English: I'm pleased to take part in this very important debate. Social care provision - surely, as has been announced, the challenge is great and it demands priority, and the Holtham report is a valuable contribution to that debate. I don't know if I mentioned in the past that I've been a GP for about 35 years, but I've also been a past trustee of Crossroads Caring for Carers as well, so, exposure to the demands of my patients requiring social care has been great and continues. Now, obviously, people are living longer, largely due to the success of the NHS, despite some vilification from some corners. Okay, we've got clean water and some better housing as well, but the recent increases in life expectancy have come about because of the NHS. Two hundred and fifty people in the UK in 1950 celebrated 100 years of age, 2,500 celebrated 100 years of age in 1990, 13,700 celebrated 100 years of age two years ago. Yet, just focusing on financing the current, stretched social care system would betray our elderly population too, and is a very limited response to the challenge that we do face. One of the reasons why I'm a fan of a Labour politician, Aneurin Bevan, is that he managed to create a coherent national health service with salaried nurses, doctors, physios; contracts; terms of employment; training; and all the rest when faced with the mishmash of health delivery in the 1930s, which was part public provision, part private provision, part charitable provision, with nobody really in overall charge and people missing out on healthcare in droves. He overcame huge vested interests and brought the NHS into being as a coherent stand-alone service, despite opposition from doctors. Fast forward over 70 years and when you look at the social care system, it's like health was in the 1930s, with part public provision, part private provision, part charitable provision. We need to create a national care service in the same way that Aneurin Bevan faced down opponents who were saying, 'It's going to be too expensive, it's going to be far too complicated, doctors don't want to lose their private practice, local authorities losing their role.' Huge political will brought about a truly national health service, free at the point of delivery, from general taxation, with all our health risks pooled together. We need to take Aneurin Bevan's inspiration and vision and create a national care service in this twenty-first century. Just talking about finance is limited and cold because we're dealing with people here - frail, elderly, vulnerable people. Shouldn't we make care better? Pay care staff more, employ them in a national service with terms and conditions, train them and register them, exactly like the NHS. A national care service with parity of esteem with the national health service. A national care service financed out of general taxation, just like the NHS. Care free at the point of delivery, just like the NHS. No distinction between free nursing care and, in the future, free personal care. There is a distinction now, personal care is means tested and charged for. Imagine such a revolutionary scenario with no division between nursing and social care. 'But we could never afford it,' people will say, forgetting that 80 per cent of social care costs today are paid for by Government, are publicly funded now - 80 per cent is already paid for. Imagine the uproar if you attended your GP today and you were told that you would need complex, expensive healthcare and that you would need to sell your house to fund it. Imagine the uproar, people on the streets protesting, topical questions in the Senedd, no doubt, but we accept people having to sell their homes to fund long-term social care with hardly a whimper. A social care levy would not reorganise the care service or stop you having to sell your home to fund care either. Let's just stop - my final point - looking at social care as just a cost. We've had several speeches over recent months from Labour benches about the foundation economy, and social care is right there in the foundation economy. It's recognised with the NHS as a driver of economic development, especially in rural Wales, with 80,000 jobs in the NHS and a similar number in social care. The NHS is recognised as an important economic driver in terms of employment and higher than average salaries in areas where job prospects are often bleak. The same would apply with a national care service employing carers in a national service all over Wales, guaranteeing employment and decent salaries in areas of Wales with little alternative employment options and with care support workers no longer on zero-hours contracts, poor pay and little training. So, any discussion, to close, about social care should not just be about costs. There's an economic development opportunity here as well, and an economic gain, indeed, potentially outweighing those costs. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl bwysig iawn yma. Darpariaeth gofal cymdeithasol - yn sicr, fel y cyhoeddwyd, mae'r her yn fawr ac yn mynnu blaenoriaeth, ac mae adroddiad Holtham yn gyfraniad gwerthfawr at y ddadl honno. Nid wyf yn siŵr a wyf wedi sôn yn y gorffennol y bûm i'n feddyg teulu am oddeutu 35 mlynedd, ond rwyf wedi bod yn gyn ymddiriedolwr o Ofal Croesffyrdd i Ofalwyr hefyd, felly, mae gen i brofiad helaeth o weld anghenion dwys fy nghleifion sydd angen gofal cymdeithasol ac mae hyn yn wir o hyd. Nawr, yn amlwg, mae pobl yn byw'n hirach, o ganlyniad i lwyddiant y GIG i raddau helaeth, er gwaethaf y feirniadaeth gan rai. O'r gorau, mae gennym ni ddŵr glân a thai gwell hefyd, ond mae'r cynnydd diweddar mewn disgwyliad oes wedi cynyddu oherwydd y GIG. Fe ddathlodd 250 o bobl eu penblwydd yn 100 oed yn y DU yn 1950, 2,500 yn 1990 a dwy flynedd yn ôl fe ddathlodd 13,700 eu canfed penblwydd. Er hyn, byddai canolbwyntio'n unig ar ariannu'r system gofal cymdeithasol bresennol sydd dan gryn bwysau yn bradychu ein poblogaeth oedrannus hefyd, ac yn ymateb cyfyngedig iawn i'r her yr ydym yn ei hwynebu. Un o'r rhesymau pam fy mod i'n hoff o'r gwleidydd Llafur, Aneurin Bevan, yw'r ffaith iddo lwyddo i greu gwasanaeth iechyd cenedlaethol cydlynol a oedd yn cyflogi nyrsys, meddygon, ffisiotherapyddion; a oedd yn cynnig contractau; telerau cyflogaeth; hyfforddiant; a phopeth arall, yn wyneb y gybolfa o ddarpariaeth iechyd yn y 1930au, a oedd yn rhannol yn ddarpariaeth gyhoeddus, yn rhannol yn ddarpariaeth breifat neu'n ddarpariaeth elusennol, lle nad oedd neb â chyfrifoldeb lawn a lle'r oedd cymaint o bobl yn cael eu hamddifadu o ofal iechyd cyffredinol. Goresgynnodd y buddiannau enfawr yr oedd gan rhai pobl yn yr hen drefn gan ffurfio'r GIG i fod yn wasanaeth annibynnol cydlynol, er gwaethaf gwrthwynebiad gan feddygon. Gan symud ymlaen 70 mlynedd ac edrych ar y system gofal cymdeithasol heddiw, mae'n ymddangos ei bod yn debyg i'r hyn oedd y gwasanaeth iechyd yn y 1930au, gyda darpariaeth sy'n rhannol gyhoeddus, yn rhannol breifat, ac yn rhannol elusennol. Mae angen inni greu gwasanaeth gofal cenedlaethol yn yr un modd ag yr ymatebodd Aneurin Bevan i'r gwrthwynebwyr a oedd yn dweud, 'bydd yn rhy gostus, yn llawer rhy gymhleth, fydd meddygon ddim eisiau colli eu gwaith preifat, bydd awdurdodau lleol yn colli eu swyddogaeth.' Fe arweiniodd ewyllys a phenderfyniad gwleidyddol enfawr at greu gwasanaeth iechyd cwbl genedlaethol, darpariaeth a oedd yn rhad ac am ddim, wedi ei ariannu drwy drethiant cyffredinol, a'r holl fygythiadau i'n hiechyd yn cael eu hwynebu gyda'i gilydd. Mae angen inni efelychu ysbrydoliaeth a gweledigaeth Aneurin Bevan a chreu gwasanaeth gofal gwladol yn y unfed ganrif ar hugain. Mae siarad dim ond am gyllid yn gyfyngedig ac yn oeraidd oherwydd rydym ni'n ymdrin â phobl yma - pobl fregus, oedrannus ac agored i niwed. Oni ddylem ni wella gofal? Talu staff gofal yn well, eu cyflogi mewn gwasanaeth cenedlaethol gyda thelerau ac amodau, eu hyfforddi a'u cofrestru, yn union fel y GIG. Sefydlu gwasanaeth gofal gwladol sydd â'r un parch â'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol. Gwasanaeth gofal gwladol sy'n cael ei ariannu drwy drethiant cyffredinol, yn union fel y GIG. Gofal sy'n rhad ac am ddim, yn union fel y GIG. Ni fyddai unrhyw wahaniaeth rhwng gofal nyrsio am ddim ac, yn y dyfodol, gofal personol am ddim. Ar hyn o bryd mae yna wahaniaeth, mae prawf modd ar gyfer gofal personol a rhaid talu am y gofal. Dychmygwch y fath sefyllfa chwyldroadol lle nad oes gwahaniaeth rhwng gofal nyrsio a gofal cymdeithasol. Bydd pobl yn dweud, 'Ond allem ni byth ei fforddio', gan anghofio bod 80 y cant o gost gofal cymdeithasol heddiw yn cael ei dalu gan y Llywodraeth. Mae eisoes yn cael ei ariannu'n gyhoeddus - mae 80 y cant o'r gost wedi cael ei dalu yn barod. Dychmygwch y gwrthwynebiad pe baech chi'n mynd at eich meddyg teulu heddiw a chlywed y byddai arnoch chi angen gofal iechyd cymhleth, drud ac y byddai angen i chi werthu eich tŷ i'w ariannu. Dychmygwch y gwrthwynebiad, pobl ar y strydoedd yn protestio, cwestiynau amserol yn y Senedd, yn sicr, ond rydym ni'n derbyn yn ddi-gwestiwn fod pobl yn gorfod gwerthu eu cartrefi i ariannu gofal cymdeithasol hirdymor. Ni fyddai ardoll gofal cymdeithasol yn golygu ad-drefnu'r gwasanaeth gofal nac yn eich atal rhag gorfod gwerthu eich cartref i ariannu gofal. Fy mhwynt olaf - beth am roi diwedd ar edrych ar ofal cymdeithasol fel cost yn unig. Rydym ni wedi cael nifer o areithiau dros y misoedd diwethaf o'r meinciau Llafur am yr economi sylfaenol, ac mae gofal cymdeithasol yno ynghanol yr economi sylfaenol. Mae'r GIG yn ei gydnabod yn ffactor sy'n datblygu'r economi, yn enwedig yng Nghymru wledig, gyda 80,000 o swyddi yn y GIG a nifer tebyg ym maes gofal cymdeithasol. Mae'r GIG yn cael ei gydnabod yn sbardun economaidd pwysig o ran cyflogaeth, y tâl yn uwch na'r cyfartaledd cyflogau mewn ardaloedd lle mae rhagolygon am swyddi yn aml yn llwm. Byddai'r un peth yn wir mewn gwasanaeth gofal gwladol fyddai'n cyflogi gofalwyr mewn gwasanaeth cenedlaethol ledled Cymru, yn gwarantu cyflogaeth a chyflogau teg mewn ardaloedd o Gymru sy'n brin o ddewisiadau cyflogaeth eraill, lle na fyddai gweithwyr gofal ar gontractau dim oriau, cyflog isel a hyfforddiant prin. I gloi, felly, ni ddylai unrhyw drafodaeth am ofal cymdeithasol fod ynghylch y gost yn unig. Mae cyfle yma hefyd i ddatblygu'r economi, a chreu budd economaidd, sydd, o bosib, yn gwrthbwyso'r costau hynny. Diolch yn fawr.