English: I just wanted to concentrate on recommendations 3, 7 and 9 in my response. With regard to recommendation 3, which asks what the Welsh Government could do to harness expertise and contacts across Wales and within the Welsh diaspora, one of the things I'd say is there is progress being made in Wales in this area in universities, and they are involving expertise from across Wales and outside. For example, just earlier this year, I helped launch the Cardiff Metropolitan University's Cardiff school of technologies, which is one example of how higher education institutions can harness research and academic expertise. I also last week helped launch the Supercomputing Wales programme, which is a £15 million programme of investment from Welsh Government and European funding, which is combining Cardiff University, Swansea University, Aberystwyth and Bangor universities to look at various different projects to develop computing intelligence to develop projects. One of the things that was most interesting about that, I found, was that it wasn't just about end products, such as the super car and microbiology; it's also about how we understand social science. Professor Roger Whitaker had a paper on networks and how computers can help us understand networks of social interactions between human beings. This is exactly what I was talking about in the previous debate when I referred to social capital. So, computers are helping us understand the complex socially constructed environment in which we live. I think that's massive and hugely interesting in how we develop our understanding of society. So, social science is playing a role there. With regard to recommendation 7, which urges the Welsh Government to consider the role it should play in encouraging connected and autonomous vehicle - CAV - companies to share pre-crash data to accelerate learning, I just want to draw the Chamber's attention to page 36 of the report. We had a very interesting exchange with Dr Nieuwenhuis, who told the committee that, 'a lot of cars out there are probably hackable today' - connected and autonomous vehicles are probably hackable today - 'in fact, some of them have been hacked. So, what we need to avoid is a scenario whereby somebody with evil intent could suddenly hack tens of thousands of cars and use them to run over people in cities or something like that, which, theoretically, would be possible.' I'd say it's not even theoretically possible: it's feasible; and certainly something that is entirely plausible in the environment in which we live today. In the Welsh Government's response, they say that regulation affecting CAV is non-devolved to Wales and, therefore, Welsh Government officials will engage with UK Government via the Department for Business, Energy and Industrial Strategy. Depending on the pace at which this technology develops, this may not always be the case, and I'm hoping that the current devolution settlement we've got won't be the permanent one. And should the Welsh Government ever take responsibility for this, then it's important that we keep our eye on what is changing in this area. And, finally - . If I can find my papers - . I'm all over the place because I was preparing for the previous debate as well. Finally, with recommendation 9, it states that, 'In developing its vision for post compulsory education, the Welsh Government should refocus and redevelop its support for lifelong learning, creating new and accessible ways for workers at risk of displacement by automation in the first waves to retrain and upskill.' And one of the things - . The main concern of the Welsh Government's response is the personal learning account pilot scheme, which would fund personal vocational retraining in sectors with a skills shortage. Now, that's all very well, but people need to know that their contribution has more than just a monetary value and that the contribution that they have to make will be valued when they leave education. And I would have liked to have heard more from the Welsh Government on that specific area as to how we are going to develop the vision within post-compulsory education and training. The Government will be developing legislation on this - on post-compulsory education and training - in the near future, and I think we need to understand that industry 4.0 will play a huge role in the development of education and training. And, I think, on recommendation 9, the Welsh Government's response falls a little bit short as to what I would expect to see, which, sort of, echoes the Chair of the committee's comments in his opening remarks.
Welsh: Roeddwn am ganolbwyntio'n unig ar argymhellion 3, 7 a 9 yn fy ymateb. O ran argymhelliad 3, sy'n gofyn beth y gallai Llywodraeth Cymru ei wneud i harneisio arbenigedd a chysylltiadau ledled Cymru ac ymhlith y Cymry ar wasgar, un o'r pethau y buaswn yn ei ddweud yw bod cynnydd yn cael ei wneud yng Nghymru yn y maes hwn mewn prifysgolion, ac maent yn cynnwys arbenigedd o bob rhan o Gymru a thu hwnt. Er enghraifft, yn gynharach eleni, helpais i lansio ysgol dechnolegau Prifysgol Metropolitan Caerdydd, sy'n un enghraifft o'r modd y gall sefydliadau addysg uwch harneisio arbenigedd academaidd ac ymchwil. Yr wythnos diwethaf hefyd, helpais i lansio rhaglen Uwchgyfrifiadura Cymru, sef rhaglen £15 miliwn o fuddsoddiad gan Lywodraeth Cymru ac arian Ewropeaidd, sy'n uno prifysgolion Caerdydd, Abertawe, Aberystwyth a Bangor i edrych ar amrywiol brosiectau gwahanol i ddatblygu deallusrwydd cyfrifiadura er mwyn datblygu prosiectau. Canfûm mai un o'r pethau mwyaf diddorol am hynny oedd nad oedd yn ymwneud yn unig â chynnyrch terfynol, megis yr uwch-gar a microbioleg; mae'n ymwneud hefyd â sut y deallwn wyddoniaeth gymdeithasol. Roedd gan yr Athro Roger Whitaker bapur ar rwydweithiau a sut y gall cyfrifiaduron ein helpu i ddeall rhwydweithiau rhyngweithio cymdeithasol rhwng pobl. Dyma'r union beth yr oeddwn yn sôn amdano yn y ddadl flaenorol pan gyfeiriais at gyfalaf cymdeithasol. Felly, mae cyfrifiaduron yn ein helpu i ddeall yr amgylchedd a adeiladwyd ar batrwm cymdeithasol cymhleth yr ydym yn byw ynddo. Credaf fod hynny'n hynod o ddiddorol yn y ffordd rydym yn datblygu ein dealltwriaeth o gymdeithas. Felly, mae gwyddoniaeth gymdeithasol yn chwarae rhan yn hynny o beth. O ran argymhelliad 7, sy'n galw ar Lywodraeth Cymru i ystyried y rôl y dylai ei chwarae yn annog cwmnïau cerbydau clyfar ac awtonomaidd - CAV - i rannu data cyn damweiniau er mwyn cyflymu dysgu, hoffwn dynnu sylw'r Siambr at dudalen 36 yn yr adroddiad. Cawsom sgwrs ddiddorol iawn gyda Dr Nieuwenhuis, a ddywedodd wrth y pwyllgor fod, llawer o'r ceir allan yno y byddai modd eu hacio erbyn heddiw mae'n debyg - mae'n debyg y byddai modd hacio cerbydau clyfar ac awtonomaidd heddiw - ac mewn gwirionedd, mae rhai ohonynt wedi cael eu hacio. Felly, mae angen inni osgoi senario lle gallai rhywun gyda bwriad drwg hacio degau o filoedd o geir yn sydyn a'u defnyddio i redeg dros bobl mewn dinasoedd neu rywbeth fel hynny, a byddai hynny'n bosibl yn ddamcaniaethol. Buaswn yn dweud nad yn ddamcaniaethol y mae'n bosibl hyd yn oed: mae'n bosibl; ac yn sicr yn rhywbeth sy'n hollol gredadwy yn yr amgylchedd rydym yn byw ynddo heddiw. Yn ymateb Llywodraeth Cymru, maent yn dweud nad yw'r rheoliadau sy'n effeithio ar CAV wedi'u datganoli i Gymru ac felly bydd swyddogion Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu â Llywodraeth y DU drwy'r Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol. Gan ddibynnu ar ba mor gyflym y mae'r dechnoleg hon yn datblygu, efallai na fydd hyn yn digwydd bob amser, ac rwy'n gobeithio na fydd y setliad datganoli presennol sydd gennym yn un parhaol. Ac os daw Llywodraeth Cymru i fod yn gyfrifol am hyn, mae'n bwysig ein bod yn cadw llygad ar beth sy'n newid yn y maes hwn. Ac yn olaf - . Os gallaf ddod o hyd i fy mhapurau - . Rwyf dros y lle ym mhob man oherwydd roeddwn yn paratoi ar gyfer y ddadl flaenorol yn ogystal. Yn olaf, gydag argymhelliad 9, mae'n dweud, 'Wrth ddatblygu ei gweledigaeth ar gyfer addysg ôl-orfodol, dylai Llywodraeth Cymru ailffocysu ac ailddatblygu ei chymorth ar gyfer dysgu gydol oes, gan greu ffyrdd newydd a hygyrch i weithwyr sydd mewn perygl o golli eu swyddi yn y tonnau awtomeiddio cyntaf o ailhyfforddi ac uwchsgilio.' Ac un o'r pethau - . Prif destun pryder ymateb Llywodraeth Cymru yw cynllun peilot y cyfrif dysgu personol, a fyddai'n ariannu ail-hyfforddiant galwedigaethol personol mewn sectorau lle mae prinder sgiliau. Nawr, bid a fo am hynny, ond mae angen i bobl wybod bod mwy na gwerth ariannol i'w cyfraniad ac y bydd y cyfraniad sydd ganddynt i'w wneud yn cael ei werthfawrogi pan fyddant yn gadael addysg. A buaswn wedi hoffi clywed mwy gan Lywodraeth Cymru ar y maes penodol hwnnw ynglŷn â sut rydym yn mynd i ddatblygu'r weledigaeth o fewn addysg a hyfforddiant ôl-orfodol. Bydd y Llywodraeth yn datblygu deddfwriaeth ar hyn - ar addysg a hyfforddiant ôl-orfodol - yn y dyfodol agos, ac rwy'n credu y bydd angen inni ddeall y bydd diwydiant 4.0 yn chwarae rôl enfawr yn natblygiad addysg a hyfforddiant. Ac ar argymhelliad 9, credaf fod ymateb Llywodraeth Cymru ychydig yn fyr o'r nod o ran yr hyn y buaswn yn disgwyl ei weld, sy'n rhyw lun o adleisio sylwadau Cadeirydd y pwyllgor yn ei sylwadau agoriadol.