English: I'm very pleased to join Simon Thomas in supporting the motion put forward in the name of Jeremy Miles and Huw Irranca-Davies. I should commend Huw Irranca-Davies for an excellent speech, in which I agreed with every word. We need to cut to the chase here. The Welsh Government have done much, but we need to do much, much, much more, and we must do it quickly. As the motion notes, investment in home energy efficiency needs to be dramatically scaled up if Wales is to achieve its aims around decarbonisation and reducing fuel poverty. We should follow Germany and Denmark in having targets for decreased total energy use and, as a first step, we need to take a thorough examination of how we use energy and how we can make dramatic savings from space heating, transport, crucially - often a neglected area - industry and electricity use. We don't treat energy as the scarce resource that it is. We are wasteful. We burn a huge amount in our cars. The majority of our car journeys are for very short local distances that we could make in more sustainable ways, and we use a lot in our homes. Our housing stock is poorly insulated. We need much better space insulation in houses and businesses. We need ground and air-source heat pumps as well as technological advances like LED lights and more efficient white goods to cut down our energy consumption. The emphasis, as Huw said, must be on reducing rather than just constantly increasing capacity. Instead of building power stations, we should first be looking at how we can save - a much more efficient way to spend our scarce resource. We know that energy from buildings accounts for some 37 per cent of carbon emissions, so the environmental case for tackling this is self-evident, but there's an economic case too. Two years ago, I was privileged to work with Professor Gareth Wyn Jones, who's done incredible work in this field over decades, and with Professor Gerry Holtham, on the Institute of Welsh Affairs' 'An economic strategy for Wales?' That report concluded that the economic case for making the energy efficiency of Wales's housing stock a national infrastructure priority is strong. As the motion notes, the proposed infrastructure commission for Wales should include energy efficiency within its remit. As Vikki Howells has pointed out, upgrading all band C homes in Wales would cost somewhere in the region of £2.5 billion to £3 billion by 2035. And, if you apply the findings of Verco and Cambridge Econometrics to that, you'd see a return of investment of about £3.20 for every £1 invested. Huw Irranca-Davies ran through a litany of projects - Crossrail, most notably - that deliver far less value for money. I would add the £1.62 return for investment in the M4, which we're putting £1 billion into. If we put that kind of money into energy efficiency, we could see a far greater economic return to create both jobs and long-term benefits. I can think of no better example, Dirprwy Lywydd, of putting into practice the aims and objectives of the future generations Act than a proper, gutsy, bold project on energy efficiency. This Welsh Government has been investing, on average, somewhere around £50 million a year in Warm Homes schemes, and that's varied a little bit, and that's been welcomed, but that should only be a taster. It's shown what can be done. Now we've tested it, we really must put rocket boosters - energy-efficient ones, obviously - underneath that policy. Work by Citizen's Advice suggests that the Government needs to take a strong lead to communicate the benefits of energy efficiency. Their research suggests that governments at all levels haven't done this well enough. They found people are most likely to respond positively to upfront, positive incentives like grants and loans at attractive rates, followed, intriguingly, by the prospect of negative incentives in the future. So, for example, we could say that, in five years' time, we will increase council tax bandings for inefficient properties and now we will offer attractive grants and loans to help householders meet the EPC ratings and avoid that future penalty. That's the sort of thing we should be doing. They also point out we shouldn't penalise those poorest, and they talk about shifting demand as a scheme that should be done alongside this. They point to the Ynni Lleol project in Bethesda, supported by the Welsh Government, which encourages residents to use energy at different times of day to take advantage of cheap generation within what is effectively, then, a local internal energy market. This kind of model, scaled up, could clearly benefit all consumers if it reduced peak loads across the grid as a whole. As I say, Dirprwy Lywydd, it's time for us to stop testing; it's time to start doing, at scale.
Welsh: Rwy'n falch iawn o ymuno â Simon Thomas i gefnogi'r cynnig a gyflwynwyd yn enw Jeremy Miles a Huw Irranca-Davies. Dylwn gymeradwyo Huw Irranca-Davies am araith ardderchog yr oeddwn yn cytuno â phob gair ohoni. Mae angen i ni fynd i wraidd y mater yma. Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud llawer, ond mae angen gwneud llawer iawn mwy, ac mae'n rhaid i ni ei wneud yn gyflym. Fel y noda'r cynnig, mae angen cynyddu buddsoddiad mewn effeithlonrwydd ynni yn y cartref yn ddramatig os yw Cymru i gyflawni ei nodau ar ddatgarboneiddio a lleihau tlodi tanwydd. Dylem ddilyn yr Almaen a Denmarc a chael targedau ar gyfer lleihau cyfanswm y defnydd o ynni ac fel cam cyntaf, mae angen i ni archwilio'n drylwyr sut y defnyddiwn ynni a sut y gallwn sicrhau arbedion dramatig o wresogi gofod, trafnidiaeth, yn hanfodol - sy'n aml yn faes sy'n cael ei esgeuluso - diwydiant a defnydd o drydan. Nid ydym yn trin ynni fel adnodd prin er mai dyna ydyw. Rydym yn wastraffus. Rydym yn llosgi llawer iawn ohono yn ein ceir. Caiff y rhan fwyaf o'n teithiau car eu gwneud dros bellteroedd lleol byr iawn y gallem eu gwneud mewn ffyrdd mwy cynaliadwy, ac rydym yn defnyddio llawer o ynni yn ein cartrefi. Mae ein stoc dai wedi'i hinswleiddio'n wael. Mae angen insiwleiddio gofod mewn tai a busnesau yn llawer gwell. Mae angen pympiau gwres o'r ddaear ac o'r aer yn ogystal â datblygiadau technolegol fel goleuadau LED a nwyddau gwyn mwy effeithlon i leihau ein defnydd o ynni. Rhaid i'r pwyslais, fel y dywedodd Huw, fod ar leihau yn hytrach na chynyddu capasiti'n gyson. Yn hytrach nag adeiladu gorsafoedd pŵer, dylem edrych yn gyntaf i weld sut y gallwn arbed - ffordd lawer mwy effeithlon o wario ein hadnoddau prin. Gwyddom mai ynni o adeiladau sy'n gyfrifol am oddeutu 37 y cant o allyriadau carbon, felly mae'r achos amgylcheddol dros fynd i'r afael â hyn yn amlwg, ond mae yna achos economaidd hefyd. Ddwy flynedd yn ôl, cefais y fraint o weithio gyda'r Athro Gareth Wyn Jones, sydd wedi gwneud gwaith anhygoel yn y maes hwn dros ddegawdau, a chyda'r Athro Gerry Holtham, ar adroddiad y Sefydliad Materion Cymreig ar strategaeth economaidd i Gymru. Daeth yr adroddiad hwnnw i'r casgliad fod yr achos economaidd dros wneud effeithlonrwydd ynni stoc dai Cymru yn flaenoriaeth seilwaith cenedlaethol yn gryf. Fel y noda'r cynnig, dylai'r comisiwn seilwaith arfaethedig ar gyfer Cymru gynnwys effeithlonrwydd ynni yn rhan o'i gylch gwaith. Fel y nododd Vikki Howells, byddai uwchraddio'r holl gartrefi band C yng Nghymru yn costio rhywle oddeutu £2.5 biliwn i £3 biliwn erbyn 2035. Ac os cymhwyswch ganfyddiadau Verco a Cambridge Econometrics i hynny, byddech yn gweld enillion ar fuddsoddiad o oddeutu £3.20 am bob £1 a fuddsoddir. Aeth Huw Irranca-Davies drwy gyfres o brosiectau - Crossrail yn fwyaf nodedig - sy'n darparu llawer llai o werth am arian. Byddwn yn ychwanegu'r elw o £1.62 ar y buddsoddiad yn yr M4 yr ydym yn rhoi £1 biliwn tuag ato. Pe baem yn rhoi'r math hwnnw o arian tuag at effeithlonrwydd ynni, gallem weld llawer mwy o adenillion economaidd ar gyfer creu swyddi a manteision hirdymor. Ni allaf feddwl am unrhyw enghraifft well, Dirprwy Lywydd, o roi nodau ac amcanion Deddf cenedlaethau'r dyfodol ar waith na phrosiect dewr a beiddgar go iawn ar effeithlonrwydd ynni. Mae'r Llywodraeth hon wedi bod yn buddsoddi, ar gyfartaledd, rywle oddeutu £50 miliwn y flwyddyn mewn cynlluniau Cartrefi Cynnes, ac mae hynny wedi amrywio ychydig bach, ac mae hynny wedi cael croeso, ond rhan fach ohono'n unig ddylai hynny fod. Mae wedi dangos beth y gellir ei wneud. Gan ein bod wedi'i brofi bellach, mae'n rhaid inni roi troed ar y sbardun go iawn - mewn modd sy'n defnyddio ynni'n effeithlon, yn amlwg - gyda'r polisi hwnnw. Mae gwaith gan Cyngor ar Bopeth yn awgrymu bod angen i'r Llywodraeth roi arweiniad cryf i gyfleu manteision effeithlonrwydd ynni. Mae eu gwaith ymchwil yn awgrymu nad yw llywodraethau ar bob lefel wedi gwneud hyn yn ddigon da. Gwelsant fod pobl yn fwyaf tebygol o ymateb yn gadarnhaol i gymhellion cadarnhaol ymlaen llaw megis grantiau a benthyciadau ar gyfraddau deniadol, wedi'u dilyn, yn rhyfedd, gan y syniad o gymhellion negyddol yn y dyfodol. Felly, er enghraifft, gallem ddweud y byddwn, ymhen pum mlynedd, yn codi bandiau'r dreth gyngor ar eiddo aneffeithlon a chynnig grantiau a benthyciadau deniadol yn awr i helpu deiliaid tai i gyrraedd graddau'r dystysgrif perfformiad ynni ac osgoi'r gosb honno yn y dyfodol. Dyna'r math o beth y dylem ei wneud. Maent hefyd yn nodi na ddylem gosbi'r bobl dlotaf, ac maent yn siarad am symud y galw fel cynllun y dylid ei wneud ochr yn ochr â hyn. Maent yn cyfeirio at brosiect Ynni Lleol Bethesda, a gefnogir gan Lywodraeth Cymru, sy'n annog trigolion i ddefnyddio ynni ar wahanol adegau o'r dydd er mwyn manteisio ar gynhyrchiant rhad o fewn yr hyn sydd i bob pwrpas, felly, yn farchnad ynni fewnol leol. Gallai'r math hwn o fodel, o'i wneud ar raddfa fwy, fod o fudd amlwg i'r holl ddefnyddwyr pe bai'n lleihau llwyth brig ar draws y grid cyfan. Fel y dywedais, Dirprwy Lywydd, mae'n bryd inni roi'r gorau i brofi; mae'n bryd dechrau gwneud, ar raddfa fawr.