techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: We can't send out information as a Government - that's covered by purdah - but of course, as politicians, we can make our case. I'll be making the case, as I know she will, over the next few days that Wales is better off in the UK and the EU - well, maybe not the UK as far as she's concerned, but the EU. [Laughter.] The EU.
Welsh: Ni allwn anfon gwybodaeth allan fel Llywodraeth - mae hynny wedi ei gynnwys yn y cyfyngiadau yn ystod y cyfnod cyn etholiad - ond wrth gwrs, fel gwleidyddion, gallwn gyflwyno ein hachos. Byddaf yn cyflwyno yr achos, fel y gwn y bydd hithau hefyd, dros yr ychydig ddyddiau nesaf, ei bod yn well i Gymru fod yn y DU a'r UE - wel, efallai nid y DU yn ei hachos hi, ond yr UE. [Chwerthin.] Yr UE.
English: We agree, First Minister, on our unity within Europe, and let's just leave it at that for now. We are, in Wales, the most export-intensive nation within the UK. We've got a balance of trade payments surplus in terms of goods with the EU, and that isn't the case for the UK. Uncertainty, therefore, will impact more upon Welsh businesses and the Welsh economy. We'll be affected disproportionately here. I'm keen to understand what your Government's contingency plans are if there is a vote to leave the EU next week. Can you please outline what plans your Government has to mitigate the worst effects for the Welsh economy and Welsh businesses, especially exporting businesses, in the event of a vote to leave the EU?
Welsh: Rydym yn cytuno, Brif Weinidog, ar ein hundod o fewn Ewrop, a gadewch i ni ei gadael hi felly am y tro. Ni, yng Nghymru, yw'r wlad gyda'r ffigyrau allforio dwysaf yn y DU. Mae taliadau'r fantolen fasnach yn dangos gwarged o ran nwyddau gyda'r UE, ac nid yw hynny'n wir ar gyfer y DU. Bydd ansicrwydd, felly, yn effeithio mwy ar fusnesau Cymru ac economi Cymru. Byddwn yn cael ein heffeithio yn anghymesur yma. Rwy'n awyddus i ddeall pa gynlluniau wrth gefn sydd gan eich Llywodraeth os ceir pleidlais i adael yr UE yr wythnos nesaf. A allwch chi amlinellu pa gynlluniau sydd gan eich Llywodraeth i liniaru'r effeithiau gwaethaf ar economi Cymru a busnesau Cymru, yn enwedig busnesau sy'n allforio, pe byddai pleidlais i adael yr UE?
English: It's very difficult to produce a contingency plan when there's such uncertainty. Nobody knows what would happen if there was to be a 'leave' vote. I took note of the fact that Nigel Farage himself last week said that it didn't matter if there was a trade deal at all with the European Union. That's disastrous for our farmers and for our exporters. For me, I've seen both campaigns, and at the end of the day it comes down to this: why would we put an unnecessary hurdle over which we would have to jump before us when it comes to attracting investment into Wales? It is a huge advantage to have free access to an enormous market, the EU. The UK is a tenth of that market. We have access to that market. To lose that access or to jeopardise that market simply puts another wall in front of us when it comes to attracting investment and when it comes to exporting. The last thing we need to do is to make it harder to export what we produce in Wales, and harder to attract investment into Wales.
Welsh: Mae'n anodd iawn llunio cynllun wrth gefn pan fo cymaint o ansicrwydd. Does neb yn gwybod beth fyddai'n digwydd pe byddai pleidlais i 'adael'. Sylwais ar y ffaith fod Nigel Farage ei hun wedi dweud yr wythnos diwethaf nad oedd ots os oedd cytundeb masnach o gwbl yn bodoli â'r Undeb Ewropeaidd. Mae hynny'n drychinebus i'n ffermwyr ac i'n hallforwyr. I mi, rwyf wedi gweld y ddwy ymgyrch, ac yn y pen draw mae'n dod i hyn: pam y byddem ni'n rhoi rhwystr diangen y byddai'n rhaid i ni neidio drosto o'n blaenau o ran denu buddsoddiad i Gymru? Mae'n fantais enfawr i gael mynediad am ddim i farchnad enfawr, yr UE. Un rhan o ddeg o'r farchnad honno yw'r DU. Gallwn fynd i'r farchnad honno. Mae colli'r gallu i fynd i'r farchnad honno neu beryglu'r farchnad honno yn rhoi mur arall o'n blaenau wrth geisio denu buddsoddiad ac wrth allforio. Y peth olaf sydd ei angen arnom yw ei gwneud yn anoddach i allforio yr hyn yr ydym yn ei gynhyrchu yng Nghymru, ac yn anoddach denu buddsoddiad i Gymru.
English: I share your concerns, First Minister, and I think we need to think very carefully about what happens in the event of a vote to leave next week. Now, former Prime Ministers Blair and Major waded into the debate saying that one of the other likely consequences of a vote to leave could be the break-up of the UK. Now, I accept that our parties have got two very different views on that, but I'm sure that we're both agreed that we want to stop a situation whereby Wales is at the total mercy of a Tory Government that we have never, ever in this country voted for. What contingency plans do you have for Wales if we find ourselves part of a rump UK where we will risk facing a Tory Government, or an even more right-wing Government than the present one, on a permanent basis? What plans do you have to protect and promote Wales's best interests under this scenario?
Welsh: Rwyf yn rhannu eich pryderon, Brif Weinidog, ac rwyf yn credu bod angen i ni feddwl yn ofalus iawn am yr hyn a fyddai'n digwydd pe byddai pleidlais i adael yr wythnos nesaf. Nawr, gwnaeth y cyn Prif Weinidogion Blair a Major fwrw i mewn i'r ddadl gan ddweud mai un arall o'r canlyniadau tebygol o bleidlais i adael fyddai chwalu'r DU. Nawr, rwyf yn derbyn bod gan ein pleidiau ddwy farn wahanol iawn am hynny, ond rwyf yn siwr ein bod yn cytuno ein bod am atal sefyllfa lle mae Cymru ar drugaredd Llywodraeth Dorïaidd yn gyfan gwbl, nad ydym erioed, erioed yn y wlad hon, wedi pleidleisio drosti. Pa gynlluniau wrth gefn sydd gennych chi ar gyfer Cymru os byddwn yn canfod ein hunain yn rhan o Deyrnas Unedig weddilliol lle y byddwn mewn perygl o wynebu Llywodraeth Dorïaidd, neu Lywodraeth hyd yn oed fwy asgell dde na'r un bresennol, ar sail barhaol? Pa gynlluniau sydd gennych chi i amddiffyn a hyrwyddo buddiannau gorau Cymru yn y sefyllfa honno?
English: Again, it's impossible to predict what might happen in the event of a leave vote. There are serious consequences for Northern Ireland - a part of the wold I know very, very well. The peace process is based on EU membership and what happens to the peace process is difficult to predict. The border is open with a motorway over it, and that border would be the border between the UK and the EU. It would need border control and customs control, so it means shutting a motorway down, and shutting down most of the roads, as happened in the days of the Troubles. That is hugely difficult for the people who live on that island. It's difficult to know what the people of Scotland might think, but at the very least there needs to be - and this is regardless of the result next week, because I've said it before - a full reassessment of the relationship between the nations of the UK. The current constitution doesn't work. The concept, to my mind - I've said it before - of parliamentary sovereignty doesn't work. I think we need to move towards a system of shared sovereignty. It happens in Canada, and there's no reason why it shouldn't happen here. But there is no question, if there is a 'leave' vote next week, that the UK can just carry on as before. That simply isn't possible if it wishes to remain stable.
Welsh: Unwaith eto, mae'n amhosibl rhagweld beth allai ddigwydd pe byddai pleidlais i adael. Mae canlyniadau difrifol i Ogledd Iwerddon - rhan o'r byd yr wyf yn gyfarwydd iawn, iawn â hi. Mae'r broses heddwch yn seiliedig ar aelodaeth o'r UE ac mae'n anodd rhagweld beth fyddai'n digwydd i'r broses heddwch. Mae'r ffin yn agored gyda thraffordd drosti, a'r ffin honno fyddai'r ffin rhwng y DU a'r UE. Byddai angen rheoli'r ffin a rheoli tollau, felly mae'n golygu cau traffordd, a chau'r rhan fwyaf o'r ffyrdd, fel y digwyddodd yn nyddiau'r Helyntion. Mae hynny'n hynod o anodd i bobl sy'n byw ar yr ynys honno. Mae'n anodd gwybod beth fyddai barn pobl yr Alban, ond mae angen cynnal ailasesiad llawn o'r berthynas rhwng gwledydd y DU o leiaf - ac mae hyn yn wir beth bynnag fydd y canlyniad yr wythnos nesaf, ac rwyf wedi dweud hyn o'r blaen. Nid yw'r cyfansoddiad presennol yn gweithio. Nid yw'r cysyniad o sofraniaeth seneddol yn gweithio, yn fy marn i - rwyf wedi dweud hynny o'r blaen. Rwy'n credu bod angen i ni symud tuag at system o sofraniaeth a rennir. Mae'n digwydd yng Nghanada, ac nid oes unrhyw reswm pam na ddylai ddigwydd yma. Ond nid oes unrhyw amheuaeth, os ceir pleidlais i 'adael' yr wythnos nesaf, na fydd y DU yn gallu parhau fel o'r blaen. Nid yw hynny'n bosibl o gwbl os yw'n dymuno aros yn sefydlog.
English: Thank you, Presiding Officer. First Minister, last week in response to my questions on the deal that you struck with the Liberal Democrats, you indicated that your Government would be making available an additional £42 million to meet that commitment over and above the Labour manifesto commitment of £100 million to education. You also then went on to say that if you had the responsibility over the Severn bridge tolls, you would abolish Severn bridge tolls, and that in itself could crystallise in a liability for your Government of between £15 and £20 million. You personally have put a lot of political capital into the most expensive option for the M4 relief road, the black route, which is anything from £1 billion to £1.2 billion. What money tree has the Welsh Government uncovered in Cathays Park that gives you confidence that you are going to suddenly find all this new money to meet these commitments that you are making in the opening weeks of this fifth Assembly?
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, yr wythnos diwethaf mewn ymateb i fy nghwestiynau ar y fargen y gwnaethoch ei tharo gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol, dywedasoch y byddai eich Llywodraeth yn sicrhau bod £42 miliwn ychwanegol ar gael i fodloni yr ymrwymiad hwnnw yn ychwanegol at yr ymrwymiad ym maniffesto Llafur o £100 miliwn i addysg. Aethoch ymlaen hefyd wedyn i ddweud, pe byddai gennych y cyfrifoldeb am dollau Pont Hafren, y byddech yn dileu tollau Pont Hafren, a byddai hynny ynddo'i hun yn achosi rhwymedigaeth o rhwng £15 a £20 miliwn i'ch Llywodraeth chi. Rydych chi'n bersonol wedi rhoi llawer o gyfalaf gwleidyddol i mewn i'r dewis drutaf ar gyfer ffordd liniaru'r M4, y llwybr du, sy'n unrhyw beth o £1 biliwn i £1.2 biliwn. Pa goeden arian y mae Llywodraeth Cymru wedi dod o hyd iddi ym Mharc Cathays sy'n rhoi ffydd i chi eich bod yn mynd i ddod o hyd i'r holl arian newydd hwn yn sydyn i gyflawni'r ymrwymiadau hyn yr ydych yn eu gwneud yn ystod wythnosau agoriadol y pumed Cynulliad hwn?
English: So, he is against more spending on education; he is against the abolition of the Severn tolls; he is against the M4 relief road. These are three things that, apparently, he was in favour of last week. We have pressed the UK Government for the devolution of the tolls. We would expect there to be a fair financial settlement to reflect that, so that we can get rid of this tax on people coming into Wales. That is what we stand for as a Government. It is unclear where his party stands now.
Welsh: Felly, mae ef yn erbyn mwy o wariant ar addysg; y mae yn erbyn diddymu tollau Pont Hafren; mae yn erbyn ffordd liniaru'r M4. Mae'r tri pheth hyn yn bethau yr oedd ef, mae'n debyg, o'u plaid yr wythnos diwethaf. Rydym wedi pwyso ar Lywodraeth y DU i ddatganoli'r tollau. Byddem yn disgwyl y byddai setliad ariannol teg i adlewyrchu hynny, er mwyn i ni allu cael gwared ar y dreth hon ar bobl sy'n dod i mewn i Gymru. Dyna'r hyn yr ydym ni yn sefyll drosto fel Llywodraeth. Nid yw'n glir beth yw safbwynt ei blaid ef bellach.
English: First Minister, it is not unreasonable to ask the question: what will have to give in your spending commitments to meet your new commitments? I've identified £42 million that you've committed to last week; a potential liability of £15 million to £20 million if you get rid of the Severn bridge tolls at the end of the public concession - the concessions to the current Severn bridge user; and, also, if you build the black route, the £1 billion to £1.2 billion liability that you as a Government will have to finance. Now, I don't think that's unreasonable. People in north Wales, mid Wales and west Wales ask those very questions. If the big capital projects in south-east Wales get the go-ahead, what will have to give in their own areas? So, I put the question to you again - not unreasonably from our position of opposition: where are you going to find this money to meet those commitments that you have given on the record, because you only have a set amount of money available to you? Can you just answer a simple question?
Welsh: Brif Weinidog, nid yw'n afresymol gofyn y cwestiwn: beth fydd yn rhaid ei ildio yn eich ymrwymiadau gwario i gyflawni eich ymrwymiadau newydd? Rwyf wedi nodi £42 miliwn yr ydych wedi ei ymrwymo iddo yr wythnos diwethaf; rhwymedigaeth posibl o £15 miliwn i £20 miliwn os ydych yn cael gwared ar dollau Pont Hafren ar ddiwedd y consesiwn cyhoeddus - y consesiynau i ddefnyddwyr presennol Pont Hafren; a, hefyd, os ydych yn adeiladu'r llwybr du, y rhwymedigaeth o £1 biliwn i £1.2 biliwn y bydd yn rhaid i chi fel Llywodraeth ei ariannu. Nawr, nid wyf yn credu bod hynny'n afresymol. Mae pobl yn y gogledd, y canolbarth a'r gorllewin yn gofyn yr union gwestiynau hynny. Os bydd y prosiectau cyfalaf mawr yn ne-ddwyrain Cymru yn cael eu cymeradwyo, beth fydd yn rhaid ei ildio yn eu hardaloedd eu hunain? Felly, rwyf yn gofyn y cwestiwn i chi eto - ac nid yw hynny'n afresymol o'n sefyllfa ni o fod yn wrthblaid: ble ydych chi'n mynd i ddod o hyd i'r arian hwn i dalu am yr ymrwymiadau hynny yr ydych wedi'u datgan, oherwydd dim ond swm penodol o arian sydd ar gael i chi ? A wnewch chi ateb cwestiwn syml?
English: Borrowing it. That's the whole point. The money for the M4 relief road, whatever it looks like, will be borrowed. The point of that is to make sure that (a) we're able to do it, because we would not be able to build an M4 relief road of any shape or form if we didn't borrow the money; and, secondly, through borrowing the money, it doesn't eat into the roads budget. So, it means that road schemes elsewhere are protected in Wales, they can move forward, and that's on the basis that the M4 relief road would not take a chunk out of the roads budget. So, it is possible to do both - as the Prime Minister himself has said.
Welsh: Ei fenthyg. Dyna'r holl bwynt. Bydd yr arian ar gyfer ffordd liniaru'r M4, sut bynnag y bydd hynny'n edrych, yn cael ei fenthyg. Pwynt hynny yw gwneud yn siŵr ein bod (a) yn gallu ei wneud, oherwydd ni fyddem yn gallu adeiladu ffordd liniaru i'r M4 ar unrhyw ffurf pe na byddem yn benthyg yr arian; ac, yn ail, drwy fenthyg yr arian, nid yw'n tynnu oddi ar y gyllideb ffyrdd. Felly, mae'n golygu bod cynlluniau ffyrdd mewn mannau eraill yn cael eu diogelu yng Nghymru, gallant symud ymlaen, ac mae hynny ar y sail na fyddai ffordd liniaru'r M4 yn cymryd darn o'r gyllideb ffyrdd. Felly, mae'n bosibl gwneud y ddau - fel y mae'r Prif Weinidog ei hun wedi ei ddweud.
English: As a Conservative, I fully understand that you can borrow, but you have to pay back borrowing and that has a cost in itself, year in, year out. But, I did also ask you about the education commitment that you made, which we welcome. I also made a comment about the £15 million to £20 million that you would have to meet if you were to abolish the Severn bridge tolls, which, again, in some quarters, is supported. So, how will you meet those liabilities? Those are perfectly legitimate questions. In total, that's an extra £60 million you will have to find out of the Welsh block grant. Some commitments will have to give. Also, on the black route, there is upfront cost that cannot be borrowed against and you will have to meet that out of day-to-day expenditure. From our position of opposition, it is our job to ask you these questions and I'd hope that you as a Government would have the answers that we would require to satisfy our constituents. Or, are you just making it up as you're going along?
Welsh: Fel Ceidwadwr, rwyf yn deall yn llwyr y gallwch fenthyg, ond mae'n rhaid i chi ad-dalu benthyciadau ac mae cost i hynny ynddo'i hun, flwyddyn ar ôl blwyddyn. Ond, fe wnes i hefyd eich holi am yr ymrwymiad a wnaethoch i addysg, ac rydym yn croesawu hynny. Gwnes sylw hefyd am y £15 miliwn i £20 miliwn y byddai'n rhaid i chi ei dalu pe byddech chi'n dileu tollau Pont Hafren, sydd, unwaith eto, mewn rhai mannau, yn cael ei gefnogi. Felly, sut y byddwch chi'n talu am y rhwymedigaethau hynny? Mae'r rheini'n gwestiynau gwbl ddilys. Fel cyfanswm, mae hynny'n £60 miliwn ychwanegol y bydd yn rhaid i chi ddod o hyd iddo allan o grant bloc Cymru. Bydd yn rhaid ildio rhai ymrwymiadau. Hefyd, o ran y llwybr du, mae cost ymlaen llaw na ellir benthyg yn ei herbyn a bydd yn rhaid i chi dalu am hynny allan o wariant o ddydd i ddydd. O'n sefyllfa ni o fod yn wrthblaid, ein gwaith ni yw gofyn y cwestiynau hyn i chi a byddwn yn gobeithio y byddai gennych chi fel Llywodraeth yr atebion y byddem eu hangen i fodloni ein hetholwyr. Neu, a ydych chi ond yn llunio atebion wrth i'r cwestiynau godi?
English: No. I sat here - or stood here, in fact - in the Chamber before the election, listening to the leader of the opposition, as he was then, saying that they would make spending commitments across the board, not knowing where that money was going to come from. It's a legitimate question and there are two answers to it. First of all, yes, we will have to examine some of our current spending commitments - not our commitments in the manifesto - and that will happen during the course of the budget process, because the money will have to come from somewhere, that's true. But, secondly, even though we will see real-term cuts in the block grant that we receive, there will be an uplift in the amount of money available. So, there will be extra money, even if it isn't sufficient to cover inflation. So, yes, there will be difficult decisions that we'll have to take over the course of the next year or two, but we're confident that the money can be found and that will become clear during the budget process.
Welsh: Na. Eisteddais yma - neu sefais yma, mewn gwirionedd - yn y Siambr cyn yr etholiad, yn gwrando ar arweinydd yr wrthblaid, fel yr oedd bryd hynny, yn dweud y byddent yn gwneud ymrwymiadau gwario ym mhob maes, heb wybod o ble y byddai'r arian hwnnw yn dod. Mae'n gwestiwn dilys ac mae dau ateb iddo. Yn gyntaf oll, ie, bydd yn rhaid inni edrych ar rai o'n hymrwymiadau gwario cyfredol - nid ein hymrwymiadau yn y maniffesto - a bydd hynny'n digwydd yn ystod proses y gyllideb, oherwydd bydd yn rhaid i'r arian ddod o rywle, mae hynny'n wir. Ond, yn ail, er y byddwn yn gweld toriadau mewn termau real yn y grant bloc a gawn, bydd cynnydd yn y swm o arian sydd ar gael. Felly, bydd arian ychwanegol, hyd yn oed os nad yw'n ddigon ar gyfer chwyddiant. Felly, bydd, bydd penderfyniadau anodd y bydd yn rhaid i ni eu gwneud yn ystod y flwyddyn neu ddwy nesaf, ond rydym yn hyderus y gallwn ddod o hyd i'r arian a bydd hynny'n dod yn amlwg yn ystod proses y gyllideb.
English: Thank you. Llywydd, I understand you've given your permission for questions 3 and 5 to be grouped. The benefits to Wales of EU membership are wide ranging and fundamental to our prosperity. We know that, in recent years, EU funds have supported significant investments in the Welsh economy and labour market.
Welsh: Diolch. Lywydd, rwy'n deall eich bod wedi rhoi eich caniatâd i gwestiynau 3 a 5 i gael eu grwpio. Mae'r manteision i Gymru o fod yn aelod o'r UE yn eang ac yn hanfodol i'n ffyniant. Rydym yn gwybod bod arian yr UE, yn y blynyddoedd diwethaf, wedi cefnogi buddsoddiadau sylweddol yn yr economi a'r farchnad lafur yng Nghymru.
English: I thank the First Minister for that response. Scientists and universities in Wales have spoken out strongly about the importance of remaining in the EU. Is the First Minister aware that Cardiff University alone has received Horizon 2020 funding for 49 projects at a value of £16.9 million, and that this money enables the university to build working relationships with leading experts all over the European Union and to develop really important groundbreaking research, such as testing innovative vaccines for type 1 diabetes, solar powered water purification and working out how the brain works? Do we want to throw all these opportunities away?
Welsh: Diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ymateb yna. Mae gwyddonwyr a phrifysgolion yng Nghymru wedi mynegi'n gryf pa mor bwysig yw aros yn yr UE. A yw'r Prif Weinidog yn ymwybodol bod Prifysgol Caerdydd yn unig wedi derbyn cyllid Horizon 2020 ar gyfer 49 o brosiectau gwerth £16.9 miliwn, a bod yr arian hwn yn galluogi'r brifysgol i feithrin perthynas waith gydag arbenigwyr blaenllaw ar hyd a lled yr Undeb Ewropeaidd ac i ddatblygu ymchwil arloesol pwysig iawn, megis profi brechlynnau arloesol ar gyfer diabetes math 1, dulliau o buro dŵr gyda phŵer yr haul ac ymchwilio i sut y mae'r ymennydd yn gweithio? A ydym ni eisiau taflu'r holl gyfleoedd hyn i ffwrdd?
English: No, we don't. Higher education operates not on a little-Britain model but on a world model. It's important that there's access to as much finance as possible and access to as much academic brain power as possible. We also see of course, for example, in Swansea University, where the new campus has been built partially with the help of European money. Cutting ourselves off from the main stream is not the way to advance science in the UK.
Welsh: Na, nid ydym eisiau gwneud hynny. Nid yw addysg uwch yn gweithredu ar fodel Prydain fach, ond ar fodel y byd. Mae'n bwysig bod cymaint o arian â phosibl ar gael a chymaint o bŵer ymennydd academaidd ag y bo modd ar gael. Wrth gwrs rydym hefyd yn gweld, er enghraifft, ym Mhrifysgol Abertawe, bod y campws newydd wedi ei adeiladu yn rhannol gyda chymorth arian Ewropeaidd. Nid torri ein hunain i ffwrdd o'r brif ffrwd yw'r ffordd o ddatblygu gwyddoniaeth yn y DU.
English: As the First Minister knows, if the British state remains a member of the European Union, it will hold the presidency of the council for six months next year. That would be a golden opportunity to start the process of renewing Europe and creating a partnership that works better for our citizens. Would the First Minister agree to ensure that that presidency is one that is held jointly between the various Governments of the UK, with Wales playing a key role, and even consider holding a European summit here in Wales?
Welsh: Fel y mae'r Prif Weinidog yn ymwybodol, os bydd y wladwriaeth Brydeinig yn aros yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd, mi fydd yn dal llywyddiaeth cyngor yr undeb am chwe mis y flwyddyn nesaf. Byddai hynny'n gyfle euraidd i ddechrau'r broses o adnewyddu Ewrop a chreu partneriaeth sy'n gweithio yn well dros ein dinasyddion ni. A fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno i sicrhau bod y llywyddiaeth yna yn un sydd ar y cyd rhwng Llywodraethau gwahanol Prydain, gyda Chymru'n chwarae rhan allweddol, a hyd yn oed ystyried cynnal uwch-gynhadledd Ewropeaidd yma?