English: We know the destructive impact that TB is having economically on farm families and businesses and on communities. It's also having a detrimental emotional effect on individuals in destroying generations of work in developing pedigree and quality stock. I don't need to paint that picture, but I am concerned sometimes that we are desensitised, particularly if we as politicians aren't close to some of these communities and individuals who are affected. As someone who lives on a family farm - and I should declare an interest here, of course, because my wife is a partner in a farm business - seeing friends and neighbours and their farms going down with TB - it is as horrific an experience for them today as it has ever been. The historic failure of the Welsh Government to tackle this disease effectively does mean, of course, that the pain and heartbreak will continue in communities the length and breadth of Wales. The latest statistics, to be honest, are no comfort to me. Yes, we've seen a reduction in the number of herds infected, but, of course, there are 30 per cent fewer herds in comparison to the situation 10 years ago. That tells its own story, in my view. Today, 5.6 per cent of herds are under restrictions as compared to 3.8 per cent in 2006, as was mentioned earlier. And, of course, there is the significant increase that we have heard about in the number of cattle that are culled - 43 per cent nationally over a period of 12 months. We've heard reference to Clwyd, the area where I live - an increase of 129 per cent in the cattle that are culled. Now, of course, people will say, 'Well, we're testing more'. Well, yes, we are testing 5 per cent more in Clwyd; 129 per cent more cattle, though, are culled. The skin test that is used to find TB has been successful in helping to control and eradicate the disease from a number of countries over the past 50 years. Interestingly, it only fails where the disease exists in wildlife. In Britain, the test was very successful in the 1950s and 1960s, apart from in those areas where there was a high number of badgers. We know of the situation in England - there was a decline of 53 per cent in the new cases of infected herds in the six months after the completion of the proactive badger culling trials in England. There's been a decline of between 60 per cent and 96 per cent in the rate that herds were confirmed to have been under restrictions following badger culls in the Republic of Ireland. We have heard of concerns about Wales's trading relationship with the rest of the world. Well, Australia and New Zealand actually eradicated TB successfully because of the specific threat of trade restrictions on their agricultural produce as a result of high levels of infection. Central to that success, of course, was controlling the disease in wildlife. I have to say that hearing Carwyn Jones in this Chamber last week saying in quite a blasé manner that there wasn't a real threat to Welsh exports and trade because of TB - well, that was a real concern for me and it should be a cause of concern for each and every one of us. Don't expect other nations to make it easy for us; the stakes are higher now than they have ever been. We are duty bound to use all tools possible to tackle TB more effectively. What are the experts saying? We as politicians often like to say when we discuss health policy, 'Well, it's important that we listen to the voice of the doctors and nurses'. When we discuss education, 'Well, it's important that we listen to our teachers.' The Cabinet Secretary for Education said that just an hour and a half ago when we were discussing the reduction in class sizes, although the OECD, the academics and research organisations say differently - 'No, it's important that we listen to the voice of teachers and parents'. Yes, fine, that's perhaps how it should be. What, then, about the workers in the front line in the battle against bovine TB? What do they tell us? Well, ask the vets, ask the BVA, the association representing British vets - they are in favour of badger culling as part of a comprehensive eradication strategy, and that is exactly what is needed in my view too. The time has come for the Government here to be brave and to face the reality once and for all. We need a badger cull scheme as part of the solution to TB in Wales, and we need it now.
Welsh: Rŷm ni'n gwybod beth yw effaith ddinistriol y diciâu yn economaidd ar deuluoedd a busnesau fferm, ar gymunedau, ac yn emosiynol hefyd ar unigolion, gan chwalu cenedlaethau o waith a gofal yn datblygu stoc o linach ac o ansawdd. Nid oes angen i mi baentio'r darlun yna, ond rydw i yn poeni weithiau ein bod ni'n cael ein dad-sensiteiddio, yn enwedig efallai os nad ŷm ni fel gwleidyddion yn agos at rai o'r cymunedau a'r unigolion yma sy'n cael eu heffeithio. Fel rhywun sy'n byw ar fferm deuluol - ac mae'n angenrheidiol i mi ddatgan diddordeb, wrth gwrs, gan fod fy ngwraig yn bartner mewn busnes fferm - mae gweld ffermydd ffrindiau a chymdogion yn mynd lawr â TB - mae'r un mor erchyll o brofiad iddyn nhw heddiw ag y mae wedi bod erioed. Mae methiant hanesyddol Llywodraeth Cymru i daclo'r haint yn effeithiol yn golygu, wrth gwrs, bod y gwewyr a'r torcalon yna yn mynd i barhau mewn cymunedau ar hyd a lled Cymru. Nid yw yr ystadegau diweddaraf, a bod yn onest, yn ddim cysur i mi. Do, rŷm ni wedi gweld gostyngiad yn yr achosion o fuchesi sy'n cael eu heintio, ond, wrth gwrs, mae yna 30 y cant yn llai o fuchesi yn bodoli nawr o'i gymharu â 10 mlynedd yn ôl, ac mae hynny yn dweud stori yn ei hun, yn fy marn i. Mae 5.6 y cant o fuchesi o dan gyfyngiadau heddiw o'i gymharu, fel y cyfeiriwyd ato yn gynharach, â 3.8 y cant yn 2006. Ac, wrth gwrs, y cynnydd sylweddol yma rŷm ni wedi glywed amdano yn nifer yr anifeiliaid sy'n cael eu lladd - 43 y cant yn genedlaethol dros gyfnod o 12 mis. Rŷm ni wedi clywed cyfeiriad at Clwyd, yr ardal rwy'n byw ynddi - cynnydd o 129 y cant o'r gwartheg sy'n cael eu difa. Wrth gwrs, fe fydd pobl yn dweud, 'Wel, rŷm ni'n profi mwy'. Ydym, fe rŷm ni - 5 y cant yn fwy o brofion yng Nghlwyd; 129 y cant yn fwy o wartheg yn cael eu difa. Mae'r prawf croen sy'n cael ei ddefnyddio i ganfod TB wedi bod yn llwyddo i helpu i reoli a dileu'r haint o nifer o wledydd dros y 50 mlynedd diwethaf. Ac, yn ddiddorol, nid yw ond yn methu lle mae'r haint yn bodoli mewn bywyd gwyllt. Ym Mhrydain, mi oedd y prawf yn llwyddiannus iawn yn y 1950au a'r 1960au, heblaw am mewn ardaloedd â nifer uchel o foch daear. Rŷm ni'n gwybod am y sefyllfa yn Lloegr - roedd yna gwymp o 53 y cant yn yr achosion newydd o fuchesi wedi eu heintio yn y chwe mis ar ôl cwblhau treialon difa moch daear 'proactive' yn Lloegr. Mae yna gwymp o rhwng 60 y cant a 96 y cant wedi bod yn y raddfa yr oedd buchesi yn cael eu cadarnhau i fod â chyfyngiadau arnyn nhw yn dilyn difa moch daear yng Ngweriniaeth yr Iwerddon. Rŷm ni wedi clywed am gonsyrn ynglŷn â pherthynas masnachu Cymru â gweddill y byd. Wel, mi aeth Awstralia a Seland Newydd ati i ddileu TB yn llwyddiannus oherwydd y bygythiad penodol o gyfyngiadau masnachol ar eu cynnyrch amaethyddol nhw achos bod lefelau uchel o heintio. Yn ganolog, wrth gwrs, i'r llwyddiant hwnnw oedd rheoli'r clefyd mewn bywyd gwyllt. Mae'n rhaid i mi ddweud bod clywed Carwyn Jones yn y Siambr yma wythnos diwethaf yn dweud mewn rhyw arddull reit ffwrdd-â-hi nad oedd bygythiad mewn gwirionedd i fasnachu ac allforio o Gymru oherwydd TB - mi oedd hynny yn destun gofid i mi, a dylai fod yn destun gofid i bob un ohonom ni. Peidiwch chi â disgwyl i wledydd eraill i'w gwneud hi'n hawdd i ni; mae'r 'stakes' yn uwch nawr nag y maen nhw wedi bod erioed, ac mae'n ddyletswydd arnom ni i ddefnyddio pob arf posibl i daclo TB yn fwy effeithiol. A beth mae'r arbenigwyr yn ei ddweud? Rŷm ni fel gwleidyddion yn licio dweud yn aml iawn, 'Pan fyddem ni'n trafod polisi iechyd, mae'n bwysig i ni wrando ar lais y doctoriaid a'r nyrsys; pan fyddem ni'n trafod polisi addysg, mae'n bwysig i ni wrando ar yr athrawon.' Mi ddywedodd yr Ysgrifennydd Cabinet Addysg hynny ryw awr a hanner yn ôl pan oeddem yn sôn am leihau maint dosbarthiadau, er bod yr OECD, academyddion a chyrff ymchwil yn dweud yn wahanol - 'O, na, mae'n bwysig ein bod ni'n gwrando ar lais yr athrawon a rhieni'. Ie, ocê, efallai mai fel yna y dylai hi fod. Beth felly mae'r gweithwyr sydd yn y rheng flaen yn y frwydr yna yn erbyn diciâu mewn gwartheg yn ei ddweud wrthym ni? Gofynnwch i'r milfeddygon. Gofynnwch i'r BVA, cymdeithas milfeddygon Prydain. Maen nhw o blaid difa moch daear fel rhan o strategaeth gynhwysfawr i daclo diciâu, a dyna yn union sydd ei angen yn fy marn i hefyd. Mae'r amser wedi dod i'r Llywodraeth yma fod yn ddewr ac i wynebu y realiti unwaith ac am byth. Mae angen cynllun difa moch daear fel rhan o'r ateb i'r diciâu yng Nghymru ac mae ei angen ef nawr.