English: Diolch, Lywydd. On 20 September, the First Minister published our programme for government for the next five years, giving our commitment to continuing to build a united and connected society. To help realise this ambition, we have committed to the delivery of a multimodal integrated transport system for the whole of Wales, including the south and north Wales metros, which will act as the blueprint for integrated systems across Wales. Fundamental to our ambition will be the delivery of a more effective network of bus services. Local scheduled bus services are, and will continue to be, the foundation of our public transport system. It is a fact that more people in Wales use buses as a public transport alternative to the private motor vehicle for their daily commute to work and for leisure, and although we have witnessed a downward trend in the number of passenger journeys made on local bus services over the past decade, buses continue to account for more than 101 million passenger journeys each year. This is significantly more than the number of journeys undertaken on our rail network. So our long-term commitment to deliver a more effective network of buses is absolute, as is our commitment to support the bus industry in the short term. Last month, I announced a five-point plan to support the bus industry in Wales and, today, I want to provide Members with the opportunity to discuss the plan and consider how we might develop local bus services as part of the integrated public transport system that is fit for a modern and connected Wales. Like many Members in this Chamber, I've been surprised and saddened by the recent and sudden demise of three local bus companies serving some of our more rural communities, not only for the impact these closures have had on the people working for these companies, but the impact on the people living in the communities served by them. The loss of these vital services, enabling people to get to work, to hospital appointments and to education, brings into stark focus the reality of the fragility of our bus network. Under the five-point plan I announced last month, I'll be offering all bus companies in Wales dedicated professional assistance through Business Wales and Finance Wales, and will call on local authorities to make every effort to protect their funding for bus services in the current challenging economic climate. Whereas larger operators have teams of business advisers and access to highly qualified staff, many smaller operators may be family concerns that are run without those advantages. I want to ensure that these smaller bus companies have access to the advice and support that will help them become better and more resilient businesses. We will work proactively with local authorities to identify, at the earliest opportunity, potentially vulnerable bus services. Where these are identified, we will put a local strategy in place to respond to any planned withdrawal of services considered vital to the sustainability and well-being of the local community. I will be meeting leaders of the local authorities in Cardiff and Newport, together with the managing directors of their municipal bus companies, to gather intelligence on how sustainable bus networks can be operated whilst maintaining the social dividend by investing in service improvements. I will also work with the Confederation of Passenger Transport to combine the best characteristics of the private commercial sector with the social responsibility of the public sector operators in Wales. I have agreed to fund new bus co-ordinator posts, one in north Wales and one in south Wales, to bring together the various strands of policy and investment to develop the statutory bus quality partnership model. I am keen to see more formal agreements between local authorities and bus operators, preferably through these statutory bus quality partnership schemes. Finally, as part of this plan, I have agreed to hold a bus services summit in early 2017. The summit will bring together local authorities, bus operators, groups representing passengers and disabled people together with the Community Transport Association and other partners to consider how best bus services that are financially viable and sustainable in the longer term can be delivered. Whilst this action plan has been needed to deal with the very real threats posed to our local bus services in the short term, the summit will offer an opportunity to focus on the future, rather than on the past. I am convinced that a collaborative and creative approach to ensure a quality, equitable and sustainable bus network that serves communities whilst delivering value for money for the taxpayer is very much needed. Together, we need to define what we want our bus services to deliver as part of an integrated public transport system and then design a framework that can deliver these quality services. So, the timing of the summit could not be better, coming at a time when the improved devolved settlement offered through the Wales Bill will be coming into effect. The new settlement will enable us to put into place a framework for bus services that can deliver the improved network quality, frequency, reliability and punctuality that all of us in this Chamber want to see in place. The publication of the voluntary Welsh bus quality standards in March this year, setting out clearly, for the first time, the quality standards that we want to see in place for local bus services, is a good starting point. It is important that passengers can have confidence that the quality of local bus services will be universally applied to local scheduled bus services across the whole of Wales. The quality of service delivered in the more rural parts of Wales should be no less favourable than those provided within the metro or more urbanised parts of the country. I also welcome the Department for Transport's proposals, as part of the Bus Services Bill, to amend the Equality Act 2010 to require bus operators across Great Britain to provide disabled passengers with accessible information on board vehicles. Since 2013, we have supported the introduction of next-stop audio-visual announcement systems on buses to improve the accessibility to bus services for the blind and people with sight loss. We have encouraged bus operators to install these systems on board their vehicles as part of our Welsh bus quality standards and I look forward to working with ministerial colleagues in England and Scotland to ensure that quality accessible passenger information is universally available across Great Britain. The introduction of these systems, taken together with improved service quality, such as the continuing development of the TrawsCymru bus service, delivering improved longer-distance connectivity where rail services are limited or do not exist, demonstrates how the spiral of declining bus service patronage can be reversed, offering people a real alternative for meeting their transport needs. So, in looking to the future, we must be realistic. Delivering scheduled local bus services that are financially viable and sustainable in the longer term to every community in Wales may not be realistic, achievable or affordable. But I am not prepared to abandon more isolated communities to a life that is dependant wholly on the private motor car. That is simply not acceptable. So, at the summit, I will be calling on our partners, the bus industry and our local authority partners, to explore solutions to meet the transport needs of all our communities. We need an integrated transport and ticketing system comprising a mix of quality demand responsive transport services that interface far more effectively with local scheduled bus services and longer-distance services provided by our TrawsCymru network and rail franchise. This is a challenge that we in Welsh Government, together with local authorities and the bus and community transport sectors, must address. Together, I am confident that we can deliver a quality, equitable and sustainable bus network that provides communities and individuals across Wales with the services they need and which they deserve.
Welsh: Diolch, Lywydd. Ar 20 Medi, cyhoeddodd y Prif Weinidog ein rhaglen lywodraethu ar gyfer y pum mlynedd nesaf, gan roi ein hymrwymiad i barhau i adeiladu cymdeithas unedig a chysylltiedig. Er mwyn helpu i wireddu'r uchelgais hwn, rydym wedi ymrwymo i gyflwyno system drafnidiaeth integredig amlfoddol ar gyfer Cymru gyfan, gan gynnwys metro y de a'r gogledd, a fydd yn gweithredu fel glasbrint ar gyfer systemau integredig ar draws Cymru. Bydd cyflwyno rhwydwaith mwy effeithiol o wasanaethau bws yn sylfaenol i'n huchelgais. Gwasanaethau bysus rheolaidd lleol yw sylfaen ein system trafnidiaeth gyhoeddus, a bydd hynny'n parhau. Mae'n ffaith bod mwy o bobl yng Nghymru yn defnyddio bysus cyhoeddus fel dewis amgen i'r cerbyd modur preifat fel dull teithio dyddiol i'r gwaith ac ar gyfer hamdden. Ac er ein bod wedi gweld tuedd ar i lawr yn nifer y teithiau gan deithwyr ar wasanaethau bws lleol dros y degawd diwethaf, mae bysus yn parhau i gyfrif am fwy na 101 miliwn o deithiau bob blwyddyn. Mae hyn yn fwy o lawer na nifer y siwrneiau a wneir ar ein rhwydwaith rheilffyrdd. Felly, rydym wedi ymrwymo'n llwyr yn y tymor hir i ddarparu rhwydwaith bysus mwy effeithiol, yn ogystal ag ymrwymo i gefnogi'r diwydiant bysus yn y tymor byr. Y mis diwethaf, cyhoeddais gynllun pum pwynt i gefnogi'r diwydiant bysus yng Nghymru. Heddiw, rwyf am roi cyfle i'r Aelodau drafod y cynllun ac ystyried sut y gallem ddatblygu gwasanaethau bws lleol yn rhan o'r system drafnidiaeth gyhoeddus integredig sy'n addas ar gyfer Cymru fodern a chysylltiedig. Fel nifer o Aelodau yn y Siambr hon, rwyf wedi cael fy synnu a fy nhristáu gan dranc diweddar a sydyn dri chwmni bysus lleol oedd yn gwasanaethu rhai o'n cymunedau mwy gwledig, nid yn unig oherwydd yr effaith y mae hyn wedi'i chael ar y bobl sy'n gweithio i'r cwmnïau bysus, ond yr effaith ar y bobl sy'n byw yn y cymunedau a wasanaethir ganddynt. Mae colli'r gwasanaethau hanfodol hyn, a oedd yn galluogi pobl i fynd i'r gwaith, i fynd i apwyntiadau ysbyty ac i gael eu haddysg, yn dangos yn glir pa mor fregus y mae ein rhwydwaith bysus mewn gwirionedd. Dan y cynllun pum pwynt a gyhoeddais y mis diwethaf, byddaf yn cynnig cymorth proffesiynol ymroddedig i bob cwmni bysus yng Nghymru drwy Busnes Cymru a Chyllid Cymru, a byddaf yn galw ar awdurdodau lleol i wneud pob ymdrech i ddiogelu eu cyllid ar gyfer gwasanaethau bysus yn yr hinsawdd economaidd heriol bresennol. Mae timau o ymgynghorwyr busnes a staff cymwysedig iawn gan gwmnïau bysus mwy o faint, ond gall nifer o'r cwmnïau llai o faint fod yn fusnesau teuluol sy'n cael eu rhedeg heb y manteision hynny. Rwyf am sicrhau bod y cwmnïau bysus llai yn cael y cyngor a'r cymorth a fydd yn eu helpu i ddod yn fusnesau gwell a chryfach. Byddwn yn mynd ati i weithio gydag awdurdodau lleol i nodi, cyn gynted ag y bo modd, y gwasanaethau bysus sydd o bosibl mewn sefyllfa fregus. Lle bydd y rhain yn cael eu nodi, byddwn yn rhoi strategaeth leol ar waith i ymateb i unrhyw gynlluniau i ddileu gwasanaethau a ystyrir yn hanfodol i gynaliadwyedd a lles y gymuned leol. Byddaf yn cwrdd ag arweinwyr yr awdurdodau lleol yng Nghaerdydd a Chasnewydd, ynghyd â chyfarwyddwyr rheoli eu cwmnïau bysus trefol, i gasglu gwybodaeth am sut y gellir gweithredu rhwydweithiau bysus cynaliadwy, gan gynnal y difidend cymdeithasol, drwy fuddsoddi mewn gwelliannau i wasanaethau. Byddaf hefyd yn gweithio gyda'r Cydffederasiwn Cludiant Teithwyr i gyfuno nodweddion gorau'r sector masnachol preifat â chyfrifoldeb cymdeithasol y gweithredwyr yn y sector cyhoeddus yng Nghymru. Rwyf wedi cytuno i ariannu'r swyddi cydlynwyr bysus newydd, un yn y gogledd ac un yn y de, er mwyn dwyn ynghyd y gwahanol elfennau polisi a buddsoddiad i ddatblygu'r model partneriaeth ansawdd bysus statudol. Rwy'n awyddus i weld mwy o gytundebau ffurfiol rhwng awdurdodau lleol a gweithredwyr bysus, o ddewis drwy'r cynlluniau partneriaeth ansawdd bysus statudol hyn. Yn olaf, fel rhan o'r cynllun hwn, rwyf wedi cytuno i gynnal uwchgynhadledd ar wasanaethau bysus yn gynnar yn 2017. Bydd yr uwchgynhadledd yn dod ag awdurdodau lleol, gweithredwyr bysus, grwpiau sy'n cynrychioli teithwyr a phobl anabl ynghyd â'r Gymdeithas Cludiant Cymunedol a phartneriaid eraill at ei gilydd i ystyried y ffordd orau o gyflwyno gwasanaethau bws sy'n hyfyw yn ariannol ac yn gynaliadwy yn y tymor hwy. Roedd angen y cynllun gweithredu er mwyn ymdrin â'r bygythiadau go iawn i'n gwasanaethau bysus lleol yn y tymor byr, a bydd yr uwchgynhadledd hon yn gyfle i ganolbwyntio ar y dyfodol, yn hytrach na'r gorffennol. Rwy'n argyhoeddedig bod gwir angen dull cydweithredol a chreadigol o sicrhau rhwydwaith bysus teg a chynaliadwy o safon uchel sy'n gwasanaethu cymunedau ac yn sicrhau gwerth am arian i'r trethdalwr. Gyda'n gilydd, mae angen inni ddiffinio'r hyn yr ydym yn dymuno i'n gwasanaethau bysus ei gyflawni fel rhan o system drafnidiaeth gyhoeddus integredig, ac yna ddylunio fframwaith a all ddarparu'r gwasanaethau hyn o safon uchel. Felly, ni allai amseriad yr uwchgynhadledd fod yn well, gan ei bod yn dod ar adeg pan fydd y setliad datganoledig gwell a gynigir drwy Fil Cymru yn dod i rym. Bydd y setliad newydd yn ein galluogi ni i roi fframwaith ar waith ar gyfer gwasanaethau bysus a fydd yn gallu darparu'r gwelliant o ran ansawdd, rhwydwaith, amlder, dibynadwyedd a phrydlondeb y mae pob un ohonom yn y Siambr hon yn dymuno ei weld. Mae cyhoeddi'r safonau gwirfoddol o ran ansawdd bysus Cymru ym mis Mawrth eleni yn fan cychwyn da. Maent yn nodi'n glir, am y tro cyntaf, y safonau ansawdd yr ydym yn dymuno eu gweld ar waith o ran y gwasanaethau bysus lleol. Mae'n bwysig y gall teithwyr fod yn hyderus y bydd ansawdd y gwasanaethau bysus lleol yn gymwys yn gyffredinol i wasanaethau bysus rheolaidd lleol ar draws Cymru gyfan. Ni ddylai ansawdd y gwasanaeth a ddarperir yn rhannau mwy gwledig Cymru fod yn llai ffafriol na'r rhai a ddarperir o fewn y metro neu'r ardaloedd mwy trefol. Rwyf hefyd yn croesawu cynigion yr Adran Drafnidiaeth, fel rhan o'r Bil Gwasanaethau Bws, i ddiwygio Deddf Cydraddoldeb 2010 i'w gwneud yn ofynnol i weithredwyr bysus ledled Prydain Fawr ddarparu gwybodaeth hygyrch ar gerbydau i deithwyr anabl. Ers 2013, rydym wedi rhoi cefnogaeth i gyflwyno systemau clyweledol i gyhoeddi'r stop nesaf ar fysus i wneud y gwasanaethau bysus yn fwy hygyrch i'r deillion a phobl rhannol ddall. Rydym wedi annog gweithredwyr bysus i osod y systemau hyn ar eu cerbydau fel rhan o safonau ansawdd bysus Cymru, ac rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda chydweithwyr gweinidogol yn Lloegr a'r Alban i sicrhau bod gwybodaeth o ansawdd ar gael i deithwyr yn gyffredinol ar draws Prydain Fawr. Drwy gyflwyno'r systemau hyn, ynghyd â gwella ansawdd y gwasanaethau, megis datblygiad parhaus gwasanaeth bws TrawsCymru, sy'n darparu gwell cysylltedd teithiau pellter hir lle mae'r gwasanaethau rheilffordd yn brin neu ddim yn bodoli o gwbl, mae modd gwyrdroi'r dirywiad mewn nawddogaeth gwasanaethau bysus, gan gynnig dewis arall go iawn i bobl ddiwallu eu hanghenion cludiant. Felly, wrth edrych i'r dyfodol, rhaid inni fod yn realistig. Efallai na fydd darparu gwasanaethau bysus lleol rheolaidd sydd yn ariannol hyfyw ac yn gynaliadwy yn y tymor hwy i bob cymuned yng Nghymru yn realistig, yn gyraeddadwy neu'n fforddiadwy. Ond nid wyf yn barod i adael cymunedau mwy ynysig orfod byw bywyd sy'n dibynnu'n gyfan gwbl ar y car modur preifat. Nid yw hynny'n dderbyniol. Felly, yn yr uwchgynhadledd, byddaf yn galw ar ein partneriaid, y diwydiant bysus a'n partneriaid awdurdod lleol, i ystyried atebion i ddiwallu anghenion cludiant ein holl gymunedau. Mae angen cael system drafnidiaeth a thocynnau integredig sy'n cynnwys cymysgedd o wasanaethau cludiant o ansawdd sy'n ymateb i'r galw ac yn cydgysylltu'n llawer mwy effeithiol â gwasanaethau bysus rheolaidd lleol a gwasanaethau pellter hir a ddarperir gan ein rhwydwaith TrawsCymru a'n masnachfraint rheilffyrdd. Mae hon yn her y mae'n rhaid i ni yn Llywodraeth Cymru, ynghyd ag awdurdodau lleol a'r sectorau bysus a thrafnidiaeth gymunedol, fynd i'r afael â hi. Gyda'n gilydd, rwy'n hyderus y gallwn ddarparu rhwydwaith bysus teg a chynaliadwy o safon uchel sy'n rhoi i gymunedau ac unigolion ledled Cymru y gwasanaethau sydd eu hangen arnynt ac y maent yn eu haeddu.