English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'm pleased to have the opportunity to open this important debate this afternoon, and I move the motion in the name of Paul Davies on the order paper today, recognising the multitude of risks that children face using the internet, noting the importance of taking action to ensure children's safety online, and calling upon the Welsh Government to respond to concerns from the NSPCC and other organisations, so that we can get things right in terms of having this as a priority going forward. Now, before I get into my speech, I just want to say that we will be supporting both of the amendments today that have been tabled by Plaid Cymru. We think that they do complement our motion, and they recognise the need for a joined-up approach here, by all Governments across the United Kingdom and, in fact, around the world, in order to address some of the very real issues. The cyber-attack incidents that took place over the weekend showed, in very stark terms, I think, just how reliant we have become, as a society, on the internet and digital technology. There is no doubt in my mind that, very often, we're over-reliant on these things. And of course, we particularly bring these things into focus when something goes wrong, and, as we have seen, they can go spectacularly wrong. But as policy makers and lawmakers here in the Senedd today, many of us are old enough to remember a time without personal computers, without smartphones; some may be able to remember the very first tablets - and I'm not talking about the ones that Moses brought down from the top of Sinai - but chalk tablets, even, in the classroom to be used as learning aids. If you talk about those things to a young person now, they're just bewildered by the fact that there was an absence of technology in times before. Because the reality is that they are so used to, and so familiar with the technology that is all around us - in school and in the home - that when I talk about the fact that I was a youngster and my mum and dad bought me for Christmas a ZX Spectrum and it was the bees knees, and it used to take half an hour to load a programme, with a little cassette tape, they're absolutely astonished. So, we've got a new generation who are more familiar with technology, very often, than those who are teaching them in our schools and their parents at home. In fact, we're very often more illiterate than they are when it comes to technology. Now, of course, the fact that we have all this technology presents huge opportunities for the future - opportunities in education, in employment, in social networking - all on this huge, big global scale. But as much as technology is a blessing, it also can be a curse. We've seen that having this wealth of information, particularly over the internet, doesn't come risk free, and it can expose people - vulnerable people and children - to some very real harms. Pornography, gambling, inappropriate sharing of personalised sexual information and content, fraud, cyber bullying, online grooming, blackmail, exploitation and radicalisation are all things that the internet has brought into people's homes and onto people's laps. And they're real threats. They're threats to the physical and mental health and well-being of young people here in Wales today. That's why we've got to ensure that online safety is a top priority for us now and in terms of how we go forward. To be fair to the Welsh Government, I think it's already done some very good work on this front. They've already taken some measures to protect students in Welsh schools and to raise e-safety standards in those places of learning. I know, for example, that the South West Grid for Learning has been working in partnership with the Welsh Government since 2014 on these e-safety issues. I also know that around 78 per cent of schools in Wales, so far, have used the 360 Degree Safe Cymru self-review tool, which evaluates how safe their online practices actually are. Of course, they're also providing opportunities through Safer Internet Day campaigns as well to raise the profile and the importance of these issues. I'm very pleased also to see the Welsh Government strongly supporting Operation Net Safe, which is a programme in conjunction with the police and the Lucy Faithfull Foundation that aims to stop the creation, viewing and sharing of indecent images of children online. I'm very pleased to see the recent report of the Internet Watch Foundation - and I should have declared the fact that I'm actually an internet watch champion on behalf of that association at the start of my speech - but I was very pleased to see that the UK now hosts less than 0.1 per cent of child sexual abuse images worldwide. That's because of this zero tolerance approach that has been taken by the UK Government and by all of the devolved administrations on that particular issue. It's great that we're making that progress, but we've got to do more. The only way we can do that is by having more of a cross-sectoral approach within the Government and without the Government, but with the leadership of the Government to bring individuals together. We need the education sector working together with parents, with industry, with experts in civil society and, of course, with children themselves in order to educate our young people about how best they can protect themselves, so that we can develop the tools that we all need to respond to a constantly evolving internet and the threats and harms that can be associated with it. Clearly, the obvious starting place to teach and empower children and young people on internet safety is by entrenching some key measures and principles into our education system where digital literacy is actually taught, and we have a great opportunity with the new curriculum that is being shaped in Wales to embed these things more permanently, if you like, within that new curriculum. But it requires, in my view, a more comprehensive strategy as well going forward in order to nail this thing - a strategy that can be regularly under review. We know that NSPCC Cymru have been calling for measures to be introduced by the Welsh Government to protect children online, including the publication of a comprehensive online safety action plan that is underpinned by an advisory group that can ensure that Wales is really at the forefront of keeping children safe online in the UK and around the world. The Welsh Government hasn't yet responded to that particular recommendation from the NSPCC, and I hope very much that the Cabinet Secretary in her response to the debate today will be able to tell us whether that is something that the Welsh Government is prepared to take up, so that we can embed this plan into our schools, into our public sector and across Government, so that we can have this standardised approach. I am concerned, I have to say, that whilst there has been some progress, we've still got 22 per cent of Welsh schools who have not yet evaluated, using that self-evaluation tool, the safety of their online practice. I think that the inspectorate, Estyn, for example, does have a role in making sure that that is one of the things that features highly on the radar of schools in terms of protecting those children. We've got some very good child protection policies across Wales, lots of paperwork about child protection, but very often the one thing that is missing from all of those bits of paper is this issue of internet safety. There's also been some very good work, as I said earlier on, over the border in England. The UK Government has been leading on this, really, worldwide in terms of internet safety. They adopted an all-sector approach from the outset. In 2013, the then Prime Minister worked with the internet industry to get the service providers to offer internet filters to parents so that they could select what their children can and cannot view online. In 2014, the House of Commons culture and media select committee did a report into online safety and it set out some of the challenges and made some clear recommendations that the UK Government has been taking forward. Of course, internet safety has been a compulsory part of the curriculum in England now since 2014, and some key work has been done, particularly to stop the spectre of bullying and cyberbullying that has been taking place online and has been so costly, and devastatingly costly, to some young people who, as a result of that bullying, unfortunately have taken their own lives. In 2015, we found that schools in England are now required to filter all inappropriate online content and to teach pupils about being safe. I know that that filtering takes place in our schools as well, which can only be a good thing. But of course, pupils aren't just accessing inappropriate internet content on their computers in the school. They're also taking mobile phones into school. They're taking their own tablets into school, and of course that also has inherent risks. So, we've got a lot more that we need to do in order to get this situation right, and I think that, as a country, Wales needs to be leading, we need to be on the front foot, and we need to be working with the other administrations across the UK if we're ever to deal with this problem. Just one practical thing before I pass the baton on to the next speaker in the debate, and that is this: there are family-friendly internet policies that have been adopted by some businesses in Britain, but not all of those businesses have taken the opportunity to have family-friendly internet on their premises. There are many hotel groups, restaurants and parts of the public sector that haven't got family-friendly filters in place on their internet servers, and it's essential, I think, that we get these things in place if we're ever going to have the proper protections in place for our children going forward. So, I encourage people to accept the motion in the spirit in which it's put forward today, in a non-partisan way, and to work with us in order to shape the future so that we can keep our young people safe. Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n falch o gael y cyfle i agor y ddadl bwysig hon y prynhawn yma, a chynigiaf y cynnig yn enw Paul Davies ar y papur trefn heddiw, gan gydnabod y llu o risgiau y mae plant yn eu hwynebu wrth ddefnyddio'r rhyngrwyd, nodi pwysigrwydd rhoi camau ar waith i sicrhau bod plant yn cael eu cadw'n ddiogel ar-lein, a galw ar Lywodraeth Cymru i ymateb i bryderon a fynegwyd gan y Gymdeithas Genedlaethol er Atal Creulondeb i Blant (NSPCC) a sefydliadau eraill, fel y gallwn gael pethau'n iawn o ran rhoi blaenoriaeth i hyn yn y dyfodol. Nawr, cyn i mi gychwyn ar fy araith, hoffwn ddweud y byddwn yn cefnogi'r ddau welliant a gyflwynwyd gan Blaid Cymru heddiw. Credwn eu bod yn cydweddu â'n cynnig, ac maent yn cydnabod yr angen am ymagwedd gydgysylltiedig yma, gan bob Llywodraeth ar draws y Deyrnas Unedig, ac yn wir, o amgylch y byd, er mwyn mynd i'r afael â rhai o'r problemau real iawn. Dangosodd yr ymosodiadau seiber a ddigwyddodd dros y penwythnos mewn termau eglur iawn, rwy'n meddwl, pa mor ddibynnol rydym wedi dod, fel cymdeithas, ar y rhyngrwyd a thechnoleg ddigidol. Nid oes amheuaeth yn fy meddwl ein bod, yn aml iawn, yn orddibynnol ar y pethau hyn. Ac wrth gwrs, rydym yn dod â'r pethau hyn i'r amlwg yn arbennig pan fydd rhywbeth yn mynd o'i le, ac fel y gwelsom, gallant fynd o'u lle i raddau helaeth iawn. Ond fel llunwyr polisi a deddfwyr yma yn y Senedd heddiw, mae llawer ohonom yn ddigon hen i gofio adeg heb gyfrifiaduron personol, heb ffonau clyfar; efallai y bydd rhai'n gallu cofio'r llechi - ac nid wyf yn siarad am y rhai a ddygwyd gan Foses o gopa mynydd Sinai - ond am lechi sialc yn yr ystafell ddosbarth i'w defnyddio fel cymhorthion dysgu. Os ydych yn siarad am y pethau hyn wrth berson ifanc yn awr, maent yn methu dirnad absenoldeb technoleg ers talwm. Oherwydd y realiti yw eu bod wedi arfer i'r fath raddau, ac mor gyfarwydd â'r dechnoleg sydd ym mhobman o'n cwmpas - yn yr ysgol ac yn y cartref - fel eu bod yn gwbl syfrdan pan fyddaf yn sôn amdanaf yn ifanc yn cael ZX Spectrum gan fy nhad a fy mam yn anrheg Nadolig ac roedd yn fendigedig, ac arferai gymryd hanner awr i lwytho rhaglen, gyda thâp casét bach. Felly, mae gennym genhedlaeth newydd sy'n fwy cyfarwydd â thechnoleg, yn aml iawn, na'r rhai sy'n eu dysgu yn ein hysgolion a'u rhieni gartref. Yn wir, rydym yn aml iawn yn fwy anllythrennog na hwy ym maes technoleg. Nawr, wrth gwrs, mae'r ffaith fod gennym i gyd y dechnoleg hon yn cynnig cyfleoedd enfawr ar gyfer y dyfodol - cyfleoedd mewn addysg, mewn cyflogaeth, mewn rhwydweithio cymdeithasol - a'r cyfan ar y raddfa fyd-eang enfawr hon. Ond er cymaint o fendith yw technoleg, mae hefyd yn gallu bod yn felltith. Rydym wedi gweld nad yw cael y cyfoeth hwn o wybodaeth, yn enwedig dros y rhyngrwyd, yn dod heb risg, a gall wneud pobl - pobl fregus a phlant - yn agored i niwed go iawn. Mae pornograffi, gamblo, rhannu gwybodaeth a chynnwys rhywiol personol yn amhriodol, twyll, seiberfwlio, meithrin perthynas amhriodol ar-lein, blacmel, camfanteisio a radicaleiddio i gyd yn bethau y mae'r rhyngrwyd wedi'u dwyn i mewn i gartrefi pobl ac ar liniau pobl. Ac maent yn fygythiadau go iawn. Maent yn fygythiadau i iechyd a lles corfforol a meddyliol pobl ifanc yma yng Nghymru heddiw. Dyna pam y mae'n rhaid inni sicrhau bod diogelwch ar-lein yn brif flaenoriaeth i ni yn awr ac mewn perthynas â'r ffordd rydym yn symud ymlaen. I fod yn deg i Lywodraeth Cymru, rwy'n credu ei bod eisoes yn gwneud gwaith da iawn ar hyn. Maent eisoes wedi rhoi rhai mesurau ar waith i ddiogelu myfyrwyr yn ysgolion Cymru a chodi safonau e-ddiogelwch yn y lleoedd dysgu hynny. Rwy'n gwybod, er enghraifft, fod South West Grid for Learning wedi bod yn gweithio mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru ers 2014 ar y materion e-ddiogelwch hyn. Rwyf hefyd yn gwybod bod oddeutu 78 y cant o ysgolion Cymru hyd yn hyn wedi defnyddio'r offeryn hunanadolygu 360° Safe Cymru, sy'n gwerthuso pa mor ddiogel yw eu harferion ar-lein mewn gwirionedd. Wrth gwrs, maent hefyd yn darparu cyfleoedd drwy ymgyrchoedd Diwrnod Defnyddio'r Rhyngrwyd yn Fwy Diogel er mwyn codi proffil a rhoi mwy o bwyslais ar y materion hyn. Rwy'n falch iawn hefyd o weld Llywodraeth Cymru yn cefnogi Operation Net Safe, sef rhaglen ar y cyd â'r heddlu a Sefydliad Lucy Faithfull sy'n anelu at atal creu, gwylio a rhannu delweddau anweddus o blant ar-lein. Rwy'n falch iawn o weld adroddiad diweddar Sefydliad Gwarchod y Rhyngrwyd - a dylwn fod wedi datgan y ffaith fy mod mewn gwirionedd yn hyrwyddwr gwarchod y rhyngrwyd ar ran y gymdeithas honno ar ddechrau fy araith - ond roeddwn yn falch iawn o weld bod llai na 0.1 y cant o'r delweddau cam-drin plant yn rhywiol byd-eang ar weinyddion wedi'u lleoli yn y DU bellach. Y rheswm am hynny yw ymagwedd dim goddefgarwch Llywodraeth y DU a phob un o'r gweinyddiaethau datganoledig ar y mater penodol hwn. Mae'n wych ein bod yn gwneud cynnydd yn hynny o beth, ond mae'n rhaid i ni wneud mwy. Yr unig ffordd y gallwn wneud hynny yw drwy gael ymagwedd fwy traws-sector yn y Llywodraeth ac oddi allan i'r Llywodraeth, ond gydag arweiniad y Llywodraeth i ddod ag unigolion at ei gilydd. Mae angen i'r sector addysg gydweithio gyda rhieni, gyda diwydiant, gydag arbenigwyr yn y gymdeithas sifil ac wrth gwrs, gyda phlant eu hunain, er mwyn addysgu ein pobl ifanc ynglŷn â'r ffordd orau o amddiffyn eu hunain, fel y gallwn ddatblygu'r offer sydd eu hangen ar bawb ohonom i ymateb i ryngrwyd sy'n esblygu'n barhaus a'r bygythiadau a'r niwed sy'n gallu bod yn gysylltiedig â hynny. Yn amlwg, y man cychwyn amlwg i addysgu a grymuso plant a phobl ifanc ar ddiogelwch y rhyngrwyd yw drwy wreiddio rhai mesurau ac egwyddorion allweddol yn ein system addysg lle caiff llythrennedd digidol ei ddysgu, ac mae gennym gyfle gwych gyda'r cwricwlwm newydd sy'n cael ei lunio yng Nghymru i ymgorffori'r pethau hyn yn fwy parhaol, os mynnwch, yn y cwricwlwm newydd hwnnw. Ond yn fy marn i, mae'n galw am strategaeth fwy cynhwysfawr yn ogystal wrth symud ymlaen er mwyn cael y maen i'r wal - strategaeth a all fod yn destun adolygu cyson. Gwyddom fod NSPCC Cymru wedi bod yn galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno mesurau i ddiogelu plant ar-lein, gan gynnwys cyhoeddi cynllun gweithredu diogelwch ar-lein cynhwysfawr wedi'i ategu gan grŵp ymgynghorol sy'n gallu sicrhau bod Cymru ar flaen y gad mewn gwirionedd o ran cadw plant yn ddiogel ar-lein yn y DU a ledled y byd. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi ymateb eto i'r argymhelliad penodol hwnnw gan yr NSPCC, ac rwy'n gobeithio'n fawr iawn y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ei hymateb i'r ddadl heddiw yn gallu dweud wrthym a yw hynny'n rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru yn barod i'w fabwysiadu, er mwyn inni allu ymgorffori'r cynllun hwn yn ein hysgolion, yn ein sector cyhoeddus ac ar draws y Llywodraeth, fel y gallwn gael dull gweithredu safonol o'r fath. Rhaid i mi ddweud, er bod rhywfaint o gynnydd wedi bod, rwy'n poeni bod 22 y cant o ysgolion yng Nghymru nad ydynt wedi gwerthuso diogelwch eu harferion ar-lein eto gan ddefnyddio'r teclyn hunanarfarnu. Credaf fod rôl gan arolygiaeth Estyn, er enghraifft, i'w chwarae o ran sicrhau bod hynny'n un o'r pethau sy'n cael llawer o sylw ar radar ysgolion er mwyn diogelu'r plant hynny. Mae gennym rai polisïau diogelu plant da iawn ar draws Cymru, ceir llawer o waith papur ynglŷn â diogelu plant, ond yn aml iawn, yr un peth sydd ar goll o'r holl ddarnau papur yw mater diogelwch y rhyngrwyd. Cafwyd peth gwaith da iawn hefyd, fel y dywedais yn gynharach, dros y ffin yn Lloegr. Mae Llywodraeth y DU wedi bod yn arwain ar hyn yn fyd-eang, mewn gwirionedd, mewn perthynas â diogelwch y rhyngrwyd. Fe wnaethant fabwysiadu ymagwedd ar draws y sectorau o'r cychwyn cyntaf. Yn 2013, gweithiodd y Prif Weinidog ar y pryd gyda'r diwydiant rhyngrwyd i gael darparwyr gwasanaethau i gynnig hidlwyr rhyngrwyd i rieni fel y gallent ddewis beth y gall a beth na all eu plant eu gweld ar-lein. Yn 2014, lluniodd pwyllgor dethol y Tŷ Cyffredin ar ddiwylliant a'r cyfryngau adroddiad ar ddiogelwch ar-lein a nodai rai o'r heriau a gwnaeth argymhellion clir y mae Llywodraeth y DU wedi bod yn gweithredu arnynt. Wrth gwrs, mae diogelwch ar y rhyngrwyd wedi bod yn rhan orfodol o'r cwricwlwm yn Lloegr bellach ers 2014, a gwnaed peth gwaith allweddol, yn enwedig i atal bygythiad bwlio a seiberfwlio sydd wedi bod yn digwydd ar-lein ac wedi bod mor gostus, ac yn ddinistriol o gostus i rai pobl ifanc sydd, yn anffodus, o ganlyniad i fwlio o'r fath, wedi cyflawni hunanladdiad. Yn 2015, gwelsom ei bod yn ofynnol i ysgolion yn Lloegr bellach hidlo'r holl gynnwys ar-lein amhriodol ac addysgu disgyblion ynglŷn â bod yn ddiogel. Gwn fod hidlo'n digwydd yn ein hysgolion ni, yn ogystal, a rhaid bod hynny'n beth da. Ond wrth gwrs, nid ar eu cyfrifiaduron yn yr ysgol yn unig y mae disgyblion yn cael mynediad at gynnwys amhriodol ar y rhyngrwyd. Maent hefyd yn mynd â ffonau symudol i'r ysgol. Maent yn mynd â'u llechi eu hunain i'r ysgol, ac wrth gwrs, mae risgiau'n gysylltiedig â hynny. Felly, mae gennym lawer mwy sydd angen i ni ei wneud er mwyn unioni'r sefyllfa hon, a chredaf fod angen i Gymru arwain, fel gwlad, mae angen i ni fod ar y droed flaen, ac mae angen i ni weithio gyda'r gweinyddiaethau eraill ar draws y DU os ydym yn mynd i ymdrin â'r broblem hon. Un peth ymarferol cyn i mi drosglwyddo'r awennau i'r siaradwr nesaf yn y ddadl: ceir polisïau rhyngrwyd sy'n ystyriol o deuluoedd a fabwysiadwyd gan rai busnesau ym Mhrydain, ond nid yw pob un o'r busnesau hynny wedi achub ar y cyfle i gael rhyngrwyd sy'n ystyriol o deuluoedd ar eu safleoedd. Ceir llawer o grwpiau gwestai, bwytai a rhannau o'r sector cyhoeddus nad oes ganddynt hidlwyr sy'n ystyriol o deuluoedd ar waith ar eu gweinyddion rhyngrwyd, ac mae'n hanfodol, rwy'n credu, ein bod yn cael y pethau hyn ar waith os ydym am gael mesurau diogelwch priodol ar gyfer ein plant yn y dyfodol. Felly, rwy'n annog pobl i dderbyn y cynnig yn yr ysbryd y caiff ei gynnig heddiw, mewn ffordd amhleidiol, ac i weithio gyda ni er mwyn siapio'r dyfodol fel y gallwn gadw ein pobl ifanc yn ddiogel. Diolch.