English: Thank you, Presiding Officer. I move the motion tabled in the name of my colleague Darren Millar. It's no secret that I've been in my role for over a year, and after having conversations with numerous members of the public, various bodies, various organisations, the conclusion that I've come to is that the transport network in Wales is just not fit for purpose. Whether we're talking about roads, railways or bus services, the sad fact is that this Welsh Labour Government has presided over the deterioration of services and infrastructure. There comes a point when we cannot keep blaming Westminster for matters that this Welsh Government is responsible for. After more than 20 years in power, Welsh Labour has delivered gridlocked and congested roads, an inefficient and unreliable rail service and fewer buses serving communities, particularly in rural areas. We are all road users, whether we drive, cycle or travel by bus. We all rely on the road network to sustain us with the food we eat and the products we all buy - they are all transported by road. In 2018, our own Economy, Infrastructure and Skills Committee, of which my late father was a member, produced a report called 'The State of Roads in Wales'. This report warned four years ago, prior to COVID, that the lack of money and priority for repairs stood out and that without sufficient funding the roads we have will deteriorate. In oral evidence, the Freight Transport Association described Wales's roads as, and I quote, 'deteriorating'. The Road Haulage Association suggested, and I quote again, that 'the roads are getting worse, particularly where there have been previous patches.' The Confederation of British Industry broadened the issue to consider congestion as well as condition, emphasising the damage being done to the economy by the cost of delay to freight operators working to timed delivery slots. The committee made a number of recommendations, one of which called on the Welsh Government and local government to ensure that priority and funding was given to cost-effective long-term planned maintenance of our roads network. Sadly, the Welsh Government has ducked the challenge and failed to deliver the modern, safe road network that Wales so desperately needs. Twelve months ago, the Deputy Minister announced a freeze on all new road building and road improvement projects here in Wales. More than 50 projects to improve the road network, including vital arteries such as the M4, the A55, the Llanddewi Velfrey bypass and the A470 were all halted. Since the announcement of the freeze, I've been trying to find out exactly how much money has been spent on projects that are now on hold. A simple task, you may all think. Not so. The Deputy Minister, in his latest attempt at obfuscation, dated 13 June 2022, said, and I quote: 'The panel are carefully considering a range of cost and benefits in their deliberations, including the estimated financial cost of schemes to Welsh Government as part of their work.' I'd like to know why the Deputy Minister is refusing to give a straight answer to my question. What is he trying to hide? Is it that thousands, maybe hundreds of thousands, dare I say even millions of pounds of taxpayers' money has been frittered away on projects that may not even proceed? The people of Wales, as do all of us sitting here in this Chamber, have a right to know. The Deputy Minister's aspiration to get people out of their cars and onto public transport would have more credence if buses and trains were actually a viable option. But they're not. The number of bus journeys - [ Interruption.] I will. I'll take an intervention. Go on.
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod, Darren Millar. Nid yw'n gyfrinach fy mod wedi bod yn fy rôl ers dros flwyddyn, ac ar ôl cael sgyrsiau gyda nifer o aelodau o'r cyhoedd, cyrff amrywiol, sefydliadau amrywiol, y casgliad y deuthum iddo yw nad yw'r rhwydwaith trafnidiaeth yng Nghymru yn addas i'r diben. Boed yn sôn am ffyrdd, rheilffyrdd neu wasanaethau bysiau, y ffaith drist amdani yw bod y Llywodraeth Lafur hon yng Nghymru wedi llywyddu dros ddirywiad gwasanaethau a seilwaith. Daw adeg pan na allwn barhau i feio San Steffan am faterion y mae'r Llywodraeth hon yng Nghymru yn gyfrifol amdanynt. Ar ôl mwy nag 20 mlynedd mewn grym, mae Llafur Cymru wedi darparu ffyrdd llawn tagfeydd, gwasanaeth rheilffordd aneffeithlon ac annibynadwy a llai o fysiau'n gwasanaethu cymunedau, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Rydym i gyd yn ddefnyddwyr ffyrdd, p'un a ydym yn gyrru, yn beicio neu'n teithio ar fws. Rydym i gyd yn dibynnu ar y rhwydwaith ffyrdd i'n cynnal gyda'r bwyd a fwytawn a'r cynhyrchion yr ydym i gyd yn eu prynu - caiff y cyfan eu cludo ar y ffyrdd. Yn 2018, lluniodd ein Pwyllgor Economi, Seilwaith a Sgiliau ein hunain, yr oedd fy nhad yn aelod ohono, adroddiad o'r enw 'Cyflwr Ffyrdd yng Nghymru'. Rhybuddiodd yr adroddiad hwn bedair blynedd yn ôl, cyn COVID, fod y diffyg arian a'r diffyg blaenoriaeth i atgyweirio yn sefyll allan ac y bydd y ffyrdd sydd gennym yn dirywio heb gyllid digonol. Mewn tystiolaeth lafar, dywedodd y Sefydliad Trafnidiaeth Cludo Nwyddau fod ffyrdd Cymru, ac rwy'n dyfynnu, 'yn dirywio'. Awgrymodd y Gymdeithas Cludo ar y Ffyrdd fod 'y ffyrdd yn gwaethygu, yn enwedig lle bu gwaith clytio blaenorol.' Ehangodd Cydffederasiwn Diwydiant Prydain y mater i ystyried tagfeydd yn ogystal â chyflwr, gan bwysleisio'r niwed sy'n cael ei wneud i'r economi gan gost oedi i weithredwyr cludo llwythi sy'n gweithio yn unol â slotiau cyflenwi wedi'u hamseru. Gwnaeth y pwyllgor nifer o argymhellion, ac roedd un ohonynt yn galw ar Lywodraeth Cymru a llywodraeth leol i sicrhau bod blaenoriaeth a chyllid yn cael eu rhoi i gynnal a chadw ein rhwydwaith ffyrdd mewn modd costeffeithiol a hirdymor. Yn anffodus, mae Llywodraeth Cymru wedi osgoi'r her ac wedi methu darparu'r rhwydwaith ffyrdd modern, diogel y mae Cymru cymaint o'i angen. Ddeuddeg mis yn ôl, cyhoeddodd y Dirprwy Weinidog y byddai'r holl brosiectau adeiladu ffyrdd a gwella ffyrdd newydd yma yng Nghymru yn cael eu rhewi. Cafodd dros 50 o brosiectau i wella'r rhwydwaith ffyrdd, gan gynnwys rhydwelïau hanfodol fel yr M4, yr A55, ffordd osgoi Llanddewi Felffre a'r A470, eu rhoi ar stop. Ers cyhoeddi y byddent yn cael eu rhewi, rwyf wedi bod yn ceisio darganfod faint yn union o arian sydd wedi'i wario ar brosiectau sydd bellach ar stop. Efallai y byddech i gyd yn meddwl ei bod yn dasg syml. Nid yw hynny'n wir. Dywedodd y Dirprwy Weinidog, yn ei ymgais ddiweddaraf i gymylu pethau, dyddiedig 13 Mehefin 2022: 'Mae'r panel yn rhoi ystyriaeth ofalus i ystod o gostau a manteision yn eu trafodaethau, gan gynnwys amcangyfrif cost ariannol cynlluniau i Lywodraeth Cymru fel rhan o'u gwaith.' Hoffwn wybod pam fod y Dirprwy Weinidog yn gwrthod rhoi ateb syml i fy nghwestiwn. Beth y mae'n ceisio ei guddio? Ai'r rheswm yw oherwydd bod miloedd, cannoedd o filoedd efallai, a meiddiaf ddweud miliynau o bunnoedd o arian trethdalwyr wedi'i wastraffu ar brosiectau na fyddant yn mynd rhagddynt o bosibl? Mae gan bobl Cymru hawl i wybod, fel sydd gan bob un ohonom sy'n eistedd yma yn y Siambr hon. Byddai dyhead y Dirprwy Weinidog i ddenu pobl o'u ceir ac ar drafnidiaeth gyhoeddus yn fwy credadwy pe bai bysiau a threnau yn opsiwn ymarferol mewn gwirionedd. Ond nid ydynt. Mae nifer y teithiau bws - [ Torri ar draws.] Iawn. Fe gymeraf ymyriad.