English: We'll build a stronger, greener economy, including over £110 million in additional non-domestic rates relief to businesses in the retail, leisure and hospitality sectors. We cannot and will not ignore the devastating and unequal impacts the pandemic has had on the people of Wales. We will continue to celebrate diversity and move to eliminate inequality in all of its forms, including by investing £10 million in our basic income pilot, to test the benefits of addressing poverty, unemployment, and improving wellbeing. With individuals continuing to be affected by the pandemic and changes to universal credit, vulnerable people and families across Wales are turning to our discretionary assistance fund for additional support. We will invest an additional £7 million to meet this ongoing demand, providing support for those most in need. Investing in early years and education remains one of our most powerful levers. We're investing an additional £320 million in our long-term education reforms, ensuring educational inequalities narrow and standards rise. This includes £90 million, in our shared priority with Plaid Cymru, to ensure an additional 196,000 children become eligible for free school meals in Wales. We will build an economy based on the principles of fair work and sustainability, including an additional £61 million in our young person's guarantee, employability support and apprenticeship provision, helping people into employment so that they can earn a good income, and offering a route out of poverty and protection against it. As a world we face a climate and nature emergency that demands urgent and radical responses, and Wales can play its part. I've delivered on my promise to use the new 10-year Wales infrastructure investment strategy to strengthen the link between infrastructure and tackling the climate and nature emergency. Through undertaking a fundamental zero-based review, I have published a new three-year infrastructure finance plan, underpinned by £8 billion of capital expenditure, including full use of our £450 million capital borrowing powers. Alongside an additional £160 million revenue package, at the heart of this plan is a total £1.8 billion investment in our response to the climate and nature emergency. This includes £57 million to support the delivery of a national forest extending from the north of Wales to the south; £90 million to enhance green spaces at all scales and to ensure that we meet our existing and emerging international biodiversity responsibilities; £580 million to drive decarbonisation of our social housing stock; £100 million to be invested in tackling fuel poverty and providing warm homes; £90 million to deliver our renewable energy ambitions; and £102 million to provide additional flood protection for more than 45,000 homes, delivering nature-based solutions across Wales. Unlike the UK Government, we will stand by our communities with a £44.4 million investment in coal-tip safety and support for their remediation, reclamation and repurposing. We're investing over £1 billion in farming and rural development, which will support environmental improvements, land management and our rural communities. This includes an additional £85 million revenue and a total £90 million capital, ring-fencing the farm funding we have received following the UK's departure from the EU. Under our new infrastructure finance plan, we will also invest close to £1.6 billion capital in our housing priorities, including £1 billion to support our key commitment to build 20,000 low carbon homes for rent; £375 million to enable long-term investment in building safety, supporting work on long-term reform and remediation; over £1.3 billion capital to provide effective, high-quality and sustainable healthcare; £1 billion capital in education, Flying Start, childcare and early years provision, including £900 million to develop net-zero carbon schools and colleges, ensuring that they are in the right locations for local needs; £750 million in rail and bus provision, including delivery of the south Wales metro; and £210 million to support the Welsh language, and enable our tourism, sports and arts industries to thrive. I am also using our devolved tax powers to help Wales recover, building on our distinct Welsh approach, including our commitment to make tax fairer through council tax reforms. We remain committed not to raise Welsh rates of income tax for as long as the economic impacts of the pandemic last. To minimise the risks associated with waste tourism, I will increase land disposals tax rates in line with forecasted levels of inflation. To support our investment in social housing, I will keep the higher residential rates of land transaction tax at 4 percentage points. I have also published an updated budget improvement plan, outlining progress on our budget and tax processes, and we have remained focused on our longer term ambitions. We have undertaken the first multi-year spending review since 2015, engaged with other leading Governments internationally on embedding well-being. We are taking forward two new gender budgeting pilots and have established a new 10-year Wales infrastructure investment strategy, continuing our reforms on how we assess carbon impacts. So, in closing, I am proud that this budget delivers on our values, providing the foundation for our recovery and moving us towards a stronger, fairer and greener Wales. Diolch.
Welsh: Byddwn yn adeiladu economi gryfach a gwyrddach, gan gynnwys dros £110 miliwn mewn rhyddhad ychwanegol o ardrethi annomestig i fusnesau yn y sectorau manwerthu, hamdden, a lletygarwch. Ni allwn ni anwybyddu'r effeithiau dinistriol ac anghyfartal y mae'r pandemig wedi eu cael ar bobl Cymru, ac ni fyddwn yn gwneud hynny. Byddwn yn parhau i ddathlu amrywiaeth ac yn symud i ddileu anghydraddoldeb o bob math, gan gynnwys drwy fuddsoddiad o £10 miliwn yn ein cynllun treialu incwm sylfaenol, i brofi manteision mynd i'r afael â thlodi, diweithdra, a gwella llesiant. Wrth i unigolion barhau i deimlo effeithiau'r pandemig a newidiadau i gredyd cynhwysol, mae pobl a theuluoedd sy'n agored i niwed ledled Cymru yn troi at ein cronfa cymorth dewisol am gymorth ychwanegol. Byddwn yn buddsoddi £7 miliwn ychwanegol i ateb y galw parhaus hwn, gan roi cymorth i'r rhai sydd â'r angen mwyaf. Mae buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar ac mewn addysg yn parhau i fod yn un o'n hysgogiadau mwyaf grymus. Rydym yn buddsoddi £320 miliwn ychwanegol yn ein diwygiadau addysg hirdymor, gan sicrhau bod anghydraddoldebau addysgol yn lleihau a bod safonau yn codi. Mae hyn yn cynnwys £90 miliwn, yn ein blaenoriaeth ar y cyd â Phlaid Cymru, i sicrhau bod 196,000 yn fwy o blant yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yng Nghymru. Byddwn yn adeiladu economi sydd wedi ei seilio ar egwyddorion gwaith teg a chynaliadwyedd, gan gynnwys £61 miliwn ychwanegol ar gyfer ein gwarant i bobl ifanc, cymorth cyflogadwyedd a darpariaeth brentisiaethau, gan helpu pobl i gael gwaith er mwyn iddyn nhw allu ennill cyflog da, a chynnig llwybr allan o dlodi yn ogystal ag amddiffyn rhag hynny. Mae'r byd i gyd yn wynebu argyfwng hinsawdd a natur sy'n gofyn am ymatebion brys a radical, a gall Cymru fod â rhan yn hynny. Rwyf i wedi cyflawni fy addewid i ddefnyddio strategaeth 10 mlynedd newydd Cymru i fuddsoddi mewn seilwaith er mwyn cryfhau'r cysylltiad rhwng seilwaith a mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur. Trwy gynnal adolygiad sylfaenol ar sail sero net, rwyf i wedi cyhoeddi cynllun tair blynedd newydd i ariannu seilwaith, sydd wedi ei ategu gan £8 biliwn o wariant cyfalaf, gan gynnwys defnydd llawn o'n pwerau benthyca cyfalaf gwerth £450 miliwn. Ochr yn ochr â phecyn refeniw ychwanegol o £160 miliwn, wrth wraidd y cynllun hwn y mae buddsoddiad gwerth cyfanswm o £1.8 biliwn yn ein hymateb i'r argyfwng hinsawdd a natur. Mae hyn yn cynnwys £57 miliwn i gefnogi'r gwaith o gyflawni coedwig genedlaethol sy'n ymestyn o'r gogledd i'r de; £90 miliwn i wella mannau gwyrdd ar bob graddfa a sicrhau ein bod ni'n cyflawni ein cyfrifoldebau rhyngwladol presennol ni a'r rhai sy'n dod i'r amlwg o ran bioamrywiaeth; £580 miliwn i hybu'r gwaith o ddatgarboneiddio ein stoc o dai cymdeithasol; bydd £100 miliwn yn cael ei fuddsoddi mewn mynd i'r afael â thlodi tanwydd a darparu cartrefi cynnes; £90 miliwn i gyflawni ein huchelgeisiau o ran ynni adnewyddadwy; a £102 miliwn i ddarparu amddiffyniad ychwanegol rhag llifogydd i fwy na 45,000 o gartrefi, gan gyflwyno atebion sydd wedi eu seilio ar natur ledled Cymru. Yn wahanol i Lywodraeth y DU, byddwn yn sefyll gyda'n cymunedau drwy fuddsoddiad o £44.4 miliwn mewn diogelwch tomenni glo a chymorth i'w gwella, eu hadfer, a'u haddasu at ddiben arall. Rydym yn buddsoddi dros £1 biliwn mewn ffermio a datblygu gwledig, a fydd yn cefnogi gwelliannau amgylcheddol, rheoli tir a'n cymunedau gwledig. Mae hyn yn cynnwys refeniw ychwanegol o £85 miliwn a chyfanswm cyfalaf o £90 miliwn, gan neilltuo'r cyllid fferm yr ydym wedi ei gael yn dilyn ymadawiad y DU â'r UE. O dan ein cynllun cyllid seilwaith newydd, byddwn yn buddsoddi yn agos at £1.6 biliwn o gyfalaf yn ein blaenoriaethau o ran tai hefyd, gan gynnwys £1 biliwn i gefnogi ein hymrwymiad allweddol i adeiladu 20,000 o gartrefi carbon isel i'w rhentu; £375 miliwn i alluogi buddsoddiad hirdymor mewn diogelwch adeiladau, gan gefnogi gwaith ar ddiwygio ac adfer hirdymor; dros £1.3 biliwn o gyfalaf i ddarparu gofal iechyd effeithiol, o ansawdd uchel a chynaliadwy; £1 biliwn o gyfalaf mewn addysg, Dechrau'n Deg, gofal plant, a darpariaeth blynyddoedd cynnar, gan gynnwys £900 miliwn i ddatblygu ysgolion a cholegau sero net o ran carbon, gan sicrhau eu bod yn y lleoliadau priodol i ddiwallu anghenion lleol; £750 miliwn mewn darpariaeth rheilffyrdd a bysiau, gan gynnwys darparu metro de Cymru; a £210 miliwn i gefnogi'r Gymraeg, a sicrhau ffyniant ein diwydiannau twristiaeth, chwaraeon a'r celfyddydau. Rwyf i'n defnyddio ein pwerau treth datganoledig hefyd i helpu adferiad Cymru, gan adeiladu ar ein dull gweithredu neilltuol i Gymru, gan gynnwys ein hymrwymiad i wneud trethi yn decach drwy ddiwygio'r dreth gyngor. Rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo i beidio â chodi cyfraddau treth incwm Cymru cyhyd ag y bydd effeithiau economaidd y pandemig yn parhau. Er mwyn lleihau'r risgiau sy'n gysylltiedig â thwristiaeth gwastraff, byddaf yn cynyddu cyfraddau treth gwarediadau tir yn unol â'r lefelau chwyddiant a ragwelir. I gefnogi ein buddsoddiad mewn tai cymdeithasol, byddaf yn cadw'r cyfraddau preswyl uwch o dreth trafodiadau tir ar 4 pwynt canran. Rwyf i wedi cyhoeddi hefyd gynllun gwella cyllideb wedi ei ddiweddaru, sy'n amlinellu'r cynnydd ar ein prosesau o ran cyllideb a threth, ac rydym ni wedi parhau i ganolbwyntio ar ein huchelgeisiau tymor hwy. Rydym ni wedi cynnal yr adolygiad gwariant aml-flwyddyn cyntaf ers 2015, gan ymgysylltu â Llywodraethau blaenllaw eraill yn rhyngwladol ynglŷn ag ymgorffori llesiant. Rydym yn bwrw ymlaen â dau gynllun treialu newydd yn ymwneud â chyllidebu ar sail rhyw ac rydym ni wedi sefydlu strategaeth buddsoddi mewn seilwaith 10 mlynedd newydd i Gymru, gan barhau â'n diwygiadau o ran sut yr ydym yn asesu effeithiau carbon. Felly, wrth gloi, rwy'n falch bod y gyllideb hon yn cyflawni ein gwerthoedd, gan osod y sylfaen ar gyfer ein hadferiad a rhoi cyfeiriad i'n taith ni tuag at Gymru sy'n gryfach, yn decach ac yn wyrddach. Diolch.