English: So, as we look at the stark science of climate change, and as we reflect on the advice of the UK Committee on Climate Change, the move to electric cars is not enough. We need to see fewer car trips and a shift of travel modes from car to public transport. To reach net zero, we must acknowledge the centrality of the bus system. Buses already carry three quarters of public transport journeys in Wales, so we need to pay much more attention to the bus system if we are to achieve our legally binding targets. We have to face up to the fact that the commercial, fragmented and privatised bus system that we currently have makes it impossible to achieve our ambition of making buses the easiest and most attractive way to make everyday journeys. Dirprwy Lywydd, I'm pleased that the people responding to our consultation on the White Paper agreed with us. We've published today the summary of responses to that consultation, which shows that 96 per cent of respondents agreed that we need to change how we deliver bus services to meet people's needs and respond to the climate emergency. We have a lot of bus operators in Wales doing their best to keep services running, especially those small operators working to make sure that their communities stay connected. However, they're working in a system designed to treat bus journeys as a commodity rather than a public service. Despite relying on hundreds of millions of pounds of public funding in Wales, private operators can still choose which services they want to run, leaving local authorities to pick up the bill for providing services to more rural and less profitable locations. Even with this support, across the UK, bus fares have risen by 403 per cent since 1987, compared to just 163 per cent for driving costs. We're proposing instead to put people before profit and bring the planning and securing of bus services back under public control. This means that we can work with communities to design the best bus network we can within the funding available and planning services to improve coverage rather than competing over or cherry-picking the most profitable areas. It means that we can co-ordinate services, so that people can make their connections with trains or with other buses smoothly and easily to get to where they need to go, with all the passenger information they need freely available in one place. And it means that we can simplify ticketing, offering simple area-wide fares, so that people don't have to navigate tickets from different operators, and don't end up paying over the odds for tickets on routes that the operator considers marginal. As we have put in our White Paper, it means that we can deliver 'one network, one timetable, one ticket'. To deliver this in practice, we're proposing a franchising model. This will need close working relationships with local authorities and regions across Wales to design our bus network and to let contracts to deliver those services. It allows us to create a guiding mind for the bus system in Wales, working in the public interest to determine when and where services run, and how much they cost to use. People agreed with this model in our consultation. Two thirds of people agreed with the need for franchising to improve bus services, and over three quarters agreed with the model that we're proposing to introduce. There's still a lot of work to do and we are working with local authorities on their comments in the consultation responses to make sure that we build a system that lets the whole public sector come together and deliver the bus services we need. We're working with Transport for Wales and the bus industry so that we can bring them with us to create attractive contract opportunities for all our bus operators, including the many smaller operators we rely on in Wales. We also want to allow more publicly owned municipal bus operators into the mix, a move that was supported by over 80 per cent of people who responded to our consultation. And legislation can only take us so far, Dirprwy Lywydd. There will still be difficult decisions to make about investing funding in services, improving infrastructure and making fares affordable so buses truly are a realistic alternative to the car. But legislation to change how we deliver bus services will be a vital first step on that journey. The response to our consultation has been emphatic that this change is necessary, and has given clear support for treating buses as a public service again in Wales. We have the opportunity, in this Senedd, to change course to tackle transport poverty, to build a public transport system capable of meeting our climate targets. And we'll keep working with our partners to make this a reality, and I look forward to debating legislation that can set us on that path in this Senedd. Diolch.
Welsh: Felly, wrth i ni edrych ar wyddoniaeth noeth newid hinsawdd, ac wrth i ni ystyried cyngor Pwyllgor y DU ar Newid Hinsawdd, nid yw'r trosglwyddiad at geir trydan yn ddigon. Mae angen i ni fod â llai o deithio mewn ceir a newid dulliau teithio o ddibyniaeth ar geir i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Ar gyfer cyrraedd sero net, mae'n rhaid i ni gydnabod canologrwydd y system fysiau. Mae bysiau yn cario tri chwarter o deithiau trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru eisoes, felly mae angen i ni roi llawer mwy o sylw i'r system fysiau os ydym ni'n dymuno cyrraedd ein nodau cyfreithiol ymrwymol ni. Mae'n rhaid i ni wynebu'r ffaith bod y system fysiau masnachol, darniog sydd wedi'i phreifateiddio sydd gennym ni ar hyn o bryd yn ei gwneud hi'n amhosibl i ni gyflawni ein huchelgais ni o wneud teithio ar fysiau y ffordd rwyddaf a mwyaf deniadol o deithio bob dydd. Dirprwy Lywydd, rwy'n falch bod y bobl a ymatebodd i'n hymgynghoriad ni ar y Papur Gwyn wedi cytuno â ni. Rydym ni wedi cyhoeddi crynodeb o'r ymatebion i'r ymgynghoriad hwnnw heddiw, sy'n dangos bod 96 y cant o'r ymatebwyr wedi cytuno bod angen i ni newid y ffordd yr ydym ni'n darparu gwasanaethau bws ar gyfer diwallu anghenion pobl ac ymateb i'r argyfwng hinsawdd. Mae gennym ni lawer o weithredwyr bysiau yng Nghymru sy'n gwneud eu gorau i gynnal eu gwasanaethau, yn enwedig y gweithredwyr bychain hynny sy'n gweithio i sicrhau bod eu cymunedau yn parhau i fod â chysylltiadau. Er hynny, maen nhw'n gweithio mewn system a gynlluniwyd i drin teithiau bws fel nwydd yn hytrach na gwasanaeth cyhoeddus. Er eu bod nhw'n dibynnu ar gannoedd o filiynau o bunnoedd o gyllid cyhoeddus yng Nghymru, fe all gweithredwyr preifat barhau i ddewis pa wasanaethau y maen nhw'n dymuno eu rhedeg, gan adael awdurdodau lleol i dalu'r bil am ddarparu gwasanaethau i leoliadau mwy gwledig a llai manteisiol yn ariannol. Hyd yn oed gyda'r gefnogaeth hon, ledled y DU, mae prisiau tocynnau bysiau wedi codi gan 403 y cant ers 1987, o'i gymharu â dim ond 163 y cant ar gyfer costau gyrru. Yn hytrach na hynny, rydym ni'n cynnig rhoi pobl o flaen elw a dod â chynllunio a diogelu gwasanaethau bysiau dan reolaeth gyhoeddus unwaith eto. Mae hyn yn golygu y gallwn ni weithio gyda chymunedau i ddylunio'r rhwydwaith bysiau gorau posibl gyda'r cyllid sydd ar gael gennym ni a chynllunio'r gwasanaethau i wella eu cwmpas yn hytrach na chystadlu am neu ddewis a dethol yr ardaloedd sy'n gwneud yr elw mwyaf. Mae hynny'n golygu y gallwn ni gydlynu'r gwasanaethau, fel gall pobl gyrraedd eu cysylltiadau â threnau neu gyda bysiau eraill yn rhwydd ac yn ddi-dor a chyrraedd eu cyrchfannau, gyda'r holl wybodaeth ar gael i deithwyr sydd ei hangen arnyn nhw yn rhad ac am ddim ac yn yr un lle. Ac mae hynny'n golygu y gallwn ni symleiddio tocynnau, a chynnig prisiau syml ledled ardal, fel nad oes yn rhaid i bobl lywio rhwng tocynnau gan wahanol weithredwyr, ac na fydd yn rhaid iddyn nhw dalu crocbris am docynnau ar lwybrau y mae'r gweithredwr yn eu hystyried yn rhai ymylol. Fel gwnaethom ni fynegi yn ein Papur Gwyn, mae hyn yn golygu y gallwn ni ddarparu 'un rhwydwaith, un amserlen, un tocyn'. I gyflawni hyn yn ymarferol, rydym ni'n cynnig model o fasnachfreinio. Bydd angen perthynas waith agos ag awdurdodau lleol a rhanbarthau ledled Cymru ar gyfer llunio ein rhwydwaith bysiau a phennu cytundebau i ddarparu'r gwasanaethau hynny. Mae hyn yn caniatáu i ni greu meddwl sy'n tywys y system bysiau yng Nghymru, gan weithio er mwyn y cyhoedd i benderfynu pryd a ble mae gwasanaethau yn rhedeg, a faint y maen nhw'n ei gostio i'w ddefnyddio. Roedd pobl yn cytuno â'r model hwn yn ein hymgynghoriad ni. Roedd dwy ran o dair o bobl yn cytuno â'r angen i fasnachfreinio i wella gwasanaethau bws, a thros dri chwarter yn cytuno gyda'r model yr ydym ni'n bwriadu ei gyflwyno. Mae llawer o waith i'w wneud eto ac rydym ni'n gweithio gydag awdurdodau lleol ynglŷn â'u sylwadau nhw yn yr ymatebion i'r ymgynghoriad i sicrhau ein bod ni'n creu system sy'n gadael i'r sector cyhoeddus cyfan ddod at ei gilydd ac yn darparu'r gwasanaethau bysiau sydd eu hangen arnom ni. Rydym ni'n gweithio gyda Trafnidiaeth Cymru a'r diwydiant bysiau er mwyn inni allu dod â nhw gyda ni i greu cyfleoedd deniadol o ran cytundebau i'n gweithredwyr bysiau ni i gyd, gan gynnwys y llu o weithredwyr llai eu maint yr ydym ni'n dibynnu arnyn nhw yng Nghymru. Rydym ni'n awyddus i ganiatáu i weithredwyr bysiau trefol mwy sydd dan berchnogaeth gyhoeddus fod yn y cymysgedd hefyd, cam a gafodd ei gefnogi gan dros 80 y cant o bobl a ymatebodd i'n hymgynghoriad. A dim ond ran o'r ffordd y bydd deddfwriaeth yn gallu mynd â ni, Dirprwy Lywydd. Fe fydd penderfyniadau anodd eto ynghylch buddsoddi cyllid yn y gwasanaethau, a gwella seilwaith a gwneud prisiau tocynnau yn fforddiadwy ar gyfer gwneud bysiau yn ddewis gwirioneddol yn hytrach na mynd mewn ceir. Ond fe fydd deddfwriaeth i newid ein dulliau ni o ddarparu gwasanaethau bws yn gam cyntaf hanfodol ar y daith honno. Mae'r ymateb i'n hymgynghoriad ni'n bendant wedi mynegi bod angen am y newid hwn, ac mae wedi rhoi cefnogaeth eglur i ystyried y rhwydwaith bysiau yn wasanaeth cyhoeddus unwaith eto yng Nghymru. Mae cyfle gennym ni, yn y Senedd hon, i newid cyfeiriad i fynd i'r afael â thlodi trafnidiaeth, a meithrin system drafnidiaeth gyhoeddus sy'n gallu cyrraedd ein nodau hinsawdd ni. Ac fe fyddwn ni'n parhau i weithio gyda'n partneriaid ni i wireddu hynny, ac rwy'n edrych ymlaen at drafod deddfwriaeth a all ein rhoi ni ar y trywydd hwnnw yn y Senedd hon. Diolch.