English: I'm really pleased to speak in this debate today, and I thank Llyr for his expert chairing, and my fellow committee members for bringing forward the report and the recommendations. There's a lot to unpack, but the clear message we received was about the need for the national marine plan to consider the cumulative impacts of developments. I think that the economy Minister's statement yesterday on offshore marine energy underlined how the Welsh Government is determined that economic benefits and renewable energy benefits should deliver environmental benefits too. So, I trust that that approach will guide the forthcoming review of the Welsh national marine plan. I was part of the predecessor committee that looked into the management of marine protected areas in the previous Senedd. Five years on from that initial inquiry, our recommendation regarding the identification and designation of marine conservation zones remain broadly unaddressed - which the Welsh Government has acknowledged. So, I look forward to receiving updates on the next phase of the work in the coming months. But I would welcome some clarity on what a marine conservation zone is. What happens within it? What can't possibly happen within it? There seems to be a lot of conflicting messages on that front. One of them, clearly, going forward, is going to be the licensing of renewable energy. So, we really need some clarity there. I want to turn to blue carbon. I wouldn't miss an opportunity, of course, to talk about blue carbon. Our sea grass, saltmarsh and seaweed habitats, and all the carbon that is stored and absorbed by the Welsh marine environment is far more than that which is stored in our woodlands or on land. And there was a distressing story, wasn't there, about Bangor University laying sea grass and then someone coming along and destroying it in a very short time. So, maybe that fits with my earlier question about what is a marine protected zone. I'm very pleased that the Welsh Government has accepted the recommendation to explore how our blue carbon habitats can be maintained and enhanced. The Minister cites the nature networks programme as a mechanism through which to do that, so it would be very useful to have an update on that programme soon. I'm also looking forward to an update on the shared blue carbon evidence plan, and I understand that's currently under development. Finally, we did ask the Government to set out the purpose and timeline for the public consultation on dredging and bottom trawling in Welsh MPAs. I note the Petitions Committee recently considered a plea to 'Stop bulldozing our seas!' and I certainly sympathise with the petitioner's view. The Minister has accepted the recommendation, which is good news, but the timescales seem to be just a little bit hazy. Again, I should say that I've sat on previous Senedd committees that urged progress on this matter. I recall a draft consultation on towed gear in 2018. But to me there is something fundamentally wrong with being able to drag anything along the sea bed, taking out everything that exists there. And I'm sure, if this happened on land, if we went along just bulldozing the land and everybody could see it, there would be uproar, and I'm just concerned that people aren't at all in any way understanding what sea dredging really means and the damage that it does. So, I'd be grateful for a specific commitment and timeline on that. Thank you.
Welsh: Rwy'n falch iawn o siarad yn y ddadl hon heddiw, a diolch i Llyr am ei gadeiryddiaeth arbenigol, a fy nghyd-aelodau ar y pwyllgor am gyflwyno'r adroddiad a'r argymhellion. Mae llawer i'w drafod, ond roedd y neges glir a gawsom yn ymwneud â'r angen i'r cynllun morol cenedlaethol ystyried effeithiau cronnol datblygiadau. Credaf fod datganiad Gweinidog yr Economi ddoe ar ynni morol alltraeth yn tanlinellu sut y mae Llywodraeth Cymru yn credu y dylai manteision economaidd a manteision ynni adnewyddadwy ddarparu manteision amgylcheddol hefyd. Felly, hyderaf y bydd y dull hwnnw'n llywio'r adolygiad sydd ar y ffordd o gynllun morol cenedlaethol Cymru. Roeddwn yn rhan o'r pwyllgor blaenorol a fu'n ymchwilio i reoli ardaloedd morol gwarchodedig yn y Senedd flaenorol. Bum mlynedd ers yr ymchwiliad cychwynnol hwnnw, at ei gilydd mae ein hargymhelliad ynghylch nodi a dynodi parthau cadwraeth morol yn dal i fod heb gael sylw - ac mae Llywodraeth Cymru wedi cydnabod hynny. Felly, edrychaf ymlaen at gael yr wybodaeth ddiweddaraf am gam nesaf y gwaith yn ystod y misoedd nesaf. Ond byddwn yn croesawu rhywfaint o eglurder ynghylch beth yw parth cadwraeth morol. Beth sy'n digwydd ynddo? Beth na all ddigwydd ynddo? Mae'n ymddangos bod llawer o negeseuon croes yn hynny o beth. Mae'n amlwg mai un ohonynt, wrth symud ymlaen, fydd trwyddedu ynni adnewyddadwy. Felly, mae gwir angen rhywfaint o eglurder arnom yn hynny o beth. Rwyf am droi at garbon glas. Ni fyddwn yn colli cyfle, wrth gwrs, i siarad am garbon glas. Mae ein cynefinoedd morwellt, morfa heli a gwymon, a'r holl garbon sy'n cael ei storio a'i amsugno gan amgylchedd morol Cymru yn llawer mwy na'r hyn sy'n cael ei storio yn ein coetiroedd a'n tir. Ac roedd yna stori ofidus, onid oedd, am Brifysgol Bangor yn gosod morwellt a bod rhywun wedi ei ddinistrio mewn cyfnod byr iawn. Felly, efallai fod hynny'n cyd-fynd â fy nghwestiwn cynharach ynglŷn â beth yw parth morol gwarchodedig. Rwy'n falch iawn fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn yr argymhelliad i archwilio sut y gellir cynnal a gwella ein cynefinoedd carbon glas. Mae'r Gweinidog yn cyfeirio at y rhaglen rhwydweithiau natur fel dull o wneud hynny, felly byddai'n ddefnyddiol iawn cael yr wybodaeth ddiweddaraf am y rhaglen honno'n fuan. Rwyf hefyd yn edrych ymlaen at gael yr wybodaeth ddiweddaraf am y cynllun tystiolaeth carbon glas a rennir, a deallaf fod hwnnw'n cael ei ddatblygu ar hyn o bryd. Yn olaf, gofynnwyd i'r Llywodraeth nodi diben ac amserlen yr ymgynghoriad cyhoeddus ar lusgrwydo a threillrwydo môr-waelodol yn ardaloedd morol gwarchodedig Cymru. Sylwaf fod y Pwyllgor Deisebau wedi ystyried ymgyrch 'Rhowch y gorau i chwalu ein moroedd!' yn ddiweddar ac rwy'n sicr yn cydymdeimlo â barn y deisebydd. Mae'r Gweinidog wedi derbyn yr argymhelliad, sy'n newyddion da, ond mae'n ymddangos bod yr amserlenni braidd yn niwlog. Unwaith eto, dylwn ddweud fy mod wedi eistedd ar bwyllgorau blaenorol y Senedd a fu'n annog cynnydd ar y mater hwn. Cofiaf ymgynghoriad drafft ar gêr llusg yn 2018. Ond i mi mae rhywbeth yn sylfaenol anghywir mewn gallu llusgo unrhyw beth ar hyd gwely'r môr, gan ddinistrio popeth sy'n bodoli yno. Ac rwy'n siŵr, pe bai hyn yn digwydd ar dir, pe baem yn dinistrio tir a bod pawb yn ei weld yn digwydd, byddai pobl yn gandryll, ac rwy'n pryderu nad yw pobl yn deall o gwbl beth mae llusgrwydo môr yn ei olygu mewn gwirionedd a'r niwed y mae'n ei wneud. Felly, byddwn yn ddiolchgar am ymrwymiad ac amserlen benodol mewn perthynas â hynny. Diolch.