techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: That is the most bizarre answer in six years that I've stood here I've received from you, First Minister. I asked you a simple question about Welsh Government money that was used to buy a motorcycle firm in Buckinghamshire that went bankrupt - £300,000 that the auditor general, in a report that he released last week - . And you've called for questions that are relevant to you in your role as First Minister, and you don't believe that you will need to explain that, or even apologise for that fact. Secondly, the report outlined how officials highlighted to Ministers that they believed that you would be in breach of state-aid rules by allowing the £7.3 million loan guarantee to be put in place and then drawn down. Now, officials gave that advice to Ministers. The auditor general could not find any evidence to contradict that advice that was given to Ministers. So, why did Ministers put the Welsh Government and Welsh taxpayers' money at risk, and potentially for infringement proceedings by the European Commission because you're breaking state-aid rules?
Welsh: Dyna'r ateb rhyfeddaf i mi ei gael gennych yn y chwe blynedd yr wyf i wedi sefyll yma, Prif Weinidog. Gofynnais gwestiwn syml i chi am arian Llywodraeth Cymru a ddefnyddiwyd i brynu cwmni beiciau modur yn Swydd Buckingham a aeth yn fethdalwr - £300,000 y gwnaeth yr archwilydd cyffredinol, mewn adroddiad a gyhoeddwyd ganddo yr wythnos diwethaf - . Ac rydych chi wedi galw am gwestiynau sy'n berthnasol i chi yn eich swydd fel Prif Weinidog, ac nid ydych chi'n credu y bydd angen i chi egluro hynny, na hyd yn oed ymddiheuro am y ffaith honno. Yn ail, amlinellodd yr adroddiad sut y gwnaeth swyddogion dynnu sylw Gweinidogion at y ffaith eu bod yn credu y byddech chi'n torri rheolau cymorth gwladwriaethol trwy ganiatáu'r gwarant benthyciad o £7.3 miliwn i gael ei gyflwyno, ac yna ei dynnu allan. Nawr, rhoddodd swyddogion y cyngor hwnnw i Weinidogion. Ni allai'r archwilydd cyffredinol ddod o hyd i unrhyw dystiolaeth i wrth-ddweud y cyngor hwnnw a roddwyd i Weinidogion. Felly, pam wnaeth Gweinidogion roi arian Llywodraeth Cymru a threthdalwyr Cymru mewn perygl, ac achosi'r posibilrwydd o achos diffyg cydymffurfio gan y Comisiwn Ewropeaidd gan eich bod chi'n torri rheolau cymorth gwladwriaethol?
English: He doesn't understand the way state-aid rules work. Normally, when state-aid rules are breached, it's the recipient that pays back, not the Government. From our perspective, we will assess the situation to see that the risk is acceptable. Two things that have to be made about the Circuit of Wales: firstly, the auditor general has not said that this is a project not worth supporting, nor has the auditor general said that the Circuit of Wales is a business organisation with no assets, contrary to his own MP, David Davies, and what he has said. Yes, in the course of the development of the Circuit of Wales, there is an assessment of risk. Decisions are taken to accept that risk if deemed necessary and then, of course, we move on to see if the Circuit of Wales can become a reality. That is what Governments do: to look at risk and make sure that risk is acceptable, because, ultimately, the prize might be one that is worth having. We're not at that stage yet; we're still working to see whether the Circuit of Wales can produce that sustainable model.
Welsh: Nid yw ef yn deall y ffordd y mae rheolau cymorth gwladwriaethol yn gweithio. Fel rheol, pan fydd rheolau cymorth gwladwriaethol yn cael eu torri, y derbynnydd sy'n ad-dalu, nid y Llywodraeth. O'n safbwynt ni, byddwn yn asesu'r sefyllfa i weld bod y risg yn dderbyniol. Dau beth y mae'n rhaid eu dweud am Gylchffordd Cymru: yn gyntaf, nid yw'r archwilydd cyffredinol wedi dweud nad yw hwn yn brosiect gwerth ei gefnogi, ac nid yw'r archwilydd cyffredinol wedi dweud ychwaith bod Cylchffordd Cymru yn sefydliad busnes heb unrhyw asedau, yn groes i'w Aelod Seneddol ei hun, David Davies, a'r hyn y mae ef wedi ei ddweud. Oes, yn ystod y gwaith o ddatblygu Cylchffordd Cymru, ceir asesiad o risg. Caiff penderfyniadau eu gwneud i dderbyn y risg honno os ystyrir bod angen, ac yna, wrth gwrs, rydym ni'n symud ymlaen i weld a all Cylchffordd Cymru droi'n realiti. Dyna beth mae Llywodraethau yn ei wneud: edrych ar risg a gwneud yn siŵr bod y risg honno'n dderbyniol, oherwydd, yn y pen draw, efallai y bydd y wobr yn un sy'n werth ei chael. Nid ydym ar y cam hwnnw eto; rydym ni'n dal i weithio i weld a all Cylchffordd Cymru lunio'r model cynaliadwy hwnnw.
English: First Minister, the auditor general was very specific in what he was looking at, which was this tranche of money that Welsh Government has spent to date: £9.3 million. In anyone's book, that's a pretty significant sum of money. No-one is disputing that, potentially, the overall scheme could have a massive impact of regeneration. But you are accountable for the way money is allocated. I've highlighted you two examples in the auditor general's report: (1) buying a motorcycle firm in Buckinghamshire that went bankrupt for £300,000 - what bids will you accept if you are accepting bids like that - and (2) that you infringed state-aid rules by putting the loan guarantee in place, both of which of those examples you haven't apologised for, or you actually haven't discounted to say it is incorrect. What exactly can we expect from the Welsh Government, given that there's a litany of examples, from Regeneration Investment Fund for Wales, where officials' advices were totally ignored and Ministers just proceeded to dispose of high value land, where officials were discounted in the process, and the public lost out through losing money when overall sales were concluded in RIFW, and this is the same example, where public money has been put in jeopardy, as the auditor general has pointed out? How can we have any confidence that your Government is working positively to either form a positive conclusion on this agreement, or that you will end up putting more public money at risk?
Welsh: Prif Weinidog, roedd yr archwilydd cyffredinol yn benodol iawn yn yr hyn yr oedd yn ei ystyried, sef y gyfran hon o arian y mae Llywodraeth Cymru wedi ei gwario hyd yma: £9.3 miliwn. Mae hynny'n swm eithaf sylweddol o arian o safbwynt unrhyw un. Nid oes neb yn dadlau, o bosibl, y gallai'r cynllun cyffredinol gael effaith adfywio enfawr. Ond rydych chi'n atebol am y ffordd y caiff arian ei ddyrannu. Rwyf wedi tynnu eich sylw at ddwy enghraifft yn adroddiad yr archwilydd cyffredinol: (1) prynu cwmni beiciau modur yn Swydd Buckingham a aeth yn fethdalwr am £300,000 - pa geisiadau wnewch chi eu derbyn os ydych chi'n derbyn ceisiadau fel yna - a (2) eich bod chi wedi torri rheolau cymorth gwladwriaethol trwy gyflwyno gwarant y benthyciad, ac nid ydych chi wedi ymddiheuro am yr un o'r enghreifftiau hynny, ac nid ydych chi wedi eu diystyru i ddweud eu bod yn anghywir. Beth yn union allwn ni ei ddisgwyl gan Lywodraeth Cymru, o gofio bod llu o enghreifftiau, o Gronfa Buddsoddi Cymru mewn Adfywio, pan anwybyddwyd cyngor swyddogion yn llwyr a phan aeth Gweinidogion yn eu blaenau i gael gwared ar dir o werth uchel, ac y diystyrwyd swyddogion yn y broses, a phan gafodd y cyhoedd golled trwy golli arian pan gyflawnwyd gwerthiannau cyffredinol yn CBCA, a'r un enghraifft yw hon, lle mae arian cyhoeddus wedi ei roi yn y fantol, fel y mae'r archwilydd cyffredinol wedi ei nodi? Sut gallwn ni fod ag unrhyw ffydd bod eich Llywodraeth yn gweithio'n gadarnhaol naill ai i gyflawni'r cytundeb hwn yn gadarnhaol, neu y byddwch chi'n rhoi mwy o arian cyhoeddus yn y fantol yn y pen draw?
English: No. The agreement is one that we would want to be positive. We're not looking to put any more public money in; we're looking to work with a private investor for the future. All these things are under discussion at the moment. But I remind the leader of the Welsh Conservatives that sometimes you have to take a decision in order to benefit people in the future. Last week, we saw the decision by Qatar Airways to fly a daily flight into Cardiff Airport. If he had had his way, that airport would be shut. It'd be closed down. He sat there questioning the fact that the Welsh Government had bought the airport. We've seen great passenger growth; we see Qatar Airways coming in - I was there over the weekend. There are huge opportunities - huge opportunities for Wales as a result of that. Let him apologise for the fact that he was willing to put 1,000 jobs at risk in the Vale of Glamorgan - [Interruption.] - in the Vale of Glamorgan by letting the airport close. On top of that, we have unemployment that is lower than England, lower than Scotland and lower than Northern Ireland. We have a situation where the five companies that have grown most in Wales over the past year are companies that we as a Welsh Government have helped, the fact that we've had the best foreign direct investment figures for the past 30 years. The reality is that we create jobs when the Tories destroy them.
Welsh: Na fyddwn. Mae'r cytundeb yn un y byddem ni eisiau iddo fod yn gadarnhaol. Nid ydym yn bwriadu cyfrannu dim mwy o arian cyhoeddus; ein nod yw gweithio gyda buddsoddwr preifat ar gyfer y dyfodol. Mae'r holl bethau hyn yn cael eu trafod ar hyn o bryd. Ond rwy'n atgoffa arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig bod yn rhaid weithiau i chi wneud penderfyniad er lles pobl yn y dyfodol. Yr wythnos diwethaf, gwelsom y penderfyniad gan Qatar Airways i hedfan taith feunyddiol i mewn i Faes Awyr Caerdydd. Pe byddai ef wedi cael ei ffordd, byddai'r maes awyr hwnnw ar gau. Byddai wedi cau. Eisteddodd yn y fan yna yn cwestiynu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru wedi prynu'r maes awyr. Rydym ni wedi gweld cynnydd mawr i nifer y teithwyr; rydym ni'n gweld Qatar Airways yn dod i mewn - roeddwn i yno dros y penwythnos. Ceir cyfleoedd enfawr - cyfleoedd enfawr i Gymru o ganlyniad i hynny. Gadewch iddo fe ymddiheuro am y ffaith ei fod yn barod i roi 1,000 o swyddi mewn perygl ym Mro Morgannwg - [Torri ar draws.] - ym Mro Morgannwg trwy ganiatáu i'r maes awyr gau. Yn ogystal â hynny, mae gennym ni ddiweithdra sy'n is nag yn Lloegr, is nag yn yr Alban ac yn is nag yng Ngogledd Iwerddon. Mae gennym ni sefyllfa lle mae'r pum cwmni sydd wedi tyfu fwyaf yng Nghymru dros y flwyddyn ddiwethaf yn gwmnïau yr ydym ni fel Llywodraeth Cymru wedi eu helpu, y ffaith ein bod ni wedi cael y ffigurau buddsoddiad tramor uniongyrchol gorau ers 30 mlynedd. Y gwir amdani yw ein bod ni'n creu swyddi pan fo'r Torïaid yn eu dinistrio.
English: We are making a significant investment in all types of housing tenures in Pembrokeshire and across Wales. This includes continued investment in social housing and Help to Buy - Wales, as well as through new schemes aiming to make home ownership more accessible and support innovation.
Welsh: Rŷm ni'n buddsoddi'n helaeth ym mhob math o'r byd tai, a hynny yn sir Benfro a thrwy weddill Cymru. Mae hyn yn cynnwys parhau i fuddsoddi mewn tai cymdeithasol a Chymorth i Brynu - Cymru, yn ogystal â chynlluniau newydd sydd â'r nod o'i gwneud yn haws i bobl brynu tai ac sy'n cefnogi arloesedd.
English: Thank you for that response, First Minister. I recently met representatives of Cohousing Hafan Las to discuss proposals for a cohousing community in Pembrokeshire. That would mean providing affordable housing for local people, with at least a third of the residents over 50 years of age in order to bridge between the generations. Would you agree with me, therefore, that we should be encouraging projects of this sort, and, if so, can you tell me what support the Welsh Government is providing to projects such as this one?
Welsh: Diolch i chi am yr ymateb yna, Brif Weinidog. Fe gwrddes i yn ddiweddar â chynrychiolwyr Cyd-dai Hafan Las i drafod cynigion ar gyfer cymuned cyd-dai yn sir Benfro. Byddai'r project yn golygu tai ynni effeithlon fforddiadwy i bobl leol, gydag o leiaf draean o'r trigolion dros 50 oed er mwyn hybu pontio'r cenedlaethau. A ydych chi'n cytuno felly gyda fi y dylem ni fod yn annog projectau fel hyn ac, os hynny, a allwch chi ddweud wrthym ni pa gefnogaeth mae Llywodraeth Cymru yn ei gynnig i brojectau fel hyn?
English: Of course, it would be interesting if Hafan Las officials could meet our officials to understand better the model that they have, and I'm sure, should they want to do that, we would welcome a meeting.
Welsh: Wrth gwrs, byddai'n ddiddorol pe buasai Hafan Las yn gallu cwrdd â swyddogion er mwyn i ddeall mwy beth yw'r model sydd gyda nhw, ac rwy'n siŵr pe buasen nhw eisiau gwneud hynny byddai croeso iddyn nhw i gwrdd.
English: The problem of second homes and holiday homes is a particular problem in Pembrokeshire, as it is in a number of areas that are popular with visitors and tourists and people who are looking to retire to those areas. And, of course, it overheats the local housing market in terms of the incomes available to local people, particularly young people. There are whole streets in Tenby where nobody is living for most of the year, for example. What can the Government do to assist in that context? Plaid Cymru has proposed that planning regulations could be used in certain communities in order to ensure that there is a change of use when a home leaves permanent occupation and becomes a holiday home. Isn't that deserving of consideration by Government?
Welsh: Mae problem ail gartrefi a thai haf yn benodol yn broblem yn sir Benfro, fel y mae mewn nifer o ardaloedd sy'n boblogaidd gydag ymwelwyr a thwristiaid a phobl sy'n dymuno ymddeol yn y pen draw. Ac, wrth gwrs, mae'n gorbrisio'r farchnad dai leol y tu hwnt i nifer, yn sicr o ran yr incwm sydd gan bobl leol a phobl ifanc yn arbennig. Mae yna strydoedd cyfan yn Ninbych-y-pysgod heb un person yn byw ynddyn nhw drwy'r flwyddyn, er enghraifft. Beth all y Llywodraeth wneud i helpu yn y cyd-destun yna? Mae Plaid Cymru wedi cynnig y gellid defnyddio rheolau cynllunio yn benodol mewn rhai cymunedau er mwyn gwneud yn siŵr bod yna newid defnydd pan fo cartref yn gadael defnydd parhaus ac yn mynd yn dŷ haf. Onid yw hynny yn rhywbeth sy'n werth ei ystyried gan y Llywodraeth?
English: This is something that has been discussed and considered previously, but it is much more difficult in practice than in principle as regards what kind of definition you place on a second home. But, having said that, I understand exactly what the Member is saying about the impact on communities, and we've ensured that there's more social housing available and ended the right to buy; other considerations have been made, such as land trusts to help people buy their own homes and also sharing of property equity. One thing that may have to be looked at in future is how the Government could purchase houses from the private market so that houses are available, particularly in villages where it is very difficult to create social housing. So, there are a number of ways in which we can secure a future for those people who wish to live and remain in those communities, but perhaps we need to think more imaginatively than the traditional ways of thinking to date.
Welsh: Mae hwn yn rhywbeth sydd wedi cael ei ystyried o'r blaen. Mae'n llawer fwy anodd nag y mae o ran egwyddor ynglŷn â pa fath o ddiffiniad yr ydych yn ei ddodi ar ail dŷ. Wrth ddweud hynny, rwy'n deall yn hollol beth mae'r Aelod yn ei ddweud ynglŷn â'r effaith ar rai cymunedau. Wrth gwrs, rŷm ni wedi sicrhau bod yna fwy o dai cymdeithasol ar gael a stopio'r hawl i brynu tai, ystyried ffyrdd eraill, sef ymddiriedolaethau tir i helpu pobl i brynu tai, siaro ecwiti hefyd mewn tai. Un o'r pethau efallai y bydd yn rhaid ei ystyried yn y blynyddoedd i ddod yw ym mha ffordd y gall y Llywodraeth brynu tai ar y farchnad breifat er mwyn sicrhau bod y tai hynny ar gael i bobl, yn enwedig mewn pentrefi lle mae'n anodd iawn creu tai cymdeithasol. Felly, mae yna sawl ffordd y gallwn ni sicrhau dyfodol i bobl sydd eisiau byw yn y cymunedau hynny, ac mae'n rhaid meddwl yn fwy eang, efallai, na'r ffordd draddodiadol sydd wedi cael ei hystyried dros y blynyddoedd diwethaf.
English: Any increase in public expenditure in comparable areas will mean more money for Wales to support our priorities as set out in 'Taking Wales Forward', as long as, of course, it's capital expenditure.
Welsh: Bydd unrhyw gynnydd i wariant cyhoeddus mewn ardaloedd cyffelyb yn golygu mwy o arian i Gymru gefnogi ein blaenoriaethau fel y'u nodir yn 'Symud Cymru Ymlaen', ar yr amod, wrth gwrs, ei fod yn wariant cyfalaf.
English: I thank the First Minister for that answer. In household terms, as he outlined in response to an earlier question, we're all very used to the idea of balancing the books, managing income and outgoings, and, critically, managing debt, whether that's on the mortgage on our home, or on our family car. Now, Government borrowing is far more complex, of course, but the basic principles remain, including managing your debt at any given time. Yet, classic economics recognises that, for Government borrowing, there are times, especially when the cost of borrowing is as low as it is now, when borrowing can be used to reverse austerity and bring growth, and, by bringing growth, ensuring that the deficit remains at the same percentage of GDP. So, isn't it time, I say to the First Minister, for the UK Government to change its approach for the good of the country - for Wales and the UK? Or, for the good of the country, isn't it time to change the UK Government?
Welsh: Diolchaf i'r Prif Weinidog am yr ateb yna. O safbwynt cartrefi, fel yr amlinellodd mewn ymateb i gwestiwn cynharach, rydym ni i gyd wedi arfer yn llwyr â'r syniad o fantoli'r cyfrifon, rheoli incwm a gwariant, ac, yn hanfodol, rheoli dyled, boed hynny ar y morgais ar ein cartref, neu ar ein car teuluol. Nawr, mae benthyg gan y Llywodraeth yn llawer mwy cymhleth, wrth gwrs, ond mae'r egwyddorion sylfaenol yr un fath, gan gynnwys rheoli eich dyled ar unrhyw adeg benodol. Ac eto mae economeg glasurol yn cydnabod, o ran benthyg gan Lywodraeth, bod adegau, yn enwedig pan fo cost benthyg mor isel ag y mae ar hyn o bryd, pan ellir defnyddio benthyg i wrthdroi cyni cyllidol a dod â thwf, a, thrwy ddod â thwf, sicrhau bod y diffyg yn parhau ar yr un canran o CMC. Felly, onid yw'n bryd, dywedaf wrth y Prif Weinidog, i Lywodraeth y DU newid ei dull er lles y wlad - i Gymru a'r DU? Neu, er lles y wlad, onid yw'n bryd newid Llywodraeth y DU?
English: Absolutely. All Governments borrow. Margaret Thatcher borrowed every single year. In fact, borrowing went up under the Tories, but they used that borrowing to pay for tax decreases. That's how unsustainable that was. The current Conservative Government have borrowed money. I don't criticise them for that, because I know it's part of government. The issue is: borrow money to invest in capital infrastructure, and, secondly, borrow money in a way that's prudent so that the debt doesn't become unmanageable. The problem we have at the moment is that we have a Government in London that's completely without vision, doesn't know what it wants to do and has no vision for investment in infrastructure. We were promised electrification of the south Wales main line. Where is it? That's disappeared off the horizon. No decision on the Swansea bay tidal lagoon, no decision on HS2, no decision on Heathrow. We've had absolute dithering - complete and utter dithering for the past year from the UK Government when it comes to funding essential capital infrastructure. Countries that do not invest in their infrastructure decline. They cannot compete with other countries around the world, and the problem we have with the current UK Government is that they're just not willing to invest.
Welsh: Yn sicr. Mae pob Llywodraeth yn benthyg. Roedd Margaret Thatcher yn benthyg bob blwyddyn. A dweud y gwir, cynyddodd benthyg o dan y Torïaid, ond defnyddiwyd y benthyciadau hynny ganddynt i dalu am ostyngiadau treth. Dyna pa mor anghynaladwy oedd hynny. Mae'r Llywodraeth Geidwadol bresennol wedi benthyg arian. Nid wyf yn eu beirniadu am hynny, gan fy mod i'n gwybod ei fod yn rhan o lywodraeth. Y pwynt yw: dylid benthyg arian i fuddsoddi mewn seilwaith cyfalaf, ac, yn ail, benthyg arian mewn ffordd sy'n ddoeth fel nad yw'r ddyled yn cynyddu fel na ellir ei rheoli. Y broblem sydd gennym ni ar hyn o bryd yw bod gennym ni Lywodraeth yn Llundain heb weledigaeth o gwbl, nid yw'n gwybod beth mae hi eisiau ei wneud ac nid oes ganddi weledigaeth ar gyfer buddsoddi mewn seilwaith. Cawsom addewid y byddai prif reilffordd de Cymru yn cael ei thrydaneiddio. Ble mae hynny? Mae hynny wedi diflannu y tu hwnt i'r gorwel. Dim penderfyniad am forlyn llanw bae Abertawe, dim penderfyniad am HS2, dim penderfyniad am Heathrow. Rydym ni wedi cael tin-droi llwyr - tin-droi llwyr dros y flwyddyn ddiwethaf gan Lywodraeth y DU pan ddaw i ariannu seilwaith cyfalaf hanfodol. Mae gwledydd nad ydynt yn buddsoddi yn eu seilwaith yn dirywio. Nid ydynt yn gallu cystadlu â gwledydd eraill ledled y byd, a'r broblem sydd gennym ni gyda Llywodraeth bresennol y DU yw nad ydynt yn barod i fuddsoddi.
English: First Minister, let's please get a little bit of sanity back into this question. Borrowing is, of course, an important tool in any Government's toolbox. It's an important tool for the Welsh Government; it's been an important tool for the UK Government. But the levels of borrowing being proposed by the UK Labour Party are truly eye watering. In your heart of hearts, you know that. Will you agree with me that the last thing that this country needs, the last thing that the UK needs, and the last thing that Wales needs, is for Jeremy Corbyn's Labour party to ratchet up the debt once again and for us to end up in the same sort of position that we've been in every time that the Labour Party has been in power in the UK Government before?
Welsh: Prif Weinidog, gadewch i ni gael ychydig o bwyll yn ôl i'r cwestiwn yma os gwelwch yn dda. Mae benthyg, wrth gwrs, yn arf pwysig i unrhyw Lywodraeth. Mae'n arf pwysig i Lywodraeth Cymru; mae wedi bod yn arf pwysig i Lywodraeth y DU. Ond mae'r lefelau benthyg a gynigir gan Blaid Lafur y DU yn syfrdanol. Rydych chi'n gwybod hynny yn eich calon. A wnewch chi gytuno â mi mai'r peth olaf sydd ei angen ar y wlad hon, y peth olaf sydd ei angen ar y DU, a'r peth olaf sydd ei angen ar Gymru, yw i Blaid Lafur Jeremy Corbyn gynyddu'r ddyled unwaith eto ac i ni fod yn yr un math o sefyllfa yn y pen draw ag yr ydym ni wedi bod ynddi bob tro y mae'r Blaid Lafur wedi bod mewn grym yn Llywodraeth y DU o'r blaen?