English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Prynhawn da. Good afternoon. Today's statement will focus on providing Members with an update on restarting more NHS activity here in Wales. I am pleased to report that, while we are still supporting those that have coronavirus, the number of confirmed cases is falling, as are the numbers of people that have lost their lives in the pandemic. Yesterday, there were still 67 new confirmed cases reported by Public Health Wales, and the death figures were in single figures. However, each number was a person, and a tragic reminder of the need for care and caution from all of us, now and in the foreseeable future if we are to reduce the spread of the virus. No-one should underestimate the importance of continuing to maintain our state of readiness if we are to see and cope with any future peaks of the virus. We still need to support people in our communities that need our health service for other reasons that are not COVID related. I approved the NHS Wales operating framework that was issued on 6 May. It describes four types of harm: direct harm from COVID itself; harm from an overwhelmed NHS and social care system, as we saw in Italy, for example; harm from reduction in non-COVID activity; and harm from wider societal actions, including the lockdown. I recognise that we need to move slowly and cautiously. So, shorter term planning on quarterly cycles is important for our organisations to demonstrate that they can be agile and flexible. Being able to divert resources easily and quickly to adjust to the demand, between both COVID-19 and non-COVID essential service areas is crucial. While recognising all four potential harms, the quarter 1 plans are particularly aimed at progressively scaling up essential NHS activity, whilst also addressing the current demands of COVID-19. We all recognise that it's important to get essential services operating efficiently for those that need them, but in a safe and effective manner. The fact is that the threat of COVID-19 will be with us for some time to come. The quarter 1 plans were all received as required on 18 May. They set out how our health boards and trusts are planning to deliver the range of essential services, including cancer, cardiac, ophthalmology and other services, often in new and innovative ways. Many organisations are working to re-zone their estate, to provide areas where staff and patients feel safe to undertake diagnostic tests and receive treatment. The use of additional independent sector hospitals has been helpful for some of those treatments. Health boards are currently reviewing the use of the available facilities to see how they might be used going forward. Our aim is for our healthcare system to rebalance within a more usual hospital environment. This work with the independent sector has been helpful, but we will of course need to review its use, which is being explored in the plans. The majority of health boards have made arrangements to create additional field hospital capacity. It is a real positive that we should not lose sight of that we have not had to make significant use of field hospitals during the first peak of the virus. The plans reflect the need to review and re-assess as we move forward. A national review of field hospitals facilities during June will support this work. There are still issues to be overcome as we move to upscale our essential services. Ensuring sufficient PPE, medicines, testing, staff and training will all be required, and this is what the plans outline. In addition, I have asked the NHS to continue to look at where it can make greater use of regional solutions, pooling resources and expertise to ensure patients receive the best care.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Prynhawn da. Bydd y datganiad heddiw yn canolbwyntio ar roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau am ailddechrau mwy o weithgarwch y GIG yma yng Nghymru. Rwyf yn falch o ddweud, er ein bod yn dal i gefnogi'r rhai sydd â'r coronafeirws arnyn nhw, fod nifer yr achosion a gadarnhawyd yn gostwng, fel y mae nifer y bobl sydd wedi colli eu bywydau yn y pandemig. Ddoe, cadarnhawyd 67 o achosion newydd gan Iechyd Cyhoeddus Cymru, ac roedd y ffigurau marwolaethau mewn ffigurau sengl. Fodd bynnag, roedd pob rhif yn unigolyn, ac yn atgof poenus o'r angen am ofal a phwyll gan bob un ohonom ni, nawr ac yn y dyfodol rhagweladwy os ydym ni eisiau lleihau lledaeniad y feirws. Ni ddylai neb ddiystyru pwysigrwydd parhau i fod yn barod os ydym ni'n gweld unrhyw gynnydd yn y feirws yn y dyfodol ac eisiau ymdopi â hynny. Mae angen o hyd i ni gefnogi pobl yn ein cymunedau sydd angen ein gwasanaeth iechyd am resymau eraill nad ydynt yn gysylltiedig â COVID. Cymeradwyais fframwaith gweithredu GIG Cymru a gyhoeddwyd ar 6 Mai. Mae'n disgrifio pedwar math o niwed: niwed uniongyrchol o COVID ei hun; niwed gan y GIG a system gofal cymdeithasol wedi'u llethu, fel y gwelsom ni yn yr Eidal, er enghraifft; niwed yn sgil lleihad mewn gweithgarwch nad yw'n gysylltiedig â COVID; a niwed gan gamau gweithredu cymdeithasol ehangach, gan gynnwys y cyfyngiadau symud. Rwy'n cydnabod bod angen i ni weithredu yn araf ac yn bwyllog. Felly, mae cynllunio tymor byrrach ar gylchoedd chwarterol yn bwysig er mwyn i'n sefydliadau ddangos y gallant fod yn ystwyth ac yn hyblyg. Mae gallu dargyfeirio adnoddau yn hawdd ac yn gyflym er mwyn addasu i'r galw, rhwng y gwasanaethau hanfodol yn ymwneud â COVID-19 â'r rhai nad ydynt yn ymwneud â COVID, yn hollbwysig. Gan gydnabod pob un o'r pedwar niwed posib, mae cynlluniau chwarter 1 wedi'u hanelu'n benodol at gynyddu gweithgarwch hanfodol y GIG yn raddol, gan fynd i'r afael â'r gofynion presennol sy'n deillio o COVID-19. Rydym ni i gyd yn cydnabod ei bod hi'n bwysig sicrhau bod gwasanaethau hanfodol yn gweithredu'n effeithlon i'r rhai sydd eu hangen, ond mewn ffordd ddiogel ac effeithiol. Y ffaith yw y bydd bygythiad COVID-19 gyda ni am beth amser eto. Cafwyd cynlluniau chwarter 1 yn ôl y gofyn ar 18 Mai. Maent yn nodi sut y mae ein byrddau a'n hymddiriedolaethau iechyd yn bwriadu darparu'r amrywiaeth o wasanaethau hanfodol, gan gynnwys canser, y galon, offthalmoleg a gwasanaethau eraill, yn aml mewn ffyrdd newydd ac arloesol. Mae llawer o sefydliadau'n gweithio i aildrefnu eu hadeiladau, i ddarparu ardaloedd lle mae staff a chleifion yn teimlo y gellir cynnal profion diagnostig a chael triniaeth yn ddiogel. Mae defnyddio ysbytai ychwanegol yn y sector annibynnol wedi bod yn ddefnyddiol ar gyfer rhai o'r triniaethau hynny. Mae byrddau iechyd wrthi'n adolygu'r defnydd o'r cyfleusterau sydd ar gael i weld sut y gellid eu defnyddio yn y dyfodol. Ein nod yw i'n system gofal iechyd ail-gydbwyso o fewn amgylchedd ysbyty mwy arferol. Mae'r gwaith hwn gyda'r sector annibynnol wedi bod yn ddefnyddiol, ond wrth gwrs bydd angen i ni adolygu ei ddefnydd, sy'n cael ei archwilio yn y cynlluniau. Mae'r rhan fwyaf o fyrddau iechyd wedi gwneud trefniadau i greu capasiti ychwanegol mewn ysbytai maes. Mae'n beth cadarnhaol iawn ac ni ddylem ni golli golwg ar y ffaith nad ydym ni wedi gorfod gwneud defnydd sylweddol o ysbytai maes yn ystod anterth cyntaf y feirws. Mae'r cynlluniau'n adlewyrchu'r angen i adolygu ac ailasesu wrth i ni gamu i'r dyfodol. Bydd adolygiad cenedlaethol o gyfleusterau ysbytai maes yn ystod mis Mehefin yn cefnogi'r gwaith hwn. Mae problemau i'w goresgyn o hyd wrth inni ddechrau diweddaru ein gwasanaethau hanfodol. Bydd angen sicrhau bod digon o gyfarpar diogelu personol, meddyginiaethau, profion, staff a hyfforddiant ar gael, a dyma'r hyn y mae'r cynlluniau'n ei amlinellu. Yn ogystal, rwyf wedi gofyn i'r GIG barhau i ystyried lle y gall wneud mwy o ddefnydd o ddatrysiadau rhanbarthol, gan gronni adnoddau ac arbenigedd i sicrhau bod cleifion yn cael y gofal gorau.