English: And she is right, of course, that we are much more aware today than we would have been even 18 months ago of the impact that loneliness and isolation has on people's sense of well-being and, indeed, on their physical health as well. And there is a great deal for us to learn from the experience of the pandemic in attending to the impact of loneliness and isolation in the lives of Welsh citizens. We faced this regularly, Llywydd, it seems to me, during the pandemic crisis. Very early on, you will remember we changed the rules in Wales, to allow people going out to exercise - and you'll remember that, at one point, we were only able to go out to exercise once a day. Then we changed the rules to allow someone to accompany you for that exercise, because of reports we had, particularly from women, about a feeling of isolation if they were required to exercise alone. We changed the rules in Wales so that a single-person household could form an extended household with another household before we were able to liberalise the rules on extended households more generally. And, again, that was because of the evidence of the way in which single households - particularly households where a single adult was looking after children as well as themselves - needed the support of another household for the reasons that Jane Dodds has suggested. Our actions at a community level are both with local authorities but also with the third sector as well, who have a very important part to play in all of this. And Llywydd, just to give one example, the Ffrind Mewn Angen scheme - the Friend in Need scheme - that was part of the COVID response, was established in June of last year and it's run by Age Cymru, and it means that an older person living on their own can receive a weekly telephone call from someone who's been trained as a volunteer befriender. It's advice, it's support, it's an informal chance just to hear another human voice. And we know there are many people, particularly elderly people, living alone who can go days on end without ever having another human encounter, with all the adverse impacts that Jane Dodds pointed to. And that excellent scheme - the Ffrind Mewn Angen scheme - is designed here in Wales to make a difference to the loneliness and isolation that people experience in that way.
Welsh: Ac mae hi'n iawn, wrth gwrs, ein bod ni'n llawer mwy ymwybodol heddiw nag y byddem ni wedi bod hyd yn oed 18 mis yn ôl o'r effaith y mae unigrwydd ac ynysigrwydd yn ei chael ar synnwyr pobl o lesiant ac, yn wir, ar eu hiechyd corfforol hefyd. Ac mae llawer iawn i ni ei ddysgu o brofiad y pandemig wrth fynd i'r afael ag effaith unigrwydd ac ynysigrwydd ym mywydau dinasyddion Cymru. Fe wnaethom ni wynebu hyn yn rheolaidd, Llywydd, mae'n ymddangos i mi, yn ystod argyfwng y pandemig. Yn gynnar iawn, byddwch yn cofio ein bod ni wedi newid y rheolau yng Nghymru, i ganiatáu i bobl fynd allan i gynnal ymarfer corff - a byddwch yn cofio ar un adeg mai dim ond unwaith y dydd yr oeddem ni'n cael mynd allan i ymarfer corff. Yna fe wnaethom ni newid y rheolau i ganiatáu i rywun fynd gyda chi ar gyfer yr ymarfer corff hwnnw, oherwydd adroddiadau a gawsom, yn enwedig gan fenywod, am deimlad o ynysigrwydd pe byddai'n rhaid iddyn nhw ymarfer corff ar eu pennau eu hunain. Fe wnaethom ni newid y rheolau yng Nghymru fel y gallai aelwyd un person ffurfio aelwyd estynedig gydag aelwyd arall cyn i ni allu rhyddfrydoli'r rheolau ar aelwydydd estynedig yn fwy cyffredinol. A hefyd roedd hynny oherwydd y dystiolaeth o'r ffordd yr oedd angen cefnogaeth aelwyd arall ar aelwydydd sengl - yn enwedig aelwydydd lle'r oedd un oedolyn yn gofalu am blant yn ogystal â'i hunan - am y rhesymau y mae Jane Dodds wedi eu hawgrymu. Mae ein gweithredoedd ar lefel gymunedol gydag awdurdodau lleol ond hefyd gyda'r trydydd sector, sydd â rhan bwysig iawn i'w chwarae yn hyn i gyd. A Llywydd, dim ond i roi un enghraifft, sefydlwyd y cynllun Ffrind Mewn Angen a oedd yn rhan o'r ymateb i COVID, ym mis Mehefin y llynedd ac mae'n cael ei redeg gan Age Cymru, ac mae'n golygu y gall person hŷn sy'n byw ar ei ben ei hun gael galwad ffôn wythnosol gan rywun sydd wedi cael ei hyfforddi fel cyfaill gwirfoddol. Mae'n gyngor, mae'n gefnogaeth, mae'n gyfle anffurfiol dim ond i glywed llais dynol arall. Ac rydym ni'n gwybod bod llawer o bobl, yn enwedig pobl oedrannus, yn byw ar eu pennau eu hunain sy'n gallu mynd ddyddiau ar y tro heb gael cyfarfod person arall o gwbl, gyda'r holl effeithiau niweidiol y cyfeiriodd Jane Dodds atyn nhw. Ac mae'r cynllun rhagorol hwnnw - y cynllun Ffrind Mewn Angen - wedi ei gynllunio yma yng Nghymru i wneud gwahaniaeth i'r unigrwydd a'r ynysigrwydd y mae pobl yn eu dioddef yn y ffordd honno.