English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. Today we are publishing our 'Enabling Gypsies, Roma and Travellers' plan, which sets out our commitments to improving equality of opportunity and narrowing gaps in outcomes experienced by all people covered by our plan. The plan seeks to demonstrate the breadth of actions this Government is undertaking to enable individuals from our communities to fulfil their potential and participate in community life. We have called our new plan 'Enabling Gypsies, Roma and Travellers' in recognition of two key themes. First, Gypsies, Roma and Travellers often possess highly developed skills and experience, distinct and valuable perspectives and a strong entrepreneurial ethic. Our systems and processes are not always as inclusive as we would like, leading to unfulfilled potential for individuals and society as a whole. We want to ensure that we enable everyone in our communities to fulfil their potential through more inclusive processes and better understanding of opportunities. Secondly, we wanted to reflect the diversity of cultures and ethnicities within the group of individuals that other Governments might simply call Travellers. This term can include many different groups and we recognise that there can be profound cultural differences between some individuals. These groups include Romani Gypsies, Irish Travellers, Roma or New Travellers. This diversity is important to community members and it was important that we reflect this in our plan. Despite these differences, groups often experience similar issues such as discrimination, marginalisation, poorer health or educational outcomes and a need for better advice and advocacy support. The late Czech President Václav Havel once famously described the treatment of Gypsies as the litmus test for a civil society. We must ensure we deliver on our commitment to Gypsies, Roma and Travellers if we are to be a fair and just society. This plan replaces the 'Travelling to a Better Future' framework for action and delivery plan, which was originally published in 2011. 'Travelling to a Better Future' was the UK's first strategy aimed specifically at improving outcomes experienced by Gypsies and Travellers. As we publish our new plan, we are still the only nation in the UK with a dedicated plan for supporting our communities. Since 2011, we have made good progress in a number of areas, but there is still much to do. We have legislated to ensure that residents of local authority Gypsy and Traveller sites have security of tenure and to ensure local authorities properly assess the need for additional sites in their area. We have invested approximately £18 million in site development and refurbishment and we have committed to an additional £20.3 million by the end of 2021. Although it is slower than we would like, genuine progress is being made and we will continue to drive this forward. Between 2014 and 2021 we expect to have funded more than 200 new pitches, compared to only a handful in the period between 1997 and 2014 - a major achievement. We also have more pupils from these backgrounds on the school roll than ever before, which is crucial to ensuring members of communities can access opportunities throughout their lives and that discrimination is challenged. Educational attainment still lags behind other groups and there is more to be done to ensure schools and colleges are inclusive environments and communities see the benefit of a secondary-age education. We know that Gypsies and Travellers also experience poorer health outcomes than other groups, and we are working to change this. All health boards should be undertaking Gypsy and Traveller community health needs assessments to better understand the health profile of their local communities and target interventions appropriately. We are also introducing a Gypsy and Traveller ethnic health category into NHS data collection to enable us to better understand the outcomes experienced by our communities over time. The availability of sites is a major issue that can prevent Gypsies and Travellers accessing sustainable accommodation and impact on community cohesion. Today, we are also publishing a new planning circular, which replaces our previous circulars relating to Gypsy and Traveller sites. The circular ensures the consideration of Gypsy and Traveller sites through the planning system is reflective of updates to legislation and wider Welsh Government guidance on Gypsies and Travellers over recent years, including provisions in the Housing (Wales) Act 2014. In addition to these issues, the new plan focuses on advice and advocacy support, challenging discrimination and hate crime, improving the employability of individuals, promoting essential skills training, and other issues. The new plan also includes the Roma community for the first time. Although we received mixed views about including this community in the plan, we felt that it was appropriate to do so, whilst emphasising the important distinctions between the communities. Roma and Romani Gypsies regularly get confused in media reporting, but they often have different cultures, language, accommodation preferences and religion, and are diverse in other ways as well. However, these groups are united by a common ancestry and both experience engrained stereotypes and discrimination. Both groups are marginalised within our society and experience barriers to fulfilling their true potential. In developing the actions, we have sought to prevent the most harmful problems experienced by Gypsies, Roma and Travellers. These include homelessness, poor health, poor accommodation and hate crime. We have already made encouraging progress in some of these areas, but there is much work still to be done to improve outcomes. The plan forms an important part of a long-term aim to ensure that our communities can achieve equal opportunities and fulfil their potential. The plan is also a statement of our continuing focus on fostering good relations between these groups and wider society. We are currently within Gypsy, Roma and Traveller History Month, and I want to recognise the achievements of our communities and their continuing positive contributions to Welsh society. They are, and will remain, welcome in Wales. In this document, we set out what the Welsh Government will do to provide better community cohesion and equal opportunities, but there are many other organisations and individuals who can also play a role in this. For example, we will encourage the media to undertake more balanced reporting that promotes understanding. We will also encourage local authorities to be proportionate in their decision making in relation to resolving unauthorised encampments. Public bodies, decision makers and opinion shapers all need to be mindful of their responsibilities with regard to Gypsies, Roma and Travellers. Discrimination against these communities is often considered to be the last acceptable form of racism, and we must challenge this wherever we identify it. Finally, I want to make it clear that this plan is not about the Welsh Government seeking to make special arrangements to support our communities. Instead, the plan and actions within are about ensuring our society is inclusive of everyone to enable a diversity of culture and perspectives to thrive. A Wales that values and supports our minority communities to participate equally - especially those who have been part of our society for almost 500 years - will be stronger as a result. We all have a responsibility to work together to eliminate all forms of discrimination, and so I look forward to working with you to ensure this new plan is a success. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. Heddiw rydym yn cyhoeddi ein cynllun 'Galluogi Sipsiwn, Roma a Theithwyr', sy'n nodi ein hymrwymiadau i wella cyfle cyfartal a chau'r bylchau mewn canlyniadau a brofir gan yr holl bobl a gaiff eu cwmpasu gan ein cynllun. Mae'r cynllun yn ceisio dangos ehangder y camau gweithredu y mae'r Llywodraeth hon yn eu cymryd i alluogi unigolion yn ein cymunedau i gyflawni eu potensial a chymryd rhan mewn bywyd cymunedol. Yr enw yr ydym ni wedi'i roi ar ein cynllun newydd yw 'Galluogi Sipsiwn, Roma a Theithwyr' i gydnabod dwy thema allweddol. Yn gyntaf, mae Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn aml yn meddu ar sgiliau a phrofiadau datblygedig, safbwyntiau unigryw a gwerthfawr a moeseg entrepreneuraidd gref. Nid yw ein systemau a'n prosesau bob amser mor gynhwysol ag y byddem yn ei hoffi, gan arwain at fethiant i wireddu potensial unigolion a'r gymdeithas yn ei chyfanrwydd. Rydym yn dymuno sicrhau ein bod ni'n galluogi pawb yn ein cymunedau i gyflawni eu potensial drwy brosesau mwy cynhwysol a gwell dealltwriaeth o gyfleoedd. Yn ail, roeddem yn dymuno adlewyrchu'r amrywiaeth o ddiwylliannau a grwpiau ethnig o fewn y grŵp o unigolion y gallai bod Llywodraethau eraill efallai yn eu rhoi nhw i gyd i dan y faner 'teithwyr'. Gall y term hwn gynnwys llawer o grwpiau gwahanol, ac rydym yn cydnabod y gall fod yna wahaniaethau diwylliannol dwys rhwng rhai unigolion. Mae'r grwpiau hyn yn cynnwys Sipsiwn Romani, Teithwyr Gwyddelig, Roma neu Deithwyr Newydd. Mae'r amrywiaeth hon yn bwysig i aelodau'r gymuned ac roedd yn bwysig adlewyrchu hyn yn ein cynllun. Er gwaethaf y gwahaniaethau hyn, mae grwpiau yn aml yn profi problemau tebyg megis gwahaniaethu, ymyleiddio, iechyd neu ganlyniadau addysgol gwaeth ac angen am well cyngor a chymorth eiriolaeth. Dywedwyd yn enwog gan y diweddar Arlywydd Tsiec, Václav Havel, bod y driniaeth o Sipsiwn yn brawf litmws ar gyfer cymdeithas sifil. Mae'n rhaid inni sicrhau y cyflawnwn ein hymrwymiad i Sipsiwn, Roma a Theithwyr os ydym i fod yn gymdeithas deg a chyfiawn. Mae'r cynllun hwn yn disodli fframwaith gweithredu a chynllun cyflenwi 'Teithio at Ddyfodol Gwell', a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2011. 'Teithio at Ddyfodol Gwell' oedd strategaeth gyntaf y DU wedi'u hanelu'n benodol at wella'r canlyniadau a brofir gan Sipsiwn a Theithwyr. Wrth inni gyhoeddi ein cynllun newydd, ni yw'r unig genedl yn y DU sydd â chynllun pwrpasol i gefnogi ein cymunedau. Ers 2011, rydym wedi gwneud cynnydd da mewn nifer o ardaloedd, ond mae llawer eto i'w wneud. Rydym wedi deddfu i sicrhau bod gan drigolion safleoedd Sipsiwn a Theithwyr awdurdodau sicrwydd deiliadaeth ac i sicrhau bod awdurdodau lleol yn asesu yn iawn yr angen am safleoedd ychwanegol yn eu hardal. Rydym wedi buddsoddi tua £18 miliwn i ddatblygu ac adnewyddu safleoedd ac rydym wedi ymrwymo £20.3 miliwn yn ychwanegol erbyn diwedd 2021. Er ei fod yn arafach nag y byddem yn ei hoffi, mae cynnydd gwirioneddol yn cael ei wneud a byddwn yn parhau i fwrw ymlaen â hyn. Rhwng 2014 a 2021 rydym yn disgwyl y byddwn wedi ariannu mwy na 200 o leiniau newydd, o'i gymharu â dim ond llond llaw yn y cyfnod rhwng 1997 a 2014 - cyflawniad mawr. Mae gennym hefyd fwy o ddisgyblion o'r cefndiroedd hyn ar gofrestrau ysgolion nag erioed o'r blaen, sy'n hollbwysig er mwyn sicrhau y gall aelodau'r cymunedau gael mynediad at gyfleoedd drwy gydol eu bywydau a bod gwahaniaethu yn cael ei herio. Mae cyrhaeddiad addysgol yn dal i lusgo ar ôl grwpiau eraill ac mae mwy i'w wneud i sicrhau bod ysgolion a cholegau yn amgylcheddau cynhwysol a bod cymunedau'n gweld mantais addysg oedran uwchradd. Gwyddom fod Sipsiwn a Theithwyr hefyd yn profi canlyniadau iechyd gwaeth na grwpiau eraill, ac rydym yn gweithio i newid hyn. Dylai pob bwrdd iechyd fod yn cynnal asesiadau o anghenion iechyd y gymuned Sipsiwn a Theithwyr, i ddeall proffil iechyd eu cymunedau lleol yn well a thargedu ymyriadau yn briodol. Rydym hefyd yn cyflwyno categori iechyd ethnig Sipsiwn a Theithwyr i gasglu data GIG er mwyn ein galluogi i gael gwell dealltwriaeth o'r canlyniadau a brofir gan ein cymunedau dros amser. Mae i ba raddau y mae safleoedd ar gael yn fater pwysig a all rwystro Sipsiwn a Theithwyr rhag cael gafael ar lety cynaliadwy, a chael effaith ar gydlyniant cymunedol. Heddiw, rydym hefyd yn cyhoeddi cylchlythyr cynllunio newydd, sy'n disodli ein cylchlythyrau blaenorol ar safleoedd Sipsiwn a Theithwyr. Mae'r cylchlythyr yn sicrhau bod yr ystyriaeth a roddir i safleoedd Sipsiwn a Theithwyr drwy'r system gynllunio yn adlewyrchu'r wybodaeth ddiweddaraf am ddeddfwriaeth a chanllawiau ehangach Llywodraeth Cymru ar Sipsiwn a Theithwyr dros y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys darpariaethau yn Neddf Tai (Cymru) 2014. Yn ychwanegol at y materion hyn, mae'r cynllun newydd yn canolbwyntio ar gyngor a chefnogaeth eiriolaeth, herio gwahaniaethu a throseddau casineb, gwella cyflogadwyedd unigolion, hyrwyddo sgiliau hanfodol a hyfforddiant, a materion eraill. Mae'r cynllun newydd hefyd yn cynnwys y gymuned Roma am y tro cyntaf. Er y cafwyd safbwyntiau cymysg ynglŷn â chynnwys y gymuned hon yn y cynllun, rydym yn teimlo ei bod yn briodol gwneud hynny, gan bwysleisio'r gwahaniaethau pwysig rhwng y cymunedau. Drysir rhwng Roma a Sipsiwn Romani yn rheolaidd mewn adroddiadau yn y cyfryngau, ond yn aml mae ganddynt wahanol ddiwylliannau, iaith, dewisiadau llety a chrefydd, ac maent yn wahanol i'w gilydd mewn ffyrdd eraill hefyd. Fodd bynnag, mae'r grwpiau hyn yn cael eu huno gan achau cyffredin ac mae'r ddau yn dioddef stereoteipio a gwahaniaethu. Mae'r ddau grŵp yn cael eu hymyleiddio yn ein cymdeithas ac yn wynebu rhwystrau i wireddu eu gwir botensial. Wrth ddatblygu camau gweithredu, rydym wedi ceisio atal y problemau mwyaf niweidiol sy'n wynebu Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Mae'r rhain yn cynnwys digartrefedd, iechyd gwael, llety gwael a throseddau casineb. Rydym eisoes wedi gwneud cynnydd calonogol mewn rhai o'r meysydd hyn, ond mae llawer o waith i'w wneud i wella canlyniadau. Mae'r cynllun yn ffurfio rhan bwysig o'r nod tymor hir i sicrhau y gall ein cymunedau gyflawni cyfle cyfartal a gwireddu eu potensial. Mae'r cynllun hefyd yn ddatganiad o'n pwyslais parhaus ar feithrin cysylltiadau da rhwng y grwpiau hyn a'r gymdeithas ehangach. Ar hyn o bryd, mae'n fis hanes Sipsiwn, Roma a Theithwyr, ac rwyf am gydnabod cyflawniadau ein cymunedau a'u cyfraniadau cadarnhaol parhaus at gymdeithas Cymru. Mae croeso iddynt yng Nghymru a bydd y croeso hwn yn parhau. Yn y ddogfen hon, rydym yn esbonio beth fydd Llywodraeth Cymru yn ei wneud i ddarparu cyfleoedd cyfartal a gwell cydlyniant cymunedol, ond mae llawer o sefydliadau ac unigolion eraill a all hefyd chwarae rhan yn hyn. Er enghraifft, byddwn yn annog y cyfryngau i gyflwyno adroddiadau mwy cytbwys sy'n hyrwyddo dealltwriaeth. Byddwn hefyd yn annog awdurdodau lleol i fod yn gymesur wrth wneud penderfyniadau am ddatrys gwersylloedd diawdurdod. Mae angen i gyrff cyhoeddus, y rhai sy'n gwneud penderfyniadau a llunwyr barn fod yn ymwybodol o'u cyfrifoldebau o ran Sipsiwn, Roma a Theithwyr. Yn aml, ystyrir mai gwahaniaethu yn erbyn y cymunedau hyn yw'r ffurf dderbyniol olaf ar hiliaeth, ac mae'n rhaid inni herio hyn lle bynnag yr ydym yn ei weld. Yn olaf, rwyf am ei gwneud yn glir nad yw'r cynllun hwn yn ymwneud â Llywodraeth Cymru yn ceisio gwneud trefniadau arbennig i gefnogi ein cymunedau. Yn hytrach, mae'r cynllun a'r camau gweithredu oddi mewn iddo yn ymwneud â sicrhau bod ein cymdeithas yn cynnwys pawb er mwyn i amrywiaeth o ddiwylliannau a safbwyntiau gael ffynnu. Bydd Cymru sy'n gwerthfawrogi ac yn cefnogi ein cymunedau lleiafrifol i gymryd rhan yn gyfartal - yn enwedig y rhai sydd wedi bod yn rhan o'n cymdeithas am bron i 500 mlynedd - yn gryfach o ganlyniad. Mae gan bob un ohonom gyfrifoldeb i weithio gyda'n gilydd i ddileu pob math o wahaniaethu, ac felly rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda chi i sicrhau bod y cynllun newydd hwn yn llwyddiant. Diolch.