English: Diolch yn fawr, Llywydd, and diolch yn fawr for all the contributions. I thank Members for participating today. I think the debate has clearly demonstrated the importance of safeguarding equality and human rights in Wales across a wide range of issues, and it comes after three statements addressing our commitments to the implementing of the anti-racist action plan, and also, indeed, the introduction of the social partnership and public procurement Bill, which are all relevant to equality and human rights. So, I think highlighting the role of the Equality and Human Rights Commission in these debates is very important. Clearly, COVID means that we're catching up with some of the reports. The accountability is crucial, not just in terms of our response to the reports as a Welsh Government, but also to scrutinise the work of the Equality and Human Rights Commission. So, I've indicated already areas of policy where we've worked together effectively and with impact, because, obviously, we are dealing with both devolved and non-devolved areas in terms of those policy issues. So, the impact report has been important to us, and I say that we have a very strong and positive relationship with the EHRC, and we do remain grateful for the guidance when developing policy and legislation. I work very closely - I meet regularly with Ruth Coombs, the head of EHRC in Wales, and I want to thank the team again for all of the work, and also officials working on a variety of work, and I've mentioned the work in terms of strengthening public sector equality duty in Wales and the introduction and implementation of the socioeconomic duty. And we do have to ensure that the EHRC retains a strong and distinct presence in Wales, because this is an unprecedented time for equality and human rights in the UK; the work of the EHRC is more important than ever. I do want to just comment on a couple of the points raised by both Altaf Hussain and Sioned Williams, particularly relating to older people. I was very pleased to be able to meet the cross-party group on older people, chaired by Mike Hedges today, where I was able to talk a bit about how we had responded to their views about the fact that we need to have a specific work stream on older people in the new strategy, the next stage of the violence against women and domestic abuse and sexual violence strategy. We'd learnt that from working together, through the influence of the cross-party group and its members, but also working with the Older People's Commissioner for Wales and Age Cymru to monitor particularly, for example, the impact of the pandemic on older people. But also the older people's commissioner meets regularly with the Deputy Minister for Health and Social Services, and recent conversations have focused on the rights of older people in care homes and just learning lessons to ensure that we have a rights-based approach with a strategy for an ageing society. I think there are areas where we have huge concerns where we would like the EHRC to address, for example I would say the exclusion of migrant women from protection against abuse. I would expect the Equality and Human Rights Commission to agree with me that it's not sufficient for the UK Government to adopt the protocols of the UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women - CEDAW - that have been raised in this Chamber more than once, if some of the most vulnerable women in our communities are deliberately excluded from the safeguard it provides. It does just bring us back, finally, to our international commitments and reputation in relation to equality and human rights. Sioned Williams, you identify those areas that have had a huge impact in terms of every protected characteristic and equality and human rights, the impact of climate change and austerity. We're currently waiting for the UK Government to publish details of the bill of rights, which it proposes to replace the Human Rights Act 1998 with. Unless they're radically different to those set out in the recent consultation, which unfortunately we don't expect, this will be a step backwards that will send all the wrong signals to regressive and repressive regimes around the world. In this context, finally, Llywydd, the Welsh Government will do all it can to stand up for and safeguard the most fundamental principles of equality and human rights for everyone in Wales. It is vital. The Equality and Human Rights Commission has to have a strong and independent presence in Wales. We look forward to meeting the new commissioner. They need to continue to provide us with unbiased evidence. We have our new equality evidence unit. It is in place, appointments have made - I'm very glad to be able to reassure Sioned of that point. Its mission is to improve the availability, quality, granularity and accessibility of evidence about individuals with protected and associated characteristics. It's going to support the whole of the Welsh Government with better informed policies, and we have developed a draft strategic evidence plan describing the scope, remit and priorities, and we'll publish that in this summer. So, I'm glad that we have been able to clarify that this afternoon. Yes, EHRC must have a strong and independent presence. It has to continue to provide us with the unbiased evidence we need to support our plans and activity. I've pointed to areas where I think they should stand up and support the stance that we have taken in terms of upholding and strengthening and advancing human rights and equality. We have to ensure that Welsh people's rights are upheld, and I'm hopeful that all Members will join me, working together to improve equality across Wales in all its forms. Can I say that, this afternoon, when we have had this theme of equality, particularly focusing on anti-racism, has been powerful? And I'm grateful to all Members who've played their part in making this event so important, and this debate. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd, a diolch yn fawr am yr holl gyfraniadau. Diolch i'r Aelodau am gymryd rhan heddiw. Rwy'n credu bod y ddadl wedi dangos yn glir bwysigrwydd diogelu cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru ar draws ystod eang o faterion, a daw ar ôl tri datganiad sy'n mynd i'r afael â'n hymrwymiadau i weithredu'r cynllun gweithredu gwrth-hiliol, a hefyd, yn wir, cyflwyno'r Bil partneriaeth gymdeithasol a chaffael cyhoeddus, sydd i gyd yn berthnasol i gydraddoldeb a hawliau dynol. Felly, rwy'n credu bod tynnu sylw at rôl y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn y dadleuon hyn yn bwysig iawn. Yn amlwg, mae COVID yn golygu ein bod yn dal i fyny â rhai o'r adroddiadau. Mae'r atebolrwydd yn hollbwysig, nid yn unig o ran ein hymateb i'r adroddiadau fel Llywodraeth Cymru, ond hefyd i graffu ar waith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. Felly, rwyf eisoes wedi nodi meysydd polisi lle'r ydym ni wedi gweithio gyda'n gilydd yn effeithiol ac i greu effaith, oherwydd, yn amlwg, rydym ni'n delio â meysydd datganoledig a meysydd nad ydynt wedi'u datganoli o ran y materion polisi hynny. Felly, mae'r adroddiad effaith wedi bod yn bwysig i ni, ac mi fyddwn i'n dweud fod gennym ni berthynas gref a chadarnhaol iawn â'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, ac rydym ni dal yn ddiolchgar am y canllawiau wrth ddatblygu polisi a deddfwriaeth. Rwy'n gweithio'n agos iawn - rwy'n cyfarfod yn rheolaidd â Ruth Coombs, pennaeth y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yng Nghymru, ac rwyf i eisiau diolch eto i'r tîm am yr holl waith, a hefyd i swyddogion sy'n gweithio ar amrywiaeth o waith, ac rwyf wedi sôn am y gwaith o ran cryfhau dyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus yng Nghymru a chyflwyno a gweithredu'r ddyletswydd economaidd-gymdeithasol. Ac mae'n rhaid i ni sicrhau bod y Comisiwn cydraddoldeb a hawliau dynol yn cadw presenoldeb cryf a phendant yng Nghymru, oherwydd mae hwn yn gyfnod digynsail ar gyfer cydraddoldeb a hawliau dynol yn y DU; mae gwaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn bwysicach nag erioed. Hoffwn wneud sylw am un neu ddau o'r pwyntiau a godwyd gan Altaf Hussain a Sioned Williams, yn enwedig mewn perthynas â phobl hŷn. Roeddwn i'n falch iawn o allu cwrdd â'r grŵp trawsbleidiol ar bobl hŷn, dan gadeiryddiaeth Mike Hedges heddiw, lle cefais siarad ychydig am y ffordd roeddem ni wedi ymateb i'w barn am y ffaith bod angen i ni gael ffrwd waith benodol ar bobl hŷn yn y strategaeth newydd, cam nesaf y strategaeth trais yn erbyn menywod a cham-drin domestig a thrais rhywiol. Roeddem ni wedi dysgu hynny o gydweithio, drwy ddylanwad y grŵp trawsbleidiol a'i aelodau, ond hefyd drwy weithio gyda Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru ac Age Cymru i fonitro'n benodol, er enghraifft, effaith y pandemig ar bobl hŷn. Ond hefyd mae'r comisiynydd pobl hŷn yn cyfarfod yn rheolaidd â'r Dirprwy Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, ac mae sgyrsiau diweddar wedi canolbwyntio ar hawliau pobl hŷn mewn cartrefi gofal a dysgu gwersi i sicrhau bod gennym ni ddull sy'n seiliedig ar hawliau gyda strategaeth ar gyfer cymdeithas sy'n heneiddio. Rwy'n credu bod meysydd lle mae gennym ni bryderon enfawr yr hoffem ni i'r Comisiwn fynd i'r afael â nhw, er enghraifft, byddwn i'n dweud eithrio menywod mudol rhag cael eu hamddiffyn yn erbyn cam-drin. Byddwn yn disgwyl i'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol gytuno â mi nad yw'n ddigon i Lywodraeth y DU fabwysiadu protocolau Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Ddiddymu Pob Math o Wahaniaethu yn erbyn Menywod - CEDAW - sydd wedi'u codi yn y Siambr hon fwy nag unwaith, os caiff rhai o'r menywod mwyaf agored i niwed yn ein cymunedau eu heithrio'n fwriadol o'r diogelwch mae'n ei ddarparu. Mae'n dod â ni'n ôl, yn olaf, at ein hymrwymiadau rhyngwladol a'n henw da mewn perthynas â chydraddoldeb a hawliau dynol. Sioned Williams, rydych chi'n nodi'r meysydd hynny sydd wedi cael effaith enfawr o ran pob nodwedd warchodedig a chydraddoldeb a hawliau dynol, effaith newid yn yr hinsawdd a chyni. Ar hyn o bryd rydym ni'n aros i Lywodraeth y DU gyhoeddi manylion y bil hawliau, y mae'n bwriadu disodli Deddf Hawliau Dynol 1998 ag ef. Oni bai eu bod nhw'n wahanol iawn i'r rhai a nodwyd yn yr ymgynghoriad diweddar, nad ydym yn ei ddisgwyl yn anffodus, bydd hyn yn gam yn ôl a fydd yn anfon yr holl arwyddion anghywir i gyfundrefnau atchweliadol a gormesol ledled y byd. Yn y cyd-destun hwn, yn olaf, Llywydd, bydd Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth o fewn ei gallu i sefyll dros egwyddorion mwyaf sylfaenol cydraddoldeb a hawliau dynol i bawb yng Nghymru a'u diogelu. Mae'n hanfodol. Rhaid i'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol gael presenoldeb cryf ac annibynnol yng Nghymru. Rydym ni'n edrych ymlaen at gwrdd â'r comisiynydd newydd. Mae angen iddyn nhw barhau i roi tystiolaeth ddiduedd i ni. Mae gennym ni ein huned dystiolaeth cydraddoldeb newydd. Mae yn ei lle, mae penodiadau wedi'u gwneud - rwy'n falch iawn o allu tawelu meddwl Sioned o'r pwynt hwnnw. Ei nod yw gwella argaeledd, ansawdd, manylder a hygyrchedd tystiolaeth am unigolion sydd â nodweddion gwarchodedig a nodweddion cysylltiedig. Bydd yn cefnogi Llywodraeth Cymru gyfan gyda pholisïau mwy gwybodus, ac rydym ni wedi datblygu cynllun tystiolaeth strategol drafft sy'n disgrifio cwmpas, cylch gwaith a blaenoriaethau, a byddwn ni'n cyhoeddi hynny yn ystod yr haf hwn. Felly, rwy'n falch ein bod ni wedi gallu egluro hynny y prynhawn yma. Oes, mae'n rhaid i'r Comisiwn fod â phresenoldeb cryf ac annibynnol. Mae'n rhaid iddo barhau i ddarparu'r dystiolaeth ddiduedd rydym ni ei hangen i gefnogi ein cynlluniau a'n gweithgarwch. Rwyf wedi cyfeirio at feysydd lle rwy'n credu y dylent sefyll a chefnogi'r safiad rydym ni wedi'i wneud o ran cynnal a chryfhau a hyrwyddo hawliau dynol a chydraddoldeb. Rhaid i ni sicrhau bod hawliau pobl Cymru'n cael eu cynnal, ac rwy'n obeithiol y bydd pob Aelod yn ymuno â mi, gan weithio gyda'i gilydd i wella cydraddoldeb ledled Cymru o bob math. A gaf i ddweud, y prynhawn yma, pan ydym ni wedi cael y thema hon o gydraddoldeb, yn enwedig canolbwyntio ar wrth-hiliaeth, ei fod wedi bod yn bwerus? Ac rwy'n ddiolchgar i'r holl Aelodau sydd wedi chwarae eu rhan i wneud y digwyddiad hwn mor bwysig, a'r ddadl hon. Diolch yn fawr.