English: The issue about being called at this point in the debate is finding something original to say, but I will do what others have done and reflect on my own personal reflections and memories of Her Majesty. Particularly, in this Chamber in 2016, I was sitting probably where Jack Sargeant is sitting now, directly opposite the Chief Executive, which is where the Queen was sitting, and she was looking directly at me. I have to say, Llywydd, I feel uncomfortable when you look directly at me. [ Laughter.] At that point in time, I wasn't sure whether she had a frown on her face - I wasn't sure whether I had upset her, and I was thinking, 'Oh my God, I've upset her - it's probably because I'm wearing a red tie'. But, at a certain point during the course of the session, that smile broke out, and she did actually give me - and I'm not making this up - a reassuring smile. So, I could rest easy for the rest of that session, and think, 'One thing I haven't done is upset the Queen'. And I don't know about you, Llywydd, but I may have upset you in the past. [ Laughter.] There are those of us in this Chamber who have particular political views - those who are in favour of the status quo, who wish to see the status quo continuing, and those of us who wish to see a challenge to the current democratic arrangements of this nation. But, what we've seen in the Chamber today has been those who have those different views seen reflected in the head of state their views too. I think the leader of Plaid Cymru made a rather pointed speech, which reflected some views that may not be reflected by those of the leader of the opposition, who saw in the Queen his own political perspectives. I think that is a gift of the head of state: to be able to do that and to be able to be a truly apolitical head of state in whom we can see ourselves reflected and, in this Chamber, unite ourselves in admiration. That involved a huge a sacrifice of her life - her personal life - through the course of those 96 years. In the very last days of her service, she was in service to the country; we saw those pictures at Balmoral two days before she died. As others have mentioned their own family, I was taken back to my grandmother's death at Caerphilly miners, and she was active until the day before she died. I remember the family gathering around - I was there with my parents - and she passed away in Caerphilly miners hospital. The difference was that we, as a family then, had time to grieve in private and in peace, and the King does not have that luxury. The next days for the King are ones of work and duty, and they will not stop until his final days. I think the King can take comfort from the regular visits he made to his mother during her last days, but at the same time, he can take comfort in the condolences that have been offered in this Chamber today. He has a very public role; it's incredibly difficult to carry through the legacy of his mother, but we can support that through what we've said here in this Chamber. I do just want to think about the King and some of the visits he's made to my constituency. He's visited the Caerphilly miners hospital, and I did manage to tell him that I was born there. We did have a conversation about it, and I've got to say that he was very genuine and a very warm person, and I think he is well suited to the role he is now in. He has those challenges, although he did alarm us at one point when he started walking off down St Martin's Road on his own, without any police protection; indeed, a couple had walked past him without realising who he was. I think that that will change now that he is King. His duty now, his job, is to demonstrate the same thing that his mother did: that when we see him, we see our own views reflected, but not in a way that others see our views reflected - that they are universal, that he is a politically impartial head of state. That will be the challenge for the future of our democratic country. For those of us who want to see change, and those of us who wish to see status quo, what happens next will depend upon that. But I think that we can be united today in saying, 'God save the King'.
Welsh: Y broblem am gael fy ngalw ar yr adeg yma yn y ddadl yw dod o hyd i rywbeth gwreiddiol i'w ddweud, ond fe wnaf yr hyn y mae eraill wedi'i wneud a myfyrio ar fy myfyrdodau a fy atgofion personol fy hun o'i Mawrhydi. Yn enwedig, yn y Siambr hon yn 2016, roeddwn i'n eistedd mae'n debyg lle mae Jack Sargeant yn eistedd nawr, yn union gyferbyn â'r Prif Weithredwr, sef lle'r oedd y Frenhines yn eistedd, ac roedd hi'n edrych yn syth ataf i. Mae'n rhaid i mi ddweud, Llywydd, rwy'n teimlo'n anghyfforddus pan fyddwch chi'n edrych yn syth ataf i. [ Chwerthin.] Bryd hynny, doeddwn i ddim yn siŵr a oedd ganddi wg ar ei hwyneb - doeddwn i ddim yn siŵr a oeddwn i wedi ei ypsetio hi, ac roeddwn i'n meddwl, 'O mam bach, dwi wedi ei ypsetio hi - mae'n debyg oherwydd fy mod i'n gwisgo tei coch'. Ond, ar adeg benodol yn ystod y sesiwn, fe roddodd y wên honno, ac fe roddodd hi mewn gwirionedd - a dydw i ddim yn gwamalu - wên galonogol i mi. Felly, gallwn ymlacio am weddill y sesiwn honno, a meddwl, 'Un peth nad ydw i wedi'i wneud yw ypsetio'r Frenhines'. Ac nid wyf yn gwybod amdanoch chi, Llywydd, ond efallai fy mod wedi eich ypsetio chi yn y gorffennol. [ Chwerthin.] Mae rhai ohonom ni yn y Siambr hon sydd â safbwyntiau gwleidyddol penodol - y rhai sydd o blaid y drefn, sy'n dymuno gweld y drefn yn parhau, a'r rhai ohonom ni sy'n dymuno gweld her i drefniadau democrataidd presennol y genedl hon. Ond, yr hyn yr ydym ni wedi'i weld yn y Siambr heddiw oedd y rhai sydd â'r safbwyntiau gwahanol hynny yn cael eu hadlewyrchu ym mhennaeth y wladwriaeth hefyd. Credaf i arweinydd Plaid Cymru wneud araith eithaf penodol, a oedd yn adlewyrchu rhai safbwyntiau na fyddai, o bosib, yn cael eu hadlewyrchu gan rai arweinydd yr wrthblaid, a welodd yn y Frenhines ei safbwyntiau gwleidyddol ei hun. Rwy'n credu bod hynny'n rhodd sydd gan bennaeth gwladol: gallu gwneud hynny a gallu bod yn bennaeth gwladwriaeth wirioneddol anwleidyddol y gallwn weld adlewyrchiad o'n hunain ac, yn y Siambr hon, uno ein hunain mewn edmygedd. Roedd hynny'n golygu aberth enfawr yn ei bywyd - ei bywyd personol - drwy gyfnod y 96 mlynedd hynny. Yn nyddiau olaf ei gwasanaeth, roedd hi'n gwasanaethu'r wlad; gwelsom y lluniau hynny yn Balmoral ddeuddydd cyn iddi farw. Fel mae eraill wedi sôn am eu teulu eu hunain, cefais fy nhywys yn ôl i farwolaeth fy mam-gu yn Ysbyty'r Glowyr Caerffili, a bu hi'n weithgar tan y diwrnod cyn iddi farw. Rwy'n cofio'r teulu'n casglu o gwmpas - roeddwn yno gyda fy rhieni - a bu farw yn Ysbyty'r Glowyr Caerffili. Y gwahaniaeth oedd i ni, fel teulu bryd hynny, gael amser i alaru yn breifat ac mewn heddwch, a does gan y Brenin ddim y moethusrwydd hwnnw. Mae'r dyddiau nesaf i'r Brenin yn rhai o waith a dyletswydd, ac ni fydd diwedd i'r rheini tan ei ddyddiau olaf. Rwy'n credu y gall y Brenin gymryd cysur o'i ymweliadau rheolaidd â'i fam yn ystod ei dyddiau olaf, ond ar yr un pryd, gall gymryd cysur yn y cydymdeimladau sydd wedi eu cynnig yn y Siambr hon heddiw. Mae ganddo swyddogaeth gyhoeddus iawn; mae'n hynod o anodd parhau â gwaddol ei fam, ond gallwn gefnogi hynny drwy'r hyn rydym ni wedi'i ddweud yma yn y Siambr hon. Fe hoffwn i feddwl am y Brenin a rhai o'i ymweliadau â fy etholaeth. Mae wedi ymweld ag Ysbyty'r Glowyr Caerffili, ac fe wnes i lwyddo i ddweud wrtho y cefais fy ngeni yno. Fe gawson ni sgwrs am y peth, ac mae'n rhaid i mi ddweud ei fod yn ddiffuant iawn ac yn berson cynnes iawn, ac rwy'n credu ei fod yn addas iawn i'r swyddogaeth y mae bellach ynddi. Mae ganddo'r heriau hynny, er iddo ein dychryn ar un adeg pan ddechreuodd gerdded i lawr Heol Sant Martin ar ei ben ei hun, heb unrhyw amddiffyniad gan yr heddlu; yn wir, roedd cwpl wedi cerdded heibio iddo heb sylweddoli pwy oedd e. Credaf y bydd hynny'n newid nawr ei fod yn Frenin. Ei ddyletswydd nawr, ei swydd, yw dangos yr un peth a wnaeth ei fam: pan welwn ni ef, y gwelwn farn ein hunain yn cael ei hadlewyrchu, ond nid mewn ffordd y mae eraill yn gweld ein barn yn cael ei hadlewyrchu - eu bod yn perthyn i bawb, ei fod yn bennaeth diduedd ar wladwriaeth wleidyddol. Dyna fydd yr her i ddyfodol ein gwlad ddemocrataidd. I'r rhai ohonom ni sydd am weld newid, a'r rhai ohonom sy'n dymuno gweld y drefn yn parhau, bydd yr hyn sy'n digwydd nesaf yn dibynnu ar hynny. Ond credaf y gallwn ni fod yn unedig heddiw wrth ddweud, 'Duw gadwo'r Brenin'.