English: I'd like to start my contribution to this debate with a big 'diolch', 'thank you', to Greta Thunberg, the school strikers and Extinction Rebellion, but also to all of the other environmental campaigners and activists who've been raising this alarm for years, if not decades. You are succeeding, the conversation is changing - with some exceptions, of course. The Extinction Rebellion protests have one central request: politicians must tell the truth about climate change and get serious about our ecological crisis. But the truth is, we are failing miserably. In Wales our carbon dioxide emissions have risen in recent years. Back in 2007, as part of the One Wales coalition agreement between Plaid Cymru and Labour, we agreed on binding greenhouse gas emission reductions, and to monitor this, a climate change commission was set up. What's happened instead? The targets have been missed and the climate change commission has now been abolished. Now is not the time for the Welsh Government to congratulate themselves on progress and fall back on complacency. And now is not the time to applaud the UK Government's track record, when we've seen them cut sustainability funding. As Greta Thunberg has told us, 'The house is on fire', and I just don't see the panic. And that's why we reject both the Labour and the Tories' amendments today. It's just not true to say, Minister, that your actions go further. It looks too much like business as usual to me. That's why the one demand of the climate change protestors, to set up citizens' assemblies, to ensure that Governments are held to account, is so key. Without that, the frustration that Governments are not telling the truth and are not doing everything they can to avert a climate emergency will just not go away. Our first step is to acknowledge the problem, and I'm glad, of course, that the Government announced its declaration of a climate emergency before today's vote, but that can't be the end of the matter. If the Welsh Government is honest about the climate emergency, the prospect of a new M4 around Newport would be scrapped. If we understood the severity of our ecological crisis, the idea of concreting over the Gwent levels would be ruled out as a catastrophe. We can no longer use twentieth-century answers to our twenty-first century problems. We have to think about how Government investment is used to combat and alleviate these problems to build resilience, and we must oppose investment that does the opposite. The M4 black route is a key test as to what this climate emergency declaration means. We all know that, if we're being honest with ourselves. We have to stop chasing jobs at any cost. There are no jobs on a dead planet. So, we want to see clear commitments and actions from this Government to make real its declaration of a climate emergency. We want to see the rapid emissions reductions and we want to see those citizens' assemblies, and nothing less will do.
Welsh: Hoffwn ddechrau fy nghyfraniad i'r ddadl hon gyda 'diolch' mawr i Greta Thunberg, y streicwyr ysgol ac Extinction Rebellion, ond hefyd i'r holl ymgyrchwyr a gweithredwyr amgylcheddol eraill sydd wedi bod yn tynnu sylw at hyn ers blynyddoedd, os nad degawdau. Rydych yn llwyddo, mae'r sgwrs yn newid - gyda rhai eithriadau, wrth gwrs. Un cais canolog a geir ym mhrotestiadau Extinction Rebellion: rhaid i wleidyddion ddweud y gwir am newid hinsawdd a bod o ddifrif am ein hargyfwng ecolegol. Ond y gwir amdani yw ein bod yn methu'n druenus. Yng Nghymru, mae ein hallyriadau carbon deuocsid wedi codi yn y blynyddoedd diwethaf. Yn ôl yn 2007, fel rhan o gytundeb clymblaid Cymru'n Un rhwng Plaid Cymru a Llafur, cytunasom ar leihad rhwymol mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr, ac er mwyn monitro hyn, sefydlwyd comisiwn newid yn yr hinsawdd. Beth a ddigwyddodd yn lle hynny? Ni chyrhaeddwyd y targedau ac mae'r comisiwn ar newid yn yr hinsawdd bellach wedi'i ddiddymu. Nid dyma'r amser i Lywodraeth Cymru longyfarch ei hun ar gynnydd a llaesu dwylo. Ac nid dyma'r amser i gymeradwyo hanes Llywodraeth y DU o weithredu, a ninnau wedi'u gweld yn torri'r cyllid ar gyfer cynaliadwyedd. Fel y dywedodd Greta Thunberg wrthym, 'Mae'r tŷ ar dân', ac nid wyf yn gweld unrhyw banig. A dyna pam ein bod yn gwrthod gwelliannau'r Blaid Lafur a'r Torïaid heddiw. Nid yw'n wir dweud, Weinidog, fod eich gweithredoedd yn mynd ymhellach. Mae'n edrych yn rhy debyg i fusnes fel arfer i mi. Dyna pam fod un o ofynion y protestwyr newid hinsawdd, i sefydlu cynulliadau dinasyddion, i sicrhau bod Llywodraethau'n cael eu dwyn i gyfrif, mor allweddol. Heb hynny, ni fydd y rhwystredigaeth nad yw Llywodraethau'n dweud y gwir ac nad ydynt yn gwneud popeth a allant i osgoi argyfwng hinsawdd yn diflannu. Ein cam cyntaf yw cydnabod y broblem, ac rwy'n falch, wrth gwrs, fod y Llywodraeth wedi cyhoeddi ei bod yn datgan argyfwng o ran yr hinsawdd cyn y bleidlais heddiw, ond ni all hynny fod yn ddiwedd ar y mater. Os yw Llywodraeth Cymru'n onest am yr argyfwng hinsawdd, byddai'r posibilrwydd o M4 newydd o amgylch Casnewydd yn cael ei ddiddymu. Pe baem yn deall difrifoldeb ein hargyfwng ecolegol, byddai'r syniad o osod concrit dros wastadeddau Gwent yn cael ei ddiystyru gan y byddai'n drychineb. Ni allwn ddefnyddio atebion yr ugeinfed ganrif bellach i'n problemau yn yr unfed ganrif ar hugain. Rhaid inni feddwl sut y defnyddir buddsoddiad y Llywodraeth i wrthweithio a lliniaru'r problemau hyn er mwyn meithrin cadernid, a rhaid inni wrthwynebu buddsoddiad sy'n gwneud y gwrthwyneb. Mae llwybr du yr M4 yn brawf allweddol o beth y mae'r datganiad argyfwng hinsawdd hwn yn ei olygu. Rydym i gyd yn gwybod hynny, os ydym yn onest â ni'n hunain. Rhaid inni roi'r gorau i greu swyddi ar unrhyw gost. Nid oes swyddi ar blaned farw. Felly, rydym am weld ymrwymiadau a chamau clir gan y Llywodraeth hon i wireddu ei datganiad ynghylch argyfwng hinsawdd. Rydym am weld y gostyngiadau cyflym mewn allyriadau, ac rydym am weld y cynulliadau dinasyddion, ac ni fydd unrhyw beth sy'n llai na hynny yn gwneud y tro.