English: In 2012 I was given leave to introduce an enterprise Bill in this Assembly. The aim of my Bill was to propose a series of measures to boost economic growth, employment, procurement and skills. These measures, I believe, would have increased prosperity and tackled community deprivation in Wales. Sadly, my Bill did not succeed in passing into law. Now, four years later, the Welsh Government has brought forward its five-year plan. They claim their programme will foster the conditions needed to allow businesses to thrive and to create high-quality jobs. This will be done by promoting manufacturing and reducing the burden on business. Well, better late than never. There will be more joy in heaven over one sinner who repents than over 99 ones who do not need to. As ever, the devil is in the detail. But there is precious little detail in this document as to how they will improve the life chances of people in communities across Wales. The Welsh Government pledges to create a minimum of 100,000 high-quality, all-age apprenticeships in Wales. The skills Minister said in June that the target for apprentices had been built into the current budget allocation to apprenticeship providers. But in this Chamber, the Minister said, and this is his quote: 'I am not going to be drawn into making commitments to numbers that cannot be delivered'. So, what guarantees do we have that this pledge will be delivered and how will the Welsh Government monitor progress towards its goals? They also commit to reshaping employability for job-ready individuals and those furthest from the job labour market to acquire the skills and experience to gain and maintain sustainable employment. Again, no detail is given. There is no reference to how the apprenticeships will be focused on specific skills. The Welsh economy is facing a serious skill shortage. More than 70 per cent of Welsh businesses experienced difficulty in recruiting the right staff last year. Sixty-one per cent fear that they will not be able to recruit enough high-skilled workers to meet demand and to grow. How will the Welsh Government tackle issues of gender inequalities in work-based learning and apprenticeship schemes? Older people in Wales are often those who are in greater need of retraining and employability support. They make an immense contribution to economic and social life in Wales, yet they are marginalised by the Welsh Government when it comes to assessing, learning, training and upskilling opportunities. Jobs Growth Wales automatically discriminates against older people by funding employers to take on people aged between 16 and 24 only. How will the Welsh Government tackle this problem of age discrimination? I believe there should be greater collaboration between education and business to ensure young people leave school with work-ready skills. We need greater targeting to ensure that the sustainability of skills is addressed in our future needs in Wales. It is also vital to take full economic advantage of large infrastructure projects, such as the Swansea bay tidal lagoon and the M4 relief road. The M4 in its current state is not fit-for-purpose. Increasing level of congestion on the road is a huge barrier to economic growth in south Wales and the entirety of Wales. Yet, this vital project has been the subject of dither and delay by the Government. The programme for government commits to building infrastructure to keep Wales moving. We can only hope this means delivering on the M4 relief road. Deputy Presiding Officer, I hope that the next five years will produce fruit worthy of repentance by this Government. Thank you.
Welsh: Yn 2012 cefais ganiatâd i gyflwyno Bil menter yn y Cynulliad hwn. Nod fy Mil oedd argymell cyfres o fesurau i hybu twf economaidd, cyflogaeth, caffael a sgiliau. Byddai'r mesurau hyn, rwy'n credu, wedi cynyddu ffyniant ac wedi mynd i'r afael ag amddifadedd cymunedol yng Nghymru. Yn anffodus, ni lwyddodd fy Mil i ddod yn gyfraith. Nawr, bedair blynedd yn ddiweddarach, mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno ei chynllun pum mlynedd. Maent yn honni y bydd eu rhaglen yn meithrin yr amodau sydd eu hangen i ganiatáu i fusnesau ffynnu a chreu swyddi o ansawdd uchel. Bydd hyn yn cael ei wneud drwy hyrwyddo gweithgynhyrchu a lleihau'r baich ar fusnesau. Wel, gwell hwyr na hwyrach. Bydd mwy o lawenydd yn y nef am un pechadur sy'n edifarhau nag am 99 o rai nad oes angen iddynt wneud hynny. Fel erioed, yn y manylion y mae'r diafol. Ond nid oes fawr ddim manylion yn y ddogfen hon o ran sut y byddant yn gwella cyfleoedd bywyd pobl mewn cymunedau ledled Cymru. Mae Llywodraeth Cymru yn addo creu o leiaf 100,000 o brentisiaethau o ansawdd uchel i bobl o bob oed yng Nghymru. Dywedodd y Gweinidog sgiliau ym mis Mehefin fod y targed ar gyfer prentisiaid wedi cael ei gynnwys yn y dyraniad cyllideb presennol i ddarparwyr prentisiaethau. Ond yn y Siambr hon, dywedodd y Gweinidog, a'i ddyfyniad ef yw hwn: 'nid wyf yn mynd i gael fy nhynnu i wneud ymrwymiadau i rifau na ellir eu cyflawni'. Felly, pa sicrwydd sydd gennym y caiff yr addewid hwn ei gyflawni a sut y bydd Llywodraeth Cymru yn monitro cynnydd tuag at ei nodau? Maent hefyd yn ymrwymo i ail-lunio cyflogadwyedd unigolion parod am waith a'r rheini sydd bellaf oddi wrth y farchnad swyddi er mwyn iddynt gael y sgiliau a'r profiad i allu cael gwaith cynaliadwy a'i gadw. Unwaith eto, ni roddir unrhyw fanylion. Ni cheir cyfeiriad at sut y bydd y prentisiaethau'n canolbwyntio ar sgiliau penodol. Mae economi Cymru yn wynebu prinder sgiliau difrifol. Wynebodd mwy na 70 y cant o fusnesau Cymru anhawster i recriwtio staff priodol y llynedd. Mae 61 y cant yn ofni na fyddant yn gallu recriwtio digon o weithwyr medrus iawn i ateb y galw ac i dyfu. Sut y bydd Llywodraeth Cymru yn mynd i'r afael â materion anghydraddoldeb rhwng y rhywiau mewn cynlluniau dysgu seiliedig ar waith a phrentisiaethau? Yn aml, pobl hŷn yng Nghymru sydd fwyaf o angen ailhyfforddi a chymorth cyflogadwyedd. Maent yn gwneud cyfraniad aruthrol i fywyd economaidd a chymdeithasol yng Nghymru, ac eto cânt eu gwthio i'r cyrion gan Lywodraeth Cymru o ran asesu, dysgu, hyfforddi a chyfleoedd uwchsgilio. Mae Twf Swyddi Cymru yn gwahaniaethu'n awtomatig yn erbyn pobl hŷn drwy ariannu cyflogwyr i gyflogi pobl rhwng 16 a 24 oed yn unig. Sut y bydd Llywodraeth Cymru yn mynd i'r afael â'r broblem hon o wahaniaethu ar sail oedran? Rwy'n credu y dylid cael mwy o gydweithredu rhwng addysg a busnes i sicrhau bod gan bobl ifanc sgiliau parod am waith wrth adael yr ysgol. Mae arnom angen mwy o dargedu i sicrhau bod cynaliadwyedd sgiliau yn cael sylw yn ein hanghenion ar gyfer y dyfodol yng Nghymru. Mae hefyd yn hanfodol ein bod yn manteisio i'r eithaf yn economaidd ar brosiectau seilwaith mawr, megis morlyn llanw bae Abertawe a ffordd liniaru'r M4. Nid yw'r M4 yn ei chyflwr presennol yn addas i'r diben. Mae'r lefel gynyddol o dagfeydd ar y ffordd yn rhwystr mawr i dwf economaidd yn ne Cymru a Chymru gyfan. Eto i gyd, mae'r prosiect hanfodol hwn wedi bod yn destun tin-droi ac oedi gan y Llywodraeth. Mae'r rhaglen lywodraethu yn ymrwymo i adeiladu seilwaith i gadw Cymru i symud. Ni allwn ond gobeithio bod hyn yn golygu darparu ffordd liniaru'r M4. Ddirprwy Lywydd, rwy'n gobeithio y bydd y pum mlynedd nesaf yn cynhyrchu ffrwyth a fydd yn deilwng o edifeirwch y Llywodraeth hon. Diolch.