English: Can I thank the Minister for her contribution to today's debate - and, indeed, the briefing that you provided me with earlier in the footsteps of your predecessor? I appreciate you've come in almost towards the end of this budget-setting process, so I don't expect you to be an expert on everything. It was good to see, however, that the blame game with the UK Government continues apace as it did before. No Welsh Government debate seems to be complete without blame towards the UK Government and what's happening in England, but there we are. It won't surprise you to hear that the Welsh Conservatives will not be supporting this budget today. On the bright side, this year, the Welsh Government will be in control of the biggest budget since devolution, at over £16 billion by 2020. Even before adjustments for tax devolution, the Welsh Government has more scope to spend money where it matters. For the first time, the Welsh Government will be able to raise £2.1 billion in taxes, as we've heard from the Minister. The abolition of the Severn bridge tolls will benefit the south Wales economy by over £100 million a year. Those aren't my figures; that's the Welsh Government's own estimates. The fiscal framework agreement between the UK and the Welsh Governments is delivering for Wales. Within the 2018 budget, more than £550 million of extra money has been pledged to the Welsh Government, as well as over £100 million for a north Wales growth deal, which will generate investment, jobs and prosperity in the region. And, of course, we've got continued support for a mid Wales growth deal. Now, whilst we accept that the Welsh Government ship has been sailing through challenging times, Government is about priorities and it is now the role of the Welsh Government to ensure that consequentials from the UK Government's budget do find their way to the areas that matter, and, most importantly, to the front line. The Minister mentioned the NHS, the Welsh people's priority, and our priority too - at least, it should be here. The Welsh Government are finally heeding Welsh Conservative advice from a number of years ago that we should be increasing funding to our health service. We know that between 2011 and 2016 the health budget was not protected in real terms and, as a result, we are playing catch-up. But we are where we are. The Welsh Government will receive an additional £550 million in their budget. As I say, there will be an NHS funding uplift along with increased pay for NHS staff and a pay award for staffing there. The final budget does not fully address the significant concerns outlined by committees. We've heard the comments from the Chair of the Finance Committee. I do welcome the additional funding for Natural Resources Wales. We know the difficulties that that organisation has been through over recent years, having its accounts qualified for yet another year running. Can we have an assurance that this money comes with conditions, and that the Public Accounts Committee's recommendations will be fully implemented so we can avoid some of the havoc that we've seen over recent years in that organisation? The Minister has outlined some of the changes between the draft and the final budgets, and I'm pleased that the Welsh Government has decided to spend some extra £13 million on the local government settlement - you mentioned that would be coming up later - which provides local authorities with some more money. Still, in many cases, these are cash-flat settlements. We're not looking at real-terms protection. But, nonetheless, it is finance that will be welcomed by local government across Wales. You've mentioned support for businesses. There are UK Government consequentials available for high street rates relief. I know we've had discussions in this Chamber about the form that that relief might take. We have had numerous warnings and reports over recent years on the state of our high streets and the problems that they face, so we look for assurances that the Welsh Government will provide the sort of fair rate relief that businesses have been crying out for. If I can just mention social care, whilst there has been additional funding for social care, which is to be welcomed, this falls far short of what we all believe is needed to keep pace with demand over future years. Projections suggest that there will need to be a near doubling of spend on local authority social services for older people between 2015 and 2030. The WLGA estimates that there will be £344 million-worth of service pressures in social care by 2021-22, the subject of a recent Finance Committee report and debate in this Chamber. Briefly, on housing, I welcome the new self-build proposals that you mentioned to me earlier, Minister; that's really innovative and to be welcomed. I think we all agree that in the light of recent debates on housing, we certainly need to increase the housing stock available in Wales and the level of appropriate housing as well. So, we welcome innovative proposals. Whatever happens, we do need to see an increase in the housing stock, and most importantly in housing stock of the affordable housing variety. I haven't mentioned the future generations legislation - I know I haven't got time to - and you mentioned the commissioner. In the past, we've called for budgets that tie in with the future generations legislation and put Wales on a sustainable footing for the future. We do need to see budgets do more of that over the future, so I urge you and the Welsh Government to make sure that budgets here are sustainable both now and into the future.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei chyfraniad i'r ddadl heddiw - ac, yn wir, y briff a roesoch imi yn gynharach yn ôl traed eich rhagflaenydd? Rwy'n gwerthfawrogi'r ffaith ichi ddod i mewn bron ar ddiwedd y broses gosod cyllideb hon, felly nid wyf yn disgwyl ichi fod yn arbenigwr ar bopeth. Roedd yn dda gweld, fodd bynnag, fod y gêm o feio Llywodraeth y DU yn parhau ar garlam fel yr oedd o'r blaen. Mae'n ymddangos nad oes unrhyw ddadl gan Lywodraeth Cymru yn gyflawn heb rywun yn beio Llywodraeth y DU a'r hyn sy'n digwydd yn Lloegr, ond dyna ni. Ni fydd yn syndod ichi glywed na fydd y Ceidwadwyr Cymreig yn cefnogi'r gyllideb hon heddiw. Ar yr ochr olau, eleni, bydd Llywodraeth Cymru yn rheoli'r gyllideb fwyaf ers datganoli, dros £16 biliwn erbyn 2020. Hyd yn oed cyn addasiadau ar gyfer datganoli trethi, mae gan Lywodraeth Cymru fwy o gyfle i wario arian lle mae ei angen. Am y tro cyntaf, bydd Llywodraeth Cymru yn gallu codi £2.1 biliwn mewn trethi, fel y clywsom ni gan y Gweinidog. Bydd diddymu tollau Pont Hafren yn golygu budd o dros £100 miliwn y flwyddyn i economi De Cymru. Nid fy ffigurau i yw'r rheini; dyna amcangyfrifon Llywodraeth Cymru ei hun. Mae'r cytundeb fframwaith cyllidol rhwng y DU a Llywodraeth Cymru yn cyflawni dros Gymru. O fewn cyllideb 2018, mae mwy na £550 miliwn o arian ychwanegol wedi'i addo i Lywodraeth Cymru, yn ogystal â dros £100 miliwn ar gyfer bargen twf y gogledd, a fydd yn creu buddsoddiad, swyddi a ffyniant yn y rhanbarth. Ac, wrth gwrs, mae gennym ni gefnogaeth barhaus ar gyfer bargen twf y canolbarth. Nawr, er ein bod yn derbyn y bu llong Llywodraeth Cymru yn hwylio drwy amseroedd heriol, swyddogaeth Llywodraeth yw blaenoriaethu a bellach swyddogaeth Llywodraeth Cymru yw sicrhau bod symiau canlyniadol cyllideb Llywodraeth y DU yn cyrraedd y mannau pwysig, ac, yn bwysicaf oll, y rheng flaen. Soniodd y Gweinidog am y GIG, blaenoriaeth pobl Cymru, ac ein blaenoriaeth ni hefyd - o leiaf, dylai fod. O'r diwedd mae Llywodraeth Cymru yn talu sylw i gyngor gan Geidwadwyr Cymru nifer o flynyddoedd yn ôl y dylid cynyddu'r arian ar gyfer ein gwasanaeth iechyd. Rydym ni'n gwybod nad oedd y gyllideb iechyd yn cael ei gwarchod mewn termau real rhwng 2011 a 2016 ac, o ganlyniad, rydym ni ar ei hôl hi. Ond dyma ble'r ydym ni. Bydd Llywodraeth Cymru yn cael £550 miliwn yn ychwanegol yn ei chyllideb. Fel y dywedaf, bydd cyllid y GIG yn codi a cheir cynnydd yng nghyflogau staff y GIG ac arian ar gyfer staffio yno. Nid yw'r gyllideb derfynol yn ateb yn llawn y pryderon sylweddol a amlinellir gan y pwyllgorau. Rydym ni wedi clywed y sylwadau gan Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid. Rwyf yn croesawu'r cyllid ychwanegol ar gyfer Cyfoeth Naturiol Cymru. Gwyddom am yr anawsterau y bu'r sefydliad hwnnw yn eu hwynebu dros y blynyddoedd diwethaf, drwy gael ei gyfrifon wedi'u cymhwyso ar gyfer blwyddyn arall eto. A gawn ni sicrwydd y bydd amodau ynghlwm wrth yr arian hwn, ac y bydd argymhellion y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus yn cael eu gweithredu'n llawn fel y gallwn ni osgoi rhai o'r helyntion a welsom ni yn y sefydliad hwnnw dros y blynyddoedd diwethaf? Mae'r Gweinidog wedi amlinellu rhai o'r newidiadau rhwng y drafft a'r cyllidebau terfynol, ac yr wyf yn falch bod Llywodraeth Cymru wedi penderfynu gwario £13 miliwn yn ychwanegol ar y setliad llywodraeth leol - fe wnaethoch chi sôn y byddai hynny'n cael ei drafod yn ddiweddarach - sy'n darparu mwy o arian i awdurdodau lleol. Er hynny, mewn llawer o achosion, mae'r rhain yn setliadau arian gwastad. Nid ydym ni'n edrych ar warchod mewn termau real. Ond, serch hynny, bydd yn gyllid a gaiff ei groesawu gan Lywodraeth Leol ledled Cymru. Rydych chi wedi sôn am gymorth i fusnesau. Mae symiau canlyniadol Llywodraeth y DU ar gael ar gyfer rhyddhad ardrethi'r stryd fawr. Fe wn ein bod wedi cael trafodaethau yn y Siambr hon am ffurf posibl y rhyddhad hwnnw. Rydym ni wedi cael nifer o adroddiadau a rhybuddion dros y blynyddoedd diwethaf ynghylch cyflwr ein strydoedd mawr a'r problemau y maen nhw'n eu hwynebu, felly rydym yn gobeithio cael sicrwydd y bydd Llywodraeth Cymru yn cyflwyno'r math o ryddhad ardrethi teg y mae busnesau wedi bod yn galw amdano. Os gaf i grybwyll gofal cymdeithasol, er y cafwyd arian ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol, sydd i'w groesawu, mae hyn llawer is na'r hyn yr ydym ni i gyd yn credu sydd ei angen i ateb y galw dros y blynyddoedd nesaf. Mae amcanestyniadau'n awgrymu y bydd angen dyblu'r gwariant bron ar wasanaethau cymdeithasol awdurdodau lleol ar gyfer pobl hŷn rhwng 2015 a 2030. Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru yn amcangyfrif y bydd gwerth £344 miliwn o bwysau ar wasanaethau gofal cymdeithasol erbyn 2021-22, testun adroddiad y Pwyllgor Cyllid a dadl yn y Siambr hon yn ddiweddar. Yn fyr, ar dai, rwy'n croesawu'r cynigion hunan-adeiladu newydd a wnaethoch chi grybwyll i mi yn gynharach, Gweinidog; Mae hynny'n wirioneddol arloesol ac i'w groesawu. Rwy'n credu ein bod ni i gyd yn cytuno yng ngoleuni'r dadleuon diweddar ar dai, bod gwir angen cynyddu'r stoc tai sydd ar gael yng Nghymru a'r lefel o dai priodol hefyd. Felly, rydym ni'n croesawu cynigion arloesol. Beth bynnag a ddigwydd, mae angen cynnydd yn y stoc tai, ac yn bwysicaf oll yn y stoc tai fforddiadwy. Nid wyf wedi sôn am ddeddfwriaeth cenedlaethau'r dyfodol - fe wn i nad oes gennyf yr amser - ac fe wnaethoch chi sôn am y comisiynydd. Yn y gorffennol, rydym ni wedi galw am gyllidebau sy'n cyd-fynd â deddfwriaeth cenedlaethau'r dyfodol a rhoi Cymru ar sail gynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Mae angen i gyllidebau wneud mwy o hynny yn y dyfodol, felly fe'ch anogaf chi a Llywodraeth Cymru i wneud yn siŵr bod cyllidebau yn y fan yma yn gynaliadwy nawr ac yn y dyfodol.