English: Diolch, Deputy Llywydd. Can I thank you, Minister, for your statement today? The past two years have been some of the most difficult that we have experienced. The COVID-19 pandemic has affected us all, restrictions have curtailed our freedoms, vast swathes of our society have been forced to shut, and public services have come under huge pressure. Our front-line services, as well as our communities, still face significant challenges as we move through the next phase of the pandemic. We are part of a wider union of nations, and it's by being part of this union that the Welsh Government has been in a position to support public services and businesses, as well as to respond to the pandemic. We've seen significant amounts of money flow into Wales from the UK Government since the pandemic began, and I very much welcome the additional £2.5 billion per year on average for the Welsh Government over the spending review period, as announced in the recent budget settlement, and the Wales fiscal analysis states that this equates to an average increase of 3.1 per cent a year each year in that period. Within that context, then, Deputy Llywydd, I welcome the much-needed business rates holiday to help firms recover from the ongoing challenges of the pandemic, along with the uplift in funding for our local authorities who deliver so many key services in communities across Wales. I think all of us in this virtual Chamber will also welcome the additional £1.3 billion for the Welsh NHS over the next three years. But, of course, Minister, the devil is always in the detail, and, as the First Minister mentioned earlier, there is always an opportunity cost to spending decisions, and we need to understand what these may be, and I'm sure that work will be going on through the committees over the next few weeks. For example, I've heard concerns from a number of business owners in my own constituency that the support offered by the economic resilience fund would not cover the significant loss of income that they incurred during the festive period, which, of course, usually helps many hospitality businesses through those quieter months at the start of the year. There are also concerns about the criteria having to be used to use the ERF, in which businesses need to have lost 60 per cent of their turnover to be eligible. So, even if a business was fortunate enough to not have been significantly impacted by restrictions, a smaller loss of income would still have a substantial impact, given the financial aspects of the past two years. The Federation of Small Businesses Wales is also calling on Welsh Government to review and increase the funding available to support businesses in the sector hit by COVID restrictions introduced over the festive period. They have stated that they are concerned by the, I quote, 'apparent open-ended nature of the existing restrictions. It is therefore important that Welsh Government outlines the conditions under which restrictions on Welsh businesses might be eased to allow them to plan for the future.' Minister, could you assure businesses across Wales that the Welsh Government will provide urgent additional support over and above what had been announced in the budget, should the current devastating restrictions continue?
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. A gaf i ddiolch i chi, Gweinidog, am eich datganiad chi heddiw? Mae'r ddwy flynedd ddiwethaf wedi bod ymysg y rhai anoddaf yr ydym ni erioed wedi eu gweld. Mae pandemig COVID-19 wedi effeithio ar bob un ohonom ni, mae cyfyngiadau wedi cyfyngu ar ein rhyddid, mae rhannau helaeth o'n cymdeithas ni wedi eu gorfodi i gau, ac mae gwasanaethau cyhoeddus wedi bod o dan bwysau enfawr. Mae ein gwasanaethau rheng flaen, yn ogystal â'n cymunedau, yn dal i wynebu heriau sylweddol wrth i ni symud drwy gam nesaf y pandemig. Rydym ni yn rhan o undeb ehangach o genhedloedd, a thrwy fod yn rhan o'r undeb hwn y mae Llywodraeth Cymru wedi bod mewn sefyllfa i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus a busnesau, yn ogystal ag i ymateb i'r pandemig. Rydym ni wedi gweld symiau sylweddol o arian yn llifo i Gymru oddi wrth Lywodraeth y DU ers dechrau'r pandemig, ac rwy'n croesawu'r £2.5 biliwn ychwanegol y flwyddyn ar gyfartaledd i Lywodraeth Cymru yn ystod cyfnod yr adolygiad o wariant yn fawr iawn, fel y cafodd ei gyhoeddi yn setliad y gyllideb yn ddiweddar, ac mae dadansoddiad cyllidol Cymru yn nodi bod hynny'n cyfateb i gynnydd cyfartalog o 3.1 y cant y flwyddyn bob blwyddyn yn ystod y cyfnod hwnnw. Yn y cyd-destun hwnnw, felly, Dirprwy Lywydd, rwy'n croesawu'r gwyliau ardrethi busnes y mae'r angen yn ddirfawr amdanyn nhw i helpu cwmnïau i adfer ar ôl heriau parhaus y pandemig, ynghyd â'r cynnydd yn y cyllid i'n hawdurdodau lleol sy'n darparu cynifer o wasanaethau allweddol mewn cymunedau ledled Cymru. Rwy'n credu y bydd pob un ohonom ni yn y Siambr rithwir hon yn croesawu'r £1.3 biliwn ychwanegol ar gyfer GIG Cymru dros y tair blynedd nesaf hefyd. Ond, wrth gwrs, Gweinidog, fel sy'n wir bob amser, yn y manylion y mae'r broblem, ac, fel yr oedd y Prif Weinidog yn sôn yn gynharach, fe geir cost cyfle bob amser wrth wneud penderfyniadau gwario, ac mae angen i ni ddeall beth allai'r rhain fod, ac rwy'n siŵr y bydd y gwaith hwnnw yn mynd rhagddo yn y pwyllgorau dros yr wythnosau nesaf. Er enghraifft, rwyf i wedi clywed pryderon gan nifer o berchnogion busnes yn fy etholaeth i na fyddai'r cymorth a gynigir gan y gronfa cadernid economaidd yn cwmpasu'r golled sylweddol o ran incwm y bu iddyn nhw ei dioddef yn ystod cyfnod y Nadolig, sydd, wrth gwrs, fel arfer yn helpu llawer o fusnesau lletygarwch drwy'r misoedd tawelach hynny ar ddechrau'r flwyddyn. Ceir pryderon hefyd ynghylch y meini prawf y mae'n rhaid eu defnyddio i gael defnyddio'r gronfa cadernid economaidd, lle mae angen i fusnesau fod wedi colli 60 y cant o'u trosiant i fod yn gymwys ar gyfer hynny. Felly, hyd yn oed os oedd busnes yn ddigon ffodus i beidio â bod wedi gweld effaith sylweddol iawn yn sgil y cyfyngiadau, byddai colled lai o incwm yn dal i gael effaith sylweddol, o ystyried agweddau ariannol y ddwy flynedd ddiwethaf. Mae Ffederasiwn Busnesau Bach Cymru yn galw ar Lywodraeth Cymru hefyd i adolygu a chynyddu'r cyllid sydd ar gael i gefnogi busnesau yn y sector sydd wedi eu taro gan y cyfyngiadau COVID a gafodd eu cyflwyno yn ystod cyfnod y Nadolig. Maen nhw wedi datgan eu bod nhw'n pryderu ynghylch, rwy'n dyfynnu, 'natur benagored dybiedig y cyfyngiadau presennol. Felly mae'n bwysig bod Llywodraeth Cymru yn amlinellu'r amodau ar gyfer llacio'r cyfyngiadau ar fusnesau yng Nghymru o bosibl i ganiatáu iddyn nhw gynllunio ar gyfer y dyfodol.' Gweinidog, a wnewch chi roi sicrwydd i fusnesau ledled Cymru y bydd Llywodraeth Cymru yn rhoi cymorth ychwanegol brys ar ben yr hyn a gafodd ei gyhoeddi yn y gyllideb, pe byddai'r cyfyngiadau dinistriol presennol hyn yn parhau?