English: Diolch, Llywydd. I've given Huw, Delyth and Sam Kurtz a minute of my time each. Whether you were buzzing about on World Bee Day or you're on the verge of completing No Mow May, this time of year focuses on celebrating and learning about biodiversity, and since being elected last year, I've been impressed by the level of understanding in this Senedd. But the roots of my interest in nature go back to my childhood; in fact, if a child does not connect with nature before the age of 12, then they are less likely to as an adult. I used to power up a steep hill in my village, thinking that once I get to the top there will be an amazing view, but now I wander up lovely lanes slowly, taking in the variety of natural life in the species-rich hedgerows and banks that is going on all around me. After I was made Flintshire council's biodiversity champion and attended some presentations and workshops, I started to look for species. I developed an eye for spotting them in the verges; I spotted wild strawberries, orchids, honeysuckle, stitchwort, wild garlic, butterflies, bees and bats. I discovered singing hedgerows full of sparrows, crows fighting buzzards, otter spraints and snakes. I noticed that there was a whole world out there, another world going on outside the human bubble that I lived in. And I'm proud to say I am now a species champion for the butterfly orchid. Nature is beautiful, and importantly, we cannot survive without it. Our natural environment is in decline and so are the benefits it delivers. It has served us well and now we need to nurture it and help it thrive. Biodiversity is an essential underpinning element of all resilient ecosystems and is fundamental to our economic, social and cultural well-being. We so often forget that the wild food chain we were taught as children starts with the smallest of insects who rely on our native flora. We are now in a nature emergency, and our wildlife is declining globally at rates unprecedented in human history. We have no choice but to act now to save it. One in six species assessed in Wales alone are at risk of extinction. That's one in six - let that sink in. We focus on tree planting for carbon storage, yet three to five times more carbon is stored within our grasslands than in our forests. Rural grass verges make up more than 50 per cent of our rich meadow land in the UK, and 97 per cent of traditional lowland grassland meadows in Wales and England were lost between 1930 and 1987. This is where we need to look to put protections in urgently. Road verges and parks may be the only regular contact some people in Wales have with nature. Having more native areas allowed to stay wild will enhance local character, visual interest and our health and well-being. Changing how grass is cut, over time, creates more native wildflower-rich meadows in amenity areas and along roadsides. Creating wildlife corridors via wild patches, natural growth areas and focusing on only cutting desirable footpaths where needed will make a difference. This will help combat both the nature and climate emergencies by supporting wildlife, enhancing ecological connectivity, storing more carbon in our soils and building more resilience to environmental change, while letting our children connect with our wildlife, so they too will continue to protect it for our future generations. We can make road verges and amenity grasslands - parks and other green spaces - more wildlife friendly. Regularly cut, closely mown grass may look tidy to some, but it has little benefit for wildlife. We need to take a step back from our expectations of manicured monocultured grass, weeded to boredom. We need to allow all possible meadows to reach their full potential and let flowers grow. Great work is already being carried out by local authorities, North Wales Wildlife Trust and local nature partnerships across Wales, highlighted by No Mow May, the Magnificent Meadows Cymru partnership project, and the road verge management guidelines, which are an important framework for this partnership working. I also want to pay tribute to landowners who have managed land for nature, and hope that the incoming sustainable farming scheme will offer the right incentives to encourage others who can't afford to do so or have the expertise. If we are to cultivate a fertile future, one in which our biodiversity is allowed to bloom, much more needs to be done to protect our natural environment, and I know the Welsh Government is working hard with partners to do just that. As they say, Minister, you reap what you sow. Diolch.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwyf wedi rhoi munud yr un o fy amser i Huw, Delyth a Sam Kurtz. Boed eich bod yn hedfan o gwmpas ar Ddiwrnod Gwenyn y Byd neu os ydych ar fin cwblhau No Mow May, mae'r adeg hon o'r flwyddyn yn canolbwyntio ar ddathlu a dysgu am fioamrywiaeth, ac ers cael fy ethol y llynedd, mae lefel y ddealltwriaeth yn y Senedd hon wedi creu argraff arnaf. Ond mae gwreiddiau fy niddordeb mewn natur yn mynd yn ôl i fy mhlentyndod; mewn gwirionedd, os nad yw plentyn wedi ffurfio cysylltiad â natur cyn ei fod yn 12 oed, mae'n llai tebygol o wneud hynny pan fydd yn oedolyn. Roeddwn i'n arfer saethu i fyny bryn serth yn fy mhentref, gan feddwl y byddai golygfa anhygoel ar ôl i mi gyrraedd y copa, ond yn awr rwy'n crwydro ar hyd lonydd hyfryd yn araf, gan wledda ar amrywiaeth o fywyd gwyllt yn y gwrychoedd a'r cloddiau sy'n llawn rhywogaethau o fy nghwmpas. Ar ôl i mi gael fy ngwneud yn hyrwyddwr bioamrywiaeth cyngor sir y Fflint a mynychu cyflwyniadau a gweithdai, dechreuais chwilio am rywogaethau. Deuthum i allu eu gweld ar ymylon ffyrdd; sylwais ar fefus gwyllt, tegeirianau, gwyddfyd, botwm crys, garlleg y berth, glöynnod byw, gwenyn ac ystlumod. Darganfûm wrychoedd soniarus yn llawn o adar y to, brain yn ymladd boncathod, baw dyfrgwn a nadroedd. Sylwais fod byd cyfan allan yno, byd arall yn mynd yn ei flaen y tu allan i'r swigen ddynol yr oeddwn yn byw ynddi. Ac rwy'n falch o ddweud fy mod bellach yn hyrwyddwr rhywogaethau ar gyfer y tegeirian llydanwyrdd. Mae natur yn hardd, ac yn bwysig, ni allwn oroesi hebddi. Mae ein hamgylchedd naturiol yn dirywio ac felly hefyd y manteision y mae'n eu cynnig. Mae wedi ein gwasanaethu'n dda ac yn awr mae angen i ni ei feithrin a'i helpu i ffynnu. Mae bioamrywiaeth yn elfen sylfaenol hanfodol ym mhob ecosystem wydn ac mae'n hanfodol i'n lles economaidd, cymdeithasol a diwylliannol. Rydym yn anghofio mor aml fod cadwyn fwyd bywyd gwyllt a gafodd ei dysgu i ni pan oeddem yn blant yn dechrau gyda'r lleiaf o blith y pryfed sy'n dibynnu ar ein fflora brodorol. Rydym bellach mewn argyfwng natur, ac mae ein bywyd gwyllt yn dirywio'n fyd-eang ar gyflymder nas gwelwyd o'r blaen yn hanes y ddynoliaeth. Nid oes gennym ddewis ond gweithredu yn awr i'w achub. Mae un o bob chwe rhywogaeth a asesir yng Nghymru yn unig mewn perygl o ddiflannu. Un o bob chwech - gadewch i hynny suddo i mewn. Rydym yn canolbwyntio ar blannu coed ar gyfer storio carbon, ond eto mae tair i bum gwaith yn fwy o garbon yn cael ei storio yn ein glaswelltiroedd nag yn ein coedwigoedd. Ymylon glaswellt gwledig yw mwy na 50 y cant o'n doldiroedd cyfoethog yn y DU, a chollwyd 97 y cant o ddolydd glaswelltir traddodiadol yr iseldir yng Nghymru a Lloegr rhwng 1930 a 1987. Dyma lle mae angen inni geisio rhoi mesurau diogelu ar waith ar frys. Efallai mai ymylon ffyrdd a pharciau yw'r unig gyswllt rheolaidd y mae rhai pobl yng Nghymru yn ei gael â natur. Bydd cael mwy o ardaloedd natur wedi'u gadael yn wyllt yn gwella cymeriad lleol, diddordeb gweledol a'n hiechyd a'n lles. Mae newid sut y caiff glaswellt ei dorri, dros amser, yn creu dolydd mwy brodorol sy'n llawn o flodau gwyllt mewn ardaloedd amwynder ac ar hyd ymylon ffyrdd. Bydd creu coridorau bywyd gwyllt drwy ddarnau gwyllt o dir, mannau twf naturiol a chanolbwyntio ar dorri llwybrau troed dymunol lle bo angen yn unig yn gwneud gwahaniaeth. Bydd hyn yn helpu i fynd i'r afael ag argyfyngau natur a hinsawdd drwy gynnal bywyd gwyllt, gwella cysylltedd ecolegol, storio mwy o garbon yn ein priddoedd a meithrin mwy o allu i wrthsefyll newid amgylcheddol, gan adael i'n plant ffurfio cysylltiad â'n bywyd gwyllt ar yr un pryd, er mwyn iddynt hwythau hefyd barhau i'w ddiogelu ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Gallwn wneud ymylon ffyrdd a glaswelltiroedd amwynder - parciau a mannau gwyrdd eraill - yn fwy cyfeillgar i fywyd gwyllt. Efallai fod glaswellt sy'n cael ei dorri'n fyr yn rheolaidd yn edrych yn daclus i rai, ond nid yw o fawr o fudd i fywyd gwyllt. Rhaid inni gymryd cam yn ôl a newid ein disgwyliadau ynghylch glaswellt ungnwd wedi'i drin a'i chwynnu'n ddiflas. Mae angen inni ganiatáu i'r holl ddolydd posibl gyrraedd eu potensial llawn a gadael i flodau dyfu. Mae gwaith gwych eisoes yn cael ei wneud gan awdurdodau lleol, Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gogledd Cymru a phartneriaethau natur lleol ledled Cymru, fel y dangosodd No Mow May, prosiect partneriaeth Magnificent Meadows Cymru, a'r canllawiau rheoli lleiniau ymylon ffyrdd, sy'n fframwaith pwysig ar gyfer y gwaith partneriaeth hwn. Rwyf hefyd am dalu teyrnged i dirfeddianwyr sydd wedi rheoli tir ar gyfer natur, a gobeithio y bydd y cynllun ffermio cynaliadwy newydd yn cynnig y cymhellion cywir i annog eraill na allant fforddio gwneud hynny neu i feithrin arbenigedd. Os ydym am dyfu dyfodol ffrwythlon, un lle y caniateir i'n bioamrywiaeth flodeuo, mae angen gwneud llawer mwy i ddiogelu ein hamgylchedd naturiol, a gwn fod Llywodraeth Cymru yn gweithio'n galed gyda phartneriaid i wneud hynny. Fel y dywedant, Weinidog, rydych chi'n medi'r hyn a heuwch. Diolch.