English: Diolch, Llywydd. I very much welcome this debate and the contributions made by Members today. This is not the first time we have debated 'Future Wales' or the national development framework, so Members will know that I consider this plan to be vital in making our planning system focused on the big issues we face. This debate again proves that we all have ideas on how the planning system should operate, what its priorities should be and whether 'Future Wales' will achieve our ambitions. Members have highlighted a breadth of issues addressed in 'Future Wales', including the climate emergency, social and affordable housing, transport, the economy, green infrastructure, the Welsh language, digital infrastructure and our energy supply. I will, of course, be spending the next couple of months reflecting in detail on the Senedd's recommendations, and, due to time constraints, I cannot cover them all here, but I will address just a few of the points raised so far. Mike Hedges and a number of others raised concerns about the ability of the plan to respond to COVID, and whilst, of course, it's important not to be complacent, this is a plan committed to improving health and well-being throughout the planning system. The policies on green infrastructure, active travel and town centre first will be crucial to aiding the recovery. In terms of a number of contributions, it's also important to remember that 'Future Wales' is not the whole of Government policy. It does not replace our other major strategies, rather it works with them. And, Llywydd, the Bill we passed only last week establishes CJCs as corporate bodies, so I can reassure Members that they are covered by all Welsh Government policies, including the Welsh language. It's great to see the committee and Jenny Rathbone recognise the value of introducing the green belt, both in the south-east and the north-east. The green belts will, of course, help to achieve place-making objectives in places like Newport, Chepstow and Cwmbran, in Wrexham and Deeside, and they will ensure we avoid irresponsible, sprawling development on productive agricultural land. And, of course, 'Future Wales' has affordable and social housing provision at its core. Indeed, we commissioned new needs data specifically to support that element. Llywydd, I will be opposing the Plaid Cymru amendments today. They seem not to have noticed that changes have been made following consultation on the draft plan, nor recognise the role of cross-party committees and their own Members in arguing for those changes. I agreed from the outset that any regional planning footprint should reflect an existing footprint, rather than creating a new one. My initial view was to use the economic action plan three-region footprint, but I agreed to change to the four-region footprint more favoured by Senedd committees and local authorities. If I may, Llywydd, I would like to draw attention to two consultation responses to the draft NDF. The Plaid Cymru-led Ceredigion council said, and I quote, 'The NDF must recognise mid Wales as a discrete region, drawing on the development of four growth deals across Wales'. Meanwhile, the Growing Mid Wales Partnership, which is, of course, a joint undertaking between Ceredigion council and Powys council, said, 'Strategic planning issues across mid Wales would be best addressed by collaborative work between Ceredigion and Powys local planning authorities.' So, Llywydd, we have listened closely to what the regions have told us. I fear that Plaid Cymru's amendments would contradict the views of the regions, and we will be opposing them for that reason. Llywydd, this is likely to be the last debate on the plan before it is published, so it seems a good opportunity to reflect a little on my experience of developing 'Future Wales' and bringing it to this stage. I have found the process has been a blend of working within existing structures and of being able to introduce fresh ideas and new ambition. This plan does not set overarching Government policy, but rather it sets out how the planning system can help achieve it. For example, we want a healthy population and environment, so the plan will deliver more green spaces and places that get us out of our cars. We need to decarbonise, and therefore the plan focuses the biggest developments on the areas where public transport and active travel are or can be made most resilient. We want a fair and prosperous economy, so we have big growth areas and we are seeking to spread the development of jobs right across them, rather than concentrating on the biggest city centres. Writing a national plan is a balancing act between taking action on every possible subject and remembering that local planning is often the best place to address the challenges. It is also a balance between repeating another document and not ignoring a topic. I've also found that people welcome the 20-year time frame for the plan, but expect immediate solutions as soon as the plan is published. Many people want a plan that is flexible, but are uncomfortable when outcomes are uncertain. Our energy policies are a great example of this. We have developed evidence-based policies that will help achieve national targets for electricity from clean sources that protect our designated landscapes. We have done this while working with communities and the development sector. We have considered our geography, thought about what will be needed in 20 years' time, and how society might be different by then. We looked at where existing infrastructure is, and where there is a skilled workforce ready to take advantage of new opportunities. We looked at where it is windy or sunny and we thought about what electric vehicles would mean for demand. We recognised that the planning system and its duty to act in the public interest raises unforeseen issues, so we've made sure that there are more options available to developers than will be needed. And yet I'm told that this plan should be more specific on where new wind turbines will go, more focused on offshore wind, on local and micro generation, and that projects will take too long to come to fruition. Llywydd, the great potential of this plan is in the fact that the planning system looks at all our big issues - health, the economy, Welsh language, the environment, the climate emergency - and thinks it can do something to improve the situation in a holistic way. Whether or not you agree with the content of 'Future Wales', every decision we have taken has been tested through formal consultation in stakeholder engagement events and using impact assessments. We also have a monitoring framework that will help us to reflect and refine the plan over time. The public involvement in stakeholder engagement work has helped us to deliver a plan that we are confident will have a great and positive influence over our planning system. I welcome the scrutiny this plan has received, and I'm looking forward to considering the Senedd's recommendations. In February I will publish a report setting out how I've responded to all the recommendations, as well as the final version of 'Future Wales'. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n croesawu'r ddadl hon yn fawr a'r cyfraniadau a wnaethpwyd gan yr Aelodau heddiw. Nid dyma'r tro cyntaf inni drafod 'Cymru'r Dyfodol' na'r fframwaith datblygu cenedlaethol, felly bydd yr Aelodau'n gwybod fy mod o'r farn fod y cynllun hwn yn hanfodol i sicrhau bod ein system gynllunio'n canolbwyntio ar y materion mawr sy'n ein hwynebu. Mae'r ddadl hon unwaith eto'n profi bod gan bob un ohonom syniadau ynglŷn â sut y dylai'r system gynllunio weithredu, beth ddylai ei blaenoriaethau fod ac a fydd 'Cymru'r Dyfodol' yn cyflawni ein huchelgeisiau. Mae Aelodau wedi tynnu sylw at amrywiaeth o faterion yr eir i'r afael â hwy yn 'Cymru'r Dyfodol', gan gynnwys yr argyfwng hinsawdd, tai cymdeithasol a fforddiadwy, trafnidiaeth, yr economi, seilwaith gwyrdd, yr iaith Gymraeg, seilwaith digidol a'n cyflenwad ynni. Byddaf yn treulio'r ychydig fisoedd nesaf wrth gwrs yn myfyrio'n fanwl ar argymhellion y Senedd, ac oherwydd cyfyngiadau amser, ni allaf ymdrin â hwy i gyd yma, ond rwyf am roi sylw i ychydig o'r pwyntiau a godwyd hyd yma. Mynegodd Mike Hedges a nifer o rai eraill bryderon am allu'r cynllun i ymateb i COVID, ac er ei bod yn bwysig peidio â bod yn hunanfodlon wrth gwrs, mae hwn yn gynllun sydd wedi ymrwymo i wella iechyd a lles drwy'r system gynllunio gyfan. Bydd y polisïau ar seilwaith gwyrdd, teithio llesol a chanol y dref yn gyntaf yn hanfodol i helpu'r adferiad. Mewn perthynas â nifer o'r cyfraniadau, mae hefyd yn bwysig cofio nad 'Cymru'r Dyfodol' yw holl bolisi'r Llywodraeth. Nid yw'n disodli ein strategaethau mawr eraill, ond yn hytrach mae'n gweithio gyda hwy. Hefyd, Lywydd, mae'r Bil a basiwyd gennym yr wythnos diwethaf yn sefydlu cyd-bwyllgorau corfforedig fel cyrff corfforaethol, felly gallaf sicrhau'r Aelodau eu bod yn dod o dan holl bolisïau Llywodraeth Cymru, gan gynnwys y Gymraeg. Mae'n wych gweld y pwyllgor a Jenny Rathbone yn cydnabod gwerth cyflwyno'r llain las, yn y de-ddwyrain a'r gogledd-ddwyrain. Bydd y lleiniau glas, wrth gwrs, yn helpu i gyflawni amcanion creu lleoedd mewn lleoedd fel Casnewydd, Cas-gwent a Chwmbrân, yn Wrecsam a Glannau Dyfrdwy, a byddant yn sicrhau ein bod yn osgoi datblygu blerdwf anghyfrifol ar dir amaethyddol cynhyrchiol. Ac wrth gwrs, mae darparu tai fforddiadwy a thai cymdeithasol yn greiddiol i 'Cymru'r Dyfodol'. Yn wir, comisiynwyd data anghenion newydd gennym yn benodol ar gyfer cefnogi'r elfen honno. Lywydd, byddaf yn gwrthwynebu gwelliannau Plaid Cymru heddiw. Ymddengys nad ydynt wedi sylwi bod newidiadau wedi'u gwneud ar ôl ymgynghori ar y cynllun drafft, nac yn cydnabod rôl pwyllgorau trawsbleidiol a'u Haelodau eu hunain wrth iddynt ddadlau dros y newidiadau hynny. Cytunais o'r cychwyn cyntaf y dylai unrhyw ôl troed cynllunio rhanbarthol adlewyrchu ôl troed sy'n bodoli eisoes, yn hytrach na chreu un newydd. Fy marn yn wreiddiol oedd defnyddio ôl troed tri rhanbarth y cynllun gweithredu economaidd, ond cytunais i newid i'r ôl troed pedwar rhanbarth a ffafriai pwyllgorau'r Senedd ac awdurdodau lleol. Os caf, Lywydd, hoffwn dynnu sylw at ddau ymateb i'r ymgynghoriad ar y fframwaith datblygu cenedlaethol drafft. Dywedodd cyngor Ceredigion o dan arweiniad Plaid Cymru, ac rwy'n dyfynnu, 'Rhaid i'r fframwaith datblygu cenedlaethol gydnabod canolbarth Cymru fel rhanbarth ar wahân, gan ddefnyddio datblygiad pedwar bargen twf ar draws Cymru'. Yn y cyfamser, dywedodd Partneriaeth Twf Canolbarth Cymru, sydd, wrth gwrs, yn ymdrech ar y cyd rhwng cyngor Ceredigion a chyngor Powys, 'Y ffordd orau o fynd i'r afael â materion cynllunio strategol ledled canolbarth Cymru yw drwy gydweithio rhwng awdurdodau cynllunio lleol Ceredigion a Phowys.' Felly, Lywydd, rydym wedi gwrando'n astud ar yr hyn y mae'r rhanbarthau wedi'i ddweud wrthym. Ofnaf y byddai gwelliannau Plaid Cymru yn gwrth-ddweud barn y rhanbarthau, a byddwn yn eu gwrthwynebu am y rheswm hwnnw. Lywydd, mae'n debygol mai hon fydd y ddadl olaf ar y cynllun cyn ei gyhoeddi, felly mae'n ymddangos yn gyfle da i fyfyrio ychydig ar fy mhrofiad o ddatblygu 'Cymru'r Dyfodol' a dod ag ef i'r cam hwn. Teimlaf fod y broses wedi bod yn gyfuniad o weithio o fewn strwythurau presennol ac o allu cyflwyno syniadau newydd ac uchelgais newydd. Nid yw'r cynllun yn gosod polisi trosfwaol y Llywodraeth, ond yn hytrach mae'n nodi sut y gall y system gynllunio helpu i'w gyflawni. Er enghraifft, mae arnom eisiau poblogaeth ac amgylchedd iach, felly bydd y cynllun yn darparu mwy o fannau gwyrdd a lleoedd sy'n ein denu allan o'n ceir. Mae angen inni ddatgarboneiddio, ac felly mae'r cynllun yn canolbwyntio'r datblygiadau mwyaf ar yr ardaloedd lle ceir, neu lle gellir gwneud trafnidiaeth gyhoeddus a theithio llesol yn fwyaf gwydn. Rydym eisiau economi deg a ffyniannus, felly mae gennym ardaloedd twf mawr ac rydym yn ceisio lledaenu datblygiad swyddi ar eu traws, yn hytrach na chanolbwyntio ar ganol y dinasoedd mwyaf. Mae ysgrifennu cynllun cenedlaethol yn weithred o gydbwyso rhwng gweithredu ar bob pwnc posibl a chofio mai cynllunio lleol yn aml yw'r lle gorau i fynd i'r afael â'r heriau. Mae hefyd yn gydbwysedd rhwng ailadrodd dogfen arall a pheidio ag anwybyddu pwnc. Rwyf hefyd wedi canfod bod pobl yn croesawu'r amserlen 20 mlynedd ar gyfer y cynllun, ond yn disgwyl atebion ar unwaith cyn gynted ag y cyhoeddir y cynllun. Mae llawer o bobl am gael cynllun sy'n hyblyg, ond yn anghyfforddus pan fydd canlyniadau'n ansicr. Mae ein polisïau ynni yn enghraifft wych o hyn. Rydym wedi datblygu polisïau sy'n seiliedig ar dystiolaeth a fydd yn helpu i gyflawni targedau cenedlaethol ar gyfer trydan o ffynonellau glân sy'n diogelu ein tirweddau dynodedig. Rydym wedi gwneud hyn tra'n gweithio gyda chymunedau a'r sector datblygu. Rydym wedi ystyried ein daearyddiaeth, wedi meddwl am yr hyn y bydd ei angen ymhen 20 mlynedd, a sut y gallai cymdeithas fod yn wahanol erbyn hynny. Edrychwyd ar ble mae'r seilwaith presennol, a lle ceir gweithlu medrus yn barod i fanteisio ar gyfleoedd newydd. Buom yn edrych ar ble y mae'n wyntog neu'n heulog ac yn meddwl am yr hyn y byddai cerbydau trydan yn ei olygu i'r galw. Roeddem yn cydnabod bod y system gynllunio a'i dyletswydd i weithredu er budd y cyhoedd yn codi materion nas rhagwelwyd, felly rydym wedi sicrhau bod mwy o opsiynau ar gael i ddatblygwyr nag y bydd eu hangen. Ac eto, dywedir wrthyf y dylai'r cynllun hwn fod yn fwy penodol o ran ble y bydd tyrbinau gwynt newydd yn mynd, canolbwyntio mwy ar wynt ar y môr, ar gynhyrchiant lleol a microgynhyrchu, ac y bydd prosiectau'n cymryd gormod o amser i ddwyn ffrwyth. Lywydd, potensial mawr y cynllun hwn yw'r ffaith bod y system gynllunio'n edrych ar ein holl faterion mawr - iechyd, yr economi, yr iaith Gymraeg, yr amgylchedd, yr argyfwng hinsawdd - ac yn credu y gall wneud rhywbeth i wella'r sefyllfa mewn ffordd gyfannol. Boed eich bod yn cytuno â chynnwys 'Cymru'r Dyfodol' neu beidio, mae pob penderfyniad a wnaed gennym wedi'i brofi drwy ymgynghori ffurfiol mewn digwyddiadau ymgysylltu â rhanddeiliaid a defnydd o asesiadau effaith. Mae gennym hefyd fframwaith monitro a fydd yn ein helpu i ystyried a mireinio'r cynllun dros amser. Mae cynnwys y cyhoedd mewn gwaith ymgysylltu â rhanddeiliaid wedi ein helpu i gyflawni cynllun yr ydym yn hyderus y bydd yn cael dylanwad mawr a chadarnhaol ar ein system gynllunio. Rwy'n croesawu'r craffu a wnaethpwyd ar y cynllun hwn, ac rwy'n edrych ymlaen at ystyried argymhellion y Senedd. Ym mis Chwefror byddaf yn cyhoeddi adroddiad yn nodi sut yr ymatebais i'r holl argymhellion, yn ogystal â fersiwn derfynol 'Cymru'r Dyfodol'. Diolch yn fawr.