English: I must begin by thanking our dedicated Chair, my fellow committee members, clerks, researchers and lawyers of the Children, Young People and Education Committee for the phenomenal amount of work that went into scrutinising and improving this Bill. The evidence sessions were scrupulously balanced, witnesses were thoroughly challenged on their evidence, and you can see from the number of recommendations that the committee made at Stage 1 that we have lived and breathed it almost as much as the Minister and her department. We took and analysed a lot of evidence - much of it at the same time as the committee was scrutinising COVID - so the work of the Chair and the staff needs well-deserved recognition on the record. And I thank the Minister too, who has put her heart and soul into this, and she will be remembered for it. Obviously, we welcome her willingness to move on the matter of life skills - something her Cabinet colleagues have resisted over the years without any compelling reason - and we are also grateful to her for securing a strong place for the teaching of menstrual well-being, both fought hard for by my colleague, Suzy Davies. It will be down to the next Senedd now to ensure that the Minister's intentions are properly reflected and taught, but what has impressed me has been the Minister's willingness to consider changes to the Bill at all stages, even on controversial areas of the Bill, if it meant a fairer way of achieving her goals within it. The swift acceptance of the need to fix the Welsh-language provisions and the movement on all schools being under an equal duty to have regard for an agreed RVE curriculum were about getting rid of discrimination. The new spotlight on mental health and children's rights was a recognition of policies that improved the effectiveness of the Bill, even if they disrupted the design of the Bill. One of the big lessons learnt is that the Bill would have been a lot easier to understand and scrutinise if it had been drafted from scratch; much of the running around after Stage 1 was needed because of the cutting and pasting of phrases from pre-devolution education Acts and references back to them. We have the legislation Act, which took the Assembly time that it could ill afford when we were in the throes of leaving the EU. I hope the sixth Senedd doesn't leave it on the shelf. The ultimate test of this Bill will now be that it raises standards for all and equips our young people to be inquisitive, adaptable, responsible, confident problem solvers who grow up thinking they have a duty to contribute to society, whatever their background. Without a huge investment of time and training the current workforce and expanding it, there remains a risk that these monumental changes will fail or take effect too slowly. I also hope that we work hard to ensure, in the next Senedd, that schools will forge strong links with local businesses and experts to ensure and to enable the very best real-life education, which I know that the new curriculum will allow for. The RSE code and some work around assessment - this is the curriculum and assessment Bill, after all - will need detailed scrutiny in the early next Senedd. Suzy Davies, our shadow Cabinet spokesperson for education, deserves many, many thanks for all her hard work in scrutinising this Bill. It's a shame she can't be with us today, but she needs thanks on the record for all her contributions towards this. But congratulations, Minister. I look forward to seeing the new curriculum achieving all that we hope it will achieve, and I encourage Members to support this Bill. Thank you.
Welsh: Mae'n rhaid i mi ddechrau trwy ddiolch i'n Cadeirydd ymroddedig, fy nghyd-aelodau ar y pwyllgor, clercod, ymchwilwyr a chyfreithwyr y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg am y gwaith aruthrol a gafodd ei wneud i graffu ar y Bil hwn a'i wella. Roedd y sesiynau tystiolaeth yn gytbwys iawn, cafodd tystion eu herio yn drwyadl ar eu tystiolaeth, a gallwch chi weld o nifer yr argymhellion a wnaeth y pwyllgor yng Nghyfnod 1 ein bod ni wedi ei fyw a'i fod bron cymaint â'r Gweinidog a'i hadran hi. Fe wnaethom ni dderbyn a dadansoddi llawer o dystiolaeth - llawer ohono ar yr un pryd ag yr oedd y pwyllgor yn craffu ar COVID - felly mae angen i gydnabyddiaeth haeddiannol i waith y Cadeirydd a'r staff fod ar gofnod. Ac rwy'n diolch i'r Gweinidog hefyd, sydd wedi rhoi ei chorff a'i henaid i hyn, a bydd hi'n cael ei chofio amdano. Yn amlwg, rydym ni'n croesawu ei pharodrwydd i symud ar y mater sgiliau bywyd - rhywbeth y mae ei chyd-Aelodau yn y Cabinet wedi ei wrthsefyll dros y blynyddoedd heb unrhyw reswm cymhellol - ac rydym ni hefyd yn ddiolchgar iddi am sicrhau lle amlwg i addysgu lles y mislif, y ddau beth yn faterion y mae fy nghyd-Aelod, Suzy Davies, wedi brwydro'n ddiwyd drostyn nhw. Mater i'r Senedd nesaf yn awr fydd sicrhau bod bwriadau'r Gweinidog yn cael eu hadlewyrchu a'u haddysgu'n briodol, ond yr hyn sydd wedi creu argraff arnaf i yw parodrwydd y Gweinidog i ystyried newidiadau i'r Bil ym mhob cam, hyd yn oed i feysydd dadleuol y Bil, pe bai'n golygu ffordd decach o gyflawni ei nodau ynddo. Roedd y derbyniad cyflym bod yr angen i ddatrys darpariaethau'r Gymraeg a'r newid safbwynt o ran dyletswydd gyfartal ar bob ysgol i roi sylw dyledus i gwricwlwm Crefydd, Gwerthoedd a Moeseg y cytunwyd arno yn ymwneud â chael gwared ar wahaniaethu. Roedd y sylw newydd ar iechyd meddwl a hawliau plant yn gydnabyddiaeth o bolisïau a oedd yn gwella effeithiolrwydd y Bil, hyd yn oed os oedden nhw'n tarfu ar ddyluniad y Bil. Un o'r gwersi mawr sydd wedi ei dysgu yw y byddai'r Bil wedi bod yn llawer haws ei ddeall a chraffu arno pe byddai wedi ei ddrafftio o'r newydd; roedd angen llawer o'r gwaith rhedeg o gwmpas ar ôl Cyfnod 1 oherwydd y gwaith o dorri a gludo ymadroddion o Ddeddfau addysg cyn datganoli a chyfeiriadau yn ôl atyn nhw. Mae gennym ni'r Ddeddf ddeddfwriaeth, a gymerodd amser prin i'r Cynulliad pan oeddem ni yng nghanol gadael yr UE. Rwy'n gobeithio na fydd y chweched Senedd yn ei gadael ar y silff. Prawf y Bil hwn yn y pen draw fydd ei fod yn codi safonau i bawb ac yn galluogi ein pobl ifanc i fod yn ddatryswyr problemau sy'n chwilfrydig, yn hyblyg, yn gyfrifol ac yn hyderus ac sy'n tyfu i fyny gan feddwl bod dyletswydd arnyn nhw i gyfrannu at y gymdeithas, ni waeth beth fo'u cefndir. Heb fuddsoddiad enfawr o ran amser a hyfforddiant i'r gweithlu presennol a'i ehangu, mae perygl o hyd y bydd y newidiadau aruthrol hyn yn methu neu'n dod i rym yn rhy araf. Rwy'n gobeithio hefyd y byddwn ni'n gweithio'n galed i sicrhau, yn y Senedd nesaf, y bydd ysgolion yn meithrin cysylltiadau cryf â busnesau ac arbenigwyr lleol i sicrhau a galluogi'r addysg orau oll o fywyd go iawn, yr wyf i'n gwybod y bydd y cwricwlwm newydd yn ei chaniatáu. Bydd angen craffu'n fanwl ar y cod Addysg Cyd-berthynas a Rhywioldeb a rhywfaint o waith yn ymwneud ag asesu - dyma'r Bil cwricwlwm ac asesu, wedi'r cyfan - ar ddechrau'r Senedd nesaf. Mae Suzy Davies, llefarydd yr wrthblaid ar y Cabinet ar addysg, yn haeddu llawer iawn o ddiolch am ei holl waith caled wrth graffu ar y Bil hwn. Mae'n drueni na all fod gyda ni heddiw, ond mae angen cofnodi diolch iddi am ei holl gyfraniadau tuag at hyn. Ond llongyfarchiadau, Gweinidog. Rwy'n edrych ymlaen at weld y cwricwlwm newydd yn cyflawni popeth yr ydym ni'n gobeithio y bydd yn ei gyflawni, ac rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r Bil hwn. Diolch.