrwng y Saesneg wrth iddyn nhw fynd yn hŷn. Rwy'n falch bod y strategaeth hon yn cydnabod bod y mater hwn yn bwysig i bob gwasanaeth, ond mae hyn yn arbennig o wir ym maes iechyd a gofal cymdeithasol, oherwydd gall cyfathrebu aneffeithiol beryglu ansawdd y gofal. A allai'r Gweinidog, felly, roi'r wybodaeth ddiweddaraf am lefel bresennol y ddarpariaeth Gymraeg yn y gwasanaeth iechyd a gofal? A yw'r Llywodraeth yn credu bod digon o staff sy'n siarad Cymraeg yn gweithio ym maes gwasanaethau iechyd a gofal ar hyn o bryd? I grynhoi, er mwyn i'r strategaeth hon fod yn effeithiol, rhaid ei chydblethu drwy'r Llywodraeth gyfan. A fydd pob adran yn ymwneud â chreu cymdeithas sydd o blaid pobl hŷn? A fydd y cynllun hwn, sydd i'w ganmol mewn print, yn cael y gyllideb a'r gefnogaeth angenrheidiol i'w rhoi ar waith? A fydd allbynnau'n cael eu monitro, eu hadolygu, ac yn arwain at newidiadau os bydd eu hangen? Er mwyn pobl hŷn, yr wyf i'n fawr obeithio hynny. Diolch yn fawr.