English: In terms of unemployment, the latest figures show that the unemployment rate in Wales was at 3 per cent, compared to a UK rate of 3.8 per cent. Over the last decade, we have helped more than 19,000 young people access good quality work through Jobs Growth Wales. More generally, Wales has the second-fastest growth of any UK country or region over the period between the recession in 2008 and the most recently available data. Wales was only outperformed, and only narrowly, by London. As the Resolution Foundation reported prior to the pandemic, the proportion of low-paid employees in Wales has been falling. On hourly pay, which we've heard much about, median hourly pay in Wales is now higher than north-east England, the east midlands and Yorkshire and the Humber. That was not the case at the start of devolution. In February this year, the National Institute of Economic and Social Research suggested that parts of Wales, along with London and Northern Ireland, appear to have had a stronger recovery from the pandemic than other parts of the UK. I'm proud of what we did during the pandemic, in successfully supporting Welsh businesses with more than £2.6 billion, protecting over 160,000 Welsh jobs, which might otherwise have been lost, and going above and beyond the Barnett consequentials that we received from the UK Government. But we now face a cost-of-living crisis, where the UK Government has refused to properly support the people of Wales. Despite widespread calls before his spring statement, the Chancellor announced an increase of just £27 million - in real terms, a cut, with inflationary increases - to the Welsh Government budget. And in a clear message for families and businesses struggling to get by, the Chancellor has even said that it would be silly to give more support on energy bills to families and businesses. That is the Tory approach. In comparison, the Welsh Government has already announced £380 million in support for families, to help with their rising household bills. I remain extremely concerned about the challenges faced by our least well-off communities here in Wales. They will not be resolved by George Eustice's solution of going to own-brand products that, in themselves, in some supermarkets, have risen faster than the rate of inflation. It really does show how out of touch the Tories are. The cost-of-living crisis is hitting our businesses too. That's why we continue to call on the UK Government to introduce a windfall tax on the excess profits being enjoyed by gas and oil producers. As the head of BP has said, a windfall tax would not stop them from undertaking any of the investment choices that they are already committed to. We need to end our reliance on fossil fuels and move to a quicker transition to renewable energy and better energy efficiency, with a just transition. That will have a significant impact on reducing energy costs for us and, indeed, across the world. I should also remind Members that the impact of the UK Government's trade and continuity agreement with the EU is predicted to hurt the UK economy by double the impact of the pandemic. Businesses are already struggling to trade with EU countries and are facing significant increased costs and staff shortages. And, as we've heard several times over recent days, the latest research shows that Brexit has added 6 per cent to Britain's food bills. That leads me to the shared prosperity fund, the UK Government's answer to all of our woes, and the much-proclaimed replacement for any previous EU funding. I remind Members that it is plain and undeniable that the UK Government has failed to honour its manifesto pledge to fully replace EU funding. As a direct result, Wales will be more than £1 billion worse off. No Member of this Senedd, from any party, should welcome or try to deny that betrayal. Economic development is a devolved competence. Regional funding has been managed by Welsh Governments and has been scrutinised by this Senedd for more than 20 years. The UK Government approach continues to disrespect our devolution settlement. Devolution, of course, has been endorsed by two referenda and multiple elections. Despite that, the UK Government continues to use the internal market Act to wrestle funding and decision making away from the Welsh Government and the Senedd. On innovation funding, which is mentioned several times, of course, there is a funding shortfall from the shared prosperity funding outcomes, and that will hurt, not help, our shared ambition to invest more in research, development and innovation. I am intensely aware of the enormous stress and pressure that the uncertainty and the funding shortfall places on current beneficiaries who use that EU funding: the people and the businesses who are helping to improve the Welsh economy with it. Unlike the UK Government, the Welsh Government's stronger, fairer and greener economy will be grounded in our values of progressive change, co-operation, not competition and not dividing against each other. So, we will go forward with our partners, in the public sector, in business and in trade unions. We will build on our economic infrastructure for long-term and sustainable home-grown and rewarding jobs. That includes tackling the climate emergency, as part of the just transition to net zero, with our overarching ambition encapsulated in an £8.1 billion infrastructure investment strategy. In particular, we want greener forms of transport to be provided to more people, providing more choice in how we will be able to get around, as well as laying foundations for investment in renewable energy. We're on a £5 billion journey to transform rail services over the next 15 years, and Transport for Wales inherited a challenging legacy, but new rolling stock is now being introduced across Wales, with fare reductions to the rail network putting money back into the pockets of people across Wales. We have set up, here in Wales, the first ever development bank, with more than £1 billion of funding to support the wider Welsh economy. We have and we will continue to invest in advanced modern manufacturing. And against a really difficult financial backdrop, including that loss of £1 billion of former EU funds, our new plan for employability and skills provides a strong offer for employability and skills to invest in our people. The future that the people of Wales want will not be found in small amounts of money being thinly spread on a range of unconnected projects and decided by UK Ministers. It will be found in this Welsh Government's social partnership approach, bringing people together to promote fair work and better jobs, to work in partnership with local government, businesses and trade unions. Our 'team Wales' approach will deliver for Wales, and I look forward to playing my part in helping to make a greener, fairer and more prosperous Wales.
Welsh: Ar ddiweithdra, mae'r ffigurau diweddaraf yn dangos bod y gyfradd ddiweithdra yng Nghymru yn 3 y cant, o'i gymharu â chyfradd y DU o 3.8 y cant. Dros y degawd diwethaf, rydym wedi helpu dros 19,000 o bobl ifanc i gael gwaith o ansawdd da drwy Twf Swyddi Cymru. Yn fwy cyffredinol, Cymru sydd â'r twf ail gyflymaf yn unrhyw un o wledydd neu ranbarthau'r DU dros y cyfnod rhwng y dirwasgiad yn 2008 a'r data diweddaraf sydd ar gael. Dim ond Llundain a wnaeth yn well na Chymru, a hynny o drwch blewyn yn unig. Fel yr adroddodd Sefydliad Resolution cyn y pandemig, mae cyfran y gweithwyr sydd ar gyflogau isel yng Nghymru wedi bod yn gostwng. Ar gyflog yr awr, y clywsom lawer amdano, mae'r cyflog canolrifol yr awr yng Nghymru bellach yn uwch na gogledd-ddwyrain Lloegr, dwyrain canolbarth Lloegr a Swydd Efrog a Humber. Nid oedd hynny'n wir ar ddechrau datganoli. Ym mis Chwefror eleni, awgrymodd y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol ei bod yn ymddangos bod rhannau o Gymru, ynghyd â Llundain a Gogledd Iwerddon, wedi cael adferiad cryfach o'r pandemig na rhannau eraill o'r DU. Rwy'n falch o'r hyn a wnaethom yn ystod y pandemig, drwy gefnogi busnesau Cymru yn llwyddiannus gyda mwy na £2.6 biliwn, gan ddiogelu dros 160,000 o swyddi yng Nghymru, a allai fod wedi'u colli fel arall, a mynd y tu hwnt i'r symiau canlyniadol Barnett a gawsom gan Lywodraeth y DU. Ond rydym bellach yn wynebu argyfwng costau byw, lle mae Llywodraeth y DU wedi gwrthod cefnogi pobl Cymru yn iawn. Er gwaethaf galwadau eang cyn ei ddatganiad yn y gwanwyn, cyhoeddodd y Canghellor gynnydd o ddim ond £27 miliwn - toriad mewn termau real, gyda chynnydd chwyddiant - i gyllideb Llywodraeth Cymru. Ac mewn neges glir i deuluoedd a busnesau sy'n ei chael hi'n anodd ymdopi, mae'r Canghellor hyd yn oed wedi dweud y byddai'n wirion rhoi mwy o gefnogaeth ar gyfer biliau ynni i deuluoedd a busnesau. Dyna yw ymagwedd y Torïaid. Mewn cymhariaeth, mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi cyhoeddi £380 miliwn o gymorth i deuluoedd, i helpu gyda'u biliau cartref cynyddol. Rwy'n dal i bryderu'n fawr am yr heriau sy'n wynebu ein cymunedau lleiaf cefnog yma yng Nghymru. Ni chânt eu datrys gan ateb George Eustice, sef troi at gynhyrchion brand y siop sydd eu hunain, mewn rhai archfarchnadoedd, wedi codi'n gyflymach na chyfradd chwyddiant. Mae'n dangos o ddifrif pa mor bell ohoni yw'r Torïaid. Mae'r argyfwng costau byw yn taro ein busnesau hefyd. Dyna pam ein bod yn dal i alw ar Lywodraeth y DU i gyflwyno treth ffawdelw ar yr elw gormodol y mae cynhyrchwyr nwy ac olew yn ei fwynhau. Fel y dywedodd pennaeth BP, ni fyddai treth ffawdelw yn eu hatal rhag gwneud unrhyw un o'r dewisiadau buddsoddi y maent eisoes wedi ymrwymo iddynt. Mae angen inni roi diwedd ar ein dibyniaeth ar danwydd ffosil a newid yn gyflymach i ynni adnewyddadwy a gwell effeithlonrwydd ynni, gyda phontio teg. Bydd hynny'n effeithio'n sylweddol ar leihau costau ynni i ni, ac ar draws y byd yn wir. Dylwn atgoffa'r Aelodau hefyd y rhagwelir y bydd effaith cytundeb masnach a pharhad Llywodraeth y DU â'r UE yn brifo economi'r DU hyd at ddwbl effaith y pandemig. Mae busnesau eisoes yn ei chael hi'n anodd masnachu gyda gwledydd yr UE ac yn wynebu costau sylweddol uwch a phrinder staff. Ac fel y clywsom sawl gwaith dros y dyddiau diwethaf, mae'r ymchwil diweddaraf yn dangos bod Brexit wedi ychwanegu 6 y cant at filiau bwyd Prydain. Mae hynny'n fy arwain at y gronfa ffyniant gyffredin, ateb Llywodraeth y DU i bob gwae, a'r arian y mae llawer o sôn amdano yn lle unrhyw gyllid blaenorol gan yr UE. Hoffwn atgoffa'r Aelodau ei bod yn amlwg ac yn annerbyniol fod Llywodraeth y DU wedi methu cyflawni addewid ei maniffesto i ddarparu arian yn lle cyllid yr UE yn llawn. O ganlyniad uniongyrchol i hynny, bydd Cymru dros £1 biliwn yn waeth ei byd. Ni ddylai unrhyw Aelod o'r Senedd hon, o unrhyw blaid, groesawu na cheisio gwadu'r brad hwnnw. Mae datblygu economaidd yn gymhwysedd datganoledig. Cafodd cyllid rhanbarthol ei reoli gan Lywodraeth Cymru a bu'n destun craffu gan y Senedd hon ers dros 20 mlynedd. Mae dull Llywodraeth y DU o weithredu yn parhau i amharchu ein setliad datganoli. Mae datganoli, wrth gwrs, wedi'i gymeradwyo gan ddau refferendwm a sawl etholiad. Er hynny, mae Llywodraeth y DU yn parhau i ddefnyddio'r Ddeddf marchnad fewnol i fynd â chyllid a'r hawl i benderfynu o ddwylo Llywodraeth a Senedd Cymru. Ar gyllid arloesi, y soniwyd amdano droeon, wrth gwrs, ceir diffyg ariannol yn deillio o'r gronfa ffyniant gyffredin, a bydd hynny'n brifo, nid yn helpu, ein huchelgais cyffredin i fuddsoddi mwy mewn ymchwil, datblygu ac arloesi. Rwy'n ymwybodol iawn o'r straen a'r pwysau aruthrol y mae'r ansicrwydd a'r diffyg ariannol yn eu rhoi ar fuddiolwyr presennol sy'n defnyddio'r cyllid hwnnw o'r UE: y bobl a'r busnesau sy'n ei ddefnyddio i helpu i wella economi Cymru. Yn wahanol i Lywodraeth y DU, bydd economi gryfach, tecach a gwyrddach Llywodraeth Cymru wedi'i seilio ar ein gwerthoedd, sef newid blaengar, cydweithredu nid cystadleuaeth, a pheidio â rhannu yn erbyn ei gilydd. Felly, byddwn yn bwrw ymlaen gyda'n partneriaid yn y sector cyhoeddus, yn y byd busnes ac mewn undebau llafur. Byddwn yn adeiladu ar ein seilwaith economaidd ar gyfer swyddi da hirdymor a chynaliadwy wedi'u creu yng Nghymru. Mae hynny'n cynnwys mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd, fel rhan o'r pontio teg i sero net, gyda'n huchelgais cyffredinol wedi'i grynhoi mewn strategaeth buddsoddi mewn seilwaith gwerth £8.1 biliwn. Yn hollbwysig, rydym am i fathau mwy gwyrdd o drafnidiaeth gael eu darparu i fwy o bobl, gan roi mwy o ddewis ynghylch y modd y gallwn symud o gwmpas, yn ogystal â gosod sylfeini ar gyfer buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy. Rydym ar daith £5 biliwn i drawsnewid gwasanaethau rheilffyrdd dros y 15 mlynedd nesaf, ac etifeddodd Trafnidiaeth Cymru waddol heriol, ond mae cerbydau newydd yn cael eu cyflwyno ledled Cymru erbyn hyn, gyda gostyngiadau ym mhrisiau tocynnau i'r rhwydwaith rheilffyrdd yn rhoi arian yn ôl ym mhocedi pobl ledled Cymru. Yma yng Nghymru, rydym wedi sefydlu'r banc datblygu cyntaf erioed, gyda thros £1 biliwn o gyllid i gefnogi economi ehangach Cymru. Rydym wedi buddsoddi a byddwn yn parhau i fuddsoddi mewn gweithgynhyrchu uwch modern. Ac yn erbyn cefndir ariannol anodd iawn, gan gynnwys colli £1 biliwn o hen gronfeydd yr UE, mae ein cynllun cyflogadwyedd a sgiliau newydd yn darparu cynnig cyflogadwyedd a sgiliau cryf er mwyn buddsoddi yn ein pobl. Ni fydd y dyfodol y mae pobl Cymru am ei gael i'w ganfod mewn symiau bach o arian wedi'u gwasgaru'n denau i amrywiaeth o brosiectau heb gysylltiad rhyngddynt drwy benderfyniad Gweinidogion y DU. Fe'i ceir yn y dull partneriaeth gymdeithasol o weithredu a welir gan Lywodraeth Cymru, dull sy'n dod â phobl ynghyd i hyrwyddo gwaith teg a swyddi gwell, i weithio mewn partneriaeth â llywodraeth leol, busnesau ac undebau llafur. Bydd ein dull 'tîm Cymru' o weithredu yn cyflawni dros Gymru, ac edrychaf ymlaen at chwarae fy rhan i helpu i greu Cymru sy'n fwy gwyrdd, yn fwy teg ac yn fwy ffyniannus.