English: Can I thank the First Minister for his statement, and, indeed, the Business Committee and the Llywydd for changing slightly the format of the way this business is going to be transacted this afternoon into statements/debates that hopefully will offer a greater opportunity to scrutinise the proposals the Government have put forward, and hopefully get a full response from the First Minister to the comments that come forward from across the Chamber? So, I thank you, First Minister, for your statement. I note that there are five Bills that you have outlined today that will form the basis of your legislative programme for the next 12 months. First and foremost, I'd like to welcome the Welsh Government's proposals to bring forward legislation to combat the plague of letting agents' fees, a move that has been done under some pressure following the positive action undertaken by Governments in England and Scotland. We support the banning of letting agents' fees, something towards which Wales is now playing catch up with the rest of Britain, and I am pleased to see the Welsh Government has finally taken action to protect tenants from the additional costs. That said, after being in power for nearly two decades, sadly, this statement does have a feel of groundhog day. Previous programmes have constantly failed to improve the life outcomes for people here in Wales, and warm words and polite lip service sadly offer very little to tackle some of the biggest challenges across Wales. We, of course, recognise the mandate that the Government has here in the Chamber and, above all, the way it has to bring forward its legislation, but sadly that legislation has left a lot to be desired. The Welsh Conservatives do not believe that the Welsh Government's legislative programme is ambitious enough for the people of Wales. Apart from the public health Bill, as a hangover from the fourth Assembly, and the additional learning needs Bill, the first Bills do not blaze a trail. In fact, we've had the troubling circumstances involving the additional learning needs Bill, which have exemplified your Government's slapdash approach to legislation. Ministerial bungling over its cost, the likes of which we've seen only too often, has significantly slowed down its passage through the Assembly, to the detriment of children all over Wales. Given the First Minister's pledge in 2016 that the legislative programme would be published yearly to develop on our practices to ensure they befit the parliamentary responsibilities of this place, what does he make of the fact that the ALN Bill's financial resolution was postponed - the first time in our legislative history that this has happened - and that the Finance Committee was provided with information of the errors only the day before it took evidence from the Minister? In 2015, the Constitutional and Legislative Affairs Committee specifically recommended a financial memorandum be provided alongside each Bill. Given that the ALN Bill's regulatory impact assessment contained serious financial errors - £13.1 million to be exact - what measures is your Cabinet Secretary for Finance and Local Government taking to ensure that every Minister's RIA is financially sound? We are talking about taxpayers' money at stake here, and it is paramount that the very strongest measures are implemented to protect such cash. We have, of course, had the introduction to abolishing the right to buy, and the backhanded thank you to the trade unions. I'm sure it'll come as no surprise that those of us on these benches were extremely disappointed to see these two featured as key planks in the first year of your new Government. It is a big regret to us and one we feel will pull the ladder up on people the length and breadth of Wales. The introduction of the public health Bill has been unfortunately devoid of any focus to address issues such as obesity and air pollution, while it is now clear that your free childcare offer is very unlikely to deliver, owing to poor funding across the sector. This was, of course, a major pledge made by your party at the last election, and I would appreciate an assessment from your good self on the delivery and likely timescale of this key initiative, as many families will be sitting there wondering what on earth and when on earth it is likely to come to fruition. I do note that the First Minister, in his statement, talked of using existing childcare services. I've sat on the children and young people committee's scrutiny sessions of both Ministers here - the education Minister and the communities Minister, and the communities Minister has direct responsibility for delivering this - and there does seem to be a difference of opinion as to exactly how this policy will be delivered. I accept that legislation is required to a point, and this is where legislation and policy collide. There are deep concerns as to exactly how the Government will be able to bring both elements to bear so that a successful delivery of this proposal can be brought forward. I also note, with both amusement and worry, the prospect of yet another local government Bill. We can only hope that it is at least a better attempt than the last shambolic effort witnessed in the fourth Assembly. I would hope that the First Minister will actually be able to deliver on what he pledges to do this time. Again, I would like to know what your aims are for that Bill and if we are likely to start afresh, or are there some elements of the previous proposals likely to feature? And what role, if any, will the recommendations of the Williams commission play in underpinning this latest legislation? Similarly, how will your Government ensure the wishes of local communities are to be heard in this Bill and the decisions taken on this journey? I also note, from the First Minister's statement today, minimum pricing, and the comments yesterday in the House of Commons from David Davis about the need to work with legislatures both in Wales and Scotland, and seek permission from both legislatures as the legislation passes through the House of Commons. This has to be a welcome commitment from the Brexit Secretary. On minimum pricing, it is important to consider the cross-border issues around legislation that might end up in, obviously, different pricing jurisdictions - something we've seen in previous legislation when it comes to the simple commodity of fly-tipping, for example, and the ability, obviously, to move waste across border. I do, whilst offering limited support from these benches on minimum pricing, want to see greater evidence of an ability for this to progress and have the ultimate outcome of improving public health here in Wales, because, undoubtedly, there is a link between high alcohol consumption and poor health, but what we need to be making sure is that the legislation is fit for purpose, and does address the issues of poor health and alcohol and the relation between the two, and doesn't merely seek to create a back door for a black market of alcohol here in Wales and across the border. On the reasonable chastisement legislation that the First Minister talks about, we, as Conservatives in this Chamber, have always taken this as a matter of conscience and it will be a free vote from Members within the Conservative group as to the various stages that this legislation will progress through when the Government introduces, firstly, its consultations, I think the statement outlines today, and then, obviously, legislation in the third session, which I think the First Minister talks of in his statement this afternoon. Within this programme, we would have wanted to see a far greater and more ambitious range of proposals delivering Bills that cover many of the aspects of the needs of the people of Wales. Welsh Conservatives would like to have seen more innovative Bills bought forward, such as a localism and citizenship Bill, which would have brought transparency and local power to the heart of decision making; an economic security and enterprise Bill, which would have created the conditions in which the Welsh private sector could prosper, leading to new skills, jobs and providing economic security to hard-working families the length and breadth of Wales; a health and social care Bill, which would have properly integrated the health system by requiring health and social care providers to work collaboratively; an older people's rights Bill, which would have enshrined the rights of older people within Wales in Welsh laws; and an NHS governance and finance Bill, which would have delivered greater accountability for patients. And, most probably, the most significant piece of legislation that will have a direct impact on outcomes for communities has come from these benches, with my colleague Paul Davies and his proposals for an autism Bill through the backbench legislation process. As this progresses through its various stages, we hope that this will continue to enjoy cross-party support, and, in time, attract the backing of your Government.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Prif Weinidog am ei ddatganiad, ac, yn wir, i'r Pwyllgor Busnes a'r Llywydd am newid ychydig ar fformat y ffordd y mae'r busnes hwn yn mynd i gael ei drafod y prynhawn yma, er mwyn cael datganiadau/dadleuon a fydd, gobeithio, yn cynnig mwy o gyfle i graffu ar y cynigion y mae'r Llywodraeth wedi'u cyflwyno, a gobeithio cael ymateb llawn gan y Prif Weinidog i'r sylwadau a gyflwynir ar draws y Siambr? Felly, rwy'n diolch i chi, Brif Weinidog, am eich datganiad. Nodaf fod pum Bil a amlinellwyd gennych heddiw a fydd yn ffurfio sail eich rhaglen ddeddfwriaethol ar gyfer y 12 mis nesaf. Yn bennaf oll, hoffwn groesawu cynigion Llywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth i fynd i'r afael â'r pla o ffioedd a godir gan asiantaethau gosod tai, sy'n gam sydd wedi ei wneud o dan rywfaint o bwysau yn dilyn y camau cadarnhaol a wnaed gan Lywodraethau yn Lloegr a'r Alban. Rydym yn cefnogi gwahardd ffioedd asiantaethau gosod tai, lle mae Cymru ar ei hôl hi erbyn hyn o gymharu â gweddill Prydain, ac rwy'n falch o weld bod Llywodraeth Cymru wedi cymryd camau o'r diwedd i amddiffyn tenantiaid rhag y costau ychwanegol. A dweud hynny, ar ôl bod mewn grym am bron i ddau ddegawd, yn anffodus, mae yna deimlad ein bod ni wedi clywed y datganiad hwn droeon. Mae rhaglenni blaenorol wedi methu yn gyson â gwella canlyniadau bywyd pobl yma yng Nghymru, ac nid yw geiriau cynnes a chamau gwag yn anffodus yn cynnig fawr ddim er mwyn mynd i'r afael â rhai o'r heriau mwyaf ar draws Cymru. Rydym ni, wrth gwrs, yn cydnabod y mandad sydd gan y Llywodraeth yma yn y Siambr ac, yn anad dim, y ffordd y mae'n rhaid iddi gyflwyno ei deddfwriaeth, ond yn anffodus mae'r ddeddfwriaeth yn bell o fod yn foddhaol. Nid yw'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu bod rhaglen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru yn ddigon uchelgeisiol ar gyfer pobl Cymru. Ar wahân i'r Bil iechyd cyhoeddus, sy'n deillio o'r pedwerydd Cynulliad, a'r Bil anghenion dysgu ychwanegol, nid yw'r Biliau cyntaf yn arloesi. Yn wir, rydym wedi cael yr amgylchiadau gofidus yn ymwneud â'r Bil anghenion dysgu ychwanegol, sydd yn dangos ymagwedd 'rhywsut rywsut' eich Llywodraeth i ddeddfwriaeth. Mae'r cawlio gweinidogol dros ei gost, sy'n rhywbeth yr ydym ni wedi'i weld yn rhy aml, wedi arafu'n sylweddol ei daith drwy'r Cynulliad, er anfantais i blant ledled Cymru. O ystyried addewid y Prif Weinidog yn 2016 y byddai'r rhaglen ddeddfwriaethol yn cael ei chyhoeddi bob blwyddyn i ddatblygu ar ein harferion er mwyn sicrhau eu bod yn gweddu cyfrifoldebau seneddol y lle hwn, beth y mae'n ei feddwl am y ffaith bod penderfyniad ariannol y Bil anghenion dysgu ychwanegol wedi ei ohirio - y tro cyntaf yn ein hanes deddfwriaethol y mae hyn wedi digwydd, a bod y Pwyllgor Cyllid wedi cael gwybod am y gwallau dim ond y diwrnod cyn iddo gymryd tystiolaeth gan y Gweinidog? Yn 2015, argymhellodd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol yn benodol femorandwm ariannol i gael ei ddarparu ochr yn ochr â phob Bil. O ystyried bod asesiad effaith rheoleiddiol y Bil anghenion dysgu ychwanegol yn cynnwys camgymeriadau ariannol difrifol - £13.1 miliwn i fod yn fanwl gywir - pa fesurau y mae eich Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol yn eu cymryd i sicrhau bod Asesiad Effaith Rheoleiddiol pob Gweinidog yn gadarn yn ariannol? Mae arian trethdalwyr yn y fantol yma, ac mae'n hollbwysig bod y mesurau cryfaf yn cael eu rhoi ar waith i ddiogelu arian o'r fath. Rydym, wrth gwrs, wedi cael cyflwyniad i ddileu'r hawl i brynu, a'r diolch dros ysgwydd i'r undebau llafur. Rwy'n siŵr na fydd yn ddim syndod bod y rhai ohonom ar y meinciau hyn yn siomedig dros ben o weld y ddau hyn yn nodweddion allweddol ym mlwyddyn gyntaf eich Llywodraeth newydd. Mae'n ofid mawr i ni, ac rydym yn teimlo y bydd yn tynnu cyfleoedd oddi ar bobl ar hyd a lled Cymru. Yn anffodus, ni fu unrhyw ganolbwyntio yng nghyflwyniad y Bil iechyd cyhoeddus ar fynd i'r afael â materion fel gordewdra a llygredd aer, er ei bod yn amlwg erbyn hyn bod eich cynnig gofal plant am ddim yn annhebygol iawn o gael ei gyflawni, oherwydd cyllido gwael ar draws y sector. Roedd hwn, wrth gwrs, yn addewid o bwys a wnaed gan eich plaid yn yr etholiad diwethaf, a byddwn yn gwerthfawrogi asesiad gennych chi ar gyflawni'r fenter allweddol, ac amserlen debygol, gan y bydd llawer o deuluoedd yn eistedd yno yn meddwl tybed beth ar y ddaear a phryd ar y ddaear y mae'n debygol o ddwyn ffrwyth. Rwy'n sylwi bod y Prif Weinidog, yn ei ddatganiad, wedi siarad am ddefnyddio gwasanaethau gofal plant presennol. Rwyf wedi eistedd ar sesiynau craffu'r pwyllgor plant a phobl ifanc y ddau Weinidog yma - y Gweinidog addysg a'r Gweinidog cymunedau, ac mae gan y Gweinidog cymunedau gyfrifoldeb uniongyrchol am gyflawni hyn - ac mae'n ymddangos bod gwahaniaeth barn ynghylch sut yn union y bydd y polisi hwn yn cael ei gyflwyno. Rwy'n derbyn bod angen deddfwriaeth i ryw bwynt, a dyma lle mae deddfwriaeth a pholisi yn gwrthdaro. Mae pryderon mawr ynghylch sut yn union y bydd y Llywodraeth yn gallu gwireddu'r ddwy elfen fel y gellir cyflawni'r cynnig hwn yn llwyddiannus. Nodaf hefyd, gyda difyrrwch a phryder fel ei gilydd, y posibilrwydd o Fil llywodraeth leol arall. Ni allwn ond gobeithio ei fod o leiaf yn ymgais well na'r traed moch a wnaed ohono yn y Pedwerydd Cynulliad. Byddwn yn gobeithio y bydd y Prif Weinidog yn gallu gwirioneddol gyflawni'r hyn y mae'n addo ei wneud y tro hwn. Unwaith eto, hoffwn wybod beth yw eich nodau ar gyfer y Bil hwnnw ac a ydym yn debygol o ddechrau o'r newydd, neu a oes rhai elfennau o'r cynigion blaenorol yn debygol o ymddangos? A pha swyddogaeth, os o gwbl, fydd argymhellion comisiwn Williams yn ei chwarae wrth ategu'r ddeddfwriaeth ddiweddaraf hon? Yn yr un modd, sut y bydd eich Llywodraeth yn sicrhau bod dymuniadau cymunedau lleol yn cael eu clywed yn y Bil hwn a'r penderfyniadau a wneir ar y daith hon? Nodaf hefyd, o ddatganiad y Prif Weinidog heddiw, gosod isafbris, a'r sylwadau ddoe yn Nhŷ'r Cyffredin gan David Davis am yr angen i weithio gyda deddfwrfeydd yng Nghymru ac yn yr Alban, a cheisio caniatâd gan y ddwy ddeddfwrfa wrth i'r ddeddfwriaeth fynd drwy Dŷ'r Cyffredin. Mae'n rhaid bod hwn yn ymrwymiad i'w groesawu gan Ysgrifennydd Brexit. O ran gosod isafbris, mae'n bwysig ystyried materion trawsffiniol ynghylch deddfwriaeth a allai arwain, yn amlwg, at wahanol awdurdodaethau prisio - rhywbeth yr ydym wedi ei weld mewn deddfwriaeth flaenorol pan ddaw at rywbeth mor syml â thipio anghyfreithlon, er enghraifft, a'r gallu, yn amlwg, i symud gwastraff ar draws y ffin. Er fy mod yn cynnig cefnogaeth gyfyngedig o'r meinciau hyn ar osod isafbris, rwyf yn dymuno gweld mwy o dystiolaeth o'r gallu i hyn symud ymlaen, a sicrhau'r canlyniad yn y pen draw o wella iechyd y cyhoedd yma yng Nghymru, oherwydd, heb os nac oni bai, mae cysylltiad rhwng yfed llawer o alcohol ac iechyd gwael, ond yr hyn y mae angen i ni sicrhau yw bod y ddeddfwriaeth yn addas at ei diben, ac yn mynd i'r afael ag iechyd gwael ac alcohol a'r berthynas rhwng y ddau, ac nad yw'n ceisio creu drws cefn yn unig ar gyfer marchnad ddu ar gyfer alcohol yma yng Nghymru ac ar draws y ffin. O ran y ddeddfwriaeth gosb resymol y mae'r Prif Weinidog yn siarad amdani, rydym ni, y Ceidwadwyr yn y Siambr hon, bob amser wedi ystyried hyn yn fater o gydwybod, a bydd yn bleidlais rydd gan Aelodau yn y grŵp Ceidwadol ar y gwahanol gamau y bydd y ddeddfwriaeth hon yn mynd drwyddynt pan fydd y Llywodraeth yn cyflwyno, yn gyntaf, ei hymgynghoriadau. Rwy'n meddwl bod y datganiad hwn yn eu hamlinellu heddiw, ac yna, yn amlwg, deddfwriaeth yn y drydedd sesiwn, y credaf fod y Prif Weinidog yn sôn amdani yn ei ddatganiad y prynhawn yma. O fewn y rhaglen hon, byddem wedi dymuno gweld amrediad o gynigion llawer mwy a mwy uchelgeisiol yn cyflwyno Biliau sy'n ymdrin â llawer o agweddau ar anghenion pobl Cymru. Byddai'r Ceidwadwyr Cymreig wedi hoffi gweld Biliau mwy arloesol yn cael eu cyflwyno, megis Bil lleoliaeth a dinasyddiaeth, a fyddai wedi dod â thryloywder a phŵer lleol i graidd y gwaith o wneud penderfyniadau; Bil sicrwydd economaidd a menter, a fyddai wedi creu amodau i'r sector preifat yng Nghymru allu ffynnu, gan arwain at sgiliau newydd, swyddi a sicrwydd economaidd i deuluoedd sy'n gweithio'n galed ar hyd a lled Cymru; Bil iechyd a gofal cymdeithasol, a fyddai wedi integreiddio'n briodol y system iechyd drwy fynnu bod darparwyr iechyd a gofal cymdeithasol yn gweithio ar y cyd; Bil hawliau pobl hŷn, a fyddai wedi ymgorffori hawliau pobl hŷn yng Nghymru mewn cyfreithiau Cymru; a Bil llywodraethu a chyllid y GIG, a fyddai wedi cyflwyno mwy o atebolrwydd i gleifion. Ac, yn ôl pob tebyg, mae'r darn mwyaf sylweddol o ddeddfwriaeth a fydd yn cael effaith uniongyrchol ar ganlyniadau i gymunedau wedi dod o'r meinciau hyn, gyda fy nghydweithiwr, Paul Davies a'i gynigion ar gyfer Bil awtistiaeth drwy'r broses ddeddfwriaeth meinciau cefn. Wrth i hyn fynd yn ei flaen trwy ei gamau amrywiol, rydym yn gobeithio y bydd hyn yn parhau i ddenu cefnogaeth drawsbleidiol, ac, ymhen amser, yn denu cefnogaeth eich Llywodraeth.