English: At the start of the parliamentary review, there was a conversation about how much would wait until the end of the parliamentary review process and how much would need to carry on in terms of conversation. You'll have seen the lengthy statement from the medical director, Dr Phil Kloer, of Hywel Dda, about an ongoing conversation and consultation that the clinical community have been having within Hywel Dda about a range of difficult choices that they feel they need to discuss with the public. I don't share the Member's view that the parliamentary review means that everything must stop and the consultation must be restarted at some point in the future. I think the parliamentary review highlights a number of points about needing to have a conversation, about not putting things off, and actually this has got to be openly done by the health board and its employees. The clinical community have to be engaged in that conversation with each other and with the public that they live amongst and that they serve. I don't think it would be the right thing for me to instruct, or attempt to instruct, the health board to stop its consultation now. I think the test is whether they will have a consultation that is open with the public, where they can honestly explain what is happening and where the staff feel empowered to properly engage in that with their communities. Because whether they are to undertake a consultation with the public in spring or in the summer or in the autumn, there is simply no avoiding the reality that there will always be contentious choices to make in west Wales, in north Wales, in south Wales and mid Wales. We either have a choice over whether we say that the national health service and social care must engage in that debate now and confront some of these challenges and have a difficult conversation and then make choices, or we put that off and make it even less likely that that will happen in the future, until at some point something goes wrong. I don't think that's the right thing to do. I understand why opposition Members in particular urge me to intervene and to stop things. I do appreciate that. To be honest, if my party were in opposition we may well be asking awkward questions of a similar nature to anyone in the Government as well. I actually think the reason why Ministers are here to do a job is to make a difference to the country, and some of that is about allowing difficult choices to go ahead and be made. I'm not going to try and attempt to instruct Hywel Dda or any other health board to stop the consultation with its staff or with the public. I think the consultation has to run, the public have to be properly engaged, a choice will have to be made and, ultimately, that choice could land upon my desk.
Welsh: Ar ddechrau'r adolygiad seneddol, roedd yna drafodaeth ynglŷn â faint fyddai'n aros tan ddiwedd proses yr adolygiad seneddol a faint fyddai angen iddo ddigwydd o ran trafodaeth. Fe fyddwch wedi gweld y datganiad hirfaith gan y cyfarwyddwr meddygol, Dr Phil Kloer o fwrdd iechyd Hywel Dda, am y sgwrs a'r ymgynghoriad parhaus y mae'r gymuned glinigol wedi bod yn eu cael yn Hywel Dda ynglŷn ag amryw o ddewisiadau anodd y maent yn teimlo bod angen iddynt eu trafod gyda'r cyhoedd. Nid wyf yn rhannu barn yr Aelod fod yr adolygiad seneddol yn golygu bod rhaid i bopeth stopio a bod rhaid ailgychwyn yr ymgynghoriad ar ryw adeg yn y dyfodol. Credaf fod yr adolygiad seneddol yn tynnu sylw at nifer o bwyntiau ynglŷn â'r angen i gael sgwrs, ynglŷn â pheidio â gadael pethau am y tro, ac mewn gwirionedd mae'n rhaid i hyn gael ei wneud yn agored gan y bwrdd iechyd a'i weithwyr. Rhaid i'r gymuned glinigol gymryd rhan yn y sgwrs honno gyda'i gilydd a chyda'r cyhoedd y maent yn byw yn eu mysg ac a wasanaethir ganddynt. Nid wyf yn meddwl mai'r peth cywir i mi ei wneud yw cyfarwyddo, neu geisio cyfarwyddo'r bwrdd iechyd i roi'r gorau i'w ymgynghoriad yn awr. Credaf mai'r prawf yw a fydd ganddynt ymgynghoriad sy'n agored gyda'r cyhoedd, lle y gallant egluro'n onest beth sy'n digwydd a lle mae'r staff yn teimlo wedi eu grymuso i gymryd rhan yn iawn yn hynny gyda'u cymunedau. Oherwydd pa un a ydynt i gynnal ymgynghoriad gyda'r cyhoedd yn y gwanwyn, neu yn yr haf neu yn yr hydref, ni ellir osgoi'r realiti y bydd yna bob amser ddewisiadau dadleuol i'w gwneud yng ngorllewin Cymru, yng ngogledd Cymru, yn ne Cymru a chanolbarth Cymru. Mae gennym ddewis rhwng dweud bod y gwasanaeth iechyd gwladol a gofal cymdeithasol yn gorfod cymryd rhan yn y ddadl honno yn awr ac wynebu rhai o'r heriau hyn a chael sgwrs anodd a gwneud dewisiadau wedyn, neu a ydym yn oedi rhag hynny a'i gwneud hyd yn oed yn llai tebygol y bydd hynny'n digwydd yn y dyfodol, tan y bydd rhywbeth yn mynd o'i le ar ryw bwynt. Nid wyf yn meddwl mai dyna'r peth cywir i'w wneud. Rwy'n deall pam y mae Aelodau'r wrthblaid yn arbennig yn fy annog i ymyrryd ac atal pethau rhag digwydd. Rwy'n deall hynny. I fod yn onest, pe bai fy mhlaid yn wrthblaid, gallem yn hawdd fod yn gofyn cwestiynau lletchwith o natur debyg i unrhyw un yn y Llywodraeth hefyd. Mewn gwirionedd, credaf mai'r rheswm pam y mae Gweinidogion yma i wneud eu gwaith yw er mwyn gwneud gwahaniaeth i'r wlad, ac mae peth o hynny'n ymwneud â chaniatáu i ddewisiadau anodd ddigwydd. Nid wyf am geisio cyfarwyddo Hywel Dda nac unrhyw fwrdd iechyd arall i roi'r gorau i ymgynghori â'i staff neu gyda'r cyhoedd. Rwy'n meddwl bod yn rhaid i'r ymgynghoriad ddigwydd, rhaid ymgysylltu'n briodol â'r cyhoedd, bydd rhaid gwneud dewis ac yn y pen draw, gallai'r dewis hwnnw lanio ar fy nesg.