English: I think it's very important to reflect on what has been done, and also some of the challenges ahead. One of the key priorities of the Government is decarbonisation, and rightly so, given that we were the first Government to declare a climate emergency. However, we have to recognise - and we all do recognise, I'm sure - that we have a lot more work to do on eradicating fuel poverty, which is a key challenge for us, to ensure that everybody is living in a warm home, not just in terms of the social justice that that generates, but also as a way of reducing the amount of energy that we need to use. I think it's a really major achievement that we've managed to move from 19 per cent of our energy being generated from renewables back in 2014 to 50 per cent renewables four years later, and hopefully even more in the most recent period. I don't think there's any reason why we can't move to being 100 per cent renewable in the future, simply because we are blessed with generous supplies of wind and tidal energy, as well as solar and ground source and air source heat pumps. Through our innovative homes programme, we've been able to demonstrate that we in Wales have the skills to build the sort of homes that are needed for the future. That means there'll be less energy required to heat our homes and more, then, available in the way of renewable energy to substitute for fossil fuels in the way we move around, in our cars and buses. But we also have the opportunity to move to hydrogen from renewables, as long as we keep going with the progress that we're already making on moving towards full, 100 per cent renewable energy provision. We are very proud of our record of being the third or fourth best recycler in the world, but the circular economy demonstrates that we can move even further. It is unacceptable that one third of all food is thrown away, particularly in the context of too many children not getting the nourishing meals they need to grow into healthy adults. We need to ensure that the food that we are serving up in the public sector with public money is, as far as possible, locally produced and helping to keep people well. The focus on precision agriculture is one of the ways in which we can do that. If you go to the Cardiff Sunday market, you can buy pea shoots and broccoli shoots sold by a local company, and this is food that is very high in nourishment and therefore very useful for serving up in our hospitals, where patients may not have a great appetite. We need to ensure that what they do eat is helping to make them better. The £4.5 million dedicated to the foundational economy challenge fund is helping to stimulate those local jobs with these new ways of doing things. Amendment 1 calls for clarity on the relationship between the First Minister's pledges when he was campaigning to be the Welsh leader and how well they've been embraced into the Government's programme. One of them is on the need for a national forest. One million trees is a really important contribution to decarbonisation, and when scrutinising the climate change, environment and rural affairs budget, it was clear that the national forest is an integral part of that budget and provides lots of exciting opportunities to ensure that there are proper green belts between, for example, Cardiff and Caerphilly and Cardiff and Newport, to prevent it simply becoming one huge urban sprawl. A national forest between these three cities will ensure that that is forever. I think that one of the massive achievements of this Government has been the new curriculum. The Welsh Government has had the courage of its convictions in facing down some of the vested interests with out-of-date concepts to ensure that we are going to ensure that every child is going to have relationship and sexuality education, to ensure that they understand how their body works and what are appropriate relationships. I think that the small amount of money we've put into period dignity has ensured that every child is able to attend school, not just those who can afford to buy these products. I could go on, but I've run out of time, but I think it's very important to understand what our achievements are but that we need to continue to be radical in our approach because of the climate change context that we're operating in.
Welsh: Rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn myfyrio ar yr hyn sydd wedi cael ei wneud, a hefyd rhai o'r heriau sydd o'n blaenau. Un o brif flaenoriaethau'r Llywodraeth yw datgarboneiddio, ac mae hynny'n gwbl briodol, o gofio mai ni oedd y Llywodraeth gyntaf i gyhoeddi argyfwng hinsawdd. Fodd bynnag, rhaid i ni gydnabod - ac yr ydym ni gyd yn cydnabod, rwy'n siŵr - fod gennym ni lawer mwy o waith i'w wneud i ddileu tlodi tanwydd, sy'n her allweddol i ni, i sicrhau bod pawb yn byw mewn cartref cynnes, nid yn unig o ran y cyfiawnder cymdeithasol y mae hynny'n ei greu, ond hefyd fel ffordd o leihau'r maint o ynni y mae angen i ni ei ddefnyddio. Rwy'n credu ei fod yn gyflawniad mawr iawn ein bod ni wedi llwyddo i symud o 19 y cant o'n hynni yn cael ei gynhyrchi o ffynonellau adnewyddadwy yn ôl yn 2014 i 50 y cant o ynni adnewyddadwy bedair blynedd yn ddiweddarach, a hyd yn oed mwy, gobeithio, yn y cyfnod diweddaraf. Nid wyf yn credu bod unrhyw reswm pam na allwn ni symud at fod yn adnewyddadwy 100 y cant yn y dyfodol, dim ond oherwydd ein bod wedi'n bendithio â chyflenwadau hael o ynni'r gwynt a'r llanw, yn ogystal ag ynni solar a phympiau gwres o'r ddaear ac o'r ffynhonnell aer. Drwy ein rhaglen cartrefi arloesol, rydym ni wedi gallu dangos ein bod ni yng Nghymru yn meddu ar y sgiliau i adeiladu'r math o gartrefi sydd eu hangen ar gyfer y dyfodol. Mae hynny'n golygu y bydd angen llai o ynni i wresogi ein cartrefi a rhagor, wedyn, ar gael ar ffurf ynni adnewyddadwy yn lle tanwyddau ffosil yn y ffordd yr ydym ni'n symud o gwmpas, yn ein ceir a'n bysiau. Ond mae gennym gyfle hefyd i symud at hydrogen o ffynonellau adnewyddadwy, cyn belled â'n bod yn parhau â'r cynnydd yr ydym ni eisoes yn ei wneud ar symud tuag at ddarpariaeth ynni adnewyddadwy llawn, o 100 y cant. Rydym ni'n falch iawn o'n record o fod y trydydd neu'r pedwerydd ailgylchwr gorau yn y byd, ond mae'r economi gylchol yn dangos y gallwn ni symud hyd yn oed ymhellach. Mae'n annerbyniol bod traean o'r holl fwyd yn cael ei daflu i ffwrdd, yn enwedig yng nghyd-destun gormod o blant nad ydyn nhw'n cael y prydau o fwyd maethlon sydd eu hangen arnyn nhw i dyfu'n oedolion iach. Mae angen i ni sicrhau bod y bwyd yr ydym ni'n ei weini yn y sector cyhoeddus gydag arian cyhoeddus, cyn belled ag y bo modd, yn cael ei gynhyrchu'n lleol ac yn helpu i gadw pobl yn iach. Mae canolbwyntio ar amaethyddiaeth fanwl yn un o'r ffyrdd y gallwn ni wneud hynny. Os ewch i farchnad Sul Caerdydd, gallwch brynu sprigau pys a sprigau brocoli a yn cael eu gwerthu gan gwmni lleol, ac mae hwn yn fwyd sy'n uchel iawn o ran maeth ac felly'n ddefnyddiol iawn ar gyfer gweini yn ein hysbytai, lle mae'n bosibl nad oes gan gleifion awydd mawr am fwyd. Mae angen i ni sicrhau bod yr hyn y maen nhw yn ei fwyta yn helpu i'w gwneud yn well. Mae'r £4.5 miliwn sydd wedi'i neilltuo i'r gronfa her economi sylfaenol yn helpu i ysgogi'r swyddi lleol hynny gyda'r ffyrdd newydd hyn o wneud pethau. Mae Gwelliant 1 yn galw am eglurder ynglŷn â'r berthynas rhwng addewidion y Prif Weinidog pan oedd yn ymgyrchu i fod yn arweinydd Cymru ac i ba raddau y maen nhw wedi'u cynnwys yn rhaglen y Llywodraeth. Mae un ohonyn nhw ynghylch yr angen am goedwig genedlaethol. Mae miliwn o goed yn gyfraniad pwysig iawn i ddatgarboneiddio, ac wrth graffu ar y gyllideb newid hinsawdd, amgylchedd a materion gwledig, roedd yn amlwg bod y goedwig genedlaethol yn rhan annatod o'r gyllideb honno a'i bod yn darparu llawer o gyfleoedd i sicrhau bod lleiniau gwyrdd priodol ar gael rhwng, er enghraifft, Caerdydd a Chaerffili, a Chaerdydd a Chasnewydd, i'w hatal rhag datblygu i fod yn un o blerdwf trefol enfawr. Bydd coedwig genedlaethol rhwng y tair dinas hon yn sicrhau bod hynny am byth. Rwy'n credu mai un o gyflawniadau mawr y Llywodraeth hon yw'r cwricwlwm newydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn barod i sefyll dros ei hegwyddorion wrth wynebu rhai o'r buddiannau breintiedig sydd â chysyniadau hen ffasiwn, er mwyn gwneud yn siŵr y byddwn ni'n sicrhau bod pob plentyn yn mynd i gael addysg cydberthynas a rhywioldeb, er mwyn sicrhau eu bod yn deall sut mae eu corff yn gweithio a sut beth yw perthynas briodol. Rwy'n credu bod y swm bach o arian rydym ni wedi'i roi i urddas mislif wedi sicrhau bod pob plentyn yn gallu mynychu'r ysgol, nid dim ond y rhai sy'n gallu fforddio prynu'r cynhyrchion hyn. Gallwn i fynd ymlaen, ond mae fy amser wedi dod i ben, ond rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn deall beth yw ein cyflawniadau ond bod angen i ni barhau i fod yn radical yn ein hymagwedd oherwydd y cyd-destun newid hinsawdd yr ydym ni'n gweithredu ynddo.