English: Llywydd, it's a pleasure to respond to this afternoon's debate, having listened to the contributions from all across the Chamber. Today's debate on LGBT History Month is not the first time we've had to discuss LGBT equality in the Senedd, but it is very significant that, for the first time in our history, the debate has been led by openly lesbian and gay Assembly Members: Hannah Blythyn, Adam Price and, shortly, Jeremy Miles. I am grateful to them all, and Suzy Davies, indeed, for bringing the motion forward today, and also for many other Members' contributions, too. We've heard personal stories, we've heard about the ongoing work towards LGBT equality and we've heard about, still, what needs to be done. Those who are not LGBT cannot know the full extent of the pressures that our friends are facing in discovering, accepting and finding the freedom to be who they are, but all of us, I hope, can be good allies in empathising with the experience and fear of not being accepted or, worse, facing direct discrimination. Friends, the Welsh Government stands committed to enhancing the lives and opportunities of lesbian, gay, bi and trans people across Wales and, through our equality and inclusion grant, we have supported projects to challenge homophobic, biphobic and transphobic bullying in schools. We work across agencies on increasing the reporting of anti-LGBT hate incidents, and we've supported the setting up of groups like Trans*form Cymru for young trans people. In the last Assembly, my predecessor Lesley Griffiths brought forward a transgender action plan. A priority within the plan is the implementation of the NHS Wales transgender strategy for Wales, which will include a care pathway and guidance for healthcare practitioners to support the pathway; £0.5 million has been allocated in 2017-18 to improve gender identity services in Wales. The Welsh Government's decision in 2011 to seek additional and specific public sector equality duties in Wales has also brought an important cultural shift in the way our public bodies serve the needs of people across all protected characteristics. Llywydd, consequently, there has been a demonstrable improvement in how organisations seek to support the LGBT people, both in service delivery and as employers. Just two weeks ago - congratulations to this Assembly on receiving an award for being the top public sector employer and fifth best employer in Britain for LGBT people. Despite such success, there's much more to do, and we've heard that from Members today. Members here are making sure that action is firmly on the agenda. I know that Jeremy has raised trans healthcare with the Cabinet Secretary for health, along with Hannah, who has met the Cabinet Secretary for Education to discuss LGBT issues in our schools, and sex education, relationship education, which Julie Morgan talked about. We cannot take progress for granted, however. In countries around the globe there are people committed to rolling back LGBT rights. We are committed to advancing them, just as we did in 2002, when this Welsh Assembly Government released guidance to schools that effectively ended the homophobic section 28, a year before its full repeal in Westminster. I mentioned section 28 because I think it still hits at the heart of this debate, brought up by Members in this Chamber. In practice, what it meant was that gay pupils were never told, 'It's okay to be who you are.' They never learned about different ideas and identities. They were never told or had role models such as Gareth Thomas, Nigel Owens, Jeremy Miles, Hannah Blythyn or, indeed, Adam Price. Instead, they learned to be isolated, to be hidden, to be silent. A generation of young LGBT people were opened up to bullying sanctioned by the state. The generation that came before them were told that being LGBT was illegal and wrong. The impact of that history is still felt today. Although we may now live in a country that celebrates equal rights, same-sex marriage and protection from discrimination, we must not forget the thousands of lives hidden and lost to the past that treated lesbian, gay, bi and trans people as less than equal. This LGBT History Month, we remember their history, Llywydd, and we celebrate the love and humanity that we all share here today. Diolch.
Welsh: Lywydd, mae'n bleser ymateb i'r ddadl y prynhawn yma, ar ôl gwrando ar yr holl gyfraniadau ar draws y Siambr. Nid y ddadl heddiw ar Fis Hanes LHDT yw'r tro cyntaf i ni gael trafodaeth ar gydraddoldeb LHDT yn y Senedd, ond mae'n arwyddocaol iawn fod y ddadl, am y tro cyntaf yn ein hanes, wedi cael ei harwain gan Aelodau Cynulliad sy'n lesbiaid a hoywon agored yn y Cynulliad: Hannah Blythyn, Adam Price a chyn hir, Jeremy Miles. Rwy'n ddiolchgar i bob un ohonynt, a Suzy Davies, yn wir, am gyflwyno'r cynnig heddiw, a hefyd am gyfraniadau nifer o'r Aelodau eraill hefyd. Rydym wedi clywed straeon personol, rydym wedi clywed am y gwaith parhaus tuag at gydraddoldeb LHDT ac rydym wedi clywed am yr hyn sy'n dal i fod angen ei wneud. Ni all pobl nad ydynt yn LHDT wybod yn iawn faint o bwysau sy'n wynebu ein cyfeillion wrth ddarganfod, derbyn a dod o hyd i'r rhyddid i fod yn pwy ydynt, ond gall pob un ohonom, rwy'n gobeithio, fod yn gynghreiriaid da drwy ddangos empathi gyda'r profiad a'r ofn o beidio â chael eu derbyn neu'n waeth, o wynebu gwahaniaethu uniongyrchol. Ffrindiau, mae Llywodraeth Cymru yn ymrwymedig i wella bywydau a chyfleoedd pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol ledled Cymru a thrwy ein grant cydraddoldeb a chynhwysiant, rydym wedi cefnogi prosiectau i herio bwlio homoffobig, deuffobig a thrawsffobig mewn ysgolion. Rydym yn gweithio ar draws asiantaethau ar gynyddu lefelau adrodd am ddigwyddiadau casineb gwrth-LHDT, ac rydym wedi cefnogi sefydlu grwpiau fel Trans*form Cymru ar gyfer pobl ifanc trawsrywiol. Yn y Cynulliad diwethaf, cyflwynodd fy rhagflaenydd, Lesley Griffiths, gynllun gweithredu trawsryweddol. Un o'r blaenoriaethau yn y cynllun yw gweithrediad strategaeth drawsryweddol GIG Cymru, a fydd yn cynnwys llwybr gofal a chanllawiau ar gyfer ymarferwyr gofal iechyd i gefnogi'r llwybr gofal; dyrannwyd £0.5 miliwn yn 2017-18 i wella gwasanaethau hunaniaeth o ran rhywedd yng Nghymru. Mae penderfyniad Llywodraeth Cymru yn 2011 i gynnwys dyletswyddau cydraddoldeb sector cyhoeddus ychwanegol a phenodol yng Nghymru hefyd wedi sicrhau newid diwylliannol pwysig yn y ffordd y mae ein cyrff cyhoeddus yn gwasanaethu anghenion pobl ar draws yr holl nodweddion gwarchodedig. Lywydd, o ganlyniad, bu gwelliant amlwg yn y modd y mae cyrff yn ceisio cefnogi pobl LHDT, o ran darparu gwasanaethau ac fel cyflogwyr. Bythefnos yn ôl yn unig - llongyfarchiadau i'r Cynulliad hwn ar gael gwobr am fod y cyflogwr sector cyhoeddus gorau a'r pumed cyflogwr gorau ym Mhrydain i bobl LHDT. Er gwaethaf llwyddiant o'r fath, mae llawer mwy i'w wneud, ac rydym wedi clywed hynny gan yr Aelodau heddiw. Mae'r Aelodau yma yn gwneud yn siŵr fod camau gweithredu yn gadarn ar yr agenda. Gwn fod Jeremy wedi trafod gofal iechyd trawsryweddol gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, ynghyd â Hannah, sydd wedi cyfarfod ag Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg i drafod materion LHDT yn ein hysgolion, ac addysg rhyw, addysg ar berthynas, y siaradodd Julie Morgan amdani. Ni allwn gymryd cynnydd yn ganiataol, fodd bynnag. Mewn gwledydd o gwmpas y byd mae yna bobl sy'n ymrwymedig i gyfyngu ar hawliau LHDT. Rydym wedi ymrwymo i'w hyrwyddo, yn union fel y gwnaethom yn 2002, pan ryddhaodd Llywodraeth Cynulliad Cymru ganllawiau i ysgolion a roddodd ddiwedd i bob pwrpas ar y cymal 28 homoffobaidd flwyddyn cyn ei ddiddymu'n llawn yn San Steffan. Soniais am gymal 28 am fy mod yn credu ei fod yn dal i daro wrth wraidd y ddadl hon, a gyflwynwyd gan yr Aelodau yn y Siambr. Yn ymarferol, yr hyn a olygai oedd na fyddai neb byth yn dweud wrth ddisgyblion hoyw, 'Mae'n iawn i chi fod yn pwy ydych.' Ni chawsant erioed ddysgu am wahanol syniadau a hunaniaethau. Ni ddywedwyd wrthynt erioed neu ni chawsant erioed fodelau rôl fel Gareth Thomas, Nigel Owens, Jeremy Miles, Hannah Blythyn neu'n wir, Adam Price. Yn hytrach, fe wnaethant ddysgu bod ar wahân, bod ynghudd, bod yn ddistaw. Cafodd cenhedlaeth o bobl ifanc LHDT eu gwneud yn agored i fwlio wedi'i sancsiynu gan y wladwriaeth. Dywedwyd wrth y genhedlaeth a ddaeth o'u blaenau fod bod yn LHDT yn anghyfreithlon ac yn anghywir. Mae effaith hanes yn dal i'w theimlo heddiw. Er ein bod yn byw bellach mewn gwlad sy'n dathlu hawliau cyfartal, priodas un rhyw ac amddiffyniad rhag gwahaniaethu, rhaid i ni beidio ag anghofio'r miloedd o fywydau a guddiwyd ac a gollwyd mewn gorffennol a oedd yn trin pobl lesbiaidd, hoyw, deurywiol a thrawsrywiol yn llai na chyfartal. Y Mis Hanes LHDT hwn, cofiwn eu hanes, Lywydd, a dathlwn y cariad a'r dyngarwch yr ydym i gyd yn ei rannu yma heddiw. Diolch.