English: Could I start by also thanking Donna Ockenden and her team for their work in preparing this report? I wish I could extend the same thanks to you, Cabinet Secretary, for your statement, but I fear that I can't. I don't feel able to do that, and I have to say that the tone is set in the first paragraph, isn't it? You just have to look at the second sentence, 'This is another difficult report for the board' - not for the Welsh Government that has been in charge of Betsi Cadwaladr for the last three years, but for the board, and then you go on to say, 'The message is clear: the board must increase the pace of improvement and change.' Is it not a difficult report for the Government, then? Should the Government not increase the pace of improvement and change? Don't you see it as your responsibility? Don't you see it as your problem? Or, maybe, I think, that is part of the problem here, and something that you still are not addressing. And then we go on to the next paragraph - there are sympathetic tones and there's regret, of sorts here, and I'm not doubting that, but there is no apology, as has already been suggested. Do you not owe an apology to those whose lives have been a living hell over recent years because of many of these failings? And, having failed to respond to that request earlier, I would ask you again whether you would use this opportunity this afternoon to issue that unequivocal apology to those people who are out there suffering because of all of these failings. Now, your statement emphasises that the Tawel Fan issues relate to the past, of course, and we need to learn lessons and move on. But, as Ockenden clearly shows, there have been numerous reports that have highlighted these problems, where lessons have not been learnt and those problems still persist. So, tell us, why should we have confidence in your and the Government's ability to learn those lessons this time, when you've patently failed to do so over the years? Ockenden tells us, if I may quote, that, 'Medical and nurse staffing continues to be a concern' within older people's mental health to the current day. 'Clinically based nurses across OPMH in BCUHB describedstaffing in 2017 as "very difficult" and as "constantly firefighting." Nurses also described staffing as "worse now."' So, this isn't in the past. This is on your watch, under your control, with the board, of course, in special measures. So, will you not take a modicum of responsibility for the current situation, as described in the report? The report also highlights the failure to investigate serious incidents and to deal with families' complaints adequately. As recently as October last year, a letter from a front-line clinical nurse who contributed to the governance review said, '"how would I feel about being a nurse? Vulnerable, unsafe, unsupported by senior management, as they are ignorant to the fact it happens - despite all the incident reporting. Why? Because they don't go onto the wards anymore. They stay in their offices telling the heads of the trust we don't have any issues, when clearly if they talked to the staff on the floor we no longer feel safe." 'The nurse also describes patients as "not safe as there are not enough staff" and "patients remaining without medication due to no doctors on wards." She added "money comes before staff and patient safety. I feel I am no longer a nurse but a prison guard trying to keep the wards and patients safe"'. This is late 2017, just months ago - not 2015, not in the distant past. And this is two years into the Government's special measures. So when do you think you'll be able to give Betsi Cadwaladr a clean bill of health? You just said that you expect special measures to take as long as it takes. Frankly, how, therefore, do we measure your performance? Do we just keep coming back to these statements time after time after time? Finally, if we don't see serious structural changes in the way that healthcare in north Wales is delivered, I fear that we will see further reports highlighting the same problems in coming years. If people in charge are unable to learn from the mistakes of the past, as clearly has been the case previously, we'll see this macabre groundhog day repeating itself. After almost a decade of lurching from crisis to crisis, isn't it time to draw a line under Betsi Cadwaladr university health board and consider whether it should be restructured? And if not now, then what will it take, and at what point will you accept that something has to change?
Welsh: A gaf fi ddechrau hefyd drwy ddiolch i Donna Ockenden a'i thîm am eu gwaith wrth baratoi'r adroddiad hwn? Byddwn i wrth fy modd yn gallu ymestyn yr un diolch i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, am eich datganiad, ond mae arnaf ofn na allaf wneud hynny. Dydw i ddim yn teimlo y galla'i wneud hynny, a rhaid imi ddweud bod y paragraff cyntaf yn gosod y dôn, onid yw? Does ond rhaid ichi edrych ar yr ail frawddeg, 'Dyma adroddiad anodd arall i'r bwrdd' - nid i Lywodraeth Cymru sydd wedi bod yn gyfrifol am Betsi Cadwaladr am y tair blynedd diwethaf, ond i'r bwrdd, ac yna rydych chi'n mynd ymlaen i ddweud, 'Mae'r neges yn glir: rhaid i'r bwrdd gyflymu'r gwelliant a'r newid.' Onid yw hyn yn ei wneud yn adroddiad anodd i'r Llywodraeth? Onid y Llywodraeth a ddylai gyflymu'r gwelliant a'r newid? Onid ydych chi'n gweld hyn fel eich cyfrifoldeb chi? Onid ydych chi'n gweld hyn fel eich problem chi? Neu, efallai, rwy'n meddwl, fod hynny'n rhan o'r broblem yma, ac yn rhywbeth yr ydych chi'n dal i fethu â rhoi sylw iddo. Ac yna rydym ni'n mynd ymlaen at y paragraff nesaf - ceir tonau cydymdeimladol a gresynu, o fath yma, ac nid wyf yn amau hynny, ond does dim ymddiheuriad, fel sydd wedi'i awgrymu eisoes. Onid oes arnoch chi ymddiheuriad i'r bobl hynny y mae eu bywydau wedi bod yn uffern dros y blynyddoedd diwethaf oherwydd llawer o'r methiannau hyn? Ac, wedi ichi fethu ag ymateb i'r cais hwnnw yn gynharach, byddwn yn gofyn ichi eto a wnewch chi ddefnyddio'r cyfle hwn y prynhawn yma i roi'r ymddiheuriad diamwys hwnnw i'r bobl hynny sydd allan yno sy'n dioddef oherwydd y methiannau hyn i gyd. Nawr, mae eich datganiad yn pwysleisio bod y materion Tawel Fan yn ymwneud â'r gorffennol, wrth gwrs, ac mae angen inni ddysgu gwersi a symud ymlaen. Ond, fel y mae Ockenden yn ei ddangos yn glir, mae adroddiadau niferus wedi tynnu sylw at y problemau hyn, a dydy'r gwersi heb gael eu dysgu ac mae'r problemau hynny'n dal i fodoli. Dywedwch wrthym ni, felly, pam dylem ni fod yn hyderus yn eich gallu chi a'r Llywodraeth i ddysgu'r gwersi hynny y tro hwn, a chithau yn amlwg wedi methu â gwneud hynny dros y blynyddoedd? Mae Ockenden yn dweud wrthym, os caf i ddyfynnu, 'Mae staff meddygol a nyrsio yn parhau i beri pryder ' o fewn iechyd meddwl pobl hŷn hyd heddiw. 'Roedd nyrsys clinigol ar draws OPMH ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn disgrifiostaffio yn 2017 fel "anodd iawn" ac fel "diffodd tanau yn gyson." Hefyd, disgrifiodd nyrsys staffio fel "gwaeth nawr".' Felly, dydy hyn ddim yn y gorffennol. Mae hyn o dan eich goruchwyliaeth chi, o dan eich rheolaeth chi, gyda'r bwrdd, wrth gwrs, o dan fesurau arbennig. Felly, oni wnewch chi gymryd mymryn o gyfrifoldeb am y sefyllfa bresennol, fel mae'r adroddiad yn ei disgrifio hi? Mae'r adroddiad hefyd yn tynnu sylw at fethiant i ymchwilio i ddigwyddiadau difrifol ac i ymdrin â chwynion teuluoedd yn ddigonol. Mor ddiweddar â mis Hydref y llynedd, dywedodd llythyr gan nyrs glinigol rheng flaen a oedd wedi cyfrannu at yr adolygiad llywodraethu, '"sut byddwn i'n teimlo am fod yn nyrs? Agored i niwed, anniogel, heb gymorth gan uwch reolwyr, gan eu bod nhw'n anwybodus o'r ffaith ei fod yn digwydd - er gwaethaf yr holl gofnodi digwyddiadau. Pam? Oherwydd dydyn nhw ddim yn mynd ar y wardiau mwyach. Maen nhw'n aros yn eu swyddfeydd yn dweud wrth benaethiaid yr ymddiriedolaeth nad oes gennym ni ddim problemau, er ei bod hi'n amlwg, pe baen nhw'n siarad â'r staff ar y llawr, dydyn ni ddim yn teimlo'n ddiogel mwyach". 'Mae'r nyrs hefyd yn disgrifio cleifion fel "ddim yn ddiogel gan nad oes digon o staff" ac "mae cleifion yn aros heb feddyginiaeth oherwydd nad oes meddygon ar wardiau". Ychwanegodd "mae arian yn bwysicach na diogelwch cleifion a staff. Rydw i'n teimlo mwy fel gard carchar na nyrs, yn ceisio cadw'r wardiau a'r cleifion yn ddiogel"'. Diwedd 2017 yw hyn, ychydig fisoedd yn ôl - nid 2015, nid yn y gorffennol pell. Ac mae hyn ar ôl dwy flynedd o fesurau arbennig y Llywodraeth. Felly pryd ydych chi'n meddwl y byddwch chi'n gallu dweud bod Betsi Cadwaladr yn holliach? Rydych chi newydd ddweud eich bod chi'n disgwyl i'r mesurau arbennig gymryd cyhyd ag y maen nhw'n ei gymryd. Sut yn union, felly, ydym ni'n mesur eich perfformiad? Ai dim ond dychwelyd at y datganiadau hyn dro ar ôl tro ar ôl tro? Yn olaf, os na welwn ni newidiadau strwythurol difrifol yn y ffordd y darperir gofal iechyd yn y gogledd, rwy'n ofni y byddwn ni'n gweld rhagor o adroddiadau'n tynnu sylw at yr un problemau yn y blynyddoedd sydd i ddod. Os nad yw'r bobl â gofal yn gallu dysgu o gamgymeriadau'r gorffennol, fel sydd yn amlwg wedi digwydd o'r blaen, byddwn ni'n gweld yr hunllef erchyll hwn yn ailadrodd ei hun. Ar ôl bron i ddegawd o hercian o un argyfwng i'r nesaf, onid yw'n bryd inni dynnu llinell o dan fwrdd iechyd prifysgol Betsi Cadwaladr ac ystyried a ddylid ei ailstrwythuro? Ac os nad nawr, beth fydd yn ei gymryd, a phryd wnewch chi dderbyn bod yn rhaid i rywbeth newid?