English: Thank you, Deputy Presiding Officer. This statement provides details of the trial of a new scheme aimed at increasing the housing stock available to local authorities in discharging their housing duties, and, more particularly, their Part 2 Housing (Wales) Act 2014 duties. Local authorities' discharge of these duties has done much to prevent individuals and families from becoming homeless. However, there are still far too many whose homelessness is not prevented. This trial proposes using the private rented sector to increase the stock available to local authorities when discharging their Part 2 duties by offering tenants access to good-quality housing at affordable rents with an appropriate level of support. We are trialling the scheme in a small number of local authorities to prove the concept and provide the necessary evidence base for a model to be developed to roll out across Wales. 'Prosperity for All' emphasises the role good-quality homes play in all aspects of an individual's life and the importance of secure, affordable housing as a basis for improved health and life outcomes. Insecurity of tenure or poor-quality housing can, of course, cause or exacerbate anxiousness and ill health, and limit the ability of renters to engage with their local community or for their children to settle in education. Preventing and resolving homelessness in all its forms is a key priority for this Government. The numbers of households presenting as at risk, or already homeless, in Wales has been aggravated by benefits cuts and austerity. This Government is committed to building social homes at scale and pace, but we also accept that homes are not built in a day. We are looking at additional, innovative approaches to increasing the stock of housing, and a model such as this could make a significant and important difference for Wales. Increasingly, local authorities are looking to the private rented sector to find homes for families and the individuals they support. However, the private rented sector is increasingly a tenure of choice for a far broader range of households than in the past. Long gone are the days when renting was something for students and young professionals before they 'settle down'. Today, in some areas, the market for rental properties is very competitive. Landlords can pick and choose to whom they rent and, as a result, have pushed some of our more vulnerable households out of that market. Many local authorities work hard to identify landlords willing to take households on benefits and to accept the low rents afforded by benefits. This hard work is admirable, but frequently only results in a short-term solution. With only six months' security and little support, we know that often these tenancies break down and the household goes back through the 'revolving door'. For those struggling financially, the disparity between local housing allowance rates and market rents limits access to the PRS. This problem is intensified by some of the anecdotal evidence suggesting private landlords are less likely to rent to those in receipt of benefits. Investing in and evaluating a trial focused on increasing access, quality and security for such groups is a worthy and worthwhile enterprise. Working collaboratively with existing stakeholders we have developed a model that we believe will give local authorities a significant extra resource in helping to prevent and relieve homelessness. Finding an offer that also works for landlords has been an important part of developing this model. This is a win-win deal, it offers a good deal for those seeking a stable, good-quality home, and a good deal for landlords who want a long-term rental income stability without the day-to-day responsibility of being a landlord. In exchange for a commitment from private sector landlords to lease their properties to a local authority for a period of up to five years, those property owners will receive guaranteed rent, every month, for the period of the lease, and an undertaking that, subject to fair wear and tear at the end of the five years, they will receive their property back in the same condition as they leased it. Additionally, property owners will be eligible for a grant and an interest-free loan to bring their properties up to a required standard, should their property not meet the minimum requirements for the trial. Interested private sector landlords will receive rent at the relevant local housing allowance rates - that turns out to be quite difficult to say - less a sum equivalent to a competitive management fee. The minimum standard of properties accepted onto the trial will be linked to WHQS standards and, as I have said, there will be an element of grant and loan to ensure that any property participating in this trial is of a high standard. The households we are seeking to house here deserve high-quality homes and choice as much as any other household, but the incentives we will provide will also help improve the standards of the private rented sector more generally in Wales. Tenants who live in these properties will be assured, subject to their observation of the terms of their contract, of up to five years of accommodation in the private rented sector at local housing allowance rates. Importantly, for both tenant and landlord, the households moving in will receive the support they need to help them thrive in their new homes. As I have said, this is a win-win deal; it works for landlords and local authorities as much as it works for tenants. Tenants will have access to good-quality, affordable private sector housing with the kind of support that they would normally only have access to in social housing. Landlords can be confident that while receiving regular rent every month their property is being looked after and they need not worry about many of the day-to-day responsibilities that go with being a landlord as they will be carried out by the local authority as the managing agent. Local authorities will have the benefit of an extra resource to help meet their objectives for preventing and reducing homelessness. We are all aware that supported, happy, settled, long-term tenants help to build more integrated communities. Tenants housed through this trial will be able to access a high level of support, should they require it, and an essential part of the trial will be promoting independence and the skills for life necessary to reduce the burden on the supply of social housing. Local authorities are ideally placed to lead this initiative. Their private rented sector teams already have contact with a number of private sector landlords who might be interested in leasing their properties through such a model and they already know and work with the families that need these homes. We will now be inviting local authorities to submit expressions of interest in running the trial. We will appoint three local authorities to operate the trial scheme, and these will be selected on the basis of a series of qualitative and quantitative measures. I will provide more detail on the successful areas in due course. The goal is for this trial to provide a scaleable model that leads to a national scheme that provides significantly more affordable housing, of increased quality, with greater security of accommodation across Wales. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae'r datganiad hwn yn rhoi manylion am gynllun arbrofol newydd sydd â'r nod o gynyddu'r stoc tai sydd ar gael i awdurdodau lleol o ran cyflawni eu dyletswyddau tai, ac, yn fwy arbennig, eu dyletswyddau ynghlwm wrth Ran 2 Deddf Tai (Cymru) 2014. Mae'r broses o gyflawni'r dyletswyddau hyn gan awdurdodau lleol wedi gwneud llawer i atal unigolion a theuluoedd rhag bod yn ddigartref. Fodd bynnag, mae llawer gormod o bobl na lwyddir i'w cadw rhag digartrefedd. Mae'r arbrawf hwn yn cynnig defnyddio'r sector rhentu preifat i gynyddu'r stoc sydd ar gael i awdurdodau lleol wrth gyflawni eu dyletswyddau Rhan 2 drwy gynnig tai o ansawdd da am renti fforddiadwy i denantiaid, gyda chymorth priodol. Rydym yn rhoi'r cynllun ar brawf mewn nifer fach o awdurdodau lleol er mwyn profi'r cysyniad a darparu'r sylfaen dystiolaeth angenrheidiol er mwyn datblygu model i'w gyflwyno ledled Cymru. Mae 'Ffyniant i Bawb' yn pwysleisio swyddogaeth cartrefi o ansawdd da ym mhob agwedd ar fywyd unigolyn a phwysigrwydd tai diogel, fforddiadwy fel sail ar gyfer byw bywyd gwell ac iachach. Gall ansicrwydd deiliadaeth neu dai o ansawdd gwael, wrth gwrs, achosi neu waethygu pryder ac afiechyd, a chyfyngu ar allu rhentwyr i ymwneud â'u cymuned neu ar allu eu plant i ymgynefino mewn addysg. Mae atal a datrys digartrefedd o bob math yn flaenoriaeth allweddol i'r Llywodraeth hon. Mae'r sefyllfa o ran nifer yr aelwydydd sydd mewn perygl, neu deuluoedd eisoes yn ddigartref, yng Nghymru wedi gwaethygu oherwydd cynni a thoriadau i fudd-daliadau. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i adeiladu cartrefi cymdeithasol ar raddfa fawr ac yn gyflym, ond rydym ni hefyd yn derbyn nad yw cartrefi'n cael eu hadeiladu mewn diwrnod. Rydym ni'n edrych ar ddulliau ychwanegol, arloesol o gynyddu'r stoc tai, a gallai model fel hyn wneud gwahaniaeth sylweddol a phwysig i Gymru. Yn gynyddol, mae awdurdodau lleol yn disgwyl i'r sector rhentu preifat ddod o hyd i gartrefi ar gyfer y teuluoedd a'r unigolion maen nhw'n eu cefnogi. Fodd bynnag, yn gynyddol, mae ystod lawer ehangach o bobl nag oedd yn y gorffennol yn dewis rhentu yn y sector preifat yn gynyddol. Mae'r dyddiau pan oedd rhentu yn rhywbeth i fyfyrwyr a gweithwyr proffesiynol ifanc cyn iddyn nhw 'fwrw gwreiddiau' wedi hen ddiflannu. Heddiw, mewn rhai ardaloedd, mae'r farchnad ar gyfer eiddo rhent yn gystadleuol iawn. Gall landlordiaid ddewis i bwy y maen nhw'n rhentu ac, o ganlyniad, maen nhw wedi gwthio rhai o'n haelwydydd mwyaf agored i niwed allan o'r farchnad honno. Mae llawer o awdurdodau lleol yn gweithio'n galed i ddarganfod landlordiaid sy'n fodlon derbyn teuluoedd ar fudd-daliadau ac i dderbyn y rhenti isel a gynigir gan fudd-daliadau. Mae'r gwaith caled hwn yn glodwiw, ond yn aml nid yw ond yn arwain at ateb tymor byr. Gyda dim ond chwe mis o sicrwydd a phrin ddim cymorth, gwyddom fod y tenantiaethau hyn yn aml yn chwalu a bod y teulu yn mynd yn ôl i'r cylch dieflig. I'r rheini sy'n cael trafferth ariannol, mae'r gwahaniaeth rhwng cyfraddau'r lwfans tai lleol a rhenti'r farchnad yn cyfyngu ar eu gallu i rentu yn y sector preifat. Caiff y broblem hon ei dwysáu gan rywfaint o'r dystiolaeth anecdotaidd sy'n awgrymu bod landlordiaid preifat yn llai tebygol o rentu i'r rhai sy'n cael budd-daliadau. Mae gwerthuso a buddsoddi mewn cynllun arbrofol sy'n canolbwyntio ar ei gwneud hi'n haws i grwpiau o'r fath gael cartref sicr o ansawdd yn fenter deilwng ac yn werth ei gwneud. Gan weithio ar y cyd â rhanddeiliaid presennol, rydym ni wedi datblygu model a fydd, yn ein barn ni, yn rhoi adnodd ychwanegol sylweddol i awdurdodau lleol i helpu atal a lliniaru digartrefedd. Mae dod o hyd i gynnig sydd hefyd yn gweithio i landlordiaid wedi bod yn rhan bwysig o ddatblygu'r model hwn. Mae hwn yn gynllun lle bydd pawb yn elwa, gan gynnig bargen dda i'r rhai sy'n chwilio am gartref sefydlog o ansawdd da, a bargen dda i landlordiaid sydd eisiau sefydlogrwydd incwm rhent hirdymor heb y cyfrifoldeb beunyddiol o fod yn landlord. Yn gyfnewid am ymrwymiad gan landlordiaid sector preifat i brydlesu eu heiddo i awdurdod lleol am gyfnod o hyd at bum mlynedd, bydd y perchnogion eiddo hynny yn cael gwarant o rent, bob mis, am gyfnod y brydles, a dealltwriaeth, gan dderbyn y bydd rhywfaint o draul resymol ar ddiwedd y pum mlynedd, y cânt eu heiddo yn ôl yn yr un cyflwr ag yr oedd pan gafodd ei brydlesu. Hefyd, bydd perchnogion eiddo yn gymwys i gael grant a benthyciad di-log i ddod â'u heiddo i safon ofynnol, os nad yw eu heiddo yn bodloni'r gofynion sylfaenol ar gyfer y cynllun arbrofol. Bydd landlordiaid sector preifat sydd â diddordeb yn cael rhent ar y cyfraddau lwfans tai lleol perthnasol - mae hynny'n eithaf anodd ei ddweud - gyda swm wedi ei dynnu sy'n cyfateb i ffi rheoli gystadleuol. Bydd safon ofynnol eiddo a dderbynnir ar y cynllun arbrofol yn gysylltiedig â safonau Safon Ansawdd Tai Cymru ac, fel y dywedais, bydd elfen o grant a benthyciad i sicrhau bod unrhyw eiddo sy'n rhan o'r arbrawf hwn o safon uchel. Mae'r teuluoedd yr ydym yn ceisio eu cartrefu yma yn haeddu cartrefi a dewis o ansawdd uchel gymaint ag unrhyw deulu arall, ond bydd y cymhellion y byddwn yn eu darparu hefyd yn helpu i wella safonau'r sector rhentu preifat yn fwy cyffredinol yng Nghymru. Bydd tenantiaid sy'n byw yn yr eiddo, ar yr amod eu bod yn anrhydeddu telerau eu contract, yn cael sicrwydd o hyd at bum mlynedd o lety yn y sector rhentu preifat ar gyfraddau'r lwfans tai lleol. Yn bwysig, i'r tenant a'r landlord, bydd y teuluoedd sy'n ymgartrefu yn yr eiddo yn cael y cymorth sydd ei angen arnyn nhw i'w helpu i ffynnu yn eu cartrefi newydd. Fel y dywedais, mae hwn yn gynllun lle mae pawb yn elwa; mae'n gweithio i landlordiaid ac awdurdodau lleol gymaint ag y mae'n gweithio i denantiaid. Bydd tenantiaid yn gallu rhentu tai sector preifat o ansawdd da a fforddiadwy, gyda'r math o gymorth na allent fel arfer ond ei gael mewn tai cymdeithasol. Gall landlordiaid fod yn ffyddiog y byddant yn cael rhent rheolaidd bob mis a bod rhywun yn gofalu am eu heiddo ac nad oes angen iddyn nhw boeni am lawer o'r cyfrifoldebau beunyddiol sy'n ymwneud â bod yn landlord gan y cânt eu cyflawni gan yr awdurdod lleol fel yr asiant rheoli. Bydd awdurdodau lleol yn elwa ar gael adnodd ychwanegol i'w helpu i gyflawni eu hamcanion ar gyfer atal a lleihau digartrefedd. Rydym ni i gyd yn ymwybodol bod tenantiaid hirdymor sy'n cael cefnogaeth, sy'n hapus a sefydlog yn helpu i adeiladu cymunedau mwy integredig. Bydd cryn gefnogaeth ar gael i denantiaid a gartrefir drwy'r arbrawf hwn, os bydd ei angen arnynt, a rhan hanfodol o'r arbrawf fydd hyrwyddo annibyniaeth a'r sgiliau bywyd sydd eu hangen i leihau'r baich ar y cyflenwad o dai cymdeithasol. Mae awdurdodau lleol mewn sefyllfa ddelfrydol i arwain y fenter hon. Mae gan eu timau yn y sector rhentu preifat eisoes gysylltiad â nifer o landlordiaid sector preifat a allai fod â diddordeb mewn prydlesu eu heiddo drwy fodel o'r fath ac maen nhw eisoes yn adnabod ac yn gweithio gyda'r teuluoedd sydd angen y cartrefi hyn. Byddwn nawr yn gwahodd awdurdodau lleol i gyflwyno datganiadau o ddiddordeb o ran cynnal yr arbrawf. Byddwn yn penodi tri awdurdod lleol i weithredu'r cynllun arbrofol, a dewisir y rhain ar sail cyfres o fesurau ansoddol a meintiol. Byddaf yn rhoi rhagor o fanylion am yr ardaloedd llwyddiannus maes o law. Y nod yw i'r arbrawf hwn ddarparu model y gellid ei gyflwyno mewn mannau eraill fydd yn arwain at gynllun cenedlaethol a fydd yn darparu llawer mwy o dai fforddiadwy, o ansawdd gwell, gyda mwy o sicrwydd o ran llety ledled Cymru. Diolch.