English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'd like to begin by thanking Members across this Chamber, as well as my officials, social partners and our colleagues in local government, as well as, of course, our public services in Wales for the huge amount of work that they do each and every day supporting our national response to the COVID-19 pandemic. And I'm proud of what we've done so far to help mitigate the economic impact of this awful disease, and I am hugely appreciative of the hard work that everybody has put in. I should say, Dirprwy Lywydd, that in terms of our response to coronavirus, we have now had a huge amount of businesses generate financial support from the Welsh Government in ensuring that they can survive the short-term period that we face, and that we are looking at the longer term recovery from coronavirus in a way that builds back a fairer, greener, more resilient economy. Since publishing our road map for the recovery on 15 May, the Welsh Government has been planning the next stages of its work to ease the lockdown. We have always been clear that that work must be grounded on the science that is available to us, and with worker safety at the forefront of every single decision that we take. I've been meeting with partners through the shadow social partnership council regularly and I'll continue to do so in order to discuss the shared measures that we can take to gradually reopen our economy in a safe, sustainable and fair way, whilst continuing to support public health and our NHS. To help us achieve this we've used the dialogue with social partners to develop and to publish detailed guidance, setting out what employers and employees need to do to operate safely and, of course, lawfully. The guidance that we have set out on the Welsh Government website is for all workplaces and does not replace legislation or industry-specific guidance. Dirprwy Lywydd, nor should it be considered as a substitute for legal advice, which employers and employees should consider obtaining where necessary. Each workplace is unique, and every one needs to do what is right for their own specific workers and customers. The Welsh Government has published in-depth guidance to support a safe return of the manufacturing sector, and further guidance for other key sectors will be published over the coming weeks. And we're consulting with Welsh businesses and with trade unions to ensure that our approach is proportionate and also fair to businesses and to workers. We want workplaces and workers in Wales to be safe, so we'll be asking all employers and employees to show care by acting with compassion and understanding; to comply with laws designed to keep us all safe; to involve everyone because safety is a shared endeavour; to adapt workplaces and behaviours; and to communicate with clarity and consistency. As we begin the work of the economic recovery, I've been clear that the UK Government should not withdraw the important suite of support that they've put in place over the last few months. That's why we strongly welcomed the announcement on 12 May, by the Chancellor of the Exchequer, to extend the job support scheme on the current basis until the end of July, and on an amended basis until the end of October. The job retention scheme has been essential to enable large parts of the economy to hibernate through the last few weeks of lockdown. In moving forward, we will continue to make the following arguments to the UK Government: first, that there should be no reduction in support in respect of businesses that cannot legally open; that reducing the volume of an employer's workforce that can be furloughed would be preferable to a general tapering of the intensity of support; that any action must not push employers to jeopardise safe working because of financial pressures; and that the UK Government should make available grant support for businesses to make physical adaptations to ensure safer working. In Wales, we have put in place the most generous package of help for businesses anywhere in the UK - a total of £1.7 billion of support. Yesterday, I was delighted to launch the new eligibility checker for the next phase of the economic resilience fund. The fund aims to plug the gaps in the support schemes announced by the UK Government, including the job retention scheme and the self-employed income support scheme. Phase one of the ERF covered any sustainable business operating in Wales, of any age or type, that is VAT registered, that employs people via pay-as-you-earn and that has suffered a significant turnover impact. Phase two of the fund will operate in broadly the same way as phase one, but with an update to the eligibility of the micro scheme to enable limited companies that are not VAT registered to access the fund. The full applications phase is expected to open on or before 29 June. The second phase of the ERF will enable access to the remaining £100 million of the £300 million already approved and allocated to support micro businesses, SMEs and large businesses. Work is under way with stakeholders to develop further support options for those not yet reached - for example, start-up businesses - and I will make further announcements on that in the coming weeks. Dirprwy Lywydd, I have said before that, in planning for the recovery, I want us to build back better: to use coronavirus as a moment for fundamental change in our economy, so that what comes after is fairer, more inclusive and more sustainable than what went before. And that's why I was extremely pleased this week to attend the socioeconomic sub-group of the BAME expert advisory panel. The sub-group, chaired by Professor Emmanuel Ogbonna, is helping the Welsh Government to identify the range of factors influencing adverse COVID-19 outcomes in BAME groups, and to look at wider inequalities in our economic life in Wales. I have been deeply impressed by the work of the sub-group and am under no illusion that, in Wales, we still have - despite a huge amount of good progress - structural and embedded inequalities in our economy that contribute to the unfairness and discrimination that still impacts black, Asian and minority ethnic groups. So, when we talk about building back better, it is to the work of the sub-group that I think we should turn for guidance and evidence in our quest for something fairer, and I want to put on record today the support of myself and my department to doing that work over the coming months and years. Dirprwy Lywydd, I'm happy to take questions.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r Aelodau ar draws y Siambr, yn ogystal â fy swyddogion, ein partneriaid cymdeithasol a'n cymheiriaid llywodraeth leol, yn ogystal â'n gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, wrth gwrs, am y gwaith aruthrol y maent yn ei wneud bob dydd yn cefnogi ein hymateb cenedlaethol i'r pandemig COVID-19. Ac rwy'n falch o'r hyn rydym wedi'i wneud hyd yn hyn i helpu i liniaru effaith economaidd y clefyd ofnadwy hwn, ac rwy'n gwerthfawrogi'r gwaith caled y mae pawb wedi'i gyflawni yn fawr. Ddirprwy Lywydd, ar ein hymateb i'r coronafeirws, dylwn ddweud ein bod bellach wedi cael llawer iawn o fusnesau'n cael cymorth ariannol gan Lywodraeth Cymru i sicrhau y gallant oroesi'r cyfnod sy'n ein hwynebu yn y tymor byr, a'n bod yn edrych ar yr adferiad mwy hirdymor o'r coronafeirws mewn ffordd sy'n ailadeiladu economi fwy teg, mwy gwyrdd a mwy gwydn. Ers cyhoeddi ein cynllun ar gyfer yr adferiad ar 15 Mai, mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn cynllunio camau nesaf ei gwaith ar lacio'r cyfyngiadau symud. Rydym wedi bod yn glir bob amser fod yn rhaid i'r gwaith hwnnw fod yn seiliedig ar y wyddoniaeth sydd ar gael inni, a bod diogelwch gweithwyr wrth wraidd pob un o'r penderfyniadau a wnawn. Rwyf wedi bod yn cyfarfod â phartneriaid drwy gyngor y bartneriaeth gymdeithasol yn rheolaidd a byddaf yn parhau i wneud hynny er mwyn trafod pa fesurau ar y cyd y gallwn eu rhoi ar waith i ailagor ein heconomi yn raddol mewn ffordd ddiogel, gynaliadwy a theg, gan barhau i gefnogi iechyd y cyhoedd a'n GIG. Er mwyn ein helpu i gyflawni hyn, rydym wedi defnyddio'r ddeialog gyda phartneriaid cymdeithasol i ddatblygu a chyhoeddi canllawiau manwl, sy'n nodi'r hyn y mae angen i gyflogwyr a gweithwyr ei wneud i weithredu'n ddiogel, ac yn gyfreithlon wrth gwrs. Mae'r canllawiau rydym wedi'u gosod ar wefan Llywodraeth Cymru ar gyfer pob gweithle ac nid ydynt yn disodli deddfwriaeth neu ganllawiau ar gyfer diwydiannau penodol. Ddirprwy Lywydd, ni ddylid ei ystyried chwaith yn lle cyngor cyfreithiol, y dylai cyflogwyr a gweithwyr ystyried ei gael lle bo angen. Mae pob gweithle'n unigryw, ac mae angen i bob un wneud yr hyn sy'n iawn i'w gweithwyr a'u cwsmeriaid penodol eu hunain. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau manwl i gefnogi'r gwaith o ailagor y sector gweithgynhyrchu'n ddiogel, a chyhoeddir canllawiau pellach ar gyfer sectorau allweddol eraill yn ystod yr wythnosau nesaf. Ac rydym yn ymgynghori â busnesau ac undebau llafur yng Nghymru i sicrhau bod ein dull o weithredu yn gymesur ac yn deg i fusnesau ac i weithwyr. Rydym eisiau i weithleoedd a gweithwyr yng Nghymru fod yn ddiogel, felly byddwn yn gofyn i bob cyflogwr a chyflogai ddangos eu gofal drwy weithredu gyda thosturi a dealltwriaeth; cydymffurfio â chyfreithiau a luniwyd i'n cadw ni i gyd yn ddiogel; cynnwys pawb gan fod diogelwch yn ymdrech a rennir; addasu gweithleoedd ac ymddygiad; a chyfathrebu gydag eglurder a chysondeb. Wrth i ni ddechrau ar y gwaith o adfer yr economi, rwyf wedi bod yn glir na ddylai Llywodraeth y DU ddiddymu'r ystod o gymorth pwysig y maent wedi'i rhoi ar waith dros y misoedd diwethaf. Dyna pam y gwnaethom groesawu'r cyhoeddiad ar 12 Mai, gan Ganghellor y Trysorlys, i ymestyn y cynllun cynnal swyddi ar y sail bresennol tan ddiwedd mis Gorffennaf, ac ar sail ddiwygiedig tan ddiwedd mis Hydref. Mae'r cynllun cadw swyddi wedi bod yn hanfodol i alluogi rhannau helaeth o'r economi i gael seibiant drwy gyfyngiadau symud yr wythnosau diwethaf. Wrth symud ymlaen, byddwn yn parhau i gyflwyno'r dadleuon canlynol i Lywodraeth y DU: yn gyntaf, na ddylid lleihau'r cymorth i fusnesau na allant agor yn gyfreithlon; y byddai lleihau nifer yr aelodau o weithlu cyflogwr y gellid eu rhoi ar ffyrlo yn well na lleihad graddedig ym maint y cymorth yn gyffredinol; na ddylai unrhyw weithredu wthio cyflogwyr i beryglu gweithio diogel oherwydd pwysau ariannol; ac y dylai Llywodraeth y DU sicrhau bod cymorth grant ar gael i fusnesau wneud addasiadau i adeiladu er mwyn sicrhau gweithio mwy diogel. Yng Nghymru, mae gennym y pecyn cymorth mwyaf hael yn unrhyw ran o'r DU i fusnesau - cyfanswm o £1.7 biliwn o gymorth. Ddoe, roedd yn bleser gennyf lansio'r gwiriwr cymhwysedd newydd ar gyfer cam nesaf y gronfa cadernid economaidd. Nod y gronfa yw llenwi'r bylchau yn y cynlluniau cymorth a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU, gan gynnwys y cynllun cadw swyddi a'r cynllun cymorth incwm i'r hunangyflogedig. Roedd cam un y gronfa cadernid economaidd yn cwmpasu unrhyw fusnes cynaliadwy sy'n gweithredu yng Nghymru, o unrhyw oed neu fath, ac sydd wedi'i gofrestru ar gyfer TAW, sy'n cyflogi pobl drwy'r cynllun talu wrth ennill ac sydd wedi dioddef effaith sylweddol i'w drosiant. Bydd ail gam y gronfa yn gweithredu yn yr un modd yn fras â cham un, ond gyda diweddariad i gymhwysedd y cynllun micro i alluogi cwmnïau cyfyngedig nad ydynt wedi'u cofrestru ar gyfer TAW i allu gwneud cais i'r gronfa. Disgwylir y bydd y cyfnod ymgeisio llawn yn agor ar 29 Mehefin neu cyn hynny. Bydd ail gam y gronfa cadernid economaidd yn galluogi mynediad at y £100 miliwn sy'n weddill o'r £300 miliwn sydd eisoes wedi'i gymeradwyo a'i ddyrannu ar gyfer cefnogi microfusnesau, busnesau bach a chanolig a busnesau mawr. Mae gwaith ar y gweill gyda rhanddeiliaid ar ddatblygu opsiynau cymorth pellach ar gyfer y rhai nad ydym wedi'u cyrraedd eto - er enghraifft, busnesau newydd - a byddaf yn gwneud cyhoeddiadau pellach ar hynny yn yr wythnosau nesaf. Ddirprwy Lywydd, rwyf wedi dweud o'r blaen, wrth gynllunio ar gyfer adfer, fy mod eisiau i ni adeiladu nôl yn well: defnyddio coronafeirws fel cyfle i sicrhau newid sylfaenol yn ein heconomi, fel bod yr hyn a ddaw ar ei ôl yn decach, yn fwy cynhwysol ac yn fwy cynaliadwy na'r hyn a oedd gennym cynt. A dyna pam roeddwn yn hynod falch yr wythnos hon o fod yn bresennol yn is-grŵp economaidd-gymdeithasol y panel cynghori arbenigol ar gyfer pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Mae'r is-grŵp, sy'n cael ei gadeirio gan yr Athro Emmanuel Ogbonna, yn helpu Llywodraeth Cymru i nodi'r amrywiaeth o ffactorau sy'n dylanwadu ar ganlyniadau COVID-19 andwyol ymysg pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, ac i edrych ar anghydraddoldebau ehangach yn ein bywyd economaidd yng Nghymru. Mae gwaith yr is-grŵp wedi creu argraff fawr arnaf ac nid oes gennyf amheuaeth fod gennym, yng Nghymru, o hyd - er gwaethaf llawer iawn o gynnydd da - anghydraddoldebau strwythurol a sefydledig yn ein heconomi sy'n cyfrannu at yr annhegwch a'r gwahaniaethu sy'n dal i effeithio ar bobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Felly, pan fyddwn yn sôn am adeiladu nôl yn well, credaf y dylem droi at waith yr is-grŵp am arweiniad a thystiolaeth wrth inni geisio sicrhau rhywbeth tecach, ac rwyf eisiau cofnodi fy nghefnogaeth i a fy adran heddiw i wneud y gwaith hwnnw dros y misoedd a'r blynyddoedd nesaf. Ddirprwy Lywydd, rwy'n hapus i ateb cwestiynau.