English: Assembly Members and stakeholders will see from the exchange that the Cabinet Secretary has addressed a small number of the committee's many concerns, but the majority of our questions are still unanswered. But I'm sure the Cabinet Secretary will address those today. Our report, 'Turning the tide', addresses several issues, including the Welsh Government's approach to enforcing, the availability of reliable data and funding and management of marine protected areas post Brexit. But, today, I will concentrate on the three key areas that came out of the inquiry: the need for the Welsh Government to take a stronger leadership role, the need for appropriate levels of resource, both financial and staffing, and the need for greater transparency in the work that is already ongoing. During our inquiry, we heard criticism from stakeholders about the lack of leadership from the Welsh Government. This is not a new complaint. Our predecessor committee heard calls for a stronger lead from the Welsh Government back in 2012. Stakeholders want the Welsh Government to give a clear strategic direction. This would ensure that a coherent management system for marine protected areas is in place and that it is understood by all. Simply put, for Wales to fully realise the benefits of its marine protected area sites, it must be managed effectively. The committee has therefore recommended that the Welsh Government should bring forward a marine protected area strategy and that all management authorities, including the Welsh Government, are fulfilling their duties and responsibilities in relation to marine protected area management. This recommendation was accepted by the Welsh Government, but it's apparent from the response there will be no marine protected area strategy. I hope that I've misunderstood that and there will be a marine protected area strategy. There will an action plan. The obvious concern is that this will not be the strategic document that is so badly needed. I hope that the term 'action plan' will be started off by a strategy, and the action plan will sit underneath that strategy, because we do need a strategy to take us forward, and the action plan should sit underneath that strategy rather than exist in isolation. Cabinet Secretary, stakeholders have been expressing concern about a lack of leadership for at least five years. These are sincere concerns from people about the marine environment. These are people who work in the environment, who take a deep interest in the environment and who want to see an improvement in marine protected areas management. Their concerns should be addressed. It's not clear from your response what, if anything, will be done differently in the future. These are people who really care about the marine environment, and whilst other Members here will get up and make speeches on it, these people care about it day in, day out, and for many of them it is the passion of their lives. The second key area was resources, both financial and staffing. Stakeholders did not ask for vast sums of money or a huge increase in staffing numbers. I think they actually understood that they were unlikely to get either of those. They were very pragmatic and understood the wider financial pressures the Welsh Government is under. But, they were clear: marine protected areas cannot be managed effectively without the appropriate level of resources. The committee notes that an additional £0.5 million has been made available for marine and fisheries in the 2018-19 budget. This is intended to address a variety of issues, including the costs associated with identifying and designating five new marine protected areas and ensuring that marine protected areas achieve and remain in favourable conditions. Of course, this additional resource is welcome, but we have sought reassurance from the Cabinet Secretary that this resource is sufficient to deliver their several ambitious priorities. Put simply, is there enough money to achieve what we want to see achieved? We were not reassured that the current staffing resources within Welsh Government are sufficient to deliver its marine conservation responsibilities. We were also concerned that a lack of resources would have a negative impact on Natural Resource Wales's ability to deliver its marine protected area-related activities in the immediate and medium terms. We also asked the Welsh Government to bring forward proposals for funding an area-based approach, with each management area having a dedicated officer. The evidence suggests that there are benefits to this approach, particularly for strengthening local delivery and facilitating cross-site collaboration, and, I would argue, perhaps most importantly, for people to know the person they have to go and see about a problem in the area. I think that having somebody in charge, somebody responsible for it, makes life a lot easier. These issues are addressed in our second recommendation, which the Welsh Government accepted in principle. However, the Cabinet Secretary has said she disagrees with an area-based approach, saying that she believes it would be more cost-effective and provide better value for money to focus on specific projects. It is, of course, the Cabinet Secretary's right to disagree with the committee's recommendations. However, it would be helpful to receive information to explain that alternative position. Members will see from our correspondence with the Cabinet Secretary that the committee has asked to see any financial analysis that supports the Cabinet Secretary's position. We have yet to receive that, but I'm sure, again, that will be provided for us this afternoon. Transparency - we'll turn now to our third key area. Many stakeholders felt strongly there was a lack of transparency in relation to the meetings of the considerable number of Welsh Government-led groups in this field. The committee welcomes the commitment given by the Cabinet Secretary that minutes of the marine protected areas management steering group will be published. We were also advised that updates from the steering group are also shared with the Wales marine stakeholder advisory and action group, and are available on the internet. However, no minutes of this group are available, only their terms of reference. I am disappointed that the Cabinet Secretary's response says that the notes from the Wales marine fisheries advisory group are available, but only on request. Why can't they just be put on the internet? People put lots and lots of things on the internet. People who are interested in it will be able to access it. If we get one thing out of today, please can we ask that those are put on the internet? If they're available to anybody who asks for them, then they're not being kept secret for any particular reason, then, to save people having to ask for them, let's just put them on the internet, and let people have access to them. For other Welsh-Government-led groups, summaries of meetings are available, but again only on request. And I make the same request to the Welsh Government - don't just only provide them on request, make them available on the internet. This does not address the considerable concerns expressed by stakeholders about the lack of transparency of these groups. I would be grateful if the Cabinet Secretary could explain why the minutes of all of these groups' meetings cannot be published. In conclusion, this is a vital area, given the value of our marine protected areas to supporting wildlife, our coastal tourism industry, and our fisheries. I am grateful to all the stakeholders and members of the public who contributed to the committee's work. I am also very grateful to members of the committee, who put an awful lot of time and effort into this project. I believe that this is an important report, however I must end by reiterating the committee's concerns that, despite all but one of our recommendations being accepted, there's a lack of clarity about what will change in practice and, as a consequence, whether any progress will actually be made. Cabinet Secretary, as we saw in yesterday's debate on the marine plan, this is an exciting time for marine policy in Wales, and there is support across this Chamber for a renewed emphasis on this policy. There's support in amongst the public, especially those in the voluntary and other sectors, who take an interest in the marine environment and this policy. You've got an awful lot of goodwill, Cabinet Secretary, from Members in here and from the public at large, and I hope you will use that goodwill to keep on taking things forward. I welcomed the marine report yesterday, and I think that that is a step forward. I hope you will take the opportunity to reassure stakeholders that this is a priority area for you, and that they can expect to see meaningful improvements as a result of this report. We've waited a long time for the marine to make its way to the top of the political agenda in Wales, and we have pushed it there this week. Let's hope that we can make substantial progress following this debate.
Welsh: Bydd Aelodau'r Cynulliad a rhanddeiliaid yn gweld yn yr ohebiaeth fod Ysgrifennydd y Cabinet yn mynd i'r afael â nifer fach o bryderon niferus y pwyllgor, ond mae'r rhan fwyaf o'n cwestiynau yn dal i fod heb eu hateb. Ond rwy'n siŵr y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn mynd i'r afael â'r rheini heddiw. Mae ein hadroddiad, 'Y Llanw'n troi?', yn mynd i'r afael â nifer o bethau, gan gynnwys dull Llywodraeth Cymru o orfodi, argaeledd data dibynadwy a chyllid, a rheoli ardaloedd morol gwarchodedig ar ôl Brexit. Ond heddiw, rwyf am ganolbwyntio ar y tri maes allweddol a ddeilliodd o'r ymchwiliad: yr angen i Lywodraeth Cymru fabwysiadu rôl arweiniol gryfach, yr angen am lefelau priodol o adnoddau, o ran arian a staffio, a'r angen am fwy o dryloywder yn y gwaith sydd eisoes yn mynd rhagddo. Yn ystod ein hymchwiliad, clywsom feirniadaeth gan randdeiliaid ynglŷn â diffyg arweiniad Llywodraeth Cymru. Nid yw hon yn gŵyn newydd. Clywodd y pwyllgor blaenorol alwadau am arweiniad cryfach gan Lywodraeth Cymru yn ôl yn 2012. Mae rhanddeiliaid eisiau i Lywodraeth Cymru roi cyfeiriad strategol clir. Byddai hyn yn sicrhau bod system reoli gydlynol ar waith ar gyfer ardaloedd morol gwarchodedig a bod pawb yn ei deall. Yn syml, os yw Cymru am wireddu manteision ei hardaloedd morol gwarchodedig yn llawn, mae'n rhaid eu rheoli'n effeithiol. Mae'r pwyllgor felly wedi argymell y dylai Llywodraeth Cymru gyflwyno strategaeth ar gyfer ardaloedd morol gwarchodedig a bod yr holl awdurdodau rheoli, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, yn cyflawni eu dyletswyddau a'u cyfrifoldebau mewn perthynas â rheoli ardaloedd morol gwarchodedig. Derbyniwyd yr argymhelliad hwn gan Lywodraeth Cymru, ond mae'n amlwg o'r ymateb na fydd unrhyw strategaeth ar gyfer ardaloedd morol gwarchodedig. Gobeithio fy mod wedi camddeall hynny ac y bydd yna strategaeth ar gyfer ardaloedd morol gwarchodedig. Bydd yna gynllun gweithredu. Y pryder amlwg yw nad honno fydd y ddogfen strategol sydd ei hangen mor ddybryd. Gobeithio y bydd y term 'cynllun gweithredu' yn cael ei gychwyn gan strategaeth, ac y bydd y cynllun gweithredu yn dod o dan y strategaeth honno, oherwydd rydym angen strategaeth er mwyn bwrw ymlaen, a dylai'r cynllun gweithredu fod o dan y strategaeth honno yn hytrach na bodoli ar wahân. Ysgrifennydd Cabinet, mae rhanddeiliaid wedi bod yn mynegi pryder am ddiffyg arweinyddiaeth ers pum mlynedd o leiaf. Mae'r rhain yn bryderon diffuant gan bobl ynglŷn â'r amgylchedd morol. Mae'r rhain yn bobl sy'n gweithio yn yr amgylchedd, pobl sydd â diddordeb dwfn yn yr amgylchedd ac sydd eisiau gweld gwelliant yn y modd y rheolir ardaloedd morol gwarchodedig. Dylid mynd i'r afael â'u pryderon. Nid yw'n glir yn eich ymateb beth, os oes rhywbeth, fydd yn cael ei wneud yn wahanol yn y dyfodol. Dyma bobl sy'n poeni o ddifrif am yr amgylchedd morol, ac er y bydd Aelodau eraill yma'n codi i areithio amdano, mae'r bobl hyn yn poeni amdano bob dydd o'r flwyddyn, ac i lawer ohonynt dyma sy'n rhoi angerdd i'w bywydau. Yr ail faes allweddol oedd adnoddau, yn ariannol ac o ran staffio. Ni ofynnodd rhanddeiliaid am symiau enfawr o arian na chynnydd enfawr yn y niferoedd staffio. Credaf eu bod, mewn gwirionedd, yn deall eu bod yn annhebygol o gael y naill na'r llall. Roeddent yn bragmataidd iawn ac yn deall y pwysau ariannol ehangach sydd ar Lywodraeth Cymru. Ond roeddent yn glir: ni ellir rheoli ardaloedd morol gwarchodedig yn effeithiol heb y lefel briodol o adnoddau. Mae'r pwyllgor yn nodi bod £0.5 miliwn ychwanegol ar gael ar gyfer y môr a physgodfeydd yng nghyllideb 2018-19. Bwriedir iddo fynd i'r afael ag amrywiaeth o faterion, gan gynnwys y costau sy'n gysylltiedig â nodi a dynodi pump o ardaloedd morol gwarchodedig newydd a sicrhau bod ardaloedd morol gwarchodedig yn cyrraedd ac yn parhau mewn cyflwr ffafriol. Wrth gwrs, mae'r adnodd ychwanegol hwn i'w groesawu, ond rydym wedi ceisio sicrwydd gan Ysgrifennydd y Cabinet fod yr adnodd hwn yn ddigonol i gyflawni'r nifer o flaenoriaethau uchelgeisiol sydd ganddynt. Yn syml, a oes digon o arian i gyflawni'r hyn rydym eisiau ei weld yn cael ei gyflawni? Ni chawsom sicrwydd fod yr adnoddau staffio presennol o fewn Llywodraeth Cymru yn ddigonol i gyflawni ei chyfrifoldebau cadwraeth forol. Roeddem hefyd yn pryderu y byddai diffyg adnoddau yn cael effaith negyddol ar weithgaredd Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n gysylltiedig ag ardaloedd morol gwarchodedig ar unwaith ac yn y tymor canolig. Rydym hefyd wedi gofyn i Lywodraeth Cymru gyflwyno cynigion ar gyfer cyllido dull sy'n seiliedig ar ardal, gyda swyddog penodedig i bob ardal reoli. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu bod manteision i'r dull hwn, yn arbennig o ran atgyfnerthu darpariaeth leol a hwyluso cydweithrediad traws-safle, a buaswn yn dadlau, efallai yn bwysicaf oll, y dylai pobl adnabod y person y mae'n rhaid iddynt fynd i'w gweld ynglŷn â phroblem yn yr ardal. Rwy'n credu bod cael rhywun wrth y llyw, rhywun sy'n gyfrifol amdano, yn gwneud bywyd yn llawer haws. Eir i'r afael â'r materion hyn yn ein hail argymhelliad, a dderbyniwyd mewn egwyddor gan Lywodraeth Cymru. Fodd bynnag, mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi dweud ei bod yn anghytuno â dull sy'n seiliedig ar ardal, gan ddweud ei bod yn credu y byddai canolbwyntio ar brosiectau penodol yn fwy costeffeithiol ac yn darparu gwell gwerth am arian. Mae gan Ysgrifennydd y Cabinet hawl i anghytuno ag argymhellion y pwyllgor wrth gwrs. Fodd bynnag, byddai'n ddefnyddiol cael gwybodaeth i egluro'r safbwynt amgen hwnnw. Bydd yr Aelodau'n gweld, yn ein gohebiaeth gydag Ysgrifennydd y Cabinet, fod y pwyllgor wedi gofyn am gael gweld unrhyw ddadansoddiad ariannol sy'n cefnogi safbwynt Ysgrifennydd y Cabinet. Nid ydym wedi derbyn hwnnw eto, ond rwy'n siŵr, unwaith eto, y bydd hwnnw'n cael ei ddarparu i ni y prynhawn yma. Tryloywder - fe drown yn awr at ein trydydd maes allweddol. Roedd llawer o randdeiliaid yn teimlo'n gryf fod yna ddiffyg tryloywder mewn perthynas â chyfarfodydd y nifer sylweddol o grwpiau a arweinir gan Lywodraeth Cymru yn y maes hwn. Mae'r pwyllgor yn croesawu'r ymrwymiad a roddwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet y bydd cofnodion y grŵp llywio ar reoli ardaloedd morol gwarchodedig yn cael eu cyhoeddi. Cawsom wybod hefyd fod diweddariadau gan y grŵp llywio yn cael eu rhannu â grŵp cynghori a gweithredu rhanddeiliaid Cymru ar faterion morol, ac ar gael ar y rhyngrwyd. Fodd bynnag, nid yw cofnodion y grŵp hwn ar gael, dim ond eu cylch gorchwyl. Rwy'n siomedig fod ymateb Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud bod nodiadau grŵp cynghori ar bysgodfeydd môr Cymru ar gael, ond ar gais yn unig. Pam na ellir eu rhoi ar y rhyngrwyd? Mae pobl yn rhoi llawer o bethau ar y rhyngrwyd. Bydd pobl sydd â diddordeb ynddo yn gallu cael mynediad ato. Os gallwn sicrhau un peth heddiw, os gwelwch yn dda, a gawn ni ofyn i'r rheini gael eu rhoi ar y rhyngrwyd? Os ydynt ar gael i unrhyw un sy'n gofyn amdanynt, yna nid ydynt yn cael eu cadw'n gyfrinachol am unrhyw reswm penodol, felly, i arbed pobl rhag gorfod gofyn amdanynt, gadewch i ni eu rhoi ar y rhyngrwyd, a gadael i bobl gael mynediad atynt. Ar gyfer grwpiau eraill a arweinir gan Lywodraeth Cymru, mae crynodeb o'r cyfarfodydd ar gael, ond unwaith eto, ar gais yn unig. Ac rwy'n gwneud yr un cais i Lywodraeth Cymru - peidiwch â'u darparu ar gais yn unig, gwnewch yn siŵr eu bod ar gael ar y rhyngrwyd. Nid yw hyn yn mynd i'r afael â'r pryderon sylweddol a fynegwyd gan randdeiliaid ynglŷn â diffyg tryloywder y grwpiau hyn. Buaswn yn ddiolchgar pe gallai Ysgrifennydd y Cabinet egluro pam na ellir cyhoeddi cofnodion cyfarfodydd y grwpiau hyn i gyd. I gloi, mae hwn yn faes hollbwysig, o ystyried gwerth ein hardaloedd morol gwarchodedig i gefnogi bywyd gwyllt, ein diwydiant twristiaeth arfordirol a'n pysgodfeydd. Rwy'n ddiolchgar i bob un o'r rhanddeiliaid a'r aelodau o'r cyhoedd a gyfrannodd at waith y pwyllgor. Rwyf hefyd yn ddiolchgar iawn i aelodau'r pwyllgor, a roddodd lawer iawn o amser ac ymdrech i'r prosiect hwn. Credaf fod hwn yn adroddiad pwysig, ond er gwaethaf y ffaith fod pob un ond un o'n hargymhellion wedi cael eu derbyn, mae'n rhaid i mi ddirwyn i ben drwy ailadrodd pryderon y pwyllgor fod diffyg eglurder ynglŷn â beth fydd yn newid yn ymarferol, ac o ganlyniad, pa un a fydd unrhyw gynnydd yn cael ei wneud mewn gwirionedd. Ysgrifennydd y Cabinet, fel y gwelsom ddoe yn y ddadl ar y cynllun morol, mae hwn yn gyfnod cyffrous i bolisi morol yng Nghymru, ac mae cefnogaeth ar draws y Siambr i bwyslais newydd ar y polisi hwn. Ceir cefnogaeth ymhlith y cyhoedd, yn enwedig yn y sector gwirfoddol a sectorau eraill sydd â diddordeb yn yr amgylchedd morol a'r polisi hwn. Mae gennych lawer iawn o ewyllys da gan Aelodau yn y fan hon, a'r cyhoedd yn gyffredinol, Ysgrifennydd y Cabinet, a gobeithio y byddwch yn defnyddio'r ewyllys da hwnnw i barhau i fwrw ymlaen. Croesewais yr adroddiad morol ddoe, a chredaf fod hwnnw'n gam ymlaen. Gobeithio y byddwch yn manteisio ar y cyfle i sicrhau rhanddeiliaid fod hwn yn flaenoriaeth i chi, ac y gallant ddisgwyl gweld gwelliannau ystyrlon o ganlyniad i'r adroddiad hwn. Rydym wedi aros am amser hir i'r môr wneud ei ffordd i frig yr agenda wleidyddol yng Nghymru, ac rydym wedi ei wthio yno yr wythnos hon. Gadewch i ni obeithio y gallwn wneud cynnydd sylweddol yn dilyn y ddadl hon.