English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I move the amendments in the name of Darren Millar - 1, 2 and 3 - attached to the motion. I thank Plaid Cymru for bringing the debate, in particular on the day that the Wales Hydrogen Trade Association was launched here at the Senedd, a development that I welcome. I think as the opener of the debate, Rhun, highlighted there are some exciting projects going on across the United Kingdom. That's why we think that it's important that we not just work on a Wales-only basis but we look across the United Kingdom at projects that are going on and see what research funding we can bring into Wales. In fact, it's interesting to note that, from the UK Government's own assessment of this, and in particular about creating a clean energy market, there's the potential for 2 million jobs and £170 billion-worth of annual exports by 2030. The hydrogen transport programme, for example, which has just had £23 million-worth of funding, launched in 2017, has helped to accelerate this hydrogen vehicle roll-out and more hydrogen infrastructure, including refuelling stations, ahead of the UK ban on diesel cars and petrol cars by 2030. If we look across and up to Scotland, for example, there have been some exciting developments there: the HySpirits project in the Orkney isles of Scotland, which is exploring the possibility of converting a craft gin distillery from using liquid petroleum gas to hydrogen to make the process more environmentally friendly; and the £100 million low carbon hydrogen energy project fund to deploy low carbon hydrogen production capacity to enable greater use of hydrogen as a decarbonisation option within the energy sector. That's why it is really important, I would suggest, that we also link in our university sector - hence amendment 3, which calls for working with the research base within the university sector here in Wales to develop those opportunities. When you talk about transport, for example, Transport for London is seeking to introduce 20 hydrogen powered double-decker buses across London. Also, Green Tomato Cars, as they're called, which is a taxi company based in London, have also introduced hydrogen-powered taxis as part of their fleet. But if you actually said to the average punter in the street about hydrogen energy and the potential for hydrogen energy in our energy mix, many would look at you and wonder what you were talking about. So, this debate will be an important start in that conversation. The alliance launched today will help, hopefully, inform many people about the exciting chances that exist out there, should this technology become more greatly deployed. But it is vital that we link the dots to make sure that we have connection between research that is going on across the United Kingdom, that the Welsh Government develop that research capability here in Wales with some pump priming, but also work to draw down funds - the significant funds, I would suggest - that have been made available by the other Governments in the United Kingdom to make sure that this technology is a serious alternative and a viable player in decarbonising our overall economy. Looking at it from what I've understood over recent weeks, as such, looking into this subject, the IWA did touch on this in their policy paper 'Re-energising Wales', but they did call for greater research in this sector, and innovation, in particular about the development of new low and zero-carbon projects. I appreciate that I only have three minutes - this is a half-hour debate, which, most probably, doesn't do justice to the subject. But I'll leave it there and I hope that our amendments will find support in the debate this afternoon.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Cynigiaf y gwelliannau yn enw Darren Millar - 1, 2 a 3 - sydd ynghlwm wrth y cynnig. Diolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl, yn enwedig ar yr un diwrnod ag y lansiwyd Cymdeithas Masnach Hydrogen Cymru yma yn y Senedd, datblygiad rwy'n ei groesawu. Fel y disgrifiodd Rhun, a agorodd y ddadl, rwy'n credu bod prosiectau cyffrous yn digwydd ar draws y Deyrnas Unedig. Dyna pam ein bod yn credu ei bod yn bwysig i ni wneud mwy na gweithio ar sail Cymru'n unig, ac yn lle hynny, ein bod yn edrych ar draws y Deyrnas Unedig ar brosiectau sydd ar y gweill i weld pa gyllid ymchwil y gallwn ei ddenu i Gymru. Yn wir, o asesiad Llywodraeth y DU ei hun o hyn, ac yn enwedig mewn perthynas â chreu marchnad ynni lân, mae'n ddiddorol nodi fod potensial ar gyfer 2 filiwn o swyddi a gwerth £170 biliwn o allforion blynyddol erbyn 2030. Mae'r rhaglen drafnidiaeth hydrogen, er enghraifft, sydd newydd sicrhau £23 miliwn o gyllid, a lansiwyd yn 2017, wedi helpu i gyflymu'r gwaith o gyflwyno'r cerbydau hydrogen hyn a mwy o seilwaith hydrogen, gan gynnwys gorsafoedd ail-lenwi, cyn gwaharddiad y DU ar geir diesel a phetrol erbyn 2030. Os edrychwn ar draws ac i fyny i'r Alban, er enghraifft, mae rhai datblygiadau cyffrous wedi bod yno: prosiect HySpirits yn ynysoedd Orkney yn yr Alban, sy'n archwilio'r posibilrwydd o drawsnewid distyllfa jin crefft, i ddefnyddio hydrogen yn hytrach na nwy petrolewm hylifedig, i wneud y broses yn fwy ecogyfeillgar; a'r gronfa £100 miliwn ar gyfer prosiectau ynni hydrogen carbon isel i ddefnyddio capasiti cynhyrchu hydrogen carbon isel i alluogi mwy o ddefnydd o hydrogen fel opsiwn datgarboneiddio o fewn y sector ynni. Dyna pam ei bod yn bwysig iawn, buaswn yn awgrymu, ein bod hefyd yn cysylltu ein sector prifysgolion - a dyna pam fod gwelliant 3 yn galw am weithio gyda'r sylfaen ymchwil o fewn y sector prifysgolion yma yng Nghymru i ddatblygu'r cyfleoedd hynny. Pan fyddwch yn sôn am drafnidiaeth, er enghraifft, mae Transport for London yn ceisio cyflwyno 20 o fysiau deulawr yn cael eu pweru gan hydrogen ledled Llundain. Hefyd, mae Green Tomato Cars, fel y cânt eu galw, sef cwmni tacsis yn Llundain, hefyd wedi cyflwyno tacsis sy'n cael eu pweru gan hydrogen fel rhan o'u fflyd. Ond pe baech yn dweud wrth gwsmeriaid cyffredin ar y stryd am ynni hydrogen a'r potensial ar gyfer ynni hydrogen yn ein cymysgedd ynni, byddai llawer yn edrych arnoch heb ddeall am beth rydych chi'n sôn. Felly, bydd y ddadl hon yn ddechrau pwysig yn y sgwrs honno. Bydd y gynghrair a lansiwyd heddiw yn helpu, gobeithio, i hysbysu llawer o bobl am y cyfleoedd cyffrous sydd ar gael, pe bai'r dechnoleg hon yn cael ei defnyddio'n fwy helaeth. Ond mae'n hanfodol ein bod yn cysylltu'r dotiau i sicrhau bod gennym gysylltiad rhwng yr ymchwil sy'n mynd rhagddo ar draws y Deyrnas Unedig, fod Llywodraeth Cymru yn datblygu'r gallu ymchwil yma yng Nghymru gyda rhywfaint o arian sefydlu, ond hefyd ein bod yn gweithio i ddenu arian - yr arian sylweddol, buaswn yn awgrymu - sydd ar gael gan Lywodraethau eraill y Deyrnas Unedig i wneud yn siŵr fod y dechnoleg hon yn ddewis amgen difrifol ac yn chwaraewr hyfyw yn y broses o ddatgarboneiddio ein heconomi yn gyffredinol. O edrych arno o'r hyn rwyf wedi'i ddeall dros yr wythnosau diwethaf, fel y cyfryw, wrth edrych ar y pwnc hwn, fe wnaeth y Sefydliad Materion Cymreig gyffwrdd â hyn yn eu papur polisi 'Re-energising Wales', ond roedd yn galw am fwy o ymchwil yn y sector hwn, ac arloesedd, yn enwedig mewn perthynas â datblygu prosiectau carbon isel a di-garbon newydd. Rwy'n sylweddoli nad oes gennyf ond tri munud - dadl hanner awr yw hon, ac nid yw hynny, yn ôl pob tebyg, yn gwneud cyfiawnder â'r pwnc. Ond rwyf am ddod â fy nghyfraniad i ben ac rwy'n gobeithio y bydd ein gwelliannau'n cael cefnogaeth yn y ddadl y prynhawn yma.