English: I very much welcome the report because of the ambition it demonstrates, because it isn't sufficient for us to just be third best in the world. We do need to move to a position of zero waste Wales. As we've seen in the last few days, young people going on strike - they are demanding that we do something serious to save the world from the climate emergency. So, we have to ensure that all our citizens are contributing to our ultimate goal of zero waste Wales, and that must include businesses as well as people at home. I wondered if you would congratulate St Teilo's secondary school in Cardiff, which has abolished all food-on-the-go offers, and, instead of plastic waste, paper waste - you know, wrapping up things for people to run off with - all students have a choice of nutritionally balanced meals, but they have to eat them sitting down, with a plate and a knife and fork, which, obviously, is reused. I wonder if we - . Wouldn't it be nice if all secondary school caterers were following St Teilo's example? Because the tendency towards the junk food provision is really deplorable on many fronts, but particularly, in terms of today's debate, in terms of the amount of rubbish that gets used as a result. Last Friday, I was out with Pentwyn litter pickers, who are a fantastic group of volunteers in my constituency, who are cleaning up our woods and streets of litter dumped by, I'm afraid, other residents. One of the challenges is crisp wrappers; I saw one of them in the dining room just now. And they are a serious problem, because, to my knowledge, they can't be recycled. Is there any consideration to put a tax on crisp wrappers, because they are absolutely everywhere on the streets, and why is the polluter not paying to clean them up? Equally, it would be very good to know, Deputy Minister, what the timescale is for the deposit scheme on bottles and cans, because it is essential that we do do this doorstep recycling, because otherwise it contaminates all the other recyclables. I remember, when the environment Bill was going through the committee I used to serve on, that we had a detailed look at the obligations - we were going to ensure that businesses as well as residents were taking part in the recycling business, because it's completely unacceptable for businesses to be flushing food waste down the drain, as I have seen when inspecting schools, as it is to flush chicken excrement into the waste water system, because, obviously, it contaminates; that makes the job of Dŵr Cymru that much more difficult. Both of these things can be reused. We don't need to - . Because, obviously, any animal excrement is a really useful use of nitrogen for enriching our land. And food waste - I heard some experts in Brighton this week talking about using food waste: instead of burning it in anaerobic digesters, that we should be thinking of using food waste to give to animals as an alternative to importing soya and corn from the Amazon and other places, which is a particularly harmful climate activity. So, I appreciate there are delicate matters to consider in this, but I wondered what thought the Government is giving to recycling food waste for consumption by farm animals - as always happened in the past - instead of burning it.
Welsh: Rwy'n croesawu'r adroddiad yn fawr oherwydd yr uchelgais y mae'n ei dangos, oherwydd nid yw'n ddigon i ni fod ond y trydydd gorau yn y byd. Mae angen inni symud i sefyllfa Cymru ddiwastraff. Fel rydym ni wedi gweld yn ystod y diwrnodau diwethaf, pobl ifanc yn mynd ar streic - maen nhw'n mynnu ein bod yn gwneud rhywbeth o ddifri i achub y byd rhag yr argyfwng hinsawdd. Felly, mae'n rhaid inni sicrhau bod ein holl ddinasyddion yn cyfrannu at ein nod yn y pen draw, sef Cymru ddiwastraff, ac mae'n rhaid i hynny gynnwys busnesau yn ogystal â phobl yn eu cartrefi. Tybed a wnewch chi longyfarch Ysgol Uwchradd Teilo Sant yng Nghaerdydd, sydd wedi cael gwared ar bob cynnig cludfwyd, ac, yn lle gwastraff plastig, gwastraff papur - wyddoch chi, lapio pethau i bobl fynd â nhw i ffwrdd gyda nhw - mae gan bob myfyriwr ddewis o fwyd cytbwys o ran maeth, ond mae'n rhaid iddyn nhw eu bwyta ar eu heistedd, gyda phlât a chyllell a fforc, sydd, yn amlwg, yn cael eu hailddefnyddio. Tybed a ydym ni - . Oni fyddai'n braf pe byddai pob un o arlwywyr yr ysgolion uwchradd yn dilyn esiampl Teilo Sant? Oherwydd mae'r tueddiad tuag at ddarparu bwyd sothach yn druenus iawn o sawl cyfeiriad, ond yn enwedig, o ran y ddadl heddiw, o ran faint o sbwriel sy'n cael ei ddefnyddio o ganlyniad. Ddydd Gwener diwethaf, roeddwn i allan gyda chasglwyr sbwriel Pentwyn, sy'n grŵp gwych o wirfoddolwyr yn fy etholaeth i, sy'n glanhau ein coedwigoedd a'n strydoedd o sbwriel wedi'u gollwng gan drigolion eraill, mae arnaf i ofn. Un o'r heriau yw pecynnau creision gwag; gwelais i un ohonyn nhw yn yr ystafell fwyta gynnau. Ac maen nhw'n broblem ddifrifol, oherwydd, hyd y gwn i, nid oes modd eu hailgylchu. A oes unrhyw ystyriaeth yn cael ei rhoi i dreth ar becynnau creision o gwbl, gan eu bod ym mhobman ar y strydoedd, a pham nad yw'r llygrwyr yn talu i'w glanhau? Yn yr un modd, byddai'n dda iawn gwybod, Dirprwy Weinidog, beth yw'r amserlen ar gyfer y cynllun ernes ar boteli a chaniau, oherwydd mae'n hanfodol ein bod yn gwneud yr ailgylchu ar y stepen ddrws hyn, oherwydd fel arall mae'n halogi'r holl ddeunyddiau ailgylchadwy eraill. Rwy'n cofio, pan oedd Bil yr amgylchedd yn mynd drwy'r pwyllgor yr arferwn i wasanaethu arno, fe wnaethom edrych yn fanwl ar y rhwymedigaethau - roeddem ni'n mynd i sicrhau bod busnesau yn ogystal â thrigolion yn cymryd rhan yn y busnes ailgylchu, oherwydd mae'n gwbl annerbyniol bod busnesau'n fflysio gwastraff bwyd i lawr y draen, fel yr wyf i wedi gweld wrth arolygu ysgolion, ag y mae i fflysio carthion cyw iâr i mewn i'r system dŵr gwastraff, oherwydd, yn amlwg, mae'n halogi; mae hynny'n gwneud gwaith dŵr Cymru yn anoddach o lawer. Gellir ailddefnyddio'r ddau beth hyn. Nid oes angen i ni - . Oherwydd, yn amlwg, mae unrhyw faw anifeiliaid yn ddefnydd da iawn o nitrogen i gyfoethogi ein tir. A gwastraff bwyd - clywais rai arbenigwyr yn Brighton yr wythnos hon yn sôn am ddefnyddio gwastraff bwyd: yn hytrach na'i losgi mewn treulwyr anaerobig, y dylem ni fod yn ystyried defnyddio gwastraff bwyd i'w roi i anifeiliaid fel dewis amgen i fewnforio soia a chorn o'r Amazon a llefydd eraill, gweithgaredd sy'n arbennig o niweidiol i'r hinsawdd. Felly, rwy'n sylweddoli bod materion dyrys i'w hystyried yn hyn o beth, ond roeddwn i'n dyfalu pa ystyriaeth y mae'r Llywodraeth yn ei rhoi i ailgylchu gwastraff bwyd i'w fwyta gan anifeiliaid fferm - fel yr arferai ddigwydd bob amser yn y gorffennol - yn hytrach na'i losgi.