English: Can I thank David Melding for his contribution? If my diary allows, I'd very much like to take up the invitation in July. Something in the region of 1,000 people in Wales are employed in bookshops and by publishers. This is a significant number, but, as I said earlier, it's of greater significance to some of those rural communities that really do depend on a vibrant town centre or town high street, and based on, in turn, a vibrant and mixed economy. Bookshops are incredibly important. I go to places like Hay-on-Wye or, indeed, to towns closer to where I live, such as Mold, and those independent bookshops are absolutely crucial in adding value to the cultural and retail offer of town centres. The review does make recommendations primarily focused on what the Welsh Books Council can do to support the publishing sector and independent bookstores to rise to the challenge of wholesale threats, but also to become more innovative and more distinctive in the offer. It's not just about taking the established approach of diversifying what you offer, although that can be successful. Again, in some towns, there are independent bookstores that have cafes, and it can work in some areas, but it goes beyond that; it's about embracing innovation in terms of how you offer a service that is bespoke and truly independent. As we look, across Government, at the changing face and nature of the working environment and changes in terms of retail and the high street, I think it's important that we support - through not just the Welsh Books Council, but other organisations and bodies, such as Business Wales - local independent bookshops to become vibrant not just in the daytime but also potentially in the evening as well. We're trying to encourage right now the night-time economy in our high streets, and I think bookshops, as well as other retailers, can offer a distinctive evening opportunity for people to gather, for people to learn and for people to purchase. This was established in the United States many, many years ago, but it was driven largely by the multinationals who offered a coffee shop in every one of their huge gargantuan bookstores, but, thankfully, local independent bookstores in the United States responded, they competed, and, as a consequence, many are thriving. I'd like to see the same in Wales.
Welsh: Hoffwn ddiolch i David Melding am ei gyfraniad. Os bydd fy nyddiadur yn caniatáu, byddwn i'n falch iawn o dderbyn y gwahoddiad ym mis Gorffennaf. Mae rhyw 1,000 o bobl yng Nghymru wedi'u cyflogi mewn siopau llyfrau a chyhoeddwyr. Mae hyn yn nifer sylweddol, ond, fel y dywedais yn gynharach, mae'n fwy arwyddocaol i rai o'r cymunedau gwledig hynny sy'n wirioneddol ddibynnu ar ganol tref neu stryd fawr fywiog, ac wedi'i seilio, yn ei dro, ar economi fywiog ac amrywiol. Mae siopau llyfrau yn hynod o bwysig. Rwy'n mynd i leoedd fel y Gelli Gandryll, neu, yn wir, i drefi yn nes at fy nghartref, megis yr Wyddgrug, ac mae'r siopau llyfrau annibynnol hynny yn gwbl hanfodol i ychwanegu gwerth at y cynnig diwylliannol a manwerthu sydd yng nghanol trefi. Mae'r adolygiad yn gwneud argymhellion sy'n canolbwyntio'n bennaf ar beth y gall Cyngor Llyfrau Cymru ei wneud i gefnogi'r sector cyhoeddi a siopau llyfrau annibynnol i ymateb i'r her a geir yn sgil bygythiad cyfanwerthu, ond hefyd i fod yn fwy arloesol ac yn fwy penodol o ran yr arlwy. Nid yw'n ymwneud dim ond â defnyddio'r dull sefydledig o arallgyfeirio yr hyn yr ydych yn ei gynnig, er y gall hynny fod yn llwyddiannus. Unwaith eto, mewn rhai trefi, mae gan rai siopau llyfrau annibynnol gaffis, a gall hynny weithio mewn rhai ardaloedd, ond mae'n mynd y tu hwnt i hynny; mae'n ymwneud â hyrwyddo arloesedd o ran sut yr ydych yn cynnig gwasanaeth sy'n bwrpasol ac yn wirioneddol annibynnol. Wrth i ni edrych, ar draws y Llywodraeth, ar wedd a natur newidiol yr amgylchedd gwaith a newidiadau o ran manwerthu a'r stryd fawr, rwy'n credu ei bod yn bwysig i ni gefnogi - nid yn unig trwy Cyngor Llyfrau Cymru, ond hefyd trwy sefydliadau a chyrff eraill, megis Busnes Cymru - siopau llyfrau annibynnol lleol i ffynnu, nid yn unig yn ystod y dydd, ond gyda'r nos hefyd o bosibl. Ar hyn o bryd, rydym yn ceisio annog yr economi nos ar ein stryd fawr, ac rwy'n credu y gall siopau llyfrau, yn ogystal â manwerthwyr eraill, gynnig cyfle unigryw i bobl ddod at ei gilydd gyda'r nos, i ddysgu ac i brynu. Cafodd hyn ei sefydlu yn yr Unol Daleithiau flynyddoedd lawer iawn yn ôl, ond fe'i sbardunwyd i raddau helaeth gan y cwmnïau amlryngwladol a oedd yn cynnig siop goffi ym mhob un o'u siopau llyfrau enfawr, ond, diolch i'r drefn, ymatebodd siopau llyfrau annibynnol lleol yn yr Unol Daleithiau, gwnaethant gystadlu, ac, o ganlyniad i hyn, mae llawer yn ffynnu. Hoffwn i weld yr un peth yn digwydd yng Nghymru.