English: 'No deal' hasn't gone away, it's just been deferred, so we are going to have to be very imaginative in the way in which we're going to protect our communities. As the special rapporteur warns, it's going to affect the most vulnerable and disadvantaged members of society, who are going to be least able to cope with changes and will take the biggest hit. So, we're going to have to rely on our ingenuity to create and keep wealth in Wales if we are to avoid the significant public discontent, further division, and even instability that the special rapporteur warns about. I was interested to listen to Huw Irranca-Davies about the Ewenny Road site, because I would recommend that he looks at the Goldsmith scheme in Norwich, which is in the centre of Norwich and which won the Stirling prize, and which has been a wonderful way of regenerating an area at the centre of a town. That's the sort of thing I would like to see. I feel that good planning is essential to good regeneration, because you can see how seaside towns like Llandudno, Conwy, Aberaeron, et cetera, they've all been well planned, and that's why they continue to thrive and people continue to want to live there. Other areas have had disastrous planning decisions imposed on them and, as a result, they have suffered. So, we need to ensure that we have really good planning in the way that we develop our towns in the future. I'm confident that we can do really exciting things now that we've got all the good examples from the innovative housing programme, and we need to ensure that we build on that. Walking round my constituency in the last two or three months, I have been thinking quite hard about why some people keep their front gardens neat and tidy while others think it's fine to use them as a dog toilet or a rubbish dump. And I think this is a really important issue for people living in communities. Why should people have to put up with other people's selfishness and laziness? So, I think there's a real challenge for all local authorities to ensure that all residents are taking pride in their neighbourhood and playing their part rather than leaving it to other people to do. In the worst case, I have people saying, 'Why hasn't the council done anything about the litter?' The council doesn't throw the litter, actually. So, as well as celebrating the work that the voluntary litter pickers do, co-ordinated by Keep Wales Tidy - and I think this is a really good example of a very small amount of money that's invested in Keep Wales Tidy to co-ordinate these volunteer litter pickers, without which our communities would be much the poorer - I think there's a lot we can learn from places like Wigan, where the Wigan Deal has actually engaged the whole community in getting them to say what is important to them and how we can all take pride in our community and be part of it and ensure that we think it's - . They've got them saying, 'Together, we will create a clean, green place that we all look after and enjoy.' And I think we need to do that in all our communities to ensure that we're all doing that. I want to also commend the work done by Swansea council in getting everybody involved in recycling, because it isn't fair if 80 per cent of people are doing their recycling and 10 per cent are saying, 'I can't be bothered; I'm just going to shove it in the black bag', and that increases the cost to councils for disposing of those black bags. And so, I think the work done by the trainee recycling officers to actually inspect black bags and talk to residents and say, 'You know, you will get fined if you don't change your ways' has actually saved £300,000 in just a few short months. And that's the sort of thing I would like to see all local authorities doing. Why is it that most of us recycle and some people don't recycle? Clearly, there can be mental health issues or learning difficulties, and those have to be taken into consideration, but in some cases it's just downright laziness and 'I can't be bothered', and that's the sort of thing we simply can't accept. So, I welcome this debate. I'm very glad that Mike Hedges has seen off the pseudo arguments about Communities First. Communities First wasn't working well, but it could have been, in my view, revised, and we certainly need poverty eradication programmes to keep going on ensuring we have a more cohesive society. Otherwise, we are really setting up problems for the future.
Welsh: Nid yw 'dim bargen' wedi diflannu, mae wedi cael ei ohirio, dyna i gyd, felly bydd yn rhaid inni fod yn ddychmygus iawn yn y ffordd y bwriadwn ddiogelu ein cymunedau. Fel y mae'r rapporteur arbennig yn rhybuddio, bydd yn effeithio ar yr aelodau mwyaf agored i niwed a mwyaf difreintiedig o'r gymdeithas, y bobl leiaf abl i ymdopi â newidiadau ac a fydd yn dioddef yr ergyd fwyaf. Felly, bydd yn rhaid i ni ddibynnu ar ein dyfeisgarwch i greu a chadw cyfoeth yng Nghymru os ydym am osgoi'r anfodlonrwydd sylweddol ymhlith y cyhoedd, y rhaniadau pellach, a'r ansefydlogrwydd hyd yn oed y mae'r rapporteur arbennig yn rhybuddio yn eu cylch. Roedd yn ddiddorol gwrando ar Huw Irranca-Davies yn sôn am safle Heol Ewenni, oherwydd buaswn yn argymell ei fod yn edrych ar gynllun Goldsmith yn Norwich, sydd ynghanol Norwich ac a enillodd wobr Stirling, ac mae wedi bod yn ffordd wych o adfywio ardal ynghanol tref. Dyna'r math o beth yr hoffwn ei weld. Teimlaf fod cynllunio da yn hanfodol i waith adfywio da, oherwydd gallwch weld sut y mae trefi glan môr fel Llandudno, Conwy, Aberaeron, ac ati, wedi'u cynllunio'n dda, a dyna pam eu bod yn parhau i ffynnu a bod pobl yn parhau i fod eisiau byw yno. Gorfodwyd penderfyniadau cynllunio trychinebus ar ardaloedd eraill ac o ganlyniad, maent wedi dioddef. Felly, mae angen inni sicrhau bod gennym gynllunio gwirioneddol dda o ran y ffordd y datblygwn ein trefi yn y dyfodol. Rwy'n hyderus y gallwn wneud pethau cyffrous iawn yn awr gan fod gennym yr holl enghreifftiau da o'r rhaglen tai arloesol, ac mae angen i ni sicrhau ein bod yn adeiladu ar hynny. Wrth gerdded o amgylch fy etholaeth yn ystod y ddau neu dri mis diwethaf, bûm yn meddwl llawer ynglŷn â pham y mae rhai pobl yn cadw eu gerddi blaen yn dwt ac yn daclus tra bod eraill yn meddwl ei bod hi'n iawn eu defnyddio fel toiled i gŵn neu domen sbwriel. Ac rwy'n credu bod hwn yn fater pwysig iawn i bobl sy'n byw mewn cymunedau. Pam y dylai pobl orfod dioddef hunanoldeb a diogi pobl eraill? Felly, rwy'n credu bod yna her wirioneddol i bob awdurdod lleol sicrhau bod pob preswylydd yn ymfalchïo yn eu cymdogaeth ac yn chwarae eu rhan yn hytrach na gadael i bobl eraill wneud hynny. Yn yr achos gwaethaf, mae pobl yn dweud, 'Pam nad yw'r cyngor wedi gwneud unrhyw beth am y sbwriel?' Nid yw'r cyngor yn taflu'r sbwriel, mewn gwirionedd. Felly, yn ogystal â dathlu'r gwaith y mae'r casglwyr sbwriel gwirfoddol yn ei wneud, wedi ei gydlynu gan Cadwch Gymru'n Daclus - ac rwy'n credu bod hon yn enghraifft dda iawn o swm bach iawn o arian a fuddsoddwyd yn Cadw Cymru'n Daclus i gydlynu'r casglwyr sbwriel gwirfoddol hyn, a hebddo, byddai ein cymunedau yn dlotach o lawer - credaf fod llawer y gallwn ei ddysgu o leoedd fel Wigan, lle mae'r Wigan Deal wedi cynnwys y gymuned gyfan drwy eu cael i ddweud beth sy'n bwysig iddynt a sut y gallwn oll ymfalchïo yn ein cymuned a bod yn rhan ohoni a sicrhau ein bod yn meddwl ei fod - . Maent wedi'u cael i ddweud, 'Gyda'n gilydd, rydym am greu lle glân a gwyrdd y mae pawb ohonom yn gofalu amdano ac yn ei fwynhau.' Ac rwy'n credu bod angen inni wneud hynny ym mhob un o'n cymunedau i sicrhau ein bod i gyd yn gwneud hynny. Rwyf hefyd am ganmol y gwaith a wneir gan gyngor Abertawe i sicrhau bod pawb yn cymryd rhan mewn ailgylchu, oherwydd nid yw'n deg os yw 80 y cant o bobl yn ailgylchu a bod 10 y cant yn dweud, 'Nid wyf am drafferthu; rwy'n mynd i'w roi yn y bag du', ac mae hynny'n cynyddu'r gost i gynghorau o gael gwared ar y bagiau du. Felly, rwy'n credu bod y gwaith a wneir gan y swyddogion ailgylchu dan hyfforddiant ar archwilio bagiau du a siarad â phreswylwyr a dweud, 'Wyddoch chi, cewch ddirwy os na fyddwch yn newid eich ffyrdd' wedi arbed £300,000 mewn ychydig fisoedd. A dyna'r math o beth yr hoffwn weld pob awdurdod lleol yn ei wneud. Pam y mae'r rhan fwyaf ohonom yn ailgylchu a rhai pobl nad ydynt yn ailgylchu? Yn amlwg, gall fod problemau iechyd meddwl neu anawsterau dysgu, ac mae'n rhaid ystyried y rheini, ond mewn rhai achosion diogi llwyr ydyw a 'Nid wyf am drafferthu', a dyna'r math o beth na allwn ei dderbyn. Felly, rwy'n croesawu'r ddadl hon. Rwy'n falch iawn fod Mike Hedges wedi rhoi diwedd ar y ffug ddadleuon ynglŷn â Cymunedau yn Gyntaf. Nid oedd Cymunedau yn Gyntaf yn gweithio'n dda, ond gallai fod wedi'i ddiwygio yn fy marn i, ac yn sicr mae angen rhaglenni dileu tlodi arnom i barhau i sicrhau bod gennym gymdeithas fwy cydlynol. Fel arall, rydym yn creu problemau ar gyfer y dyfodol.