English: I would like to thank the Deputy Minister for her statement and to join with her in acknowledging the excellent work that our local authorities have carried out during the collection systems, of course, through this pandemic. In your 'Beyond Recycling' strategy, you state that to enable a zero-waste and low carbon Wales, 'regional and accessible infrastructure and community hubs are needed to deal with priority materials.' For this to become reality, of course, easy access must be ensured to both domestic and non-domestic recycling premises. It is clear from the replies to me, in a recent FOI, that fly-tipping still continues to remain a very modern menace. Indeed, between July 2019 and June 2020, there were 675 instances of fly-tipping across Neath Port Talbot, 968 across Denbighshire, 1,034 across Monmouthshire, and 2,281 across Caerphilly. That is individuals - very selfish individuals, I might add - who blight our countryside and our environment and instead of taking it to a centre that the local authority provides, deem to decide to just go and empty their vehicle, often vans, trailers. And to be honest, it's an absolute disgrace and shame on them. Most concerning, however, was Rhondda Cynon Taf, where in spite of 2,816 cases recorded between 2019 and June 2020, zero fixed-penalty notices were issued. So, to me, we need a deterrent, and the local authorities, I believe, are duty-bound to put the detective work in to find out who is doing this, and make sure those fines are hefty, because we definitely, definitely need a deterrent. So, the figures suggest that councils, whilst having the power, are not able, then, to do the enforcement. So, with these statistics in mind, and I have raised this - I've been an Assembly Member, a Member of the Senedd, for nine years now - on so many occasions, I would ask, will you take the mantle forward now, to ensure that local authorities, COVID aside now, actually start to look upon the duties they have, and the powers, and actually start to enforce more robustly? Will you commit to increasing local authority funding, to ensure that recycling centres are a lot more easy to access? Your 'Beyond Recycling' strategy states that the Welsh Government will commit to increasing financial support for the sector to increase operations in rural areas. Will the £13 million target be targeted at towns as well as in rural areas? And can you offer clarity on your plans for resource-efficient waste transportation for rural communities, especially your plans for electrification of these vehicles, and plans to optimise rural routes by serving dual purposes? The document appears to suggest combining postal delivery with waste recovery, which I consider to be problematic. Can you also confirm whether lamp-post charging points and vehicle-to-grid technology has been considered as part of these electric waste transport plans, so that Wales can embrace bold and innovative business-first ideas to support our nation's efforts to curb emissions? As I've stated before, a recent report from WRAP Cymru found that 75 per cent of commercial and industrial waste sent to incineration or landfill in Wales was actually recyclable. So, this is incompatible with much of the legislation - the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 and other Acts - that we've passed here. A good start would be for a moratorium to be introduced on all planning consultations related to new incinerators during the pandemic. I've raised that. You have stated that 45 per cent of carbon emissions come from the goods and products that we make and consume and, as such, that recycling, reusing, repairing and reprocessing, and a new approach to resources are central to the challenge of the climate crisis. So, with this in mind, will you outline what steps you will take to see publicly funded schemes in Wales use natural and environmentally friendly materials in the first place, like Welsh wool? [ Interruption.] Thanks. Wales has the potential to be even greener and greater at recycling, so I implore you to be even more ambitious in this climate crisis. And I have one more plea, Deputy Minister. Will you, please, work with Dŵr Cymru, and let's get some education out there about the damage that wipes are doing to our planet, climate change and, indeed, our water supply? Because, whenever I do a beach clean, whenever I go to our local sewage works and things, it's an absolute issue the number of wet wipes and things that people are putting into the systems, and they are causing a lot of pollution across Wales, so education is key. But I believe you have a duty to work with Dŵr Cymru and let's stop this once and for all. Thank you.
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad ac ymuno â hi i gydnabod y gwaith rhagorol y mae ein hawdurdodau lleol wedi'i wneud yn ystod y systemau casglu, wrth gwrs, drwy'r pandemig hwn. Yn eich strategaeth 'Mwy nag Ailgylchu', rydych yn dweud, er mwyn cyflawni Cymru ddiwastraff a charbon isel; 'mae angen seilwaith rhanbarthol a hygyrch a chanolfanau cymunedol i ymdrin â deunyddiau â blaenoriaeth iddynt.' Er mwyn gwireddu hyn, wrth gwrs, rhaid sicrhau mynediad rhwydd i safleoedd ailgylchu domestig ac annomestig. Mae'n amlwg o'r atebion i mi, mewn cais rhyddid gwybodaeth diweddar, fod tipio anghyfreithlon yn dal i fod yn fygythiad modern iawn. Yn wir, rhwng mis Gorffennaf 2019 a mis Mehefin 2020, cafwyd 675 o achosion o dipio anghyfreithlon ar draws Castell-nedd Port Talbot, 968 ar draws Sir Ddinbych, 1,034 ar draws Sir Fynwy, a 2,281 ledled Caerffili. Unigolion sy'n gwneud hynny - unigolion hunanol iawn, os caf i ychwanegu hynny - sy'n difetha ein cefn gwlad a'n hamgylchedd ac yn hytrach na mynd â'u hysbwriel i ganolfan y mae'r awdurdod lleol yn ei darparu, maent yn penderfynu mynd i wagio eu cerbyd, faniau yn aml, trelars. Ac i fod yn onest, mae'n warth a chywilydd llwyr arnynt. Fodd bynnag Rhondda Cynon Taf oedd testun y pryder mwyaf, ni chyhoeddwyd unrhyw hysbysiadau cosb benodedig er gwaethaf 2,816 o achosion a gofnodwyd rhwng 2019 a Mehefin 2020. Felly, i mi, mae angen rhwystr arnom ni, ac mae dyletswydd ar yr awdurdodau lleol, rwy'n credu, i ddarganfod pwy sy'n gwneud hyn, a sicrhau bod y dirwyon hynny'n swmpus, oherwydd mae angen rhwystr arnom ni yn gwbl bendant. Felly, mae'r ffigurau'n awgrymu nad yw cynghorau, er bod ganddynt y pŵer, yn gallu gwneud y gwaith gorfodi. Felly, gyda'r ystadegau hyn mewn golwg, ac rwyf wedi codi hyn - rwyf wedi bod yn Aelod Cynulliad, yn Aelod o'r Senedd, ers naw mlynedd bellach - ar gynifer o achlysuron, rwy'n gofyn, a wnewch chi weithredu ar hyn nawr, i sicrhau bod awdurdodau lleol, gan roi COVID o'r neilltu nawr, mewn gwirionedd yn dechrau ystyried y dyletswyddau sydd ganddynt, a'r pwerau, ac yn dechrau gorfodi'n fwy cadarn? A wnewch chi ymrwymo i gynyddu cyllid awdurdodau lleol, i sicrhau bod canolfannau ailgylchu'n llawer haws eu cyrraedd? Mae eich strategaeth 'Mwy nag Ailgylchu' yn nodi y bydd Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i gynyddu'r cymorth ariannol i'r sector er mwyn cynyddu gweithrediadau mewn ardaloedd gwledig. A gaiff y targed o £13 miliwn ei dargedu at drefi yn ogystal ag at ardaloedd gwledig? Ac a wnewch chi roi eglurder ynghylch eich cynlluniau ar gyfer cludo gwastraff mewn modd sy'n defnyddio adnoddau'n effeithlon ar gyfer cymunedau gwledig, yn enwedig eich cynlluniau ar gyfer trydaneiddio'r cerbydau hyn, a chynlluniau i wneud y gorau o lwybrau gwledig drwy wasanaethu dibenion deuol? Mae'n ymddangos bod y ddogfen yn awgrymu cyfuno gwasanaethau post a chasglu gwastraff, sy'n peri problemau yn fy marn i. A allwch chi gadarnhau hefyd a yw mannau gwefru ar bolion lamp a thechnoleg cerbyd i'r grid wedi'u hystyried yn rhan o'r cynlluniau trafnidiaeth gwastraff trydan hyn, fel y gall Cymru groesawu syniadau busnes yn gyntaf sy'n fentrus ac yn arloesol i gefnogi ymdrechion ein cenedl i leihau allyriadau? Fel rwyf wedi dweud o'r blaen, canfu adroddiad diweddar gan WRAP Cymru fod modd ailgylchu 75 y cant o wastraff masnachol a diwydiannol a anfonwyd i'w losgi neu i safleoedd tirlenwi yng Nghymru mewn gwirionedd. Felly, mae hyn yn anghydnaws â llawer o'r ddeddfwriaeth - Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddfau eraill - yr ydym ni wedi eu pasio yn y fan yma. Dechrau da fyddai cyflwyno moratoriwm ar bob ymgynghoriad cynllunio sy'n ymwneud â llosgyddion newydd yn ystod y pandemig. Rwyf wedi crybwyll hynny. Rydych chi wedi dweud bod 45 y cant o allyriadau carbon yn dod o'r nwyddau a'r cynhyrchion yr ydym ni yn eu gwneud ac yn eu defnyddio ac, o'r herwydd, fod ailgylchu, ailddefnyddio, trwsio ac ailbrosesu, a dull newydd o ymdrin ag adnoddau yn ganolog i her yr argyfwng hinsawdd. Felly, gyda hyn mewn golwg, a wnewch chi amlinellu beth fyddwch chi'n ei wneud i weld cynlluniau a ariennir yn gyhoeddus yng Nghymru yn defnyddio deunyddiau naturiol ac ecogyfeillgar yn y lle cyntaf, fel gwlân Cymreig? [ Torri ar draws.] Diolch. Mae gan Gymru'r potensial i fod hyd yn oed yn wyrddach ac yn well wrth ailgylchu, felly rwy'n erfyn arnoch i fod hyd yn oed yn fwy uchelgeisiol yn yr argyfwng hinsawdd hwn. Ac mae gennyf un apêl arall, Dirprwy Weinidog. A wnewch chi, os gwelwch yn dda, weithio gyda Dŵr Cymru, a gadewch inni gael rhywfaint o addysg ynghylch y niwed y mae clytiau'n ei wneud i'n planed, newid yn yr hinsawdd ac, yn wir, ein cyflenwad dŵr? Oherwydd, pryd bynnag y byddaf yn cymryd rhan mewn diwrnod glanhau traeth, pryd bynnag yr af i'r gwaith trin carthion lleol ac ati, mae nifer y clytiau gwlyb a'r pethau y mae pobl yn eu rhoi yn y systemau yn broblem ddifrifol iawn, ac maen nhw yn achosi llawer o lygredd ledled Cymru, felly mae addysg yn allweddol. Ond rwy'n credu bod dyletswydd arnoch i weithio gyda Dŵr Cymru a gadewch i ni atal hyn unwaith ac am byth. Diolch.