techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Cabinet Secretary, will you join with me in congratulating my constituent, Janet Lewis, whose leadership in devising solutions to improve healthcare provision and equality for patients with neuroendocrine tumours led to her becoming the well-deserved winner of the endocrine nurse award for 2018? More generally, how is the Welsh Government working with Welsh patients and healthcare professionals to make them aware of the specialist services offered at the University Hospital of Wales site, so that they may benefit from the expertise of Janet and her colleagues?
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, a wnewch chi ymuno â mi i longyfarch un o fy etholwyr, Janet Lewis, enillydd haeddiannol gwobr nyrs endocrin 2018 am ei harweinyddiaeth yn dyfeisio atebion i wella darpariaeth gofal iechyd a chydraddoldeb ar gyfer cleifion sydd â thiwmorau niwroendocrin? Yn fwy cyffredinol, sut y mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda chleifion Cymru a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol i'w gwneud yn ymwybodol o'r gwasanaethau arbenigol sy'n cael eu cynnig ar safle Ysbyty Athrofaol Cymru, fel y gallant elwa ar arbenigedd Janet a'i chydweithwyr?
English: Well, let me start by recognising the achievement of the Member's constituent, Janet Lewis. I'm always pleased to hear of yet another healthcare professional in Wales being recognised by her profession for excellence and achievement. It does say something about the fact that we are improving a range of our services here in Wales, which is not always recognised in other parts of the United Kingdom, but there is real excellence within the service here, and this is one such example. Because it did come from a review that recognised that we weren't doing well enough. Following that review, which actually brought in patient representatives as well, they had some confidence that we'd looked at the right things, and that service is being rolled out. There's been another peer review to check on progress, and that set out a number of areas for further improvement from Cardiff and Vale themselves. Again, there's something about learning, and actually that they are now being proactive and, through the commissioning arrangements of the Welsh Health Specialised Services Committee, making sure that people are generally aware of the excellence that is now being developed within Cardiff and Vale, to be made available for people right across south Wales as well.
Welsh: Wel, gadewch i mi ddechrau drwy gydnabod cyflawniad etholwraig yr Aelod, Janet Lewis. Rwyf bob amser yn falch o glywed am weithiwr gofal iechyd proffesiynol arall yng Nghymru yn cael ei chydnabod gan ei phroffesiwn am ragoriaeth a chyflawniad. Mae'n dweud rhywbeth ynglŷn â'r ffaith ein bod yn gwella ystod o'n gwasanaethau yma yng Nghymru, ac nid yw hynny bob amser yn cael ei gydnabod mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig, ond mae yna ragoriaeth go iawn o fewn y gwasanaeth yma, ac mae hon yn un enghraifft o hynny. Oherwydd roedd yn deillio o adolygiad a oedd yn cydnabod nad oeddem yn gwneud yn ddigon da. Ar ôl yr adolygiad hwnnw, a oedd yn cynnwys cynrychiolwyr cleifion yn ogystal mewn gwirionedd, roeddent yn weddol hyderus ein bod wedi edrych ar y pethau cywir, ac mae'r gwasanaeth hwnnw'n cael ei gyflwyno'n ehangach. Cafwyd adolygiad gan gymheiriaid arall i wirio cynnydd, ac roedd hwnnw'n nodi nifer o feysydd ar gyfer gwelliant pellach gan fwrdd iechyd Caerdydd a'r Fro eu hunain. Unwaith eto, mae yna rywbeth am ddysgu, a'r ffaith eu bod yn awr, mewn gwirionedd, yn bod yn rhagweithiol ac yn sicrhau bod pobl, drwy drefniadau comisiynu Pwyllgor Gwasanaethau Iechyd Arbenigol Cymru, yn ymwybodol at ei gilydd o'r rhagoriaeth sydd bellach yn cael ei datblygu o fewn Caerdydd a'r Fro ac a fydd ar gael i bobl ar draws de Cymru yn ogystal.
English: Will the Cabinet Secretary outline what considerations are given to screening patients who are at a higher risk of contracting neuroendocrine tumours, such as relatives of sufferers or patients who suffer from rare family syndromes such as multiple endocrine neoplasia or Von Hippel-Lindau syndrome, because in all of those there's been a very clear genetic link established? I just wonder if they need to have automatic screening rather than waiting until they have actually got the disease.
Welsh: A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet amlinellu pa ystyriaethau a roddir i sgrinio cleifion sy'n wynebu risg uwch o gael tiwmorau niwroendocrin, megis perthnasau dioddefwyr neu gleifion sy'n dioddef o syndromau teuluol prin megis neoplasia endocrinaidd lluosog neu syndrom Von Hippel-Lindau, gan fod cysylltiad genetig clir iawn wedi'i sefydlu â phob un o'r rheini? Rwy'n meddwl tybed a oes angen iddynt gael eu sgrinio'n awtomatig yn hytrach nag aros nes bod ganddynt y clefyd.
English: This comes back to one of our challenges. I would always like it to be the case that we could have a screening programme that was effective in terms of the value that we get from it, in terms of money and also the outcomes and helping us to identify people early. But part of our difficulty in this area is that there isn't a full understanding of what causes neuroendocrine tumours. As with every area, where we look to have a screening programme we look for genuine scientific evidence. We all like to be evidence-led, not dogma-led, on this issue about what we should do. So, if there is an evidence-led process and there is an appropriate screening programme for individuals who are at greater risk, then we will of course look at that seriously, and as with other things, look to implement it here in Wales.
Welsh: Daw hyn yn ôl at un o'r heriau sy'n ein hwynebu. Buaswn bob amser yn hoffi pe gallem gael rhaglen sgrinio sy'n effeithiol o ran y gwerth a gawn ohoni, o ran yr arian a hefyd o ran y canlyniadau a'n helpu i ganfod achosion yn gynnar. Ond rhan o'n anhawster yn y maes hwn yw nad oes dealltwriaeth lawn o'r hyn sy'n achosi tiwmorau niwroendocrin. Fel gyda phob maes, lle rydym yn ystyried cael rhaglen sgrinio rydym yn edrych am dystiolaeth wyddonol ddilys. Mae pawb ohonom yn hoffi cael ein harwain gan dystiolaeth, yn hytrach na chan ddogma, ar y mater hwn ynglŷn â beth y dylem ei wneud. Felly, os oes yna broses a arweinir gan dystiolaeth ynghyd â rhaglen sgrinio briodol ar gyfer unigolion sy'n wynebu mwy o risg, byddwn yn edrych ar hynny o ddifrif wrth gwrs, ac fel gyda phethau eraill, yn ystyried ei gweithredu yma yng Nghymru.
English: The Welsh Government directly funds a number of national organisations, services, programmes and settings-based approaches aiming to prevent ill health. These include smoking cessation services, immunisation programmes and healthy schools and workplace programmes.
Welsh: Mae Llywodraeth Cymru yn rhoi cyllid uniongyrchol i nifer o sefydliadau cenedlaethol, gwasanaethau, rhaglenni a dulliau sy'n seiliedig ar leoliadau gyda'r bwriad o atal afiechyd. Mae'r rhain yn cynnwys gwasanaethau rhoi'r gorau i smygu, rhaglenni imiwneiddio a rhaglenni ysgolion a gweithleoedd iach.
English: Cabinet Secretary, in accordance with the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, I think it's widely accepted, and I think Welsh Government would certainly support a move to a more preventative approach in dealing with ill health in Wales, and being more proactive. Where there are examples, as I believe there is a particularly good one in Newport of the local health board coming together with Newport Live, as the leisure services organisation, Natural Resources Wales, Newport City Council and a range of sports bodies, to try and achieve a more active local population to be preventative in terms of ill health - . Where there is a good local coming together of that nature, what support might Welsh Government offer to facilitate and encourage? I know that previously there was mention, for example, of well-being bonds as being one possible vehicle to support pilots in local areas in Wales, and I just wonder if that's still a possibility or if there's some other means by which Welsh Government might offer that support.
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, rwy'n credu ei fod wedi cael ei dderbyn yn eang, ac rwy'n credu y byddai Llywodraeth Cymru yn sicr yn cefnogi symudiad tuag at ymagwedd fwy ataliol wrth ymdrin ag afiechyd yng Nghymru, a bod yn fwy rhagweithiol. Lle y ceir enghreifftiau, megis yr enghraifft arbennig o dda yng Nghasnewydd, rwy'n credu, lle mae'r bwrdd iechyd lleol yn gweithio gyda Newport Live, fel y sefydliad gwasanaethau hamdden, Cyfoeth Naturiol Cymru, Cyngor Dinas Casnewydd ac amrywiaeth o gyrff chwaraeon, i geisio cael poblogaeth leol fwy gweithredol er mwyn bod yn ataliol mewn perthynas ag afiechyd - . Pan fo sefydliadau'n cydweithio'n dda ar lefel leol yn y ffordd honno, pa gymorth y gallai Llywodraeth Cymru ei gynnig i hwyluso ac annog? Gwn fod sôn wedi bod o'r blaen, er enghraifft, am fondiau lles fel un cyfrwng posibl i gefnogi cynlluniau peilot mewn ardaloedd lleol yng Nghymru, ac rwy'n meddwl tybed a yw hwnnw'n bosibilrwydd o hyd neu a oes unrhyw ffordd arall y gallai Llywodraeth Cymru gynnig y cymorth hwnnw.
English: Last November, Cabinet Secretary, the British Medical Association published a new position paper on the use of e-cigarettes, and I quote what they stated: 'There are clear potential benefits to their use in reducing the substantial harms associated with smoking, and a growing consensus that they are significantly less harmful than tobacco use. With appropriate regulation, e-cigarettes have the potential to make an important contribution towards the BMA's ambition to achieve a tobacco-free society, leading to substantially reduced mortality from tobacco-related disease.' In view of this, Cabinet Secretary, what action are you going to take to promote the use of e-cigarettes in Wales as an alternative to tobacco smoking? Thank you.
Welsh: Fis Tachwedd diwethaf, Ysgrifennydd y Cabinet, cyhoeddodd Cymdeithas Feddygol Prydain bapur sefyllfa newydd ar y defnydd o e-sigaréts, a dyfynnaf yr hyn a ddywedai: Mae yna fanteision clir posibl i'w defnydd yn lleihau'r niwed sylweddol sy'n gysylltiedig â smygu, ac mae consensws cynyddol eu bod gryn dipyn yn llai niweidiol na defnyddio tybaco. Gyda rheoliadau priodol, mae gan e-sigaréts botensial i wneud cyfraniad pwysig tuag at uchelgais Cymdeithas Feddygol Prydain i sicrhau cymdeithas ddi-dybaco, gan arwain at nifer gryn dipyn yn llai o bobl yn marw o ganlyniad i glefydau sy'n gysylltiedig â thybaco. O ystyried hyn, Ysgrifennydd y Cabinet, pa gamau y bwriadwch eu cymryd i hyrwyddo'r defnydd o e-sigaréts yng Nghymru fel dewis amgen yn lle smygu tybaco? Diolch.
English: I think we should think again about some of the language that the Member has used: you said that e-cigarettes are significantly less harmful than tobacco. That does not mean that they're not, themselves, harmful; it's about the balance in harm. And it's also about a recognition that we don't always understand what goes into an e-cigarette. We had this debate in this term with the public health Bill, and in the last term as well there was a change of position about our ability to regulate this area. There's something about being able to regulate the products, because, actually, if you don't know what's in an e-cigarette, that's rather difficult, and I think there's something there for us to continue to consider. The Government has no intention of promoting e-cigarettes. There are choices for people to make themselves, as citizens of the country. I think that we have to, as I said earlier, continue to be led by evidence on what we could and should do, what we could and should promote.
Welsh: Rwy'n credu y dylem feddwl eto am yr iaith a ddefnyddiodd yr Aelod: fe ddywedoch fod e-sigaréts yn llawer llai niweidiol na thybaco. Nid yw hynny'n golygu nad ydynt, eu hunain, yn niweidiol; mae'n ymwneud â chydbwysedd y niwed. Ac mae hefyd yn golygu cydnabod nad ydym bob amser yn deall beth sy'n cael ei gynnwys mewn e-sigarét. Cawsom y ddadl hon yn ystod y tymor hwn gyda'r Bil iechyd y cyhoedd, ac yn ystod y tymor diwethaf yn ogystal cafwyd newid safbwynt mewn perthynas â'n gallu i reoleiddio yn y maes hwn. Mae rhywbeth ynglŷn â'r gallu i reoleiddio'r cynhyrchion, oherwydd mewn gwirionedd, os nad ydych yn gwybod beth sy'n cael ei gynnwys mewn e-sigarét, mae hynny braidd yn anodd, a chredaf fod rhywbeth yno y dylem barhau i'w ystyried. Nid oes gan y Llywodraeth unrhyw fwriad o hyrwyddo e-sigaréts. Mae yna benderfyniadau i bobl eu gwneud eu hunain, fel dinasyddion y wlad. Credaf fod yn rhaid i ni, fel y dywedais yn gynharach, barhau i gael ein harwain gan dystiolaeth o ran yr hyn y gallem ac y dylem ei wneud, yr hyn y gallem ac y dylem ei hyrwyddo.
English: Item 3 is the topical questions, and the first question is from Darren Millar.
Welsh: Eitem 3 yw'r cwestiynau amserol, a'r cwestiwn cyntaf gan Darren Millar.
English: You raised this yesterday with the First Minister, of course, and he made clear that the figures take no account of age, deprivation or ill health. I'll refer you back to his comments: 'Now, the particular measure reported involved small numbers and it's consequently not age adjusted. Age is likely to be the main reason why this figure seems high, not least reflecting that Conwy has the highest percentage of over 75s in the whole of Wales. 'More recent figures from the health board show some reduction in the peak reported. The overall in-hospital mortality rates for Ysbyty Glan Clwyd are in line with the Welsh average.'
Welsh: Fe godoch y mater hwn ddoe gyda'r Prif Weinidog, wrth gwrs, ac fe'i gwnaeth hi'n glir nad yw'r ffigurau'n ystyried oedran, amddifadedd nac afiechyd. Rwyf am eich cyfeirio'n ôl at ei sylwadau: 'Nawr, roedd y mesur penodol yr adroddwyd amdano yn ymwneud â niferoedd bach ac nid yw wedi ei addasu ar sail oedran o ganlyniad i hynny. Oedran sy'n debygol o fod y prif reswm pam mae'r ffigur hwn yn ymddangos yn uchel, ac mae'n adlewyrchu'r ffaith mai Conwy sydd â'r ganran uchaf o bobl dros 75 oed yng Nghymru gyfan.' 'Mae ffigurau mwy diweddar gan y bwrdd iechyd yn dangos rhywfaint o ostyngiad i'r ffigur uchaf a adroddwyd. Mae'r cyfraddau marwolaeth cyffredinol yn yr ysbyty ar gyfer Ysbyty Glan Clwyd yn cyd-fynd â chyfartaledd Cymru.'
English: I have absolutely no intent of being bounced into an intemperate course of action by shouting and language that is deliberately fearful from the Member opposite. Sadly, he has form in this area. Suggesting that there is complacency in the Government is simply not true. Just because I choose to remain calm and not engage in a shouting match, it's not because I do not care about the service and am not interested in improvement. It really is disappointing that an open system that we've put in place in health boards, to be open and transparent, is being traduced in this way, when you know very well that these figures are not adjusted to take account of other factors. You know that. You've seen the factual brief that comes out in stating that.
Welsh: Nid oes gennyf unrhyw fwriad o gwbl o gael fy ngwthio i ymddwyn yn anghymedrol gan weiddi a iaith yr Aelod gyferbyn sy'n fwriadol arswydus. Yn anffodus, mae ganddo hanes yn hyn o beth. Nid yw'n wir o gwbl fod y Llywodraeth yn hunanfodlon. Nid yw'r ffaith fy mod yn dewis cadw'n dawel ac yn peidio â chymryd rhan mewn ffrae swnllyd yn golygu nad wyf yn poeni am y gwasanaeth ac nad oes gennyf ddiddordeb mewn gwella. Mae'n siomedig iawn fod system agored rydym wedi'i rhoi ar waith mewn byrddau iechyd, i fod yn agored ac yn dryloyw, yn cael ei henllibio yn y modd hwn, a chithau'n gwybod yn iawn nad yw'r ffigurau hyn wedi cael eu haddasu i ystyried ffactorau eraill. Rydych yn gwybod hynny. Rydych wedi gweld y briff ffeithiol sy'n datgan hynny.
English: Why is it double? Why is it more than double?
Welsh: Pam ei fod yn ddwbl? Pam ei fod yn fwy na dwbl?
English: And I really do think that the Member should take account also of the fact that within our system here in Wales, we are the only UK country - [ Interruption.]
Welsh: Ac rwy'n credu o ddifrif hefyd y dylai'r Aelod ystyried y ffaith, o fewn ein system yma yng Nghymru, mai ni yw'r unig wlad yn y DU - [ Torri ar draws.]
English: Darren Millar, you've asked your questions, now listen to the answers.
Welsh: Darren Millar, rydych wedi gofyn eich cwestiynau, gwrandewch ar yr atebion yn awr.
English: We are the only UK country that has a full review of every death that takes place within hospital. There is already learning that deliberately takes place from deaths within hospital. I expect them to have an open and learning culture within our health service, to have a proper commitment to improving the quality and improving outcomes for people. If we are to work in a system where any attempt to have open and transparent publication of data is used in this way, to promote fear - and I do not accept Darren Millar's version of events as representing the view of the clinical community in Ysbyty Glan Clwyd or any other part of the country - then we'll run ourselves into a position where, actually, improvement will not take place at the pace that it could and should do. I take my responsibilities seriously, and I believe our clinicians do as well. And, yes, the results of those reviews are generally made available so we can see the learning that takes place from each of those reviews. And, in fact, other parts of the UK system now wish to learn from what we're doing in Wales to learn properly from every death that takes place in hospital.
Welsh: Ni yw'r unig wlad yn y DU sydd wedi cynnal adolygiad llawn o bob marwolaeth sy'n digwydd mewn ysbyty. Mae pobl eisoes yn mynd ati'n fwriadol i ddysgu o'r marwolaethau sy'n digwydd mewn ysbyty. Rwy'n disgwyl iddynt gael diwylliant agored sy'n dysgu o fewn ein gwasanaeth iechyd, ac i ymrwymo'n briodol i wella ansawdd a gwella canlyniadau i bobl. Os ydym yn mynd i weithio mewn system lle mae unrhyw ymgais i gyhoeddi data'n agored ac yn dryloyw yn cael ei defnyddio yn y ffordd hon, i godi ofn - ac nid wyf yn derbyn bod fersiwn Darren Millar o'r digwyddiadau yn cynrychioli barn y gymuned glinigol yn Ysbyty Glan Clwyd nac unrhyw ran arall o'r wlad - yna byddwn yn cyrraedd sefyllfa lle na fydd gwelliant yn digwydd mor gyflym ag y gallai ac y dylai ei wneud mewn gwirionedd. Rwy'n cymryd fy nghyfrifoldebau o ddifrif, a chredaf fod ein clinigwyr yn gwneud hynny hefyd. Ac mae'n wir fod canlyniadau'r adolygiadau hynny ar gael yn gyffredinol er mwyn inni allu gweld y dysgu sy'n digwydd o bob un o'r adolygiadau hynny. Ac yn wir, mae rhannau eraill o system y DU bellach yn awyddus i ddysgu o'r hyn rydym yn ei wneud yng Nghymru er mwyn dysgu'n briodol o bob marwolaeth sy'n digwydd mewn ysbyty.
English: Well, I hope they're not learning from Glan Clwyd, Cabinet Secretary. But I would say, as the community health council said yesterday, yes, you would expect the figures to be higher, but these figures seem extortionately higher and disproportionately high in relation to the demographic difference that we do have in that particular part of Wales. So, I would ask you again to consider asking an independent person or an independent body to review those figures, so that we can have the confidence that you have - and I'm afraid I don't share your confidence - that there isn't a more systemic issue at play here that is causing what are clearly very concerning figures in Glan Clwyd. Can I ask as well, given that you recognise that there are special demographic needs for that particular part of the country, are you confident that the board is being sufficiently resourced to address those? Because if they are, then there's another question about the way that the board is being managed under your watch in this regard as well.
Welsh: Wel, rwy'n gobeithio nad ydynt yn dysgu o Ysbyty Glan Clwyd, Ysgrifennydd y Cabinet. Ond buaswn yn dweud, fel y dywedodd y cyngor iechyd cymuned ddoe, byddech yn disgwyl i'r ffigurau fod yn uwch, ond ymddengys bod y ffigurau hyn yn afresymol ac yn anghymesur o uchel mewn perthynas â'r gwahaniaeth demograffig sydd gennym yn y rhan arbennig honno o Gymru. Felly, buaswn yn gofyn eto i chi ystyried gofyn i berson annibynnol neu gorff annibynnol adolygu'r ffigurau hynny, fel y gallwn gael yr hyder sydd gennych chi - ac mae arnaf ofn nad wyf yn rhannu eich hyder - nad oes problem fwy systemig ar waith yma sy'n achosi'r ffigurau pryderus hyn yn Ysbyty Glan Clwyd. A gaf fi ofyn hefyd, o ystyried eich bod yn cydnabod bod yna anghenion demograffig arbennig yn y rhan benodol honno o'r wlad, a ydych yn hyderus fod gan y bwrdd ddigon o adnoddau i fynd i'r afael â'r rheini? Oherwydd os oes ganddynt, mae cwestiwn arall yn codi o ran y ffordd y mae'r bwrdd yn cael ei reoli o dan eich goruchwyliaeth chi yn y cyswllt hwn.
English: Okay, you do need to bring this to a close now.
Welsh: Iawn, mae angen i chi ddod i ben yn awr.
English: Okay. I have two ombudsman reports that I had to report to the ombudsman: one where someone was terminally ill, and one now, where, as a result of these problems, I had a constituent - . Both were section 16 public interest reports. So, the evidence is there, if only but you would listen. Please, for the sake of every single patient needing to go into hospital, or the ones who are already there, please do something.
Welsh: Iawn. Mae gennyf ddau adroddiad ombwdsmon roedd yn rhaid i mi eu rhoi i'r ombwdsmon: un lle roedd rhywun yn angheuol wael, ac un yn awr, lle roedd gennyf etholwr, o ganlyniad i'r problemau hyn - . Roedd y ddau'n adroddiadau lles y cyhoedd adran 16. Felly, mae'r dystiolaeth yno, pe baech chi ond yn gwrando. Os gwelwch yn dda, er lles pob claf sy'n gorfod mynd i'r ysbyty, neu'r rhai sydd yno eisoes, os gwelwch yn dda gwnewch rywbeth.
English: Thank you, Cabinet Secretary. The next question is from Simon Thomas.
Welsh: Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. Y cwestiwn nesaf felly gan Simon Thomas.
English: Thank you, Llywydd. We have published analyses on the general impact of leaving the EU, and also in areas such as regional investment and migration. Our trade paper will be published soon, based on independent analysis. We haven't seen the document by the Department for Exiting the European Union that was leaked unofficially. We're calling on that department to publish its analysis.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rydym wedi cyhoeddi dadansoddiadau ar effaith gyffredinol gadael yr Undeb Ewropeaidd, a hefyd mewn meysydd megis buddsoddi ranbarthol a mudo. Bydd ein papur masnach yn cael ei gyhoeddi yn fuan, wedi ei seilio gan ddadansoddiadau annibynnol. Nid ydym wedi gweld dogfen Adran Gadael yr Undeb Ewropeaidd sydd wedi ei ddatgelu'n answyddogol. Rydym yn galw ar yr Adran Gadael yr Undeb Ewropeaidd i gyhoeddi ei dadansoddiad.