techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch. I was going to say also that the north Wales economy and transport work cross border. I attended a Growth Track 360 fringe event last week. We talked about the importance of HS2 funding coming to that border region and, with Cheshire West and Chester being possibly an investment zone, the impact it could have on Wrexham industrial estate, Deeside industrial estate, and enterprise zones. So, I'm hoping you will talk with UK Government, as you have done over the free-port status, so that we protect working conditions and environmental conditions. The Prime Minister has said that she wants to build back the economy through creating jobs. We have lots of jobs in Wales, jobs in the public sector, that we cannot fill, that are really important. Do you agree with me that businesses, as they are saying, need education for skills to employ people, that they need pot hole-free roads, and that we need good public transport and planning in place so that they can build houses and healthy communities? Minister, what can we do to promote these jobs as well to help build our communities, as well as promoting building up the private sector? Thank you.
Welsh: Diolch. Roeddwn i'n mynd i ddweud hefyd bod economi'r gogledd a gwaith trafnidiaeth yn croesi'r ffin. Fe es i i ddigwyddiad ymylol Growth Track 360 yr wythnos diwethaf. Buom yn siarad am bwysigrwydd cyllid HS2 yn dod i ranbarth y ffin a, gydag Awdurdod Lleol Gorllewin Swydd Gaer a Chaer o bosibl yn bod yn ardal fuddsoddi, yr effaith y gallai ei chael ar ystad ddiwydiannol Wrecsam, ystad ddiwydiannol Glannau Dyfrdwy, a pharthau menter. Felly, rwy'n gobeithio y byddwch yn siarad â Llywodraeth y DU, fel yr ydych chi wedi'i wneud am y statws porthladd rhydd, fel ein bod yn amddiffyn amodau gwaith ac amodau amgylcheddol. Mae Prif Weinidog y DU wedi dweud ei bod eisiau adeiladu'r economi drwy greu swyddi. Mae gennym ni lawer o swyddi yng Nghymru, swyddi yn y sector gyhoeddus, na allwn eu llenwi, sy'n bwysig iawn. Ydych chi'n cytuno gyda mi fod busnesau, fel y maen nhw'n dweud, angen addysg ar gyfer sgiliau i gyflogi pobl, bod angen ffyrdd heb dyllau ynddyn nhw, a bod angen trafnidiaeth gyhoeddus dda a chynllunio ar waith fel eu bod yn gallu adeiladu tai a chymunedau iach? Gweinidog, beth allwn ni ei wneud i hyrwyddo'r swyddi hyn yn ogystal â helpu i adeiladu ein cymunedau, yn ogystal â hybu adeiladu'r sector preifat? Diolch.
English: Minister, I've had a last-minute request. I'm in a generous mood this afternoon. I know the Member will also be brief. Rhun ap Iorwerth.
Welsh: Gweinidog, rwyf wedi cael cais munud olaf. Rwyf mewn hwyliau hael y prynhawn 'ma. Rwy'n gwybod y bydd yr Aelod hefyd yn gryno. Rhun ap Iorwerth.
English: Thanks for letting me sneak in, and thank you for the statement. I'll just make the case that, as well as spreading prosperity through regional working in general, I encourage Governments at all levels to think sub-regionally; it's not just the north, but Ynys Môn feeling that it gets a crack at the whip, and within Ynys Môn, places like Amlwch, that have suffered so much, feeling that they are being prioritised too. Just very quickly though, I just wanted to explore your reference to free ports. You know I've always sought honesty, and honesty about what was being put on the table in the first place - £8 million for Wales, £25 for England. We held out and we got that. We sought honesty about assurances on workers' rights and on environmental regulations. But there's an ideological context here; the masked slipped, didn't it, with the economic policy published by the UK Conservative Government - tax cuts for the top at the expense of people at the bottom. Now, that's the context in which the free-ports policy exists. So, whilst looking at how we can maximise benefits from Anglesey - the Anglesey council-led bid - and try to make it the best bid that comes in front of you, we need to make sure that it's the workers who will benefit. How can you give assurance that we are dealing here in people, in communities, and not just in profits, in pound signs that we'll probably see very little of locally?
Welsh: Diolch am adael i mi sleifio i mewn, a diolch am y datganiad. Mi wnaf i'r achos, yn ogystal â lledaenu ffyniant drwy weithio rhanbarthol yn gyffredinol, rwy'n annog Llywodraethau ar bob lefel i feddwl yn is-ranbarthol; nid dim ond y gogledd, ond mae Ynys Môn yn teimlo ei fod yn cael cyfle, ac o fewn Ynys Môn, llefydd fel Amlwch, sydd wedi dioddef cymaint, yn teimlo eu bod nhw'n cael eu blaenoriaethu hefyd. Ond yn gyflym iawn, roeddwn i eisiau archwilio eich cyfeiriad at borthladdoedd rhydd. Rydych chi'n gwybod fy mod i bob amser wedi chwilio am onestrwydd, a gonestrwydd am yr hyn oedd yn cael ei gynnig yn y lle cyntaf - £8 miliwn i Gymru, £25 i Loegr. Fe wnaethon ni ddal ein tir ac fe gawson ni hynny. Fe wnaethon ni ofyn am onestrwydd ynglŷn â sicrwydd ar hawliau gweithwyr ac ar reoliadau amgylcheddol. Ond mae yna gyd-destun ideolegol yma; llithrodd y mwgwd, oni wnaeth, gyda'r polisi economaidd a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Geidwadol y DU - toriadau treth ar y brig ar draul pobl ar y gwaelod. Nawr, dyna'r cyd-destun y mae'r polisi porthladdoedd rhydd yn bodoli ynddo. Felly, wrth edrych ar sut y gallwn ni wneud y buddion mwyaf posibl o Ynys Môn - y cais a arweinir gan Gyngor Sir Ynys Môn - a cheisio ei wneud y cais gorau a ddaw o'ch blaen, mae angen inni sicrhau mai'r gweithwyr fydd yn elwa. Sut allwch chi roi sicrwydd ein bod yn delio yma mewn pobl, mewn cymunedau, ac nid dim ond mewn elw, mewn arwyddion punt na welwn ni fawr ddim ohonyn nhw yn lleol mae'n debyg?
English: The requirements for free ports will need to be supported by the host local authority and indeed their economic region. That's part of the condition for the bids to go in. They'll then be assessed by the two Governments, and, as I've said, and I'm more than happy to repeat again, there has to be a commitment to all aspects of that. That includes the Welsh Government's fair work agenda, it includes our environmental standards as well. And bids that don't meet that test won't be successful. And I'm not giving anything away; I'm not prejudicing my position as a decision maker because that's what's in the prospectus, and it means what it says. And I'm interested in how we then measure, as we go on, whether people are doing what they said they'd do at the bidding stage, if and when a free port comes into operation here in Wales, indeed wherever that free port may be. I know that the Member will have a particular view about where it should be, but I've yet to receive the bid. And when it comes to that point, I will of course return to this place to explain not just the decision, but I'll be more than happy to answer questions from Members. I'm sure that, while some may be positive about whatever decision is reached, there will be others asking other questions. I do hope that whatever happens, we will get serious investment plans that will allow us to look again at the future of port investment and genuinely generating extra economic growth and activity.
Welsh: Bydd angen i'r gofynion ar gyfer porthladdoedd rhydd fod wedi'u cefnogi gan yr awdurdod lleol sy'n eu cynnal ac yn wir eu rhanbarth economaidd. Mae hynny'n rhan o'r amod ar gyfer y cynigion i gael eu cyflwyno. Fe fyddan nhw wedyn yn cael eu hasesu gan y ddwy Lywodraeth, ac, fel rwyf wedi dweud, ac rwy'n fwy na pharod i ailadrodd eto, mae'n rhaid bod ag ymrwymiad i bob agwedd ar hynny. Mae hynny'n cynnwys agenda gwaith teg Llywodraeth Cymru, mae'n cynnwys ein safonau amgylcheddol hefyd. A ni fydd cynigion nad ydynt yn bodloni'r prawf hwnnw yn llwyddiannus. A dydw i ddim yn datgelu gormod; dydw i ddim yn niweidio fy sefyllfa fel gwneuthurwr penderfyniadau oherwydd dyna sydd yn y prosbectws, ac mae'n golygu beth mae'n ei ddweud. Ac mae gen i ddiddordeb yn y ffordd yr ydym ni wedyn yn mesur, wrth i ni fynd ymlaen, a yw pobl yn gwneud yr hyn ddywedon nhw y bydden nhw'n ei wneud ar y cam cynnig, os a phan ddaw porthladd rhydd yn weithredol yma yng Nghymru, yn wir ble bynnag y gallai'r porthladd rhydd hwnnw fod. Rwy'n gwybod y bydd gan yr Aelod farn benodol am ble y dylai fod, ond nid wyf i eto wedi derbyn y cynnig. A phan ddaw yr adeg honno, mi fyddaf wrth gwrs yn dychwelyd i'r lle yma i esbonio nid yn unig y penderfyniad, ond byddaf yn fwy na pharod i ateb cwestiynau gan Aelodau. Rwy'n siŵr, er y gallai rhai fod yn bositif am ba bynnag benderfyniad a ddaw, y bydd eraill yn gofyn cwestiynau eraill. Rwy'n gobeithio, beth bynnag fydd yn digwydd, y cawn gynlluniau buddsoddi difrifol a fydd yn caniatáu inni edrych eto ar ddyfodol buddsoddiad mewn porthladdoedd a chreu twf a gweithgarwch economaidd ychwanegol gwirioneddol.
English: Item 4 this afternoon is a statement by the Minister for Education and Welsh Language on the Cymraeg 2050 annual report 2021-22. And I call on Jeremy Miles.
Welsh: Eitem 4 y prynhawn yma yw'r datganiad gan Weinidog y Gymraeg ac Addysg ar adroddiad blynyddol Cymraeg 2050 ar gyfer 2021-22. A galwaf ar Jeremy Miles.
English: I thank the Minister for the statement this afternoon, and I also thank the Minister for his leadership in this policy area. I spent some time in the Eisteddfod over the summer, and I was very impressed with the way in which you led the discussion, but also the tone that you've adopted in leading on this here. Sometimes, the tone of the discussion can be just as important as the policies that you've been leading on. I think that's very important. It has been quite a debate this afternoon in terms of the census, and I think we are all looking forward to seeing the results of that as they're published in the coming weeks. What do you expect to see when it is published. What are your expectations? The second question that I have is about the emphasis in terms of regulation and promotion of the Welsh language. You know that I think that the standards that we have do reflect too much bureaucracy and the language sometimes is used as something that we regulate rather than something that we use and speak. To me, the important thing that we need to do is to promote the use of the Welsh language. So, how do you see the balance in that context, and how do you intend to promote the use of the Welsh language instead of insisting that there is no use of the Welsh language through too much bureaucracy?
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am y datganiad y prynhawn yma, a diolch hefyd i'r Gweinidog am ei arweinyddiaeth yn y maes polisi yma. Rôn i wedi treulio rhywfaint o amser yn yr Eisteddfod dros yr haf ac rôn i'n impressed iawn gyda'r ffordd roeddech chi'n arwain y drafodaeth a hefyd y tôn dŷch chi wedi ei gymryd wrth y llyw fan hyn. Ambell i waith, mae tôn y drafodaeth yn gallu bod yr un mor bwysig â'r polisïau dŷch chi wedi bod yn arwain arnyn nhw. Felly, dwi'n meddwl bod hynny'n bwysig. Mae wedi bod rhyw dipyn o drafodaeth y prynhawn yma ynglŷn â'r cyfrifiad, a dwi'n credu ein bod ni i gyd yn edrych ymlaen at weld y canlyniadau fel y byddan nhw'n cael eu cyhoeddi yn ystod yr wythnosau nesaf. Beth dŷch chi'n disgwyl ei weld pan fydd e'n cael ei gyhoeddi? Beth yw eich disgwyliadau chi? Yr ail gwestiwn sydd gen i yw ynglŷn â'r pwyslais rhwng rheoleiddio a hyrwyddo'r Gymraeg. Mi ydych chi'n gwybod fy mod i'n meddwl bod y safonau sydd gyda ni yn adlewyrchu gormod o fiwrocratiaeth a bod yr iaith ambell i waith yn cael ei defnyddio fel rhywbeth dŷn ni'n rheoleiddio yn lle rhywbeth dŷn ni'n siarad a defnyddio. I fi y peth pwysig i ni ei wneud yw hyrwyddo'r Gymraeg. Sut ydych chi'n gweld y cydbwysedd, felly, a sut ydych chi'n bwriadu hyrwyddo defnydd o'r Gymraeg yn lle mynnu does yna ddim defnydd o'r Gymraeg trwy ormod o fiwrocratiaeth?
English: Thank you, Dirprwy Lywydd, and I agree with my friend and colleague Alun Davies in terms of the tone and the message. Minister, I welcome the statement today and the continuing efforts of the Welsh Government to create a living language in Wales that is part of our day-to-day life - in our work, at play and all around us. Proof of success in this area will be helping more and more pupils in Wales to access Welsh-medium education as a natural and easy choice. In Ogmore, which has two local councils, this will mean greater and greater cross-border co-operation on school travel, working together on the location of secondary schools, and making sure that our Welsh schools are as modern and as excellent as any other school, as part of the twenty-first century schools programme. So, Minister, could I ask you: how can you help local councils to work together better so that we can extend the reach of Welsh-language education deeper and deeper into all our communities?
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd, ac rydw i'n cytuno gyda fy ffrind Alun Davies ar y pwynt am y tôn ac ar y neges hefyd. Weinidog, rwy'n croesawu'r datganiad heddiw ac ymdrechion parhaus Llywodraeth Cymru i greu iaith fyw yng Nghymru sy'n rhan o fywyd bob dydd - yn ein gwaith, yn ein horiau hamdden ac o'n cwmpas ym mhob man. Rhan o'r prawf o lwyddiant yn y maes hwn fydd helpu mwy a mwy o ddisgyblion yng Nghymru i gael mynediad at addysg Gymraeg fel dewis naturiol a hwylus. Yn Ogwr, sydd â dau gyngor lleol, bydd angen mwy a mwy o gydweithio trawsffiniol ynghylch teithio i'r ysgol, cydweithio ar leoliadau ysgolion uwchradd a sicrhau bod ein hysgolion Cymraeg mor fodern ac mor rhagorol ag unrhyw ysgol arall, a hynny fel rhan o raglen twenty-first century schools. Felly, Weinidog, a gaf i ofyn: sut y gallwch chi helpu cynghorau lleol i gydweithio'n well gyda'i gilydd fel y gallwn sicrhau bod addysg Gymraeg yn ymestyn yn ddyfnach ac yn ddyfnach i'n holl gymunedau?
English: I thank Huw Irranca-Davies for the question and the example that he's given to Welsh-language learners in using Welsh in the Chamber today. The point that he made is an important one: that we do need to collaborate regionally in order to ensure the success of the WESPs. There's an example in Merthyr, for example, where Merthyr and nearby councils are collaborating on the feasibility of a secondary school, so there are examples already within the WESPs. The point that he made on transport is very important I think, because, in many areas of Wales, the closest Welsh-medium school won't be in the county you live in - it happens. I went to Ystalyfera and there were a number of children coming from Cwmtwrch in Powys, over the border, because that was the nearest Welsh-language school, and we must ensure that they're not deprived of the opportunity to receive Welsh-medium education because of those borders and boundaries. So, I will want to discuss with leaders during the next few weeks where those examples are, because they are very specific. We know where it happens. It doesn't happen everywhere, but it is specific to certain communities in certain parts of Wales. I want to discuss with them what more we can do to ensure that that doesn't happen in those communities - that people have equal access to Welsh-medium education wherever they live.
Welsh: Diolch i Huw Irranca-Davies am y cwestiwn hwnnw ac am yr esiampl mae e'n dangos i ddysgwyr y Gymraeg hefyd wrth ddefnyddio'r Gymraeg yn y Siambr heddiw, fel mae e wedi'i wneud. Mae'r pwynt mae'n ei wneud yn bwynt pwysig iawn o'r angen i gydweithio yn rhanbarthol er mwyn sicrhau ffyniant y cynlluniau strategol. Mae enghraifft, er enghraifft, ym Merthyr, lle mae Merthyr a'r cynghorau cyfagos yn cydweithio o ran feasibility ar gyfer ysgol uwchradd, felly mae enghreifftiau eisoes yn y cynlluniau strategol. Mae'r pwynt wnaeth e ddweud am drafnidiaeth yn bwysig iawn rwy'n credu, oherwydd, mewn lot o lefydd yng Nghymru, dyw'r ysgol Gymraeg agosaf ddim yn y sir rydych chi'n byw ynddi - mae'n digwydd. Es i ysgol Ystalyfera ac roedd lot o blant o Gwmtwrch yn dod, o Bowys, dros y ffin, achos mai dyna oedd yr ysgol, ac mae'n rhaid sicrhau nad ŷn nhw'n cael eu hamddifadu o'r cyfle i gael addysg Gymraeg oherwydd y ffiniau hynny sy'n bodoli. Felly, byddaf i eisiau trafod gydag arweinwyr yn ystod yr wythnosau nesaf lle mae'r enghreifftiau hynny. Maen nhw yn enghreifftiau penodol. Rŷn ni'n gwybod lle mae'n digwydd. Dyw e ddim yn digwydd ym mhob man. Mae'n benodol i gymunedau mewn rhannau o Gymru. Dwi eisiau trafod gyda nhw beth mwy allwn ni ei wneud i sicrhau nad yw hynny'n digwydd yn y cymunedau hynny - bod hawl hafal gan bobl i fynd i addysg Gymraeg lle bynnag maen nhw'n byw.
English: The next item is a statement by the Deputy Minister for Arts and Sport on world heritage in north-west Wales. And I call on the Deputy Minister to make the statement. Dawn Bowden.
Welsh: Yr eitem nesaf yw'r datganiad gan Ddirprwy Weinidog y Celfyddydau a Chwaraeon ar dreftadaeth y byd yn y gogledd-orllewin. Galwaf ar y Dirprwy Weinidog i wneud y datganiad. Dawn Bowden.
English: May I thank the Deputy Minister for her statement? We all know of the importance and historic nature of our heritage sites across north-west Wales. Of the four world heritage sites in Wales, two of them are in north-west Wales, and I and my party are proud of the rich cultural history of Wales. The two world heritage sites located in north-west Wales, as you said, are the slate landscape of north-west Wales and the castles and town walls of Edward I. Visitors and local people who come to the area can visit the National Slate Museum, which celebrated its fiftieth anniversary back in May, at the Dinorwig quarry, to learn of its unbeatable history, while the Ffestiniog railway takes people along the 200-year-old rail line. I welcome the £150,000 to provide unified signage and interpretation across the world heritage site, but can the Deputy Minister outline how the £128,000 from the National Lottery for engagement and the visitor management programme is being implemented? How will this be measured, and is there a target here in terms of visitor levels to the area? Given the site's history, how will the money for community engagement be spent to ensure that families, visitors and schools understand the cultural significance of north-west Wales?
Welsh: Allaf i ddiolch i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad? Rydyn ni i gyd yn gwybod am bwysigrwydd a natur hanesyddol ein safleoedd treftadaeth ar draws gogledd-orllewin Cymru. O'r pedwar safle treftadaeth y byd yng Nghymru, mae dau ohonyn nhw wedi cael eu lleoli yng ngogledd-orllewin Cymru. Rydw i a fy mhlaid i yn falch o hanes diwylliannol cyfoethog Cymru. Y ddau safle treftadaeth y byd sydd wedi eu lleoli yng ngogledd-orllewin Cymru, fel eich bod chi wedi dweud, yw tirwedd llechi gogledd-orllewin Cymru a chestyll a muriau trefi Edward I. Gall ymwelwyr a phobl leol sydd yn dod i'r ardaloedd ymweld ag Amgueddfa Lechi Cymru, a ddathlodd ei phen-blwydd yn 50 yn ôl ym mis Mai, yn chwarel Dinorwig, i ddysgu hanes anorchfygol, tra bod rheilffordd Ffestiniog yn cludo ymwelwyr ar hyd lein 200 mlwydd oed. Rwy'n croesawu'r £150,000 sydd wedi ariannu arwyddion a dehongliadau unedig ar draws y safle treftadaeth y byd, ond allai'r Dirprwy Weinidog amlinellu sut mae'r £128,000 gan y Loteri Genedlaethol ar gyfer ymgysylltu ac ar gyfer y cynllun rheoli ymwelwyr yn cael ei roi ar waith? Sut bydd hyn yn cael ei fesur, ac a oes targed y mae i'w gyrraedd ar lefelau ymwelwyr â'r ardal? O ystyried hanes y safle, sut mae'r arian ar gyfer ymgysylltu cymunedol o'r cyllid hwn yn cael ei wario i sicrhau bod teuluoedd, ysgolion ac ymwelwyr â'r ardal yn deall arwyddocâd diwylliannol gogledd-orllewin Cymru?
English: Thank you, Deputy Minister, for this afternoon's statement.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Weinidog, am y datganiad heddiw.
English: I welcome the statement and the investment in the area, and I'm proud to say that north Wales now has three world heritage sites, including the Pontcysyllte aqueduct, which is fantastic. And I'm looking forward to the creation of the new national park as well. The Clwydian Range and Dee Valley area of outstanding natural beauty was designated thus because of its built heritage, its castles and its iron age hill forts and abbey as well. So, there's a lot of heritage in north Wales, which is fantastic. I think you've answered some of the questions that I was going to ask, because Heledd has raised them already, but I am concerned about the squeeze on public funding. You've worked with partners on this, but going forward on the programme for government and all the things that are in there, like the national museum for north Wales - that's just been mentioned - Theatr Clwyd, the AONB being designated a national park, all these things that come under culture and heritage in your portfolio, I'm just a bit worried about whether you'll be able to carry on delivering them with this squeeze on public service funding. Thank you.
Welsh: Rwy'n croesawu'r datganiad a'r buddsoddiad yn yr ardal, ac rwy'n falch o ddweud bod gan y gogledd bellach dri safle treftadaeth y byd, gan gynnwys dyfrbont Pontcysyllte, sy'n wych. Ac rwy'n edrych ymlaen at weld parc cenedlaethol newydd yn cael ei greu hefyd. Dynodwyd Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy yn ardal o harddwch naturiol eithriadol oherwydd ei threftadaeth adeiledig, ei chestyll a'i bryngaerau o oes yr haearn a'i habaty hefyd. Felly, mae llawer o dreftadaeth yn y gogledd, sy'n wych. Rwy'n credu eich bod chi wedi ateb rhai o'r cwestiynau yr oeddwn i'n mynd i'w gofyn, oherwydd mae Heledd wedi eu codi nhw'n barod, ond rwy'n pryderu am y wasgfa ar ariannu cyhoeddus. Rydych chi wedi gweithio gyda phartneriaid ar hyn, ond wrth symud ymlaen gyda'r rhaglen lywodraethu a'r holl bethau sydd ynddi, fel yr amgueddfa genedlaethol ar gyfer y gogledd - sydd newydd ei grybwyll - Theatr Clwyd, yr AHNE yn cael ei dynodi'n barc cenedlaethol, yr holl bethau hyn sy'n dod o dan ddiwylliant a threftadaeth yn eich portffolio, rydw i'n poeni ychydig ynghylch a fyddwch chi'n gallu parhau i'w cyflawni nhw gyda'r wasgfa hon ar gyllid gwasanaethau cyhoeddus. Diolch.