techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, First Minister. As you are no doubt aware, the UK Parliament's Health and Social Care Committee, in their damning report, stated that NHS staff and care staff are so burnt out that the future of health and social care services are at risk. Whist their report relates solely to England, I dare say things are not much better on this side of Offa's Dyke. Even before the pandemic hit these shores, our health and care staff were exhausted and overstretched; COVID-19 has only made the situation worse. Having worked in the sector for over a decade, I can tell you first hand that many staff struggle to cope with the burden placed upon them due to staff shortages. Whistleblowers at the weekend spoke of the pressures managers place on staff to work longer hours. Unless urgent action is taken, more and more staff will be forced to leave. First Minister, what will your Government do to ensure that we have sufficient staff working in healthcare in order to reduce the burden on existing staff and ensure patient safety?
Welsh: Diolch yn fawr, Prif Weinidog. Fel y gwyddoch chi, rwy'n siŵr, dywedodd Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol Senedd y DU, yn ei adroddiad damniol, bod staff y GIG a staff gofal mor flinedig fel bod dyfodol gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol mewn perygl. Er bod eu hadroddiad yn ymwneud â Lloegr yn unig, rwy'n siŵr nad yw pethau yn llawer gwell ar yr ochr hon i Glawdd Offa. Hyd yn oed cyn i'r pandemig daro'r glannau hyn, roedd ein staff iechyd a gofal wedi blino yn lân ac wedi eu gorymestyn; y cwbl y mae COVID-19 wedi ei wneud yw gwaethygu'r sefyllfa. Ar ôl gweithio yn y sector am dros ddegawd, gallaf ddweud wrthych chi yn bersonol bod llawer o staff yn ei chael hi'n anodd ymdopi â'r baich a roddir arnyn nhw oherwydd prinder staff. Siaradodd chwythwyr chwiban dros y penwythnos am y pwysau y mae rheolwyr yn ei roi ar staff i weithio oriau hwy. Oni bai bod camau brys yn cael eu cymryd, bydd mwy a mwy o staff yn cael eu gorfodi i adael. Prif Weinidog, beth fydd eich Llywodraeth chi yn ei wneud i sicrhau bod gennym ni ddigon o staff yn gweithio ym maes gofal iechyd er mwyn lleihau'r baich ar staff presennol a sicrhau diogelwch cleifion?
English: The recruitment of doctors continues to be a problem in the north Wales area, as you're aware, with far too much being spent on locums and far too many vacancies in surgeries. I am very pleased that you have supported the consistent calls made by Plaid Cymru for a new medical school in Bangor, and you've just confirmed that once again, and that this is now being implemented. So, will you confirm that the new medical school could open in the year 2025? That's in four years' time, and that is what the health board has announced recently.
Welsh: Mae recriwtio doctoriaid yn parhau i fod yn broblem yn ardal y gogledd, fel rydych chi'n gwybod, efo gormod o lawer o arian yn mynd ar gyflogi locyms a gormod o lawer o swyddi gwag mewn meddygfeydd. Dwi'n falch iawn eich bod chi yn cefnogi galwadau cyson Plaid Cymru am ysgol feddygol ym Mangor, ac rydych chi newydd gadarnhau hynny rŵan eto, a bod hyn yn cael ei weithredu arno fo erbyn hyn. Felly, wnewch chi gadarnhau y gallai'r ysgol feddygol agor yn y flwyddyn 2025, ymhen pedair blynedd, sef yr hyn mae'r bwrdd iechyd wedi ei gyhoeddi yn ddiweddar?
English: Well, Llywydd, as the Member will know, there is a group that is chaired by Professor Elizabeth Treasure, the vice-chancellor of Aberystwyth University, and herself a very distinguished senior clinician in the Welsh NHS, to develop the plans for the medical school in Bangor. Stage one of their work is complete; stage two of their work is being carried out at the moment. It involves the local health board, it involves professional representatives as well, it involves some other voices who will be directly involved in making sure that that project is properly completed and makes the contribution we all want to see to making sure there are doctors and other members of the clinical team available in north Wales. The team plan to complete stage two of their work in July, and, provided that it arrives in that way, I know that the Minister will look to make a statement to Members here, drawing on their advice and setting out the timetable of the sort to which Siân Gwenllian has referred this afternoon.
Welsh: Wel, Llywydd, fel y bydd yr Aelod yn gwybod, ceir grŵp sy'n cael ei gadeirio gan yr Athro Elizabeth Treasure, is-ganghellor Prifysgol Aberystwyth, hi ei hunan yn uwch glinigydd nodedig iawn yn GIG Cymru, i ddatblygu'r cynlluniau ar gyfer yr ysgol feddygol ym Mangor. Mae cam un eu gwaith wedi'i gwblhau; mae cam dau eu gwaith yn cael ei wneud ar hyn o bryd. Mae'n cynnwys y bwrdd iechyd lleol, mae'n cynnwys cynrychiolwyr proffesiynol hefyd, mae'n cynnwys rhai lleisiau eraill a fydd yn cymryd rhan uniongyrchol yn y gwaith o wneud yn siŵr bod y prosiect hwnnw yn cael ei gwblhau yn briodol ac yn gwneud y cyfraniad yr ydym ni i gyd eisiau ei weld i wneud yn siŵr bod meddygon ac aelodau eraill o'r tîm clinigol ar gael yn y gogledd. Mae'r tîm yn bwriadu cwblhau cam dau eu gwaith ym mis Gorffennaf, ac ar yr amod ei fod yn cyrraedd yn y ffordd honno, gwn y bydd y Gweinidog yn bwriadu gwneud datganiad i'r Aelodau yn y fan yma, gan fanteisio ar eu cyngor a gosod yr amserlen yn unol â'r hyn y mae Siân Gwenllian wedi cyfeirio ato y prynhawn yma.
English: It was a - [ Inaudible.] - to visit the Princess of Wales Hospital in my constituency of Bridgend last week, and meet with the incredible staff. They have been tremendous throughout the pandemic, and I know that everyone here today recognises, appreciates and thanks them for their bravery, for the sacrifices that they've made, and for their steadfast commitment to patient care. They and I welcome the Welsh Government's commitment to now addressing the waiting list for operations, particularly orthopaedic and ophthalmology, as well as the £100 million funding for our health boards to begin this vital work. As I know our First Minister is aware, in order to clear the backlog of surgical operations, we will need to have enough theatre staff to assist. However, there is currently a shortage of operating department practitioners, leading to a limit on the number of surgeries that can take place. Please will our First Minister tell us how Welsh Government will ensure that we not only attract enough ODPs to help clear the current backlog but also ensure that we have a pipeline of them in the future for our Welsh NHS?
Welsh: Roedd yn - [ Anghlywadwy.] - ymweld ag Ysbyty Tywysoges Cymru yn fy etholaeth i, Pen-y-bont ar Ogwr, yr wythnos diwethaf, a chyfarfod â'r staff anhygoel. Maen nhw wedi bod yn aruthrol drwy gydol y pandemig, a gwn fod pawb yn y fan yma heddiw yn eu cydnabod, yn eu gwerthfawrogi ac yn diolch iddyn nhw am eu dewrder, am yr aberthau y maen nhw wedi eu gwneud, ac am eu hymrwymiad cyson i ofal cleifion. Maen nhw a minnau yn croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael nawr â'r rhestr aros am lawdriniaethau, yn enwedig orthopedeg ac offthalmoleg, yn ogystal â'r £100 miliwn o gyllid i'n byrddau iechyd i ddechrau ar y gwaith hanfodol hwn. Fel y gwn fod ein Prif Weinidog yn ymwybodol, er mwyn clirio'r ôl-groniad o lawdriniaethau llawfeddygol, bydd angen i ni gael digon o staff theatr i gynorthwyo. Fodd bynnag, ceir prinder o ymarferwyr adrannau llawdriniaeth ar hyn o bryd, sy'n arwain at gyfyngiad ar nifer y llawdriniaethau y gellir eu cyflawni. A wnaiff ein Prif Weinidog ddweud wrthym ni sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau ein bod ni nid yn unig yn denu digon o ODPs i helpu i glirio'r ôl-groniad presennol ond hefyd i sicrhau bod gennym ni gyflenwad ohonyn nhw yn y dyfodol ar gyfer ein GIG yng Nghymru?
English: I thank the Member for that question. We routinely monitor data such as personal injury collisions, road geometry and use by pedestrians and cyclists to inform the need for road safety improvements. We are also taking forward initiatives to roll out 20 mph speed limits on restricted roads and tackling pavement parking.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Rydym ni'n monitro data fel gwrthdrawiadau anafiadau personol, geometreg ffyrdd a defnydd gan gerddwyr a beicwyr fel mater o drefn i hysbysu'r angen am welliannau diogelwch ar y ffyrdd. Rydym ni hefyd yn bwrw ymlaen â mentrau i gyflwyno terfynau cyflymder 20 mya ar ffyrdd cyfyngedig a mynd i'r afael â pharcio ar balmentydd.
English: Thank you for that answer, First Minister. The twenty seventh of June will mark the second anniversary of the tragic death of my constituent Olivia Alkir. She was just 17 years old and was killed in a car crash on a rural Denbighshire road. As a result of that tragedy, Olivia's mum, Jo, and Olivia's best friend, Joe Hinchcliffe, started a campaign, the Olivia's Legacy campaign, to promote safer driving, particularly amongst first-year drivers. And their campaign includes the request for all first-year drivers to have telematics devices in their vehicles, which, as you know, can promote improved, safer driving. First Minister, we've managed to secure the support of the chief constable of North Wales Police, Carl Foukes, and many others on this journey with this particular campaign. I appreciate that some of these things are not devolved matters, but can I ask: will you support now the Olivia Alkir legacy campaign to ensure that telematics devices can be something that we can encourage all young people to have in their cars in that critical first year after they've passed their test in order to avoid the awful tragedy that Olivia's family have suffered?
Welsh: Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Bydd yn ddwy flynedd ers marwolaeth drasig fy etholwr Olivia Alkiry ar y seithfed ar hugain o Fehefin. Dim ond 17 oed oedd hi ac fe'i lladdwyd mewn damwain car ar ffordd wledig yn sir Ddinbych. O ganlyniad i'r drasiedi honno, dechreuodd mam Olivia, Jo, a ffrind gorau Olivia, Joe Hinchcliffe, ymgyrch, ymgyrch Olivia's Legacy, i hyrwyddo gyrru mwy diogel, yn enwedig ymhlith gyrwyr blwyddyn gyntaf. Ac mae eu hymgyrch yn cynnwys y cais i bob gyrrwr blwyddyn gyntaf fod â dyfeisiau telemateg yn eu cerbydau, sy'n gallu, fel y gwyddoch, hybu gyrru gwell a mwy diogel. Prif Weinidog, rydym ni wedi llwyddo i sicrhau cefnogaeth prif gwnstabl Heddlu Gogledd Cymru, Carl Foukes, a llawer o bobl eraill ar y daith hon gyda'r ymgyrch benodol hon. Rwy'n sylweddoli nad yw rhai o'r pethau hyn yn faterion datganoledig, ond a gaf i ofyn: a wnewch chi gefnogi ymgyrch etifeddiaeth Olivia Alkir nawr i sicrhau y gall dyfeisiau telemateg fod yn rhywbeth y gallwn ni annog pob person ifanc i'w rhoi yn eu ceir yn y flwyddyn gyntaf hollbwysig honno ar ôl iddyn nhw basio eu prawf er mwyn osgoi'r drasiedi ofnadwy y mae teulu Olivia wedi ei dioddef?
English: I thank Darren Millar for that. I do remember very well the very, very sad death of Olivia 12 months ago, and I can only imagine the impact that that will have had on her family. Like so many families, they have, as Darren Millar said, channelled their grief into trying to make sure that the same experience isn't shared by others. As far as I am aware, telematic services are not a responsibility devolved to us here in Wales, but I'm very happy to make sure I look carefully at the work of the campaign. One of the things that we do fund as a Welsh Government is the Pass Plus scheme for young people. So, it's free for young people in Wales. So, having passed their test, they can then go on to have a further six modules, as I remember, making sure that they don't think that just because they've passed their test, they're fit for all the challenges that driving on modern roads will face them. So, I very much want to associate myself with the general points that the Member has made, and give him an undertaking that I will look carefully at what the campaign is saying on the matter of telematics.
Welsh: Diolchaf i Darren Millar am hynna. Rwy'n cofio yn dda iawn farwolaeth drist dros ben Olivia 12 mis yn ôl, ac ni allaf ond dychmygu'r effaith y bydd hynny wedi ei chael ar ei theulu. Fel cynifer o deuluoedd, maen nhw, fel y dywedodd Darren Millar, wedi sianelu eu galar i geisio gwneud yn siŵr nad yw pobl eraill yn rhannu'r un profiad. Hyd y gwn i, nid yw gwasanaethau telemataidd yn gyfrifoldeb sydd wedi'i ddatganoli i ni yma yng Nghymru, ond rwy'n hapus iawn i wneud yn siŵr fy mod i'n edrych yn ofalus ar waith yr ymgyrch. Un o'r pethau yr ydym ni'n ei ariannu fel Llywodraeth Cymru yw'r cynllun Pass Plus ar gyfer pobl ifanc. Felly, mae am ddim i bobl ifanc yng Nghymru. Felly, ar ôl pasio eu prawf, gallan nhw fynd ymlaen wedyn i gael chwe modiwl arall, fel y cofiaf, gan wneud yn siŵr nad ydyn nhw'n credu, dim ond am eu bod nhw wedi pasio eu prawf, eu bod nhw'n barod ar gyfer yr holl heriau y byddan nhw'n eu hwynebu wrth yrru ar ffyrdd modern. Felly, rwyf i'n awyddus iawn i gysylltu fy hun â'r pwyntiau cyffredinol y mae'r Aelod wedi eu gwneud, ac i roi addewid iddo y byddaf yn edrych yn ofalus ar yr hyn y mae'r ymgyrch yn ei ddweud am delemateg.
English: Gwent Police covers the South Wales East region that I represent. In recent years, they were the only police force to record a rise in road traffic accidents. A closer look at these figures shows that incidents where someone was seriously injured have more than doubled from 82 in 2015 to 179 in 2019. I've been involved in a speed reduction campaign on the streets of Six Bells in Blaenau Gwent; residents are worried that if something isn't done soon, somebody will be seriously injured before long. One of the barriers to introducing traffic calming measures is that a serious incident hasn't happened yet. We should be able to act before somebody dies. What can the Welsh Government do to streamline the process to enable communities like Six Bells to have more control over the traffic calming measures on their streets?
Welsh: Mae Heddlu Gwent yn cwmpasu rhanbarth Dwyrain De Cymru yr wyf i'n ei chynrychioli. Yn y blynyddoedd diwethaf, nhw oedd yr unig heddlu i gofnodi cynnydd i ddamweiniau traffig ar y ffyrdd. Mae edrych yn fanylach ar y ffigurau hyn yn dangos bod digwyddiadau lle cafodd rhywun ei anafu yn ddifrifol wedi mwy na dyblu o 82 yn 2015 i 179 yn 2019. Rwyf i wedi bod yn rhan o ymgyrch lleihau cyflymder ar strydoedd Six Bells ym Mlaenau Gwent; os na fydd rhywbeth yn cael ei wneud yn fuan, mae trigolion yn poeni y bydd rhywun yn cael ei anafu yn ddifrifol cyn bo hir. Un o'r rhwystrau i gyflwyno mesurau gostegu traffig yw na fu digwyddiad difrifol hyd yma. Dylem ni allu gweithredu cyn i rywun farw. Beth all Llywodraeth Cymru ei wneud i symleiddio'r broses i alluogi cymunedau fel Six Bells i gael mwy o reolaeth dros y mesurau gostegu traffig ar eu strydoedd?
English: Llywydd, I thank the Member for the question. The annual police recorded road accident figures for 2020 will be published later this month, and we'll be able to take those into account in all local circumstances. I'm aware of the issue raised by the Member because it's been mentioned to me previously by the Senedd Member for Blaenau Gwent. The call for investment in safety on all roads is a very genuine one, Llywydd, but the only way we are able to respond to it is by an evidence base. And I know that that can be frustrating for some communities, but it's the way in which we're able to make decisions that are fair across the whole of Wales. There is a very established way of doing that, using the GoSafe Wales system, and that allows us to collect evidence on a uniform basis through the whole of Wales and then to make investment decisions according to where the need is greatest. I understand the frustration of local campaigners at that, but making decisions on investment in advance of the facts would only serve to disadvantage some other areas where the calls will be equally insistent and equally important to a local population.
Welsh: Llywydd, diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn. Bydd y ffigurau damweiniau ffyrdd blynyddol a gofnodwyd gan yr heddlu ar gyfer 2020 yn cael eu cyhoeddi yn ddiweddarach y mis hwn, a byddwn yn gallu cymryd y rheini i ystyriaeth yn yr holl amgylchiadau lleol. Rwy'n ymwybodol o'r mater a godwyd gan yr Aelod oherwydd mae'r Aelod o'r Senedd dros Flaenau Gwent wedi ei grybwyll i mi o'r blaen. Mae'r alwad am fuddsoddiad mewn diogelwch ar bob ffordd yn un ddilys iawn, Llywydd, ond yr unig ffordd y gallwn ni ymateb iddi yw drwy sylfaen dystiolaeth. A gwn y gall hynny fod yn rhwystredig i rai cymunedau, ond dyna'r ffordd yr ydym ni'n gallu gwneud penderfyniadau sy'n deg ledled Cymru gyfan. Ceir ffordd sefydledig iawn o wneud hynny, gan ddefnyddio system GanBwyll Cymru, ac mae hynny yn caniatáu i ni gasglu tystiolaeth ar sail unffurf trwy Gymru gyfan ac yna i wneud penderfyniadau buddsoddi ar sail ble mae'r angen mwyaf. Rwy'n deall rhwystredigaeth ymgyrchwyr lleol ynghylch hynny, ond y cwbl y byddai gwneud penderfyniadau am fuddsoddiad cyn cael y ffeithiau yn ei wneud fyddai rhoi rhai ardaloedd eraill dan anfantais lle bydd y galwadau yr un mor daer ac yr un mor bwysig i boblogaeth leol.
English: Would the First Minister agree with me that some of the best ways of improving road safety are to reduce speed limits in built-up areas, creating traffic-free zones and putting active travel at the peak of the travel pyramid? But how can we ensure that we persuade people to come with us on this journey to a fairer, greener and better future? How do we make it easier for people to make the wise choices for ourselves, for our communities, and for the planet, too?
Welsh: Fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno â mi mai rhai o'r ffyrdd gorau o wella diogelwch ar y ffyrdd yw gostwng cyfyngiadau cyflymder mewn ardaloedd adeiledig, creu ardaloedd di-draffig a rhoi active travel yn gyntaf ar frig y pyramid teithio? Ond sut allwn ni sicrhau ein bod ni'n perswadio pobl i ddod gyda ni ar y siwrnai hon i ddyfodol tecach, gwyrddach a gwell? Sut ydyn ni'n ei gwneud hi'n haws i bobl wneud y dewisiadau doeth drosom ni ein hunain, i'n cymunedau, ac i'r blaned hefyd?
English: Thank you very much once again to Huw Irranca-Davies for that question, and I do agree with him: it's one thing for the Government to do things - the Government here, or local authorities - and there are lots of things that we can do, and there are lots of things that we are going to do in the future, but it's another thing to persuade people to do the things that we can all do in our everyday lives. In my opinion, the most effective way to do this is through persuasion, to put everything in place to help them, and to persuade people, when they travel in a way that doesn't lead to climate change or changes in local environmental conditions, they're helping; they're helping their families and they're helping children and they're helping the community where they live. When we can persuade people to behave in that fashion, they can do everything that they can do and use the facilities that the Government can put in place to help them.
Welsh: Diolch yn fawr unwaith eto i Huw Irranca-Davies am y cwestiwn, a dwi'n cytuno â fe: mae'n un peth i'r Llywodraeth wneud pethau - y Llywodraeth fan hyn, neu awdurdodau lleol - ac mae lot o bethau rŷn ni yn gallu eu gwneud, ac mae yna lot o bethau rŷn ni'n mynd i'w gwneud yn y dyfodol, ond mae'n rhywbeth arall i berswadio pobl i wneud y pethau rŷn ni i gyd yn gallu eu gwneud yn ein bywydau ni. Yn fy marn i, y ffordd fwyaf effeithiol i'w wneud e yw trwy berswadio pobl, i roi popeth allwn ni yn ei le i'w helpu nhw, ac i berswadio pobl, pan fyddan nhw'n teithio mewn ffordd sydd ddim yn creu newid yn yr hinsawdd neu yn yr amgylchedd lleol, eu bod nhw'n helpu; maen nhw'n helpu eu teuluoedd ac maen nhw'n helpu plant ac maen nhw'n helpu'r gymuned lle maen nhw'n byw. Pan ydym ni'n gallu perswadio pobl i fihafio yn y ffordd yna, maen nhw'n gallu gwneud popeth maen nhw'n gallu ei wneud a defnyddio'r cyfleusterau mae'r Llywodraeth yn gallu eu rhoi yn eu lle i'w helpu nhw.
English: Llywydd, the average band D council tax in Wales for 2021-22 is £1,731. Local authorities and police and crime commissioners in Wales are given the flexibility to set their annual budgets and council tax levels in order to reflect their local priorities. They are then accountable to their residents for the decisions they make.
Welsh: Llywydd, £1,731 yw'r dreth gyngor band D gyfartalog yng Nghymru ar gyfer 2021-22. Rhoddir yr hyblygrwydd i awdurdodau lleol a chomisiynwyr heddlu a throseddu yng Nghymru bennu eu cyllidebau blynyddol a lefelau'r dreth gyngor er mwyn adlewyrchu eu blaenoriaethau lleol. Yna, maen nhw'n atebol i'w trigolion am y penderfyniadau y maen nhw'n eu gwneud.
English: I thank the First Minister for his answer. Council tax payers in two councils in my region, Neath Port Talbot and Bridgend, are forced to pay some of the highest rates of council tax anywhere in the UK. In both areas, they pay in excess of £1,900 per year on average for a band D property. We know that Welsh councils generally charge more on their council tax bills than their counterparts in England, and yet these councils have even managed to set rates above that high average. I know in your programme for government, which has been published on the Welsh Government website today, you say you'll seek to reform council tax in Wales, which clearly, based on these figures, is long overdue. Therefore, can I ask you for the specific detail of how you'll achieve this, to ease the burden of council tax on hard-working people across Wales?
Welsh: Diolchaf i'r Prif Weinidog am ei ateb. Mae talwyr y dreth gyngor mewn dau gyngor yn fy rhanbarth i, Castell-nedd Port Talbot a Phen-y-bont ar Ogwr, yn gorfod talu rhai o'r cyfraddau uchaf o dreth gyngor o unman yn y DU. Yn y ddwy ardal, maen nhw'n talu mwy na £1,900 y flwyddyn ar gyfartaledd am eiddo band D. Rydym ni'n gwybod bod cynghorau Cymru yn codi mwy ar eu biliau treth gyngor yn gyffredinol na'u cymheiriaid yn Lloegr, ac eto mae'r cynghorau hyn hyd yn oed wedi llwyddo i bennu cyfraddau uwchlaw'r cyfartaledd uchel hwnnw. Rwy'n gwybod yn eich rhaglen lywodraethu, a gyhoeddwyd ar wefan Llywodraeth Cymru heddiw, eich bod chi'n dweud y byddwch chi'n ceisio diwygio'r dreth gyngor yng Nghymru, ac yn amlwg, yn seiliedig ar y ffigurau hyn, mae'n hen bryd. Felly, a gaf i ofyn i chi am fanylion penodol sut y byddwch chi'n gwneud hyn, er mwyn lleddfu baich y dreth gyngor ar bobl sy'n gweithio'n galed ledled Cymru?