English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. I'm very pleased to rise today to recommend this report to the Senedd. It is undoubtedly the case that COVID-19 has had a terrible, devastating effect across our national life, and it's had that effect nowhere worse than on the creative industries, which depend so much on face-to-face communication, whether that is to record a television programme or to undertake some element of investigative journalism or to be responsible for the hair and make-up in a television studio. The committee responded quickly to the situation, and I'm grateful to all the witnesses who came forward. I'm very grateful too, actually, to the Deputy Minister, who has maintained a positive dialogue with the committee throughout this crisis. I'm very conscious of time, Dirprwy Lywydd, and I want to hear from others in this debate, so I just want to touch on a few headlines, given, of course, that the report is available to Members, and to begin by concentrating on the pressures that the crisis has brought onto a very vulnerable workforce, the performers, of course, but also the technicians, the hair and make-up artists, all the people who work in this very important industry. Many of them, of course, are freelancers, and one of the things that the committee considered was the very real risk of losing them. This is a very mobile workforce; these are people who can work, many of them, anywhere in the world, and the impact on our ability to build back our cultural life, and indeed our economy, were that to have happened would have been devastating. We're very grateful for the funding that has already been provided by Welsh Government to freelancers and were very pleased to see extra resources announced today for the cultural sector partly for that purpose. I'm hoping that the Deputy Minister can confirm in his contribution to this debate that those are additional new resources into his budget line. But I also hope that he'll acknowledge that there have been some issues with problems in the distribution of the freelancing fund, and I hope that he can reassure us that lessons have been learned for the next phase. We also identified in the course of our work real issues with diversity in the whole cultural sector, including in the workforce, and this was acknowledged broadly across the sector and many witnesses highlighted it to us, hence our recommendation 18 - recommendation 8, I apologise. Creative Wales funding must support changing that lack of diversity, and organisations need to be able to demonstrate what they are doing to address this deep-seated challenge. We looked in the course of our inquiry at the role of public sector broadcasters and, of course, that was thrown into very sharp relief, the importance of accurate reporting about different situations as the crisis has proceeded, different perspectives from different Governments within the UK. It really has shown how important effective public broadcasting is. We're glad that the Welsh Government has agreed, as we have recommended, to respond to the Ofcom consultation on the future of public service broadcasting. I'm hoping that the Deputy Minister may be able to tell us a little more this afternoon about what that response to that consultation is likely to say, but if he's unable to do so today, we will of course have further dialogue with him on that matter. The committee has taken further evidence since this report on the impact of the crisis on live arts and live music venues. The additional support from Welsh Government for music venues has been really warmly welcomed, and we as a committee very much appreciate that. But there have been some issues with paying those grants out in a timely way and I hope, again, that the Deputy Minister may be able to report back to us on progress there. That sector is also asking for a framework on how reopening can happen - a route map, a plan - similar to that which has of course been provided for the television and film sector. We will be preparing a further report on this matter, and I hope that when we do so, the Deputy Minister will be able to respond to that request so that people can see the way out of the crisis. I want to share with the Chamber, Dirprwy Lywydd, some very positive messages that we received in our evidence about Creative Wales and how it's responded to the crisis. This of course was a very new body; it had literally only just come into being when the crisis hit, and witnesses have said that it's responded very innovatively, very flexibly and very responsively. Welsh Government must continue to interrogate how it works with stakeholders to ensure that co-production, working with the sector, is embedded. This is not about consultation; it needs to be about working with the organisations most affected, and as a committee, we very much hope that the Government will ensure that the voices of smaller cultural organisations are heard in the process. We realise that it is more of a challenge, but we feel that it is essential. So, with those few brief remarks, Dirprwy Lywydd, I would like to commend this report to the Senedd. I look forward to the contributions of others and I hope I will have a little time to respond to the debate. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o godi heddiw i argymell yr adroddiad hwn i'r Senedd. Mae'n sicr yn wir fod COVID-19 wedi cael effaith ofnadwy a dinistriol ar draws ein bywyd cenedlaethol, ac mae'r effaith honno ar ei gwaethaf yn y diwydiannau creadigol, sy'n dibynnu cymaint ar gyfathrebu wyneb yn wyneb, boed i recordio rhaglen deledu neu i gyflawni rhyw elfen o newyddiaduraeth ymchwiliol neu fod yn gyfrifol am y gwallt a'r colur mewn stiwdio deledu. Ymatebodd y pwyllgor yn gyflym i'r sefyllfa, ac rwy'n ddiolchgar i'r holl dystion. Rwy'n ddiolchgar iawn hefyd i'r Dirprwy Weinidog, sydd wedi cynnal deialog gadarnhaol gyda'r pwyllgor drwy gydol yr argyfwng hwn. Rwy'n ymwybodol iawn o'r amser, Ddirprwy Lywydd, ac rwyf am glywed gan eraill yn y ddadl hon, felly hoffwn sôn am ychydig o brif bethau, o gofio, wrth gwrs, fod yr adroddiad ar gael i'r Aelodau, a dechrau drwy ganolbwyntio ar y pwysau y mae'r argyfwng wedi'u rhoi ar weithlu bregus iawn, y perfformwyr, wrth gwrs, ond hefyd y technegwyr, yr artistiaid gwallt a colur, yr holl bobl sy'n gweithio yn y diwydiant pwysig hwn. Mae llawer ohonynt, wrth gwrs, yn weithwyr llawrydd, ac un o'r pethau a ystyriodd y pwyllgor oedd y risg wirioneddol o'u colli. Mae hwn yn weithlu symudol iawn; mae'r rhain yn bobl sy'n gallu gweithio, lawer ohonynt, yn unrhyw le yn y byd, a byddai'r effaith ar ein gallu i adeiladu ein bywyd diwylliannol yn ôl, ac yn wir ein heconomi, pe bai hynny wedi digwydd wedi bod yn ddinistriol. Rydym yn ddiolchgar iawn am y cyllid sydd eisoes wedi'i ddarparu gan Lywodraeth Cymru i weithwyr llawrydd ac roeddem yn falch iawn o weld adnoddau ychwanegol yn cael eu cyhoeddi heddiw ar gyfer y sector diwylliannol yn rhannol at y diben hwnnw. Rwy'n gobeithio y gall y Dirprwy Weinidog gadarnhau yn ei gyfraniad i'r ddadl hon fod y rheini'n adnoddau newydd ychwanegol i'w linell gyllideb. Ond rwy'n gobeithio hefyd y bydd yn cydnabod y bu rhai problemau gyda dosbarthu'r gronfa i weithwyr llawrydd, a gobeithio y gall ein sicrhau bod gwersi wedi'u dysgu ar gyfer y cam nesaf. Yn ystod ein gwaith hefyd, nodwyd problemau gwirioneddol gydag amrywiaeth yn y sector diwylliannol cyfan, gan gynnwys yn y gweithlu, a chydnabuwyd hyn yn fras ar draws y sector a thynnodd llawer o dystion ein sylw at hyn, a dyna'r rheswm dros ein hargymhelliad 18 - argymhelliad 8, mae'n ddrwg gennyf. Rhaid i gyllid Cymru Greadigol gefnogi newid y diffyg amrywiaeth hwnnw, ac mae angen i sefydliadau allu dangos beth y maent yn ei wneud i fynd i'r afael â'r her fawr hon. Edrychasom yn ystod ein hymchwiliad ar rôl darlledwyr y sector cyhoeddus ac wrth gwrs, daeth hynny'n amlwg yn sydyn iawn, pwysigrwydd adrodd yn gywir am wahanol sefyllfaoedd wrth i'r argyfwng fynd rhagddo, safbwyntiau gwahanol gan wahanol Lywodraethau yn y DU. Mae wedi dangos o ddifrif pa mor bwysig yw darlledu cyhoeddus effeithiol. Rydym yn falch fod Llywodraeth Cymru wedi cytuno, fel gwnaethom argymell, i ymateb i ymgynghoriad Ofcom ar ddyfodol darlledu gwasanaeth cyhoeddus. Rwy'n gobeithio y gall y Dirprwy Weinidog ddweud ychydig mwy wrthym y prynhawn yma am yr hyn y mae'r ymateb i'r ymgynghoriad yn debygol o'i ddweud, ond os na all wneud hynny heddiw, byddwn yn cael trafodaethau pellach gydag ef ar y mater hwnnw wrth gwrs. Mae'r pwyllgor wedi cymryd rhagor o dystiolaeth ers yr adroddiad hwn ar effaith yr argyfwng ar leoliadau celfyddydau byw a cherddoriaeth fyw. Mae'r gefnogaeth ychwanegol gan Lywodraeth Cymru ar gyfer lleoliadau cerddoriaeth wedi cael ei chroesawu'n fawr, ac rydym ni fel pwyllgor yn gwerthfawrogi hynny'n fawr. Ond bu rhai problemau gyda thalu'r grantiau hynny mewn modd amserol ac rwy'n gobeithio, unwaith eto, y gall y Dirprwy Weinidog adrodd yn ôl wrthym ar y cynnydd yno. Mae'r sector hwnnw hefyd yn gofyn am fframwaith ar sut y gall ailagor ddigwydd - map llwybr, cynllun - tebyg i'r hyn sydd wedi'i ddarparu ar gyfer y sector teledu a ffilm wrth gwrs. Byddwn yn paratoi adroddiad pellach ar y mater hwn, ac rwy'n gobeithio, pan wnawn hynny, y bydd y Dirprwy Weinidog yn gallu ymateb i'r cais hwnnw fel y gall pobl weld y ffordd allan o'r argyfwng. Rwyf am rannu gyda'r Siambr, Ddirprwy Lywydd, rai negeseuon cadarnhaol iawn a gawsom yn ein tystiolaeth am Cymru Greadigol a sut y mae wedi ymateb i'r argyfwng. Roedd hwn, wrth gwrs, yn gorff newydd iawn nad oedd ond newydd ddod i fodolaeth pan ddaeth yr argyfwng, ac mae tystion wedi dweud ei fod wedi ymateb yn arloesol iawn, yn hyblyg iawn ac yn ymatebol iawn. Rhaid i Lywodraeth Cymru barhau i holi sut y mae'n gweithio gyda rhanddeiliaid i sicrhau bod cydgynhyrchu, gan weithio gyda'r sector, yn cael ei ymgorffori. Nid yw hyn yn ymwneud ag ymgynghori; mae angen iddo ymwneud â gweithio gyda'r sefydliadau yr effeithir arnynt fwyaf, ac fel pwyllgor, gobeithiwn yn fawr y bydd y Llywodraeth yn sicrhau bod lleisiau sefydliadau diwylliannol llai yn cael eu clywed yn y broses. Sylweddolwn ei bod yn fwy o her, ond teimlwn ei bod yn hanfodol. Felly, gyda'r ychydig sylwadau byr hynny, Ddirprwy Lywydd, hoffwn gymeradwyo'r adroddiad hwn i'r Senedd. Edrychaf ymlaen at gyfraniadau pobl eraill a gobeithio y bydd gennyf ychydig o amser i ymateb i'r ddadl. Diolch yn fawr iawn.