English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Firstly, I'd like to thank the committee for all of the very hard work and for giving me the opportunity to respond to this important debate in the Chamber today. I'd also like to place on record my thanks, and those of the Minister for Health and Social Services, to all of those who contributed to the work of the committee, but very particularly those with lived experience who took the time to engage with the committee and those who support rough-sleepers on a daily basis for sharing their views and their experiences with the committee. It's been so very valuable, I think, in coming to the very important recommendations the committee has made. As we've discussed on numerous occasions, both in this Chamber and in committee sessions, rough-sleeping continues to be an endemic issue across Wales. Members are, of course, aware that the national rough-sleeper count for 2019 was published last week and that many local authorities reported an increase across a two-week period as well as an increase on the night of the count. As I set out in my written statement last week, this is extremely disappointing but is not, unfortunately, surprising. Whilst the data reported can only provide a very broad indication, we can see for ourselves on far too many streets in both rural and urban areas across Wales that rough-sleeping remains a persistent and growing issue. I set out to this Chamber in October last year my acknowledgement of the need to look afresh at how to achieve the goal of ending homelessness in all its forms, including ending any need at all for anyone to sleep on the streets. This is precisely why we published a new strategy for preventing and ending homelessness last year and established the expert homelessness action group to work at pace to advise on how best to achieve this goal. It is precisely why we have protected homelessness budgets, including the vital £126 million that goes into the housing support grant. Deputy Presiding Officer, only yesterday in the Chamber, I introduced the new guidance on the housing support grant, which addresses many of the commissioning priorities that Members have set out today about the way that services are commissioned, and I really very much hope will address some of the concerns that people have expressed in the Chamber today. I will just say one thing, though, on long-term commissioning: I completely agree with that - I think David and Mark Isherwood mentioned it - but they could do us a big favour in assisting us with the UK Government giving us more than a one-year budget, because obviously it's very hard for us to do commissioning over longer than one year when our own budget is on an annual basis. So, I do think some cross-party work in persuading the UK Government to help us with that would be very much appreciated, as we absolutely accept that longer term commissioning would be beneficial in this and many other sectors. The work of the committee in examining rough-sleeping and the complex relationship between substance misuse, mental health and housing need provides a useful evidence base to take this work forward. Rough-sleeping, as we all know, is the most acute form of homelessness, and, as well as supporting those at this crisis end off the streets and into suitable accommodation, we also recognise the importance of investing in early intervention and prevention to tackle the root causes of homelessness. This includes continuing to invest and improve health services. For example, we know that improving the mental health and well-being of young people has a direct impact on the numbers of young people falling into homelessness. It is worth noting that Welsh Government continues to spend more on mental health services than any other part of the NHS. Our recent announcement in the draft budget to commit a further £20 million to mental health services, raising the mental health ring fence to £712 million, demonstrates our continued commitment to improving these services. In response to those talking about the substance misuse tier 4 issues and other issues - just to point out that we are currently tendering for a contract on an all-Wales substance misuse residential rehabilitation framework, which will provide a new list of approved residential rehabilitation and detoxification service providers. In addition, we wrote to all directors of social services to remind them of their responsibilities for social care assessments and funding for that residential rehabilitation ahead of the introduction of the new framework, and to ensure that sufficient funding is provided not only from commissioned substance misuse services but from wider sources across the public service. The links between substance misuse, mental health and issues with accommodation are widely recognised, with both acknowledged as possible cause and consequence of the other. Our response has to be centred on the needs of the individual, and I fully agree with the committee on the need for an integrated service and multi-agency approach to most effectively supporting people. We have been working across Government for some time to jointly take forward this work. Both the published substance misuse delivery plan 2019-22 and the mental health delivery plan 2019-22 have specific actions to address many of the recommendations made by the committee regarding rough-sleeping and access to mental health and substance misuse services. Close working is under way across departments to ensure the actions within these plans support the strategy for preventing and ending homelessness. Co-occurring substance misuse and mental health is a priority in both of the delivery plans, and we have, I think, as Mark Isherwood mentioned, established the deep-dive group to examine the barriers to responding more effectively to co-occurring mental health and substance misuse issues, as I am acutely aware that many challenges remain. The group is made up of a range of experts, including policy experts, commissioners and practitioners, including both health and housing, to support that work. I'm very happy to report back to the committee once we've got that piece of work from that group. And, in addition, work is being taken forward as part of the partnership agreement for prison health, which includes a specific focus on substance misuse and mental health, and improving transfer of care on release. The partnership agreement is being supported by Welsh Government investing an additional £1 million into primary health services in the prisons. As referenced in both the mental health and substance misuse delivery plans, Welsh Government has also invested £1.3 million in new services for people with housing and complex needs, with a focus on supporting Housing First. This funding is specifically aimed at developing integrated services, working with the hardest to reach and improving access to support for both mental health and substance misuse support and treatment. The committee rightly highlighted the potential Housing First has, not just in relation to helping people into accommodation, but also in providing the stability that can make it far easier for someone to tackle their other issues, like substance misuse or mental ill health. I have previously set out that Housing First needs to be part of a wider rapid rehousing approach, as it is intended for those with the most complex needs - precisely the individuals this committee report most focuses on. It has worked around the world and it is working here in Wales. The first two people who entered the Salvation Army project in Cardiff are still in accommodation two years after joining the project in late 2017. Both individuals had a history of rough-sleeping over a number of years prior to their entry into that project. All our evidence shows that Housing First takes time. Support workers need time to develop a relationship with people who have often felt let down by the system and have disengaged from society, to earn enough trust with them to agree to even join the project. They need time to ensure that the correct decisions are made, such as the type of tenure, type and location of property, to work with housing associations and private landlords to find that property. And, crucially, time needs to be invested by the support worker after someone has entered accommodation to help them face life's challenges and ensure they receive the support they need to thrive in any accommodation. The projects we are invested in are succeeding and we recognise health services are an absolutely integral element in ensuring they succeed. As at the end of December, 40 people were sustaining accommodation in one of the seven Housing First projects that we fund directly. Another 21 were in temporary accommodation awaiting a match to a suitable property, and that is 61 people, all of whom had a history of rough-sleeping and either mental health or substance misuse - or, more often, co-occurring issues - that would likely otherwise be sleeping rough tonight. As a Government, Deputy Presiding Officer, we will continue to take forward the complete public service response required to achieve the goal of ending homelessness and to recognise the key roles of health and housing in leading this important work. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i'r pwyllgor am yr holl waith caled ac am roi cyfle i mi ymateb i'r ddadl bwysig hon yn y Siambr heddiw. Hoffwn innau hefyd gofnodi fy niolch, a diolch y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, i bawb a gyfrannodd at waith y pwyllgor, ond yn enwedig y rhai â phrofiad bywyd a roddodd o'u hamser i ymgysylltu â'r pwyllgor a'r rhai sy'n cynorthwyo pobl sy'n cysgu allan yn ddyddiol am rannu eu barn a'u profiadau gyda'r pwyllgor. Mae wedi bod mor werthfawr wrth lunio'r argymhellion pwysig iawn a wnaeth y pwyllgor. Fel rydym wedi trafod droeon, yn y Siambr hon ac mewn sesiynau pwyllgor, mae cysgu ar y stryd yn parhau i fod yn broblem endemig ledled Cymru. Mae'r Aelodau, wrth gwrs, yn ymwybodol fod y cyfrif cenedlaethol o'r nifer sy'n cysgu ar y stryd ar gyfer 2019 wedi ei gyhoeddi yr wythnos diwethaf a bod llawer o awdurdodau lleol wedi cofnodi cynnydd dros gyfnod o bythefnos yn ogystal â chynnydd ar noson y cyfrif. Fel y dywedais yn fy natganiad ysgrifenedig yr wythnos diwethaf, mae hyn yn hynod o siomedig, ond nid yw'n syndod, gwaetha'r modd. Er mai dim ond darlun cyffredinol iawn y gall y data a gofnodwyd ei ddarparu, gallwn weld drosom ein hunain ar lawer gormod o strydoedd mewn ardaloedd gwledig a threfol ledled Cymru fod cysgu ar y stryd yn parhau i fod yn broblem barhaus a chynyddol. Cyflwynais i'r Siambr hon ym mis Hydref y llynedd fy nghydnabyddiaeth o'r angen i edrych o'r newydd ar sut i gyrraedd y nod o roi terfyn ar ddigartrefedd yn ei holl ffurfiau, gan gynnwys rhoi terfyn ar unrhyw angen i unrhyw un gysgu ar y strydoedd. Dyma'n union pam y gwnaethom gyhoeddi strategaeth newydd ar gyfer atal a rhoi diwedd ar ddigartrefedd y llynedd a sefydlu'r grŵp gweithredu arbenigol ar ddigartrefedd i weithio'n gyflym i roi cyngor ar y ffordd orau o gyflawni'r nod hwn. Dyna'n union pam ein bod wedi diogelu cyllidebau digartrefedd, gan gynnwys y £126 miliwn hanfodol sy'n mynd i mewn i'r grant cymorth tai. Ddirprwy Lywydd, ddoe ddiwethaf yn y Siambr, cyflwynais y canllawiau newydd ar y grant cymorth tai, sy'n mynd i'r afael â llawer o'r blaenoriaethau comisiynu y mae Aelodau wedi'u nodi heddiw ynghylch y ffordd y comisiynir gwasanaethau, ac rwy'n gobeithio'n fawr y byddant yn ateb rhai o'r pryderon y mae pobl wedi'u mynegi yn y Siambr heddiw. Rwyf am ddweud un peth am gomisiynu hirdymor er hynny: rwy'n cytuno'n llwyr â hynny - credaf fod David a Mark Isherwood wedi sôn amdano - ond gallent wneud ffafr fawr â ni drwy ein cynorthwyo i gael Llywodraeth y DU i roi mwy na chyllideb un flwyddyn inni, oherwydd yn amlwg mae'n anodd iawn inni gomisiynu dros gyfnod hwy na blwyddyn pan fydd ein cyllideb ein hunain ar sail flynyddol. Felly, rwy'n credu y byddem yn gwerthfawrogi rhywfaint o waith trawsbleidiol yn perswadio Llywodraeth y DU i'n helpu gyda hynny, gan ein bod yn derbyn yn llwyr y byddai comisiynu mwy hirdymor yn fuddiol yn hyn o beth ac mewn llawer o sectorau eraill. Mae gwaith y pwyllgor yn archwilio cysgu allan a'r berthynas gymhleth rhwng camddefnyddio sylweddau, iechyd meddwl ac anghenion tai yn darparu sylfaen dystiolaeth ddefnyddiol i fwrw ymlaen â'r gwaith hwn. Cysgu allan, fel y gwyddom i gyd, yw'r math mwyaf difrifol o ddigartrefedd, ac yn ogystal â chefnogi'r rhai sy'n wynebu'r argyfwng i ddod oddi ar y strydoedd ac i lety addas, rydym hefyd yn cydnabod pwysigrwydd buddsoddi mewn ymyrraeth gynnar ac atal i fynd i'r afael ag achosion sylfaenol digartrefedd. Mae hyn yn cynnwys parhau i fuddsoddi a gwella gwasanaethau iechyd. Er enghraifft, gwyddom fod gwella iechyd meddwl a lles pobl ifanc yn effeithio'n uniongyrchol ar nifer y bobl ifanc sy'n mynd yn ddigartref. Mae'n werth nodi bod Llywodraeth Cymru yn parhau i wario mwy ar wasanaethau iechyd meddwl nag unrhyw ran arall o'r GIG. Mae ein cyhoeddiad diweddar yn y gyllideb ddrafft i ymrwymo £20 miliwn pellach i wasanaethau iechyd meddwl, gan godi'r arian a glustnodwyd ar gyfer iechyd meddwl i £712 miliwn, yn dangos ein hymrwymiad parhaus i wella'r gwasanaethau hyn. Mewn ymateb i'r rhai a oedd yn sôn am broblemau camddefnyddio sylweddau haen 4 a phroblemau eraill - nodaf ein bod yn tendro ar hyn o bryd am gontract ar gyfer fframwaith adsefydlu preswyl camddefnyddio sylweddau i Gymru gyfan a fydd yn darparu rhestr newydd o ddarparwyr gwasanaethau preswyl ar gyfer adsefydlu a dadwenwyno. Yn ogystal, rydym wedi ysgrifennu at yr holl gyfarwyddwyr gwasanaethau cymdeithasol i'w hatgoffa am eu cyfrifoldebau mewn perthynas ag asesiadau gofal cymdeithasol a chyllid ar gyfer adsefydlu preswyl cyn cyflwyno'r fframwaith newydd, ac i sicrhau y darperir digon o arian nid yn unig o wasanaethau camddefnyddio sylweddau wedi'u comisiynu ond o ffynonellau ehangach ar draws y gwasanaeth cyhoeddus. Cydnabyddir yn eang y cysylltiadau rhwng camddefnyddio sylweddau, iechyd meddwl a phroblemau gyda llety, ac mae'r naill a'r llall yn cael eu cydnabod fel achos a chanlyniad posibl i'w gilydd. Rhaid i'n hymateb ganolbwyntio ar anghenion yr unigolyn, a chytunaf yn llwyr â'r pwyllgor ynghylch yr angen am wasanaeth integredig a dull amlasiantaethol i gynorthwyo pobl yn y modd mwyaf effeithiol. Rydym wedi bod yn gweithio ar draws y Llywodraeth ers cryn amser i fwrw ymlaen â'r gwaith hwn ar y cyd. Mae gan y cynllun cyflawni ar gamddefnyddio sylweddau a gyhoeddwyd ar gyfer 2019-22 a'r cynllun cyflawni ar gyfer iechyd meddwl 2019-22 gamau penodol i fynd i'r afael â llawer o'r argymhellion a wnaed gan y pwyllgor ynghylch cysgu allan a mynediad at wasanaethau iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau. Mae cydweithio agos yn digwydd ar draws adrannau i sicrhau bod y camau yn y cynlluniau hyn yn cefnogi'r strategaeth ar gyfer atal a rhoi diwedd ar ddigartrefedd. Mae iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau sy'n cyd-ddigwydd yn flaenoriaeth yn y ddau gynllun cyflawni, ac fel y soniodd Mark Isherwood, rwy'n credu ein bod wedi sefydlu'r grŵp at wraidd y mater i archwilio'r rhwystrau rhag gallu ymateb yn fwy effeithiol i broblemau iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau sy'n cyd-ddigwydd, am fy mod yn ymwybodol iawn fod llawer o heriau o hyd. Mae'r grŵp yn cynnwys amrywiaeth o arbenigwyr, gan gynnwys arbenigwyr polisi, comisiynwyr ac ymarferwyr, yn cynnwys iechyd a thai, i gefnogi'r gwaith. Rwy'n hapus iawn i adrodd yn ôl i'r pwyllgor pan fyddwn wedi cael y gwaith hwnnw gan y grŵp. Ac yn ogystal, mae gwaith yn mynd rhagddo fel rhan o'r cytundeb partneriaeth ar gyfer iechyd yn y carchardai, sy'n cynnwys ffocws penodol ar gamddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl, a gwella'r broses o drosglwyddo gofal ar ôl rhyddhau o'r carchar. Cefnogir y cytundeb partneriaeth drwy fod Llywodraeth Cymru yn buddsoddi £1 filiwn ychwanegol mewn gwasanaethau iechyd sylfaenol yn y carchardai. Fel y nodwyd yn y cynllun cyflawni ar gyfer iechyd meddwl a'r cynllun cyflawni ar gamddefnyddio sylweddau, mae Llywodraeth Cymru hefyd wedi buddsoddi £1.3 miliwn mewn gwasanaethau newydd i bobl ag anghenion tai ac anghenion cymhleth, gan ganolbwyntio ar gefnogi Tai yn Gyntaf. Mae'r cyllid hwn wedi'i anelu'n benodol at ddatblygu gwasanaethau integredig, gan weithio gyda'r rhai anoddaf eu cyrraedd a gwella mynediad at gymorth a thriniaeth iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau. Tynnodd y pwyllgor sylw'n briodol at botensial Tai yn Gyntaf, nid yn unig o ran helpu pobl i gael llety, ond hefyd o ran darparu'r sefydlogrwydd a all ei gwneud yn llawer haws i rywun fynd i'r afael â phroblemau eraill, fel camddefnyddio sylweddau neu salwch meddwl. Nodais yn flaenorol fod angen i Tai yn Gyntaf fod yn rhan o ddull ehangach o ailgartrefu'n gyflym, fel y bwriadwyd iddo fod ar gyfer y rhai sydd â'r anghenion mwyaf cymhleth - yr union unigolion y mae'r adroddiad pwyllgor hwn yn canolbwyntio fwyaf arnynt. Mae wedi gweithio ledled y byd ac mae'n gweithio yma yng Nghymru. Mae'r ddau gyntaf a aeth i mewn i brosiect Byddin yr Iachawdwriaeth yng Nghaerdydd yn dal mewn llety ddwy flynedd ar ôl ymuno â'r prosiect ar ddiwedd 2017. Roedd gan y ddau unigolyn hanes o gysgu ar y stryd dros nifer o flynyddoedd cyn iddynt ymuno â'r prosiect hwnnw. Mae ein holl dystiolaeth yn dangos bod Tai yn Gyntaf yn cymryd amser. Mae angen amser ar weithwyr cymorth i feithrin perthynas â phobl sy'n aml wedi cael eu siomi gan y system ac sydd wedi ymddieithrio o gymdeithas, i feithrin digon o ymddiriedaeth ynddynt i gytuno i ymuno â'r prosiect hyd yn oed. Mae angen amser arnynt i sicrhau bod y penderfyniadau cywir yn cael eu gwneud, megis y math o ddeiliadaeth, math o eiddo a'i leoliad, i weithio gyda chymdeithasau tai a landlordiaid preifat i ddod o hyd i'r eiddo hwnnw. Ac yn hollbwysig, mae angen i'r gweithiwr cymorth fuddsoddi amser ar ôl i rywun fynd i'r llety i'w helpu i wynebu heriau bywyd a sicrhau eu bod yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt i ffynnu mewn unrhyw lety. Mae'r prosiectau rydym yn buddsoddi ynddynt yn llwyddo ac rydym yn cydnabod bod gwasanaethau iechyd yn elfen gwbl hanfodol o sicrhau eu llwyddiant. Erbyn diwedd mis Rhagfyr, roedd 40 o bobl yn dal i fod mewn llety yn un o'r saith prosiect Tai yn Gyntaf a ariannwn yn uniongyrchol. Roedd 21 arall mewn llety dros dro yn aros i ddod o hyd i eiddo addas, sy'n 61 o bobl, ac roedd gan bob un ohonynt hanes o gysgu ar y stryd a phroblemau iechyd meddwl neu gamddefnyddio sylweddau - neu'r ddau'n cyd-ddigwydd yn amlach na pheidio - pobl a fyddai fel arall yn debygol o fod yn cysgu allan heno. Fel Llywodraeth, Ddirprwy Lywydd, byddwn yn parhau i ddatblygu'r ymateb cyflawn gan y gwasanaethau cyhoeddus sydd ei angen i gyflawni'r nod o ddod â digartrefedd i ben ac i gydnabod rolau allweddol y maes iechyd a'r maes tai yn arwain y gwaith pwysig hwn. Diolch.