English: Thank you, Llywydd, and I'd like to thank Members for their contributions to today's debate. It is just over a week since the end of the firebreak. The early signs are encouraging, with cases of coronavirus continuing to fall. For the week ending 1 November, there were 8,660 confirmed cases in Wales, and for the week ending 15 November, there were 4,212 confirmed cases. So, fewer than half the weekly case numbers seen during the first week of the firebreak. And I do want to thank again the people of Wales for their hard work and sacrifice over the firebreak, and I do recognise this has been hard for people, so I really am grateful for everyone's efforts to do the right thing. Our exit from the firebreak recognises the need to be careful and cautious so that we do not lose its impact. The national measures introduced last week will be regularly reviewed to ensure they remain the right measures based on the latest evidence. We, of course, continue to closely monitor prevalence and the spread of the virus. We know that national rules are simpler and easier to communicate and for people to follow. But we recognise that things can change and if there was a flare up in a village, town or local area, we have a range of actions that could be taken. We're committed to ensuring that individuals and businesses across Wales can access the same level of support across the country so we don't disadvantage any particular region. We're proud that we took the difficult but necessary decision to act here earlier, based on the clear scientific and medical advice. We have been consistent in considering the science since the start of the pandemic. We remain keen to work with other Governments in the UK to consider and implement a UK-wide approach whenever possible, but our approach will, of course, prioritise doing the right thing to keep Wales safe. We will of course, though, continue to work with other Governments in the UK as we work out our plans for the festive period. It's important to remember that, when the UK Government previously announced the previous £1.2 billion Barnett consequential for Wales, more than half that money, £675 million, went on our NHS. And all of this Barnett share and all of the £5 billion referred to by the Conservatives is the result of announced or planned spend in England. It is not a matter of generosity or benevolence; it is how the union of the UK works. It is, though, a long way from what Wales will need to reverse the long-term damage caused by the pandemic. We remain disappointed that the UK Government has not responded to our continued request to provide the flexibility that we need to respond and to invest in Wales's recovery, especially the switching of capital to revenue, increasing the Welsh reserve and our borrowing power. We did, though, use the firebreak to strengthen our test, trace, protect service so that it's fit for the increased challenge we know it will face this winter. Last week, I announced an additional £15.7 million investment in test, trace, protect, taking the total investment in our contact-tracing workforce since June to over £60 million. The additional funding I've announced will allow local authorities to recruit an extra 1,300 contact tracers and advisers, taking the total workforce from 1,800 to 3,100. We've also set up a new all-Wales contact-tracing surge team to help on days when there are particularly high volumes of cases. Contact tracing is a key part of our response to the pandemic. Since the launch in June, our test, trace, protect service has successfully traced more than nine out of 10 contacts identified by new positive cases. On our wider support, we've made over £0.5 billion available through the local government emergency hardship fund. The funding responds to the needs of local authorities. The greater the need, the higher the funding. It covers all the services provided by local authorities, with specific ring-fenced funding for some areas, such as free school meals and adult social care. And we've recognised there has been an impact on authorities' ability to raise income. That's why we've been working with local government to assess that impact as the year progresses. In addition to the hardship fund, we've provided £2.85 million to support people on the council tax reduction scheme. Our communications campaign will remain focused on asking people to think carefully about their choices - not what we can do, but what we should do - because Government rules on their own won't keep people in Wales safe. We all need to think about what we can do to help prevent the spread of the virus and how we act to protect others. How we choose to act over the coming days and weeks will define the course of the virus. You can expect to see that message reinforced over the coming days and weeks on tv, radio and social media, and a range of diverse choices. I hope that will help people again to reconsider and to make choices in terms of what we all should do. Keeping our schools and education establishments open has been a key priority. To support education catch up, we've invested almost £29 million. That's enough to grow capacity in the system by around 600 teachers and 300 teaching assistants. We've provided £25 million for additional school cleaning to help keep our schools as clean and safe as possible for young people and school staff. We've also provided £2.3 million to provide free face coverings for all learners in secondary school and further education. This Welsh Government has acted swiftly and decisively to help protect Welsh businesses from the impact of coronavirus. Our £1.7 billion plus business support package complements other UK schemes, and it means that companies in Wales have access to the most generous offer of help anywhere in the UK. When we developed our own economic resilience fund, we did so to plug gaps left by the UK Government's package of support. So far, the economic resilience fund has helped more than 13,000 businesses with more than £300 million of support, protecting more than 100,000 jobs. And the new self-isolation payments have started from Monday this week. People on low incomes will be able to apply for a £500 payment if they have to self isolate because they have COVID or they've been advised to isolate by TTP, and it will be backdated to 23 November. As the pandemic continues, we will continue to review and refresh our approach, just as Huw Irranca-Davies called for. We'll continue to take account of the latest scientific and medical advice. That is the right way to respond to an unpredictable virus. That is how we have consistently acted to keep Wales safe. As I said, how we act and the choices we make over the coming days will influence what happens next. I ask everyone to reduce the number of people they're in contact with, to work from home if you can, to go out less and only travel if necessary, and please continue to keep your distance, wash your hands regularly, and wear a face covering where required. All of us need to play our part, to take care of ourselves and each other, and that is how, together, we will keep Wales safe. As I say, I ask Members to support amendments 2 and 4, and again thank Members for the debate today.
Welsh: Diolch, Lywydd, a hoffwn ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau i'r ddadl heddiw. Mae ychydig dros wythnos ers diwedd y cyfnod atal byr. Mae'r arwyddion cynnar yn galonogol, gyda nifer yr achosion o'r coronafeirws yn parhau i ostwng. Ar gyfer yr wythnos a ddaeth i ben ar 1 Tachwedd, cafwyd 8,660 o achosion wedi'u cadarnhau yng Nghymru, ac ar gyfer yr wythnos a ddaeth i ben ar 15 Tachwedd, cafwyd 4,212 o achosion wedi'u cadarnhau. Felly, llai na hanner y niferoedd wythnosol o achosion a welwyd yn ystod wythnos gyntaf y cyfnod atal byr. Ac rwy'n awyddus i ddiolch eto i bobl Cymru am eu gwaith caled a'u haberth dros y cyfnod atal byr, ac rwy'n cydnabod bod hyn wedi bod yn anodd i bobl, felly rwy'n ddiolchgar iawn am ymdrechion pawb i wneud y peth iawn. Wrth adael y cyfnod atal byr rydym yn cydnabod yr angen i fod yn ofalus fel na fyddwn yn colli ei effaith. Bydd y mesurau cenedlaethol a gyflwynwyd yr wythnos diwethaf yn cael eu hadolygu'n rheolaidd i sicrhau mai hwy yw'r mesurau cywir o hyd yn seiliedig ar y dystiolaeth ddiweddaraf. Rydym yn parhau i fonitro nifer yr achosion a lledaeniad y feirws yn ofalus wrth gwrs. Gwyddom fod rheolau cenedlaethol yn symlach ac yn haws eu cyfathrebu ac i bobl eu dilyn. Ond rydym yn cydnabod y gall pethau newid a phe bai clwstwr o achosion mewn pentref, tref neu ardal leol, mae gennym amrywiaeth o gamau y gellid eu cymryd. Rydym wedi ymrwymo i sicrhau y gall unigolion a busnesau ledled Cymru gael yr un lefel o gymorth ledled y wlad fel nad ydym yn rhoi unrhyw ranbarth penodol o dan anfantais. Rydym yn falch ein bod wedi gwneud y penderfyniad anodd ond angenrheidiol i weithredu'n gynharach yma, yn seiliedig ar gyngor gwyddonol a meddygol clir. Rydym wedi ystyried y wyddoniaeth yn gyson ers dechrau'r pandemig. Rydym yn dal i fod yn awyddus i weithio gyda Llywodraethau eraill yn y DU i ystyried a gweithredu dull gweithredu ledled y DU lle bynnag y bo modd, ond bydd ein dull gweithredu, wrth gwrs, yn rhoi'r flaenoriaeth i wneud y peth iawn i gadw Cymru'n ddiogel. Byddwn yn parhau i weithio gyda Llywodraethau eraill yn y DU wrth gwrs, wrth inni ystyried ein cynlluniau ar gyfer cyfnod y Nadolig. Pan gyhoeddodd Llywodraeth y DU swm canlyniadol Barnett blaenorol o £1.2 biliwn i Gymru, mae'n bwysig cofio bod mwy na hanner yr arian hwnnw, £675 miliwn, wedi mynd ar ein GIG. Ac mae'r holl gyfran Barnett a'r cyfan o'r £5 biliwn y cyfeiriodd y Ceidwadwyr ato yn deillio o wariant a gyhoeddwyd neu wariant arfaethedig yn Lloegr. Nid yw'n fater o haelioni na charedigrwydd; dyna sut y mae undeb y DU yn gweithio. Fodd bynnag, mae ymhell o'r hyn y bydd ei angen ar Gymru i wrthdroi'r difrod hirdymor a achosir gan y pandemig. Rydym yn dal yn siomedig nad yw Llywodraeth y DU wedi ymateb i'n cais parhaus i ddarparu'r hyblygrwydd sydd ei angen arnom ni i ymateb ac i fuddsoddi yn adferiad Cymru, yn enwedig newid cyfalaf yn refeniw, cynyddu cronfeydd wrth gefn Cymru a'n pŵer benthyca. Fodd bynnag, gwnaethom ddefnyddio'r cyfnod atal byr i gryfhau ein gwasanaeth profi, olrhain, diogelu fel ei fod yn addas ar gyfer yr her gynyddol y gwyddom y bydd yn ei hwynebu y gaeaf hwn. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddais fuddsoddiad ychwanegol o £15.7 miliwn ar gyfer profi, olrhain, diogelu, i fynd â chyfanswm y buddsoddiad yn ein gweithlu olrhain cysylltiadau ers mis Mehefin i dros £60 miliwn. Bydd yr arian ychwanegol rwyf wedi'i gyhoeddi yn caniatáu i awdurdodau lleol recriwtio 1,300 o swyddogion olrhain cysylltiadau a chynghorwyr ychwanegol, gan godi cyfanswm y gweithlu o 1,800 i 3,100. Rydym hefyd wedi sefydlu tîm rheoli ymchwydd newydd ar gyfer olrhain cysylltiadau i Gymru gyfan i helpu ar ddiwrnodau pan geir niferoedd arbennig o uchel o achosion. Mae olrhain cysylltiadau'n rhan allweddol o'n hymateb i'r pandemig. Ers ei lansio ym mis Mehefin, mae ein gwasanaeth profi, olrhain, diogelu wedi llwyddo i olrhain mwy na naw o bob 10 cyswllt a nodwyd gan achosion positif newydd. O ran ein cefnogaeth ehangach, rydym wedi darparu dros £0.5 biliwn drwy'r gronfa galedi frys i lywodraeth leol. Mae'r cyllid yn ymateb i anghenion awdurdodau lleol. Po fwyaf yw'r angen, y mwyaf yw'r cyllid. Mae'n cwmpasu'r holl wasanaethau a ddarperir gan awdurdodau lleol, gyda chyllid penodol wedi'i neilltuo ar gyfer rhai meysydd, megis prydau ysgol am ddim a gofal cymdeithasol i oedolion. Ac rydym wedi cydnabod y bu effaith ar allu awdurdodau i godi incwm. Dyna pam y buom yn gweithio gyda llywodraeth leol i asesu'r effaith honno wrth i'r flwyddyn fynd yn ei blaen. Yn ogystal â'r gronfa galedi, rydym wedi darparu £2.85 miliwn i gefnogi pobl ar gynllun gostyngiadau'r dreth gyngor. Bydd ein hymgyrch gyfathrebu'n parhau i ganolbwyntio ar ofyn i bobl feddwl yn ofalus am eu dewisiadau - nid yr hyn y gallwn ei wneud, ond beth y dylem ei wneud - oherwydd ni fydd rheolau'r Llywodraeth ar eu pen eu hunain yn cadw pobl Cymru'n ddiogel. Mae angen i bob un ohonom feddwl am yr hyn y gallwn ei wneud i helpu i atal lledaeniad y feirws a sut y gweithredwn i ddiogelu eraill. Bydd sut rydym yn dewis gweithredu dros y dyddiau a'r wythnosau nesaf yn diffinio cwrs y feirws. Gallwch ddisgwyl gweld y neges honno'n cael ei hatgyfnerthu dros y dyddiau a'r wythnosau nesaf ar y teledu, y radio a'r cyfryngau cymdeithasol, ac amrywiaeth o ddewisiadau amrywiol. Gobeithio y bydd hynny'n helpu pobl eto i ailystyried a gwneud dewisiadau o ran yr hyn y dylem i gyd ei wneud. Mae cadw ein hysgolion a'n sefydliadau addysg ar agor wedi bod yn flaenoriaeth allweddol. Er mwyn cefnogi addysg dal i fyny, rydym wedi buddsoddi bron i £29 miliwn. Mae hynny'n ddigon i ychwanegu tua 600 o athrawon a 300 o gynorthwywyr addysgu at gapasiti'r system. Rydym wedi darparu £25 miliwn ar gyfer gwaith glanhau ychwanegol mewn ysgolion er mwyn helpu i gadw ein hysgolion mor lân a diogel â phosibl i bobl ifanc a staff ysgolion. Rydym hefyd wedi darparu £2.3 miliwn i ddarparu gorchuddion wyneb am ddim i bob dysgwr ysgol uwchradd ac addysg bellach. Mae Llywodraeth Cymru wedi gweithredu'n gyflym ac yn bendant i helpu i ddiogelu busnesau Cymru rhag effaith y coronafeirws. Mae ein pecyn cymorth busnes gwerth £1.7 biliwn a mwy yn ategu cynlluniau eraill y DU, ac mae'n golygu bod cwmnïau yng Nghymru'n gallu cael y cynnig mwyaf hael o gymorth yn unrhyw ran o'r DU. Pan aethom ati i ddatblygu ein cronfa cadernid economaidd ein hunain, gwnaethom hynny i lenwi bylchau a adawyd gan becyn cymorth Llywodraeth y DU. Hyd yma, mae'r gronfa cadernid economaidd wedi helpu mwy na 13,000 o fusnesau gyda mwy na £300 miliwn o gymorth, a chan ddiogelu dros 100,000 o swyddi. Ac mae'r taliadau hunanynysu newydd wedi dechrau o ddydd Llun yr wythnos hon. Bydd pobl ar incwm isel yn gallu gwneud cais am daliad o £500 os bydd yn rhaid iddynt hunanynysu oherwydd bod ganddynt COVID neu am eu bod wedi cael cyngor i ynysu gan y rhaglen profi, olrhain, diogelu, a chaiff ei ôl-ddyddio i 23 Tachwedd. Wrth i'r pandemig barhau, byddwn yn parhau i adolygu ac adnewyddu ein dull o weithredu, yn union fel y galwodd Huw Irranca-Davies amdano. Byddwn yn parhau i ystyried y cyngor gwyddonol a meddygol diweddaraf. Dyna'r ffordd gywir o ymateb i feirws na ellir ei ragweld. Dyna sut rydym wedi gweithredu'n gyson i gadw Cymru'n ddiogel. Fel y dywedais, bydd sut y gweithredwn a'r dewisiadau a wnawn dros y dyddiau nesaf yn dylanwadu ar yr hyn fydd yn digwydd nesaf. Gofynnaf i bawb leihau nifer y bobl y maent mewn cysylltiad â hwy, i weithio gartref os gallwch, i fynd allan yn llai aml a pheidio â theithio heb fod angen gwneud hynny, a pharhewch i gadw eich pellter, golchi eich dwylo'n rheolaidd, a gwisgo gorchudd wyneb lle bo angen. Mae angen i bob un ohonom chwarae ein rhan er mwyn gofalu amdanom ein hunain a'n gilydd, a dyna sut, gyda'n gilydd, y byddwn yn cadw Cymru'n ddiogel. Fel y dywedais, gofynnaf i'r Aelodau gefnogi gwelliannau 2 a 4, ac unwaith eto diolch i'r Aelodau am y ddadl heddiw.