English: I'm sure it is appropriate that, as we discuss marine issues, tides come and go twice a day - I don't know whether it's ebb or flow today, but I just want to highlight the fact that I'm not going to repeat what I said yesterday on the marine plan. So, if people are more interested in Plaid Cymru's marine policy, then they should read both transcripts together. I just want to focus in this debate on three issues that have emerged from the committee report. One is about funding and resources, one is about data, which has just been mentioned by David Melding, and one is about the future direction of travel. It became clear from the evidence gathered by the committee that most people involved in safeguarding biodiversity and marine conservation don't believe that the Welsh Government is allocating sufficient resources to tackle these issues. And that varied, not in criticism of staff, but criticism of a lack of ideas and a lack of resources provided, and that is clearly demonstrated in the fact that the committee has recommended very clearly a way forward for the Welsh Government in this area, namely to designate six clear areas of marine conservation under different systems and levels, as David Melding referred to, in terms of designation, conservation and biodiversitybut to designate six clear areas and to ensure that sufficient funding is available for each of those areas, using local partners and placing the Welsh Government at the centre of that web, as the people who lead and manage this. In looking at the way the Government has responded to those recommendations, essentially, the Welsh Government isn't going to do that. Essentially, nothing will change as a result of the publication of this report in terms of the way the Government has responded to it. And I do think that that is a significant failing by Government, particularly in the context that the Government published its marine plan yesterday, and we discussed that, and the response to the various MPAs is very important in delivering the marine plan. The second reason I'm concerned is that we do have a lack of data - there is a lack of data collection, and there is a lack of data in order to compare one period with another, which leads us to the conclusion that we heard in committee on a number of occasions, namely that the MPA designation - the marine protected area, and that covers all of the designations, if you like - in and of itself didn't lead to an improvement in what was happening in that specific area. And we have similar experiences in the SSSIs on the mainland, of course; every time there's a designation, it doesn't necessarily lead to an improvement in biodiversity, or the status of the area, or improved conservation. But we need to highlight that, and one of the reasons that we found that is a lack of data underpinning it. There's no way to prove that the system works - it's as simple as that - and therefore it's difficult to justify spending public money on it, one has to be honest. But what you have here is an interesting question as to which comes first. You have to invest in order to gather data in order to demonstrate that the public funding is being spent in a way that improves biodiversity and improves the quality of our seas and leads to more robust defences in the long term.
Welsh: Mae'n briodol, mae'n siŵr, gan ein bod yn trafod y môr, fod llanw a thrai yn dod ddwywaith y diwrnod - nid wyf yn gwybod ai llanw neu drai sydd gyda ni heddiw, ond rydw i jest am danlinellu nad wyf i'n ailadrodd beth a ddywedais ddoe yn y ddadl ar y cynllun morol. Felly, os oes gwir ddiddordeb gan bobl ym mholisi Plaid Cymru ynglŷn â'r môr, mae eisiau iddynt ddarllen y ddwy ddadl gyda'i gilydd. Rydw i jest eisiau canolbwyntio yn y drafodaeth yma ar dri pheth sydd wedi dod allan o adroddiad y pwyllgor: un ynglŷn â chyllid neu adnoddau, un ynglŷn â data, sydd newydd gael ei grybwyll gan David Melding hefyd, ac un ynglŷn â'r dyfodol, sef lle rydym yn mynd o hyn ymlaen. Roedd yn glir iawn o'r dystiolaeth a gasglwyd gan y pwyllgor nad yw'r rhan fwyaf o bobl sy'n ymwneud â diogelu bioamrywiaeth a chadwraeth môr yn credu bod Llywodraeth Cymru'n neilltuo digon o adnoddau i fynd i'r afael â'r materion hyn. Roedd hynny'n amrywio, nid o ran beirniadaeth o staff yn benodol, ond beirniadaeth o'r diffyg syniadaeth a'r diffyg adnoddau a oedd yn cael eu rhoi. Mae hynny'n cael ei weld yn glir yn y ffaith bod y pwyllgor wedi argymell, yn glir iawn, ffordd ymlaen i Lywodraeth Cymru yn hyn o beth, sef dynodi chwe ardal glir ynglŷn â chadwraeth môr o dan y gwahanol systemau a'r lefelau roedd David Melding yn cyfeirio atynt, o ran dynodiadau cadwraeth a bioamrywiaeth, ond dynodi chwe ardal clir iawn, a gwneud yn siŵr bod arian penodol ar gyfer gweithredu ym mhob un o'r ardaloedd hynny, gan ddefnyddio, wrth gwrs, y partneriaid lleol, a chan roi Llywodraeth Cymru yng nghanol y we, fel petai, fel y bobl sy'n arwain ac yn rheoli. Ac o edrych ar y ffordd mae'r Llywodraeth wedi ymateb i'r argymhellion yna, yn y bôn, nid yw Llywodraeth Cymru yn mynd i wneud hynny. Yn y bôn, nid oes dim yn mynd i newid ar ôl i'r adroddiad yma gael ei gyhoeddi ac yn y ffordd y mae'r Llywodraeth wedi ymateb iddo fe. Ac rwy'n credu bod hynny yn ddiffyg - diffyg sylweddol gan y Llywodraeth, ac yn ddiffyg yn y cyd-destun bod y Llywodraeth ddoe wedi cyhoeddi'r cynllun morol, ac rydym wedi ei drafod e, ac mae ymateb i'r gwahanol ardaloedd cadwraeth, yr MPAs yma, yn bwysig, rwy'n meddwl, wrth wireddu'r cynllun morol. Yr ail reswm rwy'n bryderus yw oherwydd bod gyda ni ddiffyg data - diffyg casglu data, diffyg data dros gyfnod, lle mae modd cymharu cyfnod wrth gyfnod, sy'n ein harwain ni at y casgliad roeddem ni yn ei glywed yn y pwyllgor sawl gwaith, sef nad yw dynodiad MPA, y marine protected area - rwy'n defnyddio hwnnw fel rhywbeth sy'n cyfro holl ddynodiadau yma - yn ei hunan yn arwain at wella yn yr hyn a oedd yn digwydd yn yr ardal yna. Ac mae gyda ni brofiad tebyg yn y SSSIs ar y tir mawr, wrth gwrs. Bob tro mae yna ddynodiad, nid yw o reidrwydd yn arwain at wella'r bioamrywiaeth, neu'r statws, neu'r ardal, neu at gael gwell cadwraeth. Ond mae angen tanlinellu hynny. Ac un o'r rhesymau rydym ni'n ffeindio hynny yw'r diffyg data sydd y tu ôl iddo fe. Nid oes modd profi bod y system yn gweithio - mae mor syml â hynny - ac felly mae'n anodd cyfiawnhau gwario arian cyhoeddus arno fe, mae'n rhaid bod yn onest. Ond mae gyda chi fan hyn gwestiwn diddorol ynglŷn â pha un sy'n dod gyntaf. Mae'n rhaid buddsoddi er mwyn casglu data er mwyn dangos bod yr arian cyhoeddus yn cael ei wario mewn ffordd sydd yn gwella bioamrywiaeth, gwella ansawdd ein moroedd ac yn arwain at amddiffyniad mwy cadarnhaol a mwy tymor hir.