English: Yes, can I thank Dai Lloyd for his contribution and his questions? I believe I've said on numerous occasions now that this Historic Wales initiative could have huge benefits for local museums, not just in terms of skills - I'll come to that point in a moment - but also in terms of promoting the sector more widely and attracting more people with an interest in heritage to visit not just national institutions, but also local museums as well. And I think, in particular, there are potential benefits with regard to skills development within the workforce, and I do believe that we can build on the recommendations of the Edwards review of local museums to link professional skills between the national museum and local museums. I do think that this is something that the national museum would like to embrace. I think it's something that local museums very much need. Moving on to other points raised by the Member, I think generally the outcome of this exercise has shown that many of the fears that existed at the outset of this process were largely unfounded. The steering group has members representing all of the national institutions and, crucially, the steering group has members representing all of the trade unions. I believe that the steering group has done a fantastic job in engaging meaningfully and thoroughly with the workforce in each of the institutions in reaching these recommendations. And I do not fear having an open mind as to what the future might hold for the sector, other than to say that that future must be bright and positive for all involved. That's why I remain open-minded about the specific means of ensuring that Cadw is given the freedom that it requires to operate more flexibly and more proactively, and to build on recent successes. If we look at where Cadw is today, it's got a record number of members, a record level of income and a record number of visitors, but that's down to a number of factors: one, giving the right people within the organisation the freedom and the flexibility to be as creative and inspiring as they can be. I want to make sure that the organisation is futureproofed, though, to make sure that there is not the potential for interference at ministerial level that could damage visitor numbers, income or membership numbers. For that reason, I wish to explore every option for giving the organisation maximum opportunity to be as innovative as possible. For that reason, I'm open to considering not just the options that have been presented in the review, but also to other options that I think should be explored as part of the process of examining what is best not just for Cadw, but for the entire sector. In terms of the strategic partnership, I know that the Member welcomed one of the recommendations in the report. Based on the sentiment that he was conveying, it was my inference that he was welcoming a number of the recommendations, including a recommendation for far closer collaboration insofar as cultural tourism is concerned, as far as the promotion of world heritage sites is concerned and, of course, insofar as the sharing of back office duties is concerned, not least because there is already some degree of collaboration taking place, but it's simply not enough. And I think what should be borne in mind by all Members, particularly those who opposed this initiative from the outset, is that we would not be here today, with agreement from all of the national institutions and the trade union representatives, had it not been for this Government proposing novel but radical action to put the sector on a more stable footing, and that is our objective - to make sure that the sector as a whole is able to weather the storm that will continue insofar as public finances are concerned. In terms of talking about a merger, I think it's just as dangerous for Members to rule out any potential pathways for the future for our national institutions as it is for Members to insist that one pathway over another should be pursued. What is best for the sector will surely be judged by the sector and by those who are involved in it, not just by those who run institutions, but by the whole workforce. But let's agree on something: that whatever the future holds, we would all wish the sector to be in a far stronger, more resilient position in the years to come than it has been during this period of difficult austerity.
Welsh: Ie, gaf i ddiolch i Dai Lloyd am ei gyfraniad a'i gwestiynau? Rwy'n credu fy mod i wedi dweud ar nifer o achlysuron yn awr y gallai'r fenter Cymru Hanesyddol gynnig manteision enfawr i amgueddfeydd lleol, nid yn unig o ran sgiliau - dof at y pwynt hwnnw mewn eiliad - ond hefyd o ran hyrwyddo'r sector yn fwy eang a denu mwy o bobl sydd â diddordeb mewn treftadaeth i ymweld, nid yn unig â sefydliadau cenedlaethol, ond hefyd ag amgueddfeydd lleol. Ac rwy'n meddwl, yn arbennig, bod yna fanteision posibl o ran datblygu sgiliau o fewn y gweithlu, ac rwy'n credu y gallwn adeiladu ar argymhellion adolygiad Edwards o amgueddfeydd lleol i gysylltu sgiliau proffesiynol rhwng yr amgueddfa genedlaethol ac amgueddfeydd lleol. Rwy'n credu bod hyn yn rhywbeth y byddai'r amgueddfa genedlaethol yn awyddus i'w wneud . Rwy'n credu ei fod yn rhywbeth sydd ei angen yn fawr iawn ar amgueddfeydd lleol. Gan symud ymlaen at bwyntiau eraill a godwyd gan yr Aelod, rwy'n meddwl yn gyffredinol bod canlyniad yr ymarfer hwn wedi dangos bod llawer o'r ofnau a oedd yn bodoli ar ddechrau'r broses hon yn ddi-sail i raddau helaeth. Mae gan y grŵp llywio aelodau sy'n cynrychioli pob un o'r sefydliadau cenedlaethol ac, yn hollbwysig, mae gan y grŵp llywio aelodau sy'n cynrychioli pob un o'r undebau llafur. Credaf fod y grŵp llywio wedi gwneud gwaith gwych yn ymgysylltu yn ystyrlon ac yn drylwyr â'r gweithlu ym mhob un o'r sefydliadau wrth gyrraedd yr argymhellion hyn. Ac nid oes ofn arnaf gadw meddwl agored o ran yr hyn y gallai'r dyfodol ei gynnig i'r sector, ac eithrio i ddweud bod yn rhaid i'r dyfodol hwnnw fod yn ddisglair ac yn gadarnhaol i bawb. Dyna pam yr wyf yn cadw meddwl agored ynghylch y modd penodol o sicrhau bod Cadw yn cael y rhyddid sydd ei angen arno i weithredu'n fwy hyblyg ac yn fwy rhagweithiol, ac i adeiladu ar lwyddiannau diweddar. Os edrychwn ni ar sefyllfa Cadw heddiw, mae ganddo'r nifer uchaf erioed o aelodau, y lefel uchaf o incwm a'r nifer uchaf erioed o ymwelwyr, ond mae hynny'n ganlyniad i nifer o ffactorau: un, mae'r bobl gywir yn y sefydliad wedi cael y rhyddid a'r hyblygrwydd i fod mor greadigol ac ysbrydoledig ag y gallant fod. Rwyf eisiau gwneud yn siŵr bod y sefydliad yn cael ei ddiogelu at y dyfodol, fodd bynnag, er mwyn gwneud yn siŵr nad oes potensial ar gyfer ymyrraeth ar lefel weinidogol a allai niweidio nifer yr ymwelwyr, incwm neu rifau aelodaeth. Am y rheswm hwnnw, hoffwn archwilio pob opsiwn ar gyfer rhoi'r cyfle mwyaf posibl i'r sefydliad fod mor arloesol â phosibl. Am y rheswm hwnnw, rwy'n agored i ystyried nid yn unig yr opsiynau sydd wedi eu cyflwyno yn yr adolygiad, ond hefyd opsiynau eraill y dylid eu hystyried yn rhan o'r broses o archwilio'r hyn yr wyf yn meddwl sydd orau, nid yn unig i Cadw, ond i'r sector cyfan. O ran y bartneriaeth strategol, rwy'n gwybod bod yr Aelod yn croesawu un o'r argymhellion yn yr adroddiad. Yn seiliedig ar y teimlad yr oedd yn ei gyfleu, fy nghasgliad i oedd ei fod yn croesawu nifer o'r argymhellion, gan gynnwys argymhelliad ar gyfer cydweithio llawer agosach i'r graddau y mae twristiaeth ddiwylliannol yn y cwestiwn, i'r graddau y mae hyrwyddo safleoedd treftadaeth y byd yn y cwestiwn ac, wrth gwrs, i'r graddau y mae rhannu dyletswyddau swyddfa gefn yn y cwestiwn, nid lleiaf oherwydd bod rhywfaint o gydweithio yn digwydd eisoes, ond yn syml, nid yw hynny'n ddigon. Ac rwy'n credu mai'r hyn y dylai'r holl Aelodau gadw mewn cof, yn enwedig y rhai a oedd yn gwrthwynebu'r fenter hon o'r cychwyn, yw na fyddem yma heddiw, gyda chytundeb pob un o'r sefydliadau cenedlaethol a chynrychiolwyr yr undebau llafur, pe na bai'r Llywodraeth hon wedi cynnig camau newydd ond radical i roi'r sector ar sylfaen fwy sefydlog, a dyna yw ein nod - sicrhau bod y sector yn ei gyfanrwydd yn gallu dod trwy'r storm a fydd yn parhau i'r graddau y mae cyllid cyhoeddus yn y cwestiwn. O ran sôn am uno, rwy'n credu ei fod yr un mor beryglus i Aelodau ddiystyru unrhyw lwybrau posibl ar gyfer ein sefydliadau cenedlaethol yn y dyfodol ag y mae i Aelodau fynnu y dylai un llwybr gael ei ddilyn yn hytrach nag un arall. Bydd yr hyn sydd orau i'r sector yn sicr yn cael ei farnu gan y sector a'r rhai sy'n rhan ohono, nid yn unig gan y rhai sy'n rhedeg sefydliadau, ond gan y gweithlu cyfan. Ond gadewch i ni gytuno ar rywbeth: beth bynnag a fydd yn digwydd yn y dyfodol, rydym ni i gyd yn dymuno i'r sector fod mewn sefyllfa lawer cryfach, fwy cadarn yn y blynyddoedd i ddod nag y bu yn ystod y cyfnod hwn o galedi anodd.