techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: When we were all starting out on this inquiry, we didn't know that this would be the most important issue for us all, and, to be honest, I'm a little saddened that there aren't more people here in the Chamber, because this is the most important issue that we're all facing and all the people that we represent are facing. I'd like to start by, first of all, thanking the individuals and organisations who participated in this inquiry, and the Minister too, and also our Chair and my fellow Members. It is important that this report is set in its context, given what we are facing now, and, as I said, this is the single most important issue. In our hearts and in our heads we should all be thinking, 'We have to focus on this for the sake of the people that we all represent.' Forty-five per cent of households in Wales are likely to be in fuel poverty this year. The Bank of England has predicted that inflation will hit around 13 per cent by the end of the year. Some 70 per cent of people living in fuel poverty don't receive any benefits and much of the support available isn't relevant to them, therefore. And prior to the pandemic and the current cost-of-living crisis, a third of children in Wales were facing poverty. I want to focus on one of the elements that we looked at, and I know that this has already been referred to this afternoon, and that is the Government's Warm Homes programme, and Arbed and Nest.
Welsh: Pan oeddem ni i gyd yn dechrau allan ar yr ymchwiliad yma, doeddem ni ddim yn gwybod mai hwn fyddai'r pwnc mwyaf pwysig i ni i gyd, ac i ddweud y gwir, dwi'n teimlo tipyn bach yn drist fod yna ddim mwy o bobl yma yn y Siambr, achos hwn ydy'r peth mwyaf pwysig i ni i gyd ac i'r bobl rydyn ni'n eu cynrychioli hefyd. Hoffwn i ddechrau trwy ddiolch yn gyntaf i'r unigolion a'r cyrff hynny wnaeth gymryd rhan yn yr ymchwiliad yma, y Gweinidog a hefyd y Cadeirydd a'm cyd-Aelodau. Mae'n bwysig bod yr adroddiad yn cael ei greu yn y cyd-destun rydym ni i gyd ynddo, hynny yw, beth rydyn ni'n ei wynebu rŵan a beth dwi'n ei ddweud: hwn ydy'r peth mwyaf pwysig. Dylem ni i gyd yn ein calon ac yn ein pen fod yn meddwl, 'Mae'n rhaid inni ganolbwyntio ar hyn ar gyfer y bobl rydyn ni i gyd yn eu cynrychioli.' Mae 45 y cant o aelwydydd yng Nghymru yn debygol o fod mewn tlodi ynni eleni. Mae Banc Lloegr wedi rhagdybio y bydd chwyddiant yn cyrraedd rhyw 13 y cant erbyn diwedd y flwyddyn. Nid yw rhyw 70 y cant o'r bobl sy'n byw mewn tlodi ynni yn derbyn unrhyw fath o fudd-daliadau ac nid, felly, yw llawer o'r cymorth sydd ar gael yn berthnasol iddynt. A chyn y pandemig a chyn yr argyfwng costau byw yma, roedd traean o blant yng Nghymru yn wynebu tlodi. Dwi eisiau canolbwyntio ar un o'r elfennau roeddem ni'n edrych arnynt, a dwi'n gwybod bod hyn wedi cael ei drafod y prynhawn yma, hynny yw, Cartrefi Clyd y Llywodraeth, ac Arbed a Nest.
English: Thank you very much. Thank you to all the people who took part in the debate, particularly those who haven't been involved in the committee's deliberations. I think it's particularly important to hear from other people who are able to give a particular specialist view, whether it's of their constituency or of their specialist interest in fuel poverty. I think that there is still quite a lot of need to clarify a lot of the detail on all of this, and the committee is going to follow up with some written correspondence so that we can get a better idea of exactly (a) how we're going to respond to the current crisis, and, (b) the latest Warm Homes programme, which I appreciate is the Minister for Climate Change's remit, and she is currently not able to be with us. So, we look forward to her very important plans for the long-term future of our country.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Diolch i'r holl bobl a gymerodd ran yn y ddadl, yn enwedig y rhai sydd heb fod yn rhan o drafodaethau'r pwyllgor. Rwy'n credu ei bod yn arbennig o bwysig clywed gan bobl eraill sy'n gallu rhoi barn arbenigol benodol, boed hynny o'u hetholaeth neu o'u diddordeb arbenigol mewn tlodi tanwydd. Rwy'n credu bod angen o hyd i egluro llawer o'r manylion ar hyn i gyd, a bydd y pwyllgor yn cymryd camau dilynol ac yn darparu gohebiaeth ysgrifenedig fel y gallwn gael gwell syniad o (a) sut yn union y gwnawn ymateb i'r argyfwng presennol a (b) y rhaglen Cartrefi Clyd ddiweddaraf, y sylweddolaf ei bod yn rhan o gylch gwaith y Gweinidog Newid Hinsawdd, ac nid yw'n gallu bod yma ar hyn o bryd. Felly, edrychwn ymlaen at ei chynlluniau pwysig iawn ar gyfer dyfodol hirdymor ein gwlad.
English: Item 8 is withdrawn.
Welsh: Mae eitem 8 wedi'i thynnu yn ôl.
English: Item 9 has been postponed to 28 September.
Welsh: Mae eitem 9 y prynhawn yma wedi'i gohirio tan 28 Medi.
English: And item 10 is postponed to 12 October.
Welsh: Ac mae eitem 10 wedi'i gohirio tan 12 Hydref.
English: We will therefore move on to our next item, the motion to suspend Standing Orders to allow amendments to NDM8073 to be considered. I call on a member of the Business Committee to formally move. Darren Millar.
Welsh: Felly, symudwn ymlaen, a'r eitem nesaf yw cynnig i atal Rheolau Sefydlog dros dro i alluogi gwelliannau a gyflwynwyd i NDM8073 gael eu hystyried. Galwaf ar aelod y Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig. Darren Millar.
English: The proposal is to suspend Standing Orders. Does any Member object? No. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36.
Welsh: Y cwestiwn yw: a ddylid atal Rheolau Sefydlog dros dro? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, mae'r cynnig wedi'i dderbyn yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.
English: We now move to item 11, the Plaid Cymru debate - cost of living. I call on Sioned Williams to move the motion.
Welsh: Nesaf yw eitem 11, dadl Plaid Cymru - costau byw. Galwaf ar Sioned Williams i wneud y cynnig.
English: I have selected the two amendments to the motion. If amendment 1 is agreed, amendment 2 will be deselected. I call on Peter Fox to move amendment 1, tabled in the name of Darren Millar.
Welsh: Rwyf wedi dethol y ddau welliant i'r cynnig. Os caiff gwelliant 1 ei dderbyn, caiff gwelliant 2 ei ddad-ddethol. Galwaf ar Peter Fox i gynnig gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Darren Millar.
English: I call on the Minister for Social Justice to move formally amendment 2, tabled in the name of Lesley Griffiths.
Welsh: Galwaf ar y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol i gynnig yn ffurfiol welliant 2 a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths.
English: I would like to begin just by echoing Sioned Williams's calls. If we're serious about tackling this emergency, then we must support what the proposals are here. And I would like to dispute Peter Fox's assertion that our motion is party political. It isn't. It offers practical steps that we can take here now. If anything is party political, it's your amendment, which lists what the UK Government have been doing, and also, the Labour amendment is also a list of things that have been taken, not additional things we can do, because the steps that have been taken by both Governments aren't going far enough, and there is more we can do. We have to accept that political decisions are responsible for this crisis, and we must take into account that there are things that are within our control here, and the list that we have in our motion should be supported by everybody, if we're acknowledging the scale of the crisis.
Welsh: Hoffwn ddechrau drwy adleisio galwadau Sioned Williams. Os ydym o ddifrif ynglŷn â mynd i'r afael â'r argyfwng hwn, mae'n rhaid inni gefnogi'r cynigion yma. A hoffwn anghytuno â honiad Peter Fox fod ein cynnig yn bleidiol wleidyddol. Nid yw hynny'n wir. Mae'n cynnig camau ymarferol y gallwn eu rhoi ar waith yma nawr. Os oes unrhyw beth yn bleidiol wleidyddol, eich gwelliant chi yw hwnnw, sy'n rhestru'r hyn mae Llywodraeth y DU wedi bod yn ei wneud, a hefyd, mae gwelliant Llafur hefyd yn rhestr o bethau sydd wedi'u gwneud, nid pethau ychwanegol y gallwn eu gwneud, oherwydd nid yw'r camau sydd wedi'u rhoi ar waith gan y ddwy Lywodraeth yn mynd yn ddigon pell, ac mae mwy y gallwn ei wneud. Mae'n rhaid inni dderbyn mai penderfyniadau gwleidyddol sy'n gyfrifol am yr argyfwng hwn, a rhaid inni ystyried bod yna bethau sydd o fewn ein rheolaeth yma, a dylai'r rhestr sydd gennym yn ein cynnig ni gael ei chefnogi gan bawb os ydym yn cydnabod maint yr argyfwng.
English: There is one important lever that has been referred to that is in your control, which would make immediate, direct impact upon people's situation, and that would be imposing a rent freeze in the private sector and imposing a moratorium on evictions in the private rental sector. That wouldn't have any fiscal consequences to the Welsh Government but would have huge consequences for many, many families that are struggling at the moment.
Welsh: Mae gennych un dull pwysig y cyfeiriwyd ato eisoes, a fyddai'n effeithio'n uniongyrchol ar sefyllfa pobl ar unwaith, sef gorfodi i renti yn y sector preifat gael eu rhewi a gosod moratoriwm ar droi pobl allan yn y sector rhentu preifat. Ni fyddai hynny'n arwain at unrhyw ganlyniadau cyllidol i Lywodraeth Cymru ond byddai'n arwain at ganlyniadau enfawr i lawer iawn o deuluoedd sy'n ei chael hi'n anodd ar hyn o bryd.
English: Well, I think it is important, as the First Minister did say yesterday on this point, that we actually do have a rent freeze in the public sector here in Wales until the end of March. I mean, these are crucial issues in relation to reaching out in terms of rent issues, which of course we will be addressing. But that rent freeze is in place. I think, just looking at our £330 million cost-of-living package - [ Interruption. ]
Welsh: Wel, credaf ei bod yn bwysig, fel y dywedodd y Prif Weinidog ddoe ar y pwynt hwn, fod rhenti yn cael eu rhewi yn y sector cyhoeddus yma yng Nghymru tan ddiwedd mis Mawrth. Mae'r rhain yn bethau hollbwysig ar gyfer estyn allan ar faterion rhent, a byddwn yn mynd i'r afael â hwy wrth gwrs. Ond mae rhewi rhenti eisoes yn digwydd. O edrych ar ein pecyn costau byw o £330 miliwn - [ Torri ar draws.]
English: Sorry, will the Minister - ? [ Inaudible.] I was referring to an imposition of a rent freeze in the private sector. That hasn't been imposed by the Welsh Government yet, has it, and it wouldn't have any fiscal consequences, but it would have huge, beneficial consequences for families.
Welsh: Mae'n ddrwg gennyf, a wnaiff y Gweinidog - ? [ Anghlywadwy.] Roeddwn yn cyfeirio at orfodi rhenti i gael eu rhewi yn y sector preifat. Nid yw hynny wedi'i orfodi eto gan Lywodraeth Cymru, ac ni fyddai'n arwain at unrhyw ganlyniadau cyllidol, ond byddai'n arwain at ganlyniadau enfawr a buddiol i deuluoedd.
English: I've sat here and listened to this debate for the past hour with interest, and just once from Carolyn Thomas I've heard a reference to Vladimir Putin's war against Russia, and especially with the chilling words from the Russian President this morning, stoking war again with Ukraine and creating tensions with the west. So, are you not prepared to make any reference whatsoever to the war between Russia and Ukraine for any of this happening, or are you just going to use the hour to just bash the UK Government?
Welsh: Rwyf wedi eistedd yma'n gwrando ar y ddadl hon am yr awr ddiwethaf gyda diddordeb, a dim ond unwaith gan Carolyn Thomas y clywais gyfeiriad at ryfel Vladimir Putin yn erbyn Rwsia, ac yn enwedig gyda'r geiriau iasoer gan Arlywydd Rwsia y bore yma, yn rhoi coed ar dân y rhyfel eto gydag Wcráin ac yn creu tensiynau gyda'r gorllewin. Felly, onid ydych yn barod i wneud unrhyw gyfeiriad o gwbl at y rhyfel rhwng Rwsia ac Wcráin am yr hyn sy'n digwydd, neu a ydych yn mynd i ddefnyddio'r awr gyfan i ladd ar Lywodraeth y DU?
English: Would you also agree that probably the thing that's easiest to do and needs to be done immediately is to end standing charges? People are putting £10, which they've taken a week to save up, into the meter, to find out that a quarter to a third of it has already been eaten up by standing charges when they weren't using the energy. That's simple. It shouldn't have to cost the Government anything. They could add it to the cost of energy, but that would help poor people more than anything else.
Welsh: A fyddech chi hefyd yn cytuno mai'r peth hawsaf i'w wneud, mae'n debyg, a'r peth y mae angen ei wneud ar unwaith, yw rhoi diwedd ar daliadau sefydlog? Mae pobl yn rhoi £10, y maent wedi cymryd wythnos i'w gynilo, yn y mesurydd, ac mae chwarter i draean ohono eisoes wedi mynd ar daliadau sefydlog pan nad oeddent yn defnyddio'r ynni. Mae hynny'n syml. Ni ddylai orfod costio unrhyw beth i'r Llywodraeth. Gallent ei ychwanegu at gost ynni, ond byddai hynny'n helpu pobl dlawd yn fwy na dim arall.
English: Da iawn, Mike. Just one more to add to the list of demands that Plaid Cymru are asking for. I'll finish on this. Jokingly, in a seminar I had in uni with Richard Wyn Jones, he said that perhaps there should be a statue of Thatcher outside the Senedd - I will ask Members to stick with me on this one for the time being. [ Laughter.] Thatcher was no doubt a contributing factor to devolution being accepted in Wales and this place being established because of the absolute hell the UK Government put working class people through during her premiership. They didn't have a Senedd then, but we do now. And whilst I would call on the UK Government to pull its finger out, equally I'd say the same to the Welsh Government. If they don't act, the UK Government that is, then all that will protect the people of Wales is this place. Support our calls and let's get on with it.
Welsh: Da iawn, Mike. Un peth arall i'w ychwanegu at y rhestr o ofynion y mae Plaid Cymru yn gofyn amdanynt. Rwyf am gloi gyda hyn. Mewn seminar a gefais yn y brifysgol gyda Richard Wyn Jones, dywedodd yn gellweirus efallai y dylai fod cerflun o Thatcher y tu allan i'r Senedd - fe ofynnaf i'r Aelodau fod yn amyneddgar gyda mi ar hyn. [ Chwerthin.] Heb os, roedd Thatcher yn ffactor a gyfrannodd at dderbyn datganoli yng Nghymru a sefydlu'r lle hwn oherwydd yr uffern lwyr y rhoddodd Llywodraeth y DU bobl ddosbarth gweithiol drwyddi yn ystod ei phrifweinidogaeth. Nid oedd ganddynt Senedd bryd hynny, ond mae gennym un bellach. Ac er y byddwn yn galw ar Lywodraeth y DU i dynnu ei bys allan, yn yr un modd, byddwn yn dweud yr un peth wrth Lywodraeth Cymru. Os na fyddant yn gweithredu, Llywodraeth y DU, hynny yw, yr unig beth sy'n mynd i amddiffyn pobl Cymru yw'r lle hwn. Cefnogwch ein galwadau, a gadewch inni fwrw ymlaen â'r gwaith.
English: The proposal is to agree the motion without amendment. Does any Member object? [ Objection.] Yes. I will defer voting on this item until voting time.
Welsh: Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [ Gwrthwynebiad.] Oes. Gohiriwn y bleidlais ar y cynnig tan y cyfnod pleidleisio.
English: Item 12 has been postponed to 28 September. We've now reached voting time. In accordance with Standing Order 12.18, I will suspend the meeting temporarily before proceeding to voting time.
Welsh: Mae eitem 12 wedi ei gohirio tan 28 Medi. Dyma ni'n cyrraedd y cyfnod pleidleisio. Yn unol â Rheol Sefydlog 12.18, byddaf yn atal y cyfarfod dros dro cyn symud i'r cyfnod pleidleisio.
English: The first vote this afternoon is on item 11, and I call for a vote on the motion tabled in the name of Siân Gwenllian. If the proposal is not agreed, we will vote on the amendments tabled to the motion. Open the vote. Close the vote. In favour 13, no abstentions, 39 against. Therefore, the motion is not agreed.
Welsh: Mae'r bleidlais gyntaf y prynhawn yma ar eitem 11, a galwaf am bleidlais ar y cynnig a gyflwynwyd yn enw Siân Gwenllian. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliannau a gyflwynwyd i'r cynnig. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 13, neb yn ymatal, 39 yn erbyn. Mae'r cynnig wedi ei wrthod.
English: I now call for a vote on amendment 1. If amendment 1 is agreed, amendment 2 will be deselected. Open the vote. Close the vote. In favour 13, no abstentions, 39 against. Therefore, amendment 1 is not agreed.
Welsh: Galwaf am bleidlais ar welliant 1. Os caiff gwelliant 1 ei dderbyn, caiff gwelliant 2 ei ddad-ddethol. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 13, neb yn ymatal, 39 yn erbyn. Mae gwelliant 1 wedi ei wrthod.
English: I now call for a vote on amendment 2, tabled in the name of Lesley Griffiths. Open the vote. Close the vote. In favour 27, no abstentions, 25 against. Therefore, amendment 2 is agreed.
Welsh: Galwaf nawr am bleidlais ar welliant 2, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 27, neb yn ymatal, 25 yn erbyn. Felly, mae gwelliant 2 wedi ei dderbyn.
English: I have one Member yet to vote.
Welsh: Mae gennyf un Aelod eto i bleidleisio.
English: Close the vote. In favour 27, no abstentions, 25 against. Therefore, the motion as amended is agreed.
Welsh: Cau'r bleidlais. O blaid 27, neb yn ymatal, 25 yn erbyn. Felly, mae'r cynnig wedi ei ddiwygio wedi ei dderbyn.
English: And that concludes voting time for today.
Welsh: A daw hynny â'r pleidleisio i ben am heddiw.
English: If Members are leaving, please do so quietly.
Welsh: Os oes Aelodau'n gadael, gwnewch hynny'n ddistaw.
English: The Member has indicated that she wants three people to speak, but as you can see, the time allocation is tight. Minister, you are not going to take 15 minutes, are you?
Welsh: Mae'r Aelod wedi dweud ei bod eisiau i dri pherson siarad, ond fel y gwelwch chi, mae'r dyraniad amser yn dynn. Weinidog, nid ydych am gymryd 15 munud, ydych chi?
English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I've said it several times already: the introduction of free school meals is a massive step in the right direction, particularly given the challenges people are now facing. Of course, I'd like to see it rolled out to comprehensive and further education colleges, but this isn't to detract from what is an ambitious undertaking in the first place. It's something I've been proud of as a member of Plaid Cymru, a policy that we've continuously pushed for a number of years now, and it's an example of what can be achieved when parties come together. We were absolutely right, as a party, to put this as our top priority going into those co-operation agreements. In terms of the opportunities, the reality is that they are endless - for well-being, for the economy, for the future of Wales. Hungry kids can't learn. Remove that hungry element and we begin to level the playing field - not entirely, but still by some way. It certainly was a lifeline for me. Perhaps my family and I didn't realise it at the time, but looking back it was definitely significant in getting me to where I am today. I know the Dirprwy Lywydd has said that time is tight. There's much more I want to say. I'm sure he's always keen to see me go over time, even though he won't admit it, but I am proud of this policy, I am proud of the fact that Wales is leading the way here, and I am grateful that this is happening.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwyf wedi ei ddweud sawl gwaith yn barod: mae cyflwyno prydau ysgol am ddim yn gam enfawr i'r cyfeiriad cywir, yn enwedig o ystyried yr heriau y mae pobl yn eu hwynebu yn awr. Wrth gwrs, hoffwn ei weld yn cael ei gyflwyno i ysgolion cyfun a cholegau addysg bellach, ond nid yw hyn yn tynnu oddi wrth yr hyn sy'n ymrwymiad uchelgeisiol yn y lle cyntaf. Mae'n rhywbeth y bûm yn falch ohono fel aelod o Blaid Cymru, polisi yr ydym wedi ymgyrchu drosto yn barhaus ers nifer o flynyddoedd bellach, ac mae'n enghraifft o'r hyn y gellir ei gyflawni pan fydd pleidiau'n dod at ei gilydd. Roeddem yn hollol iawn, fel plaid, i nodi hyn fel ein prif flaenoriaeth yn y cytundebau cydweithio hynny. O ran y cyfleoedd, maent yn ddiddiwedd mewn gwirionedd - ar gyfer llesiant, yr economi, a dyfodol Cymru. Nid yw plant llwglyd yn gallu dysgu. Os cewch wared ar yr elfen lwglyd, fe gewch wared ar anghydraddoldeb - nid yn gyfan gwbl, ond i raddau go helaeth. Roedd yn sicr yn achubiaeth i mi. Efallai nad oeddwn i a fy nheulu yn sylweddoli hynny ar y pryd, ond wrth edrych yn ôl, roedd yn bendant yn arwyddocaol o ran cyrraedd lle rwyf fi heddiw. Rwy'n gwybod bod y Dirprwy Lywydd wedi dweud bod amser yn dynn. Hoffwn ddweud llawer mwy. Rwy'n siŵr ei fod bob amser yn awyddus i fy ngweld yn mynd dros amser, er na fydd yn cyfaddef hynny, ond rwy'n falch o'r polisi hwn, rwy'n falch o'r ffaith bod Cymru'n arwain y ffordd yma, ac rwy'n ddiolchgar fod hyn yn digwydd.
English: Can I thank you, Jenny, for giving me an opportunity to say a few words? And can I also pay tribute to your work on a range of social justice issues since you were elected, and for your role as chair of our cross-party working group on free school meals, which I'm really pleased to be part of? School meals are of course a daily part of the diets of many children, and so it's important that they are healthy and nutritious, to help promote good health in those who receive them, as well as the associated educational benefits. There is then an opportunity to really think about how best we link up local producers to deliver high-quality food and procurement opportunities, opened up by the new schools meals policy, so that we can deliver not just benefits to students, but to local communities as well. For example, the upcoming Social Partnership and Public Procurement (Wales) Bill will enshrine the principle of socially responsible procurement into law. That procurement should be about more than simply who provides the cheapest product. So, I really hope that local authorities will get additional support and resources to strengthen their procurement capacity so that we can secure benefits for all, and I'd be interested to know what work is happening behind the scenes to review what foods schools currently access, and the potential for local producers to secure more access to schools through those suppliers, like Castell Howell and Harlech Foodservice. Thank you.
Welsh: A gaf fi ddiolch i chi, Jenny, am roi cyfle imi ddweud ychydig eiriau? Ac a gaf fi hefyd dalu teyrnged i'ch gwaith ar amryw o faterion cyfiawnder cymdeithasol ers ichi gael eich ethol, ac am eich rôl fel cadeirydd ein gweithgor trawsbleidiol ar brydau ysgol am ddim, gweithgor rwy'n falch iawn o fod yn rhan ohono? Mae prydau ysgol yn rhan ddyddiol o ddeiet llawer o blant wrth gwrs ac felly mae'n bwysig eu bod yn iach ac yn faethlon i helpu i hybu iechyd da ymhlith y rhai sy'n eu cael, yn ogystal â'r manteision addysgol cysylltiedig. Mae cyfle wedyn i feddwl yn iawn am y ffordd orau y gallwn greu cysylltiadau rhwng cynhyrchwyr lleol i ddarparu bwyd o ansawdd uchel a chyfleoedd caffael, rhywbeth a hwylusir gan y polisi prydau ysgol newydd, fel y gallwn ddarparu manteision i gymunedau lleol yn ogystal ag i ddisgyblion. Er enghraifft, bydd y Bil Partneriaeth Gymdeithasol a Chaffael Cyhoeddus (Cymru) sydd ar y gweill yn ymgorffori'r egwyddor o gaffael cymdeithasol gyfrifol mewn cyfraith. Dylai fod a wnelo'r caffael hwnnw â mwy na phwy sy'n darparu'r cynnyrch rhataf yn unig. Felly, rwy'n gobeithio'n fawr y bydd awdurdodau lleol yn cael cefnogaeth ac adnoddau ychwanegol i gryfhau eu capasiti caffael fel y gallwn ni sicrhau manteision i bawb, a byddai gennyf ddiddordeb mewn gwybod pa waith sy'n digwydd y tu ôl i'r llenni i adolygu pa fwydydd y mae ysgolion yn eu defnyddio ar hyn o bryd, a'r potensial i gynhyrchwyr lleol sicrhau mwy o fynediad at ysgolion drwy'r cyflenwyr hynny, fel Castell Howell a Gwasanaeth Bwyd Harlech. Diolch.