English: Diolch yn fawr. Thank you very much for your statement. Of course, we welcome measures to introduce, in the terminology used, modern, accessible and bilingual law for the purpose stated. But, of course, often, the devil is in the detail. So, in your written statement yesterday on the introduction of the Historic Environment (Wales) Bill to this Senedd, you stated that you've 'identified Wales' historic environment law as a suitable subject for the first project in an ambitious programme of legislative consolidation.' Can you therefore confirm for the record - and you partially did so, but not wholly, in your introduction - that this is only a consolidation Bill and that the law itself, not just policy, will not be changed or amended to accommodate this? If it will be changed or amended - the law, specifically - in any way, I'd be grateful if you could specify how. As I noted here last September, when responding to your statement on the accessibility of Welsh law: 'The Legislation (Wales) Act was all about gathering law into different subject filing cabinets, with a headline statute and everything else made with reference to that statute - a huge undertaking designed to help the public find and use law themselves.' So, to what extent will this consolidation Bill complement or succeed this and what capacity do you and your department have to administer the potentially significant undertaking involved? In your statement yesterday, you noted that: 'Our current historic environment legislation has become a confusing jumble of repeatedly amended provisions.' And, of course, our current history itself has become a confusing jumble of facts, truths, myths and misconceptions. Last September, you quoted from the Book of Iorwerth, a text of the Gwynedd or Venedotian code of medieval Welsh law, where the kingdom of Gwynedd, or Venedotia, was a Roman empire successor state that emerged in sub-Roman Britain in the fifth century. Of course, other texts remind us that the goal of the Brythonic people, or Britons, in the west, then and over succeeding centuries, was also to reclaim the lost lands in the east and reunite with their British brethren across our island. Later texts remind us of how Norman invaders brutalised Britons across our island and established new codes of law. How will you, therefore, ensure that, in consolidating Wales's historic environment legislation, this often confused, complex and vital historic record is retained and clarified? When we were taking evidence on the Historic Environment (Wales) Bill - now Act - in the Communities, Equality and Local Government Committee in 2015, one of my questions to the then Deputy Minister for Culture, Sport and Tourism referred to concerns raised with us that the proposals had, quote, 'enormous implications for capacity and resources', adding that this replicated 'concerns raised on other legislationwhere, whatever the intent of the legislation, the cost identifiedis far higher than that indicated in the explanatory memorandum.' I therefore repeat my questions to you when I responded to your statement on accessibility of Welsh law last September: what is the total financial cost of this programme of legislative consolidation, and what assurance can you provide that this is not just something that will benefit the legal sector at great cost to the public purse? And finally, what consultation have you had with the historic environment sector itself regarding this Bill?
Welsh: Diolch yn fawr am eich datganiad. Wrth gwrs, rydym yn croesawu mesurau i gyflwyno, yn y derminoleg a ddefnyddir, gyfraith fodern, hygyrch a dwyieithog at y diben a nodir. Ond, wrth gwrs, yn aml, yn y manylion y mae'r anawsterau. Felly, yn eich datganiad ysgrifenedig ddoe ar gyflwyno Bil yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) i'r Senedd hon, fe ddywedoch chi eich bod 'wedi nodi cyfraith amgylchedd hanesyddol Cymru fel pwnc addas ar gyfer y prosiect cyntaf mewn rhaglen uchelgeisiol o gydgrynhoi deddfwriaethol.' A allwch chi gadarnhau felly ar goedd - ac fe wnaethoch chi hynny'n rhannol, ond nid yn llwyr, yn eich cyflwyniad - mai Bil cydgrynhoi yn unig yw hwn ac na fydd y gyfraith ei hun, nid polisi'n unig, yn cael ei newid na'i diwygio i ddarparu ar gyfer hyn? Os caiff ei newid neu ei diwygio - y gyfraith, yn benodol - mewn unrhyw ffordd, byddwn yn ddiolchgar pe gallech chi nodi sut. Fel y nodais yma fis Medi diwethaf, wrth ymateb i'ch datganiad ar hygyrchedd cyfraith Cymru: 'Roedd Deddf Deddfwriaeth (Cymru) yn ymwneud â chasglu cyfraith i wahanol gabinetau ffeilio pwnc, gyda phrif statud a phopeth arall yn cyfeirio at y statud hwnnw - gwaith enfawr a gynlluniwyd i helpu'r cyhoedd i ddod o hyd i gyfraith a'i defnyddio eu hunain.' Felly, i ba raddau y bydd y Bil cydgrynhoi hwn yn ategu neu'n cyflawni hyn a pha gapasiti sydd gennych chi a'ch adran i weinyddu'r ymgymeriad dan sylw a allai fod yn sylweddol? Yn eich datganiad ddoe, fe ddywedoch chi: 'Mae ein deddfwriaeth bresennol ar yr amgylchedd hanesyddol wedi datblygu'n gasgliad dryslyd o ddarpariaethau sydd wedi'u diwygio droeon.' Ac, wrth gwrs, mae ein hanes presennol ei hun wedi dod yn gasgliad dryslyd o ffeithiau, gwirioneddau, chwedlau a chamsyniadau. Fis Medi diwethaf, fe wnaethoch chi ddyfynnu o Lyfr Iorwerth, testun o gôd Gwynedd neu Venedotaidd cyfraith Cymru'r oesoedd canol, lle'r oedd teyrnas Gwynedd, neu Venedotia, yn wladwriaeth a olynodd yr ymerodraeth Rufeinig a ddaeth i'r amlwg ym Mhrydain ôl-Rufeinig yn y bumed ganrif. Wrth gwrs, mae testunau eraill yn ein hatgoffa mai nod y bobl Frythonig, neu'r Brytaniaid, yn y gorllewin, bryd hynny a thros ganrifoedd olynol, oedd adennill y tiroedd coll yn y dwyrain ac ailuno â'u brodyr Prydeinig ar draws ein hynys. Mae testunau diweddarach yn ein hatgoffa o sut y bu i oresgynwyr Normanaidd gamdrin y Brytaniaid ledled ein hynys a sefydlu codau cyfreithiol newydd. Sut y byddwch chi, felly, yn sicrhau, wrth gyfuno deddfwriaeth amgylchedd hanesyddol Cymru, y caiff y cofnod hanesyddol hanfodol hwn, sy'n aml yn ddryslyd a chymhleth, ei gadw a'i egluro? Pan oeddem yn derbyn tystiolaeth ar Fil - Deddf, bellach - yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) yn y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yn 2015, cyfeiriodd un o fy nghwestiynau i'r Dirprwy Weinidog Diwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth ar y pryd at bryderon a ddygwyd i'n sylw bod i'r cynigion, ac rwy'n dyfynnu, 'oblygiadau enfawr o ran capasiti ac adnoddau', gan ychwanegu bod hyn yn ailadrodd 'pryderon a grybwyllwyd ynghylch deddfwriaeth arallble, beth bynnag fo bwriad y ddeddfwriaeth, mae'r gost a nodwydyn llawer mwy na'r hyn a nodir yn y memorandwm esboniadol.' Felly, ailadroddaf fy nghwestiynau ichi pan ymatebais i'ch datganiad ar hygyrchedd cyfraith Cymru fis Medi diwethaf: beth yw cyfanswm cost ariannol y rhaglen atgyfnerthu ddeddfwriaethol hon, a pha sicrwydd y gallwch chi ei roi nad rhywbeth a fydd o fantais i ddim ond y sector cyfreithiol ar gost fawr i'r pwrs cyhoeddus yw hyn? Ac yn olaf, pa ymgynghori ydych chi wedi'i wneud gyda'r sector amgylchedd hanesyddol ei hun ynghylch y Bil hwn?