English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and thank you to all Members who've taken part in the debate. I think in this very challenging economic climate how we respond to the challenges and the investments we make now will absolutely determine the viability of the public sector and our collective future in Wales. We know that decisions we make today will either usher in a new era of collaboration and efficiency, or they'll lock us into an outdated and, ultimately, more carbon expensive pathway, which will then threaten the delivery of key services. If I can just turn to the amendments. We won't be supporting the first amendment. The approach to carbon budgets, as David Melding pointed out, is following the timeline set within the Environment (Wales) Act 2016. The timing of the regulations was previously discussed and voted on when that legislation went through in the previous Assembly. I'm not going to look to bring the carbon budget setting forward. I think we need to make sure that those budgets and the interim targets are at the right levels. They need to be based on robust evidence and, as you said, we do have until the end of 2018. So, that work is ongoing. We won't be supporting amendment 2. Carbon budgets will fully incorporate the provisions within the well-being of future generations Act. I am working with the Future Generations Commissioner for Wales, who is watching us very closely, believe me, in the decarbonisation area, to ensure that we do fully embed all principles and goals within the Act in all our decarbonisation work, not just within the public sector. We will not be supporting the third amendment. In considering whether the Welsh Government should either develop or promote a public energy company, it's really important to be very clear about the purpose of such a body and the potential benefits, risks and costs. Many of the functions proposed by Ynni Cymru are already being taken forward by Welsh Government-funded programmes of support, such as our Warm Homes programme, the Local Energy Service and the Green Growth Wales public sector support office. Colleagues will be aware from previous discussions that we've had a series of events to initiate a stakeholder conversation in March this year, and that was about the potential for such an energy company for Wales, and how this might fit with our role in advancing the process of the decarbonisation of the energy system in Wales. And I think what those events did, really, was provide a very clear consensus around the risks, the challenges and the tensions inherent in Welsh Government setting up and then running an energy supply company, which would heavily outweigh, I think, the potential benefits of doing so. And I think the message that I took away from those events is that we need to focus our resources on filling the gaps, linking up and supporting things that wouldn't happen naturally. We will be supporting amendment 4. Actions taken to reduce carbon emissions can also address emissions of air pollutants, and it is important to maximise synergies and avoid unintended negative effects. We will be taking a collaborative approach in the development of our clean air zone framework for Wales and, again, that work will be reflected in the Brexit stakeholder working group on air and climate. We'll be supporting amendment 5. We do have support available to the public sector to utilise to deliver electric vehicle charging points, for instance, on their premises, for employees and visitors. And we supported NRW's Carbon Positive project, which I referred to in my opening remarks, and that led to the installation of such infrastructure. It's not hugely complex, it's not cost prohibitive, and I do expect the public sector to simply deliver on that. And we will be supporting amendment 6. Our Smart Living programme is working with the public sector, academia and business to deliver a range of smart demonstrators, including ambitions around hydrogen. Hydrogen may well be an important energy carrier and storage medium in the future, and as part of this work, we've set up a hydrogen reference group that is convening stakeholders right across the sector, with the aim of delivering a hydrogen demonstrator that could involve transport. If I can just turn to Members' comments, I think David Melding absolutely grasped why we're doing this with the public sector, even though it accounts for only 1 per cent of our emissions; it is that multiplication factor that you spoke about. And I am, just to reassure you, working very closely with the Cabinet Secretary for Finance and Local Government to align our finance budgets and our carbon budgets going forward. Simon Thomas referred to staff commuting, for instance, and again talked about the NRW Carbon Positive project. It was very impressive the work that they'd done around their staff commuting, getting the infrastructure around low-carbon vehicles. I've asked officials to look at doing a similar project across the Welsh Government estate and our officials, and I think we'll be quite shocked to see what comes out of that. I'm currently going through a procurement process to have electric vehicle charging points put in our estate, and I'm hoping that will be completed by the autumn. Mike Hedges reiterated that we can't just have business as usual and the reasons for that. It's not just about jobs and opportunities that a low-carbon economy brings forward; it is about the health benefits, and Gareth Bennett referred to the need to look at air quality within that. And that's why we're supporting amendment 4. Jenny Rathbone talked about wood being used for the construction of houses, and I'm very keen to see that. And in my bilaterals with not just the Cabinet Secretaries but Ministers also, this is something that we're very keen on. Julie James and I had a long discussion about skills, because it's really important that the skills to do that are there. I was very pleased to open Pentre Solar last year, which are houses in west Wales that have been constructed through timber. I absolutely agree with you that we need to grow more trees, and you're right: the policies that we're doing now are very long term; we're talking about 30 years. Last week, I managed to get Confor and NRW in the same room, because it's really important that we're not only planting more trees, but we're planting the right trees in the right places going forward. I mentioned that our ambition is for the Welsh public sector to be carbon neutral by 2030. I think I've set out the evidence that shows that the sector really does have substantial influence in this area, and it's really important that they show that leadership. And I'd just like to urge all colleagues to respond to the call for evidence on the public sector decarbonisation, so that we have that wide breadth of evidence to consider how we can deliver on this very important issue. Diolch.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch i'r holl Aelodau sydd wedi cymryd rhan yn y ddadl. Yn yr hinsawdd economaidd heriol iawn sydd ohoni, rwy'n credu y bydd y ffordd y byddwn ni'n ymateb i'r heriau a'r buddsoddiadau a wnawn yn awr yn sicr yn pennu dichonoldeb y sector cyhoeddus a'n dyfodol ar y cyd yng Nghymru. Fe wyddom ni y bydd y penderfyniadau a wnawn heddiw naill ai yn arwain at gyfnod newydd o gydweithio ac effeithlonrwydd, neu y byddant yn ein caethiwo i ffordd hen ffasiwn ac, yn y pen draw, drutach o ran carbon, a fydd wedyn yn bygwth darpariaeth gwasanaethau allweddol. Os caf i droi at y gwelliannau. Ni fyddwn yn cefnogi'r gwelliant cyntaf. Rydym ni'n mynd i'r afael â'r cyllidebau carbon, fel y dywedodd David Melding, yn unol â'r amserlen a bennwyd yn Neddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Trafodwyd a phleidleisiwyd ar amseriad y rheoliadau eisoes pan aeth y ddeddfwriaeth drwy'r Cynulliad blaenorol. Nid wyf am geisio symud amserlen y gyllideb garbon ymlaen. Rwy'n credu bod angen i ni sicrhau bod y cyllidebau hynny a'r targedau interim ar y lefelau cywir. Mae angen iddyn nhw fod yn seiliedig ar dystiolaeth gadarn ac, fel y dywedasoch chi, mae gennym ni hyd at ddiwedd 2018. Felly, mae'r gwaith hwnnw'n parhau. Ni fyddwn yn cefnogi gwelliant 2. Bydd cyllidebau carbon yn ymgorffori'r darpariaethau Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol yn llawn. Rwy'n gweithio gyda Chomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru, sydd, credwch chi fi, yn ein gwylio yn fanwl iawn, ym maes datgarboneiddio, i sicrhau ein bod yn ymgorffori'n llawn holl egwyddorion a nodau'r Ddeddf yn ein holl waith datgarboneiddio, nid yn unig yn y sector cyhoeddus. Ni fyddwn yn cefnogi'r trydydd gwelliant. Wrth ystyried pa un a ddylai Llywodraeth Cymru naill ai ddatblygu neu hyrwyddo cwmni ynni cyhoeddus, mae'n hollbywsig bod yn glir iawn ynghylch diben corff o'r fath a'r manteision, y peryglon a'r costau posibl. Mae llawer o'r swyddogaethau a gynigiwyd gan Ynni Cymru eisoes yn cael eu datblygu drwy raglenni cymorth a ariennir gan Lywodraeth Cymru, megis ein rhaglen Cartrefi Cynnes, y Gwasanaeth Ynni Lleol a swyddfa gymorth Twf Gwyrdd Cymru ar gyfer y sector cyhoeddus. Bydd cyd-Aelodau yn ymwybodol o drafodaethau blaenorol ein bod wedi cael cyfres o ddigwyddiadau i gychwyn sgwrs gyda rhanddeiliaid ym mis Mawrth eleni, ac roedd hynny yn ymwneud â'r posibilrwydd o sefydlu cwmni ynni o'r fath ar gyfer Cymru, a sut y gallai hynny gyd-fynd â'n swyddogaeth o ran hyrwyddo'r broses o ddatgarboneiddio'r system ynni yng Nghymru. Ac rwy'n meddwl mai'r hyn a wnaeth y digwyddiadau hynny, mewn gwirionedd, oedd rhoi consensws clir iawn ynghylch y peryglon, yr heriau a'r tensiynau anorfod petai Llywodraeth Cymru yn sefydlu ac yna'n rhedeg cwmni cyflenwi ynni, a fyddai'n gorbwyso'n gryf iawn, rwy'n tybio, y manteision posibl o wneud hynny. Ac rwy'n credu mai'r neges a gefais i yn y digwyddiadau hynny yw bod angen i ni ganolbwyntio ein hadnoddau ar lenwi'r bylchau, gan gysylltu a chefnogi pethau na fyddai'n digwydd yn naturiol. Byddwn yn cefnogi gwelliant 4. Mae modd i ymdrechion a wneir i leihau allyriadau carbon fynd i'r afael hefyd ag allyriadau o lygryddion aer, ac mae'n bwysig bod cymaint â phosib o gyd-dynnu ac o osgoi effeithiau negyddol anfwriadol. Byddwn yn cydweithio i ddatblygu ein fframwaith parthau aer glân i Gymru ac, unwaith eto, caiff y gwaith hwnnw ei adlewyrchu yn y gweithgor rhanddeiliaid Brexit ar yr aer a'r hinsawdd. Byddwn yn cefnogi gwelliant 5. Mae cefnogaeth ar gael i'r sector cyhoeddus addasu er mwyn cyflwyno mannau i wefrio cerbydau trydan, er enghraifft, yn eu safleoedd, ar gyfer gweithwyr ac ymwelwyr. Ac rydym ni'n cefnogi prosiect Carbon Cadarnhaol Cyfoeth Naturiol Cymru, y cyfeiriais i ato yn fy sylwadau agoriadol, ac a arweiniodd at osod seilwaith o'r fath. Nid yw hyn yn eithriadol o gymhleth, nid yw'n rhy ddrud, ac rwy'n disgwyl yn syml i'r sector cyhoeddus gyflawni hynny. A byddwn yn cefnogi gwelliant 6. Mae ein rhaglen Byw yn Glyfar yn gweithio gyda'r sector cyhoeddus, y byd academaidd a busnesau i gyflwyno ystod o ddyfeisiau arddangos clyfar, gan gynnwys uchelgeisiau o ran hydrogen. Mae'n bosibl y bydd hydrogen yn bwysig yn y dyfodol fel cyfrwng i gludo a storio ynni, ac yn rhan o'r gwaith hwn, rydym ni wedi sefydlu grŵp cyfeirio hydrogen sy'n cynnwys rhanddeiliaid o bob rhan o'r sector, gyda'r nod o gyflwyno arddangosydd hydrogen a allai gynnwys trafnidiaeth. Os caf i droi at sylwadau'r Aelodau, rwy'n credu bod David Melding wedi deall yn union pam yr ydym ni'n gwneud hyn gyda'r sector cyhoeddus, er ei fod yn cyfrif am ddim ond 1 y cant o'n hallyriadau; mae a wnelo â'r ffactor lluosogi y soniasoch chi amdano. A, dim ond i dawelu eich meddwl, rwy'n gweithio'n agos iawn gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol i gael gwell perthynas yn y dyfodol rhwng ein cyllidebau cyllid a'n cyllidebau carbon. Fe gyfeiriodd Simon Thomas at staff yn cymudo, er enghraifft, ac fe siaradodd hefyd am brosiect Carbon Cadarnhaol Cyfoeth Naturiol Cymru. Roedd y gwaith a wnaethon nhw o ran bod eu staff yn cymudo a gosod y seilwaith o ran cerbydau carbon isel yn drawiadol iawn. Rwyf wedi gofyn i swyddogion ystyried gwneud prosiect tebyg ar draws ystâd Llywodraeth Cymru a chyda'n swyddogion, ac rwy'n meddwl y bydd hi'n dipyn o syndod i ni weld beth ddaw o hynny. Ar hyn o bryd rwy'n mynd trwy broses gaffael i osod mannau gwefru cerbydau trydan ar draws ein hystâd, ac rwy'n gobeithio y caiff hyn ei gwblhau erbyn yr hydref. Pwysleisiodd Mike Hedges na allwn ni ddal ati fel yr ydym ni a'r rhesymau am hynny. Mae a wnelo hyn nid yn unig â'r swyddi a'r cyfleoedd fyddai'n deillio o economi carbon isel; mae'n ymwneud â'r manteision iechyd, ac fe gyfeiriodd Gareth Bennett at yr angen i edrych ar ansawdd yr aer yn rhan o hynny. A dyna pam yr ydym yn cefnogi gwelliant 4. Soniodd Jenny Rathbone am ddefnyddio coed ar gyfer adeiladu tai, ac rwy'n awyddus iawn i weld hynny. Ac yn fy nhrafodaethau gyda nid yn unig Ysgrifenyddion y Cabinet ond Gweinidogion hefyd, mae hyn yn rhywbeth yr ydym ni'n frwdfrydig iawn yn ei gylch. Cafodd Julie James a minnau drafodaeth hir am sgiliau, gan ei bod hi'n bwysig iawn bod y sgiliau i wneud hynny yn bodoli. Roeddwn i'n falch iawn o gael agor Pentre Solar y llynedd, sef tai yn y gorllewin sydd wedi eu hadeiladu o goed. Cytunaf yn llwyr â chi fod angen i ni dyfu mwy o goed, ac rydych chi'n iawn: mae'r polisïau yr ydym ni'n eu gweithredu nawr yn rhai tymor hir iawn; rydym ni'n sôn am 30 mlynedd. Yr wythnos diwethaf, llwyddais i gael Confor a Chyfoeth Naturiol Cymru i'r un ystafell, gan ei bod hi'n bwysig iawn nad ydym ni'n plannu mwy o goed yn unig, ond ein bod yn plannu'r coed iawn yn y lleoedd iawn yn y dyfodol. Soniais mai ein huchelgais yw i'r sector cyhoeddus yng Nghymru fod yn garbon niwtral erbyn 2030. Rwy'n credu fy mod i wedi amlygu'r dystiolaeth sy'n dangos bod y sector wir yn cael dylanwad sylweddol yn y maes hwn, ac mae'n bwysig iawn eu bod yn dangos yr arweinyddiaeth honno. Ac fe hoffwn i annog pob cyd-Aelod i ymateb i'r alwad am dystiolaeth ynglŷn â datgarboneiddio'r sector cyhoeddus, er mwyn i ni gael yr ystod eang o dystiolaeth honno er mwyn i ni allu ystyried sut y gallwn ni fynd i'r afael â'r mater pwysig iawn hwn. Diolch.