English: I hesitate to expand on any matters in this forum, but I'm grateful. I think it's right that James Evans has thanked other members of the committee. I'd like to add to that Rhys ab Owen and, of course, other Members who have sat in this place - Jayne Bryant and Peter Fox as well have contributed to the work of the committee. I also want to thank of course not only the Chair, but the secretariat as well, who do a superb job in providing support for the committee. I'd like to echo the words of the committee Chair as well in thanking the Counsel General for his willingness to attend the committee. At one point, I felt he was attending more committee meetings than some Members, and I have sat in this place long enough to know that sometimes getting the Minister in front of the committee is like pulling teeth. So, we're very grateful to the Counsel General as well, and grateful to the Permanent Secretary, who attended the committee a few weeks ago. Members who have spoken in this debate have outlined some of the key themes that the committee has sought to address, and I think the themes that have been identified by both the Chair and by the Conservative Member are the themes that I will also seek to address. I've sat on this committee for some years over a number of different Senedds, and I've never had to deal with as many legislative consent motions as we're dealing with at the moment. I'm afraid to say to the Counsel General that the Welsh Government is a villain in this matter, and it's not simply the United Kingdom Government that is acting as a villain; they are both at fault here. It is not right or proper that the Welsh Government seeks to avoid scrutiny of its legislation by using the channels available to it in Westminster. The people of Wales have voted for devolution, and they voted for scrutiny of this devolved Government by this legislature. It is right and proper that the legislature is able to scrutinise legislation. I have no issue with the LCM process and I've got no issue with the way it's been used in the past, because it has been used to smooth jagged edges. It's been used by Ministers on both sides of the border to enable things to happen more easily and to do so in a way that facilitates the good governance of our countries. But that is not what we're dealing with at the moment. What we're dealing with at the moment is the industrial-level avoidance of scrutiny, and we can't allow that to happen. We have to speak clearly to the Welsh Government to say, as a committee, taking the politics away from this, that we should not and we cannot accept this as a legislature. We need to be clear on that. But we also need to be clear to the United Kingdom Government that they were not elected with a mandate to deal with these matters. We have the mandate from the people of Wales. The people of Wales have voted twice in referenda to establish a Parliament to govern this country in the way that has been determined, and it is not right or proper that the United Kingdom Government, without a mandate in this country, seeks to legislate in areas that have been devolved to Wales. It is simply wrong, and it is wrong that the Westminster Parliament is used to sledgehammer home legislation for which there is no consent in Wales. We need to be very clear about that. The other issue I want to address is inter-governmental relationships. In terms of the progress we've seen in recent years, the First Minister reached an agreement some years ago now with the UK Government, and I welcomed that, because I felt we were moving away from some of the conflict we've seen in recent years on to a better ordered, structured relationship between our Governments. But that has not happened. We have not seen that delivered. I think it was very instructive at Counsel General's questions earlier, where the Counsel General was forced to say that we have pieces of legislation here that have not even been seen by Welsh Government officials before they're laid before us and before legislative consent motions are sought. That is simply wrong and improper and shouldn't happen. It is my strong view today that the Wales Office needs to be abolished; it needs to be replaced by proper inter-governmentalism and the workings and structures of a federal state. There are other issues we need to address. The issue of justice was one that the Chair referred to in his introduction. I know the equalities committee is doing some work at the moment on the place of women in the judicial system, and we know that the judicial system, as, again, the Counsel General outlined at questions, is being failed by the current structure of governance of the United Kingdom. So, there are major questions here that we need to address. I believe the committee is doing an excellent job in beginning to address those, and saying some very difficult things to our own Government. I think it's right and proper that committees do that. We've just seen an excellent debate from the committee before this; I thought that was an excellent way of discussing some of the policy issues around this. But I hope, Counsel General, in answering the debate this afternoon, you will be able to address some of these themes that the committee has identified in its first year of work, because what we are seeing in the second year is that these themes are deepening, rather than being resolved. I won't test the patience of the Deputy Presiding Officer any further, but I hope that we will also see far more transparency in inter-governmentalism to enable us to hold the Governments to account and develop inter-institutional democratic scrutiny of our governmental institutions, both here and across the United Kingdom. I'm grateful to you, Deputy Presiding Officer.
Welsh: Petrusaf cyn ymhelaethu ar unrhyw faterion yn y fforwm hwn, ond rwy'n ddiolchgar. Credaf ei bod yn iawn fod James Evans wedi diolch i aelodau eraill y pwyllgor. Hoffwn ychwanegu Rhys ab Owen at hynny, ac wrth gwrs, Aelodau eraill sydd wedi eistedd yn y lle hwn - mae Jayne Bryant a Peter Fox hefyd wedi cyfrannu at waith y pwyllgor. Rwyf am ddiolch hefyd wrth gwrs nid yn unig i'r Cadeirydd, ond i'r ysgrifenyddiaeth yn ogystal, sy'n gwneud gwaith gwych yn darparu cymorth i'r pwyllgor. Hoffwn adleisio geiriau Cadeirydd y pwyllgor drwy ddiolch i'r Cwnsler Cyffredinol am ei barodrwydd i fynychu'r pwyllgor. Ar un adeg, roeddwn yn teimlo ei fod yn mynychu mwy o gyfarfodydd pwyllgor na rhai Aelodau, ac rwyf wedi eistedd yn y lle hwn yn ddigon hir i wybod ei bod weithiau'n hynod o anodd cael y Gweinidog o flaen y pwyllgor. Felly, rydym yn ddiolchgar iawn i'r Cwnsler Cyffredinol hefyd, ac yn ddiolchgar i'r Ysgrifennydd Parhaol, a fynychodd y pwyllgor ychydig wythnosau yn ôl. Mae Aelodau sydd wedi siarad yn y ddadl hon wedi amlinellu rhai o'r themâu allweddol y mae'r pwyllgor wedi ceisio mynd i'r afael â hwy, a chredaf mai'r themâu a nodwyd gan y Cadeirydd a chan yr Aelod Ceidwadol yw'r themâu rwyf innau am geisio mynd i'r afael â hwy. Rwyf wedi eistedd ar y pwyllgor hwn ers rhai blynyddoedd drwy nifer o Seneddau gwahanol, ac nid wyf erioed wedi gorfod ymdrin â chymaint o gynigion cydsyniad deddfwriaethol ag rydym yn ymdrin â hwy ar hyn o bryd. Mae arnaf ofn dweud wrth y Cwnsler Cyffredinol fod Llywodraeth Cymru yn ddihiryn yn yr achos hwn, ac nid Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn unig sy'n gweithredu fel dihiryn; mae'r ddwy ar fai yma. Nid yw'n iawn nac yn briodol fod Llywodraeth Cymru yn ceisio osgoi craffu ar ei deddfwriaeth drwy ddefnyddio'r sianeli sydd ar gael iddi yn San Steffan. Pleidleisiodd pobl Cymru dros ddatganoli, a gwnaethant bleidleisio i'r ddeddfwrfa hon graffu ar y Llywodraeth ddatganoledig hon. Mae'n iawn ac yn briodol fod y ddeddfwrfa'n gallu craffu ar ddeddfwriaeth. Nid oes gennyf unrhyw broblem gyda phroses y memoranda cydsyniad deddfwriaethol ac nid oes gennyf unrhyw broblem gyda'r ffordd y'i defnyddiwyd yn y gorffennol, gan ei bod wedi cael ei defnyddio i lyfnhau ymylon garw. Mae wedi cael ei defnyddio gan Weinidogion ar y ddwy ochr i'r ffin i alluogi i bethau ddigwydd yn haws ac i wneud hynny mewn ffordd sy'n hwyluso llywodraethu da yn ein gwledydd. Ond nid dyna'r hyn rydym yn ymdrin ag ef ar hyn o bryd. Yr hyn rydym yn ymdrin ag ef ar hyn o bryd yw osgoi craffu ar lefel ddiwydiannol, ac ni allwn ganiatáu i hynny ddigwydd. Mae'n rhaid inni siarad yn glir â Llywodraeth Cymru a dweud, fel pwyllgor, gan anwybyddu gwleidyddiaeth yn y cyswllt hwn, na ddylem ac na allwn dderbyn hyn fel deddfwrfa. Mae angen inni fod yn glir ynglŷn â hynny. Ond mae angen inni hefyd ddweud yn glir wrth Lywodraeth y Deyrnas Unedig na chawsant eu hethol â mandad i ymdrin â'r materion hyn. Ni sydd â'r mandad gan bobl Cymru. Mae pobl Cymru wedi pleidleisio ddwywaith mewn refferenda i sefydlu Senedd i lywodraethu'r wlad hon yn y ffordd a bennwyd, ac nid yw'n iawn nac yn briodol fod Llywodraeth y Deyrnas Unedig, heb fandad yn y wlad hon, yn ceisio deddfu mewn meysydd sydd wedi'u datganoli i Gymru. Mae'n amhriodol, ac mae'n amhriodol fod Senedd San Steffan yn cael ei defnyddio i orfodi deddfwriaeth nad oes cydsyniad iddi yng Nghymru. Mae angen inni fod yn glir iawn ynglŷn â hynny. Y mater arall yr hoffwn fynd i'r afael ag ef yw cysylltiadau rhynglywodraethol. Ar y cynnydd a welsom yn y blynyddoedd diwethaf, daeth Prif Weinidog Cymru i gytundeb rai blynyddoedd yn ôl bellach gyda Llywodraeth y DU, ac roeddwn yn croesawu hynny gan fy mod yn teimlo ein bod yn ymbellhau oddi wrth rywfaint o'r gwrthdaro rydym wedi'i weld dros y blynyddoedd diweddar ac yn symud tuag at berthynas wedi'i strwythuro a'i threfnu'n well rhwng ein Llywodraethau. Ond nid yw hynny wedi digwydd. Nid ydym wedi gweld hynny'n cael ei gyflawni. Credaf ei fod yn dweud y cyfan, yng nghwestiynau'r Cwnsler Cyffredinol yn gynharach, pan orfodwyd y Cwnsler Cyffredinol i ddweud bod gennym ddarnau o ddeddfwriaeth yma nad ydynt hyd yn oed wedi'u gweld gan swyddogion Llywodraeth Cymru cyn iddynt gael eu gosod ger ein bron a chyn i gynigion cydsyniad deddfwriaethol gael eu ceisio. Mae hynny'n anghywir ac yn amhriodol ac ni ddylai ddigwydd. Fy marn gref heddiw yw bod angen diddymu Swyddfa Cymru; yn ei lle, mae angen trefniadau rhynglywodraethu go iawn a phrosesau a strwythurau gwladwriaeth ffederal. Ceir materion eraill y mae angen inni fynd i'r afael â hwy. Roedd mater cyfiawnder yn un y cyfeiriodd y Cadeirydd ato yn ei gyflwyniad. Gwn fod y pwyllgor cydraddoldeb yn gwneud rhywfaint o waith ar hyn o bryd ar le menywod yn y system farnwrol, a gwyddom fod strwythur llywodraethu presennol y Deyrnas Unedig, fel yr amlinellodd y Cwnsler Cyffredinol unwaith eto, yn y cwestiynau, yn gwneud cam â'r system farnwrol. Felly, mae cwestiynau mawr yma y mae angen inni fynd i'r afael â hwy. Credaf fod y pwyllgor yn gwneud gwaith rhagorol yn dechrau mynd i'r afael â'r rheini, ac yn dweud rhai pethau anodd iawn wrth ein Llywodraeth ein hunain. Credaf ei bod yn iawn ac yn briodol i bwyllgorau wneud hynny. Rydym newydd weld dadl ragorol gan y pwyllgor cynt; roeddwn o'r farn fod honno'n ffordd wych o drafod rhai o'r materion polisi sy'n gysylltiedig â hyn. Ond Gwnsler Cyffredinol, wrth ateb y ddadl y prynhawn yma, rwy'n gobeithio y byddwch yn gallu mynd i'r afael â rhai o'r themâu hyn y mae'r pwyllgor wedi'u nodi yn ei flwyddyn gyntaf, oherwydd yr hyn a welwn yn yr ail flwyddyn yw bod y themâu hyn yn gwaethygu yn hytrach na'n cael eu datrys. Nid wyf am brofi amynedd y Dirprwy Lywydd ymhellach, ond rwy'n gobeithio y gwelwn lawer mwy o dryloywder mewn trefniadau rhynglywodraethu i'n galluogi i ddwyn y Llywodraethau i gyfrif a datblygu prosesau craffu democrataidd rhyngsefydliadol ar ein sefydliadau llywodraethol, yma ac ar draws y Deyrnas Unedig. Rwy'n ddiolchgar i chi, Ddirprwy Lywydd.