English: Can I thank the Minister for her statement? Certainly, we need action. Some of us would agitate for more urgent action than others, I'm sure, but there's no doubt that we need to tackle the plastics epidemic that we're facing as a society - a global society - these days. And as positive as the local authorities' record has been in terms of recycling over recent years, it is disappointing to note the flatlining, or the drop-off, albeit with some of the explanations that you've given in your statement. But I think it does underline now that the low-hanging fruit has been picked and this is where we get to the hard yards. And, of course, this is where we get to the real action from policy makers as well. And the show-stopping statistic from the Marine Conservation Society that there could be more plastic than fish by weight in the seas by 2050 I think is quite sobering, and it's one that probably needs to be at the front of our minds when we consider this particular issue. Now, we've already touched on the increasing concerns regarding where our recycled plastic waste actually goes. We know that two thirds of the UK's plastic package waste is exported by an export industry that was worth around £50 million last year and that the Environment Agency is currently investigating allegations that include exporters fraudulently claiming for tens of thousands of tonnes of plastic waste that might not exist, UK plastic waste not being recycled and being left to leak into rivers and oceans, and illegal shipments of plastic waste being routed to the far east via the Netherlands. So, my first question to you, really, is: what assurances can you give us regarding where Welsh recycled plastic is ending up? Is there any Welsh involvement in the Environment Agency's investigation and are you confident that our plastic is being dealt with as it should be? Of course, all of this increasingly shows that, rather than just recycling, we really need to seek to prevent the use of plastics, particularly single-use plastics, in the first place. And a levy on single-use plastics to work alongside a deposit-return scheme for bottles and cans has been a longstanding Plaid Cymru call for many years now. We're still waiting to get to that point where it is being implemented, and we've heard reference over a number of years in my time here in the Assembly to how this has worked in other countries: over 98 per cent of bottles recycled in Germany, over 90 per cent in Norway, Sweden and Finland, et cetera, et cetera. You say in your statement that you'll consult alongside the UK Government on both the extended producer responsibility and deposit-return schemes before Christmas, providing what you described as unique Welsh input to ensure the proposed approaches work for Wales. My question to you, therefore, would be: if the UK Government decides against a UK-wide deposit-return scheme, will you, as Minister, legislate on a DRS for Wales in this Assembly term? I'd like to hear your views on that, because, clearly, this has been something that we've been calling for for a long, long time, and I'm trying to get over that there is a sense of urgency here. And if they, as a UK Government, don't choose to pursue it, then how soon will you be pursuing that as a Government and as a Minister? You also say that you continue to work with the UK Government to discuss potential taxation measures to tackle single-use plastics, and you say that if nothing is raised in the autumn budget next week then you'll consider again what can be done on a Wales-only basis with the levers that we have here. So my next question would be whether you would commit here today to ensuring that there is a levy, tax or charge in place to tackle plastic pollution in Wales in this Assembly term, regardless of what happens at a UK level, because it's those kinds of messages and it's that kind of clear direction of travel that we need to get the momentum behind some of these schemes that we want to realise. In your statement on 8 May, you said that you were working with Refill and Welsh businesses, charities and major events to ensure that there are water refill points and stations across the country. It would be nice to hear an update with regard to where you are with those discussions and also whether you'll consider working with local authorities to put in place drinking water fountainsin public spaces, which is something that we would all want to see. And, following, of course, the UK Government's proposals to ban plastic straws and plastic-stemmed cotton buds and plastic drink stirrers in England this week, I think, will you, as Minister, consider introducing a similar ban in Wales?
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad. Yn sicr, y mae angen gweithredu. Byddai rhai ohonom ni'n codi stŵr i gael mwy o weithredu nag eraill, rwy'n sicr, ond nid oes unrhyw amheuaeth bod angen inni fynd i'r afael â'r epidemig plastigau sy'n ein hwynebu fel cymdeithas - cymdeithas fyd-eang - y dyddiau hyn. Ac er mor gadarnhaol y bu hanes yr awdurdodau lleol o ran ailgylchu dros y blynyddoedd diwethaf, y mae'n siomedig nodi fod pethau'n gwastatáu neu'n gostwng, serch gyda rhai o'r esboniadau yr ydych chi wedi eu rhoi yn eich datganiad. Ond rwy'n credu ei fod yn tanlinellu'r faith bod y ffrwythau sy'n hongian yn isel wedi eu casglu a dyma ble yr ydym ni'n dod at y gwaith caled. Ac, wrth gwrs, dyma ble y cawn i weithredu gwirioneddol gan lunwyr polisi hefyd. Ac mae'r ystadegyn brawychus oddi wrth y Gymdeithas Cadwraeth Forol y bydd effallai mwy o blastig na physgod, o ran pwysau, yn y moroedd erbyn 2050 yn ddigon i'ch sobri, ac y mae'n un y dylai fod ar flaen ein meddyliau pan fyddwn yn ystyried y mater penodol hwn. Nawr, rydym wedi cyfeirio eisoes at y pryderon cynyddol ynghylch i ble y mae ein plastig sydd wedi'i ailgylchu yn mynd. Rydym ni'n gwybod bod dwy ran o dair o wastraff pecynnu plastig y DU yn cael ei allforio gan ddiwydiant allforio a oedd werth tua £50 miliwn y llynedd a bod Asiantaeth yr Amgylchedd ar hyn o bryd yn ymchwilio i honiadau sy'n cynnwys allforwyr yn hawlio drwy dwyll am ddegau o filoedd o dunelli o wastraff plastig nad yw o bosib yn bodoli, gwastraff plastig y DU ddim yn cael ei ailgylchu ac yn cael ei adael i lifo i mewn i afonydd a moroedd, a llwythi anghyfreithlon o wastraff plastig yn cael eu cyfeirio at y dwyrain pell drwy'r Iseldiroedd. Felly, fy nghwestiwn cyntaf i chi, mewn gwirionedd, yw: Pa sicrwydd allwch chi roi inni ynglŷn ag i ble y mae plastig sydd wedi'i ailgylchu yng Nghymru yn mynd? A oes unrhyw ran yn cael ei chwarae gan Gymru yn ymchwiliad Asiantaeth yr Amgylchedd ac a ydych yn ffyddiog bod ein plastig yn cael ei drin fel y dylai fod? Wrth gwrs, mae hyn oll yn dangos yn gynyddol, yn hytrach na dim ond ailgylchu, bod angen inni geisio atal y defnydd o blastigau, yn enwedig plastig untro yn y lle cyntaf. Ac mae ardoll ar blastig untro i weithio ochr yn ochr â chynllun dychwelyd ernes ar gyfer poteli a chaniau wedi bod yn rhywbeth y mae Plaid Cymru wedi galw amdano ers blynyddoedd lawer bellach. Rydym ni'n dal i aros i gyrraedd y pwynt lle mae'n cael ei weithredu, ac yr ydym ni wedi clywed cyfeirio, dros nifer o flynyddoedd o fy amser i yma yn y Cynulliad at sut y mae hyn wedi gweithio mewn gwledydd eraill: dros 98 y cant o boteli yn cael eu hailgylchu yn yr Almaen, dros 90 y cant yn Norwy, Sweden a'r Ffindir, ac ati, ac ati. Rydych chi'n dweud yn eich datganiad y byddwch chi'n ymgynghori ochr yn ochr â Llywodraeth y DU ynghylch cyfrifoldeb estynedig y cynhyrchydd a chynlluniau dychwelyd ernes cyn y Nadolig, gan ddarparu'r hyn a ddisgrifiwyd gennych fel mewnbwn unigryw o Gymru i sicrhau y bydd y dulliau arfaethedig yn gweithio yng Nghymru. Fy nghwestiwn i chi, felly, fyddai: Os bydd Llywodraeth y DU yn penderfynu yn erbyn cynllun dychwelyd ernes ledled y DU, a fyddwch chi, fel Gweinidog, yn deddfu ynghylch cynllun dychwelyd ernes ar gyfer Cymru yn y tymor Cynulliad hwn? Hoffwn glywed eich barn ar hynny, oherwydd bod hwn, yn amlwg yn rhywbeth yr ydym ni wedi bod yn galw amdano ers amser maith, ac yr wyf yn ceisio cyfleu bod ymdeimlad o frys yma. Ac os nad ydyn nhw fel Llywodraeth y DU, yn dewis dilyn y trywydd hwn, yna pa mor fuan y byddwch chi fel Llywodraeth ac fel Gweinidog yn dilyn y trywydd hwn? Rydych chi hefyd yn dweud eich bod yn parhau i weithio gyda Llywodraeth y DU i drafod mesurau trethu posibl i fynd i'r afael â phlastig untro, ac yr ydych yn dweud os na chodir unrhyw beth yng nghyllideb yr hydref yr wythnos nesaf yna byddwch chi'n ystyried eto beth y gellir ei wneud ar sail Cymru'n unig gyda'r dulliau ysgogi sydd gennym ni yma. Felly fy nghwestiwn nesaf fyddai a fyddwch yn ymrwymo yma heddiw i sicrhau bod ardoll, treth neu dâl yn cael ei osod i fynd i'r afael â llygredd plastig yng Nghymru yn y tymor Cynulliad hwn, ni waeth beth sy'n digwydd ar lefel y DU, oherwydd y mathau hynny o negeseuon a'r math hwn o gyfeiriad clir sydd eu hangen inni gael momentwm y tu ôl i rai o'r cynlluniau hynny yr ydym eisiau eu gwireddu. Yn eich datganiad ar 8 Mai, dywedoch chi eich bod yn gweithio gydag Ail-lenwi a busnesau yng Nghymru, elusennau a digwyddiadau mawr i sicrhau bod mannau a gorsafoedd ail-lenwi dŵr ledled y wlad. Byddai'n braf clywed y newyddion diweddaraf o ran lle yr ydych chi yn y trafodaethau hynny, a hefyd, a fyddwch yn ystyried gweithio gydag awdurdodau lleol i sefydlu ffynhonnau dŵr yfed mewn mannau cyhoeddus, sydd yn rhywbeth y byddem ni i gyd eisiau ei weld. Ac, wrth gwrs, yn dilyn cynigion Llywodraeth y DU i wahardd gwellt plastig a ffyn cotwm plastig a throellwyr diodydd plastig yn Lloegr yr wythnos hon rwy'n credu, a wnewch chi, fel Gweinidog, ystyried cyflwyno gwaharddiad tebyg yng Nghymru?