English: While there are not as many holiday homes in South Wales East as in other parts of the country, the crux of the issue here is the same: people can't afford to buy homes in the place they consider home. Property prices and average wages are both going up, but when the former outpaces the latter, we have a problem. Local people can't afford houses in their neighbourhoods. The communities I represent are no exception. So, how bad is it in the south-east? Well, in the last year, Caerphilly's average property price jumped by 10 per cent. It's a similar picture in Blaenau Gwent, Torfaen, Newport and Merthyr Tydfil. Compare that to the average weekly wage in Wales, which has only gone up by £1.71. What this means is that people in some of the most deprived parts of Wales are being priced out of their communities. Does this sound familiar? The housing crisis affects every part of Wales. Those who are fortunate enough to get on the property ladder often have to rely on the bank of mum and dad. For those without family help, they have to turn to the rental sector, where accommodation is less secure and homelessness is more of a threat. The charity Shelter tells us that younger people have been impacted more by the economic brunt of the COVID crisis. Unless there is urgent Government action, there will be more misery on yet another generation's income and housing options. Between April 2019 and March 2020, over 31,000 people approached their local authority for help with housing problems. More worryingly, the rate of households being threatened with homelessness has been rapidly increasing year on year, with nearly 12,000 households made homeless in 2018-19, the highest rate since the introduction of the Housing (Wales) Act 2014. Homelessness is a national problem that has a devastating impact on people and communities every day. It is a problem that we in Plaid Cymru have said for many years could be solved with the right political will. In the past, we have had to draw on international examples to make this point, but we don't have to do that anymore. The pandemic has changed things. It has shown us that homelessness can be eradicated in Wales with the right levels of investment and a desire to do something about it. We now have cast-iron proof that there is nothing inevitable about homelessness in Wales. The response to the coronavirus has shown what can be achieved. We need to deal with some fundamentals. Affordable housing is different from houses we can afford. One is a term used by builders to get around planning regulations, the other is a core issue for our families, friends, neighbours and constituents. More can be done with existing legislation to address the housing crisis. Section 106 can be deployed to mitigate the impact of new developments on the community, and section 157 can also be used to prevent a development from being built as a holiday let, but also, crucially, can prevent a home from being sold as a buy-to-let within a prescribed period of time; or maybe a combination of both of these. The proportion of affordable housing - and by that I mean housing we can afford - must be increased on new developments. Why not insert a clause that compels affordable homes to be built before the stock is constructed? And I'm using the word 'development', and you might think this suggests progress, but in terms of houses we can afford, we seem to be going backwards. History tells us that this is nothing new. Nearly 20 years ago, there were stories of property prices in Abertillery rocketing as the result of an influx of people from Bristol looking for a cut-price property deal. Today I have a constituent who can't afford to buy a house in Bryn Mawr for exactly the same reason. The point is not where they've come from, but the knock-on effect on our communities. The point is not just holiday homes, but a knock-on effect on our communities. The point is that we have a housing crisis in Wales and it's affecting our communities - all our communities. That knock-on effect has already reached some of the poorest communities and we are left with the question of where will they go, other than into homelessness. This Government has a duty to act and act now. If homelessness is caused -
Welsh: Er nad oes cymaint o gartrefi gwyliau yn Nwyrain De Cymru ag sydd mewn rhannau eraill o'r wlad, mae craidd y mater yma yr un fath: ni all pobl fforddio prynu cartrefi yn y lle maent yn ei ystyried yn gartref. Mae prisiau eiddo a chyflogau cyfartalog yn codi, ond pan fydd y cyntaf yn codi'n gyflymach na'r ail, mae gennym broblem. Ni all pobl leol fforddio tai yn eu cymdogaethau. Nid yw'r cymunedau rwy'n eu cynrychioli yn eithriadau. Felly, pa mor ddrwg yw hi yn y de-ddwyrain? Wel, yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, cododd pris eiddo cyfartalog yng Nghaerffili 10 y cant. Mae'r darlun yn debyg ym Mlaenau Gwent, Torfaen, Casnewydd a Merthyr Tudful. Cymharwch hynny â'r cyflog wythnosol cyfartalog yng Nghymru, sydd ond wedi codi £1.71. Yr hyn y mae'n ei olygu yw bod pobl yn rhai o rannau mwyaf difreintiedig Cymru yn cael eu prisio allan o'u cymunedau. A yw hyn yn swnio'n gyfarwydd? Mae'r argyfwng tai yn effeithio ar bob rhan o Gymru. Yn aml, rhaid i'r rhai sy'n ddigon ffodus i gael troed ar yr ysgol eiddo ddibynnu ar fanc mam a dad. I'r rheini sydd heb gymorth teuluol, rhaid iddynt droi at y sector rhentu, lle mae llety'n llai diogel a digartrefedd yn fwy o fygythiad. Mae'r elusen Shelter yn dweud wrthym fod pobl iau wedi cael eu heffeithio'n fwy gan faich economaidd argyfwng COVID. Oni fydd y Llywodraeth yn gweithredu ar frys, bydd mwy o ofid ynghylch incwm ac opsiynau tai cenhedlaeth arall eto. Rhwng mis Ebrill 2019 a mis Mawrth 2020, cysylltodd dros 31,000 o bobl â'u hawdurdod lleol am gymorth gyda phroblemau tai. Yn fwy pryderus, mae cyfradd yr aelwydydd sy'n wynebu bygythiad digartrefedd wedi bod yn cynyddu'n gyflym o un flwyddyn i'r llall, gyda bron i 12,000 o aelwydydd wedi eu gwneud yn ddigartref yn 2018-19, y gyfradd uchaf ers cyflwyno Deddf Tai (Cymru) 2014. Mae digartrefedd yn broblem genedlaethol sy'n effeithio'n ddinistriol ar bobl a chymunedau bob dydd. Mae'n broblem rydym ni ym Mhlaid Cymru wedi dweud ers blynyddoedd lawer y gellid ei datrys gyda'r ewyllys wleidyddol gywir. Yn y gorffennol, bu'n rhaid i ni ddefnyddio enghreifftiau rhyngwladol i wneud y pwynt hwn, ond nid oes rhaid i ni wneud hynny mwyach. Mae'r pandemig wedi newid pethau. Mae wedi dangos inni y gellir dileu digartrefedd yng Nghymru gyda'r lefelau cywir o fuddsoddiad ac awydd i wneud rhywbeth yn ei gylch. Bellach mae gennym brawf cadarn nad oes dim sy'n anochel am ddigartrefedd yng Nghymru. Mae'r ymateb i'r coronafeirws wedi dangos beth y gellir ei gyflawni. Rhaid inni ymdrin â rhai gwirioneddau sylfaenol. Mae tai fforddiadwy yn wahanol i dai y gallwn eu fforddio. Mae un yn derm a ddefnyddir gan adeiladwyr i weithio o gwmpas rheoliadau cynllunio, a'r llall yn fater sylfaenol i'n teuluoedd, ein ffrindiau, ein cymdogion a'n hetholwyr. Gellir gwneud mwy gyda'r ddeddfwriaeth bresennol i fynd i'r afael â'r argyfwng tai. Gellir defnyddio adran 106 i liniaru effaith datblygiadau newydd ar y gymuned, a gellir defnyddio adran 157 hefyd i atal datblygiad rhag cael ei adeiladu fel llety gwyliau, ond hefyd, yn hollbwysig, gall atal cartref rhag cael ei werthu fel pryniant i'w osod o fewn cyfnod rhagnodedig o amser, neu gyfuniad o'r ddau beth efallai. Rhaid cynyddu'r gyfran o dai fforddiadwy - a'r hyn a olygaf yw tai y gallwn eu fforddio - mewn datblygiadau newydd. Beth am fewnosod cymal sy'n ei gwneud yn orfodol i adeiladu tai fforddiadwy cyn i'r stoc gael ei hadeiladu? Ac rwy'n defnyddio'r gair 'datblygiad', ac efallai eich bod yn meddwl bod hynny'n awgrymu cynnydd, ond o ran tai y gallwn eu fforddio, mae'n ymddangos ein bod yn mynd tuag yn ôl. Mae hanes yn dweud wrthym nad yw hyn yn newydd. Bron i 20 mlynedd yn ôl, cafwyd straeon am brisiau eiddo yn Abertyleri yn saethu i fyny o ganlyniad i fewnlifiad o bobl o Fryste yn chwilio am fargen eiddo am bris gostyngol. Heddiw mae gennyf etholwr nad yw'n gallu fforddio prynu tŷ ym Mryn Mawr am yr un rheswm yn union. Nid o ble y dônt yw'r pwynt, ond yr effaith ganlyniadol ar ein cymunedau. Nid cartrefi gwyliau ynddynt eu hunain yw'r pwynt, ond yr effaith ganlyniadol ar ein cymunedau. Y pwynt yw bod gennym argyfwng tai yng Nghymru ac mae'n effeithio ar ein cymunedau - ein holl gymunedau. Mae'r effaith ganlyniadol honno eisoes wedi cyrraedd rhai o'r cymunedau tlotaf a rhaid gofyn i ble y byddant yn mynd, os nad i ddigartrefedd. Mae gan y Llywodraeth hon ddyletswydd i weithredu a gweithredu yn awr. Os achosir digartrefedd -