English: Can I just start by saying I've learnt something that the laws of Hywel Dda are dated to 962, and Dai also mentioned this, but Hywel died in 950? But I suppose it took the monks of Whitland a little while to produce the manuscript. But, anyway, it does seem that our law making and dealing with our fundamental constitutional law takes a little while, so perhaps I should bear that in mind. Can I welcome the statement and also the Law Commission's report 'Form and Accessibility of the Law Applicable in Wales'? I look forward to a fuller response to that report, which is now entangled in the pilot project, it seems to me, if I've inferred, from what the Counsel General said, correctly. But when that response comes more comprehensively, I think it would be very useful, as it's an excellent report in my view. Can I say that I do agree that we now have a window of opportunity to consolidate and even codify much of Welsh law? I do regard consolidation as highly desirable, but the other end of that virtuous spectrum is full codification, which indeed would make us unique in the British isles and I think would be a shining example in the spirit of Hywel Dda in many ways. It would certainly make the law clearer and more accessible. We have that window because we're a new institution, although we're now in our fifth Assembly. Of course, it's only the second one, effectively, with law-making powers. But this opportunity won't last forever, so I do welcome the initiative you are taking. I commend what Dai Lloyd said about bilingual law making. I think this is sometimes overlooked. When you legislate bilingually you can illuminate legal principles better in one language than in another sometimes, so they need to work effectively together. It is certainly not a sophisticated form of translation; it really is something that goes together and feeds off intellectual process in both our linguistic traditions. Can I just say that the Conservative group will be very keen and willing to co-operate in this much-needed reform? Can I just test you, then, on how this is going to be taken forward? The feasibility of consolidation is now to be evaluated in a pilot. You say that that will conclude next year, presumably towards the end of the year, but can I urge you to keep to that tight timetable because we will be well into this fifth Assembly term then? And I would like to know how the pilot is going to operate. Will it take a piece of impending legislation and actually present it in a consolidated fashion? We missed opportunity after opportunity in the fourth Assembly - I think most egregiously, the heritage Act - and so I do hope that we could come up with a living example of a consolidated Welsh Bill, or, as it seemed from your statement, we could also draw the conclusion that you're just going to embark on a retrospective exercise to see, really, what would be required with the existing body of law. So, I would urge you to actually produce a consolidated Bill for this Assembly to consider; I think that would be most useful. In evaluating the pilot, what measures will be key - cost, efficiency, efficacy or capacity? I'm sure we need to know where our strengths lie, where they need to be developed and where it would be in the interest of Welsh society to develop them. For instance, a more effective legal profession with greater high-level capacity in Wales, that seems to me something that would be highly desirable. You commended the Law Commission, but you didn't say how they might co-operate in all this because, of course, they're a key resource in producing consolidated legislation. I think it's something that you need perhaps to bring to the Assembly's attention. Then, can I just ask: what is the likely outcome if we, as I'm sure we all hope, believe these objectives are feasible? Are you then going to produce a timetable for major areas of law to be consolidated, because that will obviously take, I don't know, a five or 10-year programme? But there will be times in the Assembly when we will have a particularly useful period to consolidate less controversial areas of law, perhaps early in a new Assembly term when there's often not much legislation before us. That's a key opportunity, I think. Can I just also say, Llywydd, that it's clear that our own procedures - the legislature's procedures here in the Assembly - will also have to be adapted, and we will be very co-operative in this? We will need a fairly nuanced set of procedures, I think: consolidation where there are no changes to the law, just a clearer statement, I think they can be fairly express procedures; consolidation with some non-controversial reform, we wouldn't want the full process of scrutiny necessarily on non-controversial reforms - for instance, where the law is made more accessible by being less archaic, those sorts of reforms probably don't need the full legislative process; and then consolidation that also requires reform in some controversial areas will require very particular attention, and may need to be separated out of a large statute so that it can get full scrutiny. Thank you very much.
Welsh: A gaf i ddechrau drwy ddweud fy mod wedi dysgu rhywbeth bod cyfreithiau Hywel Dda yn dyddio o 962, a soniodd Dai hefyd am hyn, ond bu farw Hywel yn 950? Ond mae'n debyg ei fod wedi cymryd peth amser i fynachod Hendy-gwyn ar Daf greu'r llawysgrif. Ond, beth bynnag, mae'n ymddangos bod gwneud cyfraith ac ymdrin â'n cyfraith gyfansoddiadol sylfaenol yn cymryd ychydig o amser, felly efallai y dylwn gadw hynny mewn cof. A gaf i groesawu'r datganiad a hefyd adroddiad Comisiwn y Gyfraith 'Ffurf a Hygyrchedd y Gyfraith sy'n Gymwys yng Nghymru'? Edrychaf ymlaen at ymateb llawnach i'r adroddiad hwnnw, sydd bellach ynghlwm yn y prosiect arbrofol, mae'n ymddangos i mi, os wyf i wedi deall yn iawn, o'r hyn a ddywedodd y Cwnsler Cyffredinol. Ond pan ddaw'r ymateb hwnnw yn fwy cynhwysfawr, rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol iawn, gan ei fod yn adroddiad rhagorol yn fy marn i. A gaf i ddweud fy mod i'n cytuno bod gennym bellach rywfaint o gyfle i gyfuno a hyd yn oed codeiddio llawer o gyfraith Cymru? Rwy'n ystyried cyfuno fel bod yn ddymunol iawn, ond pen arall y sbectrwm rhinweddol hwnnw yw codeiddio llawn, a fyddai yn wir yn ein gwneud yn unigryw yn ynysoedd Prydain ac rwy'n credu y byddai'n esiampl ddisglair yn ysbryd Hywel Dda mewn sawl ffordd. Byddai'n sicr yn gwneud y gyfraith yn gliriach ac yn fwy hygyrch. Mae gennym y cyfle hwnnw oherwydd ein bod yn sefydliad newydd, er ein bod erbyn hyn yn ein pumed Cynulliad. Wrth gwrs, dim ond yr ail ydyw, mewn gwirionedd, sydd â phwerau deddfu. Ond ni fydd y cyfle hwn yn para am byth, felly rwy'n croesawu'r cam cyntaf yr ydych yn ei gymryd. Rwy'n cymeradwyo'r hyn a ddywedodd Dai Lloyd am ddeddfu dwyieithog. Rwy'n credu bod hyn yn cael ei esgeuluso weithiau. Pan eich bod yn deddfu yn ddwyieithog gallwch egluro egwyddorion cyfreithiol yn well mewn un iaith nag mewn un arall weithiau, felly mae angen iddynt weithio gyda'i gilydd yn effeithiol. Yn sicr nid yw'n fath soffistigedig o gyfieithu; y mae mewn gwirionedd yn rhywbeth sy'n mynd gyda'i gilydd ac yn bwydo oddi ar broses ddeallusol yn ein dau draddodiad ieithyddol. A gaf i ddweud y bydd y grŵp Ceidwadol yn awyddus ac yn barod iawn i gydweithredu yn y diwygiad mawr ei angen hwn? A gaf i roi prawf i chi, felly, ar sut y mae hyn yn mynd i gael ei ddatblygu? Mae dichonoldeb cyfuno bellach am gael ei werthuso mewn cynllun arbrofol. Rydych yn dweud y bydd hwnnw'n dod i ben y flwyddyn nesaf, yn ôl pob tebyg tua diwedd y flwyddyn, ond a gaf i eich annog i gadw at yr amserlen dynn honno oherwydd byddwn ymhell i mewn i bumed tymor y Cynulliad erbyn hynny? A hoffwn wybod sut y mae'r cynllun arbrofol yn mynd i weithredu. A fydd yn cymryd darn o ddeddfwriaeth sydd ar ddod ac mewn gwirionedd yn ei gyflwyno mewn dull cyfunol? Collwyd cyfle ar ôl cyfle yn y pedwerydd Cynulliad - credaf yn fwyaf dybryd, y Ddeddf treftadaeth - ac felly rwy'n gobeithio y gallem ddod o hyd i enghraifft fyw o Fil Cymru cyfunol, neu, fel yr oedd yn ymddangos o'ch datganiad, gallem hefyd ddod i'r casgliad nad ydych ond yn mynd i gychwyn ar ymarfer ôl-weithredol i weld, mewn gwirionedd, yr hyn a fyddai'n ofynnol gyda'r corff presennol o gyfraith. Felly, rwyf yn eich annog mewn gwirionedd i gynhyrchu Bil cyfunol i'r Cynulliad hwn ei ystyried; rwy'n credu y byddai hynny'n ddefnyddiol iawn. Wrth werthuso'r cynllun arbrofol, pa fesurau fydd yn allweddol - cost, effeithlonrwydd, effeithiolrwydd neu allu? Rwy'n siŵr bod angen i ni wybod ble mae ein cryfderau, ble mae angen iddynt gael eu datblygu a pha bryd y byddai eu datblygu o fudd i gymdeithas Cymru. Er enghraifft, proffesiwn cyfreithiol mwy effeithiol gyda mwy o allu lefel uchel yng Nghymru, mae hynny ymddangos i mi fel rhywbeth a fyddai'n ddymunol iawn. Rydych yn canmol Comisiwn y Gyfraith, ond ni ddywedasoch sut y gallent gydweithredu yn hyn i gyd oherwydd, wrth gwrs, maen nhw'n adnodd allweddol wrth greu deddfwriaeth gyfunol. Rwy'n credu ei fod yn rhywbeth y mae angen i chi efallai ei ddwyn i sylw'r Cynulliad. Yna, a gaf i ofyn: beth yw'r canlyniad tebygol os ydym, fel rwy'n siŵr ein bod i gyd yn gobeithio, yn credu bod yr amcanion hyn yn ymarferol? A ydych chi wedyn yn mynd i greu amserlen ar gyfer prif feysydd y gyfraith i gael eu cyfuno, oherwydd bydd hynny'n amlwg yn cymryd, wn i ddim, rhaglen bum neu 10 mlynedd? Ond bydd rhai adegau yn y Cynulliad pan fyddwn yn cael cyfnod arbennig o ddefnyddiol i gyfuno meysydd llai dadleuol y gyfraith, efallai yn gynnar yn ystod tymor newydd y Cynulliad pan nad oes yn aml fawr o ddeddfwriaeth ger ein bron. Mae hwnnw'n gyfle allweddol, rwy'n credu. A gaf i ddweud hefyd, Lywydd, ei bod yn amlwg y bydd yn rhaid i'n gweithdrefnau ein hunain - gweithdrefnau'r ddeddfwrfa yma yn y Cynulliad - gael eu haddasu hefyd, a byddwn yn hynod gydweithredol yn hyn o beth? Bydd angen cyfres eithaf cynnil o weithdrefnau, yn fy marn i: cyfuno pan nad oes unrhyw newidiadau i'r gyfraith, dim ond datganiad cliriach, rwy'n credu y gallant fod yn weithdrefnau cymharol benodol; cyfuno gyda rhai diwygiadau nad ydynt yn ddadleuol, ni fyddem eisiau'r broses lawn o graffu o reidrwydd ar ddiwygiadau nad ydynt yn ddadleuol - er enghraifft, pan fo'r gyfraith yn cael ei gwneud yn fwy hygyrch trwy fod yn llai hynafol, nid oes angen y broses ddeddfwriaethol lawn ar y mathau hynny o ddiwygiadau yn ôl pob tebyg; ac yna bydd cyfuno sydd hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i ddiwygio mewn rhai meysydd dadleuol yn gofyn am sylw arbennig iawn, ac efallai y bydd angen ei wahanu o statud mawr fel y gellir craffu'n llawn arno. Diolch yn fawr iawn.