English: Thank you, Deputy Llywydd. I formally move the motion. I am pleased to introduce the fourth and final stage of the Abolition of the Right to Buy and Associated Rights (Wales) Bill before the Assembly today. I'd like to start by thanking Assembly Members for their robust scrutiny of the Bill and for their support, which has ensured its passage through to Stage 4. In particular, I'd like to thanks members of the Equality, Local Government and Communities Committee, the Constitutional and Legislative Affairs Committee and the Finance Committee for their thorough and considered scrutiny of the Bill through stages 1 and 2. I'd also like to acknowledge all stakeholders who provided evidence during the scrutiny process and thank them for their contribution to the legislative process. My thanks also to Assembly Commission staff and Welsh Government officials for their support throughout the Bill process. I'd also like to say how pleased Carl Sargeant would have been to see the Bill reach the final stage. He believed passionately in protecting our social housing stock for those who need it most, and he worked extremely hard to bring this legislation forward. I'm delighted to be able to steer it through its final stages and onto the Welsh statute book. This Bill forms a key part of the Government's housing policy, and was a manifesto commitment in 2016. This Government is committed to ending the right to buy and to protecting our social housing for those in the greatest need. Ending the right to buy will give local authorities and housing associations the confidence to invest in new developments to help to meet the need for quality affordable housing in Wales. The right to buy has been a feature of social housing for many years in Wales, and this has resulted in the loss of a significant number of homes - more than 139,000 between 1981 and 2016. In recent years, although sales of social housing have slowed, social housing stock is still being lost at a time of considerable housing supply pressure. Measures taken by the previous Welsh Government to address the impact of homes lost through the right to buy, and the continued pressure on social housing, included introducing the Housing (Wales) Measure 2011. This enabled a local authority to apply to suspend the right to buy and the right to acquire in its area. While the right to buy has been suspended in some parts of Wales, significant housing pressure still continues across the country. This Bill was introduced last March following a White Paper consultation in 2015 to address the continued housing pressure and ensure that social housing is protected throughout Wales on a permanent basis. The Bill abolishes all variations of the right to buy, including the preserved right to buy and the right to acquire. Provisions in the Bill also allow at least a year after Royal Assent before final abolition on existing properties, but, to encourage investment in new homes, the rights will end for homes that are new to the social housing stock, and, therefore, have no existing tenants, two months after Royal Assent. One year is a fair and reasonable amount of time for tenants to decide whether they wish to exercise their rights and to take appropriate financial and legal advice. The Bill contains provisions to ensure that all tenants are given information within two months of Royal Assent, and that this information is supplied in the most appropriate format to meet their needs. This provision ensures that all tenants will be fully aware of the impact of the legislation before it comes into force. This Government remains committed to enabling home ownership for those who want to enter the property market. We are well on our way to delivering our manifesto commitment of an extra 20,000 homes during this Assembly term. Government schemes, such as Help to Buy, homebuy and rent to own, are designed to help people on modest incomes into home ownership, but not at the expense of reducing the social housing stock. Ending the right to buy ensures that we safeguard the investment made in social housing over many generations for Welsh families now and in the future, and I ask Members to support the motion.
Welsh: Diolch i chi, Dirprwy Lywydd. Cynigiaf y cynnig yn ffurfiol. Rwy'n falch o gyflwyno'r pedwerydd cam, sef cam olaf Bil Diddymu'r Hawl i Brynu a Hawliau Cysylltiedig (Cymru), gerbron y Cynulliad heddiw. Hoffwn i ddechrau trwy ddiolch i Aelodau'r Cynulliad am eu gwaith craffu cadarn ar y Bil ac am eu cefnogaeth, sydd wedi sicrhau ei hynt drwodd i Gyfnod 4. Yn benodol, hoffwn i ddiolch i Aelodau'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol Deddfwriaethol ac i'r Pwyllgor Cyllid am eu gwaith craffu trylwyr ac ystyriol ar y Bil drwy gyfnodau 1 a 2. Hoffwn i hefyd gydnabod yr holl randdeiliaid a roddodd dystiolaeth yn ystod y broses graffu a diolch iddynt am eu cyfraniad i'r broses ddeddfwriaethol. Hoffwn ddiolch hefyd i staff Comisiwn y Cynulliad a swyddogion Llywodraeth Cymru am eu cymorth drwy gydol proses y Bil. Hoffwn hefyd ddweud pa mor falch y byddai Carl Sargeant o weld y Bil yn cyrraedd y cam terfynol. Bu'n frwdfrydig iawn dros ddiogelu ein stoc o dai cymdeithasol ar gyfer y rhai sydd ei hangen fwyaf, a gweithiodd yn eithriadol o galed i gyflwyno'r ddeddfwriaeth honno. Rwyf wrth fy modd yn gallu ei llywio drwy ei chamau terfynol ac ar y llyfr statud i Gymru. Mae'r Mesur hwn yn ffurfio rhan allweddol o bolisi tai'r Llywodraeth, ac roedd yn ymrwymiad maniffesto yn 2016. Mae'r Llywodraeth hon yn ymrwymo i roi terfyn ar yr hawl i brynu ac i ddiogelu ein tai cymdeithasol ar gyfer y rheini sydd eu hangen fwyaf. Bydd rhoi terfyn ar yr hawl i brynu yn rhoi i awdurdodau lleol a chymdeithasau tai yr hyder i fuddsoddi mewn datblygiadau newydd ac yn helpu i ddiwallu'r angen am dai fforddiadwy o ansawdd yng Nghymru. Mae'r hawl i brynu wedi bod yn nodwedd o dai cymdeithasol yng Nghymru ers blynyddoedd lawer, ac mae hyn wedi arwain at golli nifer sylweddol o gartrefi - mwy na 139,000 rhwng 1981 a 2016. Yn y blynyddoedd diweddar, er bod gwerthiannau tai cymdeithasol wedi arafu, mae'r stoc o dai cymdeithasol yn dal yn cael ei cholli ar adeg o gryn bwysau ar gyflenwi tai. Roedd mesurau a gymerwyd gan y Llywodraeth Cymru flaenorol i fynd i'r afael ag effaith colli cartrefi drwy'r cynllun hawl i brynu, a'r pwysau parhaus ar dai cymdeithasol, yn cynnwys cyflwyno Mesur Tai (Cymru) 2011. Roedd hyn yn galluogi'r awdurdod lleol i wneud cais i atal yr hawl i brynu a'r hawl i gaffael yn ei ardal. Er bod yr hawl i brynu wedi ei atal mewn rhai rhannau o Gymru, mae pwysau oherwydd prinder tai sylweddol yn parhau i fod yn bresennol ledled y wlad. Cyflwynwyd y Bil hwn ym mis Mawrth yn dilyn ymgynghoriad Papur Gwyn yn 2015 i fynd i'r afael â phwysau parhaus ar dai a sicrhau bod tai cymdeithasol yn cael eu diogelu ledled Cymru ar sail barhaol. Mae'r Bil yn diddymu'r holl amrywiadau o ran yr hawl i brynu, gan gynnwys yr hawl i brynu a gadwyd a'r hawl i gaffael. Mae'r darpariaethau yn y Bil hefyd yn caniatáu o leiaf blwyddyn ar ôl Cydsyniad Brenhinol cyn diddymu'n derfynol eiddo sydd eisoes yn bodoli. Ond, er mwyn annog buddsoddiad mewn cartrefi newydd, daw'r hawliau i ben ar gyfer cartrefi sy'n newydd i'r stoc tai cymdeithasol ac, felly, nad oes tenantiaid ynddynt, ddeufis ar ôl y Cydsyniad Brenhinol. Mae un flwyddyn yn gyfnod o amser teg a rhesymol i denantiaid benderfynu a ydynt yn dymuno arfer eu hawliau ac i gael cyngor cyfreithiol ac ariannol priodol. Mae'r Bil yn cynnwys darpariaethau i sicrhau bod pob tenant yn cael gwybodaeth o fewn dau fis i Gydsyniad Brenhinol, a bod yr wybodaeth hon yn cael ei darparu ar y fformat mwyaf priodol i ddiwallu eu hanghenion. Mae'r ddarpariaeth hon yn sicrhau y bydd pob tenant yn gwbl ymwybodol o effaith y ddeddfwriaeth cyn iddi ddod i rym. Mae'r Llywodraeth hon yn parhau i fod yn ymrwymedig i alluogi perchentyaeth i'r rhai sy'n dymuno cael mynediad i'r farchnad eiddo. Rydym ar y ffordd i gyflawni ein hymrwymiad maniffesto o 20,000 o gartrefi ychwanegol yn ystod tymor y Cynulliad hwn. Cafodd cynlluniau'r Llywodraeth, megis Cymorth i Brynu, Cymorth Prynu a Rhent i Brynu, eu creu i helpu pobl ar incwm cymedrol i allu fod yn berchen ar eu cartrefi, ond nid ar draul lleihau'r stoc tai cymdeithasol. Mae rhoi terfyn ar yr hawl i brynu yn sicrhau ein bod yn diogelu'r buddsoddiad a wnaed mewn tai cymdeithasol dros nifer o genedlaethau ar gyfer teuluoedd yng Nghymru nawr ac yn y dyfodol, a gofynnaf i'r Aelodau gefnogi'r cynnig.