English: I'm pleased to support this consensual motion calling on the Welsh Government to produce a tackling poverty strategy, budget and action plan, and for this Welsh Parliament to drive accountability on progress made on the tackling poverty agenda. Whereas UK Government policy on non-devolved matters applies on both sides of the border, Welsh Government policy only applies in Wales. Some speakers today wish to give their take on policies made in Westminster, but this motion calls on us to focus on policies made in Wales. If they choose to focus on UK Government welfare reform, I refer them to my 19 March speech on this here and to my 28 March speech at the Policy Forum for Wales seminar on reducing poverty in Wales. If they choose, as we've heard, to focus on the UN special rapporteur's report on extreme poverty and human rights, I endorse the opening speaker's comments about the section on Wales, which included that Wales faces the highest relative poverty rate in the UK, that 25 per cent of jobs in Wales pay below the minimum wage, and that although a poverty-specific action plan and the post for communities and tackling poverty were scrapped in 2017, the Welsh Government's new 'Prosperity for All' strategy has 'no strategic focus or ministerial responsibility for poverty reduction, and lacks clear performance targets and progress indicators'. The Institute for Fiscal Studies report on 'Living standards, poverty and inequality in the UK: 2018' found that, between 2011 and 2017, absolute poverty fell by 2.5 percentage points to 19 per cent; that growth in employment over this period caused absolute child poverty to fall by 3 per cent to 26 per cent, surpassing falls seen in the pre-recession period; that pensioners were still considerably less likely to be in poverty than other demographic groups; and that relative poverty in the entire population - that's UK - has been broadly flat for the last 15 years and remains below the levels seen in the mid 1990s. Although the ONS reported that income inequality had increased slightly last year, they said that this was a reversal of the trend seen in previous years and that 'it may be too early to draw definite conclusions from this specific downtick'. UN data puts the UK at fifteenth on the list of the happiest places to live, and, in March, Organisation for Economic Co-operation and Development figures showed that personal well-being levels have improved across the UK, as have mental health scores, increasing by 4.6 per cent between 2011 and 2016 to 63.2 per cent - virtually the European average. Only last month, however, research commissioned by the End Child Poverty Network showed that Wales was the only UK nation to see a rise in child poverty last year. As the Children's Commissioner for Wales said in March, 'Welsh Government has a Child Poverty Strategy which outlines its long-term ambitions, but at the moment there's no clear plan', and, she said, 'Welsh Government should write a new Child Poverty Delivery Plan, focusing on concrete and measurable steps'. Last October's Equality and Human Rights Commission report, 'Is Wales Fairer?', found that 'poverty and deprivation still remain higher in Wales than other British nations; Wales is the least productive nation in the UK, and median weekly earnings in Wales are lower than in England and Scotland.' As they stated, 'we can make a difference, but this can only be achieved with both a bold vision and a deliverable action plan'. February's Bevan Foundation 'State of Wales' briefing on low pay found that both the number and percentage of workers paid below real living wage in Wales had increased, with women, disabled people and black and minority ethnic groups at heightened risk of being in low-paid work. The Bevan Foundation calls for the development of 'an anti-poverty strategy that clearly sets the steps that the Welsh Government intend to take to reduce the number of people living in poverty in Wales'. As Oxfam Cymru states, 'It's not the case that anti-poverty strategies don't work; it's about how those strategies are targeted. The lack of a strategy denies the tackling poverty agenda a clear direction'. And as NEA Cymru states, 'the Welsh Government should designate fuel poverty as an infrastructure priority'. As I said in 2006, 'all mainstream political parties want to tackle poverty. Social Justice will only be delivered by really empowering people to fulfil their potential and to take ownership in their own communities.' And as the Wales Council for Voluntary Action said in 2013, 'Welsh Government and the sector need to refresh current engagement mechanisms to develop, promote and monitor a Programme for Action based upon co-production and common ground.' So, this means dumping any dead dogma, fully embracing social and business enterprise, and doing what works. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwy'n falch o gefnogi'r cynnig cydsyniol hwn sy'n galw ar Lywodraeth Cymru i gynhyrchu strategaeth, cyllideb a chynllun gweithredu ar gyfer trechu tlodi, ac i'r Senedd hon yng Nghymru ysgogi atebolrwydd ar y cynnydd a wnaed ar yr agenda trechu tlodi. Er bod polisi Llywodraeth y DU ar faterion sydd heb eu datganoli yn berthnasol ar y ddwy ochr i'r ffin, nid yw polisi Llywodraeth Cymru ond yn gymwys yng Nghymru. Mae rhai siaradwyr heddiw am roi eu sylwadau ar bolisïau a wneir yn San Steffan, ond mae'r cynnig hwn yn galw arnom i ganolbwyntio ar bolisïau a wneir yng Nghymru. Os dewisant ganolbwyntio ar ddiwygio lles Llywodraeth y DU, fe'u cyfeiriaf at fy araith ar 19 Mawrth ar hyn yma ac at fy araith ar 28 Mawrth yn seminar Fforwm Polisi Cymru ar leihau tlodi yng Nghymru. Fel y clywsom, os dewisant ganolbwyntio ar adroddiad rapporteur arbennig y Cenhedloedd Unedig ar dlodi eithafol a hawliau dynol, ategaf sylwadau'r siaradwr agoriadol am yr adran ar Gymru a oedd yn cynnwys y ffaith bod Cymru'n wynebu'r gyfradd tlodi cymharol uchaf yn y DU, fod 25 y cant o swyddi yng Nghymru yn talu islaw'r isafswm cyflog, ac er bod cynllun gweithredu penodol ar dlodi a'r swydd ar gyfer cymunedau a threchu tlodi wedi cael eu dileu yn 2017, nid oes gan strategaeth newydd Llywodraeth Cymru, 'Ffyniant i Bawb' unrhyw ffocws strategol na chyfrifoldeb gweinidogol dros leihau tlodi, ac nid yw'n cynnwys targedau perfformiad a dangosyddion cynnydd clir. Canfu adroddiad y Sefydliad Astudiaethau Cyllid ar 'Safonau byw, tlodi ac anghydraddoldeb yn y DU: 2018' fod tlodi absoliwt wedi gostwng 2.5 pwynt canran i 19 y cant rhwng 2011 a 2017; fod twf mewn cyflogaeth yn ystod y cyfnod hwn wedi peri i dlodi absoliwt plant ostwng 3 y cant i 26 y cant, yn is na'r gostyngiadau a welwyd yn ystod y cyfnod cyn y dirwasgiad; fod pensiynwyr yn dal i fod gryn dipyn yn llai tebygol o fod yn byw mewn tlodi na grwpiau demograffig eraill; a bod tlodi cymharol yn y boblogaeth gyfan - sef y DU - wedi bod yn weddol wastad am y 15 mlynedd diwethaf ac yn dal yn is na'r lefelau a welwyd ynghanol y 1990au. Er i'r Swyddfa Ystadegau Gwladol adrodd bod anghydraddoldeb incwm wedi cynyddu ychydig bach y llynedd, dywedasant fod hyn yn gwrthdroi'r duedd a welwyd mewn blynyddoedd blaenorol ac y gallai fod yn rhy gynnar i ddod i gasgliadau pendant o'r tueddiad bychan hwn ar i lawr. Mae data'r Cenhedloedd Unedig yn gosod y DU yn bymthegfed ar y rhestr o'r llefydd hapusaf i fyw ynddynt ac ym mis Mawrth, dangosodd ffigurau'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd fod lefelau lles personol wedi gwella ledled y DU, fel y gwnaeth sgoriau iechyd meddwl, gan godi 4.6 y cant rhwng 2011 a 2016 i 63.2 y cant - y cyfartaledd Ewropeaidd bron iawn. Y mis diwethaf, fodd bynnag, dangosodd ymchwil a gomisiynwyd gan y Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant mai Cymru oedd yr unig wlad yn y DU i weld cynnydd mewn tlodi plant y llynedd. Fel y dywedodd Comisiynydd Plant Cymru ym mis Mawrth, 'Mae gan Lywodraeth Cymru Strategaeth Tlodi Plant sy'n amlinellu ei dyheadau hirdymor, ond ar hyn o bryd does dim cynllun clir', a dywedodd y dylai Llywodraeth Cymru lunio Cynllun Cyflawni ar Dlodi Plant newydd, a chanolbwyntio ar gamau pendant, mesuradwy. Canfu adroddiad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, 'A yw Cymru'n decach?', fis Hydref diwethaf, fod lefelau tlodi ac amddifadedd yn dal yn uwch yng Nghymru na gwledydd eraill Prydain; Cymru yw'r genedl leiaf cynhyrchiol yn y DU, ac mae enillion wythnosol canolrifol yng Nghymru yn is nag yn Lloegr a'r Alban. Fel y dywedasant, gallwn wneud gwahaniaeth, ond rhaid cael gweledigaeth feiddgar a chynllun gweithredu cyflawnadwy ar gyfer cyflawni hyn. Canfu papur briffio 'State of Wales' Sefydliad Bevan ar gyflogau isel, fod nifer a chanran y gweithwyr sy'n cael llai na'r cyflog byw go iawn yng Nghymru wedi cynyddu, gyda menywod, pobl anabl a grwpiau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig mewn mwy o berygl o fod mewn gwaith ar gyflog isel. Mae Sefydliad Bevan yn galw am ddatblygu strategaeth gwrthdlodi sy'n nodi'n glir y camau y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu cymryd i leihau nifer y bobl sy'n byw mewn tlodi yng Nghymru. Fel y dywed Oxfam Cymru, Nid yw'n wir nad yw strategaethau gwrthdlodi'n gweithio; mae a wnelo â sut y caiff y strategaethau hynny eu targedu. Mae diffyg strategaeth yn amddifadu'r agenda trechu tlodi o gyfeiriad clir. Ac fel y dywed NEA Cymru, dylai Llywodraeth Cymru ddynodi tlodi tanwydd yn flaenoriaeth seilwaith. Fel y dywedais yn 2006, mae pob un o'r pleidiau gwleidyddol prif ffrwd eisiau trechi tlodi. Drwy rymuso pobl i wireddu eu potensial a chymryd perchnogaeth yn eu cymunedau eu hunain yn unig y gwireddir cyfiawnder cymdeithasol. Ac fel y dywedodd Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru yn 2013, Mae angen i Lywodraeth Cymru a'r sector adfywio'r mecanweithiau ymgysylltu presennol i ddatblygu, hyrwyddo a monitro Rhaglen Weithredu yn seiliedig ar gydgynhyrchu a thir cyffredin. Felly, mae hyn yn golygu cael gwared ar unrhyw ddogma farw, cofleidio mentrau cymdeithasol a busnes yn llawn, a gwneud yr hyn sy'n gweithio. Diolch yn fawr.