English: I am tempted to just cough and say the words 'Cwrt Sart', but I won't. Andrew R.T. Davies was talking earlier about energy, and 18 years is a long time for any party, and I do mean any party, to be in Government. It doesn't really matter who props them up, it's still a long time. But the one thing that is good about it is that it gives those parties a long term to plan, and I do think that is a good thing. Since the Alastair Campbell days of headline-driven policy making, short-termism has become a less than helpful feature of politics. This sort of 'show me now' expectation puts pressure on Governments to come up with a shiny new distraction on the back of every budget, and an annual budget cycle brings its own difficulties to long-term planning. Eighteen years also gives parties a long time to make mistakes. I think we can be forgiven for making the odd mistake. Everyone miscalculates from time to time. But my essential difficulty with these Labour-led Governments is that 18 years is a long time to put those mistakes right. And they haven't done that - they just keep making them. Eighteen years is also a long time to blame everybody else. In the six years or so that I've been here, the standard response to scrutiny has been, 'Well, it's not me, Miss, it's those Tories in Westminster.' Well, at 18, I would expect a more mature response from anyone. Those Tories had to play the hand that was dealt to them and the Government here needs to do the same, especially as they've had 12 years more practice. And, yes, I would expect a party that's been in power for 18 years to do things differently from the UK Government. The reason we have devolution is to put the needs of the people of Wales first. You've seen the Welsh Conservatives develop policies that are quite different from those of colleagues in Westminster, because the needs of Wales are specific. The reality of that, though, is that these needs now are specific, and not in a good way, as a result of 18 years of poor Government here: NHS waiting lists, education and skills and standards - despite the lovely new schools - GVA, child poverty, bad investment decisions along with small business deaths, poor social mobility, and indifference to rural communities. In the six years that I've been here, Labour-led Government haven't just blamed Westminster, it's been a series of, 'I expect the health boards to do this', 'That's a matter for local authorities', 'That's for the headteacher to decide'. And I would go some way to accepting those responses, as a subscriber to localism and subsidiarity myself, if they were followed up by adequate resource following every new expectation, and if they were subject to some visible accountability. Last week, I was at Bridgend College, which has received a double excellent result from its Estyn inspection. This is a miracle for two reasons. The first is that they managed to weather the loss of 150 members of staff, following the crippling cuts that Welsh Government inflicted on them two years ago, and the second is that 88 per cent of their learners are below level 1 in numeracy and 84 per cent are below level 1 in literacy. Now, these are the students who were born under a Welsh Labour Government. They have been educated in accordance with Welsh Labour policy. Half of them come from areas classified as 'most deprived', most deprived after a whole lifetime of Labour Welsh policy. Our new teachers, of whom we're going to expect so much in this Donaldson era, only know the education system that they had themselves. How can we imagine that a nine-month PGCE is anywhere near long enough for them to look for those new ideas when their own experience was either about grade-led meltdown, or no expectation at all? I don't doubt the Cabinet Secretary's determination not to waste another generation's potential, but I have no sense of direction of leadership about how this Labour-led Government will ameliorate the consequences of 18 years of mistakes. It is the same old stuff: only already exhausted local authorities can be trusted to effect change, but you won't give them any sufficient resource to do what you're asking them to do - not on education; delays in planning anything so local businesses with good ideas give up on the whole idea of partnership working and get on with what they do, locking up their expertise and not sharing it; a lack of frankness about how efficiently public services work, for fear of it being an attack on the workforce when, actually, a workforce feels valued when it's able to do its job as best as it can without waste and without constant meddling, and you get constant meddling when there is no vision at the top, and no say at the bottom.
Welsh: Caf fy nhemtio i beswch a dweud y geiriau 'Cwrt Sart' ond ni wnaf. Roedd Andrew R.T. Davies yn siarad yn gynharach am ynni, ac mae 18 mlynedd yn amser hir i unrhyw blaid, ac rwy'n golygu unrhyw blaid, i fod mewn Llywodraeth. Nid yw fawr o bwys pwy sy'n eu cynnal, mae'n dal i fod yn amser hir. Ond yr un peth sy'n dda amdano yw ei fod yn rhoi cyfnod hir i'r pleidiau hynny i gynllunio, ac rwy'n credu bod hynny'n beth da. Ers dyddiau Alastair Campbell o bolisïau wedi'u hysgogi gan benawdau, mae byrdymhoriaeth wedi dod yn nodwedd lai na defnyddiol o wleidyddiaeth. Mae'r math hwn o ddisgwyliad 'dangos i mi yn awr' yn rhoi pwysau ar Lywodraethau i ddod o hyd i rywbeth newydd sgleiniog i dynnu sylw ar gefn pob cyllideb, ac mae cylch cyllideb blynyddol yn dod â'i anawsterau ei hun i gynlluniau hirdymor. Mae 18 mlynedd hefyd yn rhoi llawer o amser i bleidiau wneud camgymeriadau. Rwy'n meddwl y gallwn gael maddeuant am wneud ambell gamgymeriad. Mae pawb yn camgymryd o bryd i'w gilydd. Ond fy anhawster sylfaenol â'r Llywodraethau Llafur hyn yw bod 18 mlynedd yn amser hir i unioni'r camgymeriadau hynny. Ac nid ydynt wedi gwneud hynny - maent yn parhau i'w gwneud. Mae 18 mlynedd hefyd yn amser hir i feio pawb arall. Yn yr oddeutu chwe blynedd y bûm yma, yr ymateb arferol i graffu yw, 'Wel, nid fy mai i yw hyn, Miss, ond bai y Torïaid yn San Steffan.' Wel, byddwn yn disgwyl ymateb mwy aeddfed gan unrhyw un sy'n 18 oed. Bu'n rhaid i'r Torïaid chwarae'r llaw a gawsant ac mae angen i'r Llywodraeth yma wneud yr un fath, yn enwedig gan eu bod wedi cael 12 mlynedd yn fwy o ymarfer. A byddwn, fe fyddwn yn disgwyl i blaid a fu mewn grym ers 18 mlynedd wneud pethau'n wahanol i Lywodraeth y DU. Y rheswm pam y mae gennym ddatganoli yw er mwyn rhoi anghenion pobl Cymru yn gyntaf. Rydych wedi gweld y Ceidwadwyr Cymreig yn datblygu polisïau sy'n dra gwahanol i rai cydweithwyr yn San Steffan, oherwydd bod anghenion Cymru yn benodol. Ond realiti hynny yw bod yr anghenion hyn yn benodol yn awr, ac nid mewn ffordd dda, o ganlyniad i 18 mlynedd o Lywodraeth wael yma. Rhestrau aros y GIG, addysg a sgiliau a safonau - er gwaethaf yr ysgolion newydd hyfryd - gwerth ychwanegol gros, tlodi plant, penderfyniadau buddsoddi gwael ynghyd â marwolaethau busnesau bach, symudedd cymdeithasol gwael, difaterwch tuag at gymunedau gwledig. Yn y chwe blynedd y bûm yma, nid San Steffan yn unig y mae'r Llywodraeth dan arweiniad Llafur wedi'u beio. Cafwyd cyfres o, 'Rwy'n disgwyl i'r byrddau iechyd wneud hyn', 'Mater i awdurdodau lleol yw hwnnw', 'Dyna fater i'r pennaeth ei benderfynu'. A byddwn yn mynd rywfaint o'r ffordd tuag at dderbyn yr ymatebion hynny, fel cefnogwr lleoliaeth a sybsidiaredd fy hun, pe baent yn cael eu dilyn gan adnoddau digonol yn sgil pob disgwyliad newydd, a phe baent yn destun rhywfaint o atebolrwydd gweladwy. Yr wythnos diwethaf, roeddwn yng Ngholeg Penybont, sydd wedi cael canlyniad dwbl ardderchog o'i arolwg Estyn. Mae hyn yn wyrth am ddau reswm. Y cyntaf yw eu bod wedi llwyddo i wrthsefyll colli 150 o aelodau o staff yn dilyn y toriadau andwyol a wnaeth Llywodraeth Cymru ddwy flynedd yn ôl, a'r ail yw bod 88 y cant o'u dysgwyr yn is na lefel 1 mewn rhifedd ac 84 y cant yn is na lefel 1 mewn llythrennedd. Nawr, dyma fyfyrwyr a aned o dan Lywodraeth Lafur Cymru. Maent wedi cael eu haddysgu yn unol â pholisi Llafur Cymru. Daw eu hanner o ardaloedd a gategoreiddiwyd fel y rhai 'mwyaf difreintiedig', y mwyaf difreintiedig ar ôl oes gyfan o bolisi Llafur Cymru. Nid yw ein hathrawon newydd y byddwn yn disgwyl cymaint ganddynt yn oes Donaldson ond yn adnabod y system addysg a gawsant eu hunain. Sut y gallwn ddychmygu bod TAR naw mis yn agos at fod yn ddigon hir iddynt edrych am y syniadau newydd hynny pan oedd eu profiad eu hunain yn ymwneud naill ai â methiant i gael y graddau, neu ddim disgwyliad o gwbl? Nid wyf yn amau penderfyniad Ysgrifennydd y Cabinet i beidio â gwastraffu potensial cenhedlaeth arall, ond nid oes gennyf unrhyw synnwyr o gyfeiriad yr arweinyddiaeth ynglŷn â sut y bydd y Llywodraeth hon dan arweiniad Llafur yn gwella canlyniadau 18 mlynedd o gamgymeriadau. Dyma'r un hen stwff: yr unig rai y gellir ymddiried ynddynt i sicrhau newid yw awdurdodau lleol sydd wedi diffygio eisoes, ond nid ydych yn rhoi adnoddau digonol iddynt wneud yr hyn y gofynnwch iddynt ei wneud - nid ar gyfer addysg; oedi wrth gynllunio unrhyw beth fel bod busnesau lleol â syniadau da yn rhoi'r gorau i'r holl syniad o weithio mewn partneriaeth a bwrw ymlaen â'r hyn a wnânt, gan gau'r caead ar eu harbenigedd yn hytrach na'i rannu; diffyg didwylledd ynglŷn â pha mor effeithlon y mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweithio, rhag ofn ei fod yn ymosodiad ar y gweithlu pan fo'r gweithlu, mewn gwirionedd, yn teimlo ei fod yn cael ei werthfawrogi pan fo'n gallu gwneud ei waith cystal ag y gall heb wastraff a heb ymyrraeth gyson, a byddwch yn cael ymyrraeth gyson pan nad oes gweledigaeth ar y brig, a dim llais ar y gwaelod.