English: Diolch, Dirprwy Llywydd, and my thanks to Members for their contributions to this debate today. I think we've had some very thoughtful contributions, covering a range of policy areas, and that's really important because, of course, the foundational economy does include so many varied aspects, from sofas to social care, the food we eat, the energy we consume, hairdressing to housing, transport to telecomms. Foundational activities cover the gamut of human existence and, moreover, they cover the goods and services to which all members of society require access. They underpin the welfare state and enrich our material experience. For my closing remarks, I'd like to spend a little time reflecting on each part of the motion before us in turn. Firstly, as we note in our first point, it is really positive that the Welsh Government has committed to supporting the foundational sectors in its action plan, and that is no mean feat. As Helen Mary Jones stated, it takes courage to move away from traditional markers of economic success, such as GVA and GDP. And as the Cabinet Secretary said, it is all about supporting and driving inclusive growth, and it's great to see that he has the confidence to break free from the shackles of using GVA and GDP solely as signifiers of a nation's growth and success, and is genuinely, through the economic action plan, exploring ways to harness and to measure citizens' well-being. But, as other contributors have made clear, it is imperative that the Welsh Government must go further in embracing the principles and the ethos of the foundational economy. Indeed, foundational economy activities provide 54 per cent of Welsh jobs, and 45 per cent of our GVA. Similarly, it is estimated that half of regular household expenditure is spent on aspects of the foundational economy. To turn to our second point, we must learn from the work that Preston council has done in tackling entrenched local poverty, investing in the foundational economy by, as Lee Waters explained, redefining the concept of an anchor institution. Businesses and community organisations have been incubated there, and my colleague Jenny Rathbone gave some great examples of how this has also been done in Cardiff and can be emulated elsewhere. And this is the key point, in Preston, the £1.2 billion spent by public sector bodies has been aggressively deployed to benefit the locality. Local spend by the council, at least, has more than doubled, and the result has been that that area has enjoyed the second biggest shift in its multiple deprivation index ranking over five years. Regarding the third strand of our motion on procurement, this is key to ensuring we support foundational economies across Wales, and there are examples of excellent practice in this area that can be harnessed and rolled out, as Hefin David informed us when he spoke about the expertise shown by Caerphilly County Borough Council. If we could encourage this money to be spent locally, as happened in Preston, it could be used as a lever to improve the economic, social, environmental and cultural well-being of people and communities in Wales. As the future generations commissioner points out to us, this is not just a nicety, it is something that all public bodies are obligated to do under the well-being of future generations Act. Now, the fourth point in our motion is a crucial one. I would strongly argue that not only is care a key strand of the foundational economy but that also, by recognising it in this way, we can deliver better outcomes for all. However, as Sheffield university's Diane Burns has suggested, we need to introduce fundamental changes to the way that we do things. We need to change the way that we commission care. We need to change from care that focuses on it as a market-friendly commodity package service. We need to change from basing provision on businesses with no local commitments to those that have these. Indeed, we need to be ambitious and to look to see how we can rebalance services to get the best deal for local people, restoring people's feeling of worth and enhancing their skills, as David Melding so cogently argued. To close, I hope that Members will support this motion today. Assuming a foundational approach to the economy is not about spending more of our finite resources. It's about conceptualising how we spend it in a different, better way and, as my colleague Lee Waters stated in his opening comments, finding tailor-made approaches that address the key weaknesses within the Welsh economy. It is also about ensuring and recognising the key role that these activities play in our economy, and I would suggest ensuring we view the activities that are part of the foundational economy, that underpin local communities and the welfare state - and those employed in them - as fundamental to our future prosperity.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hoffwn ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau i'r ddadl hon heddiw. Credaf ein bod wedi cael cyfraniadau meddylgar iawn, sy'n cwmpasu amrywiaeth o feysydd polisi, ac mae hynny'n bwysig iawn wrth gwrs gan fod yr economi sylfaenol yn cynnwys cymaint o agweddau amrywiol, o soffas i ofal cymdeithasol, y bwyd a fwyteir gennym, yr ynni a ddefnyddiwn, trin gwallt i dai, trafnidiaeth i delathrebu. Mae gweithgareddau sylfaenol yn cwmpasu holl amrywiaeth bodolaeth ddynol ac ar ben hynny, maent yn cwmpasu'r nwyddau a'r gwasanaethau y mae pob aelod o gymdeithas angen mynediad atynt. Maent yn sail i'r wladwriaeth les ac yn cyfoethogi ein profiad materol. Ar gyfer fy sylwadau i gloi, hoffwn dreulio ychydig o amser yn myfyrio ar bob rhan o'r cynnig sydd ger ein bron yn ei dro. Yn gyntaf, fel y nodwn yn ein pwynt cyntaf, mae'n gadarnhaol iawn fod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gefnogi sectorau sylfaenol yn ei chynllun gweithredu, ac nid yw honno'n gamp hawdd. Fel y dywedodd Helen Mary Jones, mae angen dewrder i symud oddi wrth y mesuriadau traddodiadol o lwyddiant economaidd megis gwerth ychwanegol gros a chynnyrch domestig gros. Ac fel y dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet, mae'n ymwneud yn llwyr â chefnogi a gyrru twf cynhwysol, ac mae'n wych gweld bod ganddo hyder i dorri'n rhydd o hualau defnyddio gwerth ychwanegol gros a chynnyrch domestig gros yn unig fel arwyddion o dwf a llwyddiant cenedl, a'i fod o ddifrif, drwy'r cynllun gweithredu economaidd, yn edrych ar ffyrdd o harneisio ac o fesur lles dinasyddion. Ond fel y gwnaeth cyfranwyr eraill yn glir, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru fynd ymhellach i ymgorffori egwyddorion ac ethos yr economi sylfaenol. Yn wir, gweithgareddau'r economi sylfaenol sy'n darparu 54 y cant o'r swyddi yng Nghymru, a 45 y cant o'n gwerth ychwanegol gros. Yn yr un modd, amcangyfrifir bod hanner gwariant rheolaidd aelwydydd yn cael ei wario ar agweddau ar yr economi sylfaenol. I droi at fy ail bwynt, rhaid inni ddysgu o'r gwaith a wnaeth cyngor Preston yn mynd i'r afael â thlodi lleol gwreiddiedig, a buddsoddi yn yr economi sylfaenol, fel yr eglurodd Lee Waters, drwy ailddiffinio'r cysyniad o sefydliad angori. Mae busnesau a sefydliadau cymunedol wedi deor yno, a rhoddodd fy nghyd-Aelod Jenny Rathbone enghreifftiau gwych o sut y gwnaed hyn yng Nghaerdydd hefyd a sut y gellid ei efelychu mewn mannau eraill. A dyma'r pwynt allweddol, yn Preston, mae'r £1.2 biliwn a wariwyd gan gyrff y sector cyhoeddus wedi cael ei ddefnyddio'n gadarn er budd yr ardal leol. Mae gwariant lleol gan y cyngor, o leiaf, wedi mwy na dyblu, gyda'r canlyniad fod yr ardal wedi gweld y newid mwyaf ond un yn ei safle ar y mynegai amddifadedd lluosog dros bum mlynedd. Ynghylch trydedd elfen ein cynnig ar gaffael, mae hyn yn allweddol i sicrhau ein bod yn cefnogi economïau sylfaenol ledled Cymru, ac mae enghreifftiau o arferion rhagorol yn y maes hwn y gellir eu harneisio a'u lledaenu, fel y dywedodd Hefin David wrthym pan siaradodd am yr arbenigedd a ddangoswyd gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili. Pe gallem annog yr arian hwn i gael ei wario'n lleol, fel y digwyddodd yn Preston, gellid ei ddefnyddio fel arf i wella llesiant economaidd, cymdeithasol, diwylliannol ac amgylcheddol pobl a chymunedau yng Nghymru. Fel y noda comisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, nid rhywbeth braf i'w wneud yn unig yw hyn, mae dyletswydd ar bob corff cyhoeddus i'w wneud o dan y Ddeddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol. Nawr, mae pedwerydd pwynt ein cynnig yn un hollbwysig. Buaswn yn dadlau'n gryf fod gofal nid yn unig yn elfen allweddol o'r economi sylfaenol, ond drwy ei gydnabod yn y modd hwn, gallwn sicrhau canlyniadau gwell i bawb. Fodd bynnag, fel yr awgrymodd Diane Burns o brifysgol Sheffield, mae angen inni gyflwyno newidiadau sylfaenol i'r ffordd y gwnawn bethau. Mae angen inni newid y ffordd rydym yn comisiynu gofal. Mae angen inni newid o ofal sy'n canolbwyntio arno fel gwasanaeth pecyn nwyddau hawdd ei farchnata. Mae angen inni newid o seilio darpariaeth ar fusnesau heb unrhyw ymrwymiadau lleol i'r rhai sydd ag ymrwymiadau lleol. Yn wir, mae angen inni fod yn uchelgeisiol a cheisio gweld sut y gallwn ail-gydbwyso gwasanaethau i gael y fargen orau i bobl leol, gan adfer ymdeimlad o hunan-werth pobl a gwella eu sgiliau, fel y dadleuodd David Melding mor gryf. I gloi, rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau yn cefnogi'r cynnig hwn heddiw. Nid yw arfer dull o weithredu sylfaenol tuag at yr economi yn ymwneud â gwario mwy o'n hadnoddau cyfyngedig. Mae'n ymwneud â chysyniadoli'r modd rydym yn ei wario mewn ffordd wahanol a gwell, ac fel y nododd fy nghyd-Aelod, Lee Waters, yn ei sylwadau agoriadol, â dod o hyd i ddulliau pwrpasol o fynd i'r afael â'r gwendidau allweddol yn economi Cymru. Mae hefyd yn ymwneud â sicrhau a chydnabod y rôl allweddol y mae'r gweithgareddau hyn yn ei chwarae yn ein heconomi, a buaswn yn awgrymu, â sicrhau ein bod yn gweld y gweithgareddau sy'n rhan o'r economi sylfaenol, ac sy'n sylfaen i gymunedau lleol a'r wladwriaeth les - a'r rhai a gyflogir ynddynt - fel rhai hanfodol i'n ffyniant yn y dyfodol.