techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Absolutely. I do thank you for that question. I'm pleased that we already have over 3,500 girl football players registered under the age of 18 and also nearly 1,500 adult women. I think that perhaps the current games will inspire more to consider getting involved with that. But you're absolutely right that sport plays an important role in public health, which is why the Welsh Government have moved sport and public health into the same portfolio. I'm very keen to find out more about the This Girl Can programme; perhaps we can have a meeting to discuss that further, because I'm very keen to see what we can do to encourage girls and women to take more interest in sport and physical activity and recreation as well. I'm aware that we're doing some great work through Street Games, which encourages girls in particular to get involved with street dance and other forms of activity that are beyond the traditional netball and hockey, which is not appealing to everybody, I know.
Welsh: Yn bendant. Diolch i chi am y cwestiwn hwnnw. Rwy'n falch fod gennym eisoes dros 3,500 o chwaraewyr pêl-droed benywaidd o dan 18 oed wedi'u cofrestru yn ogystal â bron i 1,500 o fenywod sy'n oedolion. Credaf efallai y bydd y gemau presennol yn ysbrydoli mwy ohonynt i ystyried cymryd rhan yn hynny. Ond rydych yn hollol gywir fod chwaraeon yn chwarae rhan bwysig ym maes iechyd y cyhoedd, a dyna pam y mae Llywodraeth Cymru wedi cyfuno chwaraeon ac iechyd y cyhoedd yn yr un portffolio. Rwy'n awyddus iawn i gael gwybod mwy am y rhaglen This Girl Can; efallai y gallwn gael cyfarfod i drafod hynny ymhellach, oherwydd rwy'n awyddus iawn i weld beth y gallwn ei wneud i annog merched a menywod i fod â mwy o ddiddordeb mewn chwaraeon a gweithgarwch corfforol a hamdden yn ogystal. Rwy'n ymwybodol ein bod yn gwneud gwaith gwych drwy Street Games, sy'n annog merched yn benodol i gymryd rhan mewn dawnsio stryd a mathau eraill o weithgaredd sydd y tu hwnt i'r pêl-rwyd a'r hoci traddodiadol, nad ydynt yn apelio at bawb, rwy'n gwybod.
English: In Newport East, we've been meeting locally - myself, the local health board, the leisure trust, Newport City Council, Natural Resources Wales, the local sports bodies and a host of others - to work out how we can get the local population more physically active. So, I wonder if you would agree with me, Minister, that Welsh Government should support those efforts, because if we are going to become more proactive and forge ahead on the preventative health front, we need to pull partners together to deliver meaningful action locally, right across Wales.
Welsh: Yn Nwyrain Casnewydd, rydym wedi bod yn cyfarfod yn lleol - fi, y bwrdd iechyd lleol, yr ymddiriedolaeth hamdden, Cyngor Dinas Casnewydd, Cyfoeth Naturiol Cymru, y cyrff chwaraeon lleol a llu o rai eraill - i weld sut y gallwn gael y boblogaeth leol yn fwy corfforol egnïol. Felly, tybed a fuasech yn cytuno, Weinidog, y dylai Llywodraeth Cymru gefnogi'r ymdrechion hynny, oherwydd os ydym am fod yn fwy rhagweithiol a bwrw ymlaen gydag iechyd ataliol, mae angen i ni ddod â phartneriaid at ei gilydd i gyflawni camau gweithredu ystyrlon yn lleol, ar hyd a lled Cymru.
English: You're absolutely right in identifying there that the answer does lie in partnership working and this is why Welsh Government has, with Sport Wales and Public Health Wales, put in place a director of physical activity for Wales, and that director is currently putting together an action plan for action. We look forward to receiving that towards the end of this term. I'll spend this summer considering that and talking to stakeholders about it, with a view to publishing it later on in the autumn, setting out the actions for the next steps.
Welsh: Rydych yn hollol gywir i nodi mai gweithio mewn partneriaeth yw'r ateb a dyna pam y mae Llywodraeth Cymru, gyda Chwaraeon Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru, wedi penodi cyfarwyddwr gweithgarwch corfforol ar gyfer Cymru, ac mae'r cyfarwyddwr hwnnw yn paratoi cynllun gweithredu ar hyn o bryd. Rydym yn edrych ymlaen at gael hwnnw tua diwedd y tymor hwn. Byddaf yn treulio'r haf yn ei ystyried ac yn siarad â rhanddeiliaid amdano, gyda golwg ar ei gyhoeddi yn nes ymlaen yn yr hydref, a nodi'r camau gweithredu ar gyfer y camau nesaf.
English: Thank you for the question in Diabetes Week. We invest nearly £100 million each year in specific diabetes care and we will continue to invest £1 million a year for improvement through the NHS-led diabetes implementation group. We expect to see improved patient outcomes by consistently meeting national service standards, supporting patient self-management through education programmes and helping to prevent people at high risk from developing diabetes.
Welsh: Diolch am y cwestiwn yn ystod Wythnos Diabetes. Rydym yn buddsoddi bron i £100 miliwn bob blwyddyn mewn gofal diabetes penodol a byddwn yn parhau i fuddsoddi £1 filiwn y flwyddyn ar gyfer gwella drwy'r grŵp gweithredu diabetes a arweinir gan y GIG. Rydym yn disgwyl gweld canlyniadau gwell i gleifion drwy gyrraedd safonau gwasanaeth cenedlaethol yn gyson, cynorthwyo cleifion i hunanreoli drwy raglenni addysg a helpu i atal pobl sy'n wynebu risg uchel rhag datblygu diabetes.
English: Thank you for the answer, business Secretary. Figures revealed by Diabetes UK Cymru reveal that the number of people living with diabetes in Wales is at its highest ever level. Their director has highlighted the lack of understanding when it comes to people being aware of the seriousness of diabetes. Given that Wales has the worst rate of child obesity, does the Minister agree that we need to prevent children becoming overweight to reduce figure levels of diabetes? What plans does he have to work with schools and parents to improve the information necessary to achieve this goal in Wales?
Welsh: Diolch am yr ateb, Ysgrifennydd busnes. Mae ffigurau gan Diabetes UK Cymru yn datgelu bod nifer y bobl sy'n byw gyda diabetes yng Nghymru yn uwch nag erioed. Mae eu cyfarwyddwr wedi tynnu sylw at y diffyg dealltwriaeth o ran ymwybyddiaeth pobl o ddifrifoldeb diabetes. O ystyried mai Cymru sydd â'r gyfradd waethaf o ordewdra ymysg plant, a yw'r Gweinidog yn cytuno bod angen i ni atal plant rhag mynd dros bwysau er mwyn gostwng lefelau diabetes? Pa gynlluniau sydd ganddo i weithio gydag ysgolion a rhieni i wella'r wybodaeth sydd ei hangen i gyflawni'r nod hwn yng Nghymru?
English: Yesterday, Cabinet Secretary, you and I heard from people who have diabetes about the improvements that have taken place in services across Wales. That is to be commended and to be celebrated - the work that was done by your predecessor, Mark Drakeford, in implementing the diabetes plans. As a result, we are now the envy of diabetes champions in England, because of the fact that each health board now has a diabetes lead, which I'm sure is one of the reasons why we've had so much improvement in the way that we look after people with diabetes. But you'll also recall that we heard from the mother of a child who died of undiagnosed type 1 diabetes, and I wondered if you could say something about how we can work with other services to ensure that everybody is aware of the potential risk factors and the signs that somebody may or may not have type 1 diabetes.
Welsh: Ddoe, Ysgrifennydd y Cabinet, fe glywoch chi a minnau gan bobl sydd â diabetes am y gwelliannau sydd wedi digwydd yn y gwasanaethau ledled Cymru. Mae hynny i'w ganmol ac i'w ddathlu - y gwaith a wnaeth eich rhagflaenydd, Mark Drakeford, ar weithredu'r cynlluniau diabetes. O ganlyniad, rydym yn awr yn destun eiddigedd hyrwyddwyr negeseuon diabetes yn Lloegr, am fod gan bob bwrdd iechyd arweinydd ar gyfer diabetes, ac rwy'n siŵr fod hwnnw'n un o'r rhesymau pam y gwelsom gymaint o welliant yn y ffordd rydym yn gofalu am bobl sydd â diabetes. Ond fe fyddwch hefyd yn cofio i ni glywed gan fam i blentyn a fu farw o ddiabetes math 1 na wnaed diagnosis ohono, ac roeddwn yn meddwl tybed a wnewch chi ddweud rhywbeth ynglŷn â sut y gallwn weithio gyda gwasanaethau eraill i sicrhau bod pawb yn ymwybodol o'r ffactorau risg posibl a'r arwyddion a allai ddynodi fod rhywun â diabetes math 1.
English: Thank you for the question. I was very pleased to join you in the event yesterday to highlight Diabetes Week and the work they're undertaking here in Wales to improve the position. The point about undiagnosed diabetes applies both to type 1 and type 2 and the risk factors that are there. It's a particularly difficult case, and I'll be happy to meet again with you and the cross-party group. I understand the mother is coming to the next cross-party group to explain her own experiences. There's a message here about awareness between health and education, about factors that could have been picked up at an earlier stage. I'm really pleased to see that the mother is keen to ensure that other people learn the lesson and understand and recognise more of the signs; there is a positive message there. But I'm really pleased to hear you recognise the improvements we've made in patient care here in Wales. In particular, Diabetes UK were very clear about the fact that there's real momentum here in Wales in improving care, which they want to see in other parts of the UK. So, some good news for us here in Wales, but, equally, a recognition that there is still much more to do.
Welsh: Diolch am y cwestiwn. Roeddwn yn falch iawn o ymuno â chi yn y digwyddiad ddoe i dynnu sylw at Wythnos Diabetes a'r gwaith y maent yn ei wneud yma yng Nghymru i wella'r sefyllfa. Mae'r pwynt am ddiabetes na wnaed diagnosis ohono yn berthnasol i fath 1 a math 2 a'r ffactorau risg sy'n codi. Mae'n achos arbennig o anodd, a byddaf yn hapus i gyfarfod â chi a'r grŵp trawsbleidiol eto. Rwy'n deall y bydd y fam yn mynychu'r grŵp trawsbleidiol nesaf i egluro ei phrofiadau ei hun. Mae yna neges yma am ymwybyddiaeth rhwng iechyd ac addysg, am ffactorau y gellid bod wedi sylwi arnynt yn gynharach. Rwy'n falch iawn o weld bod y fam yn awyddus i sicrhau bod pobl eraill yn dysgu'r gwersi ac yn deall ac yn adnabod mwy o'r arwyddion; mae yna neges gadarnhaol yno. Ond rwy'n wirioneddol falch o'ch clywed yn cydnabod y gwelliannau rydym wedi'u gwneud mewn gofal cleifion yma yng Nghymru. Yn benodol, roedd Diabetes UK yn glir iawn ynglŷn â'r ffaith fod yna fomentwm go iawn yma yng Nghymru o ran gwella gofal, a'u bod am weld hynny mewn rhannau eraill o'r DU. Felly, mae rhywfaint o newyddion da i ni yma yng Nghymru, ond i'r un graddau, ceir cydnabyddiaeth fod llawer mwy i'w wneud.
English: We now move to the questions from party spokespeople to the Cabinet Secretary, and, first this week, the Welsh Conservative spokesperson, Angela Burns.
Welsh: Symudwn yn awr at gwestiynau gan lefarwyr y pleidiau i'r Ysgrifennydd Cabinet ac, yn gyntaf yr wythnos yma, llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Angela Burns.
English: Diolch, Lywydd. Cabinet Secretary, you'll be aware that the incidence of cancer is rising, with one in two people born after 1960 expected to be diagnosed with cancer in their lifetime. So, I'm sure you will agree with me that early screening is vital. You will, no doubt, be aware that this week is Cervical Screening Awareness Week. Cervical cancer is the most common cancer in women under 35, but the good news shows that the mortality rate for this type of cancer is dropping and is lower than it was some years ago. That is why I share the concern of cancer charities, because screening rates across Wales for women of all ages in terms of cervical cancer is on the fall. Minister, can you tell me what your Government is going to do to encourage women in Wales to be screened for the potential of this disease?
Welsh: Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, fe fyddwch yn ymwybodol fod nifer yr achosion o ganser yn cynyddu, gyda disgwyl y bydd un o bob dau unigolyn a anwyd ar ôl 1960 yn cael diagnosis o ganser yn ystod eu hoes. Felly, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno bod sgrinio cynnar yn hanfodol. Diau y byddwch yn ymwybodol ei bod yn Wythnos Ymwybyddiaeth Sgrinio Serfigol yr wythnos hon. Canser ceg y groth yw'r canser mwyaf cyffredin mewn menywod o dan 35 oed, ond y newyddion da yw bod y gyfradd farwolaethau ar gyfer y math hwn o ganser yn gostwng ac yn is nag oedd rai blynyddoedd yn ôl. Dyna pam rwy'n rhannu pryder elusennau canser, gan fod cyfraddau sgrinio ledled Cymru ar gyfer menywod o bob oed o ran canser ceg y groth yn disgyn. Weinidog, a allwch ddweud wrthyf beth y mae eich Llywodraeth yn bwriadu ei wneud i annog menywod yng Nghymru i gael eu sgrinio am arwyddion posibl o'r clefyd hwn?
English: Thank you for the question. It's a fair point to raise about what we need to do, not so much about the health service responding to the significant rise in cancer referrals - in fact, in the last seven years, there's been a doubling in urgent cancer referrals into the NHS, and it's a remarkable achievement that it has managed to deal with those in such a timely manner, given the increase in volume - but there is a point about the understanding of healthcare messages by us as individual citizens and the risk factors that we have, and to take up the opportunity for screening that our programmes actually provide. So, there's a need to understand where we are now, something that Public Health Wales will look at, and we always need to review and understand where we're succeeding, what we need to do more of and, equally, where we're not meeting our expectations. It is something that I've raised with them, not just on cervical screening but also on bowel cancer, for example, as well, in terms of what more we could do. Sometimes, it's about the test and so it's actually about persuading people to do more to safeguard their own healthcare, now and in the future.
Welsh: Diolch am y cwestiwn. Mae'n bwynt teg i'w nodi ynghylch yr hyn y mae angen i ni ei wneud, ond nid yn gymaint o ran ymateb y gwasanaeth iechyd i'r cynnydd sylweddol mewn atgyfeiriadau canser - yn wir, dros y saith mlynedd diwethaf, mae nifer yr atgyfeiriadau canser brys i mewn i'r GIG wedi dyblu, ac mae'n gyflawniad hynod ei fod wedi llwyddo i ymdrin â'r rheini yn y fath fodd amserol, o ystyried y cynnydd yn y niferoedd - ond mae yna bwynt am ein dealltwriaeth ni fel dinasyddion unigol o negeseuon gofal iechyd a'r ffactorau risg sydd gennym, a manteisio ar y cyfle hwnnw i gael ein sgrinio fel sy'n cael ei ddarparu gan ein rhaglenni mewn gwirionedd. Felly, mae angen deall lle'r ydym yn awr, rhywbeth y bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn edrych arno, ac mae angen i ni bob amser adolygu a deall lle'r ydym yn llwyddo, beth sydd angen i ni wneud mwy ohono ac yn yr un modd, lle nad ydym yn cyflawni'r hyn y disgwyliwn ei gyflawni. Mae'n rhywbeth rwyf wedi'i ddwyn i'w sylw, nid yn unig mewn perthynas â sgrinio serfigol ond hefyd mewn perthynas â chanser y coluddyn, er enghraifft, hefyd, o ran beth arall y gallem ei wneud. Weithiau, mae'n ymwneud â'r prawf ac felly mae'n ymwneud â pherswadio pobl i wneud mwy i ddiogelu eu gofal iechyd eu hunain, yn awr ac yn y dyfodol.
English: Thank you for that, although, Minister, I think you and I both know where we are on this. The rates are falling and we need to make people more responsible for their own health. My question was actually what can you do to encourage people to have this screening test. So, if we move to bowel cancer, which you've already alluded to, one of the ideas is that, here, for example, in Wales, bowel cancer screening is currently undertaken every two years for those between 60 and 74; Scotland undertake this screening from 50; and England is currently introducing a second bowel scope screening, which is proven to reduce the risks of individuals developing bowel cancer by 33 per cent, and Scotland also intend to trial this. So, again, Minister, on another type of cancer, I ask you: why should those who have the highest risk of bowel cancer have a lower chance of an early diagnosis here in Wales? You and I both know we all have to take responsibility for our health, but what can you as a Government do to improve the screening rates for both cervical cancer and bowel cancer?
Welsh: Diolch am hynny, er fy mod yn credu, Weinidog, ein bod ein dau'n gwybod lle rydym yn sefyll ar hyn. Mae'r cyfraddau'n gostwng ac mae angen i ni wneud pobl yn fwy cyfrifol am eu hiechyd eu hunain. Mewn gwirionedd, fy nghwestiwn oedd beth y gallwch ei wneud i annog pobl i gael y prawf sgrinio hwn. Felly, os symudwn at ganser y coluddyn, fel rydych eisoes wedi'i grybwyll, un o'r syniadau yw bod prawf sgrinio canser y coluddyn ar hyn o bryd yma yng Nghymru er enghraifft yn cael ei wneud bob dwy flynedd i rai rhwng 60 a 74 oed; mae'r Alban yn cynnal y prawf sgrinio hwn o 50 oed ymlaen; ac mae Lloegr ar hyn o bryd yn cyflwyno ail brawf sgrinio ar y coluddyn, y profwyd ei fod yn lleihau'r risg y bydd unigolyn yn datblygu canser y coluddyn 33 y cant, ac mae'r Alban hefyd yn bwriadu treialu hwn. Felly, unwaith eto, Weinidog, ar fath arall o ganser, rwy'n gofyn i chi: pam y dylai'r rhai sy'n wynebu'r risg mwyaf o gael canser y coluddyn gael llai o gyfle i gael diagnosis cynnar yma yng Nghymru? Mae'r ddau ohonom yn gwybod bod rhaid i ni i gyd gymryd cyfrifoldeb am ein hiechyd, ond beth y gallwch chi fel Llywodraeth ei wneud i wella'r cyfraddau sgrinio ar gyfer canser ceg y groth a chanser y coluddyn?
English: Well, I think there's a fairly high awareness of both cervical cancer screening and also bowel cancer screening. The challenge is how we make it easy for people to take that up. On bowel cancer, in particular, it's not so much about the advice people get, because we will follow the advice we're given about where is the most appropriate point for people to be screened, but it's about the test. Because, frankly, the test currently is not a very pleasant test to have to do; I won't describe it. But the reality is that there is the potential for a new test - it will be easier to administer and we are much more likely to see a much greater take-up therefore, and a much greater surveillance and, actually, earlier warning for people. So, there is something about how technology and movement can actually help people to undertake screening, to avail themselves of screening resources that are available. So, we need to take account of that progress that is made and then understand if the evidence says it will be a better job, we then need to make sure it's rolled out in a consistent way across the country.
Welsh: Wel, rwy'n credu bod yna ymwybyddiaeth eithaf uchel o sgrinio canser ceg y groth a sgrinio canser y coluddyn hefyd. Yr her yw sut y gallwn ei gwneud yn hawdd i bobl fanteisio ar y cyfleoedd hynny. O ran canser y coluddyn yn arbennig, nid yw'n ymwneud yn gymaint â'r cyngor y mae pobl yn ei gael, oherwydd byddwn yn dilyn y cyngor rydym yn ei gael ynglŷn â'r man mwyaf priodol i bobl gael eu sgrinio, ond mae'n ymwneud â'r prawf. Oherwydd, a dweud y gwir, nid yw'r prawf yn un dymunol iawn i orfod ei wneud ar hyn o bryd; ni wnaf ei ddisgrifio. Ond y realiti yw bod yna botensial ar gyfer prawf newydd - bydd yn haws i'w gyflawni, ac rydym felly yn llawer mwy tebygol o weld llawer mwy yn manteisio arno, a llawer mwy o wyliadwriaeth a rhybudd cynharach i bobl mewn gwirionedd. Felly, mae rhywbeth ynglŷn â sut y gall technoleg a newid helpu pobl i gael prawf sgrinio, a manteisio ar adnoddau sgrinio sydd ar gael. Felly, mae angen i ni ystyried y cynnydd a wnaed a deall os yw'r dystiolaeth yn dweud y bydd yn gwneud gwaith gwell, bydd angen i ni wneud yn siŵr wedyn ei fod yn cael ei gyflwyno mewn ffordd gyson ledled y wlad.
English: I agree with you that all I've heard about the test is that it's deeply unpleasant. However, test or having cancer, it's a self-evident choice and I will do anything to support you to try and get this message out to people that they should be doing this. Because bowel, lung, prostate and breast cancers account for over 50 per cent of diagnoses in Wales. As you yourself said earlier, the annual number of cancer cases continues to rise. The target of 95 per cent for newly diagnosed cancer patients referred via the urgent route to begin treatment within 62 days of referral has not been met since 2008. So, how will you, Minister, seek to address these areas, when you draw up your new cancer delivery plan, which is scheduled for later this year? And, given that Welsh Government struggled to deliver on the previous plan, how can we have confidence that you will draw up and rigorously and successfully implement a new plan?
Welsh: Rwy'n cytuno â chi mai'r unig beth rwyf wedi'i glywed am y prawf yw ei fod yn annymunol iawn. Fodd bynnag, cael prawf neu gael canser, mae'n ddewis amlwg a byddaf yn gwneud unrhyw beth i'ch cynorthwyo i geisio lledaenu'r neges y dylai pobl fod yn gwneud hyn. Oherwydd canser y coluddyn, canser yr ysgyfaint, canser y prostad a chanser y fron yw dros 50 y cant o'r diagnosis a wneir yng Nghymru. Fel y dywedoch chi'n gynharach, mae nifer blynyddol yr achosion o ganser yn parhau i godi. Nid yw'r targed o 95 y cant ar gyfer cleifion canser newydd gael diagnosis a atgyfeiriwyd drwy'r llwybr brys i ddechrau triniaeth o fewn 62 diwrnod i gael eu hatgyfeirio wedi cael ei gyrraedd ers 2008. Felly, sut y byddwch chi, Weinidog, yn ceisio mynd i'r afael â'r meysydd hyn pan fyddwch yn llunio eich cynllun cyflawni newydd ar gyfer canser sydd i'w gyhoeddi yn nes ymlaen eleni? Ac o ystyried bod Llywodraeth Cymru wedi'i chael hi'n anodd cyflawni'r cynllun blaenorol, sut y gallwn fod yn hyderus y byddwch yn llunio ac yn gweithredu cynllun newydd yn drwyadl ac yn llwyddiannus?
English: Diolch, Lywydd. Cabinet Secretary, with one in eight people in Wales currently seeking help for a mental illness, what will the new Welsh Government be doing to improve waiting times for access to mental health care?
Welsh: Diolch, Lywydd. Ysgrifennydd y Cabinet, gydag un o bob wyth o bobl yng Nghymru ar hyn o bryd yn chwilio am help ar gyfer salwch meddwl, beth fydd y Llywodraeth newydd yn ei wneud i wella amseroedd aros ar gyfer mynediad at ofal iechyd meddwl?