English: Well, it's a shame that the Member doesn't recall that we raised this in the Chamber just a few weeks ago, the quality of teaching Welsh as a second language, and that the Minister himself made a clear statement about the direction of travel for Government in that particular area. I'm not going to use my time now, because that is an issue that has been previously discussed here in this Chamber, but certainly there is recognition and there is some movement on that front in order to tackle that issue. Now, I live in the north-east of Wales, where we saw, of course, the first Welsh-medium secondary school established in the 1950s, where people had to fight very hard, as was the case in many areas in the 1960s and 1970s, for Welsh-medium education, but that battle is, of course, not over. In counties such as Wrexham, Denbighshire and Flintshire, you see the battles that are happening, not only to enhance provision but also to protect the existing provision. In Wrexham, the increasing demand for Welsh-medium education has led to parents, in certain circumstances now, not being able to get their children in to, for example, Ysgol Bro Alun, although it was only opened three years ago in order to meet demand in the Gwersyllt area. All Welsh-medium primary schools in the county are full to overflowing, but there's no intention to build a new school. The only secondary school faces a huge challenge, with the expectation that 1,400 will attend by 2024. If we look at the WESP for the county for the future, there is no recognition that demand has gone unmet and that more places are needed. In Flintshire, which was once so innovative in this area, there was a recent threat to Ysgol Gymraeg Mornant, the only Welsh-medium school in the north of the county, which was at threat of closure. If that had happened, it would have meant travelling to Holywell for Welsh-medium education, given that the Welsh school in Prestatyn is full. The truth is, of course, that only 5 per cent of children in the county receive Welsh-medium education - a figure that has been stagnant for many years, and I know that that is a cause of disappointment for many. In Denbighshire - and I will declare an interest as a parent and governor of Ysgol Pentrecelyn - there has been a battle to protect the language status of the provision for children there, and it was a great pleasure for me to read the papers to be placed before the cabinet next week that now recommend that the provision should be maintained there. But, of course, that has been the result of a battle and a judicial challenge. Now, that's my experience in the north-east; everyone else will have different experiences. There are positive experiences, of course, and we can refer to many of those in Gwynedd, Carmarthenshire and in other parts of Wales. But the message is, of course, that planning is crucially important, and ensuring that we have strong WESPs is also important in order to drive this provision forward. My fellow Members will expand on a number of other aspects. We know of further education, higher education, and lifelong learning too - we shouldn't forget the provision there. But the education field is just one aspect of the effort to create 1 million Welsh speakers, but it is a crucially important aspect. I think we will see, over the next few months, how serious the Government is in reality in terms of attaining that target. And as I said at the outset, if this Government shows the willingness to be creative, determined and courageous, then I, and many of us here, I'm sure, will be happy to stand shoulder to shoulder with the Government on that journey.
Welsh: Wel, mae'n drueni nad yw'r Aelod yn cofio'r ffaith ein bod ni wedi codi hyn yn y Siambr rai wythnosau yn ôl, ansawdd dysgu ail iaith, a bod y Gweinidog ei hunan wedi gwneud datganiad clir ynglŷn â'r cyfeiriad y mae'r Llywodraeth yn teithio iddo fe yn y maes yna. Nid wy'n mynd i ddefnyddio fy amser nawr, gan fod hynny'n fater sydd wedi cael ei drafod yn flaenorol, ond yn sicr mae yna gydnabyddiaeth ac mae yna symud ar y ffrynt yna i fynd i'r afael â hynny. Nawr, rwy'n byw yn y gogledd-ddwyrain, lle y gwelon ni, wrth gwrs, yr ysgol uwchradd Gymraeg gyntaf yn cael ei sefydlu yn ôl yn y 1950au, lle bu'n rhaid i bobl frwydro, fel mewn nifer o ardaloedd yn y 1960au a'r 1970au, am addysg Gymraeg, ond nid yw'r frwydr yna, wrth gwrs, ar ben. Mewn siroedd fel Wrecsam, sir Ddinbych a sir y Fflint, rŷch chi'n gweld brwydrau'n digwydd, nid yn unig i ehangu'r ddarpariaeth ond i amddiffyn y ddarpariaeth sy'n bodoli ar hyn o bryd. Yn Wrecsam, mae'r galw cynyddol am addysg Gymraeg wedi arwain at rieni, mewn rhai sefyllfaoedd nawr, yn methu cael eu plant i mewn i, er enghraifft, Ysgol Bro Alun, er mai dim ond tair blynedd yn ôl yr agorwyd yr ysgol yna i gwrdd â'r angen yn ardal Gwersyllt. Mae pob ysgol gynradd Gymraeg yn llawn dop yn y sir, ond nid oes dim bwriad codi ysgol newydd. Mae'r unig ysgol uwchradd Gymraeg yn wynebu her enfawr gyda'r disgwyl y bydd dros 1,400 o blant yno erbyn 2024. Wrth edrych ar gynllun addysg iaith y sir tua'r dyfodol, nid oes dim cydnabyddiaeth bod y galw heb ei ateb a bod angen mwy o leoedd. Yn sir y Fflint, a fu unwaith mor flaengar yn y maes yma, roedd yna fygythiad diweddar i Ysgol Gymraeg Mornant, yr unig ysgol Gymraeg yng ngogledd y sir, a oedd o dan fygythiad o gau. Pe bai hynny wedi digwydd, byddai wedi golygu bod rhaid teithio i Dreffynnon ar gyfer addysg Gymraeg, gan fod ysgol Gymraeg Prestatyn yn llawn. Y gwir yw, wrth gwrs, mai dim ond 5 y cant o blant y sir sydd yn derbyn addysg Gymraeg - ffigur sydd wedi aros yn ei unfan ers blynyddoedd lawer, ac mae hynny, rwy'n gwybod, yn destun siom i nifer. Yn sir Ddinbych - ac mi wnaf ddatgan budd fel rhiant a llywodraethwr yn Ysgol Pentrecelyn - mae yna frwydr wedi bod i amddiffyn statws iaith y ddarpariaeth i'r plant yna, ac roedd hi'n destun pleser i mi ddarllen y papurau sydd yn cael eu gosod gerbron y cabinet wythnos nesaf a oedd yn argymell nawr i gynnal y ddarpariaeth yna. Ond, wrth gwrs, mae hynny wedi bod yn ganlyniad brwydr ac ymgyrch a her farnwrol. Nawr, dyna fy mhrofiad i yn y gogledd-ddwyrain; bydd profiadau gwahanol gan bawb fan hyn. Mae yna brofiadau positif, wrth gwrs, ac rŷm ni'n gallu cyfeirio at nifer ohonyn nhw yng Ngwynedd, yn sir Gaerfyrddin ac mewn rhannau eraill o Gymru. Ond y neges yw, wrth gwrs, bod cynllunio yn bwysig, a bod sicrhau cynlluniau strategol addysg Gymraeg cryf yn bwysig hefyd i yrru'r ddarpariaeth yma yn ei blaen. Bydd fy nghyd-Aelodau i yn ymhelaethu ar sawl agwedd arall. Rŷm ni'n gwybod am addysg bellach, addysg uwch, ac addysg gydol oes hefyd - mae'n rhaid inni beidio ag anghofio am y ddarpariaeth bwysig honno. Ond dim ond un agwedd o'r ymdrech i greu 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg yw'r maes addysg, ond mae'n agwedd gwbl, gwbl greiddiol. Fe welwn ni, rwy'n meddwl, dros y misoedd nesaf pa mor o ddifri yw'r Llywodraeth yma mewn gwirionedd o safbwynt cyrraedd y nod hwnnw. Ac fel y dywedais i ar y cychwyn, os bydd y Llywodraeth yn dangos y parodrwydd i fod yn greadigol, yn benderfynol ac yn ddewr, yna fe fyddaf i, a nifer ohonom ni, rwy'n siŵr, yn hapus i fod ochr yn ochr â'r Llywodraeth ar y daith honno.