English: Thank you, Deputy Presiding Officer. On International Women's Day, the First Minister announced a rapid review of our gender and equality policies, and wanted to bring new impetus to that work. The initial phase of this review has been supported by the equalities charity Chwarae Teg, and the Wales Centre for Public Policy. I am very pleased today to be able to update Assembly Members on progress and to set out next steps. Chwarae Teg and the Wales Centre for Public Policy have today published an important report, gathering evidence from Wales, the UK and other countries. I am extremely grateful to them for their work, and also extend my thanks to the many stakeholders who contributed to the evidence gathering, and who put forward proposals for consideration. The Chwarae Teg report identifies mechanisms to strengthen the way Welsh Government, the National Assembly for Wales, and the Welsh public sector work, and to be more ambitious about the development of our policies in ways that actively promote equality in relation to gender. The report focuses on three key themes, the first being vision and leadership. The Welsh Government is challenged to be clearer about our vision for a Wales in which gender is at the heart of our policy making. We need to set a clear vision of equality in Wales, identifying goals and desired outcomes, and making sure that this is well understood within the Government, with our stakeholders and the general public. Wales has some world-leading legislation, and we have been challenged to do more to consistently use this to its full potential to have a greater impact. The Welsh Government also has an important role to play in leading by example, both as an employer and a policy maker, to drive lasting change. The second theme, policy in practice, looks at the way the Welsh Government designs and implements policies and legislation. The report has identified areas of good practice, and made recommendations about how this can be delivered more consistently. It focuses on areas such as the budget-setting process, how we engage, and the importance of effective equality impact assessments. The final theme, external scrutiny and accountability, finds that external scrutiny is welcomed, and that effective scrutiny drives behaviour change. The report identifies that there is scope to strengthen and better integrate existing accountability mechanisms across the legislative and regulatory framework. The report also highlights the importance of putting such action in the context of equality more widely, recognising that intersectional factors, such as disability, race and poverty have a great impact on life outcomes. Conversely, a strong focus on gender equality has the potential to drive forward equality and fairness for everyone in Wales, including the most disadvantaged groups in our society. The Wales Centre for Public Policy report, annexed to this report, examines international approaches to embedding a gender perspective in decision and policy making. Scandinavian and Nordic countries consistently score well in indices that measure how well countries are closing gender inequality gaps. The report recognises that some polices implemented by these countries cannot easily be transported to Wales, where we have a very different welfare regime, mostly determined by the UK Government. However, they are well worth considering in terms of what we can learn from their sustained efforts to promote gender equality. The WCPP report recognises the challenges of including a gender perspective in all decision making, finding that we need the right cultural and behavioural conditions, cross-cutting Government working, equalities expertise, and the inclusion of the voices of people affected by mainstream policies that are otherwise assumed to be gender neutral. The WCPP concludes that proactive, creative and collaborative use of gender-mainstreaming principles and tools will assist with setting a vision for equality in phase 2 of the gender equality review, and recommends areas to explore in our next phase. These reports have posed challenging questions we need to ask ourselves, and presented recommendations for action to strengthen the building blocks for achieving gender equality. These recommendations provide areas for action in phase 2 that we can move forward on immediately, and others that will need further exploration. I will publish a full response in the autumn. The second phase of the review will begin as soon as possible, and will provide the opportunity to explore these recommendations in greater depth. [ Interruption.] Excuse me for that, Presiding Officer; I thought that was on silent, but it's vibrating in a very unhelpful manner. And I've completely lost my focus now. This will include clarification of the costs, issues and risks involved, and move to action. I will set up a steering group to facilitate the progress of phase 2, and the analysis of the phase 1 recommendations. We have achieved important successes with regard to equality in recent years, including the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, and the Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. Nevertheless, it is clear that we must make better use of the levers of Government if we are to achieve the ambition to be a gender-equal Government that truly puts gender at the centre of our policies. We need to strengthen the current vision and leadership in Wales, and build on our existing legislative and regulatory framework, to advance gender equality and women's empowerment. The report makes it clear that this framework, and how the various pieces fit together, is not well understood by stakeholders, and is consequently perceived as not fully integrated. We can and we will do better.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Ar Ddiwrnod Rhyngwladol y Menywod, cyhoeddodd y Prif Weinidog adolygiad cyflym o'n polisïau rhyw a chydraddoldeb, ac roedd yn awyddus i roi symbyliad newydd i'r gwaith hwnnw. Cefnogwyd cam cychwynnol yr adolygiad hwn gan yr elusen cydraddoldeb Chwarae Teg a Chanolfan Polisi Cyhoeddus Cymru. Rwy'n falch iawn heddiw o allu rhoi'r diweddaraf i Aelodau'r Cynulliad ar y cynnydd a nodi'r camau nesaf. Mae Chwarae Teg a Chanolfan Polisi Cyhoeddus Cymru heddiw wedi cyhoeddi adroddiad pwysig, yn casglu tystiolaeth o Gymru, y DU a gwledydd eraill. Rwy'n ddiolchgar iawn iddynt am eu gwaith, a hefyd yn estyn fy niolch i lawer o randdeiliaid a gyfrannodd at gasglu tystiolaeth, ac sy'n cyflwyno cynigion i'w hystyried. Mae adroddiad Chwarae Teg yn nodi mecanweithiau i gryfhau'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru, Cynulliad Cenedlaethol Cymru a'r sector cyhoeddus yng Nghymru yn gweithio, ac i fod yn fwy uchelgeisiol ynghylch datblygu ein polisïau mewn ffyrdd sy'n mynd ati i hyrwyddo cydraddoldeb mewn perthynas â rhywedd. Mae'r adroddiad yn canolbwyntio ar dair thema allweddol, y cyntaf yw gweledigaeth ac arweinyddiaeth. Mae Llywodraeth Cymru yn cael ei herio i fod yn gliriach am ein gweledigaeth ar gyfer Cymru lle mae rhywedd wrth wraidd gwneud polisi. Mae angen inni nodi gweledigaeth glir o gydraddoldeb yng Nghymru, nodi amcanion a chanlyniadau dymunol, a gwneud yn siŵr bod ddealltwriaeth dda o hynny o fewn y Llywodraeth, â'n rhanddeiliaid a'r cyhoedd yn gyffredinol. Mae gan Gymru rywfaint o ddeddfwriaeth sy'n arwain y byd, ac rydym wedi cael ein herio i wneud mwy i ddefnyddio hyn yn gyson i'w lawn botensial i gael mwy o effaith. Mae gan Lywodraeth Cymru hefyd ran bwysig i'w chwarae wrth arwain drwy esiampl fel cyflogwr a lluniwr polisi i sbarduno newid parhaol. Mae'r ail thema, polisi ar waith, yn edrych ar y ffordd y mae Llywodraeth Cymru yn dylunio ac yn gweithredu polisïau a deddfwriaeth. Nododd yr adroddiad feysydd o arfer da, a gwnaeth argymhellion ynghylch sut y gellir cyflenwi hyn yn fwy cyson. Mae'n canolbwyntio ar feysydd fel y broses o bennu'r gyllideb, sut yr ydym yn ymgysylltu, a phwysigrwydd asesiadau effeithiol o'r effaith ar gydraddoldeb . Mae'r thema olaf, craffu allanol ac atebolrwydd, yn canfod y croesewir craffu allanol, a bod gwaith craffu effeithiol yn sbarduno newid ymddygiad. Mae'r adroddiad yn nodi bod lle i gryfhau a gwella integreiddio mecanweithiau atebolrwydd presennol ar draws y fframwaith deddfwriaethol a rheoliadol. Mae'r adroddiad hefyd yn amlygu pwysigrwydd rhoi camau o'r fath yng nghyd-destun cydraddoldeb yn fwy eang, gan gydnabod bod ffactorau croestoriadol, megis anabledd, hil a thlodi yn cael effaith fawr ar ganlyniadau bywyd. Ar y llaw arall, mae ffocws cryf ar gydraddoldeb rhwng y rhywiau yn meddu ar y potensial i sbarduno cydraddoldeb a thegwch i bawb yng Nghymru, gan gynnwys y grwpiau mwyaf difreintiedig yn ein cymdeithas. Mae adroddiad Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru, sydd wedi'i atodi i'r adroddiad hwn, yn edrych ar ddulliau gweithredu rhyngwladol i ymgorffori persbectif rhywedd mewn penderfyniadau a llunio polisïau. Mae gwledydd Llychlyn a Nordig yn sgorio'n gyson dda yn y mynegeion sy'n mesur pa mor dda y mae gwledydd hyn yn cau bylchau anghydraddoldeb rhwng y rhywiau. Mae'r adroddiad yn cydnabod bod rhai polisïau ar waith gan y gwledydd na ellir yn hawdd eu cludo i Gymru, lle mae gennym gyfundrefn les wahanol iawn, gan amlaf wedi'i phennu gan Lywodraeth y DU. Fodd bynnag, maent yn werth eu hystyried o ran beth y gallwn ei ddysgu oddi wrth eu hymdrechion parhaus i hybu cydraddoldeb rhwng y rhywiau. Mae adroddiad Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru yn cydnabod yr heriau o gynnwys safbwynt o ran rhywedd wrth wneud pob penderfyniad, gan ganfod bod arnom angen yr amodau diwylliannol ac ymddygiadol iawn, gweithio Llywodraeth trawsbynciol, arbenigedd cydraddoldebau a chynnwys lleisiau pobl yr effeithir arnynt gan bolisïau prif ffrwd y tybir fel arall eu bod yn niwtral o ran rhywedd. Daw Canolfan Polisi Cyhoeddus Cymru i'r casgliad y bydd defnydd rhagweithiol, creadigol a chydweithredol o egwyddorion ac offer prif ffrydio rhywedd yn helpu gyda gosod gweledigaeth ar gyfer cydraddoldeb yng Ngham 2 yr adolygiad cydraddoldeb rhwng y rhywiau, ac yn argymell meysydd i'w harchwilio yn ein cam nesaf. Mae'r adroddiadau hyn wedi gofyn cwestiynau heriol y mae angen inni eu gofyn inni ein hunain, ac wedi cyflwyno argymhellion ar gyfer camau gweithredu i gryfhau blociau adeiladu ar gyfer sicrhau cydraddoldeb rhywiol. Mae'r argymhellion hyn yn darparu meysydd gweithredu cam 2 y gallwn symud ymlaen arnynt ar unwaith, ac eraill y bydd angen eu harchwilio ymhellach. Byddaf yn cyhoeddi ymateb llawn yn yr Hydref. Bydd ail gam yr adolygiad yn dechrau cyn gynted â phosibl, ac yn rhoi cyfle i archwilio'r argymhellion hyn mewn mwy o ddyfnder. [ Torri ar draws.] Esgusodwch fi am hynny, Llywydd; roeddwn yn meddwl ei fod wedi ei osod i fod yn fud, ond mae'n dirgrynu mewn ffordd annefnyddiol iawn. A dwi wedi llwyr golli fy ffocws bellach. Bydd hyn yn cynnwys eglurhad o'r costau, y materion a'r risgiau sy'n gysylltiedig, a symud i weithredu. Byddaf yn sefydlu grŵp llywio i hwyluso hynt cam 2, a dadansoddiad o argymhellion cam 1. Rydym wedi sicrhau llwyddiannau pwysig o ran cydraddoldeb yn y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, a Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Serch hynny, mae'n amlwg bod rhaid inni wneud gwell defnydd o ysgogiadau'r Llywodraeth os ydym i gyflawni'r uchelgais o fod yn Llywodraeth gyfartal rhwng y rhywiau sy'n rhoi rhywedd wrth wraidd ein polisïau mewn gwirionedd. Mae angen inni gryfhau gweledigaeth ac arweinyddiaeth bresennol yng Nghymru, ac adeiladu ar ein fframwaith deddfwriaethol a rheoliadol presennol i hyrwyddo cydraddoldeb rhwng y rhywiau a grymuso menywod. Mae'r adroddiad yn nodi'n glir nad yw'r fframwaith hwn, a sut mae gwahanol eitemau yn ffitio gyda'i gilydd, yn cael ei ddeall yn dda gan randdeiliaid, ac o ganlyniad, ystyrir nad yw wedi'i integreiddio'n llawn. Gallwn a byddwn yn gwneud yn well.