English: Thank you, Presiding Officer. I welcome the opportunity to speak in this debate. I agree with the sentiments that have been expressed today. It is a shame that only 30 minutes of parliamentary time is being used to deal with this very, very important issue. People will have different ways of attracting and attacking this particular problem that we face and this issue that we face, which, as the First Minister said, is the issue of this generation that we need to face and tackle head-on. But it has been an issue for the last 20 to 30 years, and there has been huge progress in the way that we have gone about our everyday lives, whether we are in business, whether we look at it domestically or whether we look at it as society as a whole. I formally move the amendment in the name of Darren Millar, which highlights some of the successes at a UK level that we've been enjoying to date, with a 40 per cent reduction, whilst the economy has been growing by more than two thirds, and also signing up to the Paris agreement as well, which also then goes on to highlight that, sadly, in Wales here we've only seen a 19 per cent reduction in the same period from 1990 to 2015. I don't for one minute doubt the Minister's seriousness or intention and purpose in attacking some of these challenges that she in the Government's position faces, but it is a fact that, sadly, our footprint here in Wales is not achieving the same success as other parts of the United Kingdom or other examples we can look at around the globe. Driving in this morning knowing that this debate was taking place, I did reflect back to my youth when, in Grangetown, you used to drive past, virtually next door to the IKEA store at the moment, the huge landfill tip that used to be there, and that used to be basically seven days a week landfill going in there - black rubbish and bulldozers flattening that site down time and time again. When you look at our recycling rates and the way we domestically and industrially have completely changed and transformed the way our economy works, that surely has to be a positive. Just to declare a climate change emergency - it does need to have a roadmap and a route map of where we're going to respond to this, because the word 'emergency' indicates the seriousness of what we need to be doing. As Members here, we literally had a written statement yesterday rather than an oral statement where we could challenge and we could probe what the Minister will be doing in the next weeks, the next months, and the coming years to make the changes that people by and large across society in Wales want to see happen. And certainly from these benches, she will find willing supporters along that journey. But it is also important that the Government uses the levers that are available to make sure that the changes from the Government policy position are enacted on the ground, and I, as a supporter of the M4 relief road, do find myself in contradiction to some of the points that the environmentalists want to make on this point, but I state that fact. Now, yesterday, we had the climate change emergency announced on Monday, and we then had a Government statement talking about what it wanted to do in the field of aviation, and we know that £30 million to £40 million has been spent so far promoting the M4 relief road. I appreciate there's a difference of opinion here, but, equally, if you're in that chair as the Government, you need to make sure that you're using the tools available to back up the rhetoric that you're doing rather than just chasing the headlines on a press release on a Monday afternoon. And when it comes to planning, for example, which is another important area and important lever that can be used, if we look around the city of Cardiff with the huge new housing estates that are being built, how much environmental work has gone in to protect and develop those estates so that they do have a positive footprint when they're built out by the 2030s and 2035s? There's so much more we can do in the field of planning. We have those powers available to us to make that difference. In particular, I would implore the Minister to actually get to grips with some of the recommendations that have come from the environment and sustainability committee's report that looked at the way the Government was performing in this area - in the area of forestry, for example, where we know Government targets have been missed and missed by a country mile. Again, it's about the Government making sure that when it does set itself a challenge and does set itself a target, it hits that target. You might face criticism for not being ambitious enough, but at least we can have confidence that the targets are going to be met and we move on to the next level of what we need to do. When you look at the evidence, time is ticking away against us. There has been progress over the last 20 to 30 years. Much, much more needs to be done, but let's make sure that we resolve and commit ourselves to handing over a better environment to the next generation, which is something that hasn't happened successively over previous generations. We can do it, the technology exists to do it. We just need the commitment and making sure that we deliver on our pledges.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n croesawu'r cyfle i siarad yn y ddadl hon. Cytunaf â'r teimladau a fynegwyd heddiw. Mae'n drueni mai dim ond 30 munud o amser seneddol a ddefnyddir i ymdrin â'r mater eithriadol o bwysig hwn. Bydd gan bobl wahanol ffyrdd o ddenu ac ymosod ar y broblem arbennig hon a wynebwn a'r mater hwn a wynebwn, sef, fel y dywedodd y Prif Weinidog, problem y genhedlaeth hon ac mae angen inni ei hwynebu a mynd i'r afael â hi'n uniongyrchol. Ond mae wedi bod yn broblem dros yr 20 i 30 mlynedd diwethaf, a bu cynnydd aruthrol yn y ffordd y buom yn byw ein bywydau bob dydd, p'un a ydym yn y byd busnes, yn edrych arno ar lefel ddomestig neu fel cymdeithas yn ei chyfanrwydd. Rwy'n cynnig yn ffurfiol y gwelliant yn enw Darren Millar, sy'n tynnu sylw at rai o'r llwyddiannau ar lefel y DU a welsom hyd yn hyn, gyda gostyngiad o 40 y cant, tra bo'r economi wedi tyfu mwy na dwy ran o dair, ac ymuno â chytundeb Paris hefyd, ac mae'r gwelliant yn mynd rhagddo wedyn i dynnu sylw at y ffaith mai gostyngiad o 19 y cant yn unig a welwyd yng Nghymru yn yr un cyfnod o 1990 i 2015, yn anffodus. Nid wyf am funud yn amau difrifoldeb na bwriad a phwrpas y Gweinidog yn ymosod ar rai o'r heriau hyn y mae'n eu hwynebu yn ei swydd yn rhan o'r Llywodraeth, ond mae'n ffaith nad yw ein hôl troed yma yng Nghymru, ysywaeth, yn llwyddo i'r un graddau â rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig neu enghreifftiau eraill y gallwn edrych arnynt ledled y byd. Wrth yrru i mewn y bore yma gan wybod bod y ddadl hon yn digwydd, cofiais yr adeg yn fy ieuenctid pan fyddech yn gyrru i mewn heibio i'r domen dirlenwi anferth a arferai fod yno, yn Grangetown, drws nesaf fwy neu lai i siop IKEA ar y funud, ac yn y bôn byddai gwastraff tirlenwi yn mynd yno bob dydd o'r wythnos - sbwriel du a theirw dur yn gwastatáu'r safle dro ar ôl tro. Pan edrychwch ar ein cyfraddau ailgylchu a'r ffordd rydym wedi newid yn llwyr a gweddnewid, yn ddomestig ac yn ddiwydiannol, y ffordd y mae ein heconomi'n gweithio, rhaid bod hynny'n gadarnhaol. Mae datgan argyfwng newid hinsawdd - mae angen cael trywydd a map o'r ffordd rydym yn mynd i ymateb i hyn, oherwydd mae'r gair 'argyfwng' yn arwydd o ddifrifoldeb yr hyn sydd angen inni ei wneud. Fel Aelodau yma, cawsom ddatganiad ysgrifenedig, yn llythrennol, ddoe yn hytrach na datganiad llafar lle gallem herio a holi ynghylch yr hyn y bydd y Gweinidog yn ei wneud yn ystod yr wythnosau nesaf, y misoedd nesaf, a'r blynyddoedd i ddod i wneud y newidiadau y mae pobl at ei gilydd ar draws y gymdeithas yng Nghymru eisiau eu gweld yn digwydd. Ac yn sicr o'r meinciau hyn, mae ganddi gefnogwyr parod ar hyd y daith honno. Ond mae hefyd yn bwysig fod y Llywodraeth yn defnyddio'r dulliau sydd ar gael i sicrhau y caiff y newidiadau o safbwynt polisi'r Llywodraeth eu gweithredu ar lawr gwlad, ac rwyf fi, fel un o gefnogwyr ffordd liniaru'r M4, yn gweld fy hun yn gwrthddweud rhai o'r pwyntiau y mae amgylcheddwyr am eu gwneud ar y pwynt hwn, ond rwy'n datgan y ffaith honno. Nawr, cyhoeddwyd yr argyfwng newid hinsawdd ddydd Llun, a ddoe cawsom ddatganiad gan y Llywodraeth yn sôn am yr hyn yr oedd am ei wneud ym maes hedfan, a gwyddom fod rhwng £30 miliwn a £40 miliwn wedi'i wario hyd yn hyn ar hyrwyddo ffordd liniaru'r M4. Rwy'n derbyn bod gwahaniaeth barn yma, ond yn yr un modd, os ydych yn y gadair honno fel Llywodraeth, mae angen i chi sicrhau eich bod yn defnyddio'r arfau sydd ar gael i gefnogi eich rhethreg yn hytrach na dim ond mynd ar drywydd penawdau ar ddatganiad i'r wasg ar brynhawn dydd Llun. Ac o ran cynllunio, er enghraifft, sy'n faes pwysig arall ac yn ddull pwysig y gellir ei ddefnyddio, os edrychwn o gwmpas dinas Caerdydd gyda'r ystadau tai newydd enfawr sy'n cael eu hadeiladu, faint o waith amgylcheddol sydd wedi'i wneud i ddiogelu a datblygu'r ystadau hynny fel bod ganddynt ôl troed cadarnhaol pan gânt eu hadeiladu erbyn y 2030au a'r 2035au? Mae cymaint mwy y gallwn ei wneud ym maes cynllunio. Mae'r pwerau hynny ar gael inni wneud y gwahaniaeth hwnnw. Yn benodol, buaswn yn erfyn ar y Gweinidog i fynd i'r afael â rhai o'r argymhellion a ddaeth o adroddiad pwyllgor yr amgylchedd a chynaliadwyedd a edrychodd ar y ffordd yr oedd y Llywodraeth yn perfformio yn y maes hwn - ym maes coedwigaeth, er enghraifft, lle gwyddom fod targedau'r Llywodraeth heb eu cyrraedd a hynny o gryn dipyn. Unwaith eto, mae'n ymwneud â'r Llywodraeth yn sicrhau, pan fydd yn gosod her iddi'i hun ac yn gosod targed iddi'i hun, ei bod yn cyrraedd y targed hwnnw. Efallai y cewch eich beirniadu am beidio â bod yn ddigon uchelgeisiol, ond o leiaf gallwn fod yn hyderus fod y targedau'n mynd i gael eu cyrraedd a'n bod yn symud ymlaen at y lefel nesaf o'r hyn sydd angen inni ei wneud. Pan edrychwch ar y dystiolaeth, mae amser yn tician yn ein herbyn. Bu cynnydd dros yr 20 i 30 mlynedd diwethaf. Mae angen gwneud llawer iawn mwy, ond gadewch inni sicrhau ein bod yn penderfynu ac yn ymrwymo i drosglwyddo amgylchedd gwell i'r genhedlaeth nesaf, sy'n rhywbeth nad yw wedi digwydd dros sawl cenhedlaeth yn flaenorol. Gallwn ei wneud, mae'r dechnoleg yn bodoli i'w wneud. Y cyfan sydd arnom ei angen yw'r ymrwymiad a gwneud yn siŵr ein bod yn cyflawni ein haddewidion.