English: I very much welcome the Government's commitment to develop innovative solutions to the challenges we face. The challenges we face are many and varied, not least those caused by the decision to leave the European Union. I'm also glad that the Government is open to new ideas and will be happy to listen to people from across our communities. The programme for government makes relevant reference to the importance of the future generations Act, and there are a couple of points that I wish to see some more detail on in relation to that. One is in relation to our carbon targets, because the only target that is absolutely firm and in the legislation is the 80 per cent reduction in carbon emissions by 2050, which I don't think is a sustainable position. Even the youngest Member of the Assembly, which I think is Steffan Lewis, will be considering his retirement options by 2050, whereas most of us will be long gone, pushing up daisies and certainly not in a position to be holding the Government, at that point, to account on this really important issue. So, I really do want to press the Government on some interim targets, and it seems appropriate that they should be 2021, because that is the full extent of our mandate. Therefore, we need to be able to measure how well we are doing on this. My understanding is that, of the targets we set in 2010, the 3 per cent annual emission reductions since 2011 year on year are being met in areas of devolved competence, and that, of course, includes the amount of electricity that is being consumed across Wales by our homes and businesses. It would be good to know that we are indeed meeting that particular target, but how confident are we that we are going to meet the second target that was in the 2010 document, which is the 40 per cent reduction in greenhouse gasses in all sectors by 2020 from the 1990 levels? My understanding is that we are falling well short of that target and that our emissions actually rose between 2011 and 2013 - and this is largely, as I understand it, because of a shift from gas to coal in generating electricity because of changes in world fuel prices. That just underlines the importance of us seizing the opportunities to tap into our abundant renewable energy resources to safeguard us against those changes in world prices. I think those are things that I would like to see much more detail on in ensuring that we can hold the Government to account. I think that Brexit obviously produces huge challenges for us in the way we are going to develop a prosperous future for Welsh agriculture. As the First Minister said in the Senedd earlier today, we have absolutely no guarantee that the farm payments we currently enjoy are going to be passported through from the Treasury after 2020. As, on average, farm businesses rely on those basic farm payments for 80 per cent of their income, the future could indeed be extremely grim for our agricultural sector. Now, the hard line Brexiteers, headed by the former UKIP leader, say we don't need to worry about that because we can just import food from abroad. My view is that that is absolutely a very cavalier approach, and the uncertainties of the world we live in and the speed of climate change means that sources of food we currently import may dry up, literally. The latest DEFRA figures indicate that the UK imports approximately 40 per cent of the food we consume. I don't think that that is a sustainable position. Ninety-five per cent of our fruit comes from abroad and half our vegetables are imported. We could, instead, be maximising the low-carbon opportunities to promote better food security in Wales, and help many of our monoculture meat producers to diversify, as we have no guarantee that the excellent beef and lamb exported today can continue if we find tariffs imposed as a result of a hard Brexit. Technological advances in hydroponics make it perfectly possible to be growing fruit and vegetables in all parts of Wales, using half the water required by traditional horticulture and halving the growing time. So, I'd really like to see more emphasis on that in the programme for government, because I think it's a particularly important thing, not only for carbon emissions but also from a public health perspective. I'd like to see a national conversation on food, because it's very much a cultural, as well as an economic and health agenda.
Welsh: Rwy'n croesawu'n fawr iawn ymrwymiad y Llywodraeth i ddatblygu atebion arloesol i'r heriau sy'n ein hwynebu. Mae'r heriau a wynebwn yn niferus ac amrywiol, yn enwedig y rhai a achosir gan y penderfyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd. Rwyf hefyd yn falch bod y Llywodraeth yn agored i syniadau newydd ac y byddant yn hapus i wrando ar bobl o bob un o'n cymunedau. Mae'r rhaglen lywodraethu yn cyfeirio'n berthnasol at bwysigrwydd Deddf cenedlaethau'r dyfodol, ac mae cwpl o bwyntiau yr hoffwn i weld rhywfaint mwy o fanylion arnynt yn hynny o beth. Mae un yn ymwneud â'n targedau carbon, oherwydd yr unig darged sy'n gwbl gadarn ac yn y ddeddfwriaeth yw'r gostyngiad o 80 y cant mewn allyriadau carbon erbyn 2050, nad wyf yn credu sy'n sefyllfa gynaliadwy. Bydd hyd yn oed Aelod ieuengaf y Cynulliad, sef Steffan Lewis rwy'n meddwl, yn ystyried ei opsiynau ymddeol erbyn 2050, tra bydd y rhan fwyaf ohonom wedi hen fynd, dan y dywarchen ac yn sicr ddim mewn sefyllfa i fod yn dwyn y Llywodraeth i gyfrif, ar y pwynt hwnnw, ar y mater gwirioneddol bwysig hwn. Felly, rwyf wir eisiau pwyso ar y Llywodraeth i bennu rhai targedau interim, ac mae'n ymddangos yn briodol y dylid eu pennu ar gyfer 2021, oherwydd dyna raddau llawn ein mandad. Felly, mae angen i ni allu mesur pa mor dda yr ydym yn ei wneud ar hyn. Fy nealltwriaeth i, o'r targedau a osodwyd yn 2010, yw bod y 3 y cant o leihad mewn allyriadau blynyddol ers 2011 flwyddyn ar ôl blwyddyn yn cael ei fodloni mewn meysydd datganoledig, ac mae hynny, wrth gwrs, yn cynnwys faint o drydan sy'n cael ei ddefnyddio ar draws Cymru gan ein cartrefi a'n busnesau. Byddai'n dda gwybod ein bod ni mewn gwirioneddol yn bodloni'r targed penodol hwnnw, ond pa mor hyderus ydym ni ein bod yn mynd i fodloni'r ail darged oedd yn nogfen 2010, sef gostyngiad o 40 y cant mewn nwyon tŷ gwydr ym mhob sector erbyn 2020 o lefelau 1990? Fy nealltwriaeth i yw ein bod yn disgyn yn fyr iawn o'r targed hwnnw a bod ein hallyriadau wedi codi mewn gwirionedd rhwng 2011 a 2013 - ac mae hyn yn bennaf, fel y deallaf, oherwydd newid o nwy i lo mewn cynhyrchu trydan oherwydd newidiadau ym mhrisiau tanwydd y byd. Y cyfan y mae hynny'n ei wneud yw tanlinellu pa mor bwysig yw hi i ni achub ar y cyfleoedd i fanteisio ar ein hadnoddau ynni adnewyddadwy helaeth, i'n diogelu ni yn erbyn y newidiadau bydol hynny mewn prisiau. Rwy'n meddwl bod pethau hynny yn bethau yr hoffwn i weld llawer mwy o fanylion yn eu cylch, er mwyn sicrhau ein bod yn gallu dwyn y Llywodraeth i gyfrif. Credaf fod Brexit yn amlwg yn creu heriau enfawr i ni yn y ffordd yr ydym yn mynd i ddatblygu dyfodol ffyniannus i amaethyddiaeth yng Nghymru. Fel y dywedodd y Prif Weinidog yn y Senedd yn gynharach heddiw, nid oes gennym unrhyw sicrwydd o gwbl bod y taliadau fferm yr ydym yn elwa arnynt ar hyn o bryd yn mynd i gael eu trosglwyddo o'r Trysorlys ar ôl 2020. Gan fod busnesau fferm yn dibynnu ar y taliadau fferm sylfaenol hynny ar gyfer 80 y cant o'u hincwm, ar gyfartaledd, gallai'r dyfodol yn wir fod yn hynod llwm ar gyfer ein sector amaethyddol. Nawr, mae'r Brexiteers digyfaddawd, dan arweiniad cyn arweinydd UKIP, yn dweud nad oes angen i ni boeni am hynny, oherwydd gallwn ni fewnforio bwyd o dramor. Fy marn i yw bod honno'n agwedd gwbl drahaus, ac mae ansicrwydd y byd yr ydym yn byw ynddo a chyflymder newid yn yr hinsawdd yn golygu y gall ffynonellau o fwyd yr ydym ar hyn o bryd yn eu mewnforio sychu i fyny, yn llythrennol. Mae ffigurau diweddaraf DEFRA yn dangos bod y DU yn mewnforio tua 40 y cant o'r bwyd yr ydym yn ei ddefnyddio. Nid wyf yn credu bod honno'n sefyllfa gynaliadwy. Mae naw deg pump y cant o'n ffrwythau yn dod o dramor a hanner ein llysiau yn cael eu mewnforio. Gallem, yn lle hynny, fod yn manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd carbon isel er mwyn hyrwyddo diogelwch bwyd gwell yng Nghymru, a helpu llawer o'n cynhyrchwyr cig ungnwd i arallgyfeirio, gan nad oes gennym sicrwydd y gall y cig eidion a'r cig oen rhagorol a allforir heddiw barhau os byddwn yn gweld tariffau wedi'u gosod o ganlyniad i Brexit llym. Mae datblygiadau technolegol mewn hydroponeg yn ei gwneud yn gwbl bosibl i fod yn tyfu ffrwythau a llysiau ym mhob rhan o Gymru, gan ddefnyddio hanner y dŵr sy'n ofynnol gan arddwriaeth draddodiadol a haneru'r amser tyfu. Felly, byddwn yn wir yn hoffi gweld mwy o bwyslais ar hynny yn y rhaglen lywodraethu, oherwydd credaf ei fod yn beth arbennig o bwysig, nid yn unig ar gyfer allyriadau carbon ond hefyd o safbwynt iechyd y cyhoedd. Hoffwn i weld sgwrs genedlaethol ar fwyd, oherwydd yn sicr iawn mae'n agenda ddiwylliannol, yn ogystal â bod yn agenda economaidd ac iechyd.