English: All my questions have been raised with me by members of the Wales Neurological Alliance and the cross-party group on neurological conditions, which I chair. The revised neurological delivery plan acknowledges that national guidelines set out the Welsh Government's expectation of effective care for people with a neurological condition, and the National Institute for Health and Care Excellence has published a set of recommendations for the NHS in England and Wales, allowing health boards and healthcare professionals to set what level of service they're expected to provide for people living with multiple sclerosis. However, according to the Multiple Sclerosis Society Wales, the standard is not being met. What steps will, therefore, you take to ensure that local health boards provide the necessary baseline data that would afford a better understanding of MS treatments and services across Wales and enable the effective commissioning of services, and to ensure that the NICE quality standard for MS is implemented consistently across Wales? Motor neurone disease kills a third of people within a year, and more than half within two years of diagnosis, typically as a result of respiratory failure. The Motor Neurone Disease Association supports the publication of this neurological conditions delivery plan, but they ask the Welsh Government to ensure that local health boards make local delivery plans publicly available and that local, easily accessible neurological service user forums are established as a priority to engage in a co-productive dialogue - a term you used - and allow public scrutiny and monitoring of local delivery plans. They ask the Welsh Government to produce annual reports, or ensure that local health boards produce annual reports, demonstrating clear and robust evidence of progress against key actions in language that is easily understood by those affected by neurological conditions, and they ask for equity of consideration to be given to rare neurological conditions like MND, motor neurone disease, and to ensure that action plans and annual reports provide robust condition-specific evidence against outcome indicators and assurance measures. So, I would ask you to respond to the asks from the Motor Neurone Disease Association. In 2016, the implementation groups, you say in your statement, worked in partnership to develop patient-related experience measures and the patient-related outcome measures, or PREMs and PROMs. Neurophysiotherapists have pointed out that the key work of the cross-party group on neurological conditions has been done in highlighting the importance of rehabilitation services, and emphasised that a sustained focus on rehabilitation cannot be a one-off. They're grateful that some of the new investment from the stroke and neurological delivery plans was directed at rehabilitation services, and they emphasised they have exceptional staff and skilled clinical experts, but want you to respond to their statement that they need to see continued development across Wales to retain and reward these staff. The physiotherapy profession is very keen to see outcome measurements that are meaningful to patients and service users, and they refer to the work to develop the PROMs and PREMs as a very important way forward where clinicians need to measure the right things to demonstrate outcomes. Again, how do you respond to their statement that, equally, patients and service users need to be able to provide feedback on the services they receive? Since the delivery plan started in 2014, the number of people living with dystonia in Wales has doubled to 5,000, and due to the demand on services for dystonia, especially Botox injections, there's been no plan to make the treatment of dystonia sustainable in Wales. The Dystonia Society are therefore very concerned that continued cancellation of appointments in north and south Wales will lead patients and service users to seek deep brain stimulation surgery because of the worry of losing their jobs and their financial situations. How, therefore, do you respond to their recommendations that Botox clinics in north and south Wales must include a specialist dystonia physiotherapist in the clinic, that more awareness is needed locally, especially in GP surgeries, to bring down waiting times, that there's a need for more training in ophthalmology and ENT regarding administering Botox injections, and a need for better holistic approaches, including psychological and emotional support? Then, finally, how would you respond to their concern that Wales is the only UK country not to have specialised consultants in dystonia, and the only place in the UK not to have specialised neurophysiotherapists? In 2016, the Wales cancer patient experience survey highlighted how more than a third of high-grade brain tumours are diagnosed through an emergency admission to hospital. Greater awareness of brain tumour signs and symptoms is, according to the Brain Tumour Charity, critical to driving earlier diagnosis and improving patient outcomes. Therefore, can the Minister ensure that awareness-raising of brain tumours is prioritised in the implementation of this delivery plan? Along with paediatricians, Bobath Wales, the specialist centre for children with cerebral palsy, are trying to establish a register for children in Wales who have cerebral palsy. What support for this is the Welsh Government able to provide? I'll conclude by referring to a presentation to the last north Wales meeting of the cross-party group on neurological conditions on 28 July, a presentation by the Welsh Health Specialised Services Committee. How do you respond to their statement in relation to provision of services for neurological patients with mental health problems that they'd only actually had two referrals from north Wales, and that they were concerned about where patients in north Wales with those dual diagnostic conditions were going? They expressed concern that few recommendations of successive reviews have actually been implemented, and they particularly highlighted the development of a north Wales neurorehabilitation service and the integration of the neuroradiology services across south Wales. Thank you.
Welsh: Codwyd yr holl gwestiynau gyda mi gan aelodau o Gynghrair Niwrolegol Cymru a'r grŵp trawsbleidiol ar gyflyrau niwrolegol, yr wyf yn ei gadeirio. Mae'r cynllun cyflenwi niwrolegol diwygiedig yn cydnabod bod canllawiau cenedlaethol yn nodi bod Llywodraeth Cymru yn disgwyl gweld gofal effeithiol i bobl â chyflwr niwrolegol, ac mae'r Sefydliad Cenedlaethol dros Iechyd a Gofal Rhagoriaeth wedi cyhoeddi cyfres o argymhellion ar gyfer y GIG yng Nghymru a Lloegr, gan ganiatáu i fyrddau iechyd a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol bennu'r lefel o wasanaeth y mae disgwyl iddyn nhw ei ddarparu ar gyfer pobl sy'n byw gyda sglerosis ymledol. Er hynny, yn ôl Cymdeithas Sglerosis Ymledol Cymru, nid yw'r safon yn cael ei bodloni. Pa gamau fyddwch chi, felly, yn eu cymryd i sicrhau bod byrddau iechyd lleol yn rhoi'r data sylfaenol angenrheidiol a fyddai'n ffordd o gael gwell ddealltwriaeth o driniaethau a gwasanaethau MS ledled Cymru ac yn galluogi gwasanaethau i gael eu comisiynu'n effeithiol, a sicrhau bod safon ansawdd NICE ar gyfer MS yn cael ei weithredu'n gyson ledled Cymru? Mae clefyd niwronau motor yn lladd y traean sy'n dioddef ohono o fewn blwyddyn, a mwy na'r hanner o fewn dwy flynedd o'r diagnosis, a ddaw fel rheol o ganlyniad i ball ar yr anadl. Mae'r Gymdeithas Clefyd Niwronau Motor yn cefnogi cyhoeddi'r cynllun cyflawni hwn ar gyfer cyflyrau niwrolegol, ond maen nhw'n gofyn i Lywodraeth Cymru sicrhau bod byrddau iechyd lleol yn cyhoeddi cynlluniau cyflawni lleol a bod sefydlu fforymau lleol, sy'n hawdd eu cael, i ddefnyddwyr gwasanaethau niwrolegol yn cael y flaenoriaeth ar gyfer ymgysylltu mewn deialog gyd-gynhyrchiol - y term a gafodd ei ddefnyddio gennych chi - a chaniatáu i'r cyhoedd graffu ar gynlluniau cyflawni lleol a'u monitro. Maen nhw'n gofyn i Lywodraeth Cymru lunio adroddiadau blynyddol, neu sicrhau bod byrddau iechyd lleol yn cynhyrchu adroddiadau blynyddol, gan ddangos tystiolaeth glir a chadarn o gynnydd o ran camau allweddol, a hynny mewn iaith sy'n hawdd ei deall gan y rhai y mae cyflyrau niwrolegol yn effeithio arnyn nhw. Maen nhw hefyd yn gofyn am roi'r un ystyriaeth i gyflyrau niwrolegol prin fel MND, clefyd niwronau motor, a sicrhau bod cynlluniau gweithredu ac adroddiadau blynyddol yn darparu tystiolaeth gadarn sy'n benodol i gyflyrau unigol o ran dangosyddion canlyniadau a mesurau sicrwydd. Felly, byddwn yn gofyn i chi ymateb i ofynion Cymdeithas Clefyd Niwronau Motor. Yn 2016, roedd y grwpiau gweithredu, meddwch chi yn eich datganiad, yn gweithio mewn partneriaeth i ddatblygu mesurau profiad o ran y claf a mesurau canlyniadau o ran y claf, neu'r PREMs a'r PROMs. Mae niwroffysoiotherapyddion wedi nodi mai'r gwaith allweddol a wnaeth y grŵp trawsbleidiol ar gyflyrau niwrolegol oedd tynnu sylw at bwysigrwydd gwasanaethau adsefydlu, a phwysleisiwyd na all canolbwyntio estynedig ar adsefydlu fod yn rhywbeth dros dro yn unig. Maen nhw'n ddiolchgar bod rhywfaint o'r buddsoddiad newydd o'r cynlluniau cyflawni ar gyfer strôc a chyflyrau niwrolegol wedi ei gyfeirio at wasanaethau adsefydlu, a phwysleisiwyd bod ganddyn nhw weithwyr rhagorol ac arbenigwyr clinigol medrus. Ond maen nhw'n awyddus i chi ymateb i'w datganiad nhw fod angen iddynt weld datblygiad parhaol ledled Cymru ar gyfer cadw a gwobrwyo'r gweithwyr hyn. Mae gweithwyr proffesiynol ym maes ffisiotherapi yn awyddus iawn i weld mesuriadau canlyniadau sy'n ystyrlon i gleifion a defnyddwyr y gwasanaeth, ac maen nhw'n cyfeirio at y gwaith o ddatblygu'r PROMs a'r PREMs fel ffordd ymlaen bwysig iawn lle mae angen i glinigwyr fesur y pethau iawn i ardystio i ganlyniadau. Eto, sut yr ydych chi am ymateb i'w datganiad fod angen i gleifion a defnyddwyr gwasanaeth, fel ei gilydd, allu rhoi adborth ar y gwasanaethau y byddan nhw'n eu cael? Ers i'r cynllun cyflawni ddechrau yn 2014, mae nifer y bobl sy'n byw gyda dystonia yng Nghymru wedi dyblu hyd 5,000, ac oherwydd y galw am wasanaethau ar gyfer dystonia, yn enwedig pigiadau Botox, ni fu unrhyw gynllun i wneud triniaeth dystonia yn gynaliadwy yng Nghymru. Mae Cymdeithas Dystonia felly'n bryderus iawn y bydd canslo apwyntiadau yn y gogledd a'r de yn gyson yn golygu y bydd cleifion a defnyddwyr y gwasanaeth yn ceisio llawdriniaeth ysgogi yn nwfn yr ymennydd oherwydd eu pryder ynghylch colli eu swyddi a'u safle ariannol. Sut, felly, yr ydych chi'n ymateb i'w hargymhellion nhw y dylai clinigau Botox yn y Gogledd a'r De gynnwys ffisiotherapydd dystonia arbenigol yn y clinig, a bod angen mwy o ymwybyddiaeth yn lleol, yn enwedig ym meddygfeydd y meddygon teulu, i ostwng amseroedd aros, a bod angen rhagor o hyfforddiant mewn offthalmoleg a gwasanaethau Clust, Trwyn a Gwddf ynghylch gweinyddu pigiadau Botox, a'r angen am ddulliau holistaidd gwell, gan gynnwys cefnogaeth seicolegol ac emosiynol? Yna, yn olaf, sut fyddech chi'n ymateb i'w pryder nhw mai Cymru yw'r unig wlad yn y DU lle nad oes ymgynghorwyr arbenigol mewn dystonia, a'r unig le yn y DU lle nad oes niwroffysiotherapyddion arbenigol? Yn 2016, tynnodd arolwg o brofiadau cleifion canser yng Nghymru sylw at sut y caiff diagnosis mwy na thraean o diwmorau gradd uchel ar yr ymennydd eu gwneud yn sgil derbyniad brys i'r ysbyty. Mae ymwybyddiaeth ehangach o arwyddion a symptomau tiwmor yr ymennydd, yn ôl yr Elusen Brain Tumour Charity, yn hanfodol er mwyn cael diagnosis cynharach a gwella'r canlyniadau i gleifion. Felly, a wnaiff y Gweinidog sicrhau bod codi ymwybyddiaeth o diwmorau ar yr ymennydd yn cael blaenoriaeth wrth weithredu'r cynllun cyflawni hwn? Ynghyd â meddygon plant, mae Bobath Cymru, y ganolfan arbenigol i blant â pharlys yr ymennydd, yn ceisio sefydlu cofrestr ar gyfer plant yng Nghymru sy'n dioddef o barlys yr ymennydd. Pa gefnogaeth all Llywodraeth Cymru ei roi i hyn? Rwy'n tynnu tua'r terfyn trwy gyfeirio at gyflwyniad yn y cyfarfod diwethaf ar 28 Gorffennaf yn y Gogledd o'r grŵp trawsbleidiol ar gyflyrau niwrolegol, sef cyflwyniad gan Bwyllgor Gwasanaethau Arbenigol Iechyd Cymru. Sut ydych chi'n ymateb i'w datganiad o ran darparu gwasanaethau i gleifion niwrolegol â phroblemau iechyd meddwl mai dim ond dau atgyfeiriad a gafwyd o'r Gogledd, a'u bod yn pryderu ynghylch i ble yr oedd cleifion yn y Gogledd gyda'r cyflyrau diagnostig deuol hynny yn mynd? Mynegwyd pryder ganddyn nhw mai ychydig iawn o argymhellion adolygiadau dilynol sydd wedi eu rhoi ar waith mewn gwirionedd, ac yn benodol maen nhw'n tynnu sylw at ddatblygiad gwasanaeth niwroadsefydlu yn y Gogledd ac integreiddio'r gwasanaethau niwroradioleg ledled y De. Diolch.