English: National Obesity Awareness Week is about promoting the ways in which individuals, Government, and businesses can improve public health. The aim is to provide the information and resources that can bring about long-term positive changes. This is desperately needed in Wales also. There is a level of obesity in both children and adults that represents a major public health challenge. Nearly a quarter of people in Wales are currently classed as obese. Deputy Presiding Officer, according to the child measurement programme for Wales, more than 26 per cent of children in Wales are obese and overweight. What, actually, it is is what we take in and we don't take out in the body - actually, we don't burn calories. That is the area that we have to look at very carefully, and we have to start from the children, as my honourable colleagues have already mentioned. The children, when they go to primary schools - I think every school in Wales should have a trampoline. The children should enjoy the game and also burn their calories. Most of the school fields have gone for these developments for housing. For God's sake stop that nonsense and leave these playing fields for children to go and play in the grounds and make sure the calories are burned, as we did in our childhood. Basically, there are a lot of other things in life that we have to learn. Only standing for two or three hours a day - don't do anything - and, my friend, it will actually reduce 4 kg in a year in your body, if you just stand; pity we only stand here for five minutes. But if you add up in a year half an hour standing - ladies in the kitchen, children playing around, all these minor things. All these - [Interruption.] We must, basically - [Interruption.] Obesity is getting serious. We've got one doctor in this Chamber. There are very serious diseases that are directly linked to this problem - heart, lung, kidney, liver; you name it - there are serious fatal diseases. And the children, right from the age of 16 - and when you're young and smart, but, when you're 40 and above, you become obese. That is not right. It is actually not putting the body into active real life and then giving a contribution to the community. It is costing the British Government virtually - it is costing us, the Welsh Government, £1.4 million a week. The national health service - this is serious money. It is not a laughing point, my friends. It is a serious point: £1.4 million a week. Our NHS is actually under strain to look after these diseases directly linked with obesity. So, we have to do something about it. The British Heart Foundation says that Wales has the highest prevalence of heart failure in the United Kingdom, with more than 30,000 people diagnosed. What a shame. It is clear we need a programme of preventative initiatives to promote public health in Wales. But the Welsh Government approach to tackling obesity is delivering inconsistent results, with little sign of the level declining. The proposed Public Health (Wales) Bill has already been criticised for not including any provision aimed specifically at tackling obesity. We need a strategy in educating people and this must start in our schools, as I said earlier. Deputy Presiding Officer, there are other areas, there are many areas in the world - . The Chinese - when you go to China, India and other countries, you go out in the morning and the parks are full of people doing exercises. But look at our parks, our areas. We've got beautiful landscapes in Wales, but I've yet to see the people going out and doing some exercises. What's the problem? This is some - [Interruption.] Why are we spending money? It won't cost us anything. Just come out in your gardens and do some exercise. I know I'm not the right example myself, but - [Interruption.] I must admit - [Interruption.] We must do what we preach, but the fact is, our children - we're talking of a generation, believe me. Ladies who are obese, it's actually not helping for our next generation. Those of child-bearing age get problems; they cannot produce more children. Obesity is one of the direct - [Interruption.] The doctor is there. The doctor is sitting there. You can confirm with the doctor. This actually is declining. There is also - [Interruption.] There are, I said, many problems, directly linked, in health, directly to obesity. Deputy Presiding Officer, the last point is that we must support -
Welsh: Mae Wythnos Genedlaethol Ymwybyddiaeth Gordewdra yn ymwneud â hyrwyddo'r ffyrdd y gall unigolion, y Llywodraeth a busnesau wella iechyd y cyhoedd. Y nod yw darparu'r wybodaeth a'r adnoddau a all greu newidiadau cadarnhaol hirdymor. Mae gwir angen hyn yng Nghymru hefyd. Mae yna lefel o ordewdra mewn plant ac oedolion sy'n her fawr i iechyd y cyhoedd. Mae bron i chwarter pobl Cymru yn cael eu hystyried yn ordew ar hyn o bryd. Ddirprwy Lywydd, yn ôl Rhaglen Mesur Plant Cymru, mae mwy na 26 y cant o blant Cymru yn ordew ac yn rhy drwm. Yr hyn ydyw mewn gwirionedd yw'r hyn rydym yn ei gymryd i mewn a'r hyn nad ydym yn ei dynnu allan yn y corff - mewn gwirionedd, nid ydym yn llosgi calorïau. Dyna'r maes y mae'n rhaid i ni edrych arno'n ofalus iawn, ac mae'n rhaid i ni ddechrau gyda'r plant, fel y mae fy nghyd-Aelodau anrhydeddus wedi'i grybwyll eisoes. Mae'r plant, pan fyddant yn mynd i ysgolion cynradd - rwy'n credu y dylai pob ysgol yng Nghymru feddu ar drampolîn. Dylai'r plant fwynhau'r chwarae a llosgi eu calorïau hefyd. Mae'r rhan fwyaf o gaeau ysgol wedi mynd ar gyfer datblygiadau tai. Er mwyn Duw, rhowch y gorau i nonsens o'r fath a gadewch y caeau chwarae hyn i blant fynd i chwarae ar dir yr ysgol a gwneud yn siŵr fod y calorïau'n cael eu llosgi, fel y gwnaethom ni yn ystod ein plentyndod. Yn y bôn, mae yna lawer o bethau eraill mewn bywyd sy'n rhaid i ni ddysgu. Dim ond sefyll am ddwy neu dair awr y dydd - peidio â gwneud unrhyw beth - a fy ffrind, bydd yn cael gwared ar 4 kg mewn blwyddyn yn eich corff mewn gwirionedd, os ydych yn sefyll; trueni nad ydym ond yn sefyll yma am bum munud. Ond os adiwch mewn blwyddyn hanner awr o sefyll - menywod yn y gegin, plant yn chwarae, yr holl fân bethau hyn. Yr holl - [Torri ar draws.] Rhaid i ni, yn y bôn - [Torri ar draws.] Mae gordewdra yn tyfu'n broblem ddifrifol. Mae gennym un meddyg yn y Siambr hon. Mae yna glefydau difrifol iawn sy'n cysylltu'n uniongyrchol â'r broblem hon - y galon, yr ysgyfaint, yr arennau, yr afu; pa un bynnag - mae yna glefydau angheuol difrifol. A'r plant, o 16 oed - a phan fyddwch yn ifanc ac yn olygus, ond pan fyddwch yn 40 a hŷn fe fyddwch yn mynd yn ordew. Nid yw hynny'n iawn. Mewn gwirionedd nid yw'n rhoi'r corff mewn bywyd gweithgar go iawn ac yna cyfrannu at y gymuned. Mae'n costio i Lywodraeth Prydain bron - mae'n costio i ni, Lywodraeth Cymru, £1.4 miliwn yr wythnos. Y gwasanaeth iechyd gwladol - mae hwn yn arian mawr. Nid yw'n destun chwerthin, fy ffrindiau. Mae'n bwynt difrifol: £1.4 miliwn yr wythnos. Mae ein GIG o dan bwysau i ofalu am y clefydau hyn sy'n uniongyrchol gysylltiedig â gordewdra. Felly, mae'n rhaid i ni wneud rhywbeth am y peth. Dywed Sefydliad Prydeinig y Galon mai gan Gymru y mae'r nifer uchaf o achosion o fethiant y galon yn y Deyrnas Unedig, gyda mwy na 30,000 o bobl yn cael diagnosis. Dyna drueni. Mae'n amlwg fod angen rhaglen o fentrau ataliol i hybu iechyd y cyhoedd yng Nghymru. Ond mae dull Llywodraeth Cymru o fynd i'r afael â gordewdra yn cyflawni canlyniadau anghyson, heb fawr o arwydd y bydd y lefel yn gostwng. Mae'r Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) arfaethedig eisoes wedi cael ei feirniadu am beidio â chynnwys unrhyw ddarpariaeth sy'n anelu'n benodol at fynd i'r afael â gordewdra. Mae arnom angen strategaeth ar gyfer addysgu pobl a rhaid i hyn ddechrau yn ein hysgolion, fel y dywedais yn gynharach. Ddirprwy Lywydd, mae yna ardaloedd eraill, mae yna lawer o ardaloedd yn y byd - . Mae'r Tseiniaid - pan ewch i Tsieina, India a gwledydd eraill, byddwch yn mynd allan yn y bore ac mae'r parciau'n llawn o bobl yn gwneud ymarferion. Ond edrychwch ar ein parciau, ein hardaloedd. Mae gennym dirweddau hardd yng Nghymru, ond rwyf eto i weld y bobl yn mynd allan i wneud ymarfer corff. Beth yw'r broblem? Mae hyn yn - [Torri ar draws.] Pam rydym yn gwario arian? Ni fydd yn costio dim i ni. Dowch allan i'ch gerddi a gwnewch rywfaint o ymarfer corff. Rwy'n gwybod nad fi yw'r enghraifft iawn fy hun, ond - [Torri ar draws.] Rhaid i mi gyfaddef - [Torri ar draws.] Mae'n rhaid i ni wneud yr hyn rydym yn ei bregethu, ond y ffaith yw, mae ein plant - rydym yn sôn am genhedlaeth, credwch fi. Menywod sy'n ordew, nid yw'n helpu ar gyfer ein cenhedlaeth nesaf. Mae'r rhai o oedran cael plant yn cael problemau; nid ydynt yn gallu cynhyrchu mwy o blant. Mae gordewdra yn un o'r achosion uniongyrchol - [Torri ar draws.] Mae'r meddyg yno. Mae'r meddyg yn eistedd yno. Gallwch gadarnhau hyn gyda'r meddyg. Mae hyn yn dirywio mewn gwirionedd. Mae yna hefyd - [Torri ar draws.] Fel y dywedais, mae yna lawer o broblemau yn uniongyrchol gysylltiedig, o ran iechyd, â gordewdra. Ddirprwy Lywydd, y pwynt olaf yw bod yn rhaid i ni gefnogi -