English: Can we be clear from the outset? The proposals of the Labour Government are going to weaken our rights. Abolishing the role of the commissioner is going to weaken our rights. Going back to one body and expecting that to carry out two entirely different functions is weakening our rights. Putting the power in the hands of the Government instead of the Assembly in terms of determining who should fall under that language duties and when - that weakens our rights. Abolishing the current list that ensures that the Assembly has the right to impose language duties on some private companies does weaken our rights as Welsh speakers. Abolishing the right of the public to complain to the Welsh Language Commissioner does weaken our rights as Welsh speakers. Saying that only serious complaints will be investigated - there's no definition of what a serious complaint actually constitutes - that, again, restricts our rights as Welsh speakers. Plaid Cymru is against any weakening, any restriction, on our rights. In terms of promotion, Plaid Cymru believes that we need an independent body to do this important work, leaving the commissioner to focus on the work of setting standards and regulation. Establishing a commission that would be trying to do all the work that was necessary would be a backwards step, and that's why we've argued consistently for having an arm's-length agency to promote and to facilitate and to plan strategically for the Welsh language on the basis of robust linguistic principles. We need to strengthen our rights, and that brings us to the private sector. There are several examples of why we need to extend these standards to the private sector, and they've been highlighted over the last few months: the Sports Direct saga, when Welsh speakers' rights were restricted in the workplace; and Santander and Lloyds Bank refusing to accept papers in the Welsh language and so forth. I'd like to thank the Minister for his swift response to those cases. But I do note that the White Paper says this: 'We are not proposing that the Welsh Government will imminently be imposingStandards on bodies which do not currently come within the Standards system.' Namely the majority of the private sector. Unfortunately, history shows that depending on persuasion of bodies to protect Welsh language rights doesn't work. We need to legislate and we need to extend the legislation to the private sector. But that's not in White Paper, although I do note that you this afternoon have said that you're in favour of our amendment 7, and I do welcome that greatly. We need you to act - that's the main issue. You need to act. We need to move forward with imposing these standards on the health bodies, and I do welcome the fact that you say at last, after nearly two years - over two years, to tell you the truth - that the Government will move on this. Patients have the right to discuss their problems through the medium of Welsh. And the report on standards for the housing associations has been on your desk for two years, and the water companies for nearly two years. Buses and trains and railways - nearly two years. There's a lot of work to be done and we're just starting. Now is the time to act, and maybe now is not the time to be discussing this kind of White Paper. What about moving forward with the work? What about starting to act? In the background, of course, is your 1 million speakers strategy. Shouldn't the Government be focusing on the work that's needed to launch that million Welsh speakers strategy, rather than having an unnecessary debate about a piece of legislation that's going to take time to bed in and standards that need to be imposed and implemented?
Welsh: A gawn ni fod yn glir o'r cychwyn cyntaf? Mae cynigion y Llywodraeth Lafur yma yn mynd i wanhau ein hawliau ni. Mae dileu swydd Comisiynydd y Gymraeg yn mynd i wanhau ein hawliau ni. Mae mynd yn ôl at un corff a disgwyl i hwnnw wneud dwy swyddogaeth cwbl wahanol yn gwanio ein hawliau ni. Mae rhoi'r grym yn nwylo'r Llywodraeth yn lle'r Cynulliad wrth benderfynu pwy sy'n dod o dan ddyletswydd iaith, pa bryd ac ati - mae hynny yn gwanio ein hawliau ni. Mae dileu'r rhestrau presennol sy'n sicrhau bod hawl gan y Cynulliad i osod dyletswyddau iaith ar rai cwmnïau preifat yn gwanio ein hawliau ni fel siaradwyr Cymraeg. Mae dileu hawl y cyhoedd i gwyno yn syth at Gomisiynydd y Gymraeg yn gwanhau ein hawliau ni fel siaradwyr Cymraeg. Mae dweud mai dim ond cwynion difrifol fydd yn cael eu hymchwilio - ac nid oes diffiniad o beth ydy difrifol - mae hynny eto yn cyfyngu ar ein hawliau ni fel siaradwyr Cymraeg, ac mae Plaid Cymru yn erbyn unrhyw wanhau, unrhyw gyfyngu ar ein hawliau ni. Ym maes hyrwyddo a hybu, mae Plaid Cymru yn credu bod angen corff annibynnol i wneud y gwaith pwysig yma, gan adael y comisiynydd yn rhydd i ganolbwyntio ar y gwaith o osod safonau a rheoleiddio. Mi fyddai sefydlu comisiwn fyddai'n ceisio gwneud yr holl waith sydd ei angen yn gam sylweddol yn ôl, a dyna pam rydym ni wedi dadlau yn gyson dros gael asiantaeth hyd braich i hyrwyddo, hybu ac i gynllunio'n strategol dros y Gymraeg ar sail egwyddorion cynllunio ieithyddol cadarn. Cryfhau ein hawliau ni sydd angen, a dyna ddod â ni at y sector preifat. Mae yna sawl esiampl o pam fod angen ymestyn y safonau i'r sector preifat. Mae'r rheini wedi amlygu eu hunain dros y misoedd diwethaf: saga Sports Direct, pan geisiwyd cyfyngu ar hawliau siaradwyr Cymraeg i ddefnyddio'r iaith yn y gweithle; Santander a chwmni Banc Lloyds yn gwrthod derbyn papurau yn yr iaith Gymraeg, ac yn y blaen. Ac mi hoffwn i ddiolch i'r Gweinidog am ei ymateb chwyrn yn erbyn Sports Direct a'r banciau. Ond rwy'n nodi bod y Papur Gwyn yn dweud hyn: 'Nid ydym yn cynnig y dylai Llywodraeth Cymru osod Safonau'n fuan ar gyrff nad ydynt yn dod o fewn system y Safonau ar hyn o bryd.' Sef y rhan fwyaf o'r sector preifat. Ac, yn anffodus, mae hanes yn dangos nad ydy dibynnu ar berswadio cyrff i fabwysiadu hawliau ar gyfer siaradwyr Cymraeg yn gweithio. Mae angen deddfu, ac mae angen ymestyn y ddeddfwriaeth i'r sector preifat, ond nid yw hynny yn y Papur Gwyn. Rwyf yn nodi eich bod chi y prynhawn yma wedi dweud eich bod chi o blaid ein gwelliant ni - gwelliant 7 - ac rwy'n croesawu clywed hynny heddiw. Mae angen i chi weithredu. Dyna ydy'r prif fater o dan sylw - mae angen i chi weithredu. Mae angen symud ymlaen efo gosod y safonau ar y cyrff iechyd, ac rwy'n croesawu'r ffaith eich bod chi'n dweud, o'r diwedd, ar ôl bron i ddwy flynedd - neu dros ddwy flynedd, a dweud y gwir - y bydd y Llywodraeth yn symud ar hyn. Mae gan gleifion hawl i gael trafod eu problemau yn y Gymraeg. Mae'r adroddiad ar safonau'r cymdeithasau tai ar eich desg chi ers dwy flynedd, y cwmnïau dŵr ers bron i ddwy flynedd, bysiau a threnau a'r rheilffyrdd ers bron i flwyddyn. Mae yna lawer iawn o waith i'w wneud, a megis dechrau ydym ni. Rŵan ydy'r amser i weithredu. Ac efallai nad rŵan ydy'r amser i fod yn trafod Papur Gwyn fel hwn. Beth am symud ymlaen efo'r gwaith? Beth am ddechrau gweithredu? Yn y cefndir, wrth gwrs, mae'ch strategaeth miliwn o siaradwyr chi. Oni ddylai'r Llywodraeth fod yn canolbwyntio ar y gwaith sydd angen ei gychwyn yn y fan honno, yn y strategaeth miliwn o siaradwyr, yn hytrach na chreu trafodaeth ddiangen am Ddeddf sydd angen amser i wreiddio, a safonau sydd angen eu gosod a'u gweithredu?