English: Thank you very much, Llywydd. I'm very pleased to be able to put forward this motion today in the name of Rhun ap Iorwerth. The debate gets to grips with one of the major social, economic and cultural issues of our time, namely the outward migration of young people from many of our communities, and the number of communities across Wales that are suffering because of that outward migration. Now, very often, evidence that is used to discuss this issue is anecdotal, but the Government's figures themselves give a disheartening picture of the truth of the situation in some authorities in Wales, and I'd like to look at some of those authorities - some of which I represent. So, if you were to look at Ynys Môn, Gwynedd, Ceredigion and Carmarthen - that is, the part of Wales that we have been battling for in terms of 'Arfor', which is the concept of bringing the authorities together to take economic action - over the past decade, 117,000 young people between 15 and 29 have left those local authority areas, which corresponds to more than 55 per cent of all outward migration of all ages. So, more than half the people who have left those coastal authorities in west Wales - more than half of those who have left are young people, and that's over 100,000 of them. We can't afford to lose so many young people from our western areas, our rural areas and Welsh-speaking areas, and still have that dream of 1 million Welsh speakers. It's clear that we need to get to grips with this problem. If we look at Ceredigion itself, Llywydd - the area that you represent, and I do on a regional basis - the situation, if anything, is even worse. It is an area or county with two universities in it, but 3,670 young people left the county in one year alone, namely 2015-16. If you look at the figure in the last census, that corresponds to 20 per cent of all the young people leaving Ceredigion. Now, that is a genuine brain drain from that county. Put simply, one in five people in Ceredigion leaves the county every year, according to that spot survey, with many of them not returning unless they retire after working somewhere outside of the county. Now, the effect on the Welsh language is something that we can comprehend and lament, but it's also to be seen in the figures since the 1991 census. The number of Welsh speakers, on average, in the four counties that I have mentioned in the west has fallen in every one: in Anglesey, from 62 per cent to 57 per cent; in Gwynedd, from 72 per cent to 65 per cent; in Ceredigion, from 59 per cent to under half of the population - 47 per cent; and in Carmarthenshire, which saw the largest fall, from 55 per cent to 44 per cent. That's where the language ceases to be the community or indigenous language. In the report 'The Welsh Language in Carmarthenshire', which was published in 2014, the decline in the Welsh language was demonstrated, and it was shown that the outward migration of young people from Carmarthenshire, once they had left school, had led directly to a decline in the Welsh language. That report was prepared by the county council itself. In Carmarthenshire, for example, according to the 2001 census, the number of residents from 3 to 15 years of age was around 28,000. But by the 2011 census, the number had fallen by over 10,000. So, almost 1,000 people leave Carmarthenshire, in a single census period, every year. It's clear, therefore, that a significant number of our young people are leaving these westerly counties, and that the decline that we see in the percentage of Welsh speakers has been a constant pattern over many decades, and is partly responsible for the decline in the Welsh language as a whole.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Rydw i'n falch iawn i gael cyflwyno dadl Plaid Cymru heddiw yn enw Rhun ap Iorwerth. Mae'r ddadl yn mynd i'r afael ag un o brif faterion cymdeithasol, economaidd a diwylliannol ein cyfnod, sef allfudo pobl ifanc o nifer o'n hardaloedd a'n cymunedau ni, a nifer y cymunedau ledled Cymru sydd yn dioddef oherwydd yr allfudo hynny. Nawr, yn aml mae'r dystiolaeth sy'n cael ei defnyddio wrth drafod y pwnc yma yn anecdotaidd, ond mae ffigurau'r Llywodraeth ei hun yn rhoi darlun digalon o wirionedd y sefyllfa mewn rhai awdurdodau yng Nghymru. Hoffwn i edrych ar rai o'r awdurdodau hynny - rhai yr ydw i yn eu cynrychioli hefyd. So, pe baech yn edrych ar Ynys Môn, Gwynedd, Ceredigion a Chaerfyrddin - hynny yw, y rhan o Gymru rŷm ni wedi bod yn brwydo drosto o ran 'Arfor', sef y cysyniad o uno'r awdurdodau gyda'i gilydd er mwyn gweithredu yn economaidd - dros y degawd diwethaf, mae yna 117,000 o bobl ifanc rhwng 15 a 29 wedi gadael ardaloedd yr awdurdodau lleol hynny, sy'n gyfatebol i dros 55 o'r holl allfudiad ar gyfer pob oedran. Felly, mae dros hanner y bobl sydd wedi gadael yr awdurdodau arfordirol hynny yng ngorllewin Cymru - mae hanner y bobl sydd wedi gadael yn bobl ifanc, ac mae hynny yn dros 100,000 ohonyn nhw. Fedrwn ni ddim fforddio colli siwt cymaint o bobl o'n hardaloedd gorllewinol ni, ardaloedd cefn gwlad, ac ardaloedd Cymraeg eu hiaith, a hefyd dal i rannu breuddwyd o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg. Mae'n amlwg bod yna angen i fynd i'r afael â'r broblem yma. Os edrychwn ni ar Geredigion ei hunan, Llywydd - yr ardal yr ŷch chi'n ei chynrychioli yn uniongyrchol, a finnau yn rhanbarthol - mae'r sefyllfa, os rhywbeth, yn fwy digalon. Mae'n ardal a chymuned, sir, gyda dwy brifysgol ynddi hi, wrth gwrs, ond fe wnaeth 3,670 o bobl ifanc adael y sir mewn un flwyddyn yn unig, sef 2015 i 2016. Os edrychwch chi ar ffigurau poblogaeth y cyfrifiad diwethaf, mae hynny yn cyfateb i bron 20 y cant o'r holl boblogaeth o bobl ifanc rhwng 15 a 29 oed yn gadael sir Ceredigion. Mae hynny yn brain drain go iawn o'r sir honno. Yn syml, mae un o bump o bobl ifanc Ceredigion yn gadael y sir bob blwyddyn yn ôl yr arolwg sbot yna, gyda nifer ohonyn nhw, wrth gwrs, ddim yn dychwelyd oni bai eu bod nhw'n ymddeol ar ôl gweithio rhywle tu fas i'r sir. Nawr, mae effaith ar yr iaith Gymraeg yn rhywbeth y medrwn ni ei ddirnad, yn naturiol, ond mae e hefyd i'w weld yn y ffigurau ers cyfrifiad 1991. Mae nifer y siaradwyr Cymraeg fel cyfartaledd yn y pedair sir yr ydw i wedi sôn amdanyn nhw yn y gorllewin wedi cwympo ymhob un: yn Ynys Môn, o 62 y cant i 57 y cant; yng Ngwynedd, o 72 y cant i 65 y cant; yng Ngheredigion, o 59 y cant i o dan hanner poblogaeth Ceredigion, wrth gwrs - 47 y cant; ac yn sir Gâr, y cwymp mwyaf andwyol, rydw i'n meddwl, sef y cwymp o 55 y cant i 44 y cant. Dyna le mae'r iaith yn dechrau peidio â bod yn iaith frodorol, iaith gynhenid, iaith gymunedol. Nawr, yn adroddiad 'Y Gymraeg yn Sir Gâr', a gyhoeddwyd yn 2014, fe ddilynwyd dirywiad cyson yr iaith Gymraeg ers canol yr ugeinfed canrif, ac fe ddangoswyd yn glir fod allfudiad pobl ifanc o'r sir, o sir Gâr, wedi iddynt adael yr ysgol wedi arwain yn uniongyrchol at ddirywiad y Gymraeg. Adroddiad wedi'i baratoi gan y cyngor sir ei hunan oedd hwn. Yn sir Gâr, er enghraifft, yn ôl cyfrifiad 2001, roedd nifer y trigolion tair i 15 oed yn rhyw 28,000, ond erbyn cyfrifiad 2011, roedd y nifer wedi cwympo gan dros 10,000 o bobl. Felly, mewn blwyddyn - mae bron 1,000 o bobl ifanc yn gadael sir Gâr, mewn un cyfnod cyfrifiad, bob blwyddyn. Mae'n amlwg, felly, fod nifer sylweddol ein pobl ifanc ni yn gadael y siroedd yma yn y gorllewin, a bod y dirywiad yr ŷm ni'n ei weld yng nghanran siaradwyr Cymraeg wedi bod yn batrwm cyson dros nifer o ddegawdau, ac yn rhannol gyfrifol am y cwymp sydd yn yr iaith Gymraeg.