English: Yes, absolutely. A very important point made by my colleague there. What is worrying also is that the numbers that we've seen, and the evidence that we've gathered, are probably underestimating the problem of what we're seeing. Further still, whilst Estyn did not consider sexual harassment in primary schools or colleges, their inquiry convinced them that it's likely that sexual harassment is common in both. Our committee heard the same as well. Learners with additional learning needs are also at risk, and whilst robust data to reinforce the point has not yet been acquired, they have reason to believe that other groups of learners are at risk too. The causes of peer-on-peer sexual harassment are complicated. They include deep-rooted societal attitudes, amplified by pornography, social media, and in the recent years, the pandemic. They are embedded cultural matters that stretch far beyond the remit of this committee and the scope of this inquiry. It is a society-wide problem. The Welsh Government, the Senedd, local authorities, schools, charities, parents, families, all of us, need to act collectively to de-normalise these harmful behaviours. I know that the Minister is here today and will respond to the debate, and I want to ask if he will ensure that the awareness campaign by the Welsh Government is created and implemented in our schools as soon as possible. Only through proper education and awareness will young people truly understand the issue, be able to combat it, and also know how to get the help that they need. We had excellent suggestions from the young people who gave evidence in our committee, and I see the Chair is nodding, that is definitely worth looking at - their ideas for posters and social media and so on. From the evidence given, and from being aware as a parent of a child who has just recently gone out of junior school, it is clear that cases of peer-on-peer sexual harassment are happening in those years 5 and 6 groups as well, as we had evidence in our committee that proved it. I'd be grateful to the Minister if he could ensure that any campaign does extend to those groups in primary schools, of course, with the content age-appropriate, so that we can nip that behaviour in the bud as soon as possible. Twenty-four recommendations have been made in the report, covering a range of issues, with the hope that the Welsh Government, Estyn, and other bodies involved receive them and proceed constructively. We, the Welsh Conservatives, welcome the recommendations from the committee and fully support the important demands and recommendations being made to the Welsh Government. We believe that sexual harassment in any form is completely unacceptable, and believe it must be an absolute priority of this Welsh Government to ensure that schools in Wales are no longer an environment where young people are made to feel unsafe, and where sexual harassment and sexual violence can flourish. Thank you.
Welsh: Yn sicr. Mae fy nghyd-Aelod yn gwneud pwynt pwysig iawn. Yr hyn sy'n peri pryder hefyd yw bod y niferoedd a welsom, a'r dystiolaeth rydym wedi'i chasglu, yn tanamcangyfrif y broblem yn ôl pob tebyg, o ran yr hyn a welwn. Ymhellach, er na wnaeth Estyn ystyried aflonyddu rhywiol mewn ysgolion cynradd neu golegau, fe wnaeth eu hymchwiliad eu hargyhoeddi ei bod yn debygol fod aflonyddu rhywiol yn gyffredin yn y ddau le. Clywodd ein pwyllgor yr un peth hefyd. Mae dysgwyr ag anghenion dysgu ychwanegol hefyd mewn perygl, ac er nad oes data cadarn wedi'i gaffael eto i atgyfnerthu'r pwynt, mae ganddynt reswm dros gredu bod grwpiau eraill o ddysgwyr mewn perygl hefyd. Mae achosion aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion yn gymhleth. Maent yn cynnwys agweddau cymdeithasol sydd wedi'u gwreiddio'n ddwfn, ac sydd wedi'u cryfhau gan bornograffi, y cyfryngau cymdeithasol, ac yn y blynyddoedd diwethaf, y pandemig. Maent yn faterion diwylliannol sydd wedi'u gwreiddio ac sy'n ymestyn ymhell y tu hwnt i gylch gwaith y pwyllgor a chwmpas yr ymchwiliad hwn. Mae'n broblem ar draws y gymdeithas gyfan. Mae angen i Lywodraeth Cymru, y Senedd, awdurdodau lleol, ysgolion, elusennau, rhieni, teuluoedd, pob un ohonom, weithredu ar y cyd i ddadnormaleiddio'r ymddygiadau niweidiol hyn. Gwn fod y Gweinidog yma heddiw ac y bydd yn ymateb i'r ddadl, ac rwyf am ofyn a wnaiff sicrhau bod yr ymgyrch ymwybyddiaeth gan Lywodraeth Cymru yn cael ei chreu a'i gweithredu yn ein hysgolion cyn gynted â phosibl. Dim ond drwy addysg ac ymwybyddiaeth briodol y bydd pobl ifanc yn deall y broblem go iawn, yn gallu mynd i'r afael â hi, ac yn gwybod hefyd sut i gael y cymorth sydd ei angen arnynt. Cawsom awgrymiadau rhagorol gan y bobl ifanc a roddodd dystiolaeth i'n pwyllgor, a gwelaf fod y Cadeirydd yn nodio'i phen, mae'n sicr yn werth edrych ar hynny - eu syniadau ar gyfer posteri a'r cyfryngau cymdeithasol ac yn y blaen. O'r dystiolaeth a roddwyd, ac o fod yn ymwybodol fel rhiant i blentyn sydd newydd adael yr ysgol gynradd yn ddiweddar, mae'n amlwg fod achosion o aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion yn digwydd yn y grwpiau blynyddoedd 5 a 6 hynny hefyd, gan ein bod wedi cael tystiolaeth yn ein pwyllgor sy'n profi hynny. Byddwn yn ddiolchgar i'r Gweinidog pe gallai sicrhau bod unrhyw ymgyrch yn cyrraedd y grwpiau hynny mewn ysgolion cynradd, wrth gwrs, gyda'r cynnwys yn addas i'r oedran, fel y gallwn fynd i'r afael â'r ymddygiad hwnnw cyn gynted â phosibl. Mae 24 o argymhellion wedi'u gwneud yn yr adroddiad, sy'n ymdrin ag ystod o faterion, gyda'r gobaith y bydd Llywodraeth Cymru, Estyn, a chyrff eraill sy'n ymwneud â'r mater yn eu cael ac yn bwrw ymlaen â phethau mewn modd adeiladol. Rydym ni, y Ceidwadwyr Cymreig, yn croesawu argymhellion y pwyllgor ac yn llwyr gefnogi'r gofynion a'r argymhellion pwysig i Lywodraeth Cymru. Credwn fod aflonyddu rhywiol ar unrhyw ffurf yn gwbl annerbyniol, a chredwn fod yn rhaid iddi fod yn flaenoriaeth lwyr i Lywodraeth Cymru sicrhau nad yw ysgolion yng Nghymru yn amgylchedd lle mae pobl ifanc yn cael eu gwneud i deimlo'n anniogel, a lle gall aflonyddu rhywiol a thrais rhywiol ffynnu. Diolch.