English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Later this week, on 20 July, Huw Vaughan Thomas CBE will complete his last day in office as the Auditor General for Wales. I'd like to take this opportunity to reflect on his tenure as auditor general and to express thanks to him for his contributions to public life. Huw was appointed auditor general in 2010, bringing with him a wealth of experience and expertise from his long and successful career across the public sector. He's proved to be an excellent appointee. Huw took to his role with many challenges ahead, starting with the difficult circumstances he inherited following incidents at the Wales Audit Office prior to his appointment. One of his first challenges was to present proposals to strengthen the governance and accountability of the organisation and oversee a period of organisational and cultural change. This he did with determination, and, following an internal review, he introduced a set of new governance arrangements, which restored public confidence and transformed the culture at the Wales Audit Office. This period of change within Huw's term of office also saw the implementation of the Public Audit (Wales) Act 2013, which further strengthened and improved the accountability and governance arrangements of the AGW and the WAO, while preserving and protecting the independence and objectivity of the AGW. The introduction in 2014 of the Wales Audit Office board further strengthened governance of the WAO and even up until most recently Huw has been overseeing significant changes in culture and working practices, including recent investments in data analytics. As Huw comes to the end of his career, he has planted the seeds for the next generation of auditors, with investments in finance trainees and apprenticeships, inspiring maybe a future auditor general. During his term of office, Huw has been at the forefront of improving public services and securing value for money for the taxpayer. His role as auditor general has been crucial and influential, the driving force and heart of good governance and accountability. Under Huw's leadership, during times of renewed austerity and increased focus on public finances and challenge on how that money is spent, he has delivered. Huw has always championed the importance of independent public audit in supporting effective scrutiny of the Welsh Government, not just in holding the Government to account, but also providing vital insights and supporting improvements. As auditor general, Huw has overseen the publication of numerous hard-hitting reports. These reports have shone a light on poor governance and the inefficient use of public money, and I specifically refer to some of Huw's most influential reports: in 2011, his special inspection report on Anglesey County Council, which resulted in commissioners being sent in by the Welsh Government to take over the operation of the council - a first for the UK; his report in 2012 on AWEMA, which, together with other audit reports, prompted wholesale changes to the Welsh Government's management of its £2.6 billion annual grants expenditure; his joint review in 2013 with Healthcare Inspectorate Wales of the governance arrangements at Betsi Cadwaladr UHB, which was a precursor to the health board being placed in special measures; his 2015 report on the regeneration investment fund for Wales, which sold public land at a significant undervalue, potentially losing the taxpayer tens of millions of pounds; and his first public interest report on an NHS body in 2017 in relation to Cardiff and Vale UHB's mismanagement of a consultancy contract. Such reports, although sobering to read, have been crucial in identifying areas that need strengthening and driving forward improvements to Welsh Government decision making and how public services are delivered. The importance of this cannot be understated. This independent audit is supported through parliamentary scrutiny by the Public Accounts Committee, which has worked closely with Huw over his term of office to maximise the impact of his work in holding the Welsh Government and other relevant organisations to account. Huw has been a constant source of support and advice to the committee, enhancing our work, and, increasingly, AGW reports have been used to inform the work of other Assembly committees, an excellent example of which is the Finance Committee's consideration of reports on fiscal preparedness. In more recent times, Huw has also been pivotal to the implementation of the future generations Act of 2015. The Act requires the auditor general to report on the extent to which public bodies have applied the sustainable development principle to the way they set their objectives and the steps they're taking to meet those objectives. Huw has recently published his year 1 commentary report on how public bodies have responded to the Act, which identifies a number of emerging good practices across Wales for others to draw upon. The hard work and commitment demonstrated by Huw has been recognised with him being awarded a CBE in the 2018 Queen's birthday honours for services to public audit and accountability in Wales, and we extend our congratulations to Huw on this special achievement. This recognition of Huw's outstanding contribution to public life consolidates a lifelong commitment to public life. He's been an auditor general who has not been afraid to say it like it is when necessary, and he leaves office with an excellent record, having served the people of Wales as auditor general for the last eight years. Huw, you've led with integrity and will leave a lasting legacy of renewed public confidence in public audit and accountability. We wish you well in the future. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Yn ddiweddarach yr wythnos hon, ar 20 Gorffennaf, bydd Huw Vaughan Thomas CBE yn cwblhau ei ddiwrnod olaf yn ei swydd fel Archwilydd Cyffredinol Cymru. Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i fyfyrio ar ei gyfnod fel archwilydd cyffredinol ac i fynegi diolch iddo am ei gyfraniadau i fywyd cyhoeddus. Penodwyd Huw yn archwilydd cyffredinol yn 2010, gan ddwyn cyfoeth o brofiad ac arbenigedd gydag ef o'i yrfa hir a llwyddiannus ar draws y sector cyhoeddus. Mae wedi profi'n benodiad rhagorol. Cymerodd at ei rôl gyda llawer o heriau o'i flaen, gan ddechrau gyda'r amgylchiadau anodd a etifeddodd yn dilyn digwyddiadau yn Swyddfa Archwilio Cymru cyn ei benodi. Un o'i heriau cyntaf oedd cyflwyno cynigion i gryfhau trefniadau llywodraethu ac atebolrwydd y sefydliad a goruchwylio dros gyfnod o newid sefydliadol a diwylliannol. Fe wnaeth hyn gyda phenderfyniad, ac yn dilyn adolygiad mewnol, cyflwynodd set o drefniadau llywodraethu newydd, a adferodd hyder y cyhoedd a thrawsnewid y diwylliant yn Swyddfa Archwilio Cymru. Yn ystod y cyfnod hwn o newid yn yr amser y bu Huw yn ei swydd, daeth Deddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru) 2013 i rym, deddf a gryfhaodd ac a wellodd drefniadau atebolrwydd a llywodraethu Archwilydd Cyffredinol Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru, gan gynnal a gwarchod annibyniaeth a gwrthrychedd Archwilydd Cyffredinol Cymru. Roedd cyflwyno bwrdd Swyddfa Archwilio Cymru yn 2014 yn cryfhau trefniadau llywodraethu Swyddfa Archwilio Cymru ymhellach a hyd yn oed tan yn ddiweddar mae Huw wedi bod yn goruchwylio dros newidiadau sylweddol yn y diwylliant a'r arferion gweithio, gan gynnwys buddsoddiadau diweddar mewn dadansoddi data. Wrth i Huw ddod at ddiwedd ei yrfa, mae wedi plannu'r hadau ar gyfer y genhedlaeth nesaf o archwilwyr, gyda buddsoddiadau mewn hyfforddeion a phrentisiaid cyllid, i ysbrydoli archwilydd cyffredinol yn y dyfodol efallai. Yn ystod ei gyfnod yn y swydd, mae Huw wedi bod ar flaen y gad yn gwella gwasanaethau cyhoeddus ac yn sicrhau gwerth am arian i'r trethdalwr. Mae ei rôl fel archwilydd cyffredinol wedi bod yn hollbwysig a dylanwadol, yn rym ysgogol a chalon llywodraethu ac atebolrwydd da. O dan arweiniad Huw, yn ystod cyfnodau o gyni o'r newydd a ffocws cynyddol ar gyllid cyhoeddus a her ynglŷn â sut y gwerir yr arian hwnnw, mae wedi cyflawni. Mae Huw bob amser wedi hyrwyddo pwysigrwydd archwilio cyhoeddus annibynnol i gefnogi craffu effeithiol ar Lywodraeth Cymru, nid yn unig o ran dwyn y Llywodraeth i gyfrif, ond hefyd o ran darparu mewnwelediad hanfodol a chefnogi gwelliannau. Fel archwilydd cyffredinol, mae Huw wedi goruchwylio dros gyhoeddi nifer o adroddiadau cadarn. Mae'r adroddiadau hyn wedi taflu goleuni ar drefniadau llywodraethu gwael a defnydd aneffeithlon o arian cyhoeddus, a chyfeiriaf yn benodol at rai o adroddiadau mwyaf dylanwadol Huw: yn 2011, ei adroddiad arolwg arbennig ar Gyngor Sir Ynys Môn a arweiniodd at gomisiynwyr yn cael eu gyrru i mewn gan Lywodraeth Cymru i ysgwyddo'r gwaith o weithredu'r cyngor - rhywbeth a ddigwyddodd am y tro cyntaf yn y DU; ei adroddiad yn 2012 ar AWEMA, a arweiniodd, ar y cyd ag adroddiadau archwilio eraill, at newidiadau ar raddfa eang i'r modd y rheolai Llywodraeth Cymru ei gwariant blynyddol o £2.6 ar grantiau; ei adolygiad ar y cyd yn 2013 gydag Arolygiaeth Gofal Iechyd Cymru o'r trefniadau llywodraethu ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, a ragflaenodd y penderfyniad i wneud y bwrdd iechyd yn destun mesurau arbennig; ei adroddiad yn 2015 ar gronfa buddsoddi Cymru mewn adfywio, a oedd yn gwerthu tir cyhoeddus am lawer llai na'i werth, gan golli degau o filiynau o bunnoedd i'r trethdalwr o bosibl; a'i adroddiad budd y cyhoedd cyntaf ar gorff GIG yn 2017 mewn perthynas â chamreoli contract ymgynghoriaeth gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro. Er bod eu darllen yn ddigon i'ch sobri, mae adroddiadau o'r fath wedi bod yn hanfodol ar gyfer nodi meysydd sydd angen eu cryfhau ac i hybu gwelliannau i brosesau gwneud penderfyniadau Llywodraeth Cymru a'r modd y caiff gwasanaethau cyhoeddus eu darparu. Ni ellir tanddatgan pwysigrwydd hyn. Cefnogir yr archwilio annibynnol hwn gan graffu seneddol gan y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus, sydd wedi gweithio'n agos gyda Huw dros ei gyfnod yn y swydd i sicrhau bod ei waith mor effeithiol â phosibl yn dwyn Llywodraeth Cymru a sefydliadau perthnasol eraill i gyfrif. Mae Huw wedi bod yn ffynhonnell gyson o gymorth a chyngor i'r pwyllgor, yn gwella ein gwaith, ac yn gynyddol, defnyddiwyd adroddiadau Archwilydd Cyffredinol Cymru i lywio gwaith pwyllgorau eraill y Cynulliad, ac enghraifft ragorol o hyn yw ystyriaeth y Pwyllgor Cyllid o adroddiadau ar barodrwydd cyllidol. Yn fwy diweddar, mae Huw hefyd wedi bod yn allweddol i weithrediad Deddf cenedlaethau'r dyfodol 2015. Mae'r Ddeddf yn mynnu bod yr archwilydd cyffredinol yn adrodd ar i ba raddau y mae cyrff cyhoeddus wedi cymhwyso'r egwyddor datblygu cynaliadwy i'r ffordd y maent yn pennu eu hamcanion a'r camau y maent yn eu cymryd i fodloni'r amcanion hynny. Yn ddiweddar, cyhoeddodd Huw ei adroddiad sylwebaeth blwyddyn 1 ar sut y mae cyrff cyhoeddus wedi ymateb i'r Ddeddf, adroddiad sy'n nodi nifer o arferion da sy'n dod i'r amlwg ledled Cymru i eraill eu harfer. Cydnabuwyd y gwaith caled a'r ymrwymiad a ddangoswyd gan Huw pan gafodd CBE yn anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines 2018 am wasanaethau i archwilio cyhoeddus ac atebolrwydd yng Nghymru, ac estynnwn ein llongyfarchiadau i Huw ar y llwyddiant arbennig hwn. Mae'r gydnabyddiaeth hon i gyfraniad rhagorol Huw i fywyd cyhoeddus yn atgyfnerthu ymrwymiad oes i fywyd cyhoeddus. Mae wedi bod yn archwilydd cyffredinol nad yw wedi ofni ei dweud hi fel y mae pan fo angen, ac mae'n gadael y swydd gyda record ragorol, ar ôl gwasanaethu pobl Cymru fel archwilydd cyffredinol am yr wyth mlynedd diwethaf. Huw, rydych wedi arwain gyda gonestrwydd a byddwch yn gadael gwaddol barhaus o hyder cyhoeddus newydd mewn archwilio cyhoeddus ac atebolrwydd. Dymunwn yn dda i chi yn y dyfodol. Diolch yn fawr.