English: What was obvious in the evidence that we heard as a committee was that peer-on-peer sexual harassment was so common that it was accepted as normal behaviour. That was certainly the most striking thing for me as well, and that schools are also struggling to deal with this effectively. The impact, in some cases, affects the well-being, attainment and health of learners. As Laura Anne Jones said, what we heard from the young people themselves was extremely valuable, and their ideas about how we should deal with the problem - simple but obvious things, such as having a poster to explain what's acceptable and what's not acceptable. Plaid Cymru supports the main recommendations of the report, namely a national campaign to raise awareness, with the experiences and opinions of young people at the heart of it, and calls on the Welsh Government and Estyn to ensure that schools respond better, keep better records, and support pupils better, as well as the need to carry out a review of the situation in our primary schools, because the attitudes that create this problem start to manifest themselves from a young age, and we found evidence of that in our inquiry. The overwhelming majority of those who experience harassment are girls, and LGBTQ+ pupils and other pupils with minority characteristics are also more likely to experience harassment. It was clear from our inquiry that the cause of peer-on-peer sexual harassment is complex, but it was clear that social attitudes, above all else, are responsible for creating the circumstances that lead to these cases within and beyond the school and college gates. Plaid Cymru fully supports the role of the relationship and sexuality education code within the new curriculum in addressing this, but more needs to be done now for the learners who will not benefit from this attempt to change the understanding of our children for the better in this regard. The support available to those who suffer sexual harassment is fragmented and inconsistent, and the general standard of sex and relationships education is unacceptable in a number of schools. To improve this, we need better training for all school staff in relation to a subject that is difficult for many, and invisible to others. And this is an urgent matter. It's good that the Government has accepted most of the recommendations, but I would like to draw attention to one that Stonewall Cymru has been emphasising for a while, and that is still not realised, namely, that the Welsh Government should publish its statutory national trans guidelines for schools by January 2023. This report clearly explains why the delay is unacceptable and harmful, and I would therefore like to ask the Minister what progress has been made in this regard. As the report states, it is not only through our education system that we will get rid of the harmful attitudes that find expression in this sexual harassment. Politics, the media, and society more broadly have a responsibility not to allow or accept misogynistic or sexist attitudes, or any language or behaviours that demean or exploit identity or gender. We must work together to de-normalise what has been normalised, even among our youngest children. The report and its recommendations are genuinely important if we are serious about creating a society that is equally healthy and safe for our young people.
Welsh: Yr hyn a oedd yn amlwg i ni o'r dystiolaeth a glywsom ni fel pwyllgor oedd bod aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion mor gyffredin fel ei fod yn cael ei dderbyn fel ymddygiad normal. Hwnna oedd y peth mwyaf trawiadol i fi, yn sicr, a bod ysgolion hefyd yn cael trafferth i ddelio gyda hyn yn effeithiol. Mae'r effaith yn un sydd, mewn rhai achosion, yn effeithio'n ddifrifol ar les, cyrhaeddiad ac iechyd dysgwyr. Fel dywedodd Laura Anne Jones, roedd yr hyn y clywson ni gan y bobl ifanc eu hunain yn hynod werthfawr, a'u syniadau ynglŷn â sut dylid delio gyda'r broblem - pethau syml ond amlwg, fel bod angen poster i esbonio beth sy'n dderbyniol a beth sydd ddim yn dderbyniol. Mae Plaid Cymru yn cefnogi prif argymhellion yr adroddiad, sef ymgyrch genedlaethol i godi ymwybyddiaeth gyda phrofiad a barn pobl ifanc yn ganolog iddi hi, a'r galwadau ar Lywodraeth Cymru ac Estyn i sicrhau bod ysgolion yn ymateb yn well, yn cadw cofnodion gwell, ac yn cefnogi disgyblion yn well, yn ogystal â'r angen i gynnal adolygiad o'r sefyllfa yn ein hysgolion cynradd, achos mae'r agweddau sy'n creu'r broblem hon yn dechrau amlygu eu hunain o oedran ifanc, ac fe gawson ni dystiolaeth o hynny yn ein hymchwiliad. Mae mwyafrif llethol y rhai sy'n profi'r aflonyddu yn ferched, ac mae disgyblion LHDTC+ a disgyblion eraill sydd â nodweddion lleiafrifol hefyd yn fwy tebygol o brofi aflonyddu. Roedd yn glir o'n hymchwiliad bod achos yr aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion yn gymhleth, ond roedd yn eglur bod agweddau cymdeithasol wrth wraidd hyn, sydd, yn anad dim, yn gyfrifol am greu'r amgylchiadau sy'n arwain at yr achosion yma tu fewn a thu hwnt i gatiau'r ysgol a choleg. Mae Plaid Cymru yn llwyr gefnogi rôl y cod addysg cyd-berthynas a rhywioldeb o fewn y cwricwlwm newydd i fynd i'r afael â hyn, ond mae angen gwneud mwy nawr dros y dysgwyr na fydd yn elwa o'r ymgais yma i newid dealltwriaeth ein plant er gwell o ran hyn. Mae'r cymorth sydd ar gael i'r rhai sy'n dioddef aflonyddu rhywiol yn dameidiog, yn anghyson, ac mae safon gyffredinol yr addysg rhyw a chydberthynas yn annerbyniol mewn nifer o ysgolion. I wella hyn, mae angen gwell hyfforddiant i holl staff ysgol ar bwnc sy'n anodd i nifer, ac yn anweledig i eraill, ac mae hyn yn fater brys. Mae'n dda bod y Llywodraeth wedi derbyn y rhan fwyaf o'r argymhellion, ond hoffwn dynnu sylw at un y mae Stonewall Cymru wedi bod yn tanlinellu ers tro ac sydd o hyd heb ei wireddu, sef y dylai Llywodraeth Cymru gyhoeddi canllawiau statudol cenedlaethol traws ar gyfer ysgolion erbyn mis Ionawr nesaf. Mae'r adroddiad yma yn dangos yn eglur pam fo'r oedi'n annerbyniol ac yn niweidiol, ac felly hoffwn ofyn i'r Gweinidog beth yw'r cynnydd o ran hyn. Fel y noda'r adroddiad, nid drwy'n system addysg yn unig y gwaredwn ni ar yr agweddau niweidiol sy'n cael mynegiant yn yr aflonyddu rhywiol yma. Mae gan wleidyddiaeth, y cyfryngau, a chymdeithas yn fwy eang gyfrifoldeb i beidio a chaniatáu na derbyn agweddau misogynistaidd neu rhywiaethol, neu unrhyw iaith neu ymddygiad sy'n bychanu neu'n manteisio ar sail hunaniaeth neu rywedd. Rhaid i ni gydweithio i ddadnormaleiddio yr hyn sydd wedi ei normaleiddio, hyd yn oed ymysg ein plant lleiaf. Mae'r adroddiad a'i argymhellion yn wirioneddol bwysig os ydym o ddifrif am greu cymdeithas sy'n gydradd, yn iach ac yn ddiogel i'n pobl ifanc.