English: Dirprwy Lywydd, I would like to take this opportunity to thank our local authority colleagues, as well as schools across Wales, for working with us to achieve this first milestone. It has taken significant partnership working and a team Wales approach, which is already benefiting thousands of pupils and immediately putting money back into their families' pockets. We've worked at pace to develop an evidence-based initial unit rate per meal, which has allowed us to issue funding allocations to local authorities to begin delivery of universal provision. I have agreed that a review of the unit rate should be carried out using data on both fixed and variable costs provided by local authorities in order to develop a deeper understanding of real costs and, possibly, refine the unit rate for future years. That review is starting now. We've also worked to ensure that our own policies, programmes of work and funding streams that rely on traditional free school meal eligibility as an indicator continue to work effectively. Over the summer, a national campaign has begun to promote free school meals, to encourage registration of pupils and, crucially, to make families aware of the additional wider support that we are making available to help them through the cost-of-living rises. The vast majority of local authorities have confirmed that they are able to deliver to years 1 and 2, as well as reception, by April 2023. Eight authorities are already delivering to all of those year groups. A small number of authorities are yet to commit to that date, and we are working with them to overcome infrastructure challenges and to secure a firm commitment to the date from them. We will then publish roll-out plans across all local authorities for the first year of delivery. From September 2023, we will extend free school meals to all other primary school years. We don't want to hold anyone back, and I look forward to updating Members on our future roll-out plans. Equity, well-being, and progression are at the heart of our strategic approach. Expanding our offer to all primary school children helps tackle the stigma that still is sometimes unfortunately associated with targeted support. It helps families who previously weren't eligible for free school meals but still struggle to make ends meet, and it levels the playing field for all primary children to sit together and enjoy the same meal, promoting their right to food and to education. A nutritious school meal for all primary pupils is just the start. We are setting the scene to change the way that we eat in Wales, transforming school food culture and changing consumption habits. By creating an opportunity for all primary children to share and enjoy a meal together, we hope to reap the benefits of our investment in pupils' learning, in their social skills and in their longer term health. We know that our universal approach here is warranted. And we also now turn our focus to how we better use our levers to drive public procurement to support local food production and distribution, to benefit local economies and to better connect learners with the origins of the food that they eat. Our conditions of grant funding to local authorities for delivery of universal provision and our significant investment is providing a catalyst for this work to begin in earnest. Finally, Dirprwy Lywydd, I wanted to update Members on our free school meal provision during school holiday periods. We should not forget that Wales has led the way in the UK throughout the pandemic in our delivery of food provision to those eligible for free school meals during school holiday periods. This has been supported by an investment of over £100 million to date. Our school holiday free school meal provision was due to finish at the end of the summer holidays this year. But working with our co-operation agreement partners, Plaid Cymru, in light of the increasing cost of living and the pressure that this is already putting on family budgets, today, I am pleased to confirm that, together, we've now been able to allocate funding to extend holiday food provision for pupils traditionally eligible for a free school meal until the end of the February half term next year. This means a further investment of £11 million to support some of our most disadvantaged learners. I will continue to keep Members of the Senedd up to date, Dirprwy Lywydd, on the progress of the roll-out of our primary free school meals commitment.
Welsh: Dirprwy Lywydd, hoffwn i achub ar y cyfle hwn i ddiolch i'n cydweithwyr yn yr awdurdodau lleol, yn ogystal ag ysgolion ledled Cymru, am weithio gyda ni i gyflawni'r garreg filltir gyntaf hon. Mae wedi cymryd gwaith partneriaeth sylweddol a dull gweithredu tîm Cymru, sydd eisoes o fudd i filoedd o ddisgyblion ac yn rhoi arian yn ôl ym mhocedi eu teuluoedd ar unwaith. Rydym ni wedi gweithio'n gyflym i ddatblygu cyfradd uned gychwynnol fesul pryd o fwyd ar sail tystiolaeth, sydd wedi caniatáu i ni gyhoeddi dyraniadau cyllid i awdurdodau lleol i ddechrau cyflwyno darpariaeth gyffredinol. Rwyf i wedi cytuno y dylai adolygiad o gyfradd yr uned gael ei gynnal gan ddefnyddio data ar gostau sefydlog ac amrywiol y mae awdurdodau lleol yn eu darparu er mwyn datblygu dealltwriaeth ddyfnach o wir gostau ac, o bosibl, mireinio cyfradd yr uned ar gyfer blynyddoedd i ddod. Mae'r adolygiad hwnnw'n dechrau nawr. Rydym ni hefyd wedi gweithio i sicrhau bod ein polisïau ein hunain, rhaglenni gwaith a ffrydiau ariannu sy'n dibynnu ar gymhwysedd traddodiadol ar gyfer prydau ysgol am ddim fel dangosydd yn parhau i weithio'n effeithiol. Yn ystod yr haf, mae ymgyrch genedlaethol wedi dechrau hyrwyddo prydau ysgol am ddim, i annog cofrestru disgyblion ac, yn hollbwysig, i wneud teuluoedd yn ymwybodol o'r gefnogaeth ehangach ychwanegol yr ydym ni'n ei darparu i'w helpu nhw drwy'r cynnydd mewn costau byw. Mae'r mwyafrif helaeth o awdurdodau lleol wedi cadarnhau eu bod yn gallu darparu ar gyfer blynyddoedd 1 a 2, yn ogystal â'r dosbarthiadau derbyn, erbyn mis Ebrill 2023. Mae wyth awdurdod eisoes yn darparu ar gyfer pob un o'r grwpiau blwyddyn hynny. Mae nifer fach o awdurdodau eto i ymrwymo i'r dyddiad hwnnw, ac rydym ni'n gweithio gyda nhw i oresgyn heriau seilwaith ac i sicrhau ymrwymiad cadarn i'r dyddiad ganddyn nhw. Yna byddwn ni'n cyhoeddi cynlluniau cyflwyno ar draws yr holl awdurdodau lleol ar gyfer y flwyddyn gyntaf o ddarparu. O fis Medi 2023 ymlaen, byddwn ni'n ehangu prydau ysgol am ddim i bob blwyddyn ysgol gynradd arall. Nid ydym ni eisiau dal unrhyw un yn ôl, ac rwy'n edrych ymlaen at roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau ar ein cynlluniau cyflwyno yn y dyfodol. Tegwch, lles, a dilyniant sydd wrth wraidd ein dull strategol. Mae ehangu ein cynnig i bob plentyn ysgol gynradd yn helpu i ymdrin â'r stigma sy'n dal i fod yn gysylltiedig weithiau yn anffodus â chefnogaeth benodol. Mae'n helpu teuluoedd nad oedd yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim o'r blaen ond sy'n dal yn cael trafferth cael dau ben llinyn ynghyd, ac mae'n sicrhau chwarae teg fel bod bob plentyn cynradd yn eistedd gyda'i gilydd yn mwynhau'r un pryd o fwyd, gan hybu eu hawl i fwyd ac i addysg. Dim ond cychwyn arni yw pryd ysgol maethlon i bob disgybl cynradd. Rydym ni'n creu sefyllfa fydd yn newid y ffordd yr ydym ni'n bwyta yng Nghymru, gan drawsnewid diwylliant bwyd ysgol a newid arferion bwyta. Drwy greu cyfle i bob plentyn cynradd rannu a mwynhau pryd gyda'i gilydd, rydym ni'n gobeithio elwa ar ein buddsoddiad yn nysgu disgyblion, yn eu sgiliau cymdeithasol ac yn eu hiechyd tymor hirach. Gwyddom ni fod modd cyfiawnhau ein dull cyffredinol yma. Ac rydym ni hefyd nawr yn troi i ganolbwyntio ar sut yr ydym ni'n defnyddio ein dulliau'n well i hybu caffael cyhoeddus i gefnogi cynhyrchu a dosbarthu bwyd lleol, er budd economïau lleol ac i gysylltu dysgwyr yn well â gwreiddiau'r bwyd y maen nhw'n ei fwyta. Mae ein hamodau cyllid grant i awdurdodau lleol ar gyfer darparu darpariaeth gyffredinol a'n buddsoddi sylweddol yn darparu catalydd i'r gwaith hwn ddechrau o ddifrif. Yn olaf, Dirprwy Lywydd, roeddwn i eisiau rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau am ein darpariaeth prydau ysgol am ddim yn ystod cyfnodau gwyliau ysgol. Ni ddylem ni anghofio bod Cymru wedi arwain y ffordd yn y DU drwy gydol y pandemig wrth i ni gyflwyno darparu bwyd i'r rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim yn ystod cyfnodau gwyliau ysgol. Cafodd hyn ei gefnogi gan fuddsoddi dros £100 miliwn hyd yma. Roedd disgwyl i'n darpariaeth prydau ysgol am ddim yn yr ysgol orffen ar ddiwedd gwyliau'r haf eleni. Ond drwy weithio gyda'n partneriaid yn y cytundeb cydweithio, Plaid Cymru, yn sgil costau byw cynyddol a'r pwysau y mae hyn eisoes yn ei roi ar gyllidebau teuluol, heddiw, rwy'n falch o gadarnhau ein bod ni nawr wedi gallu dyrannu cyllid i ymestyn darparu bwyd yn ystod y gwyliau i ddisgyblion sy'n draddodiadol yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim tan ddiwedd hanner tymor mis Chwefror y flwyddyn nesaf. Mae hyn yn golygu buddsoddi £11 miliwn arall i gefnogi rhai o'n dysgwyr mwyaf difreintiedig. Byddaf i'n parhau i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Senedd, Dirprwy Lywydd, ar gynnydd cyflwyno ein hymrwymiad prydau bwyd am ddim mewn ysgolion cynradd.