English: I will be speaking in my capacity as Chair of the Local Government and Housing Committee. I would like to thank the Welsh Local Government Association, the Minister for Finance and Local Government and the Minister for Climate Change for attending the committee's evidence sessions. As a committee, Llywydd, we acknowledged that setting a draft budget in the face of extreme economic pressures is a difficult challenge for the Welsh Government. We welcomed the increase in funding for all local authorities, and in particular that the overall increase is higher than the indicative figures provided last year. But despite this, of course, the increases are lower than the rate of inflation, and we are concerned that inflationary pressures mean local authorities will still be facing difficult decisions that could impact on service delivery. Local government told us of an overspend of £200 million across Welsh authorities in the current financial year, which will have to be recovered from reserves, and that's despite the increase in funding provided at the start of the year. Relying on reserves to cover overspend is not sustainable, of course, and local authorities told us they are already fearful of the resources available for future years. We believe it is crucial that the Welsh Government and local government prepare now for sustained pressures on local authority budgets in order to mitigate further cuts to already-stretched services. We have therefore recommended that the Welsh Government outlines how it is working with local government to prepare for sustained pressure in future years. We have a particular concern around the capital funding for local authorities. We welcome the increase in general capital funding, but are mindful again that inflationary pressures mean that authorities won't be able to do as much with that funding. Local authorities told us that, once more this year, highway maintenance is still a pressure for most councils. It is therefore disappointing that there is no specific highways capital funding in situ. Before finalising the budget for the next financial year, we would like the Welsh Government to look again at the overall allocations for the local transport fund and ensure there is sufficient capital funding for local authorities to adequately maintain the highway and roads network. Another recurring concern relayed to us by local government was the continued challenge to recruit and retain staff to work in the social care sector. The chair of the Health and Social Care Committee will speak, I know, of their concerns on this issue. We support that committee's recommendation that the Welsh Government should commit to providing six-monthly updates on the work of the social care fair work forum. Llywydd, we were concerned that the funding allocated to the Gypsy and Traveller sites capital grant is lower than in previous years, particularly as during our inquiry into the provision of sites we heard and saw that some local authority sites are in urgent need of maintenance or refurbishment. But, as a committee, we were even more concerned to learn that there has been no spend from the capital grant during this financial year and none is forecast to occur before the end of March. We believe this is a stark illustration of why we decided to undertake our work on the provision of sites for Gypsies, Roma and Travellers in the first place and shines a light on the extent of the problems in delivering sufficient and suitable accommodation for these communities. It does seem to be too low a priority for the Welsh Government and local authorities, and this has to change. We have made a joint recommendation with the Equality and Social Justice Committee and recommended the Welsh Government should urgently set out the reasons for the lack of progress on the use of the Gypsy and Traveller site capital grant and how it plans to work with local authorities to ensure take up of this important fund. It should also clarify what will happen to the underspend from last year's budget. Homelessness and related support services is another area of concern for us in this draft budget. There is an unprecedented number of people currently in temporary accommodation in Wales, and this, of course, puts severe resourcing pressure on support services. An additional revenue funding of £10 million has been allocated for homelessness prevention, but we are concerned that this is not enough to deal with current challenges. The housing support grant allocation remains at £166.8 million in cash terms. This is a real-terms reduction. Services funded by this grant are critical to the prevention and alleviation of homelessness. We are therefore worried about the impact that this cut will have on these services at a time when we are relying on them more than ever. It's also worrying that front-line staff, who are working incredibly hard, are struggling to make ends meet. We appreciate the challenge facing the Minister for Climate Change in setting the draft budget, but we recommend that the Welsh Government must make it a priority to provide additional funding for the housing support grant ahead of the final budget. It's a key area of preventative spend. We are also concerned with the number of people in temporary accommodation and the 22,000 long-term empty properties in Wales, and we believe that they must again be given more priority. And, of course, the 20,000 additional homes, Llywydd, even though these will not be all new builds, we are very concerned that it is going to be difficult to reach this target, given the cost of materials and issues with the supply chain and workforce. Decarbonisation is the final area of the committee's concern, Llywydd. But we are very supportive of the Minister's decision not to roll back on housing standards as a cost-saving measure. We are facing a climate crisis, and that is the right decision. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwyf am siarad yn rhinwedd fy swydd fel Cadeirydd y Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai. Hoffwn ddiolch i Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol a'r Gweinidog Newid Hinsawdd am ddod i sesiynau tystiolaeth y pwyllgor. Fel pwyllgor, Llywydd, gwnaethom gydnabod bod gosod cyllideb ddrafft yn wyneb pwysau economaidd eithafol yn her anodd i Lywodraeth Cymru. Roeddem yn croesawu'r cynnydd mewn cyllid i bob awdurdod lleol, ac yn arbennig bod y cynnydd cyffredinol yn uwch na'r ffigurau dangosol a ddarparwyd y llynedd. Ond er gwaethaf hyn, wrth gwrs, mae'r cynnydd yn is na chyfradd chwyddiant, ac rydym yn pryderu fod pwysau chwyddiant yn golygu y bydd awdurdodau lleol yn dal i wynebu penderfyniadau anodd a allai effeithio ar ddarparu gwasanaethau. Dywedodd llywodraeth leol wrthym am orwariant o £200 miliwn ar draws awdurdodau Cymru yn y flwyddyn ariannol bresennol, y bydd yn rhaid ei adfer o gronfeydd wrth gefn, a hynny er gwaethaf y cynnydd mewn cyllid a ddarparwyd ar ddechrau'r flwyddyn. Nid yw dibynnu ar gronfeydd wrth gefn i dalu am orwario yn gynaliadwy, wrth gwrs, a dywedodd awdurdodau lleol wrthym eu bod eisoes yn poeni am adnoddau sydd ar gael ar gyfer y blynyddoedd i ddod. Credwn ei bod yn hanfodol bod Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yn paratoi nawr ar gyfer pwysau parhaus ar gyllidebau awdurdodau lleol er mwyn lleihau mwy o doriadau i wasanaethau sydd eisoes dan bwysau. Rydym felly wedi argymell bod Llywodraeth Cymru yn amlinellu sut mae'n gweithio gyda llywodraeth leol i baratoi ar gyfer pwysau parhaus yn ystod y blynyddoedd i ddod. Mae gennym bryder penodol ynghylch yr arian cyfalaf i awdurdodau lleol. Rydym yn croesawu'r cynnydd mewn cyllid cyfalaf cyffredinol, ond rydym yn ymwybodol eto bod pwysau chwyddiant yn golygu na fydd awdurdodau'n gallu gwneud cymaint â'r cyllid hwnnw. Yn ôl yr awdurdodau lleol, unwaith yn rhagor eleni, mae cynnal a chadw priffyrdd yn dal i fod yn bwysau i'r rhan fwyaf o gynghorau. Mae'n siomedig felly nad oes arian cyfalaf priffyrdd penodol yn ei le. Cyn cwblhau'r gyllideb ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf, hoffem i Lywodraeth Cymru edrych eto ar y dyraniadau cyffredinol ar gyfer y gronfa trafnidiaeth leol a sicrhau bod digon o arian cyfalaf i awdurdodau lleol gynnal a chadw'r rhwydwaith priffyrdd a ffyrdd yn ddigonol. Pryder arall cyson a basiwyd ymlaen i ni gan lywodraeth leol oedd yr her barhaus i recriwtio a chadw staff i weithio yn y sector gofal cymdeithasol. Bydd cadeirydd y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn siarad, fe wn, am eu pryderon ynglŷn â'r mater hwn. Rydym yn cefnogi argymhelliad y pwyllgor hwnnw y dylai Llywodraeth Cymru ymrwymo i ddarparu diweddariadau chwe mis ar waith y fforwm gwaith teg gofal cymdeithasol. Llywydd, roeddem yn pryderu bod yr arian a ddyrannwyd i'r grant cyfalaf ar gyfer safleoedd Sipsiwn a Theithwyr yn is nag mewn blynyddoedd blaenorol, yn enwedig oherwydd yn ystod ein hymchwiliad i ddarparu safleoedd, fe glywsom a gwelsom fod angen cynnal ac adnewyddu rhai safleoedd awdurdod lleol ar frys. Ond, fel pwyllgor, roeddem hyd yn oed yn fwy pryderus o ddysgu na fu unrhyw wariant o'r grant cyfalaf yn ystod y flwyddyn ariannol hon ac ni ragwelir y bydd yr un ohonyn nhw'n digwydd cyn diwedd mis Mawrth. Rydym yn credu bod hwn yn ddarlun plaen o'r rheswm pam y gwnaethom benderfynu ymgymryd â'n gwaith o ddarparu safleoedd ar gyfer Sipsiwn, Roma a Theithwyr yn y lle cyntaf ac mae'n taflu goleuni ar faint y problemau wrth ddarparu llety digonol ac addas ar gyfer y cymunedau hyn. Mae'n ymddangos ei fod yn flaenoriaeth rhy isel i Lywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, ac mae'n rhaid i hyn newid. Rydym wedi gwneud argymhelliad ar y cyd gyda'r Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ac rydym wedi argymell y dylai Llywodraeth Cymru nodi'r rhesymau dros ddiffyg cynnydd yn y defnydd o grant cyfalaf safle Sipsiwn a Theithwyr a sut mae'n bwriadu gweithio gydag awdurdodau lleol i sicrhau eu bod yn manteisio ar y cyllid pwysig hwn. Dylai hefyd egluro beth fydd yn digwydd i'r tanwariant o gyllideb y llynedd. Mae digartrefedd a gwasanaethau cymorth cysylltiedig yn faes arall sy'n peri pryder i ni yn y gyllideb ddrafft hon. Mae nifer digynsail o bobl mewn llety dros dro yng Nghymru ar hyn o bryd, ac mae hyn, wrth gwrs, yn rhoi pwysau adnoddau difrifol ar wasanaethau cymorth. Mae cyllid refeniw ychwanegol o £10 miliwn wedi'i ddyrannu ar gyfer atal digartrefedd, ond rydym yn poeni nad yw hyn yn ddigon i ymdrin â'r heriau presennol. Mae'r dyraniad grant cymorth tai yn parhau i fod yn £166.8 miliwn mewn termau arian parod. Mae hyn yn ostyngiad mewn termau real. Mae gwasanaethau sy'n cael eu hariannu gan y grant hwn yn hanfodol i atal a lleddfu digartrefedd. Rydym yn pryderu felly am yr effaith y bydd y toriad hwn yn ei chael ar y gwasanaethau hyn ar adeg pan fyddwn yn dibynnu arnyn nhw yn fwy nag erioed. Mae'n destun pryder hefyd bod staff rheng flaen, sy'n gweithio'n hynod o galed, yn ei chael hi'n anodd cael dau ben llinyn ynghyd. Rydym yn gwerthfawrogi'r her y mae'r Gweinidog Newid Hinsawdd yn ei hwynebu wrth bennu'r gyllideb ddrafft, ond rydym yn argymell bod rhaid i Lywodraeth Cymru ei gwneud hi'n flaenoriaeth i ddarparu cyllid ychwanegol ar gyfer y grant cymorth tai cyn y gyllideb derfynol. Mae'n faes allweddol o wariant ataliol. Rydym hefyd yn pryderu am nifer y bobl mewn llety dros dro a'r 22,000 o eiddo gwag hirdymor yng Nghymru, ac rydym yn credu bod yn rhaid rhoi mwy o flaenoriaeth iddyn nhw unwaith eto. Ac wrth gwrs, yr 20,000 o gartrefi ychwanegol, Llywydd, er na fydd y rhain i gyd yn adeiladau newydd, rydym yn pryderu'n fawr y bydd yn anodd cyrraedd y targed hwn, o ystyried cost deunyddiau a phroblemau gyda'r gadwyn gyflenwi a'r gweithlu. Datgarboneiddio yw maes olaf pryder y pwyllgor, Llywydd. Ond rydym yn gefnogol iawn i benderfyniad y Gweinidog i beidio â thynnu'n ôl ar safonau tai fel mesur arbed costau. Rydym yn wynebu argyfwng hinsawdd, a dyna'r penderfyniad cywir. Diolch yn fawr.