English: A simple answer to Neil McEvoy: nuclear fission, no, nuclear fusion, yes. And I think that I still support us making further progress on turning hydrogen via nuclear fusion into energy. But I really fully support the fracking ban in Wales. We can take climate change seriously and attempt to stop the world's temperature increase, or we can support fracking. We can't do both. Fracking: you drill down into the earth, a high-pressure water mixture is directed at the rock to release the gas inside; you send water, sand and chemicals into the rock at high pressure, and you can either do it vertically or horizontally. In a world short of clean water, is fracking a good idea? In the US, the United States Environmental Protection Agency found a median of 14 chemicals for each sample it took. The most common were methanol, hydrochloric acid and hydro-treated light petroleum distillates. Water contamination has been one of the biggest environmental concerns, and where some of the most best known incidents have occurred. An investigation by the US Environmental Protection Agency concluded in 2016 that, in some cases, fracking had harmed drinking water supplies. Is that a risk we are prepared to take? Earthquakes caused by hydraulic fracturing have been another big concern. While the two earthquakes in 2011 that led to the UK's fracking moratorium were both ranked minor on the Richter scale, the US has experienced much stronger ones. Oklahoma experts have reported a thousand years' worth of quakes in two years because of fracking there. Is this a risk we want to take with the people of Wales and with our country? They've got a situation in Rebecca Evans's constituency where people have been considering fracking in that area. My constituents, as well as hers, are very much opposed to fracking taking place there. And if I don't want it to take place in my constituency or near my constituency, I don't want it to take place at or near anybody else's. On the M4 black route, I am a convincible sceptic. Is it serendipity that where on the M4 there are lots of junction close together and two lanes, we have traffic jams? Why is there a traffic problem on the M4 around Newport? I was once told by a Welsh Government Minister - not the Minister who will be replying - that it was because a lot of vehicles were using the road. Whilst that simplistic statement is obviously correct, what we really need to know is where they are moving between, why they are using the M4, and whether there are other alternatives in both mode of travel and route that can be used. Why do people, like myself, travelling west of Neath, coming from the west midlands and from the north of England, go all the way down to the M4 and turn right, rather than going across the Heads of the Valleys road? Is it because our sat navs send us that way? That in itself is a problem. You could reduce the number of people using the M4 if you had alternative routes, and people aren't using alternative routes. These are questions that need answering. On the blue route, it will not work. Traffic does not generally leave a motorway for a distributor road. What can be done to reduce traffic at key times on the M4 around Newport? Can improved signage of other routes help? Will creating a new road create more traffic? This is without looking at the environmental damage and the cost of building it. We've seen the M25, which was a brilliant idea and which was going to take all the traffic problems around the south-east of England and put a stop to them. Well, I'm not quite sure that's actually worked. I think the M25 is often described as a very large car park. The value of a road is calculated by the time saved that is considered to be productive. For many people, including myself, if I leave 10 minutes later in the morning and go home 10 minutes earlier at night, all it achieves is 10 minutes extra in bed and 10 minutes longer reading the newspaper or watching television. Both are very good for me as an individual, but I'm not sure that either are productive for our economy. My view on retrofitting housing I went through in great detail. I think, really, strengthening building regulations to achieve the objective of near-zero-energy buildings. As I said in great detail earlier, most houses that people will be living in in 2050 are built now. In some areas, there will be more people in nineteenth century housing than twenty-first century houses, so we've got to retrofit. A report published by the Technology Strategy Board looked at the results of the Retrofit for the Future competition, which was co-ordinated by the board and facilitated the retrofit of more than 100 houses across the UK. The aim was to achieve an 80 per cent reduction in carbon dioxide emissions for each property involved in the programme, and to promote collaboration between housing providers, designers, contractors and researchers, while at the same time helping to stimulate new business opportunities to retrofit the market. I think we really do need to have a co-ordinated approach, and one of the most important things is whether we can cut down on carbon emissions, and that means we have to travel less by car, and we also have to have housing that gives out zero carbon or very close to zero carbon.
Welsh: Ateb syml i Neil McEvoy: ymholltiad niwclear, na, ymasiad niwclear, ie. Ac rwy'n credu fy mod yn dal i gefnogi gwneud cynnydd pellach ar droi hydrogen yn ynni trwy ymasiad niwclear. Ond rwy'n cefnogi'r gwaharddiad ar ffracio yng Nghymru yn llwyr. Gallwn fod o ddifrif ynglŷn â newid hinsawdd a cheisio atal tymheredd y byd rhag codi, neu gallwn gefnogi ffracio. Ni allwn wneud y ddau. Ffracio: rydych yn drilio i mewn i'r ddaear, caiff cymysgedd dŵr dan bwysedd uchel ei anelu at y graig i ryddhau'r nwy y tu mewn; rydych yn gyrru dŵr, tywod a chemegau i mewn i'r graig ar wasgedd uchel, a gallwch ei wneud yn llorweddol neu'n fertigol. Mewn byd sy'n brin o ddŵr glân, a yw ffracio'n syniad da? Yn yr UDA, gwelodd Asiantaeth Diogelu'r Amgylchedd ganolrif o 14 o gemegion ar gyfer pob sampl a gymerodd. Y mwyaf cyffredin oedd methanol, asid hydroclorig a distylladau petrolewm ysgafn wedi'u trin â dŵr. Halogiad dŵr yw un o'r pryderon amgylcheddol mwyaf wedi bod, a lle digwyddodd rhai o'r digwyddiadau mwyaf adnabyddus. Daeth ymchwiliad gan Asiantaeth Diogelu'r Amgylchedd yr UDA i'r casgliad yn 2016 fod ffracio wedi niweidio cyflenwadau dŵr yfed mewn rhai achosion. A yw honno'n risg rydym yn barod i'w chymryd? Testun pryder mawr arall yw daeargrynfeydd a achosir gan hollti hydrolig. Er bod y ddau ddaeargryn yn 2011 a arweiniodd at foratoriwm y DU ar ffracio wedi'u graddio'n rhai bach ar y raddfa Richter, mae'r Unol Daleithiau wedi profi rhai llawer cryfach. Mae arbenigwyr yn Oklahoma wedi nodi gwerth mil o flynyddoedd o ddaeargrynfeydd mewn dwy flynedd oherwydd ffracio yno. A yw hon yn risg rydym am ei chymryd i bobl Cymru a'n gwlad? Mae ganddynt sefyllfa yn etholaeth Rebecca Evans lle mae pobl wedi bod yn ystyried ffracio yn yr ardal honno. Mae fy etholwyr i, yn ogystal â'i rhai hi yn wrthwynebus iawn i ffracio ddigwydd yno. Ac os nad wyf eisiau iddo ddigwydd yn fy etholaeth i neu ger fy etholaeth i, nid wyf am iddo ddigwydd yn etholaeth rhywun arall neu'n agos at etholaeth rhywun arall. Ar lwybr du yr M4, rwy'n sgeptig a allai gael ei berswadio. A yw'n gyd-ddigwyddiad fod gennym dagfeydd traffig lle ceir llawer o gyffyrdd yn agos at ei gilydd a dwy lôn ar yr M4? Pam fod problem draffig ar yr M4 o amgylch Casnewydd? Dywedwyd wrthyf unwaith gan Weinidog yn Llywodraeth Cymru - nid y Gweinidog a fydd yn ateb - fod hynny'n digwydd oherwydd bod llawer o gerbydau'n defnyddio'r ffordd. Er bod y datganiad syml hwnnw'n amlwg yn gywir, mae gwir angen inni wybod rhwng pa leoedd y maent yn symud, pam eu bod yn defnyddio'r M4 , ac a oes dewisiadau eraill o ran y dull o deithio a'r llwybr y gellir ei ddefnyddio. Pam fod pobl, fel fi fy hun, wrth deithio i'r gorllewin o Gastell-nedd, wrth ddod o orllewin canolbarth Lloegr a gogledd Lloegr, yn mynd yr holl ffordd i lawr at yr M4 ac yn troi i'r dde, yn hytrach na mynd ar draws ffordd Blaenau'r Cymoedd? Ai oherwydd bod ein hoffer llywio â lloeren yn ein cyfeirio y ffordd honno? Mae hynny ynddo'i hun yn broblem. Gallech leihau nifer y bobl sy'n defnyddio'r M4 pe bai gennych lwybrau amgen, ac nid yw pobl yn defnyddio llwybrau amgen. Mae'r rhain yn gwestiynau sydd angen eu hateb. Ar y llwybr glas, ni fydd yn gweithio. Yn gyffredinol, nid yw traffig yn gadael traffordd i fynd ar ffordd ddosbarthu. Beth y gellir ei wneud i leihau traffig ar adegau allweddol ar yr M4 o amgylch Casnewydd? A allai gwella'r arwyddion at lwybrau eraill helpu? A fydd creu ffordd newydd yn creu rhagor o draffig? Hyn heb edrych ar y difrod amgylcheddol a chost ei hadeiladu. Rydym wedi gweld yr M25, a oedd yn syniad gwych ac a oedd yn mynd i roi diwedd ar y problemau traffig o gwmpas de-ddwyrain Lloegr. Wel, nid wyf yn hollol siŵr fod hynny wedi gweithio. Rwy'n credu bod yr M25 yn aml yn cael ei disgrifio fel maes parcio mawr iawn. Cyfrifir gwerth ffordd yn ôl yr amser a arbedir yr ystyrir ei fod yn gynhyrchiol. I lawer o bobl, gan fy nghynnwys i, os gadawaf 10 munud yn hwyrach yn y bore a dychwelyd adref 10 munud yn gynharach yn y nos, y cyfan y mae'n ei gyflawni yw 10 munud yn ychwanegol yn y gwely a 10 munud yn hwy yn darllen y papur newydd neu'n gwylio'r teledu. Mae'r ddau'n dda iawn i mi fel unigolyn, ond nid wyf yn siŵr eu bod yn gynhyrchiol i'n heconomi. Rwyf wedi bod drwy fy marn ar ôl-osod tai yn fanwl iawn. Rwy'n credu mewn cryfhau'r rheoliadau adeiladu er mwyn cyflawni'r amcan o adeiladau bron yn ddi-ynni. Fel y dywedais yn fanwl iawn yn gynharach, mae'r rhan fwyaf o'r tai y bydd pobl yn byw ynddynt yn 2050 wedi'u hadeiladu yn barod. Mewn rhai ardaloedd, bydd mwy o bobl yn byw mewn tai o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg nag a fydd yn byw mewn tai o'r unfed ganrif ar hugain, felly mae'n rhaid inni ôl-osod. Edrychodd adroddiad a gyhoeddwyd gan y Bwrdd Strategaeth Technoleg ar ganlyniadau'r gystadleuaeth ôl-osod ar gyfer y dyfodol, a gafodd ei threfnu ar y cyd gan y bwrdd ac a hwylusodd y gwaith o ôl-osod mwy na 100 o dai ar draws y DU. Y nod oedd sicrhau gostyngiad o 80 y cant mewn gollyngiadau carbon deuocsid ym mhob eiddo a oedd yn rhan o'r rhaglen, a hybu cydweithio rhwng darparwyr tai, cynllunwyr, contractwyr ac ymchwilwyr, gan helpu i ysgogi cyfleoedd busnes newydd i ôl-osod y farchnad ar yr un pryd. Credaf fod gwir angen inni gael dull cydgysylltiedig o weithredu, ac un o'r pethau pwysicaf yw i ba raddau y gallwn leihau allyriadau carbon, ac mae hynny'n golygu bod yn rhaid inni deithio llai yn y car, a hefyd rhaid inni gael tai di-garbon neu'n agos iawn at fod yn ddi-garbon.