English: I'm grateful for the Member's intervention, and, of course, there are many that we will not mention today, but should not be forgotten in terms of their action, which saved many lives for us so that we can live in the peace that we survive in. We continue to commemorate those who made the ultimate sacrifice, and I am pleased that the Welsh Government has contributed to the memorial erected to mark the bravery and sacrifice of the thirty-eighth division at Mametz Wood. The First Minister attended the national service of remembrance there on 7 July to honour their courage and bravery. I also support the second and third points in the motion. The Welsh Government, through its Cymru'n Cofio - Wales Remembers 14-18 programme, pays tribute to those who fought for their country, and we will continue to work with the partner organisations to mark the contribution of our armed forces to the defence of the country and the way of life. The Welsh Government continues its support for the armed forces days held in north and south Wales. These events allow the people of Wales the opportunity to show their appreciation and gratitude to those currently serving and to our ex-service personnel. I attended the one with Darren Millar and many other Members in north Wales recently. They also provide an opportunity for the younger generation to learn and appreciate the sacrifices made by servicemen and women in defending our freedom. In taking forward our devolved commitments, the Welsh Government will continue to support the armed forces covenant. The package of support reflects our moral obligation to ensure that families and members of the armed forces are not disadvantaged because of their life in the forces. We will work collaboratively, again, with our partners to refresh our package of support later this year, listening to the valuable feedback. We will be publishing a new document called 'Welcome to Wales', tailored specifically for serving personnel and their families. I think that, just picking up a point that Suzy Davies made there around the covenant and making sure information is shared and available to individuals, whether serving, caring or families, it is a really important point. I met with the armed forces expert group this morning - again, my first meeting in this portfolio with them. But work has been ongoing about gathering the best evidence and the best practice, and, actually, there was a programme that's being considered in Warwickshire, I think the local authority is, where they're looking at an app-based programme for service users and for providers of services, where they can get a very quick review of what services and signposts are available. So, we are going to be looking at that, seeing if we can introduce that across Wales as well. So, I agree with the Member - we can do much more in terms of helping and signposting individuals as we go through. But it's really important that I listen to the expert group, because they are at the front end of this, both families and serving personnel. We have proposed an amendment to point 4 to reflect the Welsh Government's commitment to engaging with ideas from all parts of the Assembly. We have concerns about some of the Conservative proposals, but we do not want to reject them out of hand. This is an important issue for us too, and I will continue to work and strive to see what support we can get - non-partisan - where we can achieve success on these suggestions. With regard to the proposal of the armed forces veterans commissioner, we have undertaken some work on this issue and in 2015, in June, members of the expert group met with the Scottish Veterans Commissioner to consider lessons learned and the possible value of a similar post here. We will continue to consider the veterans commissioner's work in Scotland, along with the best practice elsewhere. We need to be convinced that appointing a commissioner - and I with interest note that the Conservatives want a commissioner for this, but any other commissioners that we've had, generally they've voted against, in principle, on many occasions - would provide, in this guise, practical benefits for all our veterans. It is worth nothing that I am looking and will continue to look at that. It should be noted that serving members of the armed forces are the responsibility of the Ministry of Defence. However, we do recognise the valuable contribution they pay and their work within our community. Again, I recognise the work that the Vale of Glamorgan did around the community covenant, and I pay tribute also to Councillor Anthony Powell, who obviously now continues the good work. I think there are a lot of things that other authorities can learn from in terms of the Vale, and I continue to push that. I will be writing out to local authorities this week on the basis of the expert panel group this morning and my views around that. In regard to the veterans ID card that Members raised, options to develop a veterans ID card were considered by the task and finish group - again, made up of a reference group in the expert team. They concluded that the value of the introduction of a veterans ID card then would be limited. I will give that further consideration because I think that if it's the right thing to do then we should do that, but what I do believe is that it shouldn't be based upon partisan rules; it should be based on fact, and if we can evidence that it's the right thing to do I'm very happy to do so. Can I pay tribute to many of the Members and the contributions that they made in the Chamber today? I heard a slight about my colleague Alun Davies. I have to say that Alun Davies is a great Member for Blaenau Gwent in terms of representing his constituency, and I know that he represents the armed forces and members of that community very well. I unfortunately think that Neil Hamilton's contribution about discharging the duty around ignoring security advice where people are vulnerable in our community is very dangerous, and very foolish to even suggest. I may suggest the Member wishes to reconsider his comments in that aspect. With regards to point 4, we will consider the current funding provided to the Veterans' NHS Wales. We will continue to provide £585,000 a year maintain the unique Veterans' NHS Wales service. We have a good relationship with the Veterans' NHS Wales service. Together, we will consider the options to enhance its capacity so that where veterans are in need, they receive the support that they are entitled to. Also - it's very rare you'll hear me say this, Presiding Officer - but Mark Isherwood's introduction was very useful in setting the scene. However, I think we must acknowledge that we recognise that there's much more to do to support our veterans and armed forces communities in Wales, but we are certainly not lagging behind anywhere in the UK. There are still great opportunities. The expert veterans group do suggest that we are leading the way, and I would hope that the Member who responds to this debate would recognise that and give credit where credit's due. Finally, we are very willing to consider ways of improving data collection. I am aware of the lack of data available, and it has implications on future policy and service planning. The ability to understand the needs of our armed forces community is something that, across Government, we are looking at - how we can support that better, but with the caveat of the security issue I mentioned earlier on. I am supportive of the need to gather further inspiration but would like to fully assess that programme. The expert group that we host will explore this further, but I'm thankful to the Members opposite for bringing this debate today to celebrate the fact we've got a fantastic armed forces service here in Wales. They do a tremendous job in our community and long should we support them.
Welsh: Diolch am ymyrraeth yr Aelod, ac wrth gwrs, mae llawer na fyddwn yn sôn amdanynt heddiw, ond na ddylid eu hanghofio o ran yr hyn a wnaethant, a achubodd lawer o fywydau i ni er mwyn i ni allu byw yn yr heddwch rydym yn goroesi ynddo. Rydym yn parhau i goffáu'r rhai a wnaeth yr aberth eithaf, ac rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi cyfrannu at y gofeb a godwyd i nodi dewrder ac aberth y 38ain Adran yng Nghoed Mametz. Mynychodd y Prif Weinidog y gwasanaeth coffa cenedlaethol yno ar 7 Gorffennaf i anrhydeddu eu dewrder. Rwyf hefyd yn cefnogi ail a thrydydd pwynt y cynnig. Mae Llywodraeth Cymru, drwy ei rhaglen Cymru'n Cofio 14-18, yn rhoi teyrnged i'r rhai a fu'n ymladd dros eu gwlad, a byddwn yn parhau i weithio gyda'r sefydliadau partner i nodi cyfraniad ein lluoedd arfog i amddiffyn y wlad a'r ffordd o fyw. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau ei chefnogaeth i ddiwrnodau'r lluoedd arfog a gynhelir yng ngogledd a de Cymru. Mae'r digwyddiadau hyn yn caniatáu cyfle i bobl Cymru ddangos eu gwerthfawrogiad a'u diolch i'r rhai sy'n gwasanaethu ar hyn o bryd ac i'n cyn-filwyr. Mynychais yr un gyda Darren Millar a nifer o'r Aelodau eraill yng ngogledd Cymru yn ddiweddar. Maent hefyd yn rhoi cyfle i'r genhedlaeth iau ddysgu a gwerthfawrogi aberth a wnaed gan filwyr a amddiffynai ein rhyddid. Wrth fwrw ymlaen â'n hymrwymiadau datganoledig, bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i gefnogi cyfamod y lluoedd arfog. Mae'r pecyn cymorth yn adlewyrchu ein rhwymedigaeth foesol i sicrhau nad yw teuluoedd ac aelodau o'r lluoedd arfog o dan anfantais oherwydd eu bywyd yn y lluoedd. Byddwn yn gweithio ar y cyd, unwaith eto, gyda'n partneriaid i adnewyddu ein pecyn cymorth yn ddiweddarach eleni, gan wrando ar yr adborth gwerthfawr. Byddwn yn cyhoeddi dogfen newydd o'r enw 'Croeso i Gymru', wedi ei theilwra'n benodol ar gyfer personél y lluoedd arfog a'u teuluoedd. I gydio mewn pwynt a wnaeth Suzy Davies ynglŷn â'r cyfamod a gwneud yn siŵr fod gwybodaeth yn cael ei rhannu ac ar gael i unigolion, boed yn gwasanaethu ar hyn o bryd, neu'n gofalu neu deuluoedd aelodau o'r lluoedd arfog, credaf ei fod yn bwynt pwysig iawn. Cyfarfûm â'r grŵp arbenigol ar y lluoedd arfog y bore yma - unwaith eto, fy nghyfarfod cyntaf â hwy yn y portffolio hwn. Ond mae gwaith wedi bod yn mynd rhagddo ar gasglu'r dystiolaeth orau a'r arferion gorau, ac mewn gwirionedd, roedd yna raglen sy'n cael ei hystyried yn Swydd Warwick - rwy'n meddwl mai dyna'r awdurdod lleol - lle maent yn edrych ar raglen seiliedig ar ap i ddefnyddwyr gwasanaethau a darparwyr gwasanaethau, ble y gallant gael adolygiad cyflym iawn o ba wasanaethau a chyfeiriadau sydd ar gael. Felly, rydym yn mynd i fod yn edrych ar hynny, i weld os gallwn gyflwyno hynny ledled Cymru yn ogystal. Felly, rwy'n cytuno â'r Aelod - gallwn wneud llawer mwy i helpu a chyfeirio unigolion wrth i ni fynd yn ein blaenau. Ond mae'n bwysig iawn fy mod yn gwrando ar y grŵp arbenigol, oherwydd eu bod ar y pen blaen yn y mater hwn, o ran teuluoedd a phersonél sy'n gwasanaethu. Rydym wedi cynnig gwelliant i bwynt 4 i adlewyrchu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ymgysylltu â syniadau o bob rhan o'r Cynulliad. Mae gennym bryderon am rai o gynigion y Ceidwadwyr, ond nid ydym am eu gwrthod yn llwyr. Mae hwn yn fater pwysig i ni hefyd, a byddaf yn parhau i weithio ac i ymdrechu i weld pa gefnogaeth y gallwn ei chael - cefnogaeth amhleidiol - lle y gallwn sicrhau llwyddiant mewn perthynas â'r awgrymiadau hyn. O ran y cynnig ar gomisiynydd y lluoedd arfog a chyn-filwyr, rydym wedi gwneud rhywfaint o waith ar y mater hwn ac yn 2015, ym mis Mehefin, cyfarfu aelodau o'r grŵp arbenigol â Chomisiynydd Cyn-filwyr yr Alban i ystyried gwersi a ddysgwyd a gwerth posibl swydd debyg yn y fan hon. Byddwn yn parhau i ystyried gwaith y comisiynydd cyn-filwyr yn yr Alban, ynghyd ag arfer gorau mewn mannau eraill. Mae angen i ni fod yn argyhoeddedig y byddai penodi comisiynydd - ac rwy'n nodi gyda diddordeb fod y Ceidwadwyr eisiau comisiynydd ar gyfer hyn, ond o ran unrhyw gomisiynwyr eraill rydym wedi eu cael, yn gyffredinol maent wedi pleidleisio yn erbyn, mewn egwyddor, ar sawl achlysur - yn darparu, ar y wedd hon, manteision ymarferol i'n holl gyn-filwyr. Mae'n werth nodi fy mod yn edrych ar hynny a byddaf yn parhau i wneud hynny. Dylid nodi mai cyfrifoldeb y Weinyddiaeth Amddiffyn yw aelodau o'r lluoedd arfog sy'n gwasanaethu. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod y cyfraniad gwerthfawr y maent yn ei wneud a'u gwaith yn ein cymuned. Unwaith eto, rwy'n cydnabod y gwaith a wnaeth Bro Morgannwg ar y cyfamod cymunedol, ac rwy'n rhoi teyrnged hefyd i'r Cynghorydd Anthony Powell, sy'n parhau â'r gwaith da yn awr wrth gwrs. Rwy'n meddwl bod yna lawer o bethau y gall awdurdodau eraill eu dysgu gan y Fro, ac rwy'n parhau i wthio hynny. Byddaf yn ysgrifennu at yr awdurdodau lleol yr wythnos hon ar sail y grŵp panel o arbenigwyr y bore yma a fy safbwyntiau ar hynny. O ran y cerdyn adnabod i gyn-filwyr y soniodd yr Aelodau amdano, ystyriwyd opsiynau ar gyfer datblygu cerdyn adnabod i gyn-filwyr gan y grŵp gorchwyl a gorffen - sydd eto'n cynnwys grŵp cyfeirio yn y tîm arbenigol. Daethant i'r casgliad mai gwerth cyfyngedig a fyddai i gyflwyno cerdyn adnabod i gyn-filwyr. Rhoddaf ystyriaeth bellach i hynny gan fy mod yn credu os mai dyna'r peth iawn i'w wneud, yna dylem wneud hynny, ond yr hyn rwy'n ei gredu yw na ddylid ei seilio ar reolau pleidiol; dylai fod yn seiliedig ar ffeithiau, ac os gallwn ddangos tystiolaeth mai dyna'r peth iawn i'w wneud rwy'n hapus iawn i wneud hynny. A gaf fi roi teyrnged i lawer o'r Aelodau a'r cyfraniadau y maent wedi eu gwneud yn y Siambr heddiw? Clywais sarhad i fy nghyd-Aelod, Alun Davies. Mae'n rhaid i mi ddweud bod Alun Davies yn Aelod gwych dros Flaenau Gwent o ran cynrychioli ei etholaeth, a gwn ei fod yn cynrychioli'r lluoedd arfog ac aelodau o'r gymuned honno'n dda iawn. Yn anffodus rwy'n meddwl bod cyfraniad Neil Hamilton ynglŷn â chyflawni'r ddyletswydd o ran anwybyddu cyngor diogelwch lle mae pobl yn agored i niwed yn ein cymuned yn beryglus iawn, ac yn ffôl iawn i'w awgrymu hyd yn oed. A gaf fi awgrymu bod yr Aelod yn ailystyried ei sylwadau yn hynny o beth? O ran pwynt 4, byddwn yn ystyried y cyllid presennol a ddarperir i GIG Cymru i Gyn-filwyr. Byddwn yn parhau i ddarparu £585,000 y flwyddyn er mwyn cynnal gwasanaeth unigryw GIG Cymru i Gyn-filwyr. Mae gennym berthynas dda gyda gwasanaeth GIG Cymru i Gyn-filwyr. Gyda'n gilydd, byddwn yn ystyried yr opsiynau i wella ei gapasiti fel bod cyn-filwyr sydd mewn angen yn cael y gefnogaeth y mae ganddynt hawl iddo. Hefyd - anaml iawn y byddwch yn fy nghlywed yn dweud hyn, Lywydd - ond roedd cyflwyniad Mark Isherwood yn ddefnyddiol iawn o ran gosod yr olygfa. Fodd bynnag, rwy'n meddwl bod rhaid i ni gydnabod bod yna lawer mwy i'w wneud i gynorthwyo ein cyn-filwyr a chymunedau'r lluoedd arfog yng Nghymru, ond yn sicr nid ydym yn llusgo ar ôl unrhyw ran arall o'r DU. Mae yna gyfleoedd gwych o hyd. Mae'r grŵp arbenigol ar y cyn-filwyr yn awgrymu ein bod yn arwain y ffordd, a byddwn yn gobeithio y byddai'r Aelod sy'n ymateb i'r ddadl hon yn cydnabod hynny ac yn rhoi clod lle y mae'n ddyledus. Yn olaf, rydym yn barod iawn i ystyried ffyrdd o wella prosesau casglu data. Rwy'n ymwybodol o brinder data, ac mae i hynny oblygiadau ar gyfer polisi a chynllunio gwasanaethau yn y dyfodol. Mae'r gallu i ddeall anghenion cymuned ein lluoedd arfog yn rhywbeth rydym yn edrych arno ar draws y Llywodraeth - sut y gallwn gefnogi hynny'n well, ond gyda chafeat y mater diogelwch a grybwyllais yn gynharach. Rwy'n cefnogi'r angen i gael ysbrydoliaeth bellach ond hoffwn asesu'r rhaglen honno'n llawn. Bydd y grŵp arbenigol sydd gennym yn archwilio hyn ymhellach, ond rwy'n ddiolchgar i'r Aelodau gyferbyn am gyflwyno'r ddadl heddiw i ddathlu'r ffaith fod gennym wasanaeth lluoedd arfog gwych yma yng Nghymru. Maent yn gwneud gwaith aruthrol yn ein cymuned a boed i ni barhau i'w cefnogi.