English: I welcome this agreement between the Senedd and the Welsh Government. At a time when inter-governmental relations are often very poor, to put it mildly, it is so important that the Senedd is fully aware of what's going on. I hope the Senedd can co-operate with Welsh Government to try and improve inter-governmental relations. As I mentioned yesterday in the fire safety debate, it is the people of Wales that suffer when there is a breakdown between the Welsh and the UK Governments. We have seen, haven't we, recently, in the English channel, the tragic consequences when two Governments put politics in front of people. I do not want to see a second Grenfell Tower happen in Cardiff Bay or in Swansea whilst politicians are still squabbling about who pays for fire safety work. I don't want to see a second Aberfan happening whilst politicians are politicising coal tips instead of getting on with it and clearing this scar from our landscapes. Yes, as Huw Irranca-Davies mentioned, inter-governmental relations can appear to be a dry subject. I don't expect Members to show much interest in formal inter-governmental agreements, common frameworks, concordats, memoranda or other resolutions. But they are reflective of the relationship between Governments, whether it is constructive, obstructive or even at times destructive. This makes a huge difference to the lives of the people of Wales. I therefore welcome this agreement, because it provides us in the Senedd with the two cornerstones of our democracy: transparency and accountability. It will create greater transparency and therefore enable further scrutiny - our most important role as non-governing Members of the Senedd, as Alun Davies quite rightly stressed in the last debate. This agreement covers memoranda of understanding. As Members will know, these are not binding on the current Government, let alone successive Governments. They come into existence without any real scrutiny, and often should be in a piece of legislation rather than in a non-binding agreement between two executives. That's why it is so important that the Government is transparent about their existence and that there is an opportunity to challenge their contents. As part of this agreement, I welcome the Welsh Government's commitment to maintain a dedicated page on its own website providing all relevant formal inter-governmental agreements of all kinds that are in place between them and the UK Government. I don't for one minute imagine that the traffic to that page will be high, but it's important that they are there. It's important that they are accessible. I'm glad that this agreement provides an opportunity for the Legislation, Justice and Constitution Committee, and the Welsh Government, to suggest amendments to the agreement during this Senedd. Inter-governmental relations can change very quickly, and I sincerely hope that things will improve when the Westminster Government finally realises that their muscular unionism isn't achieving anything. I'm also pleased by the commitment in paragraph 16 of the agreement that when the Welsh Government intends to establish new arrangements to reach inter-governmental agreements, it will provide advance and adequate notice to the Legislation, Justice and Constitution Committee. The additional commitment from the First Minister on notifying the Senedd when the Welsh Government will consent and when it has consented to the UK Government exercising a delegated power in a devolved area is so important, to be a real monitoring tool for the Senedd. We've just heard in the debate about the increase of LCMs for primary legislation. It's also important to monitor and scrutinise the extent to which consent is being given to subordinate legislation. This is a matter, of course, that the committee, under Huw Irranca-Davies's chairmanship - . And I'll echo what Peter Fox said about his chairmanship of the committee; we are very fortunate to have him as Chair. We will be taking the lead on it. But as I said in the LCM debate, I hope other Members will take an interest and will become familiar with what's happening, because it does affect our Welsh democracy and therefore impacts the people we serve. Therefore, Dirprwy Lywydd, so endeth my second sermon - perhaps this time without the fire and brimstone - and I'd be very happy to welcome the Counsel General to my Welsh chapel at any convenient time, perhaps for the carol service this Sunday evening. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cytundeb hwn rhwng y Senedd a Llywodraeth Cymru. Ar adeg pan fo cysylltiadau rhynglywodraethol yn aml yn wael iawn a dweud y lleiaf, mae mor bwysig fod y Senedd yn gwbl ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd. Rwy'n gobeithio y gall y Senedd gydweithredu â Llywodraeth Cymru i geisio gwella cysylltiadau rhynglywodraethol. Fel y soniais ddoe yn y ddadl ar ddiogelwch tân, pobl Cymru sy'n dioddef pan fydd y berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn chwalu. Fe welsom yn ddiweddar, oni wnaethom, yn y Sianel, y canlyniadau trasig pan fydd dwy Lywodraeth yn rhoi gwleidyddiaeth o flaen pobl. Nid wyf am weld ail Dŵr Grenfell yn digwydd ym Mae Caerdydd nac yn Abertawe tra bo gwleidyddion yn dal i gecru ynglŷn â phwy sy'n talu am waith diogelwch tân. Nid wyf eisiau gweld ail Aberfan yn digwydd tra bo gwleidyddion yn gwleidyddoli tomenni glo yn hytrach na bwrw ati i glirio'r creithiau hyn o'n tirweddau. Fel y soniodd Huw Irranca-Davies, gall cysylltiadau rhynglywodraethol ymddangos yn bwnc sych. Nid wyf yn disgwyl i Aelodau ddangos llawer o ddiddordeb mewn cytundebau rhynglywodraethol ffurfiol, fframweithiau cyffredin, concordatiau, memoranda neu benderfyniadau eraill. Ond maent yn adlewyrchu'r berthynas rhwng Llywodraethau, boed yn adeiladol, yn rhwystrol neu hyd yn oed yn ddinistriol ar adegau. Mae hyn yn gwneud gwahaniaeth enfawr i fywydau pobl Cymru. Felly rwy'n croesawu'r cytundeb hwn, oherwydd mae'n rhoi dau gonglfaen ein democratiaeth i ni yn y Senedd: tryloywder ac atebolrwydd. Bydd yn creu mwy o dryloywder ac felly'n galluogi craffu pellach - ein rôl bwysicaf fel Aelodau anllywodraethol o'r Senedd, fel y pwysleisiodd Alun Davies yn gwbl briodol yn y ddadl ddiwethaf. Mae'r cytundeb hwn yn ymdrin â memoranda cyd-ddealltwriaeth. Fel y gŵyr yr Aelodau, nid yw'r rhain yn rhwymo'r Llywodraeth bresennol, heb sôn am Lywodraethau olynol. Dônt i fodolaeth heb unrhyw graffu go iawn, ac yn aml dylent fod mewn darn o ddeddfwriaeth yn hytrach nag mewn cytundeb nad yw'n rhwymol rhwng dwy weithrediaeth. Dyna pam ei bod mor bwysig fod y Llywodraeth yn dryloyw ynglŷn â'u bodolaeth a bod cyfle i herio eu cynnwys. Fel rhan o'r cytundeb hwn, rwy'n croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gynnal tudalen bwrpasol ar ei gwefan ei hun yn darparu'r holl gytundebau rhynglywodraethol ffurfiol perthnasol o bob math sydd ar waith rhyngddynt hwy a Llywodraeth y DU. Nid wyf am funud yn dychmygu y bydd y traffig i'r dudalen honno'n uchel, ond mae'n bwysig eu bod yno. Mae'n bwysig eu bod yn hygyrch. Rwy'n falch fod y cytundeb hwn yn rhoi cyfle i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, a Llywodraeth Cymru, awgrymu gwelliannau i'r cytundeb yn ystod y Senedd hon. Gall cysylltiadau rhynglywodraethol newid yn gyflym iawn, ac rwy'n mawr obeithio y bydd pethau'n gwella pan fydd Llywodraeth San Steffan yn sylweddoli o'r diwedd nad yw eu hundeboliaeth gyhyrol yn cyflawni dim. Rwyf hefyd yn falch o'r ymrwymiad ym mharagraff 16 o'r cytundeb, os yw Llywodraeth Cymru yn bwriadu sefydlu trefniadau newydd gyda'r nod o gyrraedd cytundeb rhynglywodraethol, y bydd yn rhoi rhybudd digonol ymlaen llaw i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad. Mae'r ymrwymiad ychwanegol gan y Prif Weinidog ar hysbysu'r Senedd pan fydd Llywodraeth Cymru yn cydsynio a phan fydd wedi cydsynio i Lywodraeth y DU arfer pŵer dirprwyedig mewn maes datganoledig mor bwysig, er mwyn iddo fod yn offeryn monitro go iawn ar gyfer y Senedd. Rydym newydd glywed yn y ddadl am y cynnydd mewn cynigion cymhwysedd deddfwriaethol ar gyfer deddfwriaeth sylfaenol. Mae hefyd yn bwysig monitro a chraffu i ba raddau y mae cydsyniad yn cael ei roi i is-ddeddfwriaeth. Mater yw hwn y bydd y pwyllgor o dan gadeiryddiaeth Huw Irranca-Davies - . Ac rwyf am adleisio'r hyn a ddywedodd Peter Fox am ei gadeiryddiaeth o'r pwyllgor; rydym yn ffodus iawn i'w gael fel Cadeirydd. Byddwn yn arwain ar hyn. Ond fel y dywedais yn y ddadl ar y cynnig cydsyniad deddfwriaethol, rwy'n gobeithio y bydd Aelodau eraill yn dangos diddordeb ac yn dod yn gyfarwydd â'r hyn sy'n digwydd, oherwydd mae'n effeithio ar ein democratiaeth yng Nghymru ac felly mae'n effeithio ar y bobl rydym yn eu gwasanaethu. Felly, Ddirprwy Lywydd, dyna ddiwedd fy ail bregeth - efallai y tro hwn heb y tân a'r brwmstan - a byddwn yn hapus iawn i groesawu'r Cwnsler Cyffredinol i fy nghapel Cymraeg ar unrhyw adeg gyfleus, i'r gwasanaeth carolau heno efallai. Diolch yn fawr.