English: May I begin by thanking the Conservative group for tabling this very important debate today? I'll begin with a few brief words explaining how the Plaid Cymru group will vote in this debate. We will support the Government amendment, not because we believe that everything that could be done is being done, Mark Isherwood has made a very effective case that that's not the case, but we're not convinced at this present moment that a commissioner is the answer, though we would be open to being convinced in the future. Similarly, with amendment 2, we will abstain on this occasion, though we appreciate the sentiment behind it. We're not yet entirely convinced that legislation is the way forward, but it may be that it does become necessary, and I would certainly personally be very interested in exploring how such legislation could work and could be made to ensure that the covenant is effectively delivered on and that there are sanctions for public services if they fail to do so. It is not always right, Deputy Presiding Officer, to use personal experience when we speak in this Chamber, but I feel I wish to do so today. I want to pay tribute to my father, John Mervyn Jones, born in 1910 in Cwm Aman, Aberdare. He joined the Royal Naval Reserve in 1938, not because he was young and naive, he was a 28-year-old schoolteacher, not because he was seeking adventure or longing to fight, he was one of the gentlest men I've ever known and he had seen his uncle come back broken and destroyed from the first world war; fighting was not what my father would have wanted to do. He didn't even join out of patriotism, but he had seen the rise of fascism in Europe, and he was convinced that the only way to defeat fascism was to fight. He served throughout the war and, like many, spoke relatively little of his experiences. As children, we'd hear the funny stories. My personal favourite was my father describing being served pasta for the first time in Italy and having absolutely no idea what it was or what he was supposed to do with it. Regrettably, particularly for my poor mother, it left him with a long-going resistance to anything that he regarded as foreign food - meat there, vegetables there, and never the twain shall meet. Much later, he spoke particularly to me, and particularly when he could describe those experiences through the medium of Welsh, of the darker experiences he faced in the war. But he went on to have a family and a successful career, and he was lucky and regarded himself as lucky. Luckier, of course, than many of today's veterans, who are asked to risk their lives and lose their health in conflicts that many at home oppose. My father was horrified at the end of his life to witness the sacrifices asked of our servicepeople in what he regarded as an unjust and unlawful war in Iraq. Having fought himself, he knew what was being asked of them. He would have been sickened to see, as many ex-servicepeople, I suspect, are, our exceptional service personnel here in Wales today being expected to train Saudi pilots to bomb innocent civilians in Yemen. That was not what he fought for. He hated war, but he always believed that he had done the right thing and the only thing, and he came home to a grateful nation. He believed that he had defended democracy, he was proud to have done so, and the nation was proud of him. It is much harder emotionally for many of today's veterans, they have been asked to serve in controversial conflicts in very difficult circumstances and with unclear outcomes. Yet, serve they do. I passionately believe that, as we remember those who have served in the past, we must ensure that we support today's veterans, particularly those suffering from trauma and mental health problems, after what successive UK Governments have sent them to do. We must honour the covenant. Whatever we think of the conflicts in which those men and women have been asked to serve, serve they did, and we owe them our gratitude, our respect and our support.
Welsh: A gaf fi ddechrau drwy ddiolch i'r grŵp Ceidwadol am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw? Rwyf am ddechrau gydag ychydig o eiriau byr yn egluro sut y bydd grŵp Plaid Cymru yn pleidleisio yn y ddadl hon. Byddwn yn cefnogi gwelliant y Llywodraeth, nid oherwydd ein bod yn credu bod popeth y gellid ei wneud yn cael ei wneud, gwnaeth Mark Isherwood achos effeithiol iawn a ddangosai nad dyna fel y mae, ond nid ydym yn argyhoeddedig ar hyn o bryd mai comisiynydd yw'r ateb, er y byddem yn agored i gael ein hargyhoeddi yn y dyfodol. Yn yr un modd, gyda gwelliant 2, byddwn yn ymatal ar yr achlysur hwn, er ein bod yn sylweddoli cymaint o deimlad sydd y tu ôl iddo. Nid ydym yn gwbl argyhoeddedig eto mai deddfwriaeth yw'r ffordd ymlaen, ond mae'n bosibl y daw'n angenrheidiol, ac yn bersonol, buasai gennyf ddiddordeb mawr mewn archwilio sut y gallai deddfwriaeth o'r fath weithio a sut y gellid gwneud iddi sicrhau bod y cyfamod yn cael ei gyflawni'n effeithiol ac y bydd gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu cosbi os ydynt yn methu gwneud hynny. Ddirprwy Lywydd, nid yw bob amser yn iawn defnyddio profiad personol pan fyddwn yn siarad yn y Siambr hon, ond teimlaf yr hoffwn wneud hynny heddiw. Hoffwn dalu teyrnged i fy nhad, John Mervyn Jones, a aned yn 1910 yng Nghwm Aman, Aberdâr. Ymunodd â'r Llynges Frenhinol Wrth Gefn yn 1938, nid oherwydd ei fod yn ifanc ac yn ddiniwed, roedd yn athro 28 mlwydd oed, nid oherwydd ei fod yn chwilio am antur neu'n awchu i ymladd, ef oedd un o'r dynion mwyaf addfwyn rwyf wedi'u hadnabod erioed ac roedd wedi gweld ei ewythr yn dod yn ôl wedi torri o'r rhyfel byd cyntaf; nid ymladd fyddai fy nhad wedi bod eisiau ei wneud. Ni wnaeth ymuno oherwydd gwladgarwch hyd yn oed, ond roedd wedi gweld twf ffasgiaeth yn Ewrop, ac roedd yn argyhoeddedig mai'r unig ffordd o drechu ffasgiaeth oedd drwy ymladd. Gwasanaethodd drwy gydol y rhyfel ac fel llawer, ni siaradai lawer iawn am ei brofiadau. Fel plant, byddem yn clywed y straeon doniol. Fy ffefryn personol oedd fy nhad yn disgrifio cael pasta am y tro cyntaf yn yr Eidal ac yntau heb unrhyw syniad o gwbl beth ydoedd na beth ddylai ei wneud ag ef. Yn anffodus, yn enwedig i fy mam druan, gwnaeth iddo ymwrthod ag unrhyw beth yr ystyriai ei fod yn fwyd tramor ar hyd ei oes - cig yno, llysiau yno, ac na foed i'r ddau byth ddod at ei gilydd. Lawer yn ddiweddarach, siaradai â mi yn arbennig, ac yn enwedig pan allai ddisgrifio'r profiadau hynny drwy gyfrwng y Gymraeg, am y profiadau tywyllach a wynebodd yn y rhyfel. Ond aeth ymlaen i gael teulu a gyrfa lwyddiannus, ac roedd yn ffodus ac yn ystyried ei hun yn lwcus. Yn fwy ffodus, wrth gwrs, na llawer o gyn-filwyr heddiw y gofynnir iddynt beryglu eu bywydau a cholli eu hiechyd mewn rhyfeloedd y mae llawer o bobl gartref yn eu gwrthwynebu. Ar ddiwedd ei oes, arswydai fy nhad wrth dystio i'r aberth roedd gofyn i'n lluoedd arfog eu gwneud yn yr hyn a oedd yn ei farn ef yn rhyfel anghyfiawn ac anghyfreithlon yn Irac. Ar ôl ymladd ei hun, gwyddai beth oedd gofyn iddynt ei wneud. Byddai wedi ffieiddio, fel llawer o gyn-filwyr y lluoedd arfog rwy'n tybio, wrth weld bod disgwyl i bersonél eithriadol ein lluoedd arfog yma yng Nghymru heddiw hyfforddi peilotiaid Saudi i fomio sifiliaid diniwed yn Yemen. Nid dros hynny y brwydrodd. Roedd yn gas ganddo ryfel, ond roedd bob amser yn credu iddo wneud y peth iawn a'r unig beth, a daeth adref i wlad ddiolchgar. Credai ei fod wedi amddiffyn democratiaeth, roedd yn falch o fod wedi gwneud hynny, ac roedd y genedl yn falch ohono. Mae'n llawer anos yn emosiynol i lawer o gyn-filwyr heddiw, gofynnwyd iddynt wasanaethu mewn rhyfeloedd dadleuol mewn amgylchiadau anodd iawn a chyda chanlyniadau aneglur. Eto i gyd, maent yn gwneud hynny. Wrth i ni gofio'r rhai a wasanaethodd yn y gorffennol, rwy'n credu'n angerddol fod rhaid inni sicrhau ein bod yn cefnogi cyn-filwyr heddiw, yn enwedig y rhai sy'n dioddef trawma a phroblemau iechyd meddwl, ar ôl yr hyn y mae Llywodraethau olynol y DU wedi eu hanfon i'w wneud. Rhaid inni anrhydeddu'r cyfamod. Beth bynnag yw ein barn am y rhyfeloedd y gofynnwyd i'r dynion a'r menywod hynny wasanaethu ynddynt, fe wnaethant wasanaethu, a dylem roi ein diolch iddynt, a'u parchu a'u cefnogi.