English: I'm grateful to the Member for Blaenau Gwent for tabling this timely and important debate, as it comes in a week when Russia has celebrated victory day on 9 May, the day that the united Union of Soviet Socialist Republics, or USSR, achieved victory over Nazi Germany and the end of the second world war with fellow allied countries. This display of military might through parades acts as a muscle flex towards the North Atlantic Treaty Organization, and as a chest-beating exercise to reassure its own citizens that mother Russia is still able to act unchecked. In Soviet times, victory day was used to mark both the defeat of fascism and the perceived strength and virtues of communism. Thankfully, before the end of the twentieth century, communism was found out as the dangerous ideology that many now see it as, an ideology that left millions of Soviets living under draconian rules, with their liberty lost and millions more dead, having been sent to gulags. Some of us in this Chamber are young enough not to have lived through eastern and western blocs of Europe - indeed, I was born some 12 days before the dissolution of the Soviet Union - but when, in the words of Churchill, 'From Stettin in the Baltic to Trieste in the Adriatic, an iron curtain has descended across the continent', we must remember this time. However, the current events that are taking place in Ukraine, events that the west have long been warned about, are certainly making us realise the danger that a rogue state with an unpredictable leader pose to the peace that many of us have taken for granted for a generation, which the Member for Blaenau Gwent has referenced. Ninety years ago, the Holodomor showed the devastating impact that a power-hungry leader, desperate to cling on to power, can wield if his power goes unchecked. The Member for Blaenau Gwent has already spoken about the devastating impact that this famine had on the people living in Soviet Ukraine in the 1930s. If we fail to present a united front against Putin's current illegal war in the region, many in Ukraine and further afield will be at risk again. Of course, this Senedd has shown its clear commitment to stand with Ukraine. The UK Government has been one of the leading western nations in arming and supporting the Ukrainian military, and this Senedd rightly urged the UK Government to go further in supporting Ukrainian refugees. To see a British Prime Minister walk the streets of Kyiv alongside President Zelenskyy, and be the first western leader to address the Ukrainian Parliament, shows that the support our nation has provided Ukraine and its sovereign people has been gratefully received. Like others in this Siambr and across Wales, I have relatives born outside of these islands, and I know from them first-hand the devastation that war can bring. This is why it is imperative that these same mistakes made during the first half of the twentieth century are not repeated less than 100 years on. And it is through the language we use that we can and must start to do better. Too often, the phrases 'far right' and 'far left' are used when referring to those with whom some may disagree. To use these descriptions in such a throwaway manner does a disservice to those who perished under the rule of real far right and far left authoritarian regimes and dictatorships. The far right is what we witnessed in Nazi Germany and Spain during the 1930s and 1940s. The far left is what we saw in the Soviet Union, where deliberate actions led to the horrific Holodomor or terror famine, leading to the death of some six million Ukrainian people. These regimes murdered many millions of their own people, people whose only crimes were not conforming to the warped ideologies of their leaders. With the language used on social media still going unchecked and the spread of hatred and abuse becoming far too common, it is important that we as politicians step up and commit to becoming more aware of the language that we use. Some have taken to social media to question why the Senedd is debating this today. As a co-sponsor of this debate, I tell them here and now that it is incumbent on all of us to do better, to be better. By acknowledging the Holodomor and the appalling way the Soviet Union murdered their own people, we keep the crimes of yesteryear close to the forefront of our mind, as those who cannot remember the past are condemned to repeat it. Diolch.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod dros Flaenau Gwent am gyflwyno'r ddadl amserol a phwysig hon, gan ei bod yn digwydd mewn wythnos pan fo Rwsia wedi dathlu diwrnod buddugoliaeth ar 9 Mai, y diwrnod y sicrhaodd Undeb y Gweriniaethau Sofiet Sosialaidd fuddugoliaeth dros yr Almaen Natsïaidd a diwedd yr ail ryfel byd gyda'r gwledydd cynghreiriol eraill. Mae'r arddangosiad hwn o rym milwrol drwy orymdeithiau yn ffordd o ddangos cryfder yn erbyn y Sefydliad Cytuniad Gogledd Iwerydd, ac fel ymarfer curo'r frest i dawelu meddwl ei dinasyddion ei hun fod y fam Rwsia'n dal i allu gweithredu'n ddilyffethair. Yn y cyfnod Sofietaidd, defnyddiwyd y diwrnod buddugoliaeth i nodi trechu ffasgaeth, a chryfder a rhinweddau canfyddedig comiwnyddiaeth. Diolch byth, cyn diwedd yr ugeinfed ganrif, canfuwyd bod comiwnyddiaeth yn ideoleg beryglus a dyna sut y mae llawer yn ei gweld erbyn hyn, ideoleg a adawodd filiynau o'r bobl Sofietaidd yn byw o dan reolau didostur, wedi colli eu rhyddid a miliynau'n fwy wedi marw, ar ôl cael eu hanfon i'r gwlagau. Mae rhai ohonom yn y Siambr hon yn ddigon ifanc i beidio â bod wedi byw drwy flociau dwyreiniol a gorllewinol Ewrop - yn wir, fe'm ganwyd tua 12 diwrnod cyn diddymu'r Undeb Sofietaidd - ond pan ddigwyddodd yr hyn a ddisgrifiodd Churchill fel hyn: 'O Stettin yn y Baltig i Trieste yn yr Adriatig, mae llen haearn wedi disgyn ar draws y cyfandir', rhaid inni gofio'r adeg honno. Fodd bynnag, mae'r digwyddiadau yn Wcráin ar hyn o bryd, digwyddiadau y mae'r gorllewin wedi rhybuddio yn eu cylch ers tro byd, yn sicr yn gwneud inni sylweddoli'r perygl y mae gwladwriaeth amheus gydag arweinydd anwadal yn ei greu i'r heddwch y mae llawer ohonom wedi'i gymryd yn ganiataol ers cenhedlaeth, ac y cyfeiriodd yr Aelod dros Flaenau Gwent ato. Naw deg mlynedd yn ôl, dangosodd yr Holodomor yr effaith ddinistriol y gall arweinydd sy'n awchu am bŵer, sy'n ysu i ddal ei afael ar bŵer, ei chreu os na chaiff ei rwystro. Mae'r Aelod dros Flaenau Gwent eisoes wedi sôn am yr effaith ddinistriol a gafodd y newyn hwn ar y bobl a oedd yn byw yn Wcráin Sofietaidd yn y 1930au. Os nad ydym yn unedig yn erbyn rhyfel anghyfreithlon Putin yn y rhan honno o'r byd, bydd llawer yn Wcráin a thu hwnt mewn perygl eto. Wrth gwrs, mae'r Senedd hon wedi dangos ei hymrwymiad clir i sefyll gydag Wcráin. Mae Llywodraeth y DU wedi bod yn un o'r gwledydd gorllewinol a arweiniodd ar arfogi a chefnogi lluoedd milwrol Wcráin, ac fe wnaeth y Senedd hon yn iawn i annog Llywodraeth y DU i fynd ymhellach i gefnogi ffoaduriaid o Wcráin. Mae gweld Prif Weinidog Prydain yn cerdded strydoedd Kyiv wrth ochr yr Arlywydd Zelenskyy, ac yn arweinydd gorllewinol cyntaf i annerch Senedd Wcráin, yn dangos bod y gefnogaeth y mae ein gwlad wedi'i rhoi i Wcráin a'i phobl sofran wedi cael croeso. Fel eraill yn y Siambr hon a ledled Cymru, mae gennyf berthnasau a anwyd y tu allan i'r ynysoedd hyn, a gwn ganddynt hwy yn uniongyrchol am y dinistr y gall rhyfel ei achosi. Dyna pam y mae'n hanfodol nad yw'r un camgymeriadau a wnaed yn ystod hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif yn cael eu hailadrodd lai na 100 mlynedd yn ddiweddarach. Fe ddylem ac fe allwn ddechrau gwneud yn well drwy'r iaith a ddefnyddiwn. Yn rhy aml, defnyddir yr ymadroddion 'asgell dde eithafol' ac 'asgell chwith eithafol' wrth gyfeirio at y rhai yr ydym yn anghytuno â hwy. Mae defnyddio'r disgrifiadau hyn mewn modd mor ddifeddwl yn gwneud anghymwynas â'r rhai a fu farw o dan reolaeth cyfundrefnau ac unbenaethau awdurdodaidd asgell dde eithafol ac asgell chwith eithafol go iawn. Yr asgell dde eithafol yw'r hyn a welsom yn yr Almaen Natsïaidd ac yn Sbaen yn ystod y 1930au a'r 1940au. Yr asgell chwith eithafol yw'r hyn a welsom yn yr Undeb Sofietaidd, lle'r arweiniodd camau bwriadol at yr Holodomor erchyll neu'r newyn arswydus, gan arwain at farwolaeth tua chwe miliwn o bobl Wcráin. Llofruddiodd y cyfundrefnau hyn filiynau lawer o'u pobl eu hunain, pobl a oedd yn euog o ddim byd mwy na methu cydymffurfio ag ideolegau gwyrdroëdig eu harweinwyr. Gyda'r iaith a ddefnyddir ar y cyfryngau cymdeithasol yn dal i ddigwydd heb ei hatal a lledaeniad casineb a chamdriniaeth yn dod yn llawer rhy gyffredin, mae'n bwysig ein bod ni fel gwleidyddion yn gwneud yn well ac yn ymrwymo i ddod yn fwy ymwybodol o'r iaith a ddefnyddiwn. Mae rhai wedi troi at y cyfryngau cymdeithasol i gwestiynu pam y mae'r Senedd yn trafod hyn heddiw. Fel cyd-noddwr y ddadl hon, dywedaf wrthynt yma nawr ei bod yn ddyletswydd ar bob un ohonom i wneud yn well, i fod yn well. Drwy gydnabod yr Holodomor a'r ffordd warthus yr aeth yr Undeb Sofietaidd ati i lofruddio eu pobl eu hunain, rydym yn cadw troseddau ddoe yn agos at flaen ein meddyliau, gan fod y rhai na allant gofio'r gorffennol wedi'u condemnio i'w ailadrodd. Diolch.