English: Diolch, Llywydd. The Royal British Legion officially launched its Honour the Covenant Campaign in London in September 2007 and in Wales there was an event held in this National Assembly the following month. Since the early nineteenth century, men and women have served and fought for their country under the terms of the military covenant, which states that those who serve in the armed forces, whether regular or reserved, those who have served in the past and their families should face no disadvantage compared to other citizens in the provision of public and commercial services. Special consideration, it says, is appropriate in some cases, especially for those who have given most, such as the injured and the bereaved. Having been the guest speaker at the Royal British Legion north Wales district annual conference the previous weekend, I did a short debate here in January 2008 supporting the legion's campaign, and I concluded that this must be fought until it is won and that the Welsh Government must do everything within its power to assist this. The armed forces covenant was published in May 2011, introducing a statutory duty from 2012 to lay an annual report before the UK Parliament that considers the effects of service on regulars and reservists, veterans, their families and the bereaved and also to examine areas of potential disadvantage and the need for special provision where appropriate. The Welsh Government and all local authorities in Wales signed the covenant and subscribed to work with partner organisations to uphold its principles. The UK Government's 2017 response to the Defence Select Committee report, which followed the 2016 armed forces covenant annual report, commented on progress in Wales. In spite of this, however, there has not yet been an independent review of progress and delivery across Wales since the establishment of the covenant. In September 2016, a number of armed forces charities working in Wales answered a call for submissions to inform the upcoming priorities for the Assembly's Equality, Local Government and Communities Committee, stating that there would be considerable merit in the committee undertaking a review of the implementation of the armed forces covenant in Wales. As no indication was received to suggest that an inquiry was planned, the Assembly cross-party group on the armed forces and cadets took a decision to undertake the inquiry that is the subject of this debate. Our motion, therefore, proposes that the National Assembly for Wales welcomes the cross-party group's report, notes its recommendations and calls on the Welsh Government to consider those recommendations. Having considered the evidence received, the report made 23 recommendations in seven areas. It found that, in order to uphold the covenant, the Welsh Government should consider the appointment of an armed forces commissioner for Wales to improve the accountability of public sector organisations for the delivery of the armed forces covenant. The commissioner should be required to publish an annual report to be laid in the National Assembly for Wales on adherence to the covenant. A commissioner would support the specific needs of veterans, represent these to Welsh Government and properly scrutinise service delivery for veterans carried out by Welsh Government, NHS Wales and local authorities.
Welsh: Diolch, Lywydd. Lansiodd y Lleng Brydeinig Frenhinol ei Hymgyrch dros Anrhydeddu'r Cyfamod yn swyddogol yn Llundain ym mis Medi 2007 ac yng Nghymru cynhaliwyd digwyddiad yn y Cynulliad Cenedlaethol hwn y mis canlynol. Ers dechrau'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, mae dynion a menywod wedi gwasanaethu ac ymladd dros eu gwlad dan delerau'r cyfamod milwrol, sy'n datgan na ddylai rhai sy'n gwasanaethu yn y lluoedd arfog, boed yn rheolaidd neu wrth gefn, rhai sydd wedi gwasanaethu yn y gorffennol a'u teuluoedd wynebu unrhyw anfantais o gymharu â dinasyddion eraill wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus a masnachol. Mae'n dweud bod ystyriaeth arbennig yn briodol mewn rhai achosion, yn enwedig ar gyfer y rhai sydd wedi rhoi fwyaf, megis y rhai a anafwyd a'r rhai sydd mewn galar. Ar ôl bod yn siaradwr gwadd yng nghynhadledd flynyddol y Lleng Brydeinig Frenhinol yn rhanbarth gogledd Cymru y penwythnos cynt, cyflwynais ddadl fer yma ym mis Ionawr 2008 i gefnogi ymgyrch y lleng, a deuthum i'r casgliad fod rhaid ymladd dros hyn hyd nes y bydd wedi ei ennill a bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru wneud popeth yn ei gallu i hybu hyn. Cyhoeddwyd cyfamod y lluoedd arfog ym mis Mai 2011, gan greu dyletswydd statudol o 2012 ymlaen i gyflwyno adroddiad blynyddol gerbron Senedd y DU sy'n ystyried effeithiau gwasanaeth ar filwyr rheolaidd a milwyr wrth gefn, cyn-filwyr, eu teuluoedd a rhai sydd mewn galar a hefyd i archwilio meysydd lle y ceir anfantais bosibl a'r angen am ddarpariaeth arbennig lle bo'n briodol. Llofnododd Llywodraeth Cymru a'r holl awdurdodau lleol yng Nghymru y cyfamod a chydsynio i weithio gyda sefydliadau partner i gynnal ei egwyddorion. Roedd ymateb Llywodraeth y DU yn 2017 i adroddiad y Pwyllgor Dethol ar Amddiffyn a ddilynodd adroddiad blynyddol cyfamod y lluoedd arfog 2016 yn nodi cynnydd yng Nghymru. Er gwaethaf hyn, fodd bynnag, hyd yn hyn ni chafwyd adolygiad annibynnol o gynnydd a darpariaeth ledled Cymru ers sefydlu'r cyfamod. Ym mis Medi 2016, atebodd nifer o elusennau'r lluoedd arfog sy'n gweithio yng Nghymru alwad am gyflwyniadau i lywio blaenoriaethau i ddod ar gyfer Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau'r Cynulliad, gan nodi y byddai gwerth sylweddol mewn gweld y pwyllgor yn cynnal adolygiad o weithrediad cyfamod y lluoedd arfog yng Nghymru. Gan na chafwyd unrhyw arwydd a awgrymai fod bwriad i gynnal ymchwiliad, gwnaeth grŵp trawsbleidiol y Cynulliad ar y lluoedd arfog a'r cadetiaid benderfyniad i gynnal yr ymchwiliad sy'n destun y ddadl hon. Mae ein cynnig, felly, yn argymell bod Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn croesawu adroddiad y grŵp trawsbleidiol, yn nodi ei argymhellion ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i ystyried yr argymhellion hynny. Ar ôl ystyried y dystiolaeth a ddaeth i law, gwnaeth yr adroddiad 23 o argymhellion mewn saith maes. Er mwyn cynnal y cyfamod, canfu'r adroddiad y dylai Llywodraeth Cymru ystyried penodi comisiynydd y lluoedd arfog ar gyfer Cymru i wella atebolrwydd sefydliadau sector cyhoeddus am ddarparu cyfamod y lluoedd arfog. Dylai fod yn ofynnol i'r comisiynydd gyhoeddi adroddiad blynyddol i'w gyflwyno i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ar ymlyniad wrth y cyfamod. Byddai comisiynydd yn cefnogi anghenion penodol cyn-filwyr, yn mynegi'r rhain i Lywodraeth Cymru ac yn craffu'n briodol ar wasanaethau i gyn-filwyr a gyflawnir gan Lywodraeth Cymru, GIG Cymru ac awdurdodau lleol.