English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer and thank you to everybody who's contributed to the debate this afternoon. I think there have been several key themes that have come to the fore during the debate. Of course, the first would be austerity, because the pressures inflicted upon us by almost a decade of the UK Government's state-shrinking austerity ideology have been extremely damaging. There are firm shackles on our ability to invest in our much valued public services. We have used what little additional funding the UK Government has provided, but we of course haven't seen the end to austerity, as was promised by the Prime Minister. In response to Nick Ramsay, I can provide assurances that we have used consequential funding from the UK Government specifically to open up and widen our rates relief schemes, which we do provide for small businesses, because we recognise how important they are, not just to the high street but to local economies more widely. I would refute any suggestion that there is a blame game here, because the fact remains that when you ask people are they feeling the brunt and the effects of austerity in their lives, I think you don't need to have to go any further than the food banks that are popping up, up and down our country, to talk to people who are absolutely most definitely feeling the effects of austerity. They're not interested in a blame game, they're interested in what's best for their families and how they can meet their families' needs without struggle. We often hear from the Conservatives how we have the biggest budget in cash terms. Of course it is true that the 2019-20 budget is the highest ever in cash terms, but it is a completely meaningless statement because since 1948 - so, the past 70 years - public sector expenditure across the UK has increased in cash terms every single year except for one, so, in that way, every single year almost is a record-breaking year for UK public spending on that basis. However, by contrast, the UK budget allocation to Wales has actually seen cash reductions in three of the last 10 years, so that does put the challenges that we face into some kind of perspective. The second theme, really, would be about Brexit, which we've talked about a lot over the course of the afternoon. And a decade of austerity combined with the increasingly grave threat of a 'no deal' Brexit will have a disastrous impact on Wales. We've heard today of some of the ongoing planning but also about some of the ongoing uncertainty, which really does hamper our ability to plan for next year and beyond. But we will do everything in our power to protect businesses and communities from the potential impact on our country. And, of course, I've announced some further investments this afternoon. A third theme, really, is uncertainty, and the uncertainty surrounding Brexit is compounded by wider uncertainties stemming from the UK Government's lack of action and foresight. We don't have a funding settlement beyond next year, and obviously we face then the prospect of a comprehensive spending review and, potentially, an emergency UK Government budget. So, that clearly does restrict our ability to plan ahead and to provide stability for people and organisations who depend on our support. And the fourth theme, which I think has come out very strongly in this debate, is about investing in our public services. Despite these challenges, we do continue to deliver in difficult times, and the motion before Members today will secure a budget that provides some protection for our public services, because we are investing in our priority areas: health and social care, education and local government. And I completely recognise the challenges that local government is facing, and I know my colleague Julie James will be talking on this next in the Assembly. But I have to say that the debate really in terms of health and local government as being in opposition to one another I don't think is helpful, because the two things rely completely on each other. I'm very grateful to Huw Irranca-Davies for mentioning regional partnership boards and the important work that's going on there about pooling budgets and making the most of resources and thinking creatively and doing things in a different way. And I think that that's where we should be turning more of our attention to in the future. I fully take on board the points that the Chair of the Finance Committee has made in terms of the timing of Government responses to committee scrutiny, and I'd be happy to have a further conversation on that. I know that the Finance Committee has indicated that they would prefer to continue the current practice that we have of publishing the draft budget ahead of the autumn budget. I know that Welsh Government has said that they're happy to consider suggestions from the Finance Committee if they'd prefer to do it in a different way, although I think that, in Scotland, for example, they publish their budget after the autumn statement. Our concern would be that that kind of delay might make things more difficult for the partners that we have, but, irrespective of that, we do need to ensure timely responses to committees. So, Llywydd, I look forward to tackling the opportunities and the challenges that we face together and, in doing so, I'd be very keen to continue the engagement that the First Minister has had with the Future Generations Commissioner for Wales in terms of setting budgets for future years. I know that they had some good discussions this year and they've been working together on how we define 'preventative spend', for example. I know that that's something that we're interested in right across Government. So, to conclude, this is a budget that meets the needs of the people of Wales, and it does reinforce our vision to build a better Wales, a Wales that is prosperous and secure, healthy and active, active in learning, united and connected, with prosperity at the heart of everything that we do. It's a budget that provides protection in the face of the harmful policy of austerity and a budget that provides stability in the face of the continuing uncertainty and the prospect of a catastrophic 'no deal' Brexit. It is a budget that values and invests in our public services and a budget that I hope the Assembly will endorse this afternoon. I commend the motion to you.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd, a diolch i bawb sydd wedi cyfrannu at y ddadl y prynhawn yma. Rwy'n credu y daeth sawl thema allweddol i'r amlwg yn ystod y ddadl. Wrth gwrs, y cyntaf fyddai cyni, oherwydd bod y pwysau a orfodwyd arnom gan bron i ddegawd o ideoleg crebachu'r wladwriaeth drwy gyni Llywodraeth y DU wedi bod yn niweidiol iawn. Mae yna hualau cadarn ar ein gallu i fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus yr ydym yn eu gwerthfawrogi'n fawr. Rydym ni wedi defnyddio'r ychydig arian ychwanegol y mae Llywodraeth y DU wedi'i ddarparu, ond wrth gwrs nid ydym ni wedi gweld diwedd ar gyni, fel yr addawodd y Prif Weinidog. Mewn ymateb i Nick Ramsay, gallaf roi sicrwydd ein bod wedi defnyddio'r arian canlyniadol gan Lywodraeth y DU yn benodol i agor ac ehangu ein cynlluniau rhyddhad ardrethi, yr ydym yn eu darparu i fusnesau bach, oherwydd ein bod yn cydnabod pa mor bwysig ydyn nhw, nid yn unig i'r stryd fawr ond i economïau lleol yn ehangach. Byddwn yn gwrthod unrhyw awgrym ein bod yn trosglwyddo'r bai, oherwydd y gwir amdani yw pan fyddwch yn gofyn i bobl a ydyn nhw'n teimlo baich ac effeithiau cyni ar eu bywydau, rwy'n credu nad oes angen mynd ymhellach na'r banciau bwyd sy'n ymddangos, ar hyd a lled ein gwlad, i siarad â phobl sy'n sicr yn gwbl bendant yn teimlo effeithiau cyni. Nid oes diddordeb ganddyn nhw pwy sydd ar fai, mae diddordeb ganddyn nhw yn yr hyn sydd orau ar gyfer eu teuluoedd a sut y gallan nhw ddiwallu anghenion eu teuluoedd heb fynd i drafferthion. Rydym ni'n clywed yn aml gan y Ceidwadwyr sut y mae gennym ni'r gyllideb fwyaf o ran arian parod. Wrth gwrs, mae'n wir mai cyllideb 2019-20 yw'r uchaf erioed o ran arian parod, ond mae'n ddatganiad cwbl ddiystyr oherwydd ers 1948 - sef, y 70 mlynedd diwethaf - mae gwariant y sector cyhoeddus ar draws y DU wedi cynyddu o ran arian parod bob blwyddyn ac eithrio un, felly, yn hynny o beth, mae pob blwyddyn bron yn flwyddyn â gwariant cyhoeddus y DU yn uwch nag erioed o'r blaen, ar y sail honno. Fodd bynnag, ar y llaw arall, mae dyraniad cyllideb y DU i Gymru, mewn gwirionedd, wedi gweld gostyngiadau arian parod yn nhair o'r 10 mlynedd ddiwethaf, felly mae hynny'n rhoi'r heriau sy'n ein hwynebu mewn rhyw fath o bersbectif. Yr ail thema, mewn gwirionedd, fyddai Brexit, ac rydym wedi sôn llawer amdano yn ystod y prynhawn. A bydd degawd o gyni ynghyd â bygythiad cynyddol ddifrifol y cawn Brexit 'dim cytundeb' yn cael effaith drychinebus ar Gymru. Rydym wedi clywed heddiw am rai o'r cynlluniau parhaus ond hefyd am rywfaint o'r ansicrwydd parhaus, sydd mewn gwirionedd yn amharu ar ein gallu i gynllunio ar gyfer y flwyddyn nesaf a thu hwnt. Ond fe wnawn bopeth yn ein gallu i ddiogelu busnesau a chymunedau rhag yr effaith bosibl ar ein gwlad. Ac, wrth gwrs, rwyf wedi cyhoeddi rhywfaint o fuddsoddiad ychwanegol y prynhawn yma. Y drydedd thema, mewn gwirionedd, yw ansicrwydd, ac mae'r ansicrwydd ynghylch Brexit yn waeth yn sgil yr ansicrwydd ehangach sy'n deillio o ddiffyg gweithredu a rhagofal Llywodraeth y DU. Nid oes gennym setliad cyllido y tu hwnt i'r flwyddyn nesaf, ac yn amlwg, byddwn wedyn yn wynebu adolygiad cynhwysfawr o wariant ac, o bosibl, gyllideb frys gan Lywodraeth y DU. Felly, mae hynny yn amlwg yn cyfyngu ar ein gallu i gynllunio ymlaen llaw a darparu sefydlogrwydd i bobl a sefydliadau sy'n dibynnu ar ein cefnogaeth. A'r bedwaredd thema, ac rwy'n credu ei bod wedi ymddangos yn gryf iawn yn y ddadl hon, yw buddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Er gwaethaf yr heriau hyn, rydym yn parhau i gyflawni mewn cyfnod anodd, a bydd y cynnig sydd gerbron yr Aelodau heddiw yn sicrhau cyllideb sy'n darparu rhywfaint o ddiogelwch ar gyfer ein gwasanaethau cyhoeddus, oherwydd rydym yn buddsoddi yn ein meysydd blaenoriaeth: iechyd a gofal cymdeithasol, addysg a llywodraeth leol. Ac rwyf yn cydnabod yn llwyr yr heriau sy'n wynebu llywodraeth leol, ac rwy'n gwybod y bydd fy nghyd-Aelod Julie James yn siarad am hyn nesaf yn y Cynulliad. Ond mae'n rhaid imi ddweud nad yw'r ddadl, mewn gwirionedd, bod iechyd a llywodraeth leol yn gwbl groes i'w gilydd, o gymorth, yn fy marn i, oherwydd mae'r ddau beth yn gwbl ddibynnol ar ei gilydd. Rwy'n ddiolchgar iawn i Huw Irranca-Davies am grybwyll byrddau partneriaeth rhanbarthol a'r gwaith pwysig sy'n digwydd yn y fan honno ynghylch cyfuno cyllidebau a gwneud y mwyaf o'r adnoddau a meddwl yn greadigol a gwneud pethau mewn ffordd wahanol. Ac rwy'n credu mai dyna le y dylem ni droi mwy o'n sylw ato yn y dyfodol. Rwy'n derbyn yn llwyr y pwyntiau a wnaed gan Gadeirydd y Pwyllgor Cyllid o ran amseriad ymatebion y Llywodraeth i'r pwyllgor craffu, ac fe fyddwn i'n barod i gael trafodaeth bellach ar hynny. Rwy'n gwybod bod y Pwyllgor Cyllid wedi nodi y byddai'n well ganddo barhau â'r arfer presennol sydd gennym ni o gyhoeddi'r gyllideb ddrafft cyn cyllideb yr hydref. Rwy'n gwybod bod Llywodraeth Cymru wedi dweud ei bod yn hapus i ystyried awgrymiadau gan y Pwyllgor Cyllid pe byddai'n well ganddo wneud hynny mewn ffordd wahanol, ond rwy'n credu, yn yr Alban, er enghraifft, eu bod yn cyhoeddi eu cyllideb ar ôl datganiad yr hydref. Ein pryder fyddai y byddai'r math hwnnw o oedi yn gwneud pethau'n anoddach i'r partneriaid sydd gennym ni, ond beth bynnag am hynny, mae angen inni sicrhau ymatebion prydlon i bwyllgorau. Felly, Llywydd, rwy'n edrych ymlaen at fynd i'r afael â'r cyfleoedd a'r heriau sy'n ein hwynebu gyda'n gilydd ac, wrth wneud hynny, byddwn i'n awyddus iawn i barhau â'r ymgysylltiad y mae'r Prif Weinidog wedi'i gael gyda Chomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru o ran pennu cyllidebau ar gyfer y dyfodol. Rwy'n gwybod eu bod wedi cael rhai trafodaethau da eleni ac y bu nhw'n gweithio gyda'i gilydd ar sut yr ydym yn diffinio 'gwariant ataliol', er enghraifft. Rwy'n gwybod bod hynny'n rhywbeth y mae gennym ni ddiddordeb ynddo ar draws y Llywodraeth. Felly, i gloi, mae hon yn gyllideb sy'n diwallu anghenion pobl Cymru, ac mae'n atgyfnerthu ein gweledigaeth i greu Cymru well, Cymru sy'n ffyniannus ac yn ddiogel, yn iach ac yn weithredol, yn weithredol o ran dysgu, yn unedig ac yn gysylltiedig, a bod ffyniant wrth wraidd popeth a wnawn. Mae'n gyllideb sy'n diogelu yn wyneb y polisi cyni niweidiol ac yn gyllideb sy'n darparu sefydlogrwydd yn wyneb yr ansicrwydd parhaus a'r posibilrwydd o gael Brexit 'dim cytundeb' trychinebus. Mae'n gyllideb sy'n gwerthfawrogi ein gwasanaethau cyhoeddus ac sy'n buddsoddi ynddyn nhw ac mae'n gyllideb yr wyf i'n gobeithio y bydd y Cynulliad yn ei chymeradwyo'r prynhawn yma. Rwy'n cymeradwyo'r cynnig ichi.