English: Can I thank the Minister for Social Services and Public Health and welcome her statement, and welcome the general direction of travel? In Plaid, we are in support of minimum alcohol unit pricing. It has been in our manifestos for the 2011 and 2016 elections to this Assembly, once we had gained the powers after the 2011 referendum - obviously when we had some powers to do this sort of thing. More in a minute about losing those powers, come next Aril fools' day. Anyway, back to - . We're talking here about the minimum price for alcohol, which, as you say in your statement, is a formula combining volume of alcohol with the strength of that alcohol and the minimum unit price. I would just like to explore a bit more about that formula and how those three areas are weighted up against one another, just in case you get some unintended consequences there as well, in that, unintentionally, people would be able to afford to buy a stronger alcohol if the weighting of that formula was, in some ways, not as it should be. Sometimes, there can be unintended consequences just because the formula weighting isn't quite correct. I echo some of the other unintended consequences as Angela Burns and Leanne Wood mentioned earlier, in terms of other drugs, both illicit and legal, being used as a substitute. But that's down to this being a public health measure, and we would expect additional public health services, in terms of drugs and substance misuse services, to be available once this piece of legislation comes in. But, at the end of the day, this piece of legislation is about saving lives. Not every piece of legislation we pass in this place saves lives, but we have had a smoking ban that saves lives, and we've got an opt-out organ donation law that also saves lives. So, we can add this one to that list - just thinking from a medical point of view of the high numbers of accident and emergency attendances brought about by alcohol. On some nights in A&E, over 90 per cent of attendees are there under the influence of alcohol. It has a huge impact on health, as we all know, not just causing cirrhosis of the liver and liver failure, but various cancers as well, due to the corrosive effect of drinking strong spirits - from mouth and tongue, oesophageal cancer downwards - as well as huge rates of domestic violence, general assaults, huge policing issues and individual lives wrecked by alcoholism. So, there's a definite need to address our relationship with alcohol, as you say, and this is but one plank in that. The modelling already referred to from Sheffield in 2014 attests that there would be 53 fewer deaths in Wales annually, and 1,400 fewer hospital admissions annually, caused by alcohol, if we brought in this sort of legislation. We are very supportive of this. I'd like some idea of the details, as I mentioned, and also, what of the response to any Supreme Court decision in Scotland? What legal advice have we got as standby, whether the Supreme Court approves what the Scottish Government are trying to do, despite the vehement opposition of the whisky industry, or whether it is rejected? We need to know where we are going, because we've known about the issues of how to tackle the problems of alcohol, i.e. making it more expensive, making it more difficult to get hold of, and measures against drink driving and underage drinking - that was revealed in a World Health Organisation study. As far back as 2004, there's been a need to act on this. In this country, in the UK generally, we've known about these issues and the need to do something about them urgently, so, 'Why the delay?' is another question, particularly now, with the Wales Act 2017, we face losing the powers to enforce this. Obviously, if this measure, this Bill, comes before the health committee, we would be looking to enable the Minister to get it passed as soon as, in view of the fact that the clock is ticking, before April fool's day 2018. Well, if we haven't reached Stage 1 by then, this falls. That's why this party voted against the enactment of the Wales Act 2017, uniquely in this Chamber, because we have lost powers and we are losing powers, and this is a very vivid illustration of that loss of powers. So, I wish the Minister well. There's a lot of detailed work to be done on the different levels of unit alcohol pricing - 30p per unit, 35p, 50p, 70p, or even more - but you say you'll have the results of those in the new year. Really, as I said, the clock is ticking - we need that evidence now, Minister, because we need to get this legislation passed. Otherwise, the whole thing falls down, and a lot of brave words said in here about the health implications and how we're going to save lives will mean nothing if the legislation is lost. Diolch yn fawr.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Iechyd y Cyhoedd a Gwasanaethau Cymdeithasol a chroesawu ei datganiad, a chroesawu'r cyfeiriad teithio cyffredinol? Yn Plaid, rydym yn cefnogi'r isafbris am uned o alcohol. Mae wedi bod yn ein maniffestos ar gyfer etholiadau 2011 a 2016 i'r Cynulliad hwn, ar ôl i ni ennill y pwerau ar ôl refferendwm 2011 - yn amlwg pan oedd gennym rai pwerau i wneud y math hwn o beth. Mwy yn y munud am golli'r pwerau hynny, diwrnod ffŵl Ebrill nesaf. Beth bynnag, yn ôl at - . Rydym ni'n siarad yma am yr isafbris am alcohol, sydd, fel y dywedwch yn eich datganiad, yn fformiwla sy'n cyfuno cyfaint yr alcohol â chryfder yr alcohol hwnnw a'r isafbris uned. Hoffwn edrych yn fanylach ar y fformiwla honno a sut mae'r tri maes hynny yn cael eu pwysoli yn erbyn ei gilydd, rhag ofn y cewch ganlyniadau anfwriadol yno hefyd, oherwydd, yn anfwriadol, byddai pobl yn gallu fforddio prynu alcohol cryfach pe na bai pwysoli'r fformiwla honno, mewn rhai ffyrdd, fel y dylai fod. Weithiau, gall fod canlyniadau anfwriadol dim ond oherwydd nad yw'r fformiwla wedi'i phwysoli'n hollol gywir. Rwy'n adleisio rhai o'r canlyniadau anfwriadol eraill a grybwyllodd Angela Burns a Leanne Wood yn gynharach, o ran cyffuriau eraill, yn anghyfreithlon a chyfreithlon, yn cael eu defnyddio yn lle alcohol. Ond mae hynny oherwydd bod hwn yn fesur iechyd y cyhoedd, a byddem yn disgwyl bod gwasanaethau ychwanegol ar gyfer iechyd y cyhoedd, o ran gwasanaethau cyffuriau a chamddefnyddio sylweddau, ar gael ar ôl i'r ddeddfwriaeth hon ddod i rym. Ond, ar ddiwedd y dydd, mae'r ddeddfwriaeth hon yn ymwneud ag achub bywydau. Nid yw pob darn o ddeddfwriaeth yr ydym yn ei basio yn y lle hwn yn achub bywydau. Ond rydym wedi cael gwaharddiad ysmygu sy'n achub bywydau, ac mae gennym gyfraith optio allan o roi organau, sydd hefyd yn achub bywydau. Felly, gallwn ychwanegu hon at y rhestr honno - dim ond wrth ystyried, o safbwynt meddygol, y nifer uchel o ddamweiniau ac achosion brys a achosir gan alcohol. Ar rai nosweithiau yn yr Adran Damweiniau ac Achosion Brys, mae dros 90 y cant o'r rhai sy'n mynd yno dan ddylanwad alcohol. Mae'n cael effaith enfawr ar iechyd, fel y gwyddom i gyd, nid yn unig yn achosi sirosis yr afu a methiant yr afu, ond mae amryw o ganserau hefyd, oherwydd effeithiau difäol yfed gwirodydd cryf - o ganser y geg a'r tafod, yr oesoffagws i lawr - yn ogystal â chyfraddau enfawr o drais domestig, ymosodiadau cyffredinol, problemau plismona enfawr a bywydau unigol sydd wedi'u difetha gan alcoholiaeth. Felly, mae angen mynd i'r afael â'n perthynas ag alcohol yn bendant, fel y dywedwch, ac nid yw hyn ond un elfen yn unig o hynny. Mae'r gwaith modelu y cyfeiriwyd ato eisoes gan Sheffield yn 2014 yn tystio y byddai 53 yn llai o farwolaethau yng Nghymru yn flynyddol, a 1,400 yn llai o dderbyniadau i'r ysbyty bob blwyddyn, a achosir gan alcohol, pe baem yn cyflwyno'r math hwn o ddeddfwriaeth. Rydym yn cefnogi hyn yn fawr. Hoffwn i gael rhyw syniad o'r manylion, fel y crybwyllais, a hefyd , beth am yr ymateb i unrhyw benderfyniad y Goruchaf Lys yn yr Alban? Pa gyngor cyfreithiol sydd gennym wrth gefn, p'un a yw'r Goruchaf Lys yn cymeradwyo'r hyn y mae Llywodraeth yr Alban yn ceisio'i wneud, er gwaethaf gwrthwynebiad cryf y diwydiant whisgi, neu p'un a yw'n cael ei wrthod? Mae angen inni wybod i ble'r ydym yn mynd, oherwydd ein bod ni wedi gwybod am y materion o ran mynd i'r afael â phroblemau alcohol, h.y. ei wneud yn ddrutach, ei wneud yn anos cael gafael arno, a mesurau yn erbyn yfed a gyrru ac yfed dan oed - a ddatgelwyd mewn astudiaeth gan Sefydliad Iechyd y Byd. Mor bell yn ôl â 2004, bu angen gweithredu ar hyn. Yn y wlad hon, yn y DU yn gyffredinol, rydym ni wedi gwybod am y materion hyn a'r angen i wneud rhywbeth amdanynt ar frys, felly, mae 'Pam yr oedi?' yn gwestiwn arall, yn enwedig yn awr pan ein bod yn wynebu colli'r pwerau i orfodi hyn yn sgil Deddf Cymru 2017. Yn amlwg, os bydd y mesur hwn, y Bil hwn, yn dod gerbron y pwyllgor iechyd, byddem yn ceisio galluogi'r Gweinidog i'w gael wedi ei basio cyn gynted â phosibl, o ystyried bod amser yn mynd yn ei flaen, cyn diwrnod ffŵl Ebrill 2018. Wel, os nad ydym ni wedi cyrraedd Cam 1 erbyn hynny, mae hyn yn methu. Dyna pam y pleidleisiodd y blaid hon yn erbyn deddfu Deddf Cymru 2017, yn unigryw yn y Siambr hon, oherwydd ein bod ni wedi colli pwerau a'n bod ni yn colli pwerau, ac mae hyn yn enghraifft dda iawn o'r golled honno o bwerau. Felly, rwy'n dymuno'n dda i'r Gweinidog. Mae llawer o waith manwl i'w wneud ar y gwahanol lefelau o brisio unedau alcohol - 30c yr uned, 35c, 50c, 70c, neu hyd yn oed mwy - ond dywedwch y bydd gennych ganlyniadau'r gwaith hwnnw yn y flwyddyn newydd. Yn wir, fel y dywedais, mae amser yn mynd yn ei flaen - mae angen y dystiolaeth honno arnom yn awr, Gweinidog, oherwydd bod angen inni gael y ddeddfwriaeth hon wedi'i phasio. Fel arall, mae'r holl beth yn methu, a bydd llawer o eiriau dewr a ddywedwyd yma am y goblygiadau o ran iechyd a sut y byddwn ni'n achub bywydau yn golygu dim os caiff y ddeddfwriaeth ei cholli. Diolch yn fawr.