English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to thank everyone for their contributions to this afternoon's debate and to the Minister for her robust response, and I agree with her: fundamental to our motion this afternoon is the need to tackle violence against women and girls, which is an unacceptably common experience in our society. Stalking mainly impacts women and girls, with over 80 per cent of those contacting the National Stalking Helpline identifying as female, and the perpetrators being mainly male. It is clear that stalking is a symptom of a broader social problem and is part of the violence, harassment and abuse that scars the lives of too many women and girls in Wales. We must therefore ensure that the problem is taken into full account in the next VAWDASV strategy. Minister, I know that the desire and ambition is there, but more must be done; things must improve for the victims of stalking. It's also worth noting the cross-cutting nature of stalking: whilst there is almost always a sexual or sexist element to stalking, many vulnerable and minority groups in our society are more likely to be targets of stalking, for example, as a result of their race of their sexuality. People with illness or disability are also more likely to be stalked, and 2,000 cases of stalking were reported by young people under the age of 18 in 2020 in England and Wales. And as we heard from Heledd Fychan, as in the case of all crimes against women and girls, unfortunately, it's assumed that the number of unreported cases is far higher than these figures. Although the majority of cases are perpetrated by somebody the victim knows, and that cases can happen within domestic situations, almost a third are carried out by strangers, and therefore trying to ensure that public spaces are safe, are planned or adapted to ensure the safety of women and girls is crucially important. And as we heard in the debate, the digital space also needs to be made safe. Tackling the prevention of stalking is central to our battle in ensuring an equal Wales. How can we put up with a situation where women suffer in such a way as was described so powerfully by Delyth Jewell and Siân Gwenllian as a result of this crime of stalking? A report by the UN shows that 71 per cent of women in the UK have suffered sexual harassment, and this increases to 86 per cent in the 18 to 24 age group. We are failing our young women, Deputy Presiding Officer. And the Suzy Lamplugh Trust has found that 97 per cent of women have experienced harassment on public transport, but only 14 per cent reported that to the police, and of those, only 6 per cent were offered any support. Only 1 per cent of those prosecuted were found guilty. Having a culture where people can publicly harass clearly leads stalkers to think that they have free rein to behave in this obsessional and often threatening way, without anyone noticing or without social or legal consequences. The problem in terms of a lack of support and a lack of action in terms of the justice and policing system is clear. Delyth Jewell, Mark Isherwood and Joyce Watson outlined the problems related to the current situation in terms of this, outlining how the response at the moment is ineffective and unacceptable, leaving too many people to experience this terrible crime. And I thank Jenny Rathbone for sharing her constituent's terrible experiences. Justice and policing, of course, is reserved to Westminster, and although we welcome the amendment in the House of Lords so that the Police, Crime, Sentencing and Courts Bill will make hate towards women a hate crime in England and Wales, the Conservative Government in Westminster has already suggested that they won't support that amendment, and the Bill is inadequate in terms of tackling the wider socioeconomic problems that contribute to violence against women relating to inequalities on the basis of race, religion, sexuality, class, age, never mind equal access to health services, mental health services, housing and work. Many contributors this afternoon have outlined steps that could be taken by the Welsh Government to ensure that support for victims is improved and that more is done to prevent stalking in the first instance, and that we need better training for the police and other support services in order to identify, to respond and to prevent this terrible crime that causes so much anguish and too often leads to violence. Mark Isherwood, sending a message is not enough in the face of the attitude of your party's Government in Westminster. There's no doubt that devolving the powers is needed for us to try and respond more effectively to this crime and those that it affects, and, ultimately, actually do away with the circumstances that lead to stalking entirely. Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i bawb am eu cyfraniadau i'r ddadl y prynhawn yma ac i'r Gweinidog am ei hymateb cadarn i'r ddadl, a dwi'n cytuno â hi: yn waelodol i'n cynnig ni y prynhawn yma mae'r angen yma i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod a merched, sy'n brofiad annerbyniol o gyffredin yn ein cymdeithas. Mae stelcio yn effeithio yn bennaf ar fenywod a merched, gyda dros 80 y cant o'r rhai sy'n cysylltu â'r Llinell Gymorth Stelcio Genedlaethol yn hunan adnabod fel benyw, a'r rhai sy'n cyflawni'r drosedd yn wrywaidd yn bennaf. Mae'n amlwg bod stelcio yn symptom o broblem gymdeithasol ehangach ac yn rhan o'r trais, aflonyddu a cham-driniaeth sy'n creithio gormod o fywydau menywod a merched yng Nghymru. Rhaid, felly, sicrhau bod y broblem yn cael ei chynnwys a'i hystyried yn llawn yn y strategaeth VAWDASV nesaf. Weinidog, rwy'n gwybod bod yr awydd a'r uchelgais yno, ond rhaid gwneud mwy; rhaid i bethau wella i ddioddefwyr stelcio. Mae hefyd yn werth nodi natur groesdoriadol stelcio: tra bod elfen rywiol neu rywiaethol bron bob amser ynghlwm wrth stelcio, mae llawer o grwpiau lleiafrifol a bregus yn ein cymdeithas yn fwy tebygol o fod yn dargedau stelcio, er enghraifft, yn sgil eu hil neu rywioldeb. Mae pobl â salwch neu anabledd hirsefydlog hefyd yn fwy tebygol o gael eu stelcio, ac adroddwyd 2,000 o achosion o stelcio gan bobl ifanc dan 18 oed yn 2020 yng Nghymru a Lloegr. Ac fel clywon ni gan Heledd Fychan, fel yn achos pob trosedd yn erbyn menywod a merched, yn anffodus, tybir bod y nifer o achosion nad ydynt yn cael eu hadrodd o gwbl yn uwch o lawer na'r ffigurau hyn. Er bod y mwyafrif o achosion yn cael eu cyflawni gan rywun y mae'r goroeswr yn ei adnabod, a bod achosion yn medru digwydd o fewn lleoliadau domestig, mae bron i draean o'r achosion yn cael eu cyflawni gan ddieithriaid, ac felly mae ceisio sicrhau bod llefydd cyhoeddus yn ddiogel, yn cael eu cynllunio neu eu haddasu i sicrhau diogelwch menywod a merched yn gwbl hanfodol. Ac fel clywon ni yn y ddadl, mae lleoliadau digidol hefyd angen eu diogelu. Mae mynd i'r afael ag atal stelcio yn y lle cyntaf yn ganolog i'n brwydr dros sicrhau Cymru gyfartal. Sut allwn ni oddef sefyllfa lle mae menywod yn dioddef yn y fath fodd a ddisgrifiwyd mor rymus gan Delyth Jewell a Siân Gwenllian yn sgil y drosedd hon? Mae adroddiad gan y Cenhedloedd Unedig yn dangos bod 71 y cant o fenywod yn y Deyrnas Gyfunol wedi dioddef aflonyddu rhywiol, ac mae hyn yn codi i 86 y cant yn yr oedran 18 i 24. Rydym yn methu ein merched, Dirprwy Lywydd. Ac mae Ymddiriedaeth Suzy Lamplugh wedi canfod bod 97 y cant o fenywod wedi profi aflonyddu ar drafnidiaeth gyhoeddus, ond dim ond 14 y cant oedd wedi adrodd hyn i'r heddlu, ac o'r rheini, dim ond 6 y cant gafodd gynnig unrhyw gefnogaeth. Dim ond 1 y cant o'r rhai a erlynwyd gafodd eu canfod yn euog. Mae cael diwylliant lle mae pobl yn medru aflonyddu yn gyhoeddus yn amlwg yn arwain at ganiatáu i stelcwyr feddwl bod ganddynt rwydd hynt i ymddwyn yn eu modd obsesiynol ac, yn aml, fygythiol heb i neb sylwi, neu heb unrhyw ganlyniadau cymdeithasol na chyfreithiol. Mae'r broblem o ran diffyg cefnogaeth a diffyg gweithredu o ran y system gyfiawnder a heddlua yn amlwg. Fe amlinellodd Delyth Jewell, Mark Isherwood a Joyce Watson y problemau sydd ynghlwm wrth y sefyllfa bresennol o ran hyn, gan amlinellu sut mae'r ymateb ar hyn o bryd yn aneffeithiol ac yn annerbyniol, yn gadael gormod o bobl i brofi'r drosedd ofnadwy yma. Ac rwy'n diolch i Jenny Rathbone am rannu profiad ofnadwy ei hetholwr. Mae cyfiawnder a heddlu, wrth gwrs, dan reolaeth Llywodraeth San Steffan, ac er ein bod yn croesawu'r diwygiad yn Nhŷ'r Arglwyddi i Fil yr Heddlu, Troseddu, Dedfrydu a'r Llysoedd i wneud casineb at fenywod yn drosedd casineb yng Nghymru a Lloegr, mae'r Llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan wedi awgrymu eisoes na fydd yn cefnogi'r diwygiad hwnnw. A beth bynnag, mae'r Bil yn annigonol o ran mynd i'r afael â'r achosion cymdeithasol ac economaidd ehangach sy'n cyfrannu at drais yn erbyn menywod, sy'n ymwneud ag anghydraddoldebau ar sail hil, crefydd, statws mewnfudwyr, anabledd, rhywedd, rhywioldeb, dosbarth, oedran, heb sôn am fynediad cyfartal at wasanaethau iechyd, iechyd meddwl, tai a gwaith. Mae nifer o'r siaradwyr y prynhawn yma wedi amlinellu camau y gellir eu cymryd gan Lywodraeth Cymru i sicrhau bod cefnogaeth i oroeswyr yn cael ei gwella, bod mwy yn cael ei wneud i atal stelcio yn y lle cyntaf, a bod angen gwell hyfforddiant ar yr heddlu a gwasanaethau cefnogi eraill i adnabod, ymateb ac atal y drosedd ofnadwy hon sy'n achosi cymaint o boen meddwl ac yn arwain yn rhy aml at drais. A Mark Isherwood, dyw anfon neges ddim yn ddigonol yn wyneb agwedd Llywodraeth eich plaid yn San Steffan. Does dim dwywaith bod angen datganoli'r grymoedd sydd eu hangen arnom i geisio ymateb yn fwy effeithiol i'r drosedd hon a'r rhai y mae'n ei effeithio, ac, yn y pen draw, ddileu'r agwedd a'r amgylchiadau sy'n arwain at stelcio yn gyfan gwbl. Diolch.