English: Thank you. I'd like to make a plea on behalf of two organisations in response to your statement last week on NHS COVID pressures and new frameworks being put in place to deal with those pressures. The fear from Cancer Research UK is that the Welsh Government has issued a framework here that allows for local health boards to downgrade some key services, including elective cancer surgery and non-urgent, but hugely important, diagnostics. And remember, they've consistently argued for the stepping up of services to address the cancer backlog, a key recommendation made by the cross-party group on cancer last month too. They're concerned that lessons from the first pandemic wave haven't been applied. The Royal College of Nursing make a call that, on the face of it, could almost be seen to contradict that, but it really doesn't. What it does is highlight the complexity of the situation we face, as you well know, and the need for very clear Government guidance to get us through that complexity. What the RCN said in a public letter to you is that severe workforce pressures, the overstretching and sheer exhaustion of staff and the simple reality of there being a lack of registered nurses available to work in some parts of Wales now means the pausing of non-urgent elective care may once again be necessary, just as in the first wave, and they say so with a heavy heart. What both Cancer Research UK and the RCN very much have in common here is a view that there has to be absolute clarity from Welsh Government on the context in which decisions are taken by our health boards. Now, local options, as spelt out in the framework, are all very well, but can the Minister ensure with urgency that there's clarity on when the limiting of non-elective work should be triggered, for example, so there's consistency across the NHS, and what services, including in cancer diagnosis and treatment, we simply cannot allow to slip in this very serious second wave?
Welsh: Diolch. Hoffwn wneud apêl ar ran dau sefydliad mewn ymateb i'ch datganiad yr wythnos diwethaf ar bwysau COVID y GIG a fframweithiau newydd sy'n cael eu rhoi ar waith i fynd i'r afael â'r pwysau hwnnw. Yr hyn y mae Cancer Research UK yn ei ofni yw bod Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi fframwaith yma sy'n caniatáu i fyrddau iechyd lleol israddio rhai gwasanaethau allweddol, gan gynnwys llawdriniaethau canser dewisol a diagnosteg nad yw'n ddiagnosteg frys ond sy'n hynod bwysig. A chofiwch, maent wedi dadlau'n gyson dros gynyddu gwasanaethau i fynd i'r afael â'r ôl-groniad o gleifion canser, argymhelliad allweddol a wnaed gan y grŵp trawsbleidiol ar ganser fis diwethaf hefyd. Maent yn pryderu nad yw'r gwersi a ddysgwyd o don gyntaf y pandemig wedi'u gweithredu. Mae'r Coleg Nyrsio Brenhinol yn gwneud galwadau y gellid ystyried ar yr wyneb, eu bod bron yn gwrth-ddweud hynny, ond nid yw hynny'n wir. Yr hyn y mae'n ei wneud yw tynnu sylw at gymhlethdod y sefyllfa a wynebwn, fel y gwyddoch yn iawn, a'r angen am ganllawiau clir iawn gan y Llywodraeth i'n cael ni drwy'r cymhlethdod hwnnw. Yr hyn a ddywedodd y Coleg Nyrsio Brenhinol mewn llythyr cyhoeddus atoch yw bod pwysau difrifol ar y gweithlu, fod staff yn cael eu gorlethu a'u bod wedi blino'n lân a'r realiti syml fod y prinder o nyrsys cofrestredig ar gael i weithio mewn rhai rhannau o Gymru bellach yn golygu y gallai fod angen oedi gofal dewisol nad yw'n ofal brys unwaith eto, yn union fel a ddigwyddodd yn ystod y don gyntaf, ac maent yn dweud hynny gyda chalon drom. Yr hyn sydd gan Cancer Research UK a'r Coleg Nyrsio Brenhinol yn gyffredin iawn yma yw'r farn fod yn rhaid cael eglurder llwyr gan Lywodraeth Cymru ynglŷn â'r cyd-destun y mae ein byrddau iechyd yn gwneud penderfyniadau ynddo. Nawr, mae opsiynau lleol, fel y nodir yn y fframwaith, yn iawn, ond a all y Gweinidog sicrhau'n bendant fod yna eglurder ynglŷn â pha bryd y dylid sbarduno cyfyngiadau ar driniaethau nad ydynt yn ddewisol, er enghraifft, fel bod cysondeb ar draws y GIG, a nodi pa wasanaethau, gan gynnwys mewn diagnosis a thriniaeth canser, na allwn adael iddynt lithro yn ystod yr ail don ddifrifol iawn hon?