English: Thank you for your statement, Minister, as well as your written statement accompanying the Bill released yesterday. I must admit, 24 hours was not a long time to absorb the explanatory memorandum, but I have sufficient detail to get the gist of the debate. Minister, as I've said to you in the past, I accept that everything wasn't rosy with the community health councils, however, I feel there needs to be reform and not wholesale annihilation. Whilst some community health councils were not working as intended, other, particularly in north Wales, community health councils truly were the patients' champion. And I accept that not every health council operated like this, often just acting as a rubber stamp for the local health board decisions, but this was a capacity and independence issue. With some structural changes and reform into a national body with regional committees, we could have strengthened the patient's voice. And this is the object of the exercise, isn't it? Improving the patient's voice and enhancing it. Instead, we have the Health and Social Care (Quality and Engagement) (Wales) Bill that stifles the patient's voice. Minister, can you explain why you removed the ability for the new citizen voice body to make inspection visits to hospital wards and to challenge service changes? This new body will only be as strong as the people serving on it. Minister, your EM to the Bill talks about encouraging a more diverse volunteer base. So, what processes will you put in place to ensure that these volunteers receive adequate training to enable them to challenge authority, to stand up as a strong, truly independent and politically neutral voice for patients? In that vein, I note the inclusion of vice-chairs for hospital trusts. What steps are you taking to ensure that these vice-chairs are clinical rather than political appointments? Although I have serious concerns with much of this Bill, I do welcome the duty of candour; it's long overdue. It has been around five years since the Evans review called for a no-blame culture. However, as the NHS Confederation points out, more clarity is needed on what this duty actually means and how it will fit in with existing policies. What role will Health Education and Improvement Wales and Social Care Wales play in developing the duty and rolling out training to all staff? Thank you once again, Minister. I look forward to the detailed scrutiny. I will work with Members across this Chamber to improve this Bill. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch am eich datganiad, Gweinidog, yn ogystal â'ch datganiad ysgrifenedig a gyhoeddwyd ddoe ynglŷn â'r Bil. Rhaid imi gyfaddef, nid oedd 24 awr yn amser hir iawn i amsugno'r memorandwm esboniadol, ond mae gennyf ddigon o fanylion i gael hanfod y ddadl. Gweinidog, fel yr wyf wedi dweud wrthych chi yn y gorffennol, rwyf yn derbyn nad oedd popeth yn fêl i gyd gyda'r cynghorau iechyd cymuned, fodd bynnag, teimlaf fod angen diwygio ac nid distrywio llwyr. Er nad oedd rhai cynghorau iechyd cymuned yn gweithio yn ôl y bwriad, roedd cynghorau iechyd cymuned eraill, yn enwedig yn y gogledd, mewn gwirionedd yn eiriolwyr glew dros y cleifion. A derbyniaf nad oedd pob cyngor iechyd yn gweithredu fel hyn, ac yn aml yn gwneud dim mwy na rhoi sêl bendith ar benderfyniadau'r byrddau iechyd lleol, ond mater yn ymwneud â chapasiti ac annibyniaeth oedd hyn. Gyda rhai newidiadau strwythurol a'u diwygio i fod yn gorff cenedlaethol gyda phwyllgorau rhanbarth, gallem fod wedi cryfhau llais y claf. A dyma yw amcan yr ymarfer, onid e? Gwella llais y claf a'i gryfhau. Yn hytrach, mae gennym ni Fil Iechyd a Gofal Cymdeithasol (Ansawdd ac Ymgysylltu) (Cymru) sy'n mygu llais y claf. Gweinidog, a allwch chi egluro pam y bu ichi ddileu'r gallu i'r corff newydd fydd yn rhoi llais i'r dinesydd wneud ymweliadau arolygu â wardiau ysbytai a herio newidiadau i wasanaethau? Ni fydd y corff newydd hwn ond mor gryf â'r bobl sy'n ei wasanaethu. Gweinidog, mae eich Memorandwm Esboniadol i'r Bil yn sôn am annog sylfaen wirfoddoli fwy amrywiol. Felly, pa brosesau a fyddwch yn eu rhoi ar waith i sicrhau bod y gwirfoddolwyr hyn yn cael digon o hyfforddiant i'w galluogi i herio awdurdod, i sefyll fel llais cryf, gwirioneddol annibynnol a gwleidyddol niwtral ar gyfer cleifion? I'r perwyl hwnnw, sylwaf eich bod yn cynnwys is-gadeiryddion ymddiriedolaethau ysbytai. Beth ydych chi'n ei wneud i sicrhau bod yr is-gadeiryddion hyn yn benodiadau clinigol yn hytrach na gwleidyddol? Er bod gennyf bryderon difrifol ynghylch llawer o'r Bil hwn, rwyf yn croesawu'r ddyletswydd gonestrwydd; mae'n hen bryd ei chael. Mae wedi bod tua phum mlynedd ers i adolygiad Evans alw am ddiwylliant o beidio â rhoi bai. Fodd bynnag, fel y noda Conffederasiwn y GIG, mae angen mwy o eglurder ynghylch yr hyn y mae'r ddyletswydd hon yn ei olygu mewn gwirionedd a sut y bydd yn cyd-fynd â pholisïau presennol. Pa swyddogaeth fydd gan Addysg a Gwella Iechyd Cymru a Gofal Cymdeithasol Cymru wrth ddatblygu'r ddyletswydd a chyflwyno hyfforddiant i bob aelod o staff? Diolch ichi unwaith eto, Gweinidog. Edrychaf ymlaen at y craffu manwl. Byddaf yn gweithio gydag Aelodau o bob rhan o'r Siambr hon i wella'r Bil hwn. Diolch yn fawr.