English: Dirprwy Lywydd, Wales has always been an outward-looking, internationally engaged nation. It is fair to say that some had feared that the decision to leave the European Union was a rejection of this proud tradition. However, as this report highlights, these fears were unfounded. We are clear that whilst Wales is leaving the EU, it is not leaving Europe. Dirprwy Lywydd, whatever the eventual outcome of the negotiations between the UK and the EU may be, the last 45 years of co-operation and integration is an exemplar of how, working together, we can benefit from a strong partnership. Our report looks at Wales's future relationship with Europe and reaffirms the view that Brexit should be seen as a realignment of old relationships together with the beginning of new ones. Turning now to the report itself, Members will see that it is an extensive and authoritative contribution to the debate on what this nation's future relationship with Europe should look like. I know that many of my colleagues on the committee will have particular themes and issues that they will wish to pursue in their contributions. I therefore intend to keep my remarks to some of the broader themes within the report. We make a total of 18 recommendations to the Welsh Government about where it should focus its influence when it comes to shaping the UK's negotiating position, and Wales's future relationship with the EU after Brexit. I am grateful to the Welsh Government for accepting all 18 recommendations - 12 directly accepted and six in principle - and I look forward to hearing the contribution from the Cabinet Secretary this afternoon when he rises to speak. Our first set of views and recommendations look at access to the single market and arrangements for the UK's future customs arrangements. Irrespective of events in the Houses of Parliament or the UK Government on these matters, our report is based upon the evidence we received and the views of Welsh stakeholders. There was a clear sense from the evidence that the most important aspect of the relationship between Wales and the EU concerns trade. It is therefore vital that the future relationship provides frictionless - yes, frictionless - trade, free from tariff and non-tariff barriers. Furthermore, we note in our report that the evidence overwhelmingly prioritises the maintenance of equivalent regulatory standards over regulatory divergence from Europe after Brexit. In particular we heard specific concerns from the farming, fisheries and food sectors in relation to our future trading relationships. The challenges posed to those sectors by the imposition of new non-tariff barriers after Brexit, such as plant and animal health checks, could jeopardise the export of Welsh lamb, beef, shellfish - something that I am certain nobody here wishes to see. Turning to customs, we note in our report that a new customs arrangement with the EU, which broadly mirrors the current arrangements, could help to reduce the risks of customs delays at our borders and ports. As time passes, and the need for urgency becomes all the more acute, it is imperative that the UK Government brings forward credible proposals on the UK's future customs arrangements with the EU. It is vital that this issue is resolved in a way that gives certainty to businesses on both sides of the Irish sea and both sides of the English channel. Unfortunately, we are still seeing a Government in Westminster that cannot agree on a way forward on this matter and it is only creating more concern amongst Welsh stakeholders with regard to the nature of our future relationship with the EU. Our report also covers immigration and the issue of free movement of people. We recognise in our report that this was an important issue for many during the referendum campaign. But we also identified the role that EU citizens play in delivering our public services and working in our private businesses. We welcome the importance pleased on securing an early agreement on the future of citizens' rights by the Brexit taskforce, the European Parliament and the UK negotiating team, and welcome the phase 1 agreement in that regard. Looking ahead, we want to see clarity from the UK Government on the timescales for moving to a future immigration system at the earliest opportunity. I personally hope that we don't see this delayed beyond a time when the decisions are made on a final deal reached between the UK and the EU. Dirprwy Lywydd, as I say in the foreword to the report, the last 45 years of co-operation and integration cannot be lightly discarded. And a key theme to our inquiry was the need to ensure continued co-operation and involvement in certain EU agencies and programmes after Brexit. We consider it important that the Welsh Government maps out which European agencies it has identified as important in terms of continued involvement after Brexit, and I look forward to hearing from the Cabinet Secretary when we may get that detail of that mapping exercise. We have also identified some agencies ourselves, particularly the European Medicines Agency and the European Centre for Disease Prevention and Control, which the Welsh Government did respond to in its response to the report. To that end, it is critically important that the UK Government seeks clarity now on whether the EU is prepared to offer associate membership of these bodies to the UK, or a type of relationship that can exist afterwards. We also note the important and valuable role that co-operation in the fields of education has played, most notably through the Horizon 2020 and Erasmus+ programme. We believe that it would be mutually beneficial for Wales and the EU to continue to collaborate in these areas post Brexit. Moreover, we welcome the references made to potential co-operation in the areas of research and innovation by the UK Government, the European Parliament and European Council - all are saying that this should be prioritised in the negotiations. The final theme of the report looked at Wales's future relationship with both formal and informal networks after the UK leaves the EU. Many of our stakeholders raised the importance of continued participation in these networks after Brexit. In evidence, they highlighted to us the unique and valuable role in terms of policy learning and collaboration that involvement in European networks can have across all those sectors. As a committee, we are proud of the positive impact, in both directions, that such engagement has had in the past and we hope to see these links grow from strength to strength in the future. However, we also recognise that as a consequence of Brexit, Wales may have a diminished role in many of these networks in the future. This is not something we want to see and we hope that both the Welsh and UK Governments, and wider civil society, will take steps to mitigate the risks of this diminution where possible in the future. In our report, we heard about the important role assigned in the Conference of Peripheral Maritime Regions Cardiff declaration to the development of relationships not only through networks but directly with individual nations, regions and cities in Europe. We fully acknowledge the important role these relationships will play in future and hope to explore the issue further as we go into part two of our work. When looking to the future, we cannot ignore Wales's relationship with our nearest EU neighbour, Ireland. Having considered the impact of Brexit on trade between Wales and Ireland during our report on ports, we also recognised the importance of this relationship with a call, in this report, for the Welsh Government to ensure it continues to strengthen and grow that relationship after Brexit. It's also important to us as a committee that equalities and human rights are safeguarded in any future relationship. To that end, we call upon the Welsh and UK Governments to ensure this as we leave the EU. I am pleased to note the House of Lords agreed an amendment to the EU withdrawal Bill that sought to enshrine the European charter of fundamental rights in UK laws. I hope the House of Commons accepts that amendment. Finally, Dirprwy Lywydd, we have one overarching message to our friends and partners across Europe: Wales has a proud tradition as a nation that looks outwards to the world, and our report is intended as a helpful contribution to the discussions that are beginning in earnest on our future relationship. We also look forward to exploring how the Welsh Government, civil society and we as a National Assembly can build these links and grow these relationships in the future. I look forward to updating Members about that work in due course. Diolch yn fawr.
Welsh: Ddirprwy Lywydd, mae Cymru bob amser wedi bod yn genedl sy'n edrych allan, ac wedi'i chysylltu'n rhyngwladol. Mae'n deg dweud bod rhai wedi'i ofni bod y penderfyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd yn gyfystyr â gwrthod y traddodiad balch hwn. Fodd bynnag, fel y mae'r adroddiad hwn yn amlygu, roedd yr ofnau hyn yn ddi-sail. Er bod Cymru yn gadael yr UE, rydym yn glir nad yw'n gadael Ewrop. Ddirprwy Lywydd, beth bynnag fydd canlyniad terfynol y trafodaethau rhwng y DU a'r UE, mae'r 45 mlynedd diwethaf o gydweithredu ac integreiddio yn enghraifft o sut y gallwn elwa o'r bartneriaeth gref drwy weithio gyda'n gilydd. Mae ein hadroddiad yn edrych ar berthynas Cymru ag Ewrop yn y dyfodol ac yn ailddatgan y farn y dylid ystyried Brexit fel ailgyfluniad o hen berthynas ynghyd â dechrau perthynas newydd. Gan droi yn awr at yr adroddiad ei hun, bydd yr Aelodau'n gweld ei fod yn gyfraniad helaeth ac awdurdodol i'r ddadl ynglŷn â natur perthynas y genedl hon ag Ewrop yn y dyfodol. Gwn y bydd gan lawer o fy nghyd-Aelodau ar y pwyllgor themâu a materion arbennig y maent am fynd ar eu trywydd yn eu cyfraniadau. Felly rwy'n bwriadu cadw fy sylwadau at rai o'r themâu ehangach yn yr adroddiad. Rydym yn gwneud cyfanswm o 18 o argymhellion i Lywodraeth Cymru ynglŷn â ble y dylai ganolbwyntio ei dylanwad mewn perthynas â safbwynt negodi'r DU, a pherthynas Cymru â'r UE yn y dyfodol ar ôl Brexit. Rwy'n ddiolchgar i Lywodraeth Cymru am dderbyn pob un o'r 18 argymhelliad - 12 wedi'u derbyn yn uniongyrchol a chwech mewn egwyddor - ac edrychaf ymlaen at glywed cyfraniad Ysgrifennydd y Cabinet y prynhawn yma pan fydd yn codi i siarad. Mae ein set gyntaf o safbwyntiau ac argymhellion yn edrych ar fynediad at y farchnad sengl a threfniadau ar gyfer trefniadau tollau'r DU yn y dyfodol. Beth bynnag fydd yn digwydd yn y Senedd neu Lywodraeth y DU ynglŷn â'r materion hyn, mae ein hadroddiad yn seiliedig ar y dystiolaeth a gawsom a barn rhanddeiliaid yng Nghymru. Cafwyd ymdeimlad clir o'r dystiolaeth fod yr agwedd bwysicaf ar y berthynas rhwng Cymru a'r UE yn ymwneud â masnach. Mae'n hanfodol felly fod y berthynas yn y dyfodol yn darparu masnach ddiffrithiant - ie, diffrithiant - heb rwystrau tariff a di-dariff. Ymhellach, nodwn yn ein hadroddiad fod y dystiolaeth yn blaenoriaethu'n bendant iawn y dylid cynnal safonau rheoleiddio cyfatebol dros yr ymwahanu rheoleiddiol oddi wrth Ewrop ar ôl Brexit. Clywsom bryderon yn benodol o'r sectorau ffermio, pysgodfeydd a bwyd mewn perthynas â'n cysylltiadau masnachu yn y dyfodol. Gallai'r heriau i'r sectorau hyn drwy osod rhwystrau di-dariff newydd ar ôl Brexit, megis archwiliadau iechyd planhigion ac anifeiliaid, beryglu allforion cig oen, cig eidion, pysgod cregyn o Gymru - rhywbeth rwy'n sicr nad oes neb yma am ei weld. Gan droi at dollau, nodwn yn ein hadroddiad y gallai trefniant tollau newydd gyda'r UE, sy'n adlewyrchu'r trefniadau presennol yn fras, helpu i leihau'r perygl o oedi oherwydd tollau ar ein ffiniau ac yn ein porthladdoedd. Wrth i'r amser fynd heibio, ac wrth i'r angen am frys gynyddu, mae'n hollbwysig fod Llywodraeth y DU yn cyflwyno cynigion credadwy ar y trefniadau tollau rhwng y DU a'r UE yn y dyfodol. Mae'n hanfodol fod y mater yn cael ei ddatrys mewn ffordd sy'n rhoi sicrwydd i fusnesau ar ddwy ochr Môr Iwerddon a dwy ochr y Sianel. Yn anffodus, rydym yn dal i weld Llywodraeth yn San Steffan nad yw'n gallu cytuno ar ffordd ymlaen ar y mater hwn, ac sy'n creu mwy o bryder ymysg rhanddeiliaid Cymru ynglŷn â natur ein perthynas â'r UE yn y dyfodol. Mae ein hadroddiad hefyd yn cynnwys mewnfudo a rhyddid i symud. Rydym yn cydnabod yn ein hadroddiad fod hwn yn fater pwysig i lawer yn ystod ymgyrch y refferendwm. Ond nodwyd gennym hefyd y rôl y mae dinasyddion yr UE yn ei chwarae yn darparu ein gwasanaethau cyhoeddus ac yn gweithio yn ein busnesau preifat. Rydym yn croesawu'r pwyslais a roddir ar sicrhau cytundeb cynnar ar ddyfodol hawliau dinasyddion gan y tasglu Brexit, Senedd Ewrop a thîm negodi'r DU, ac rydym yn croesawu'r cytundeb cam 1 yn hynny o beth. Gan edrych ymlaen, rydym am weld eglurder gan Lywodraeth y DU ar yr amserlenni ar gyfer newid i system fewnfudo yn y dyfodol ar y cyfle cyntaf. Yn bersonol, rwy'n gobeithio na welwn hyn yn cael ei ohirio hyd nes y gwneir y penderfyniadau ar y cytundeb terfynol a geir rhwng y DU a'r UE. Ddirprwy Lywydd, fel rwy'n dweud yn y rhagair i'r adroddiad, ni ellir diystyru'n rhy hawdd y 45 mlynedd diwethaf o gydweithredu ac integreiddio. A thema allweddol yn ein hymchwiliad oedd yr angen i sicrhau cydweithrediad ac ymgysylltiad parhaus â rhai o asiantaethau a rhaglenni'r UE ar ôl Brexit. Credwn ei bod yn bwysig i Lywodraeth Cymru fapio pa asiantaethau Ewropeaidd y mae wedi eu nodi fel rhai pwysig i barhau i gyfranogi ynddynt ar ôl Brexit, ac rwy'n edrych ymlaen at glywed gan Ysgrifennydd y Cabinet pa bryd y cawn fanlion yr ymarfer mapio hwnnw. Rydym hefyd wedi nodi rhai asiantaethau ein hunain, yn enwedig yr Asiantaeth Feddyginiaethau Ewropeaidd a Chanolfan Atal a Rheoli Clefydau Ewrop, y cafwyd ateb gan Lywodraeth Cymru yn ei gylch yn ei hymateb i'r adroddiad. I'r perwyl hwnnw, mae'n hanfodol bwysig fod Llywodraeth y DU yn ceisio eglurder yn awr pa un a yw'r UE yn barod i gynnig aelodaeth gysylltiol o'r cyrff hyn i'r DU, neu fath o berthynas sy'n gallu bodoli wedyn. Rydym hefyd yn nodi'r rhan bwysig a gwerthfawr y mae cydweithredu yn y meysydd addysg wedi ei chwarae, yn enwedig drwy'r rhaglen Horizon 2020 ac Erasmus+. Credwn y byddai parhau i gydweithredu yn y meysydd hyn ar ôl Brexit yn fuddiol i Gymru ac i'r UE. Ar ben hynny, rydym yn croesawu'r cyfeiriadau a wnaed at gydweithredu posibl mewn meysydd ymchwil ac arloesi gan Lywodraeth y DU, Senedd Ewrop a Chyngor Ewrop - mae pob un yn dweud y dylid rhoi blaenoriaeth i hyn yn y trafodaethau. Y thema olaf yr edrychwyd arni yn yr adroddiad oedd perthynas Cymru yn y dyfodol â rhwydweithiau ffurfiol ac anffurfiol ar ôl i'r DU adael yr UE. Nododd llawer o'n rhanddeiliaid bwysigrwydd parhau i fod yn rhan o'r rhwydweithiau hyn ar ôl Brexit. Mewn tystiolaeth, tynnodd rhanddeiliaid ein sylw at y rôl unigryw a gwerthfawr y gall cymryd rhan mewn rhwydweithiau Ewropeaidd ei chynnig o ran gwersi polisi a chydweithredu ar draws yr holl sectorau hynny. Fel pwyllgor, rydym yn falch o'r effaith gadarnhaol yn y ddau gyfeiriad y mae ymgysylltu o'r fath wedi'i chael yn y gorffennol a gobeithiwn weld y cysylltiadau hyn yn tyfu o nerth i nerth yn y dyfodol. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod hefyd y gallai fod gan Gymru lai o ran yn llawer o'r rhwydweithiau hyn yn y dyfodol o ganlyniad i Brexit. Nid yw hyn yn rhywbeth rydym am ei weld ac rydym yn gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, a'r gymdeithas sifil ehangach, yn rhoi camau ar waith i liniaru risg y lleihad hwn lle y bo'n bosibl yn y dyfodol. Yn ein hadroddiad, clywsom am y rôl bwysig a bennwyd yn natganiad Cynhadledd Rhanbarthau Arforol Ymylol Caerdydd i ddatblygu perthynas nid yn unig drwy rwydweithiau ond yn uniongyrchol â gwledydd, rhanbarthau a dinasoedd unigol yn Ewrop. Rydym yn llwyr gydnabod y rôl bwysig y bydd y cysylltiadau hyn yn eu chwarae yn y dyfodol ac yn gobeithio archwilio'r mater ymhellach wrth inni gychwyn ar ail ran ein gwaith. Pan fyddwn yn edrych tua'r dyfodol, ni allwn anwybyddu perthynas Cymru â'n cymydog agosaf yn yr UE, sef Iwerddon. Ar ôl ystyried effaith Brexit ar fasnach rhwng Cymru ac Iwerddon yn ystod ein hadroddiad ar borthladdoedd, roeddem hefyd yn cydnabod pwysigrwydd y berthynas hon, gan alw yn yr adroddiad hwn ar Lywodraeth Cymru i sicrhau ei bod yn parhau i gryfhau a datblygu'r berthynas honno ar ôl Brexit. Mae hefyd yn bwysig i ni fel pwyllgor fod cydraddoldeb a hawliau dynol yn cael eu diogelu mewn unrhyw berthynas yn y dyfodol. I'r perwyl hwnnw, rydym yn galw ar Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU i sicrhau hyn wrth inni adael yr UE. Rwy'n falch o nodi bod Tŷ'r Arglwyddi wedi cytuno i welliant i'r Bil ymadael â'r UE i geisio ymgorffori siarter hawliau sylfaenol Ewrop yng nghyfraith y DU. Rwy'n gobeithio y bydd Tŷ'r Cyffredin yn derbyn y gwelliant hwnnw. Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, mae gennym un neges gyffredinol i'n ffrindiau a'n partneriaid ar draws Ewrop: mae gan Gymru draddodiad balch fel cenedl sy'n edrych allan i'r byd, a nod ein hadroddiad yw bod yn gyfraniad defnyddiol i'r trafodaethau sy'n dechrau o ddifrif ar ein perthynas yn y dyfodol. Rydym hefyd yn edrych ymlaen at archwilio sut y gall Llywodraeth Cymru, cymdeithas sifil a ni fel Cynulliad Cenedlaethol adeiladu'r cysylltiadau hyn a meithrin y berthynas hon yn y dyfodol. Edrychaf ymlaen at roi'r newyddion diweddaraf i'r Aelodau am y gwaith hwnnw maes o law. Diolch yn fawr.