English: I'll start off my contribution by just saying how disappointed, yet again, I am as a returned Member of this Senedd. I am part of your task group. Mabon and I have met with you, as Plaid Cymru and Welsh Conservatives, for two sessions now, and yet here we are, we find that the announcement was broken to the press yesterday. And Llywydd, I would just ask - . This is becoming quite an important issue. Members - new Members in particular - are saying to me, 'Is this how it works in the Senedd?', and I say, 'No, it isn't.' So, I would just ask all Ministers to work with their officials and ensure that, when we do return in September, such important business as this is conducted here, with respect to our elected Members, and not done through the media. Diolch. Now, clearly, this is too important an issue for us to do any petty political squabbling, so I want to see us genuinely working across the board. And it's fair to say that the report by Dr Simon Brooks does make for some interesting reading, and it does raise some important points, including that 'there is little evidence that second homes are the main cause of high house prices as opposed to buyers moving to these areas to reside there' permanently; having fewer second homes would not change the fact that local buyers have to compete with buyers from outside the area; an expansion of housing stock without due diligence would be bound to encourage significant population movement from other parts of the UK to linguistically sensitive areas; and local people are unable to compete in the housing market against buyers from outside the community. So, if this Senedd is truly committed to co-operating cross-party on the housing crisis, I ask you, Minister, once again to agree to restoring the right to buy in Wales and reinvesting those sale proceeds. For every one house sold, three new units can be built. Do you agree with me that by acting on the finding by Dr Brooks that second homes are in fact a regional and a local problem - they're not necessarily a national problem - we could pursue the right to buy and reinvestment of sale proceeds in the wards most significantly impacted by second homes and, in doing so, create more homes for our locals? Our right-to-buy solution would be such a huge benefit to areas like Abersoch and Aberdaron, which have an income to house price affordability ratio of 10.7:1. Following the Housing (Wales) Act 2014, local authorities have the right to charge a local tax premium of up to 100 per cent on second homes. Local authorities have been extremely hesitant to increase premiums, and there are justifiable reasons for this. There's this complete underacknowledgement of the benefits that some of our holiday homes, our second homes, contribute to our local economies. Certainly in Aberconwy, they provide jobs, they provide support for our economy, and I'm totally against these high premiums. So, will you explain why you think using further national and local taxation systems will be effective in combating the impact of second homes? We all want more detail as to what taxation measures you have in mind, but I don't believe that this is an issue you can simply tax your way out of. You know what I said behind the scenes in our meetings: I believe that now it's time we worked across the whole industry and sector. We need to work with our landlords and our tenants; we need to work with our housing providers, the registered social landlords, the private sector landlords, and we need to work with those in the holiday-let industry. People have been vilified, almost, now for having a second home, and I know in my own constituency, the number - . I had a housing mini-conference on Friday, where I was told categorically by those working in the industry that there are now fewer homes available, because people are withdrawing from the sector in favour of Airbnbs, in favour of holiday lets. I think we need to actually look at this with a very multifaceted approach. And I think also we've got to just tone down some of the hostile language I'm hearing in this debate - not by you, I might add, as a Government. I'm happy to work with you, very keen to work with you; I want to ensure that our locals have that accommodation that they so badly need, but as I say, it's not going to be solved overnight. I think Dr Simon Brooks has made that point: it's going to take time to turn that big ship around. We need to start, but those conversations need to start cross-party across this Senedd. Diolch, Llywydd.
Welsh: Rwyf am ddechrau fy nghyfraniad drwy ddweud pa mor siomedig, unwaith eto, yr wyf i fel Aelod a ddychwelwyd i'r Senedd hon. Rwy'n rhan o'ch grŵp gorchwyl. Mae Mabon a finnau wedi cwrdd â chi, ar ran Plaid Cymru a'r Ceidwadwyr Cymreig, ar gyfer dwy sesiwn erbyn hyn, ac eto dyma ni, rydym ni'n gweld bod y cyhoeddiad wedi ei roi i'r wasg ddoe. A Llywydd, hoffwn ofyn - . Mae hwn yn dod yn fater eithaf pwysig. Mae Aelodau - Aelodau newydd yn arbennig - yn dweud wrthyf i, 'Ai dyma sut y mae pethau'n gweithio yn y Senedd?', a dywedaf innau, 'Nage, nid fel hyn.' Felly, byddwn yn gofyn i bob Gweinidog weithio gyda'u swyddogion a sicrhau, pan ddychwelwn ni ym mis Medi, y cynhelir busnes mor bwysig â hwn yn y fan yma, o barch i'n Haelodau etholedig, ac na chaiff ei wneud drwy'r cyfryngau. Diolch. Nawr, yn amlwg, mae hwn yn fater rhy bwysig i ni gael unrhyw gecru gwleidyddol dibwys yn ei gylch, felly rwyf eisiau ein gweld ni'n gweithio'n gyffredinol o ddifrif. Ac mae'n deg dweud bod yr adroddiad gan Dr Simon Brooks yn ddiddorol iawn i'w ddarllen, ac mae'n codi rhai pwyntiau pwysig, gan gynnwys mai prin 'yw'r dystiolaeth mai ail gartrefi sy'n bennaf gyfrifol am brisiau tai uchel yn hytrach na phrynwyr sy'n symud i'r ardaloedd hyn er mwyn byw yno'n barhaol'; ni fyddai bod â llai o ail gartrefi yn newid y ffaith bod yn rhaid i brynwyr lleol gystadlu â phrynwyr o'r tu allan i ardal; byddai ehangu stoc tai heb ddiwydrwydd dyladwy yn sicr o annog symudiad sylweddol yn y boblogaeth o rannau eraill o'r DU i ardaloedd sensitif o ran iaith; ac ni all pobl leol gystadlu yn y farchnad dai yn erbyn prynwyr o'r tu allan i'r gymuned. Felly, os yw'r Senedd hon wedi ymrwymo'n wirioneddol i gydweithredu trawsbleidiol ar yr argyfwng tai, gofynnaf i chi, Gweinidog, unwaith eto i gytuno i adfer yr hawl i brynu yng Nghymru ac ailfuddsoddi'r enillion gwerthu hynny. Ar gyfer pob un tŷ a werthir, gellir adeiladu tair uned newydd. A ydych chi'n cytuno â mi, drwy weithredu ar ganfyddiad Dr Brooks fod ail gartrefi mewn gwirionedd yn broblem ranbarthol a lleol - nid ydyn nhw o reidrwydd yn broblem genedlaethol - y gallem ni fynd ar drywydd yr hawl i brynu ac ailfuddsoddi enillion gwerthu yn y wardiau y mae ail gartrefi yn effeithio fwyaf arnyn nhw ac, wrth wneud hynny, creu mwy o gartrefi i'n pobl leol? Byddai ein datrysiad hawl i brynu o fudd mor enfawr i ardaloedd fel Abersoch ac Aberdaron, sydd â chymhareb fforddiadwyedd incwm o gymharu â phrisiau tai o 10.7:1. Yn dilyn Deddf Tai (Cymru) 2014, mae gan awdurdodau lleol yr hawl i godi premiwm treth leol o hyd at 100 y cant ar ail gartrefi. Mae awdurdodau lleol wedi bod yn gyndyn iawn i gynyddu premiymau, ac mae rhesymau, y gellir eu cyfiawnhau, dros hyn. Mae yna ddiffyg cydnabod llwyr y manteision y mae rhai o'n cartrefi gwyliau, ein hail gartrefi, yn eu cynnig i'r economïau lleol. Yn sicr yn Aberconwy, maen nhw'n darparu swyddi, maen nhw'n rhoi cymorth i'n heconomi, ac rwy'n gwbl yn erbyn y premiymau uchel hyn. Felly, a wnewch chi egluro pam yr ydych chi'n credu y bydd defnyddio systemau trethu cenedlaethol a lleol ychwanegol yn effeithiol o ran mynd i'r afael ag effaith ail gartrefi? Rydym i gyd eisiau cael mwy o fanylion ynghylch pa fesurau trethiant sydd gennych chi mewn golwg, ond nid wyf i'n credu bod hwn yn fater y gallwch drethu eich ffordd allan ohono. Rydych yn gwybod beth a ddywedais i y tu ôl i'r llenni yn ein cyfarfodydd: credaf ei bod yn bryd erbyn hyn i ni weithio ar draws y diwydiant a'r sector cyfan. Mae angen i ni weithio gyda'n landlordiaid a'n tenantiaid; mae angen i ni weithio gyda'n darparwyr tai, y landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, landlordiaid y sector preifat, ac mae angen i ni weithio gyda'r rhai yn y diwydiant gosod eiddo ar gyfer gwyliau. Mae pobl wedi cael eu difrïo bron, erbyn hyn am fod ag ail gartref, a gwn yn fy etholaeth fy hun, y nifer - . Cefais gynhadledd fach ar dai ddydd Gwener, pryd y dywedwyd wrthyf yn bendant gan y rhai sy'n gweithio yn y diwydiant fod llai o gartrefi ar gael erbyn hyn, oherwydd bod pobl yn tynnu'n ôl o'r sector ac yn ffafrio Airbnb, yn ffafrio gosod eiddo ar gyfer gwyliau. Rwy'n credu bod angen i ni edrych ar hyn gydag ymagwedd amlweddog iawn. Ac rwy'n credu hefyd fod yn rhaid i ni ysgafnu rhywfaint ar yr iaith elyniaethus rwy'n ei chlywed yn y ddadl hon - nid gennych chi, hoffwn ychwanegu, y Llywodraeth. Rwy'n hapus i weithio gyda chi, yn awyddus iawn i weithio gyda chi; rwyf eisiau sicrhau bod gan ein pobl leol y lletyau hynny y mae arnyn nhw eu hangen gymaint, ond fel y dywedais, ni fydd hyn yn cael ei ddatrys dros nos. Rwy'n credu bod Dr Simon Brooks wedi gwneud y pwynt hwnnw: mae'n mynd i gymryd amser i newid cwrs y llong fawr honno. Mae angen i ni ddechrau, ond mae angen i'r sgyrsiau hynny ddechrau yn drawsbleidiol ar draws y Senedd hon. Diolch, Llywydd.