English: Diolch, Dirprwy Lywydd. The Rt Hon Boris Johnson MP, our Prime Minister, certainly had his finger on the pulse when he stated, and I quote: 'Humanity has long since run down the clock on climate change. It's one minute to midnight on thatclock and we need to act now.' Now, that message also applies to this Government, especially in light of some of the concerns and failings, actually, of the net-zero Wales carbon budget 2021-25. Now, I do welcome the announcement in relation to the optimised retrofit programme and the benefit that this will bring to social housing. But I have to ask you, Minister: what about the 900,000 owner-occupier homes in Wales? Your key delivery mechanism, the Warm Homes programme, between 2011 and 2023 is only expected to reach 79,000 homes. So, would you revise the eligibility criteria for Arbed and Nest so to help even more homes to become even more energy efficient? Now, you rightly highlight the need for action on energy generation. So, to be clear, the UK Government has brought forward its commitment to remove unabated coal from the UK's energy mix by a whole year to 2024. So, whilst I welcome the continued moratorium on any future large-scale energy-from-waste developments, I'm asking, really, why does policy 19 not stop small-scale schemes also, with an exception for dangerous waste? Policy 22 looks to increase renewable energy developments in Wales by pointing us towards 'Future Wales'. That document has 10 pre-assessed areas for wind energy, where there is a presumption in favour of large-scale wind energy development. So, why did you not, as the Welsh Government and as the Minister, pre-assess some areas for hydro energy? And can you clarify how these projects will contact to the grid, if pursued? I think we all know the problems that we have here in Wales with the grid. Why are you making Wales wait until the end of 2022 for you to set out a plan for innovation in new renewable energy technology? And it is fair to say that it's quite poor form that, two years on from the publication of the Welsh national marine plan, you are still yet to set a target in policy 24 to identify potential strategic resource areas for marine renewable energy by 2023. Why has it taken four years to create strategic resource areas? And will you be making a commitment to creating a marine development plan, which, as the RSPB have called for, for quite some time now, would be a statutory document that guides development into specific locations? Now, according to policy 27, you aim to maximise Welsh benefit from commercially operated infrastructure projects in Wales. So, if the Welsh Government is serious about nuclear energy, how can it be that your own development company, Cwmni Egino, announced over a year ago - I hope I've pronounced that all right - and allocated £2.5 million, still does not have a formal business plan? Policy 30 reiterates your long-term ambition to enable around 30 per cent of Welsh workers to work remotely. Now, if that is truly a Wales target, why is £100,000 of the £500,000 being invested still in six flexible working sites by 2025 going to locations in the Valleys only? So, moving on, I support the aim of policy 31 to increase trip mode share of active travel, and whilst I see there is an aim to create a commuter cycleway between Cardiff and Newport, why can we not be starting schemes in north and mid Wales too? In Aberconwy, we could have an active travel route stretching from Llandudno Junction to Betws-y-Coed. However, after two decades of work, we're still only at Welsh transport appraisal guidance stage 2 for a major section of this. So, why don't you work in your capacity as the Minister to simplify the nightmare that is reaching the point of shovel-ready active travel schemes? And finally, we welcome the aim of policy 32, as I've said, to increase trip mode share of public transport. However, will you clarify why only £50 million is allocated to the north Wales metro, while south Wales is to receive £1 billion? Together, we all need to work and see every sector and area of Wales move faster on climate change, but, Minister, I'd be really grateful if you could answer those observations and questions. Thank you. Diolch.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Yn sicr, roedd gan y Gwir Anrhydeddus Boris Johnson AS, ein Prif Weinidog y DU, ei fys ar y pỳls pan ddywedodd, a dyfynnaf: 'Mae'r ddynoliaeth wedi gwastraffu amser o ran newid hinsawdd. Mae hi'n un funud i ganol nos ar y clochwnnw ac mae angen i ni weithredu nawr.' Nawr, mae'r neges honno hefyd yn berthnasol i'r Llywodraeth hon, yn enwedig yng ngoleuni rhai o bryderon a methiannau, mewn gwirionedd, cyllideb garbon sero-net Cymru 2021-25. Nawr, rwy'n croesawu'r cyhoeddiad mewn cysylltiad â'r rhaglen ôl-osod er mwyn optimeiddio a'r budd a ddaw yn sgil hyn i dai cymdeithasol. Ond mae'n rhaid i mi ofyn i chi, Gweinidog: beth am y 900,000 o gartrefi perchen-feddianwyr yng Nghymru? Disgwylir i'ch dull cyflawni allweddol, y rhaglen Cartrefi Cynnes, rhwng 2011 a 2023 gyrraedd 79,000 o gartrefi yn unig. Felly, a fyddech yn adolygu'r meini prawf cymhwysedd ar gyfer Arbed a Nyth er mwyn helpu hyd yn oed mwy o gartrefi i fod yn fwy effeithlon fyth o ran ynni? Nawr, rydych yn llygad eich lle'n tynnu sylw at yr angen i weithredu ar gynhyrchu ynni. Felly, i fod yn glir, mae Llywodraeth y DU wedi dwyn ymlaen ei hymrwymiad i gael gwared ar lo heb systemau rheoli carbon o gymysgedd ynni'r DU flwyddyn gyfan hyd at 2024. Felly, er fy mod yn croesawu'r moratoriwm parhaus ar unrhyw ddatblygiadau troi gwastraff yn ynni ar raddfa fawr yn y dyfodol, rwy'n gofyn, mewn gwirionedd, pam nad yw polisi 19 yn atal cynlluniau ar raddfa fach hefyd, ac eithrio gwastraff peryglus? Nod Polisi 22 yw cynyddu datblygiadau ynni adnewyddadwy yng Nghymru drwy ein cyfeirio at 'Gymru'r Dyfodol'. Mae gan y ddogfen honno 10 ardal a aseswyd ymlaen llaw ar gyfer ynni gwynt, lle mae rhagdybiaeth o blaid datblygu ynni gwynt ar raddfa fawr. Felly, pam na wnaethoch chi, fel Llywodraeth Cymru ac fel y Gweinidog, asesu ymlaen llaw rai meysydd ar gyfer ynni dŵr? Ac a wnewch chi egluro sut y bydd y prosiectau hyn yn cysylltu â'r grid, os cânt eu dilyn? Rwy'n credu ein bod ni i gyd yn gwybod am y problemau sydd gennym yma yng Nghymru gyda'r grid. Pam ydych chi'n gwneud i Gymru aros tan ddiwedd 2022 cyn i chi nodi cynllun ar gyfer arloesi mewn technoleg ynni adnewyddadwy newydd? Ac mae'n deg dweud ei bod yn eithaf gwael, ddwy flynedd ers cyhoeddi cynllun morol cenedlaethol Cymru, nad ydych eto wedi gosod targed ym mholisi 24 i nodi meysydd adnoddau strategol posibl ar gyfer ynni adnewyddadwy morol erbyn 2023. Pam y mae wedi cymryd pedair blynedd i greu meysydd adnoddau strategol? Ac a fyddwch yn ymrwymo i greu cynllun datblygu morol, a fyddai, fel y mae'r RSPB wedi galw amdano, ers cryn amser bellach, yn ddogfen statudol sy'n llywio datblygiadau i leoliadau penodol? Nawr, yn ôl polisi 27, eich nod yw sicrhau'r budd mwyaf posibl i Gymru o brosiectau seilwaith a weithredir yn fasnachol yng Nghymru. Felly, os yw Llywodraeth Cymru o ddifrif ynghylch ynni niwclear, sut felly mae eich cwmni datblygu eich hun, Cwmni Egino, a gyhoeddwyd dros flwyddyn yn ôl - gobeithio fy mod wedi ynganu hynny'n iawn - ac wedi dyrannu £2.5 miliwn, yn dal heb gynllun busnes ffurfiol hyd yn hyn? Mae polisi 30 yn ailadrodd eich uchelgais hirdymor i alluogi tua 30 y cant o weithwyr Cymru i weithio o bell. Nawr, os yw hynny'n darged gwirioneddol i Gymru, pam y mae £100,000 o'r £500,000 sy'n cael ei fuddsoddi o hyd mewn chwe safle gweithio hyblyg erbyn 2025 yn mynd i leoliadau yn y Cymoedd yn unig? Felly, wrth symud ymlaen, rwy'n cefnogi nod polisi 31 i gynyddu cyfran dull taith teithio llesol, ac er fy mod yn gweld bod nod i greu llwybr beicio i gymudwyr rhwng Caerdydd a Chasnewydd, pam na allwn ni fod yn dechrau cynlluniau yn y gogledd a'r canolbarth hefyd? Yn Aberconwy, gallem fod â llwybr teithio llesol yn ymestyn o Gyffordd Llandudno i Fetws-y-coed. Fodd bynnag, ar ôl dau ddegawd o waith, dim ond yng ngham 2 canllawiau gwerthuso trafnidiaeth Cymru yr ydym o hyd ar gyfer rhan fawr o hyn. Felly, pam nad ydych chi'n gweithio yn rhinwedd eich swydd fel y Gweinidog i symleiddio'r hunllef sy'n cyrraedd y pwynt o weld cynlluniau teithio llesol sy'n barod i'w datblygu ond yn dal i ddisgwyl y cyllid? Ac yn olaf, rydym yn croesawu nod polisi 32, fel y dywedais i, i gynyddu cyfran y modd o deithio ar drafnidiaeth gyhoeddus. Fodd bynnag, a wnewch chi egluro pam mai dim ond £50 miliwn a ddyrennir i fetro'r gogledd, tra bydd y de yn cael £1 biliwn? Gyda'n gilydd, mae angen i bob un ohonom weithio i weld pob sector ac ardal yng Nghymru yn symud yn gyflymach o ran newid hinsawdd, ond, Gweinidog, byddwn yn ddiolchgar iawn pe baech yn ateb y sylwadau a'r cwestiynau yna. Diolch.