English: According to the latest census, more than two thirds of people in Wales live in urban areas. As more people cram into our cities, problems of bad planning, overcrowding and poor accessibility become more evident. The challenge we face, therefore, is to create cities where people want to live: places where shops, jobs, social facilities and open spaces are easily accessible; places where planning takes account of social, economic and environmental development. This is why I welcome the proposal contained in our strategy for Welsh urban renewal or urban development. A successful city must balance social, economic and environmental needs. It must put the needs of its citizens at the forefront of all its planning activities. Poorly managed urban settlements will be unable to keep pace with urban expansion, bringing with them more poor health, poverty, social unrest and economic inefficiency. Environmental hazards are responsible for the most common causes of ill health and morbidity among urban poor. Foremost amongst these is air pollution. In 2016, Cardiff, Swansea, Newport, Port Talbot and Chepstow all reported illegal and damaging levels of air pollution. Deputy Presiding Officer, over 143 deaths per annum actually happened in Cardiff in 2013 due to air pollution. Five English and four Scottish cities are leading the way in introducing clean air zones. The considerable cut in emissions seen in Berlin - which is a German city - over 10 years ago demonstrates what can be achieved because now that is one of the cleanest cities in the whole of Europe. We should make improving air quality a priority by introducing clean air zones in Wrexham, Newport, Cardiff and Swansea, and we should go further to protect the health of our children. All schools and nurseries should have air pollution monitors on the busiest roads within 10m of their premises. Easy access to urban amenities by walking, cycling and public transport can remove the need to use cars and further reduce air pollution levels. One of the biggest barriers to cycling is the safety issue: the lack of cycling lanes. In the United Kingdom, Deputy Presiding Officer, in 2013, there were over 1,700 deaths on the roads, which is totally unacceptable. We propose to develop infrastructure to facilitate growth in cycling through the provision of additional bike lanes in urban areas. Our target is to double the length of cycling routes in urban areas by 2040. A community cycling fund would enable local communities to fund and design their own cycling networks with the aim of accessing local amenities. Greater use of pedestrian-only streets reduces people's exposure to excessive levels of noise and air pollution. A study in Denmark reveals it can also provide a welcome boost to the local economy and retailers. We already provide concessionary bus passes for travel for our elderlies. I believe young people also need the support required for them to access education, jobs and training. That is why we propose introducing a new green card scheme to provide all 16 to 24-year-olds in Wales with access to unlimited bus travel freely in Wales. Green spaces are essential to improving quality of life in our cities. Green spaces are essential to protect our environment and to improve the health of our citizens. We need an open space strategy that puts parks and the reclamation of derelict and underdeveloped land at the heart of urban regeneration. This would include a commitment to planting more urban trees. Urban trees not only improve the look of an area, they also produce the benefits of lowering urban temperatures and improving air quality. Deputy Presiding Officer, the proposals contained in this document are about improving the quality of life of those who live in our cities, and we should be at the forefront in the United Kingdom to give our citizens the best possible clean life to live in. They are about enhancing the economy and ensuring a clean and safe environment for our citizens and our future generations. I believe they deserve the support of this Assembly and of the next generation to come. Thank you.
Welsh: Yn ôl y cyfrifiad diweddaraf, mae mwy na dwy ran o dair o bobl yng Nghymru yn byw mewn ardaloedd trefol. Wrth i fwy o bobl wasgu i mewn i'n dinasoedd, mae problemau yn sgil cynllunio gwael, gorlenwi a diffyg hygyrchedd yn dod yn fwy amlwg. Yr her a wynebwn, felly, yw creu dinasoedd lle mae pobl eisiau byw ynddynt: lleoedd lle y gellir cyrraedd siopau, swyddi, cyfleusterau cymdeithasol a mannau agored yn rhwydd; lleoedd lle mae'r broses gynllunio'n ystyried datblygiad cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol. Dyma pam rwy'n croesawu'r cynnig a gynhwyswyd yn ein strategaeth ar gyfer datblygu trefol neu adnewyddu trefol yng Nghymru. Mae'n rhaid i ddinas lwyddiannus sicrhau cydbwysedd rhwng anghenion cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol. Mae'n rhaid iddi sicrhau bod anghenion ei dinasyddion yn flaenoriaeth yn ei holl weithgareddau cynllunio. Ni fydd aneddiadau trefol sy'n cael eu rheoli'n wael yn gallu dal i fyny gydag ehangu trefol, a bydd mwy o iechyd gwael, tlodi, aflonyddwch cymdeithasol ac aneffeithlonrwydd economaidd yn sgil hynny. Peryglon amgylcheddol sy'n gyfrifol am yr achosion mwyaf cyffredin o afiechydon ac afiachedd ymhlith tlodion trefol. Un o'r rhai mwyaf blaenllaw o'r rhain yw llygredd aer. Yn 2016, cofnododd Caerdydd, Abertawe, Casnewydd, Port Talbot a Chas-Gwent lefelau llygredd aer anghyfreithlon a niweidiol. Ddirprwy Lywydd, cafwyd dros 143 o farwolaethau mewn blwyddyn yng Nghaerdydd yn 2013 oherwydd llygredd aer. Mae pum dinas yn Lloegr a phedair dinas yn yr Alban yn arwain y ffordd drwy gyflwyno parthau aer glân. Mae'r toriad sylweddol a welwyd mewn allyriadau ym Merlin - dinas yn yr Almaen - dros 10 mlynedd yn ôl yn dangos beth y gellir ei gyflawni, oherwydd mae honno'n un o'r dinasoedd glanaf yn Ewrop gyfan erbyn hyn. Dylem sicrhau bod gwella ansawdd aer yn flaenoriaeth drwy gyflwyno parthau aer glân yn Wrecsam, Casnewydd, Caerdydd ac Abertawe, a dylem fynd ymhellach i ddiogelu iechyd ein plant. Dylai pob ysgol a meithrinfa gael monitorau llygredd aer ar y ffyrdd prysuraf o fewn 10m i'w safle. Gall mynediad hawdd at amwynderau trefol drwy gerdded, beicio a thrafnidiaeth gyhoeddus ddileu'r angen i ddefnyddio ceir a lleihau lefelau llygredd aer ymhellach. Un o'r rhwystrau mwyaf i feicio yw diogelwch: prinder lonydd beicio. Yn y Deyrnas Unedig, Ddirprwy Lywydd, yn 2013, cafwyd dros 1,700 o farwolaethau ar y ffyrdd, sy'n gwbl annerbyniol. Rydym yn cynnig datblygu seilwaith i hyrwyddo cynnydd yn nifer y rhai sy'n beicio drwy ddarparu lonydd beicio ychwanegol mewn ardaloedd trefol. Ein targed yw dyblu hyd llwybrau beicio mewn ardaloedd trefol erbyn 2040. Byddai cronfa feicio gymunedol yn galluogi cymunedau lleol i ariannu a chynllunio eu rhwydweithiau beicio eu hunain gyda'r nod o sicrhau mynediad at amwynderau lleol. Mae mwy o ddefnydd o strydoedd ar gyfer cerddwyr yn unig yn lleihau cysylltiad pobl â lefelau gormodol o sŵn a llygredd aer. Mae astudiaeth yn Nenmarc yn dangos hefyd y gall roi hwb calonogol i'r economi a manwerthwyr lleol. Rydym eisoes yn darparu tocynnau bws teithio rhatach i'n pobl hŷn. Credaf fod pobl ifanc hefyd angen y cymorth angenrheidiol i gael mynediad at addysg, swyddi a hyfforddiant. Dyna pam ein bod yn cynnig cyflwyno cynllun cerdyn gwyrdd newydd i ddarparu mynediad am ddim at deithiau bws diderfyn ar gyfer bob person 16 i 24 oed yng Nghymru. Mae mannau gwyrdd yn hanfodol er mwyn gwella ansawdd bywyd yn ein dinasoedd. Mae mannau gwyrdd yn hanfodol i ddiogelu ein hamgylchedd ac i wella iechyd ein dinasyddion. Rydym angen strategaeth mannau agored sy'n rhoi parciau ac adfer tir diffaith â thir heb ei ddatblygu wrth wraidd adfywio trefol. Byddai hyn yn cynnwys ymrwymiad i blannu rhagor o goed trefol. Mae coed trefol yn gwella golwg ardal ac maent hefyd yn cynhyrchu manteision fel gostwng tymereddau trefol a gwella ansawdd aer. Ddirprwy Lywydd, mae'r cynigion yn y ddogfen hon yn ymwneud â gwella ansawdd bywyd y bobl sy'n byw yn ein dinasoedd, a dylem fod ar y blaen yn y Deyrnas Unedig yn rhoi'r bywyd glân gorau posibl i'n dinasyddion. Maent yn ymwneud â gwella'r economi a sicrhau amgylchedd glân a diogel ar gyfer ein dinasyddion a chenedlaethau'r dyfodol. Credaf eu bod yn haeddu cefnogaeth y Cynulliad hwn a'r genhedlaeth nesaf i ddod. Diolch.