English: Initially, we will focus on spreading the success achieved by Preston council in using local purchasing power to build local wealth. We're appointing a partner organisation to work alongside public services boards to maximise the social value of procurement. Together, they will identify local providers for goods and services. But we don't just want to copy Preston's progressive approach to procurement, we want to go beyond it. As we scale up, we're aiming to develop an approach that avoids displacement and a crude postcode approach of local invoice counting, and we want an approach that emphasises supporting grounded firms across the supply chain. It's time that we in Wales reclaim the leadership on this approach. We can point to a number of examples where we have pioneered, from the Can Do toolkit in housing that was developed in Wales 10 years ago to the more recent work on Better Jobs Closer to Home that my colleague Julie James initiated, building on work from the Wales TUC. Wales was ahead of Preston in many ways, but sustaining the early promise has so far proved elusive. I should be clear with Members that I am concerned with the capacity and capability of the Welsh public and private sectors to respond to this challenge, and the pace at which we can mobilise our efforts, but if we can spread and scale success and sustain that change, this time around, we can claim genuine leadership for Wales on a global stage. To that end, within the Welsh Government, I have now created, with the finance Minister Rebecca Evans, a cross-departmental delivery board to make sure that our internal wiring is connected. We are trying a new approach and we cannot afford to be timid. If we leave the EU at the end of January with a deal, or without one next December, then the Welsh economy will be hit by a storm worse than the 2008 crash, and the Thatcher de-industrialisation. We therefore need an approach that can build resilience into our local economies to try and cope with that. Each economic crisis disproportionately makes women worse off, reinforcing the case for an approach that supports the everyday economy that so many women rely on for work. The third pillar of our approach is crucial in this: supporting grounded firms, building the so-called 'missing middle', and aggregating local demand to help us do so. My aim is to increase the number of firms rooted in their local economies, including micro firms, SMEs, social enterprises, co-ops and community interest groups, which, in the tradable sectors, are capable of selling outside Wales, but have decision-making grounded in our communities and provide access to fair work opportunities for people across all parts of Wales. Too often, growing Welsh firms are lost to us when founders cash out. Through our development bank and through Business Wales, we're already doing a lot to build and retain firms in Wales and I'm working with a sub-group of the ministerial advisory board to see what more we can do. We've had great success in supporting firms to grow fast. Our accelerated growth programme is bringing real added value to firms, as I discovered when I met - [ Inaudible.] - in Burry Port in my constituency just last Friday, who are getting support under the scheme. And it is generating £17 of benefit to the Welsh economy for every £1 we are investing in it. We're now looking at what more we can do to provide patient support to slower-growing, sustainable firms too. In just over a year's time, the funding we've used to fund our Business Wales support services disappears as we leave the EU. We are still waiting to hear from the UK Government what, if any, funding will come in its place, as they promised to do. But as we design the shape of the next iteration of business support, we will ensure that we build in the lessons from our work on supporting grounded firms in the foundational economy. Dirprwy Lywydd, good progress has been made so far, but as we implement this approach, it is demanding new relationships and new ways of working within and across Government, as well as between Government, businesses and communities. The Welsh Government is kick-starting change, but the dividend will only come at scale if we have alliances for change. We must see co-ordinated working across departments in Government and between public bodies that cuts through the different agendas and budgetary rules that can get in the way. Gains can be made from procurement, but much larger gains can be made by thinking laterally about how we co-ordinate public sector budgets. And this is a challenge for us all, but an opportunity too, not least for local leadership. Preston Borough Council took action themselves, and I want to see public services boards themselves prove their potential, not by waiting to be asked, but using their powerful local partnerships to bring this agenda alive. The Welsh Government will do our bit, but we can't do it alone. The communities that we all exist to serve demand that we get this right. Diolch.
Welsh: I ddechrau, fe fyddwn ni'n canolbwyntio ar ehangu'r llwyddiant a gafwyd gan Gyngor Preston o ran defnyddio awdurdod pwrcasu lleol i feithrin cyfoeth lleol. Rydym yn penodi sefydliad partner i weithio gyda byrddau gwasanaethau cyhoeddus i wneud yn fawr o werth cymdeithasol caffael. Gyda'i gilydd, fe fyddan nhw'n nodi darparwyr lleol ar gyfer nwyddau a gwasanaethau. Ond nid ydym eisiau efelychu dull blaengar Preston o gaffael yn unig, rydym eisiau mynd y tu hwnt i hynny. Wrth inni ehangu, rydym yn anelu at ddatblygu dull sy'n osgoi dadleoli a dull amrwd o gyfrifo anfonebau lleol yn ôl cod post, ac rydym eisiau gweld dull sydd â'r pwyslais ar gefnogi cwmnïau sefydlog ar draws y gadwyn gyflenwi. Mae'n hen bryd ein bod ni yma yng Nghymru yn achub y blaen eto o ran y dull hwn. Fe allwn ni dynnu sylw at nifer o enghreifftiau lle'r ydym wedi arloesi, er enghraifft y pecyn cymorth Gallu Gwneud ar gyfer tai a ddatblygwyd yng Nghymru 10 mlynedd yn ôl, a gwaith mwy diweddar ar Swyddi Gwell yn Nes at Adref a gychwynnwyd gan fy nghyd-Weinidog Julie James, gan adeiladu ar waith TUC Cymru. Roedd Cymru ar y blaen i Preston mewn llawer ffordd, ond mae cynnal yr addewid cynnar wedi bod yn anodd hyd yn hyn. Fe ddylwn i fod yn glir gyda'r Aelodau fy mod i'n pryderu ynghylch capasiti a gallu sectorau cyhoeddus a phreifat Cymru i ymateb i'r her hon, a pha mor gyflym y gallwn ni ysgogi ein hymdrechion. Ond os llwyddwn ni i ehangu a chael mwy o lwyddiant a chynnal y newid hwnnw, y tro hwn, fe allwn ni hawlio bod Cymru yn arwain yn wirioneddol ar lwyfan byd-eang. I'r perwyl hwnnw, o fewn Llywodraeth Cymru, rwyf bellach wedi creu, gyda'r Gweinidog Cyllid Rebecca Evans, fwrdd cyflawni trawsadrannol i sicrhau bod ein gwifrau mewnol wedi eu cysylltu. Rydym yn rhoi cynnig ar ddull newydd ac ni allwn fforddio bod yn ddihyder. Os gadawn ni'r UE ar ddiwedd mis Ionawr gyda chytundeb, neu heb gytundeb fis Rhagfyr nesaf, yna fe fydd economi Cymru yn cael ei tharo gan storm a fydd yn waeth na chwalfa 2008 a'r dad-ddiwydiannu gan Thatcher. Felly, mae angen dull sy'n gallu meithrin cydnerthedd yn ein heconomïau lleol i geisio ymdopi â hynny. Mae pob argyfwng economaidd yn golygu bod menywod yn waeth eu byd, a hynny'n anghymesur, gan atgyfnerthu'r ddadl dros ddull sy'n cefnogi'r economi ddyddiol y mae cymaint o fenywod yn dibynnu arni am waith. Mae trydedd elfen ein dull ni yn hollbwysig yn hyn o beth: sef cefnogi cwmnïau sefydlog, gan feithrin yr hyn a elwir yn 'ganol coll', a chyfuno'r galw lleol i'n helpu ni i wneud hynny. Fy nod i yw cynyddu nifer y cwmnïau sydd â'u gwreiddiau yn eu heconomïau lleol, gan gynnwys microfusnesau, busnesau bach a chanolig eu maint, mentrau cymdeithasol, mudiadau cydweithredol a grwpiau buddiannau cymunedol sydd, yn y sectorau masnachadwy, â'r gallu i werthu y tu allan i Gymru, ond sydd â'u penderfyniadau wedi eu gwreiddio yn ein cymunedau ac yn cynnig cyfleoedd i bobl ym mhob rhan o Gymru i gael gwaith teg. Yn rhy aml, bydd cwmnïau sy'n tyfu yng Nghymru yn mynd ar goll i ni pan fydd eu sylfaenwyr nhw'n eu gwerthu am arian parod. Drwy ein banc datblygu ni a thrwy Busnes Cymru, rydym eisoes yn gwneud llawer i feithrin a chadw cwmnïau yng Nghymru ac rwy'n gweithio gydag is-grŵp o fwrdd cynghori'r Gweinidog i weld beth yn fwy y gallwn ni ei wneud. Rydym wedi cael llwyddiant mawr wrth gefnogi cwmnïau i dyfu'n gyflym. Mae ein rhaglen i gyflymu twf yn dod â gwerth ychwanegol gwirioneddol i gwmnïau, fel y gwnes i ei ddarganfod wrth gyfarfod - [ Anghlywadwy.] - ym Mhorth Tywyn yn fy etholaeth i ddydd Gwener diwethaf, sy'n cael cymorth o dan y cynllun. Mae'n cynhyrchu £17 o fudd i economi Cymru am bob £1 yr ydym ni'n buddsoddi ynddo. Rydym wrthi nawr yn ystyried beth arall y gallwn ni ei wneud i ddarparu cymorth amyneddgar hefyd i gwmnïau cynaliadwy sy'n tyfu'n arafach. Ymhen ychydig dros flwyddyn, fe fydd y cyllid yr ydym ni'n ei ddefnyddio i ariannu ein gwasanaethau cymorth Busnes Cymru yn diflannu wrth inni adael yr UE. Rydym yn dal yn aros i glywed gan Lywodraeth y DU pa gyllid, os o gwbl, fel yr addawyd. Ond wrth inni fynd ati i lunio'r fersiwn nesaf o gymorth i fusnesau, fe fyddwn ni'n sicrhau ein bod yn ymgorffori'r gwersi a ddysgwyd yn sgil ein gwaith ar gefnogi cwmnïau sefydlog yn yr economi sylfaenol. Dirprwy Lywydd, mae cynnydd da wedi bod hyd yn hyn, ond wrth inni roi'r dull hwn ar waith, mae'n galw am gydberthnasau newydd a ffyrdd newydd o weithio o fewn ac ar draws y Llywodraeth, yn ogystal â rhwng y Llywodraeth, y busnesau a'r cymunedau. Mae Llywodraeth Cymru yn rhoi hwb i sbarduno newid, ond ni ddaw'r budd mawr heb i ni gynghreirio ar gyfer y newid. Mae'n rhaid inni weld gweithio cydgysylltiedig ar draws adrannau'r Llywodraeth a rhwng cyrff cyhoeddus sy'n torri trwy'r gwahanol agendâu a rheolau cyllidebol a all fod yn rhwystrau. Mae modd elwa ar gaffael, ond mae modd elwa llawer mwy drwy feddwl yn ochrol am y ffordd yr ydym ni'n cydlynu cyllidebau sector cyhoeddus. Ac mae hon yn her i ni gyd ond yn gyfle hefyd, nid yn lleiaf, i arweinyddiaeth leol. Fe gymerodd Cyngor Bwrdeistref Preston ei gamau ei hunan, ac rwy'n dymuno gweld y byrddau gwasanaethau cyhoeddus eu hunain yn dangos eu potensial, nid drwy aros i rywun ofyn iddyn nhw, ond drwy ddefnyddio eu partneriaethau lleol grymus i ddod â'r agenda hon yn fwy. Fe fydd Llywodraeth Cymru yn gwneud ei rhan, ond ni allwn wneud hyn ar ein pennau ein hunain. Mae'r cymunedau yr ydym i gyd yn bodoli i'w gwasanaethu yn mynnu ein bod yn cael hyn yn iawn. Diolch.