English: Thank you, acting Presiding Officer, and I'm delighted to be back in the Chamber for the first time since March, although I apologise to my old parliamentary colleague, the Minister, for detaining him so late in the day. But I'm delighted to see him, and I can't think of anybody better to answer this debate. This debate arises, as I'm sure everybody realises, from the politically motivated campaign by supporters of the Marxist pressure group Black Lives Matter to remove a statute of Sir Thomas Picton from Cardiff City Hall, and a war memorial obelisk from Picton Terrace, or just outside Picton Terrace, in Carmarthen. This campaign is nothing less than an attempt to erase an important part of Wales's history. The removal of either of these monuments, in my view, would be an act of cultural and artistic vandalism. Both of them are listed and protected by Cadw as monuments of historic, artistic and architectural significance. The statue in City Hall is a grade I listed structure, and the obelisk is listed grade II. The statue in City Hall is integral to the 11 statutes of Welsh heroes that are in the marble hall, and the marble hall is also listed grade I. And the ensemble - both the hall and the statues together - are also listed as being grade I and therefore of the utmost significance. Indeed, as Cardiff City Hall's own website explains, suggestions for the subjects of these statues were invited 100 years ago from all over Wales, and each statue is the work of a different sculptor. And it was a twentieth-century hero, David Lloyd George, who at that time was the Secretary of State for War, but would shortly thereafter become Prime Minister, who unveiled the statues, and a painting of that ceremony is displayed in the hall. The 11 heroes of Wales - and a very diverse collection they are - were chosen by the Welsh people in an open competition, a competition that was held by the Western Mail, and the statues were not paid for by the taxpayer; they were paid for by Lord Rhondda in a munificent gift. Now, a collection of politically motivated nobodies on Cardiff City Council wants to vandalise this artistic conception by removing the Picton statue. The other heroes include Boadicea and Henry VII, neither of whom, I think, by common consent was a twentieth-century woke liberal, and, indeed, both of them slaughtered their opponents without scruple. So, how long will it be before the nobodies move on to them to erect the statue of their hero in their place, career criminal and drug dealer, George Floyd? Why did the Welsh people choose in a free vote to commemorate Sir Thomas Picton as one of the 11 heroes? Well, he was the highest ranking officer to be killed in the battle of Waterloo. He was a lieutenant general, and as Wellington's despatch at the time recorded, 'He fell gloriously leading his division to a charge with bayonets, by which one of the most serious attacks made by the enemy of our position was defeated.' Picton was a man of fearless valour, and his last words leading the charge were, 'Charge, charge, hurrah, hurrah'. Amazingly, two days before, at the other important skirmish before the Battle of Waterloo, at Quatre Bras, he had been shot in the hip by a musket ball and was in considerable pain. But he concealed this. The only person he told about the wound was his servant. He didn't seek any medical assistance at all, he bandaged the wound up and carried on fighting.
Welsh: Diolch, Lywydd dros dro, ac rwy'n falch iawn o fod yn ôl yn y Siambr am y tro cyntaf ers mis Mawrth, er fy mod yn ymddiheuro i fy hen gyd-aelod seneddol, y Gweinidog, am ei gadw yma mor hwyr yn y dydd. Ond rwy'n falch iawn o'i weld, ac ni allaf feddwl am neb gwell i ateb y ddadl hon. Mae'r ddadl hon yn codi, fel y mae pawb yn sylweddoli mae'n siŵr, o'r ymgyrch wleidyddol gan gefnogwyr y grŵp pwyso Marcsaidd Mae Bywydau Du o Bwys i gael gwared ar gerflun Syr Thomas Picton o Neuadd y Ddinas Caerdydd, a'r obelisg coffa o Deras Picton, neu gerllaw Teras Picton yng Nghaerfyrddin. Nid yw'r ymgyrch hon yn ddim llai nag ymgais i ddileu rhan bwysig o hanes Cymru. Yn fy marn i, byddai dileu'r naill neu'r llall o'r henebion hyn yn weithred o fandaliaeth ddiwylliannol a chelfyddydol. Mae'r ddwy wedi'u rhestru a'u diogelu gan Cadw fel henebion o arwyddocâd hanesyddol, artistig a phensaernïol. Mae'r cerflun yn Neuadd y Ddinas yn strwythur rhestredig gradd I, ac mae'r obelisg yn strwythur rhestredig gradd II. Mae'r cerflun yn Neuadd y Ddinas yn rhan annatod o'r 11 cerflun o arwyr Cymreig sydd yn y neuadd farmor, ac mae'r neuadd farmor hefyd yn adeilad rhestredig gradd I. Ac mae'r ensemble - y neuadd a'r cerfluniau gyda'i gilydd - hefyd yn strwythur rhestredig gradd I ac felly'n arwyddocaol iawn. Yn wir, fel yr esbonia gwefan Neuadd y Ddinas Caerdydd ei hun, gwahoddwyd awgrymiadau ar gyfer testunau'r cerfluniau hyn 100 mlynedd yn ôl o bob rhan o Gymru, ac mae pob cerflun yn waith gan gerflunydd gwahanol. Ac arwr o'r ugeinfed ganrif, David Lloyd George, a oedd bryd hynny'n Ysgrifennydd Gwladol dros Ryfel, ond a fyddai'n dod yn Brif Weinidog yn fuan wedi hynny, a ddadorchuddiodd y cerfluniau, ac arddangosir paentiad o'r seremoni honno yn y neuadd. Dewiswyd 11 arwr Cymru - a chasgliad amrywiol iawn ydynt - gan y Cymry mewn cystadleuaeth agored, cystadleuaeth a gynhaliwyd gan y Western Mail, ac nid y trethdalwyr a dalodd am y cerfluniau; talwyd amdanynt drwy rodd haelionus gan yr Arglwydd Rhondda. Nawr, mae casgliad o bobl ddibwys sydd wedi'u cymell yn wleidyddol ar Gyngor Dinas Caerdydd eisiau fandaleiddio'r cysyniad artistig hwn drwy gael gwared ar gerflun Picton. Mae'r arwyr eraill yn cynnwys Buddug a Harri VII, ac nid wyf yn credu bod yr un ohonynt, yn ôl yr hyn a wyddys yn gyffredinol, yn rhyddfrydwr 'woke' o'r ugeinfed ganrif, ac yn wir, roedd y ddau'n lladd eu gwrthwynebwyr yn ddiwahân. Felly, pa mor hir fydd hi cyn i'r bobl ddibwys hyn symud ymlaen atynt hwy i godi cerflun eu harwr, George Floyd, yn eu lle, un a wnaeth yrfa o droseddu a rhywun oedd yn delio cyffuriau? Pam y gwnaeth y Cymry ddewis mewn pleidlais rydd i goffáu Syr Thomas Picton fel un o'r 11 arwr? Wel, ef oedd y swyddog uchaf i gael ei ladd ym mrwydr Waterloo. Roedd yn is-gadfridog, ac fel roedd adroddiad Wellington ar y pryd yn ei gofnodi, Syrthiodd yn llawn golud wrth arwain ei adran i frwydr â'u bidogau, lle cafodd un o'r ymosodiadau mwyaf difrifol a wnaed gan y gelyn ar ein safle ei drechu. Roedd Picton yn ddyn dewr ac eofn, a'i eiriau olaf wrth arwain ei ddynion i'r frwydr oedd, 'Charge, charge, hurrah, hurrah'. Yn rhyfeddol, ddeuddydd cyn hynny, yn y frwydr bwysig arall cyn Brwydr Waterloo, yn Quatre Bras, roedd wedi cael ei saethu yn ei glun gan belen fysged ac roedd mewn cryn boen. Ond fe guddiodd hynny. Yr unig berson a hysbysodd am y clwyf oedd ei was. Ni cheisiodd unrhyw gymorth meddygol o gwbl, rhoddodd rwymyn ar y clwyfau a pharhau i ymladd.