English: I'm pleased to participate in this very important debate, and I thank Lee Waters for opening the debate in a colourful manner, and explaining the principles underpinning the debate, particularly on the importance of the active travel Act and the need for us to think not only that the legislation is in place, but that we all should actually act upon that legislation, because it's down to us as a society to adhere to those principles and to take action. Because, as I have said in the past here, keeping fit is crucially important - being fit is crucially important. Some of you, I'm sure, will remember these figures, because I've actually referred to them twice in the past month: if you are fit and healthy, then the level of sugar in your blood is 30 per cent lower, the cholesterol level is 30 per cent lower than if you weren't fit, your blood pressure is 30 per cent lower than if you weren't fit, and your weight in general is reduced by being physically fit. As I've already mentioned, there's no tablet on earth that can bring those kinds of benefits. Also, in responding to one of those issues relating to that we, as GPs, are far too willing to prescribe tablets, well, this is the solution. This is a way forward - keeping fit - that can replace tablets and is far more effective than a common tablet. We need to take 10,000 steps per day, and that is easily achievable, even in this place, by not using the lifts, for example. Of course, it's not just those who are physically fit that we're talking about. There are also those who have long-term illnesses. Even when you have chronic obstructive pulmonary disease or another lung condition, or a heart condition, if you get fit, even though you have those chronic conditions, it can also improve your quality of life. Your symptoms are reduced. You are not as short of breath, in becoming fit, although you do have those problems with your lungs or your heart. That's the basis of those programmes that we have in our hospitals and GP surgeries - pulmonary rehabilitation and cardiac rehabilitation. They make people more confident and fitter in general so that they can cope with their long-term conditions. Therefore, it is a challenge, and this agenda demands that we all tackle this in earnest now because we know about the obesity statistics and all of the other statistics that need to be tackled. We need to get to grips with this. Also, to return to the active travel Act, we need to make it easier for people to travel on a bicycle or to walk, as Lee Waters has already mentioned. We need to invest. If we are going to cycle to work, then we need investment in showers and changing rooms in those workplaces. That requires investment, but it also needs the vision to create that in accordance with the active travel Act, which is more important. But we need to think in broader terms about this. If you've ever tried to walk around Cardiff Bay - going from here to the town centre, it's quite difficult to do as a pedestrian. It is very difficult. It's difficult often to find a pavement, never mind actually travelling by bicycle from Cardiff Bay to the city centre. So, the message is: this is a challenge for all of us, whether we are fit or not at the moment. It's never too late. We can all improve our health just by walking everywhere. It's down to authorities responsible for planning our roads and other ways of travelling. We need those developments in place, and they must take into account the need to make it easier for us to cycle or to walk. Walking for 30 minutes five times a week: that is the level of fitness that individuals require. Then, there will be less demand on our GPs and less need for tablets at the end of the day. Thank you.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl arbennig o bwysig yma, a diolch yn fawr i Lee Waters am agor y ddadl mewn ffordd liwgar fel yna ac am esbonio hanfodion y ddadl, yn enwedig ynglŷn â phwysigrwydd y Ddeddf teithio llesol, a hefyd yr angen i ni feddwl nid jest bod y ddeddfwriaeth yna, ond bod angen i ni i gyd weithredu arni hi, achos mae e i gyd i lawr i ni fel cymdeithas i ddilyn yr egwyddorion a gweithredu. Achos, fel rwyf wedi dweud o'r blaen yma, mae pwysigrwydd cadw'n heini yn allweddol - bod yn ffit yn allweddol. Bydd rhai ohonoch chi yn bownd o fod yn cofio'n awr achos rwyf wedi olrhain y ffigurau yma o leiaf dwywaith yn y mis diwethaf: os ydych chi yn ffit, yn heini, mae lefel y siwgr yn eich gwaed chi 30 y cant yn llai, mae lefel y colesterol yn eich gwaed chi 30 y cant yn llai na phetasech chi ddim yn ffit, mae'ch pwysau gwaed chi 30 y cant yn is na phetasech chi ddim yn ffit, ac mae'ch pwysau chi'n gyffredinol yn llai o fod yn ffit. Fel rwyf i wedi darogan eisoes, nid oes yna dabled ar wyneb daear sydd yn dod â'r math yna o ganlyniadau llwyddiannus. Hefyd, i ateb un o'r pethau ynglŷn â'n bod ni feddygon teulu weithiau yn rhy barod i roi tabledi allan i bobl, wel, dyma'r ateb. Dyma i chi ffurf - cadw'n heini - sy'n cymryd lle'r dabled a hefyd yn hynod fwy effeithiol na thabled arferol. Deg mil o gamau sydd angen eu cymryd bob dydd. Deg mil, ac mae'n ddigon posib cyflawni hynny hyd yn oed yn y lle yma drwy beidio â defnyddio'r lifftiau. Wrth gwrs, nid jest y rheini sy'n gorfforol ffit ydym ni'n sôn amdanyn nhw rŵan. Mae'r sawl sydd hefyd â salwch hirdymor - os ydych chi'n dod yn fwy ffit, hyd yn oed pan fo yna glefyd ar eich ysgyfaint chi fel COPD ac ati, neu glefyd y galon, er bod y clefydau tymor hir yna gennych chi, mae e hefyd yn gwella safon ac ansawdd eich bywyd chi. Mae'ch symptomau chi'n gwella. Rydych chi'n llai byr o anadl o ddod yn ffit er bod yna nam ar eich ysgyfaint chi neu eich calon chi. Dyna ydy sail y rhaglenni adferiad yna ydych chi'n eu cael yn eich ysbytai ac hefyd yn ein meddygfeydd ni - y 'pulmonary rehabilitation' a 'cardiac rehabilitation', y gwasanaethau yna. Maen nhw'n gwneud pobl yn fwy hyderus ac yn fwy ffit yn gyffredinol iddyn nhw allu ymdopi â'r salwch tymor hir sydd gyda nhw eisoes. Felly, mae'n galw am sialens ac mae'n ein galw ni i gyd - yr agenda hwn - i ni fynd i'r afael â'r peth o ddifrif rŵan, achos rydym ni'n gwybod yr ystadegau am ordewdra a phob peth fel yna. Mae angen mynd i'r afael â'r sefyllfa yma. Hefyd, gan fynd nôl at yr agwedd o'r Ddeddf teithio llesol, mae angen ei gwneud hi'n haws i allu mynd ar feic neu gerdded i lefydd fel mae Lee Waters wedi olrhain eisoes. Mae angen buddsoddiad, os ydym ni'n mynd i farchogaeth beic i'n lle gwaith, i gael cawodydd a llefydd i newid yn y lle gwaith, yn ogystal. Mae hynny angen buddsoddiad, ond mae angen y weledigaeth i greu hynny yn unol â'r Ddeddf teithio llesol, sydd yn fwy pwysig. Ond mae angen meddwl yn ehangach. Os ydych chi wedi trio erioed i gerdded o gwmpas Bae Caerdydd - mynd o fan hyn i ganol y ddinas yma, mae'n anodd ar droed. Wrth gerdded, mae e'n anodd iawn. Mae'n anodd iawn ffeindio palmant yn y lle cyntaf, heb sôn am fynd ar feic o Fae Caerdydd i ganol y ddinas yma. Felly, y neges yw: mae hon yn sialens i ni i gyd, ffit ai peidio ar hyn o bryd. Nid yw hi byth yn rhy hwyr. Fe allwn ni i gyd wella ansawdd ein hiechyd jest wrth gerdded i bob man. Mae hi i lawr i awdurdodau sy'n cynllunio ffyrdd, a ffyrdd eraill o fynd o gwmpas y lle. Mae angen i'r datblygiadau hynny gymryd i mewn i gof yr angen i'w gwneud hi'n hawdd inni allu marchogaeth beic a cherdded i bob man. Cerdded am 30 munud, bum gwaith yr wythnos: dyna'r lefel ffitrwydd sydd ei hangen. Bydd llai o alw wedyn ichi fynd i weld y meddyg teulu i gael eich tabledi ar ddiwedd y dydd. Diolch yn fawr.