English: This time of year is a chance for many to pause and consider those affected by armed conflict around the world. As someone who had a grandfather who served and remembers him talking about his experiences, I'm familiar with the impact the armed forces can have on your life, good and bad. We know from research conducted by the Plaid Cymru team in Westminster that ex-armed forces personnel often end up sleeping rough on the streets, in prison or dealing with substance misuse. Allied to this research was a call by our party for much improved aftercare for veterans, something that is particularly important in Wales given the disproportionately high numbers of armed service personnel, or former armed service personnel, from this country. The armed forces covenant, which was enshrined in law 10 years ago, was a response to the lack of fair play when it comes to the treatment of veterans. Things have got better since the introduction of this legislation, but there is room for improvement. For example, the armed forces expert group, which advises on how public services can meet the needs of the armed forces community, has said there are several things that the Government in Wales could do to make things better. This includes a national plan to implement changes from the Armed Forces Act 2006, a commitment to permanently fund the supporting service children in education Wales fund and extending housing priority to cover five years after leaving military service. Having said that, praise should be given when it's due, and Plaid Cymru welcomes the recent commitment in the autumn budget to establish the first veterans' commissioner for Wales. This will hopefully help to catch those who fall when they are forgotten about by those in Westminster who seem happy enough to send our men and women into conflict but less eager to help repair the damage this causes. Third sector organisations carry out fantastic work, but the Westminster Government needs to step up and do more for all those who have served and require ongoing support. When this happens, we may see a significant drop in the number of ex-armed services personnel ending up homeless or with some form of addiction. It will also ease the burden on the charity sector, which has to do what any responsible Government should be doing in the first place. A Government's obligation to people who have served does not end when they leave the forces, and the sooner that is realised by those in Westminster, the better. This Remembrance Day, a lasting and fitting testament to all those who have served would be to greatly improve state support services that will keep veterans in mind all year round, not just on Remembrance Day. Diolch yn fawr.
Welsh: Mae'r adeg hon o'r flwyddyn yn gyfle i lawer oedi ac ystyried y rhai y mae gwrthdaro arfog ledled y byd wedi effeithio arnyn nhw. Fel rhywun a oedd â thad-cu a wasanaethodd ac sy'n ei gofio yn sôn am ei brofiadau, rwy'n gyfarwydd â'r effaith y gall y lluoedd arfog ei chael ar eich bywyd, yn dda ac yn ddrwg. Rydym ni'n gwybod o ymchwil a gafodd ei gynnal gan dîm Plaid Cymru yn San Steffan fod cyn-bersonél y lluoedd arfog yn aml yn cysgu ar y strydoedd, yn y carchar neu'n ymdopi â chamddefnyddio sylweddau. Yn gysylltiedig â'r ymchwil hon roedd galwad gan ein plaid am well ôl-ofal i gyn-filwyr, rhywbeth sy'n arbennig o bwysig yng Nghymru o ystyried y niferoedd anghymesur o uchel o bersonél y lluoedd arfog, neu gyn-bersonél y lluoedd arfog, o'r wlad hon. Roedd cyfamod y lluoedd arfog, a gafodd ei ymgorffori yn y gyfraith 10 mlynedd yn ôl, yn ymateb i'r diffyg chwarae teg o ran trin cyn-filwyr. Mae pethau wedi gwella ers cyflwyno'r ddeddfwriaeth hon, ond mae lle i wella. Er enghraifft, mae grŵp arbenigol y lluoedd arfog, sy'n cynghori ar sut y gall gwasanaethau cyhoeddus ddiwallu anghenion cymuned y lluoedd arfog, wedi dweud bod sawl peth y gallai'r Llywodraeth yng Nghymru ei wneud i wella pethau. Mae hyn yn cynnwys cynllun cenedlaethol i weithredu newidiadau o Ddeddf y Lluoedd Arfog 2006, ymrwymiad i ariannu'n barhaol gronfa Cymru i gefnogi addysg plant y lluoedd arfog ac ymestyn blaenoriaeth tai i gynnwys pum mlynedd ar ôl gadael gwasanaeth milwrol. Wedi dweud hynny, dylid rhoi canmoliaeth pan fo'n ddyledus, ac mae Plaid Cymru yn croesawu'r ymrwymiad diweddar yng nghyllideb yr hydref i sefydlu comisiynydd cyn-filwyr cyntaf Cymru. Gobeithio y bydd hyn yn helpu i ddal y rhai sy'n syrthio pan fydd y rhai yn San Steffan, sy'n ymddangos yn ddigon hapus i anfon ein dynion a'n menywod i faes y gad ond sy'n llai awyddus i helpu i wella'r niwed y mae hyn yn ei achosi, yn anghofio amdanyn nhw. Mae sefydliadau'r trydydd sector yn gwneud gwaith gwych, ond mae angen i Lywodraeth San Steffan wella a gwneud mwy i bawb sydd wedi gwasanaethu ac y mae angen cymorth parhaus arnyn nhw. Pan fydd hyn yn digwydd, efallai y gwelwn ni ostyngiad sylweddol yn nifer cyn-bersonél y lluoedd arfog sy'n mynd yn ddigartref neu'n gaeth i rywbeth. Bydd hefyd yn lleddfu'r baich ar y sector elusennol, sy'n gorfod gwneud yr hyn y dylai unrhyw Lywodraeth gyfrifol fod yn ei wneud yn y lle cyntaf. Nid yw rhwymedigaeth Llywodraeth i bobl sydd wedi gwasanaethu yn dod i ben pan fyddan nhw'n gadael y lluoedd, a gorau po gyntaf y bydd y rhai yn San Steffan yn sylweddoli hynny. Diwrnod y Cofio hwn, testament parhaol a phriodol i bawb sydd wedi gwasanaethu fyddai gwella'n sylweddol wasanaethau cymorth y wladwriaeth a fydd yn cadw cyn-filwyr mewn cof drwy gydol y flwyddyn, nid ar Ddiwrnod y Cofio yn unig. Diolch yn fawr.