English: Firstly, I want to thank Plaid Cymru for bringing this debate to the Senedd today on this critically important subject. I wish to start, if I may, by thanking the leadership and the determined efforts of Welsh Government, and, in my own area, Caerphilly council, in providing an innovative local free-school-meal provision. Free school meals have never been more desperately needed by so many during the increasing desperation of this pandemic, as the punitive UK Government welfare cuts and tax credit and benefit withdrawal continues to impoverish, at this time, the very poorest in our society. So, I do pay tribute to the record of the Welsh Government and Caerphilly council today, and their amazing network of volunteers across Islwyn. When we entered lockdown, Caerphilly council swiftly and agilely pulled together local menus and local procurement, as has been stated, providing five healthy nutritious meals a week. There's a model there already. Now, many of us will have been moved and inspired by the strong and determined campaigning of Marcus Rashford recently - whatever our football bias. As a free-school-meal pupil himself, he has been absolutely inspirational and a true role model for those in poverty today, not just as a footballer but as a social role model. England's future generations will remember him, as will we. But as the Tories in Westminster continue to oppose extending free school meals, before eventually folding - not, may I add, due to the needs of its poorest people, but to the extreme pressure of social media and celebrities on the matter - here in Wales, let's be honest, our Welsh Labour Government was already leading the way, and we can be proud so far of our record on free school meals in a devolved Wales. Indeed, in response to the Welsh Government's guaranteed free-school-meal provision for all school holidays until Easter 2021, Marcus Rashford welcomed the Welsh Government's swift response to this urgent need in protecting the most vulnerable children across the country. But we have to be realistic. We still remain as a nation, despite recent inputs, on a 2010 income level. Cadeirydd, our free-school-meal offer here in Wales is the most generous across the UK nations, and we are the only nation to offer free breakfasts at primary. But is this enough? No, it's not - it's really not enough. We want and should and must do more. But I would, as would Welsh Government, need to see that detail, as has been said, on this proposal. Because the reality of Government, compared to making up policies that rob Peter to pay Paul, or if the Tories do, with no countenance of the miserly budget Wales is drip fed from the Treasury - the reality of Government is that this very considerable policy will have to come from somewhere, and from someone else. So, Llywydd, I do not envy those choices that this ethical, radical and ambitious Government, of which I belong and which represents the interests of the most vulnerable in our society, has to make. This is a good example - to conclude - and a good debate. So, I do welcome this opportunity. And I would say this to Plaid Cymru: show us those details, and suggest where we find the money, because we both know we will not be getting it from a cruel and impoverishing UK Tory Government. Diolch.
Welsh: Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl hon i'r Senedd heddiw ar y pwnc hollbwysig hwn. Hoffwn ddechrau, os caf, drwy ddiolch i arweinyddiaeth ac ymdrechion penderfynol Llywodraeth Cymru, ac yn fy ardal i, i gyngor Caerffili, am gynnig darpariaeth leol arloesol o brydau ysgol am ddim. Ni fu erioed fwy o angen am brydau ysgol am ddim ar gynifer o blant yn ystod anobaith cynyddol y pandemig hwn, wrth i doriadau lles cosbol Llywodraeth y DU a chyfyngu ar gredyd treth a budd-daliadau barhau i wneud y tlotaf oll yn ein cymdeithas yn dlotach byth ar yr adeg hon. Felly, rwy'n talu teyrnged i Lywodraeth Cymru a chyngor Caerffili heddiw, a'u rhwydwaith anhygoel o wirfoddolwyr ar draws Islwyn. Pan aethom i mewn i'r cyfyngiadau symud, daeth cyngor Caerffili â bwydlenni lleol a chaffael lleol at ei gilydd yn gyflym ac yn ystwyth, fel y dywedwyd, i ddarparu pum pryd maethlon iach yr wythnos. Mae model yno'n barod. Nawr, bydd llawer ohonom wedi cael ein cyffwrdd a'n hysbrydoli gan ymgyrchu cryf a phenderfynol Marcus Rashford yn ddiweddar - pwy bynnag y byddwn yn eu cefnogi yn y byd pêl-droed. Fel disgybl a oedd yn cael prydau ysgol am ddim ei hun, mae wedi bod yn gwbl ysbrydoledig ac yn fodel rôl gwirioneddol i'r rhai sy'n byw mewn tlodi heddiw, nid yn unig fel pêl-droediwr ond fel model rôl cymdeithasol. Bydd cenedlaethau'r dyfodol yn Lloegr yn ei gofio, fel y byddwn ni. Ond wrth i'r Torïaid yn San Steffan barhau i wrthwynebu ymestyn y ddarpariaeth o brydau ysgol am ddim, cyn plygu yn y pen draw - nid oherwydd anghenion ei phobl dlotaf, os caf ychwanegu, ond yn sgil pwysau eithafol y cyfryngau cymdeithasol ac enwogion ar y mater - yma yng Nghymru, gadewch i ni fod yn onest, roedd ein Llywodraeth Lafur yng Nghymru eisoes yn arwain y ffordd, a gallwn fod yn falch hyd yma o'n cyflawniad ar brydau ysgol am ddim mewn Cymru ddatganoledig. Yn wir, mewn ymateb i ddarpariaeth warantedig Llywodraeth Cymru o brydau ysgol am ddim dros bob gwyliau ysgol tan y Pasg 2021, croesawodd Marcus Rashford ymateb cyflym Llywodraeth Cymru i'r angen dybryd i ddiogelu'r plant mwyaf agored i niwed yn y wlad. Ond mae'n rhaid inni fod yn realistig. Fel gwlad, rydym yn dal i fod ar lefel incwm 2010 er gwaethaf mewnbynnau diweddar. Gadeirydd, ein cynnig prydau ysgol am ddim yma yng Nghymru yw'r mwyaf hael ar draws gwledydd y DU, a ni yw'r unig wlad i gynnig brecwast am ddim mewn ysgolion cynradd. Ond a yw hyn yn ddigon? Nac ydy - nid yw'n ddigon mewn gwirionedd. Rydym am wneud mwy ac mae'n rhaid inni wneud mwy. Ond byddai angen i mi, fel y byddai angen i Lywodraeth Cymru, weld manylion y cynnig hwn, fel y dywedwyd. Gan mai realiti'r Llywodraeth, o'i gymharu â llunio polisïau sy'n dwyn arian o un man i dalu'r llall, neu os yw'r Torïaid yn gwneud hynny, heb unrhyw ystyriaeth i'r gyllideb gybyddlyd a fwydir fesul dogn i Gymru o'r Trysorlys - realiti'r Llywodraeth yw y bydd yn rhaid i'r polisi sylweddol iawn hwn ddod o rywle, a chan rywun arall. Felly, Lywydd, nid wyf yn genfigennus o'r dewisiadau sy'n rhaid i'r Llywodraeth foesegol, radical ac uchelgeisiol hon rwy'n perthyn iddi eu gwneud, Llywodraeth sy'n cynrychioli buddiannau'r rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas. Mae hon yn enghraifft dda - i gloi - ac yn ddadl dda. Felly, rwy'n croesawu'r cyfle hwn. A byddwn yn dweud hyn wrth Blaid Cymru: dangoswch y manylion hynny inni, ac awgrymu ble y down o hyd i'r arian, oherwydd rydych chi a ninnau'n gwybod na fyddwn yn ei gael gan Lywodraeth Dorïaidd greulon yn y DU sy'n gwneud pobl yn dlotach. Diolch.