English: Can I thank Llyr for his welcome for the direction of travel? I'm sure we both have been reading and studying the same research and evidence about the power of self-evaluation in driving improvement and the power of a self-improving school system. If we look at international best practice in high-performing countries, trust in the profession but also a strong system of self-evaluation and school-to-school working are crucial in driving an education system forward. Unfortunately perhaps in some of the ways in which we have had accountability measures in the past, it has worked against that principle of schools sharing good practice. If I'm in a quartile, I need somebody else to be doing worse than me, so why would I share with you my approaches that are working well for me? So, actually, in the past, we have had a system of accountability that perhaps unintentionally has worked against this principle of schools working closely together and raising standards collectively, which, as I said, we know from international evidence, is a strong driver for changing an education system. With regard to timescales and to the important point that Llyr made about testing, we'll be testing this in the new year, in 2019. You're absolutely right: we need to understand that if the Government pulls this lever, what that means on a day-to-day basis in our schools, and we don't want to create a new set of unintended consequences by the changes that we are making. So, it will be tested. Initially, at the moment, we're sharing some of the thinking with our primary school sector on how it will work in the primary school sector. What's important to note, Llyr, is that this self-evaluation tool is being developed in conjunction with the Organisation for Economic Co-operation and Development, so that we have that international rigour and oversight, with Estyn, who will have the job of validating a school's self-evaluation regime, and with the profession itself so that we know that we're coming up with a system that is workable in a school. Because the worst thing that we could do is design a system that, actually, is not practicable for a school to use and to help them drive improvement. So, the profession is involved in the development of it. But I also think it's important - . I take your point that individual schools and local authorities make different types of funding decisions, but I do think that we need to have a shared understanding across the system about what we mean by self-evaluation and we're looking at the same factors in each of our schools. Again, the things that we would be expecting to see delivered as part of the framework would be its effectiveness as a learning organisation, how it's demonstrating how it can move things forward, the effectiveness of its school improvement processes, crucially on the impact on the pupils. Why are we doing this? What's the point of doing any of this if your improvement isn't going to lead to better outcomes and a more positive impact on your school pupils? Progress and achievement around the curriculum itself clearly, but also looking at the issue of well-being. We've had many debates in this Chamber recently about the need for a whole-school approach. We have to have a more sophisticated way about how we hold schools to account for the issue of well-being. At its worst, well-being is about, 'Have the children turned up?' and if they have, 'Well, there we are, we're addressing well-being.' We know, from the work that the committee has done, that we have to be much more sophisticated at looking at how we address well-being. We need a whole-school approach. We also know that schools do what they will be evaluated on, so this has to be an important part of the self-evaluation framework as we go forward. You're right: one of the challenges, Llyr, is creating time for all of this to happen. In the first instance, you correctly identified that we are providing resources for pioneer schools to be able to undertake this work. We will be looking to resource new professional development learning opportunities that facilitate people going to and from different schools. So, this will need to be resourced and, in the longer term, that's why we commissioned Mick Waters to do the report that you yourself mentioned earlier on in questions to the leader of the house, because that talks about how we can begin to think about how we can make these things a possibility in the constraints of a very busy working life for a teacher. And I will be looking to respond fully to that report once we've had the opportunity to digest everything that's within it, but I was very heartened that you found it a very interesting and stimulating read, and that provides a blueprint for how some of these issues can be addressed in the longer term in a more sustainable way, rather than constantly having to put pots of money together to make these things happen.
Welsh: A gaf i ddiolch i Llŷr am ei groeso i'r llwybr a ddilynir? Rwy'n siŵr ein bod ni ill dau wedi darllen ac astudio'r ymchwil a'r dystiolaeth am allu hunanwerthusiad i symbylu gwelliannau a gallu system ysgol sydd yn ei gwella ei hun. Os edrychwn ar yr arfer gorau rhyngwladol mewn gwledydd sy'n perfformio'n uchel, mae ymddiriedaeth yn y proffesiwn, yn ogystal â system gadarn o hunanwerthuso a gweithio rhwng ysgol ac ysgol, yn hanfodol i ddatblygu system addysg. Yn anffodus efallai yn rhai o'r ffyrdd lle yr oeddem wedi cael mesurau atebolrwydd yn y gorffennol, mae hynny wedi gweithio yn erbyn yr egwyddor honno o ysgolion yn rhannu arfer da. Os wyf i mewn chwartel, mae angen imi gael rhywun arall sy'n gwneud yn waeth na fi, felly pam ddylwn i rannu â chi'r dulliau sy'n gweithio'n dda i mi? Felly, mewn gwirionedd, yn y gorffennol, rydym wedi cael system o atebolrwydd a oedd efallai yn anfwriadol wedi gweithio yn erbyn yr egwyddor hon o ysgolion yn cydweithio'n agos ac yn codi safonau ar y cyd, sydd, fel y dywedais, fel y gwyddom o dystiolaeth ryngwladol, yn symbyliad cryf ar gyfer newid system addysg. O ran amserlenni a'r pwynt pwysig a wnaeth Llŷr am brofi, byddwn yn rhoi prawf ar hyn yn y flwyddyn newydd, yn 2019. Rydych chi'n hollol iawn: mae angen inni ddeall pe byddai'r Llywodraeth yn tynnu'r lifer hwn, beth fyddai ystyr hynny o ddydd i ddydd yn ein hysgolion, ac nid ydym yn dymuno creu cyfres newydd o ganlyniadau anfwriadol yn sgil y newidiadau a wnawn. Felly, fe gaiff ei brofi. I ddechrau, ar hyn o bryd, rydym yn rhannu peth o'r syniadau â'n sector ysgol gynradd ar y ffordd y bydd yn gweithio yn y sector cynradd. Yr hyn sy'n bwysig ei nodi, Llŷr, yw bod y dull hunanwerthuso yn cael ei ddatblygu mewn cydweithrediad â'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, fel bod gennym y trylwyredd a'r goruchwylio rhyngwladol, gydag Estyn, a fydd â'r swyddogaeth o ddilysu cyfundrefn hunanwerthuso ysgol, ac â'r proffesiwn ei hun fel ein bod yn gwybod ein bod yn dyfeisio system sy'n ymarferol mewn ysgol. Y peth gwaethaf y gallem ei wneud yw dylunio system nad yw, mewn gwirionedd, yn ymarferol ar gyfer ysgol i'w defnyddio a'i helpu i ysgogi gwelliant. Felly, mae'r proffesiwn ynghlwm yn ei datblygiad. Ond credaf hefyd ei bod yn bwysig - .Rwy'n derbyn eich pwynt bod ysgolion unigol ac awdurdodau lleol yn gwneud gwahanol fathau o benderfyniadau ariannu, ond rwy'n credu bod angen inni gael cyd-ddealltwriaeth ledled y system am yr hyn a olygir wrth hunanwerthusiad ac rydym yn edrych ar yr un ffactorau ym mhob un o'n hysgolion. Unwaith eto, y pethau y byddem yn disgwyl eu gweld yn cael eu cyflwyno fel rhan o'r fframwaith fyddai ei effeithiolrwydd fel sefydliad addysgol, sut mae'n dangos sut y gall yrru pethau ymlaen, effeithiolrwydd ei brosesau i wella ysgol, yn hanfodol o ran yr effaith ar y disgyblion. Pam ydym ni'n gwneud hyn? Beth yw diben gwneud hyn o gwbl os na fydd eich gwelliant yn arwain at ganlyniadau gwell ac effaith fwy cadarnhaol ar eich disgyblion ysgol? Cynnydd a chyflawniad ynghylch y cwricwlwm ei hun, mae'n amlwg, ond hefyd gan edrych ar fater llesiant. Rydym wedi cael llawer o ddadleuon yn y Siambr hon yn ddiweddar am yr angen am ddull ysgol gyfan. Mae'n rhaid inni gael ffordd fwy soffistigedig o ddal ysgolion i gyfrif o ran llesiant. Ar ei waethaf, mae llesiant yn ymwneud ag 'A yw'r plant wedi dod i'r ysgol?' ac os ydyn nhw wedi dod, 'Wel, dyna ni, rydym yn mynd i'r afael â llesiant.' Gwyddom, o'r gwaith y mae'r pwyllgor wedi ei wneud, ei bod yn rhaid inni fod yn llawer mwy soffistigedig wrth edrych ar y ffordd yr ydym yn mynd i'r afael â llesiant. Mae angen dull ysgol gyfan arnom. Rydym yn gwybod hefyd bod ysgolion yn gwneud yr hyn y cânt eu gwerthuso arno, felly mae'n rhaid i hyn fod yn rhan bwysig o fframwaith hunanwerthuso wrth i ni fynd ymlaen. Rydych chi'n iawn: un o'r heriau, Llŷr, yw creu amser ar gyfer hyn i gyd. Yn y lle cyntaf, roeddech chi'n nodi'n gywir ein bod yn rhoi adnoddau i ysgolion arloesi er mwyn gallu gwneud y gwaith hwn. Rydym yn bwriadu ariannu datblygiad cyfleoedd dysgu proffesiynol newydd a fydd yn ei gwneud yn fwy hwylus i bobl wrth fynd a dod rhwng gwahanol ysgolion. Felly, bydd angen adnoddau ar gyfer hynny ac, yn yr hirdymor, dyna pam yr ydym wedi comisiynu Mick Waters i wneud yr adroddiad a grybwyllwyd gennych chi eich hun yn gynharach mewn cwestiynau i arweinydd y tŷ, oherwydd mae hynny'n sôn am y ffordd y gallwn ddechrau meddwl am sut y gallwn wireddu'r pethau hyn gan ystyried cyfyngiadau bywyd gwaith prysur iawn yr athro. Byddaf yn ceisio ymateb yn llawn i'r adroddiad hwnnw pan fyddwn wedi cael cyfle i ystyried popeth sydd ynddo. Ond cefais fy nghalonogi yn fawr iawn eich bod wedi ei gael yn ddiddorol ac yn ysgogol iawn i'w ddarllen, ac mae hynny'n rhoi glasbrint ar gyfer y modd y gall rhai o'r materion hyn gael eu trin yn y tymor hwy mewn ffordd fwy cynaliadwy, yn hytrach na gorfod rhoi ffynonellau ariannu ynghyd drwy'r amser er mwyn i'r pethau hyn ddigwydd.