English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Can I thank Darren Millar for bringing forward this motion for debate today? The number of people in Wales who are now living with diabetes, particularly type 2, is something we all need to be concerned about. The rise in diabetes is a worldwide issue. We only have to look at rates in the US, for example, where over 34 million people now have the condition and where, in some states, prevalence has reached 17 per cent, to see where we are heading unless we take action now. If we're to slow the upward trajectory of diabetes, then our focus must be on prevention. The motion and amendments tabled today do little to recognise the good work that is happening across Wales right now. The amendments do not reflect the work already under way through 'Healthy Weight, Healthy Wales' and our social prescribing model to support preventative measures and healthy lifestyle choices that can help prevent or delay the onset of type 2 diabetes. Our 'Healthy Weight, Healthy Wales' strategy is a key cross-Government approach to reducing obesity on a population scale. We're investing over £13 million over 2022-24 to support a whole-system approach to tackle it together. This includes action in the early years and for children and families to make healthier choices, enabling settings and environments to be healthier to support these changes. We've also launched two consultations recently to explore how to improve the food and drink environment in Wales, including promoting healthier shopping baskets and restricting the sale of energy drinks to children. I officially launched the all-Wales diabetes prevention programme recently. It is based on two pilots in the Afan valley and north Ceredigion primary care clusters, and will offer targeted support and intervention to people who are at risk of type 2 diabetes. Trained healthcare support workers will provide help to individuals to understand their level of risk and support them to reduce it through key changes to their diet and level of physical activity. This is a really exciting project that we all hope will slow the number of people who go on to develop type 2 diabetes. For those who have been diagnosed with type 2 diabetes in the past six years, the all-Wales diabetes implementation group is working on introducing a remission service across all seven health board areas. Diabetes is largely a condition of self-management and something that people have to learn to live with. We must therefore do all we can to help support people through continued investment in educational programmes, as well as ensuring that the most up-to-date technology is made available to patients where there is clear evidence that this will help them to control and manage their condition. I agree that the right level of psychological support should be provided to those living with diabetes and, like others, I recently attended a Diabetes Cymru UK event to discuss this. I spoke about the needs-based approach we have set out in the diabetes delivery plan for Wales. We expect people to be supported by their families, friends and by other people with diabetes, but also want people to have the support of fantastic and empathetic care from their clinical teams. It is our expectation that every member of the clinical team, whether in primary care or specialist diabetes services, is able to provide some psychological support as well as resources and structured programmes to help people. I am passionate about the role of psychology. I agree that the appropriate level of support should be accessible to people living with diabetes, but also to those living with a range of other chronic and life-threatening conditions. There are already referral structures and pathways in place to ensure that those who need extra support can access it when and where they need it. We have included as a key priority in the 'Together for Mental Health' delivery plan the need to improve access to psychological therapies overall, and increased funding in this area. Officials are working with stakeholders on the development of a quality statement for diabetes. This will be published in the autumn. I understand that stakeholders are content with this timetable. I have made my commitment to early intervention and prevention across my portfolio clear, and although there is a lot more to do, I'm encouraged by the progress and innovation I am seeing to improve the prevention and management of diabetes. I am determined to see that continue, and I hope Members will recognise today that we are serious and committed to supporting the physical and mental health of those living with diabetes in Wales. Diolch.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddiolch i Darren Millar am gyflwyno'r cynnig hwn i'w drafod heddiw? Mae nifer y bobl yng Nghymru sydd bellach yn byw gyda diabetes, yn enwedig math 2, yn rhywbeth y mae angen i bob un ohonom boeni yn ei gylch. Mae'r cynnydd mewn diabetes yn broblem fyd-eang. Nid oes ond raid inni edrych ar gyfraddau yn yr Unol Daleithiau, er enghraifft, lle mae gan dros 34 miliwn o bobl ddiabetes erbyn hyn gyda nifer yr achosion wedi cyrraedd 17 y cant mewn rhai taleithiau, i weld y sefyllfa y byddwn ynddi yn y dyfodol oni bai ein bod yn gweithredu yn awr. Os ydym am arafu'r cynnydd yn nifer y rhai sy'n byw gyda diabetes, mae'n rhaid i ni ganolbwyntio ar atal. Nid yw'r cynnig a'r gwelliannau a gyflwynwyd heddiw yn gwneud fawr ddim i gydnabod y gwaith da sy'n digwydd ledled Cymru ar hyn o bryd. Nid yw'r gwelliannau'n adlewyrchu'r gwaith sydd eisoes ar y gweill drwy 'Pwysau Iach, Cymru Iach' a'n model presgripsiynu cymdeithasol i gefnogi mesurau ataliol a ffyrdd iach o fyw a all helpu i atal neu ohirio diabetes math 2. Mae ein strategaeth 'Pwysau Iach, Cymru Iach' yn ddull trawslywodraethol allweddol o leihau gordewdra ar raddfa poblogaeth. Rydym yn buddsoddi dros £13 miliwn yn ystod 2022-24 i gefnogi dull system gyfan o fynd i'r afael â'r broblem gyda'n gilydd. Mae hyn yn cynnwys gweithredu yn y blynyddoedd cynnar ac i blant a theuluoedd wneud dewisiadau iachach, gan alluogi lleoliadau ac amgylcheddau i fod yn iachach i gefnogi'r newidiadau hyn. Rydym hefyd wedi lansio dau ymgynghoriad yn ddiweddar i archwilio sut i wella'r amgylchedd bwyd a diod yng Nghymru, gan gynnwys hyrwyddo basgedi siopa iachach a chyfyngu ar werthu diodydd egni i blant. Yn ddiweddar, lansiais raglen atal diabetes Cymru yn swyddogol. Mae'n seiliedig ar ddau gynllun peilot yng nghlystyrau gofal sylfaenol cwm Afan a gogledd Ceredigion, a bydd yn cynnig cymorth ac ymyrraeth wedi'u targedu i bobl sydd mewn perygl o ddatblygu diabetes math 2. Bydd gweithwyr cymorth gofal iechyd hyfforddedig yn helpu unigolion i ddeall lefel eu risg ac yn eu cynorthwyo i'w gostwng drwy newidiadau allweddol i'w deiet a lefel eu gweithgarwch corfforol. Mae hwn yn brosiect cyffrous iawn ac mae pawb ohonom yn gobeithio y bydd yn arafu nifer y bobl sy'n mynd ymlaen i ddatblygu diabetes math 2. I'r rhai sydd wedi cael diagnosis o ddiabetes math 2 yn ystod y chwe blynedd diwethaf, mae grŵp gweithredu Cymru ar gyfer diabetes yn gweithio ar gyflwyno gwasanaeth lleddfu ar draws pob un o'r saith ardal bwrdd iechyd. Mae diabetes yn gyflwr y mae angen ei hunanreoli i raddau helaeth ac yn rhywbeth y mae'n rhaid i bobl ddysgu byw gydag ef. Felly, rhaid inni wneud popeth yn ein gallu i helpu i gefnogi pobl drwy barhau i fuddsoddi mewn rhaglenni addysgol, yn ogystal â sicrhau bod y dechnoleg ddiweddaraf ar gael i gleifion lle y ceir tystiolaeth glir y bydd hyn yn eu helpu i reoli eu cyflwr. Cytunaf y dylid darparu'r lefel gywir o gymorth seicolegol i'r rhai sy'n byw gyda diabetes ac fel eraill, bûm mewn digwyddiad Diabetes Cymru UK yn ddiweddar i drafod hyn. Siaradais am y dull gweithredu yn seiliedig ar anghenion a nodwyd gennym yng nghynllun cyflawni Cymru ar gyfer diabetes. Rydym yn disgwyl y bydd pobl yn cael eu cefnogi gan eu teuluoedd, eu ffrindiau a chan bobl eraill sydd â diabetes, ond rydym hefyd eisiau i bobl gael gofal gwych ac empathig gan eu timau clinigol. Rydym yn disgwyl i bob aelod o'r tîm clinigol, boed mewn gofal sylfaenol neu wasanaethau diabetes arbenigol, allu darparu rhywfaint o gymorth seicolegol yn ogystal ag adnoddau a rhaglenni strwythuredig i helpu pobl. Rwy'n angerddol ynglŷn â rôl seicoleg. Cytunaf y dylai'r lefel briodol o gymorth fod ar gael i bobl sy'n byw gyda diabetes, ond hefyd i'r rheini sy'n byw gydag amrywiaeth o gyflyrau cronig eraill a chyflyrau sy'n bygwth bywyd. Mae strwythurau atgyfeirio a llwybrau eisoes ar waith i sicrhau bod y rhai y mae angen cymorth ychwanegol arnynt yn gallu cael gafael arno pan a lle maent ei angen. Rydym wedi cynnwys yr angen i wella mynediad at therapïau seicolegol yn gyffredinol, a mwy o gyllid yn y maes hwn, fel blaenoriaeth allweddol yng nghynllun cyflawni 'Law yn Llaw at Iechyd Meddwl'. Mae swyddogion yn gweithio gyda rhanddeiliaid ar ddatblygu datganiad ansawdd ar gyfer diabetes. Caiff hwn ei gyhoeddi yn yr hydref. Deallaf fod rhanddeiliaid yn fodlon ar yr amserlen hon. Rwyf wedi gwneud ymrwymiad clir i ymyrraeth gynnar ac atal ar draws fy mhortffolio, ac er bod llawer mwy i'w wneud, mae'n galonogol gweld y cynnydd a'r arloesedd i wella'r gwaith o atal a rheoli diabetes. Rwy'n benderfynol o weld hynny'n parhau, a gobeithiaf y bydd yr Aelodau'n cydnabod heddiw ein bod o ddifrif ac wedi ymrwymo i gefnogi iechyd corfforol a meddyliol y rhai sy'n byw gyda diabetes yng Nghymru. Diolch.