English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I move the motion tabled in the name of my colleague Darren Millar on behalf of the Welsh Conservatives. Now, the motion before us calls for three simple things: for the Welsh Government to reconsider the position on face coverings, to ensure that localised lockdowns are proportionate to the threat of the virus in those specific communities, and to require all travellers entering Wales from overseas to undertake a COVID-19 test on arrival at Cardiff Airport. Now, the first of those issues has now been addressed, and, as of Monday, people in Wales in shops and other indoor public spaces have now had to wear a face covering. This policy change is very welcome, and I'm pleased to see the Welsh Government finally accepting the merits of face coverings and supporting the calls of opposition parties on this matter. Of course, Ministers could and should have acted sooner, particularly as evidence continued to grow regarding their potential benefits. For example, the Welsh Government's own technical advisory group updated its advice on face coverings on 11 August this year, noting that face coverings will reduce the dispersion of respiratory droplets and small aerosols that carry the virus into the air from an infected person, whilst providing some protection to the wearer. Indeed, both the SAGE Environmental and Modelling Group and the World Health Organization have also made it clear that face coverings have an important role as part of a package of prevention and control measures that can help limit the spread of the virus. It, therefore, begs the question why didn't the Welsh Government act sooner? And I know that Members across this Chamber were calling on the Government to do so. The mandatory use of face coverings in shops and other indoor public spaces could have had a significant impact on communities had the policy been announced a few months ago. The Welsh Government continue to tell the people of Wales that's it's taking a cautious approach to tackling the virus, and so it really made no sense not to use all the tools at its disposal to limit the virus as much as possible. Whatever the reason is behind the Welsh Government's delay in bringing forward a mandatory face covering policy, the important thing now will be ensuring that the changes to the rules are properly enforced to help reduce transmission of the virus. According to recent polling by YouGov, people in Wales are less likely to wear face masks than people in England or Scotland, which really highlights the need for consistent advice from the Welsh Government in order to reduce community transmission. Now, whilst the Welsh Government has made it clear that the use of face coverings in shops and other indoor public spaces is mandatory, that same leadership has not been shown in relation to schools. Instead, the Welsh Government's current guidance recommends face coverings for all members of the public over 11 years in indoor settings in which social distancing cannot be maintained, including schools and school transport. So, that begs the question, if the use of face coverings is mandatory for shops, why isn't it mandatory for schools? If the science has led the Welsh Government to introduce face coverings in shops, why not schools and colleges? Why does the Welsh Government feel the need to make the decision for shops and some indoor spaces, but in the case of schools and education providers, the responsibility was put on local authorities and individual providers? Therefore, I hope, in responding to today's debate, the Minister will be frank and upfront about why the Welsh Government has delayed in making the use of face coverings mandatory in some public areas. And I hope the Minister will also tell us why the Government chose to make the decision in relation to shops, but not schools and colleges. The second point of our motion calls on the Welsh Government to use local lockdown measures in response to significant increases in COVID-19 infection rates, and to ensure that those lockdowns are proportionate to the threat level posed in those communities in order to avoid a full Wales-wide lockdown. We know that in May, the Welsh Government made it abundantly clear that it wouldn't consider localised lockdowns, because, at the time, it argued that different rules could cause a great deal of confusion for people across the country. Indeed, the finance Minister actually went on to say that one of the strengths of the Welsh Government's message was that it was a very clear message applying equally across Wales. Clearly, the Welsh Government has changed its position on localised lockdowns and, as a result, Caerphilly has been locked down to help stem the spread of the virus in that community, and we hear today, of course, that that has also happened in Rhondda Cynon Taf. Of course, Members will remember that local restrictions were not considered in Wrexham following a spike in cases in July, despite the area seeing the second largest increase in cases in the UK. Now, we have made it clear on this side of the Chamber that we support the introduction of local restrictions to help stem significant increases in local community transmission and to help reduce the risk of any outbreaks becoming a national issue. However, it is absolutely crucial that the Welsh Government monitors any localised lockdown to ensure that it's effective and proportionate to the threat that the virus poses in that area. Therefore, perhaps in responding to this debate, the Minister will provide some further information regarding localised lockdowns - what discussions he's having with local authorities about the transmission of the virus in their areas - and perhaps he will also tell us a bit more about how the Welsh Government is monitoring the effectiveness of local lockdowns as things progress. Dirprwy Lywydd, that brings me to the final part of our debate, which calls on the Welsh Government to require all travellers entering Wales from overseas to undertake a COVID-19 test on arrival at Cardiff Airport. When Caerphilly was put into a localised lockdown, the health Minister made it very clear that the rise in cases was partly linked to people in the area returning from holiday, which has resulted in the virus recirculating within the local community. Therefore, at that point, surely it was critical that the Welsh Government ensured that passengers were tested once they arrived in Cardiff Airport. Indeed, in the health Minister's statement today on Rhondda Cynon Taf going into lockdown tomorrow, he makes reference to the fact that this has been necessary because of increases in new cases that have been driven by people returning from summer holidays in continental Europe. As Members are aware, airport testing is taking place across the world, and so, airport testing here is entirely feasible. Indeed, across the border, Labour MPs have actually campaigned for airport testing to take place in England. And yet, the airport in Britain that the Labour Party actually have control over has yet to actually test a single person. The shadow Home Secretary, Nick Thomas-Symonds, is right to say that a robust testing regime in airports could minimise the need for those returning from countries with high coronavirus prevalence to quarantine for two weeks. As Members are aware, I raised this issue with the First Minister yesterday afternoon, and he made it clear that practical issues have to be addressed, and that discussions are continuing with the management at Cardiff Airport. Therefore, perhaps the Minister can pass that information on to his party colleagues in Westminster, since they are so keen to push ahead with a testing regime in airports quickly. And, perhaps the Minister can tell us what exactly are the practical issues that need to be ironed out at Cardiff Airport, and when we are likely to see any progress on this issue. Dirprwy Lywydd, if I can briefly turn to some of the amendments tabled to this motion. Of course, with regard to amendment 1, since the debate was tabled, the Welsh Government has changed its position on the use of face coverings, and I am pleased that the Government has finally listened to our calls on this issue. We will, of course, be supporting amendments 6, 7 and 8, which seek to strengthen the motion and call on the Welsh Government to provide a COVID-19 plan for the coming period, explore the use of smart lockdowns in response to localised clusters, and urgently address issues within the current testing regime. Therefore, in closing, Dirprwy Lywydd, at the heart of this debate is a desire to forensically examine Wales's COVID-19 prevention and control measures, and to consider what more needs to be done to protect the people of Wales and limit the spread of the virus. I believe that Members are all pretty much on the same page here, and I know that we all share the aim of eradicating this awful virus from our communities and minimising its impact on our constituents. But, it's clear that more can and needs to be done. Dirprwy Lywydd, I hope that the Welsh Government will consider the proposals in our motion today and bring about testing at Cardiff Airport as a matter of urgency. No stone should be left unturned in protecting our communities and minimising the impact of COVID-19 in our communities. Therefore, I urge Members to support our motion.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod Darren Millar ar ran y Ceidwadwyr Cymreig. Nawr, mae'r cynnig sydd ger ein bron yn galw am dri pheth syml: i Lywodraeth Cymru ailystyried y safbwynt ar orchuddion wyneb, sicrhau bod cyfyngiadau symud lleol yn gymesur â bygythiad y feirws yn y cymunedau penodol hynny, a'i gwneud yn ofynnol i bob teithiwr sy'n dod i mewn i Gymru o dramor gael prawf COVID-19 wrth gyrraedd Maes Awyr Caerdydd. Nawr, mae'r cyntaf o'r materion hynny bellach wedi cael sylw, ac ers dydd Llun, mae pobl yng Nghymru mewn siopau a mannau cyhoeddus eraill dan do bellach wedi gorfod gwisgo gorchudd wyneb. Mae'r newid polisi hwn i'w groesawu'n fawr, ac rwy'n falch o weld Llywodraeth Cymru o'r diwedd yn derbyn rhinweddau gorchuddion wyneb ac yn cefnogi galwadau'r gwrthbleidiau ar y mater hwn. Wrth gwrs, fe allai ac fe ddylai Gweinidogion fod wedi gweithredu'n gynt, yn enwedig wrth i dystiolaeth barhau i dyfu ynglŷn â'u manteision posibl. Er enghraifft, diweddarodd grŵp cynghori technegol Llywodraeth Cymru ei gyngor ar orchuddion wyneb ar 11 Awst eleni, gan nodi y bydd gorchuddion wyneb yn lleihau gwasgariad diferion anadlol ac aerosolau bach sy'n cario'r feirws i'r awyr oddi wrth unigolyn sydd â'r haint, tra'n rhoi rhywfaint o ddiogelwch i'r sawl sy'n eu gwisgo. Yn wir, mae Grŵp Amgylcheddol a Modelu y Grŵp Cynghori Gwyddonol ar Argyfyngau (SAGE) a Sefydliad Iechyd y Byd hefyd wedi dweud yn glir fod gan orchuddion wyneb ran bwysig i'w chwarae yn rhan o becyn o fesurau atal a rheoli a all helpu i gyfyngu ar ledaeniad y feirws. Felly, mae'n codi'r cwestiwn pam na wnaeth Llywodraeth Cymru weithredu'n gynt? A gwn fod Aelodau ar draws y Siambr hon wedi galw ar y Llywodraeth i wneud hynny. Gallai'r defnydd gorfodol o orchuddion wyneb mewn siopau a mannau cyhoeddus eraill dan do fod wedi cael effaith sylweddol ar gymunedau pe bai'r polisi wedi'i gyhoeddi ychydig fisoedd yn ôl. Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i ddweud wrth bobl Cymru ei bod yn mabwysiadu ymagwedd ragofalus at drechu'r feirws, ac felly nid oedd yn gwneud synnwyr i beidio â defnyddio'r holl arfau a oedd ar gael iddi i gyfyngu cymaint â phosibl ar y feirws. Beth bynnag fo'r rheswm y tu ôl i oedi Llywodraeth Cymru cyn cyflwyno polisi ar orchuddion wyneb gorfodol, y peth pwysig yn awr fydd sicrhau bod y newidiadau i'r rheolau'n cael eu gorfodi'n briodol i helpu i leihau trosglwyddiad y feirws. Yn ôl arolwg barn diweddar gan YouGov, mae pobl yng Nghymru yn llai tebygol o wisgo masgiau wyneb na phobl yn Lloegr neu'r Alban, sy'n amlygu'r angen am gyngor cyson gan Lywodraeth Cymru er mwyn lleihau trosglwyddiad cymunedol. Nawr, er bod Llywodraeth Cymru wedi dweud yn glir fod defnyddio gorchuddion wyneb mewn siopau a mannau cyhoeddus eraill dan do yn orfodol, ni ddangoswyd yr un arweiniad mewn perthynas ag ysgolion. Yn hytrach, mae canllawiau cyfredol Llywodraeth Cymru yn argymell gorchuddion wyneb ar gyfer pob aelod o'r cyhoedd dros 11 oed mewn lleoliadau dan do lle na ellir cadw pellter cymdeithasol, gan gynnwys ysgolion a thrafnidiaeth ysgol. Felly, mae hynny'n codi'r cwestiwn, os yw defnyddio gorchuddion wyneb yn orfodol ar gyfer siopau, pam nad yw'n orfodol ar gyfer ysgolion? Os yw'r wyddoniaeth wedi arwain Llywodraeth Cymru i gyflwyno gorchuddion wyneb mewn siopau, pam ddim ysgolion a cholegau? Pam y mae Llywodraeth Cymru yn teimlo bod angen gwneud y penderfyniad ar gyfer siopau a rhai mannau dan do, ond yn achos ysgolion a darparwyr addysg, rhoddwyd y cyfrifoldeb ar awdurdodau lleol a darparwyr unigol? Felly, wrth ymateb i'r ddadl heddiw, rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn onest ac yn agored ynglŷn â pham y mae Llywodraeth Cymru wedi oedi cyn gwneud y defnydd o orchuddion wyneb yn orfodol mewn rhai mannau cyhoeddus. Ac rwy'n gobeithio y bydd y Gweinidog hefyd yn dweud wrthym pam y dewisodd y Llywodraeth wneud y penderfyniad mewn perthynas â siopau, ond nid ysgolion a cholegau. Mae ail bwynt ein cynnig yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddefnyddio cyfyngiadau symud lleol mewn ymateb i gynnydd sylweddol yng nghyfraddau heintio COVID-19, ac i sicrhau bod y cyfyngiadau'n gymesur â lefel y bygythiad a achosir yn y cymunedau hynny er mwyn osgoi cyfyngiadau symud drwy Gymru gyfan. Gwyddom fod Llywodraeth Cymru, ym mis Mai, wedi dweud yn gwbl glir na fyddai'n ystyried cyfyngiadau symud lleol, oherwydd, ar y pryd, dadleuai y gallai gwahanol reolau achosi llawer iawn o ddryswch i bobl ledled y wlad. Yn wir, aeth y Gweinidog cyllid ymlaen i ddweud mai un o gryfderau neges Llywodraeth Cymru oedd ei bod yn neges glir iawn a oedd yr un mor berthnasol ledled Cymru. Yn amlwg, mae Llywodraeth Cymru wedi newid ei safbwynt ar gyfyngiadau symud lleol ac o ganlyniad, mae Caerffili wedi bod dan gyfyngiadau symud i helpu i atal lledaeniad y feirws yn y gymuned honno, a chlywn heddiw, wrth gwrs, fod hynny wedi digwydd yn Rhondda Cynon Taf hefyd. Wrth gwrs, bydd yr Aelodau'n cofio na chafodd cyfyngiadau symud lleol eu hystyried yn Wrecsam yn dilyn cynnydd sydyn yn nifer yr achosion ym mis Gorffennaf, er mai'r ardal honno oedd wedi gweld y cynnydd mwyaf ond un yn nifer yr achosion yn y DU. Nawr, rydym wedi dweud yn glir ar yr ochr hon i'r Siambr ein bod yn cefnogi cyflwyno cyfyngiadau lleol i helpu i atal cynnydd sylweddol yn nhrosglwyddiad yr haint mewn cymunedau lleol ac i helpu i leihau risg o achosion yn dod yn broblem genedlaethol. Fodd bynnag, mae'n gwbl hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn monitro unrhyw gyfyngiadau symud lleol i sicrhau eu bod yn effeithiol ac yn gymesur â'r bygythiad y mae'r feirws yn ei achosi yn yr ardal honno. Felly, wrth ymateb i'r ddadl hon, efallai y gallai'r Gweinidog ddarparu rhywfaint o wybodaeth bellach am y cyfyngiadau symud lleol - pa drafodaethau y mae'n eu cael gydag awdurdodau lleol ynglŷn â throsglwyddiad y feirws yn eu hardaloedd - ac efallai y gallai ddweud ychydig mwy wrthym ynglŷn â sut y mae Llywodraeth Cymru yn monitro effeithiolrwydd cyfyngiadau symud lleol wrth i bethau fynd rhagddynt. Ddirprwy Lywydd, daw hynny â mi at ran olaf ein dadl, sy'n galw ar Lywodraeth Cymru i'w gwneud yn ofynnol i bob teithiwr sy'n dod i mewn i Gymru o dramor gael prawf COVID-19 wrth gyrraedd Maes Awyr Caerdydd. Pan gafodd Caerffili eu rhoi dan gyfyngiadau symud lleol, dywedodd y Gweinidog iechyd yn glir iawn fod cysylltiad rhannol rhwng y cynnydd mewn achosion a phobl yn yr ardal yn dychwelyd o'u gwyliau, sydd wedi arwain at y feirws yn lledaenu eto o fewn y gymuned leol. Felly, ar y pwynt hwnnw, does bosibl nad oedd hi'n allweddol fod Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod teithwyr yn cael prawf ar ôl iddynt gyrraedd Maes Awyr Caerdydd. Yn wir, yn natganiad y Gweinidog iechyd heddiw ar osod Rhondda Cynon Taf dan gyfyngiadau symud yfory, mae'n cyfeirio at y ffaith bod hyn wedi bod yn angenrheidiol oherwydd cynnydd yn nifer yr achosion newydd a achoswyd gan bobl yn dychwelyd o wyliau haf ar gyfandir Ewrop. Fel y gŵyr yr Aelodau, mae profion maes awyr yn digwydd ledled y byd, ac felly, mae profion maes awyr yn gwbl ymarferol yma. Yn wir, dros y ffin, mae ASau Llafur wedi ymgyrchu dros gynnal profion maes awyr yn Lloegr. Ac eto, nid yw'r maes awyr ym Mhrydain y mae gan y Blaid Lafur reolaeth drosto mewn gwirionedd wedi cynnal prawf ar unrhyw un eto. Mae Ysgrifennydd Cartref yr wrthblaid, Nick Thomas-Symonds, yn iawn i ddweud y gallai cyfundrefn brofi gadarn mewn meysydd awyr leihau'r angen i'r rhai sy'n dychwelyd o wledydd â chyfradd uchel o achosion o'r coronafeirws dreulio pythefnos dan gwarantin. Fel y gŵyr yr Aelodau, codais y mater hwn gyda'r Prif Weinidog brynhawn ddoe, a dywedodd yn glir fod yn rhaid mynd i'r afael â phroblemau ymarferol, a bod trafodaethau'n parhau gyda'r rheolwyr ym Maes Awyr Caerdydd. Felly, efallai y gall y Gweinidog drosglwyddo'r wybodaeth honno i'w gymheiriaid yn San Steffan, gan eu bod mor awyddus i fwrw ymlaen ar fyrder â threfn brofi mewn meysydd awyr. Ac efallai y gall y Gweinidog ddweud wrthym beth yn union yw'r problemau ymarferol y mae angen eu datrys ym Maes Awyr Caerdydd, a phryd y mae'n debygol y gwelwn unrhyw gynnydd ar y mater hwn. Ddirprwy Lywydd, os caf droi'n fyr at rai o'r gwelliannau a gyflwynwyd i'r cynnig. Wrth gwrs, o ran gwelliant 1, ers cyflwyno'r ddadl, mae Llywodraeth Cymru wedi newid ei safbwynt ar ddefnyddio gorchuddion wyneb, ac rwy'n falch fod y Llywodraeth o'r diwedd wedi gwrando ar ein galwadau ar y mater hwn. Byddwn yn cefnogi gwelliannau 6, 7 ac 8 wrth gwrs, sy'n ceisio cryfhau'r cynnig ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddarparu cynllun COVID-19 ar gyfer y cyfnod nesaf, i archwilio'r defnydd o gyfyngiadau symud clyfar wrth ymateb i glystyrau lleol, ac i fynd i'r afael ar frys â phroblemau yn y drefn brofi bresennol. Felly, wrth gloi, Ddirprwy Lywydd, wrth wraidd y ddadl hon mae awydd i archwilio mesurau atal a rheoli COVID-19 Cymru yn fforensig, ac ystyried beth arall sydd angen ei wneud i amddiffyn pobl Cymru a chyfyngu ar ledaeniad y feirws. Credaf fod yr Aelodau i gyd yn gytûn yma at ei gilydd, a gwn ein bod i gyd yn rhannu'r nod o ddileu'r feirws ofnadwy hwn o'n cymunedau a lleihau ei effaith ar ein hetholwyr. Ond mae'n amlwg y gellir ac y dylid gwneud mwy. Ddirprwy Lywydd, rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn ystyried yr argymhellion yn ein cynnig heddiw ac yn cyflwyno profion ym Maes Awyr Caerdydd ar fyrder. Dylid gwneud popeth yn ein gallu i ddiogelu ein cymunedau a lleihau effaith COVID-19 yn ein cymunedau. Felly, rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi ein cynnig.