English: Diolch, Lywydd. Can I thank the First Minister for laying out his summation of where we are and his recommendation of support for this LCM today? Let me begin with some simple matters of process. The Welsh Government tabled the initial legislative consent memorandum in relation to the Wales Bill on 21 November 2016. The Business Committee referred it to us, and we reported on this LCM on 13 December 2016. We made it clear at that time that it would be unlikely that we'd be able to properly consider a late supplementary LCM whilst the Bill was still in progress in the UK Parliament, and the related fiscal framework that we've discussed today was at that time also unresolved. Whilst the latter has indeed been resolved, and I'll return to that, the short timescale has meant that we have indeed been unable as a committee to consider in full the supplementary or revised supplementary consent memoranda that were laid by the Welsh Government on 10 and 13 January. However, it is worth reminding Members of our response to that initial LCM, and also the findings of our report on the Wales Bill published in October 2016. In the latter, we express concern that that the space provided by the Bill to enable the National Assembly to legislate is difficult to delineate, and potentially more restrictive than at present. We noted the complex way in which the National Assembly's legislative competence was expressed, including the number and the extent of the reservations and restrictions. We recommended possible amendments to improve the Bill based on some of those suggested by the Presiding Officer and the First Minister, or developed by the committee itself. Our subsequent legislative consent memorandum report acknowledged that whilst positive changes had been made to the Bill, with further amendments scheduled after that time for Report Stage, they didn't alter the fundamental problems with the Bill. We noted that these problems are likely to cause difficulties for the ability of the National Assembly to make coherent, accessible law for citizens in Wales, and we restated our view that the Wales Bill remained complex and impenetrable and it would not deliver that lasting, durable settlement that everyone wishes to see. So, whilst the committee has not been able to consider fully the latest LCM, I suspect most would agree that our more substantive constitutional and legislative concerns remain. So, I will now venture to comment personally on the substance of recent changes, and invite other Members to do likewise in this debate and vote today. This is a significant moment in the devolution journey, whatever decision we come to today. It is not the end of the journey, as the First Minister has said - not by some distance - but it is a significant staging post, and it is made more significant by the uncertain times in which we live. With the backdrop of Brexit, the shifting sands of international and domestic politics and economics and the pressing need to make our politics here relevant to the people we represent, we should make our decision, as an elected Senedd, with the weight of that upon us. Some, no doubt, will argue that this is a sorry little Bill; that this should be a siren call for thwarted devolutionary ambitions and a call to the barricades. Now, others, perhaps some in the deep-carpeted rooms of Gwydyr House, no less, will argue that this is a triumph. The truth, I believe, is that this is neither a cause for celebration nor for hurling ourselves off the Devil's Pulpit on the Bwlch mountain. We need a sober assessment. It is true, undoubtedly, that, at times, this has seemed like a timid little Bill; it's been shy of its own shadow. It's tried so hard to be inoffensive and to find the lowest common denominator that, in doing so, it has caused many to be offended by its very timidity. Those who brought it into the world, weak and staggering, must have been shocked to find that their offspring has been so brutally maligned at every twist and turn. Yet, the long history of devolution has been fraught and progress has been hard won. There has always been an eye to where the main political parties are and what they would agree at any given point in time, as devolution was put in place; an eye to where the Parliaments and the Governments of Westminster and Wales are at that given moment; and always, always, always a keen understanding of where the people of Wales are on this matter. Rushing ahead of the people we represent without persuading them of the rightness of the course has never been truly wise. If I were to be scrupulously fair - and I consider that I normally am - this is probably what the two Secretaries of State for Wales have tried to do with this Wales Bill: they've tried to triangulate and to treat and bring forward a creature of compromise. Compromise was inevitable, yes, but it's better and more likely to gain consensus if it rests on an essential early agreement on fundamentals agreed between UK and devolved Governments and UK Parliaments and devolved Parliaments. That's far more likely to be durable. This agreement was too focused on Whitehall; too little on Wales. And, on that point, I draw attention to the inquiry we have launched: 'A stronger voice for Wales: engaging with Westminster and the devolved institutions'. Let's not pretend that this was borne out of any St David's Day agreement. There was no agreement with the Welsh Government, as we've heard, which, indeed, countered the Wales Bill with its own clear, simple, bold proposal of a Wales Bill as an example of a clear, lasting and durable settlement. But that said, we must fully commend the work of the UK Parliament, and particularly those, including colleagues here, who worked double shifts, who toiled in the second Chamber there, not least Baroness Morgan, or Eluned, as we know her. There has been progress; it has not transformed this Bill into the Bill that the Constitutional and Legislative Affairs Committee argued for, not the Bill that the Welsh Government, ideally, wanted, nor, I suspect, the one wanted by the Presiding Officer or the majority of Members here today, but there have been improvements. Moreover, the context has changed: new powers for the Assembly and Welsh Ministers, including powers over elections and the electoral system; self-governance; consenting for energy projects up to 350 MW; fisheries and fishing boats; increased powers over water; Welsh tribunals; embedding the Sewel convention in Wales; and embedding the permanence of the Assembly in our constitution. Whilst the UK Government has failed to align executive powers as we wanted, we have the promise of the transfer of functions, and thereby powers, on elections, transport, teachers' pay and conditions and other matters. It still leaves us far short of the demands of the Welsh Government or of Silk over justice, trust ports, broadcasting, rail, emergency powers, anti-social behaviour and much more. Yet, the new powers on offer are not easily dismissed. The number of reservations is still too large, and the reduction from 217 to 193 - many through removing repetition rather than substantive changes - is small beer, but we have to acknowledge the narrowing in scope of some of these reservations and the exceptions added to some. As such, whilst recognising hard-won progress, the committee's original concerns that the benefits of moving to a reserved-powers model were compromised by the number of reservations and the 'relates to' test - despite ministerial assurances put on the record in the Lords recently, and other fundamental matters - are not ultimately resolved. As we heard from the First Minister, as well, on justice and jurisdiction, no ground was ceded. So this, balanced against the progress, all makes this a matter of fine judgment as to whether to support this. But then we add the additional factors: the fiscal framework negotiated with great skill by the Cabinet Secretary for Finance and Local Government, and which appears, indeed, conditional on the passing of this LCM, and the threat of being exposed, through the existing conferred model and the current absence of the embedding of the Sewel convention, to a Brexit and other matters where powers could drift or be torn away from Wales. So, on balance, I would argue we must capture the benefits of this Bill now, while it is in front of us and whilst knowing it is not the final chapter by a long shot. The devolution settlement is shifting in the United Kingdom, not only here in Wales, but in Scotland, of course, and in England. This is driven by growing demands from the nations and the regions of the UK for devolution of power and greater localised autonomy within a redistributive UK political economy. At another pivotal moment in devolution, we could send this Bill scurrying back to Westminster with its tail between its legs. But if we did so, it's possible we will not see another Wales Bill in the next five years, maybe 10, or even more. If we did so, there is much we would turn our backs on. Wiser people than I have suggested that this Bill will not be the durable, once-in-a-generation settlement promised by Secretaries of State for Wales, and that the complexity and conditionality involved means we may potentially be ceding some ground. But there is no doubt that the ground on which we stand will be firmer and surer as a result of moving to a reserved-powers Bill. It stands us in good stead as we face a transition to Brexit and other external shock factors. That, and the fiscal framework alongside, are enough to say that we should capture the gains in this Bill, support the LCM in the full knowledge we will have to return to this, as this is not that lasting, durable settlement. It is not the coherent, accessible law that the people of Wales aspire to. But I will support this LCM today because, on balance, I believe it is in the interests of this Parliament and it is in the interests of the people of Wales.
Welsh: Diolch, Lywydd. A gaf i ddiolch i'r Prif Weinidog am nodi ei grynodeb o'r sefyllfa yr ydym ynddi ac am ei argymhelliad ein bod yn cefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn heddiw? Gadewch imi ddechrau â rhai materion syml o broses. Cyflwynodd Llywodraeth Cymru y memorandwm cydsyniad deddfwriaethol cychwynnol ynglŷn â Bil Cymru ar 21 Tachwedd 2016. Cyfeiriodd y Pwyllgor Busnes ef atom ni, a chyflwynwyd adroddiad gennym am y cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn ar 13 Rhagfyr 2016. Fe'i gwnaethom yn glir bryd hynny y byddai'n annhebygol y byddem yn gallu ystyried cynnig cydsyniad deddfwriaethol atodol hwyr yn briodol tra bod y Bil yn dal i fod ar y gweill yn Senedd y DU, ac nid oedd y fframwaith cyllidol cysylltiedig yr ydym wedi ei drafod heddiw wedi ei ddatrys bryd hynny ychwaith. Er bod yr olaf yn wir wedi ei ddatrys, a byddaf yn dychwelyd at hynny, mae'r amserlen fer wedi golygu ein bod wir wedi methu fel pwyllgor ag ystyried yn llawn y memoranda cydsyniad atodol neu ddiwygiedig a osodwyd gan Lywodraeth Cymru ar 10 a 13 Ionawr. Fodd bynnag, mae'n werth atgoffa'r Aelodau o'n hymateb i'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol cychwynnol hwnnw, a hefyd o ganfyddiadau ein hadroddiad am Fil Cymru a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2016. Yn yr olaf, roeddem yn mynegi pryder bod y lle y mae'r Bil yn ei ddarparu i alluogi'r Cynulliad Cenedlaethol i ddeddfu yn anodd ei nodi'n glir, ac y gallai fod yn fwy cyfyngol nag y mae ar hyn o bryd. Nodwyd gennym y modd cymhleth y mae cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol wedi'i fynegi, gan gynnwys nifer a maint y materion a gedwir yn ôl a'r cyfyngiadau. Gwnaethom argymell newidiadau posibl i wella'r Bil yn seiliedig ar rai o'r rheini a awgrymwyd gan y Llywydd a'r Prif Weinidog, neu a ddatblygwyd gan y pwyllgor ei hun. Roedd ein hadroddiad cydsyniad memorandwm deddfwriaethol dilynol yn cydnabod, er bod newidiadau cadarnhaol wedi eu gwneud i'r Bil, a bod diwygiadau pellach wedi'u trefnu ar ôl yr adeg honno ar gyfer y Cyfnod Adrodd, nad oeddent yn newid y problemau sylfaenol gyda'r Bil. Gwnaethom nodi bod y problemau hyn yn debygol o achosi anawsterau i allu'r Cynulliad Cenedlaethol i wneud cyfraith resymegol, hygyrch ar gyfer dinasyddion Cymru, ac ailddatgan ein barn bod Bil Cymru yn parhau i fod yn gymhleth ac yn anhreiddiadwy ac na fyddai'n cyflawni'r setliad parhaol, cydnerth hwnnw y mae pawb yn dymuno ei weld. Felly, er nad yw'r pwyllgor wedi gallu ystyried y cynnig cydsyniad deddfwriaethol diweddaraf yn llawn, rwy'n amau y byddai'r rhan fwyaf yn cytuno bod ein pryderon cyfansoddiadol a deddfwriaethol mwyaf sylweddol yn parhau. Felly, nawr rwy'n mynd i fentro gwneud sylwadau yn bersonol am sylwedd newidiadau diweddar, a gwahodd Aelodau eraill i wneud yr un fath yn y ddadl hon a phleidleisio heddiw. Mae hon yn awr arwyddocaol ym mhroses datganoli, pa bynnag benderfyniad a wnawn heddiw. Nid yw'n ddiwedd y daith, fel y dywedodd y Prif Weinidog - nid o bell ffordd - ond mae'n garreg filltir bwysig, ac mae'n cael ei wneud yn fwy arwyddocaol gan y cyfnod ansicr yr ydym yn byw ynddo. Gyda chefndir Brexit, y newidiadau i wleidyddiaeth ac economeg ryngwladol a domestig a'r angen dybryd i sicrhau bod ein gwleidyddiaeth yma yn berthnasol i'r bobl yr ydym yn eu cynrychioli, dylem wneud ein penderfyniad, fel Senedd etholedig, gyda phwysau hynny arnom. Bydd rhai, yn ddiau, yn dadlau bod hwn yn Fil bach tila; y dylai hyn fod yn alwad seiren o rwystro uchelgeisiau datganoli ac yn alwad i'r gad. Nawr, bydd eraill, efallai rhai yn ystafelloedd Tŷ Gwydyr â'u carpedi dwfn, dim llai, yn dadlau bod hyn yn fuddugoliaeth. Y gwir, yn fy marn i, yw nad yw hwn yn achos i ddathlu nac yn achos i'n taflu ein hunain oddi ar Bulpud y Diafol ar fynydd Bwlch. Mae arnom angen asesiad sobr. Mae'n wir, yn ddi-os, bod hwn, ar adegau, wedi ymddangos fel Bil bach dihyder; mae wedi bod yn swil o'i gysgod ei hun. Mae wedi ceisio mor galed i fod yn ddidramgwydd, a phlesio pawb, nes ei fod, drwy wneud hynny, wedi achosi i lawer o bobl gael eu tramgwyddo gan ei union ddiffyg hyder. Mae'n rhaid bod y rheini a ddaeth ag ef i mewn i'r byd, yn wan ac yn gwegian, wedi eu syfrdanu o weld eu hepil yn cael ei ddifrïo mor greulon ar bob cyfle. Eto i gyd, mae hanes hir datganoli wedi bod yn llawn pryderon ac mae wedi bod yn anodd sicrhau cynnydd. Mae llygad wedi bod ar y prif bleidiau gwleidyddol bob amser a beth y byddent yn cytuno ag ef ar unrhyw adeg benodol, wrth i ddatganoli gael ei roi ar waith; llygad ar Seneddau a Llywodraethau San Steffan a Chymru ar yr adeg benodol honno; a bob amser, bob amser, bob amser dealltwriaeth frwd o farn pobl Cymru am y mater hwn. Nid yw erioed wedi bod yn wirioneddol ddoeth rhuthro o flaen y bobl a gynrychiolwn heb eu perswadio ein bod ar y trywydd cywir. Pe byddwn am fod yn hollol deg - ac rwy'n ystyried fy mod fel arfer - mae'n debyg mai dyma y mae'r ddau Ysgrifennydd Gwladol Cymru wedi ceisio ei wneud gyda'r Bil Cymru hwn: maent wedi ceisio triongli a thrin a chyflwyno creadur o gyfaddawd. Oedd, roedd cyfaddawd yn anochel, ond mae'n well ac yn fwy tebygol o gael consensws os yw'n seiliedig ar gytundeb cynnar hanfodol ar bethau sylfaenol y cytunwyd arnynt rhwng Llywodraeth y DU a'r Llywodraethau datganoledig a rhwng Senedd y DU a'r Seneddau datganoledig. Mae hynny'n llawer mwy tebygol o fod yn gydnerth. Roedd y cytundeb hwn yn canolbwyntio gormod ar Whitehall; rhy ychydig ar Gymru. Ac, ar y pwynt hwnnw, rwy'n tynnu sylw at yr ymchwiliad yr ydym wedi ei lansio: 'Llais cryfach i Gymru: ymgysylltu â San Steffan a'r sefydliadau datganoledig'. Gadewch inni beidio ag esgus bod hwn wedi deillio o unrhyw gytundeb Dydd Gŵyl Dewi. Nid oedd cytundeb â Llywodraeth Cymru, fel yr ydym wedi ei glywed, a wnaeth, mewn gwirionedd, wrthweithio Bil Cymru â'i gynnig clir, syml, beiddgar ei hun o Fil Cymru fel esiampl o setliad clir, parhaol a chydnerth. Ond wedi dweud hynny, mae'n rhaid inni ganmol gwaith Senedd y DU yn llwyr, ac yn enwedig y rheini, gan gynnwys cydweithwyr yma, a fu'n gweithio shifftiau dwbl, a fu'n llafurio yn yr ail Siambr yn y fan yna, yn enwedig y Farwnes Morgan, neu Eluned, fel yr ydym ni'n ei hadnabod. Mae cynnydd wedi'i wneud; nid yw wedi gweddnewid y Bil hwn i fod y Bil y dadleuodd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol o'i blaid, nid dyma'r Bil yr oedd Llywodraeth Cymru, yn ddelfrydol, yn awyddus i'w gael, nac, rwy'n amau, yr un yr oedd ar y Llywydd na'r mwyafrif o'r Aelodau yma heddiw ei eisiau, ond mae gwelliannau wedi'u gwneud. Hefyd, mae'r cyd-destun wedi newid: pwerau newydd i'r Cynulliad a Gweinidogion Cymru, gan gynnwys pwerau dros etholiadau a'r system etholiadol; hunanlywodraethu; cydsynio â phrosiectau ynni hyd at 350 MW; pysgodfeydd a chychod pysgota; mwy o bwerau dros ddŵr; tribiwnlysoedd yng Nghymru; ymgorffori confensiwn Sewel yng Nghymru; ac ymgorffori natur barhaol y Cynulliad yn ein cyfansoddiad. Er bod Llywodraeth y DU wedi methu â chydochri'r pwerau gweithredol yr oedd arnom eu heisiau, mae gennym yr addewid o drosglwyddo swyddogaethau, a drwy hynny bwerau, ar etholiadau, trafnidiaeth, tâl ac amodau athrawon a materion eraill. Rydym yn dal i fod ymhell yn brin o ofynion Llywodraeth Cymru a Silk o ran cyfiawnder, porthladdoedd ymddiriedolaeth, darlledu, rheilffyrdd, pwerau argyfwng, ymddygiad gwrthgymdeithasol a llawer mwy. Eto i gyd, nid yw'n hawdd diystyru'r pwerau newydd sydd ar gael. Mae nifer y materion a gadwyd yn ôl yn dal i fod yn rhy fawr, ac mae'r gostyngiad o 217 i 193 - llawer o hynny drwy gael gwared ar ailadrodd yn hytrach na newidiadau sylweddol - yn bitw, ond mae'n rhaid inni gydnabod bod cwmpas rhai o'r materion hyn wedi'i gulhau a bod eithriadau wedi'u hychwanegu at rai. Fel y cyfryw, gan gydnabod y cynnydd y gweithiwyd yn galed i'w sicrhau, nid yw pryderon gwreiddiol y pwyllgor bod nifer y materion a gadwyd yn ôl a'r prawf 'ymwneud â' yn peryglu manteision symud i fodel cadw pwerau - er gwaethaf sicrwydd gweinidogol a roddwyd ar y cofnod yn Nhŷ'r Arglwyddi yn ddiweddar, a materion sylfaenol eraill - wedi eu tawelu yn y pen draw. Fel y clywsom gan y Prif Weinidog, hefyd, ar gyfiawnder ac awdurdodaeth, ni ildiwyd unrhyw dir. Felly, mae hyn, wedi'i gydbwyso yn erbyn y cynnydd, i gyd yn golygu ei bod yn anodd penderfynu ar ba un a ddylid cefnogi hyn ai peidio. Ond yna rydym yn ychwanegu'r ffactorau ychwanegol: y fframwaith cyllidol a drafodwyd yn gelfydd iawn gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, ac sy'n ymddangos, mewn gwirionedd, i fod yn amodol ar basio'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn, a'r bygythiad o fod yn agored, drwy'r model rhoi pwerau presennol ac absenoldeb ymgorffori confensiwn Sewel ar hyn o bryd, i Brexit a materion eraill lle gallai pwerau lithro oddi wrth Gymru neu gael eu rhwygo i ffwrdd. Felly, ar y cyfan, byddwn yn dadlau bod yn rhaid inni ddal manteision y Bil hwn yn awr, tra ei fod ger ein bron a gan wybod nad dyma'r bennod olaf o bell ffordd. Mae'r setliad datganoli yn newid yn y Deyrnas Unedig, nid dim ond yma yng Nghymru, ond yn yr Alban, wrth gwrs, ac yn Lloegr. Mae hyn yn seiliedig ar ofynion cynyddol gan wledydd a rhanbarthau'r DU am ddatganoli pŵer a mwy o ymreolaeth leol o fewn economi wleidyddol ailddosbarthol yn y DU. Ar adeg dyngedfennol arall mewn datganoli, gallem anfon y Bil hwn i'w heglu hi'n ôl i San Steffan â'i gynffon rhwng ei goesau. Ond pe byddem yn gwneud hynny, mae'n bosibl na fyddem yn gweld Bil Cymru arall yn y pum mlynedd nesaf, efallai 10, neu hyd yn oed hirach na hynny. Pe byddem yn gwneud hynny, byddem yn troi ein cefnau ar lawer o bethau. Mae pobl ddoethach na fi wedi awgrymu na fydd y Bil hwn yn rhoi'r setliad cydnerth, unwaith mewn cenhedlaeth a addawyd gan Ysgrifenyddion Gwladol Cymru, a bod y cymhlethdod a'r amodoldeb sydd ynddo yn golygu y byddwn o bosibl yn ildio rhywfaint o dir. Ond nid oes unrhyw amheuaeth y byddwn yn sefyll ar dir mwy cadarn a mwy sicr o ganlyniad i symud at Fil cadw pwerau. Mae'n ein rhoi ni mewn sefyllfa dda wrth inni wynebu cyfnod pontio at Brexit a ffactorau sioc allanol eraill. Mae hynny, a'r fframwaith cyllidol ochr yn ochr ag ef, yn ddigon i ddweud y dylem gymryd yr enillion yn y Bil hwn, cefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol gan wybod yn iawn y bydd yn rhaid inni ddychwelyd at hyn, gan nad yw'n setliad parhaol, cydnerth. Nid dyma'r gyfraith resymegol, hygyrch y mae pobl Cymru yn dymuno ei chael. Ond byddaf yn cefnogi'r cynnig cydsyniad deddfwriaethol hwn heddiw oherwydd, ar y cyfan, rwy'n credu bod hynny er budd y Senedd hon ac er budd pobl Cymru.