English: Thank you, Llywydd, and I speak to this motion in the name of Plaid Cymru. Now, the intention, of course, in bringing this debate forward this afternoon is not to question the Welsh Government's commitment to this target of a million Welsh speakers by 2050, nor is it to doubt the consensus that I'm sure exists in this Assembly to work towards that particular target. But, one of the aims of tabling this debate in the Assembly this afternoon was to highlight or, perhaps, underline the enormity of the efforts required in order to double the number of Welsh speakers in just 30 years. It is an increase the likes of which hasn't been seen in the history of the Welsh language, and an increase, therefore, that will be extremely challenging for us all, whether we be Welsh speakers or non-Welsh speakers. It's a journey that will insist that we work in a way that is certainly creative and very determined, and, above all else, I suppose, that we are courageous in our approach. If the Government shows those characteristics in working towards this target of a million Welsh speakers over the next few years, then we on these benches will certainly be content to join you on that journey. Now, the recent consultation on the Welsh Government's draft strategy for a million Welsh speakers by 2050 does include a number of positive statements about that target and how it can be achieved. One of the central aspects of the strategy, of course, and the key factor in my view, and the other reason for this debate, of course, is the acknowledgment of the important role that education has to play in that effort. As the draft strategy states, 'We need to see a significant increase in the number of people receiving Welsh-medium education and who have Welsh language skills, as it is only through enabling more people to learn Welsh that we will reach a million speakers.' Now, the current system doesn't promote and support Welsh-medium education sufficiently to reach that Government target of a million Welsh speakers by 2050. The statistics demonstrate that there has been a decline in the percentage of seven-year-old learners being taught through the medium of Welsh between 2013 and 2014, and no change between 2014 and 2015 - 22.2 per cent is the latest figure. There was an increase in the absolute number of children, but a decline in the percentage, and the truth is that the figure has stagnated for a number of years, varying from somewhere below 22 per cent in 2010 to a little over 22 per cent today. Now, I'm no statistician, but if we are to double the number of Welsh speakers, then one would expect that we would need to double the number of those choosing Welsh-medium education, for example. If we can increase the number of year 2 pupils, which is the cohort of seven-year-olds assessed as first-language Welsh speakers, from 22 per cent to, let's say, 50 per cent, then that would represent an additional 10,000 children, based on the 2015 figures. It would mean providing over 300 Welsh-medium classes across Wales for children at seven years of age. That is the scale of the challenge we're facing and the scale of the effort required. And, of course, you could multiply that, then, across the early years, primary education, secondary education, further education, higher education, lifelong learning, and so on. The early years are crucially important, because the earlier a child comes into contact with the language, the greater his or her chance is of becoming a fluent speaker. Those aren't my words, but the words of the Government in its draft strategy, and, naturally, I agree with that. Unfortunately, of course, the level of language transference between children and their parents is relatively low. In 2015 only 6.5 per cent of five-year-olds spoke Welsh fluently at home, and that was down from 7 per cent in 2012. We are reliant, therefore, on the care and early years education system to ensure that children begin that journey of becoming of becoming bilingual, given that that doesn't happen naturally in the home. If you get them early for the Welsh language, the likelihood that they will actually be able to speak the language and use the language is far, far greater. Now, 86 per cent of children attending Welsh-medium 'cylchoedd meithrin' will transfer to Welsh-medium primary schools, and the majority of those who don't do that don't do so because the Welsh-medium provision isn't available to them very often. Now, there is then a glorious opportunity, therefore, in light of the Government's agreement with Plaid Cymru on enhancing childcare as a means of achieving much of what we want to see happening. And I said yesterday, in response to a statement by the Cabinet Secretary on that policy, and, indeed, in light of evidence that he provided to the committee last week, where he said that he would want to ensure that this policy responds to demand - I said, of course, that we need to move away from that attitude. Introducing that target of 1 million Welsh speakers has to be a statement that the days of just responding to demand are long gone. That's the approach of the past, being reactive in this context. All the Government, education authorities and everyone else's thinking has to change significantly to be a proactive one from here on in, and generate that demand through promoting, encouraging, and creating the provision and infrastructure to correspond, then, of course, to that. As Cymdeithas yr Iaith said, it would take more than 800 years for each child to receive Welsh-medium education if the current pattern of growth continued. And I'm certainly not going to settle for that. Now, ensuring appropriate action for Welsh-medium education and training, of course, is crucially important for the success of the strategy - something that's recognised by the Government, when they state that that, of course, means planning in order to support student teachers and classroom assistance, enhance sabbatical schemes for the current workforce, and significantly increasing the number of workers in the childcare and early years sector. The Government, of course, are announcing their 10-year plan for the early years workforce and childcare in the spring. Of all the plans brought forward by this Government that can influence the future of the Welsh language, this, in my view, is one of the most crucial. And this, to all intents and purposes, in my view, will be a test of how serious the Government is in terms of achieving their target of 1 million Welsh speakers.
Welsh: Diolch, Lywydd, ac rwy'n codi i siarad i'r cynnig yma yn enw Plaid Cymru. Nawr, y bwriad, wrth gwrs, wrth ddod â'r ddadl yma gerbron heddiw yw nid cwestiynu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i'r targed yma o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, na chwaith amau'r consensws rydw i'n siŵr sydd yn bodoli yn y Cynulliad yma i weithio tuag at y nod hwnnw. Ond un o fwriadau gosod y ddadl yma gerbron y Cynulliad y prynhawn yma yw tynnu sylw at, neu danlinellu, efallai, anferthedd yr ymdrech sydd ei angen i ddyblu nifer y siaradwyr Cymraeg mewn cwta 30 mlynedd. Hynny yw, mae'n gynnydd, am wn i, na welwyd mo'i fath yn hanes yr iaith Gymraeg, a chynnydd, felly, a fydd yn heriol iawn i ni i gyd, boed yn siaradwyr Cymraeg neu yn ddi-Gymraeg. Mae'n siwrnai a fydd yn mynnu ei bod ni'n gweithredu mewn modd, yn sicr, sy'n greadigol ac yn gwbl benderfynol, ac uwchlaw pob dim, am wn i, mewn modd dewr hefyd. Os bydd y Llywodraeth yn dangos y nodweddion hynny wrth weithio tuag at y nod yma o filiwn o siaradwyr Cymraeg dros y blynyddoedd nesaf, yna mi fyddwn ni'n sicr ar y meinciau yma yn hapus i ddod gyda chi ar y siwrnai honno. Nawr, mae'r ymgynghoriad diweddar ar strategaeth ddrafft Llywodraeth Cymru, sef miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, yn cynnwys llawer o ddatganiadau positif am y nod a sut i'w chyrraedd. Un o'r agweddau canolog i'r strategaeth, wrth gwrs, a'r ffactor mwyaf allweddol yn fy marn i, a phwynt arall y ddadl hon, wrth gwrs, yw cydnabod y rhan bwysig sydd gan addysg i'w chwarae yn yr ymdrech honno. Fel mae'r strategaeth ddrafft yn ei ddweud, 'Mae angen cynnydd sylweddol yn nifer y bobl sy'n cael addysg Gymraeg ac sydd â sgiliau Cymraeg, am mai ond drwy alluogi rhagor o bobl i ddysgu Cymraeg y bydd modd cyrraedd miliwn o siaradwyr.' Nawr, nid yw'r drefn bresennol yn hyrwyddo a chefnogi addysg Gymraeg yn ddigonol i gyrraedd targed y Llywodraeth o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Mae'r ystadegau'n dangos bod cwymp wedi bod yn y ganran o blant saith oed a oedd yn cael eu haddysgu drwy gyfrwng y Gymraeg rhwng 2013 a 2014, ac yna dim newid rhwng 2014 a 2015 - 22.2 y cant yw'r ffigur diweddaraf. Mi fu cynnydd yn nifer absoliwt y plant, ond cwymp yn y ganran, a'r gwir yw bod y ffigur wedi bod yn fflat ers ambell flwyddyn, yn amrywio o ychydig o dan 22 y cant yn 2010 i ychydig dros 22 y cant heddiw. Nawr, nid wyf i'n ystadegydd, ond os ydym ni am ddyblu nifer y siaradwyr Cymraeg, yna, wrth gwrs, byddai rhywun yn disgwyl bod angen dyblu'r lefel yma o rai sy'n dewis addysg Gymraeg, er enghraifft. Os gallwn ni godi nifer y disgyblion blwyddyn 2, sef y cohort saith oed yna sy'n cael eu hasesu yn Gymraeg iaith gyntaf, o 22 y cant i, dywedwch, 50 y cant, fe fyddai hynny'n cynrychioli tua 10,000 plentyn ychwanegol yn seiliedig ar niferoedd 2015. Byddai'n golygu darparu dros 300 o ddosbarthiadau cyfrwng Cymraeg ychwanegol ar draws Cymru, a hynny i blant saith oed. Dyna faint yr her, a dyna faint yr ymdrech sydd ei angen. Ac, wrth gwrs, fe allwch chi luosogi hynny, wedyn, ar draws y blynyddoedd cynnar, addysg gynradd, addysg uwchradd, addysg bellach, addysg uwch, dysgu gydol oes, ac yn y blaen. Mae'r blynyddoedd cynnar yn hanfodol, oherwydd y cynharaf y mae plentyn yn cael cyffyrddiad â'r iaith, y mwyaf o gyfle sydd ganddo ef neu ganddi hi i ddod yn rhugl. Nid fy ngeiriau i yw'r rheini, ond geiriau'r Llywodraeth yn ei strategaeth ddrafft, ac, yn naturiol, rwy'n cytuno â hynny. Yn anffodus, wrth gwrs, mae lefelau trosglwyddo'r iaith rhwng rhieni a'u plant yn gymharol isel. Yn 2015 dim ond 6.5 y cant o blant pump oed oedd yn siarad Cymraeg yn rhugl gartref, a hynny lawr o 7 y cant yn 2012. Rŷm ni'n ddibynnol, felly, ar y gyfundrefn gofal ac addysg gynnar i sicrhau bod plant yn cychwyn ar y siwrne yna i ddod yn ddwyieithog, gan nad yw hynny yn digwydd yn naturiol yn y cartref. Enillwch chi nhw'n gynnar i'r iaith Gymraeg, ac mae'r tebygrwydd y byddan nhw'n tyfu i fedru ac i arddel y Gymraeg lawer iawn, iawn yn uwch. Mae 86 y cant o blant sy'n mynychu grwpiau neu gylchoedd meithrin Cymraeg yn trosglwyddo i ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg, ac mae mwyafrif y rhai sydd ddim, wrth gwrs, ddim yn gwneud hynny oherwydd nad oes yna ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg i drosglwyddo iddo fe yn aml iawn. Nawr, mae yna gyfle godidog wedyn, wrth gwrs, yn codi yn sgil cytundeb y Llywodraeth a Phlaid Cymru ar ehangu gofal plant fel modd i gyflawni llawer o'r hyn rŷm ni am ei weld yn digwydd. Ac fe ddywedais i ddoe, mewn ymateb i ddatganiad gan yr Ysgrifennydd Cabinet ar y polisi yna, ac, yn wir, yn sgil tystiolaeth a roddodd ef i'r pwyllgor yr wythnos diwethaf, lle'r oedd yn dweud y byddai am sicrhau bod y polisi yma yn ymateb i'r galw - fe ddywedais i, wrth gwrs, bod yn rhaid inni symud i ffwrdd o'r agwedd yna, mewn gwirionedd. Mae cyflwyno'r targed o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg yn gorfod bod yn gyfystyr â datgan bod y dyddiau o ddim ond ymateb i'r galw wedi mynd. 'Approach' y gorffennol yw bod yn adweithiol bellach, yn y cyd-destun yma. Mae'n rhaid i holl feddylfryd y Llywodraeth, awdurdodau addysg a phawb arall newid yn sylfaenol i fod yn un rhagweithiol o hyn ymlaen, a chreu'r galw trwy hyrwyddo, annog, a chreu darpariaeth ac isadeiledd i gyd-fynd, wedyn, wrth gwrs, â hynny. Fel y dywedodd Cymdeithas yr Iaith, fefyddai'n cymryd mwy nag 800 mlynedd i bob plentyn dderbyn addysg Gymraeg pe bai'r patrwm o dwf presennol yn parhau. Ac nid wyf, yn sicr, yn mynd i fod yn setlo am hynny. Nawr, mae sicrhau gweithlu priodol ar gyfer addysg a hyfforddiant cyfrwng Cymraeg, wrth gwrs, yn hollbwysig i lwyddiant y strategaeth - rhywbeth sy'n cael ei gydnabod gan y Llywodraeth, pan maen nhw'n dweud bod hynny, wrth gwrs, yn golygu cynllunio er mwyn cefnogi athrawon dan hyfforddiant a chynorthwywyr dysgu, ehangu cynlluniau sabothol ar gyfer y gweithlu presennol, a chynyddu'n sylweddol nifer y gweithwyr yn y sector gofal plant a'r blynyddoedd cynnar. Mae'r Llywodraeth, wrth gwrs, yn cyhoeddi eu cynllun 10 mlynedd ar gyfer gweithlu'r blynyddoedd cynnar a gofal plant yn y gwanwyn. O'r holl gynlluniau fydd yn cael eu cyflwyno gan y Llywodraeth all ddylanwadu ar ddyfodol y Gymraeg, mae hwn, yn fy marn i, yn un o'r rhai mwyaf allweddol. Ac mi fydd hwn hefyd, i bob pwrpas, i fi, yn brawf o ba mor o ddifri y mae'r Llywodraeth yma o ran gwireddu eu nod o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg.