English: I very much agree with the sentiments expressed in terms of the importance of obesity and tackling obesity if we are to create the sort of Wales we want to see in terms of health and well-being. It is a major challenge and it has been for some time a growing challenge, and we do need to make sure that the NHS responds effectively when people have health problems connected with obesity. But I very much agree that, beyond that, we need to move much more onto the preventative agenda, and I do believe that schools are absolutely crucial. We had Tanni Grey-Thompson's report talking about the importance of making sure that our young people, our children, get into good habits early on that will stay with them for life; the importance of the school curriculum in ensuring that children are active enough in schools, they realise the importance of staying fit, active and healthy, and that there are those extra activities beyond the school day. Because I think we all know that some children get the mum or dad taxi experience where they develop their interests and their abilities through sport and activity and other extra curricular matters. Other children, particularly children in more deprived communities, do not so often get that experience, but they will get it, hopefully, through school if it's provided at the school during or beyond the school day. I really think we need to ensure that we do everything we can with and through our schools. Others are helping that effort. In Newport, for example, Newport Live, which is the leisure trust, has a school sports programme and makes its facilities available to schools and works with our schools. They're also very active in the community, dealing with those deprivation factors around inactivity. They have a Positive Futures programme, for example, which reaches out to communities. They also work with the NHS through the Wales national exercise referral scheme, and we have Newport county's County in the Community arm working with schools providing a six-week programme for 900 nine to 10-year-olds every single year, and they are also reaching out into our communities using facilities to deliver sport and activity throughout the year. They do find, though, during the winter months, that half of that community outreach programme has to stop because there isn't lighting at some of those facilities, and they also find that the surfaces aren't everything they should be, and I think that's something we should look at addressing through Welsh Government, local government, Sport Wales and other partners to ensure that the facilities are up to the mark. And similarly for all those grass-roots sports clubs, such as Undy football club, for example, which has over 500 people active on a weekly basis - lots of youngsters, girls, women, getting active, enjoying sport and also enjoying the social aspects. I do believe we need to provide more support to these community players, Dirprwy Lywydd. Diolch yn fawr.
Welsh: Cytunaf yn llwyr â'r teimladau a fynegwyd ynghylch pwysigrwydd gordewdra a mynd i'r afael â gordewdra os ydym am greu'r math o Gymru rydym am ei gweld o ran iechyd a lles. Mae'n her fawr ac mae wedi bod yn her gynyddol ers peth amser, ac mae angen inni sicrhau bod y GIG yn ymateb yn effeithiol pan fo gan bobl broblemau iechyd sy'n gysylltiedig â gordewdra. Ond rwy'n cytuno'n gryf, y tu hwnt i hynny, fod angen inni symud lawer mwy at yr agenda ataliol, a chredaf fod ysgolion yn gwbl allweddol. Cawsom adroddiad Tanni Grey-Thompson yn sôn am bwysigrwydd sicrhau bod ein pobl ifanc, ein plant, yn mabwysiadu arferion da yn gynnar, arferion a fydd yn aros gyda hwy am oes; pwysigrwydd cwricwlwm yr ysgol i sicrhau bod plant yn ddigon egnïol mewn ysgolion, eu bod yn sylweddoli pwysigrwydd cadw'n heini, yn egnïol ac yn iach, a bod gweithgareddau ychwanegol ar gael y tu hwnt i'r diwrnod ysgol. Oherwydd rwy'n credu ein bod i gyd yn gwybod bod rhai plant yn cael profiad tacsi mam neu dad lle maent yn datblygu eu diddordebau a'u galluoedd drwy chwaraeon a gweithgareddau allgyrsiol eraill. Nid yw plant eraill, yn enwedig plant mewn cymunedau mwy difreintiedig, yn cael y profiad hwnnw mor aml, ond byddant yn ei gael, gobeithio, drwy'r ysgol os caiff ei ddarparu yn yr ysgol yn ystod neu y tu hwnt i'r diwrnod ysgol. Credaf o ddifrif fod angen inni sicrhau ein bod yn gwneud popeth yn ein gallu gyda a thrwy ein hysgolion. Mae eraill yn helpu'r ymdrech honno. Yng Nghasnewydd, er enghraifft, mae gan Casnewydd Fyw, sef yr ymddiriedolaeth hamdden, raglen chwaraeon ysgol ac mae'n sicrhau bod ei chyfleusterau ar gael i ysgolion ac yn gweithio gyda'n hysgolion. Maent hefyd yn weithgar iawn yn y gymuned, yn ymdrin â'r ffactorau amddifadedd sy'n gysylltiedig ag anweithgarwch corfforol. Mae ganddynt raglen Dyfodol Cadarnhaol, er enghraifft, sy'n estyn allan at gymunedau. Maent hefyd yn gweithio gyda'r GIG drwy gynllun cenedlaethol Cymru i atgyfeirio cleifion i wneud ymarfer corff, ac mae gennym gangen County in the Community Casnewydd yn gweithio gydag ysgolion gan ddarparu rhaglen chwe wythnos ar gyfer 900 o blant rhwng naw a 10 oed bob blwyddyn, ac maent hefyd yn estyn allan at ein cymunedau gan ddefnyddio cyfleusterau i ddarparu chwaraeon a gweithgaredd drwy gydol y flwyddyn. Fodd bynnag, yn ystod misoedd y gaeaf, maent yn canfod bod yn rhaid i hanner y rhaglen allgymorth gymunedol honno ddod i ben am nad oes goleuadau yn rhai o'r cyfleusterau hynny, ac maent hefyd yn canfod nad yw'r arwynebau fel y dylent fod, a chredaf fod hynny'n rhywbeth y dylem edrych ar fynd i'r afael ag ef drwy Lywodraeth Cymru, llywodraeth leol, Chwaraeon Cymru a phartneriaid eraill i sicrhau bod y cyfleusterau'n cyrraedd y safon. Ac yn yr un modd ar gyfer yr holl glybiau chwaraeon llawr gwlad, megis clwb pêl-droed Gwndy, er enghraifft, sydd â dros 500 o bobl yn cymryd rhan bob wythnos - llawer o bobl ifanc, merched, menywod, yn dod yn egnïol, yn mwynhau chwaraeon ac yn mwynhau'r agweddau cymdeithasol hefyd. Credaf fod angen inni roi mwy o gefnogaeth i'r gweithredwyr cymunedol hyn, Ddirprwy Lywydd. Diolch yn fawr.