techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: I thank Darren Millar for bringing this debate today. We would not tolerate the promotion of addictive substances such as alcohol and tobacco in modern society the way we have tolerated, due to the lack of regulation, gambling, and we must treat gambling as an addictive pastime in that sense. We're not talking about banning, we're talking about regulation and we're talking about a real approach. I look forward to hearing from the Government - if not today, very soon - how they will use the limited powers they get over fixed-odds terminals to try and address and set the right tone. Because one thing we can do here is set the tone of debate and the tone and approach on gambling, rather than this acceptance that we have at the moment in modern society that gambling is somehow a normal thing to do and something that particularly is rewarded with an element of glamour around it, which I think is particularly concerning. We don't have Welsh figures, but Living Room Cardiff estimates that there are 114,000 people at risk in Wales, and excessive gamblers, those who have a real gambling disorder, number 12,000. This is a serious medical and social problem that I hope we can address. Finally, if I may say so, I'd like to thank Wynford Ellis Owen for his work. He's retiring this week. Diolch yn fawr iddo fe am y gwaith y mae e wedi'i wneud yn y maes yma.
Welsh: Diolch i Darren Millar am gyflwyno'r ddadl hon heddiw. Ni fyddem yn goddef hyrwyddo sylweddau caethiwus fel alcohol a thybaco mewn cymdeithas fodern yn y ffordd yr ydym wedi goddef gamblo, oherwydd diffyg rheoleiddio, a rhaid inni drin gamblo fel difyrrwch caethiwus yn yr ystyr hwnnw. Nid ydym yn sôn am wahardd, rydym yn sôn am reoleiddio ac rydym yn sôn am ddull go iawn o weithredu. Edrychaf ymlaen at glywed gan y Llywodraeth - os nad heddiw, yn fuan iawn - sut y byddant yn defnyddio'r pwerau cyfyngedig a gânt dros beiriannau hapchwarae ods sefydlog i geisio ymdrin â hyn a gosod y naws gywir. Oherwydd un peth y gallwn ei wneud yma yw gosod naws y ddadl a'r naws a'r ymagwedd tuag at gamblo, yn hytrach na'r modd yr ydym yn awr yn derbyn bod gamblo rywsut yn y gymdeithas fodern yn beth arferol i'w wneud ac yn rhywbeth sy'n cael ei wobrwyo'n benodol gydag elfen o hudoliaeth yn ei gylch, sy'n destun pryder arbennig yn fy marn i. Nid oes gennym ffigurau ar gyfer Cymru, ond mae'r Stafell Fyw yng Nghaerdydd yn amcangyfrif bod 114,000 o bobl mewn perygl yng Nghymru, a cheir 12,000 o gamblwyr gormodol, rhai sydd ag anhwylder gamblo go iawn. Mae hon yn broblem feddygol a chymdeithasol ddifrifol a gobeithiaf y gallwn fynd i'r afael â hi. Yn olaf, os caf ddweud, hoffwn ddiolch i Wynford Ellis Owen am ei waith. Mae'n ymddeol yr wythnos hon. I thank him very much for his work in this area.
English: I'd just like to pay tribute to Wynford Ellis Owen, whose life was nearly completely wrecked by prescription drugs and alcohol. He used that insight into what addiction involves and the lengths that people will go to to promote the cause of the need to tackle addiction in gambling. So, I think it's really important that we respond to the work that has been done by Wynford Ellis Owen and others by ensuring that we bear down on addiction, which is absolutely wrecking people's lives. I've met constituents who've gambled away the proceeds of two houses and a private business, who cannot even dare to get the bus into town because they know that they will stop off at one of these fixed-odds betting terminals. I think we must change the planning laws so that the presumption where there is an application for yet another betting business - that the presumption will be on refusal, unless we can prove, or it can prove, that it will do no harm. That is my big ask to the Minister today.
Welsh: Hoffwn dalu teyrnged i Wynford Ellis Owen, y bu bron i'w fywyd gael ei ddryllio'n llwyr gan gyffuriau presgripsiwn ac alcohol. Defnyddiodd y ddealltwriaeth sydd ganddo ynglŷn â'r hyn yw dibyniaeth, a'r eithafion y bydd pobl yn barod i fynd iddynt, i hyrwyddo'r achos dros yr angen i fynd i'r afael â dibyniaeth ar gamblo. Felly, credaf ei bod yn bwysig iawn ein bod yn ymateb i'r gwaith a wnaed gan Wynford Ellis Owen ac eraill drwy sicrhau ein bod yn trechu dibyniaeth, sy'n dinistrio bywydau pobl yn llwyr. Rwyf wedi cyfarfod ag etholwyr sydd wedi gamblo elw dau dŷ a busnes preifat, nad ydynt yn meiddio mynd ar y bws i'r dref hyd yn oed oherwydd eu bod yn gwybod y byddant yn galw heibio i un o'r peiriannau betio ods sefydlog hyn. Rwy'n credu bod yn rhaid i ni newid y deddfau cynllunio fel bod y rhagdybiaeth lle y ceir cais am fusnes betio arall eto - y bydd y rhagdybiaeth ar wrthod, oni bai ein bod yn gallu profi, neu eu bod hwy'n gallu profi, na fydd yn gwneud unrhyw niwed. Dyna yw'r peth mawr rwy'n gofyn i'r Gweinidog ei wneud heddiw.
English: I'd like to thank Darren for giving me time to speak in what is a really, really important debate. The issue of gambling that I want to focus on is football games. I am a huge football fan and I've noticed recently that I cannot watch a football game without being bombarded on the tv in my sitting room to bet on the next outcome - whether somebody's going to score a goal, whether it's with the right foot or left foot, it doesn't really matter. The point is it is absolutely aimed at the age group that you have just identified as those having the worst problem, or the most significant problem, with gambling. It is invasive, and I think that when we look at preventing gambling, we need to also look at preventing it happening on our tv screens when we're actually trying to promote a healthy style of living - that is, taking part in sport - and it is completely ruined by offering an alternative addiction that people will find virtually impossible to get out of.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Darren am roi amser i mi siarad yn y ddadl wirioneddol bwysig hon. Y mater gamblo rwyf am ganolbwyntio arno yw gemau pêl-droed. Rwy'n gefnogwr pêl-droed enfawr ac rwyf wedi sylwi'n ddiweddar na allaf wylio gêm bêl-droed heb gael fy mombardio ar y teledu yn fy ystafell fyw i fetio ar y canlyniad nesaf - a oes rhywun yn mynd i sgorio gôl, ai gyda'r droed dde neu'r droed chwith, nid yw o wir bwys. Y pwynt yw ei fod wedi'i anelu'n gyfan gwbl at y grŵp oedran rydych newydd ei nodi fel y rhai sy'n wynebu'r broblem waethaf, neu'r broblem fwyaf sylweddol, gyda gamblo. Mae'n oresgynnol, a phan fyddwn yn edrych ar atal gamblo, credaf fod angen inni edrych hefyd ar ei atal rhag digwydd ar ein sgriniau teledu pan fyddwn yn ceisio hyrwyddo ffordd iach o fyw mewn gwirionedd - hynny yw, cymryd rhan mewn chwaraeon - ac mae'n cael ei ddifetha'n llwyr drwy gynnig dibyniaeth amgen y bydd pobl yn ei chael hi bron yn amhosibl dod allan ohoni.
English: Thank you very much. I call on the Minister for Social Services and Public Health to reply to this debate. Rebecca Evans.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Galwaf ar y Gweinidog Iechyd y Cyhoedd a Gwasanaethau Cymdeithasol i ymateb i'r ddadl hon. Rebecca Evans.
English: We know that this responsibility is coming to the Assembly as of next year. I hope the Government aren't waiting to do some of the preparatory work that might be required to put the safeguards in place when there seems to be a consensus around this Chamber. As I said, we know the scope of the responsibilities that we'll be inheriting come April next year, so can you confirm that the Government is undertaking that preparatory work so that you can hit the ground running when you do get those responsibilities?
Welsh: Rydym yn gwybod bod y cyfrifoldeb hwn yn dod i'r Cynulliad o'r flwyddyn nesaf ymlaen. Rwy'n gobeithio na fydd y Llywodraeth yn aros i wneud peth o'r gwaith paratoi y gallai fod ei angen i roi'r mesurau diogelu ar waith pan ymddengys bod consensws o amgylch y Siambr hon. Fel y dywedais, rydym yn gwybod beth yw hyd a lled y cyfrifoldebau y byddwn yn eu hetifeddu fis Ebrill y flwyddyn nesaf, felly a allwch gadarnhau bod y Llywodraeth yn ymgymryd â'r gwaith paratoi hwnnw er mwyn i chi allu dechrau arni ar unwaith pan fyddwch yn cael y cyfrifoldebau hynny?
English: I call Members to order and welcome Members back after the summer recess.
Welsh: Galw'r Aelodau i drefn a chroesawu'r Aelodau yn ôl wedi toriad yr haf.
English: It gives me great pleasure to announce, in accordance with Standing Order 26.75, that the Landfill Disposals Tax (Wales) Act 2017 and the Trade Union (Wales) Act 2017 were given Royal Assent on 7 September 2017.
Welsh: Mae'n bleser gen i gyhoeddi, yn unol â Rheol Sefydlog 26.75, fod Deddf Treth Gwaredu Tirlenwi (Cymru) 2017, a Deddf Undeb Llafur (Cymru) 2017 wedi cael Cydsyniad Brenhinol ar 7 Medi 2017.
English: The first item on our agenda this afternoon's questions to the First Minister, the first question is from Russell George.
Welsh: Yr eitem gyntaf i ni y prynhawn yma yw'r cwestiynau i'r Prif Weinidog, a'r cwestiwn cyntaf, Russell George.
English: We welcome all contributions to this important consultation. We have already received over 700 responses and these will be used to ensure any future legislative change is the most effective it can be for the people of Wales. The consultation will run until the end of this month.
Welsh: Rydym yn croesawu pob cyfraniad i'r ymgynghoriad pwysig hwn. Rydym ni eisoes wedi derbyn dros 700 o ymatebion a bydd y rhain yn cael eu defnyddio i sicrhau bod unrhyw newid deddfwriaethol yn y dyfodol mor effeithiol ag y gall ei fod i bobl Cymru. Bydd yr ymgynghoriad yn para tan ddiwedd y mis hwn.
English: First Minister, I hope you will join me in recognising the important work that community health councils do across Wales. I've had the opportunity of meeting Powys community health council on a number of occasions over the summer recess. And one concern they've raised with me is the direction that the Welsh Government White Paper seems to be taking, and particularly an issue that they have raised with me is that the White Paper does not contain any recognition of the complexities of cross-border services, and neither does it refer to the important scrutiny role that our community health councils provide on behalf of patients. You'll understand, of course, that the vast majority of my constituents access services across the border. What reassurance can you provide to Powys community health council that Welsh patients using services over the border have an effective advocate if future arrangements change?
Welsh: Prif Weinidog, rwy'n gobeithio y gwnewch chi ymuno â mi i gydnabod y gwaith pwysig y mae cynghorau iechyd cymuned yn ei wneud ledled Cymru. Rwyf wedi cael y cyfle i gyfarfod â chyngor iechyd cymuned Powys ar sawl achlysur dros doriad yr haf. Ac un pryder y maen nhw wedi ei godi gyda mi yw'r cyfeiriad y mae'n ymddangos bod Papur Gwyn Llywodraeth Cymru yn ei ddilyn, ac un mater penodol y maen nhw wedi ei godi gyda mi yw nad yw'r Papur Gwyn yn cynnwys unrhyw gydnabyddiaeth o gymhlethdodau gwasanaethau trawsffiniol, ac nid yw'n cyfeirio ychwaith at y swyddogaeth graffu bwysig y mae ein cynghorau iechyd cymuned yn ei chyflawni ar ran cleifion. Byddwch yn deall, wrth gwrs, bod mwyafrif llethol fy etholwyr yn defnyddio gwasanaethau ar draws y ffin. Pa sicrwydd allwch chi ei roi i gyngor iechyd cymuned Powys bod gan gleifion o Gymru sy'n defnyddio gwasanaethau dros y ffin eiriolwr effeithiol os bydd trefniadau'n newid yn y dyfodol?
English: Well, we want that to continue, of course, and that's why it's so important that Powys and other CHCs respond to the consultation, so that we can take forward legislation with the broadest consensus possible.
Welsh: Wel, rydym ni eisiau i hynny barhau, wrth gwrs, a dyna pam mae hi mor bwysig bod CIC Powys a CICau eraill yn ymateb i'r ymgynghoriad, fel y gallwn ni fwrw ymlaen â deddfwriaeth gyda'r consensws ehangaf posibl.
English: Community health councils have independence, expertise and powers to intervene on behalf of patients in order to uphold their safety and their dignity. So, can the First Minister explain how taking such functions away from the local level and centralising them nationally, and then watering them down, is going to enhance patient safety and dignity?
Welsh: Mae gan gynghorau iechyd cymuned annibyniaeth, arbenigedd a phwerau i ymyrryd ar ran cleifion er mwyn cynnal eu diogelwch a'u hurddas. Felly, a all y Prif Weinidog esbonio sut y mae cymryd y fath swyddogaethau oddi wrth y lefel leol a'u canoli'n genedlaethol, ac yna eu gwanhau, yn mynd i wella diogelwch ac urddas cleifion?
English: We have to remember, of course, that CHCs are not an inspectorate. We have a health inspectorate that does that. They have a role, of course, in terms of acting as patient voice and in many other ways. I can say to Members that there has been a very positive meeting with the CHC board. There's a lot of common ground in the White Paper itself. There are some issues that will need to be discussed further, but the intention is to strengthen the voice of the patient across the whole of Wales, and we look forward to working with CHCs in order to deliver that.
Welsh: Mae'n rhaid i ni gofio, wrth gwrs, nad yw CICau yn arolygiaeth. Mae gennym ni arolygiaeth iechyd sy'n gwneud hynny. Mae ganddyn nhw swyddogaeth, wrth gwrs, o ran gweithredu fel llais cleifion ac mewn sawl ffordd arall. Gallaf ddweud wrth yr Aelodau y bu cyfarfod cadarnhaol iawn gyda bwrdd y CIC. Ceir llawer o dir cyffredin yn y Papur Gwyn ei hun. Ceir rhai materion y bydd angen eu trafod ymhellach, ond y bwriad yw cryfhau llais y claf ar draws Cymru gyfan, ac edrychwn ymlaen at weithio gyda CICau er mwyn cyflawni hynny.
English: Our £3 million investment in the new hospice in Malpas that opened last week demonstrates our commitment to end-of-life care in the south-east of Wales. The updated end-of-life care delivery plan, published in March 2017, also sets out the actions we are taking to deliver a collaborative approach to improving end-of-life care throughout Wales.
Welsh: Mae ein buddsoddiad o £3 miliwn yn yr hosbis newydd ym Malpas a agorwyd yr wythnos diwethaf yn dangos ein hymrwymiad i ofal diwedd oes yn y de-ddwyrain. Mae'r cynllun cyflawni gofal diwedd oes wedi'i ddiweddaru, a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2017, hefyd yn nodi'r camau yr ydym ni'n eu cymryd i sicrhau dull cydweithredol o wella gofal diwedd oes ledled Cymru.
English: Thank you, First Minister. Last week, along with the Cabinet Secretary for health, I attended the launch of the new state-of-the-art in-patient unit at Malpas. The 15-bedded unit offers support for people with complex symptom-management needs and end-of-life care, and, as you mentioned, the investment of £3 million of Welsh Government money for the St David's hospice is a good example of how to deliver first-class hospice care and helps to meet the demand of palliative care services in south-east Wales. So, will you join me, First Minister, in paying tribute to the vision of the board of directors at St David's, particularly the chief executive, Emma Saysell, and the tremendous support of the local community and volunteers, and to show that investment from Welsh Government, in partnership with the health board and local authority, can make a real difference to the lives of people when they need it most?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. Yr wythnos diwethaf, ynghyd ag Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, roeddwn i'n bresennol yn lansiad yr uned cleifion mewnol o'r radd flaenaf ym Malpas. Mae'r uned 15 gwely yn cynnig cymorth i bobl ag anghenion rheoli symptomau cymhleth a gofal diwedd oes, ac fel y soniasoch, mae'r buddsoddiad o £3 miliwn o arian Llywodraeth Cymru ar gyfer hosbis Dewi Sant yn enghraifft dda o sut i ddarparu gofal hosbis o'r radd flaenaf ac yn helpu i fodloni'r galw am wasanaethau gofal lliniarol yn y de-ddwyrain. Felly, a wnewch chi ymuno â mi, Prif Weinidog, i dalu teyrnged i weledigaeth y bwrdd cyfarwyddwyr yn Dewi Sant, yn enwedig y prif weithredwr, Emma Saysell, a chefnogaeth aruthrol y gymuned leol a gwirfoddolwyr, ac i ddangos y gall buddsoddiad gan Lywodraeth Cymru, mewn partneriaeth â'r bwrdd iechyd a'r awdurdod lleol, wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau pobl pan fo'i angen arnynt fwyaf?
English: Yes. It's an excellent example of partnership working, because the investment has enabled the St David's hospice care team to deliver a palliative care model that is universally recognised as being a good example of first-class care. Now that the new building is complete and open, the charity, of course, will now be able to support more people who need their help at the end of their lives, and I very much congratulate the charity itself for the work that it has put in to make sure that the opening came about.
Welsh: Gwnaf. Mae'n enghraifft wych o weithio mewn partneriaeth, oherwydd mae'r buddsoddiad wedi galluogi tîm gofal hosbis Dewi Sant i ddarparu model gofal lliniarol a gydnabyddir yn gyffredinol fel enghraifft dda o ofal o'r radd flaenaf. Nawr bod yr adeilad newydd wedi'i gwblhau ac ar agor, bydd yr elusen, wrth gwrs, yn gallu cynorthwyo mwy o bobl sydd angen eu cymorth ar ddiwedd eu bywydau nawr, ac rwy'n llongyfarch yr elusen ei hun yn fawr am y gwaith y mae wedi ei wneud i sicrhau bod yr hosbis yn cael ei agor.
English: First Minister, can I concur with Jayne Bryant's comments, and also welcome the opening of the new hospice at Malpas? As chief executive, Emma Saysell, has said, this is a landmark development and will hopefully plug previously identified gaps in provision over the last few years, and I'm sure it will go from strength to strength. You'll know, First Minister, I frequently raise the issue of motor neurone disease in this Chamber and its devastating impact on sufferers, estimated at up to 5,000 across the UK at any one time. A key finding of the recent Demos report into the financial effect of MND on sufferers and their families has said that services can often be slow to respond to MND sufferers' needs because of the rapidity of the progress of the disease. So, can you undertake to look again at the provision of services, including hospice and palliative care in Wales, to ensure that - yes, we've got a wonderful new building in Malpas, and that's one part of the jigsaw - the services that are provided are able to keep pace with sufferers of complex diseases such as MND?
Welsh: Prif Weinidog, a gaf i gytuno â sylwadau Jayne Bryant, a hefyd croesawu agor yr hosbis newydd ym Malpas? Fel y mae'r prif weithredwr, Emma Saysell, wedi ei ddweud, mae hwn yn ddatblygiad nodedig a'r gobaith yw y bydd yn llenwi bylchau a nodwyd yn flaenorol yn y ddarpariaeth yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac rwy'n siŵr y bydd yn mynd o nerth i nerth. Byddwch yn gwybod, Prif Weinidog, fy mod i'n aml yn codi mater clefyd niwronau motor yn y Siambr hon a'i effaith ofnadwy ar ddioddefwyr, yr amcangyfrifir bod hyd at 5,000 ohonynt ledled y DU ar unrhyw adeg. Mae un o ganfyddiadau allweddol adroddiad diweddar Demos ar effaith ariannol MND ar ddioddefwyr a'u teuluoedd wedi dweud y gall gwasanaethau yn aml fod yn araf i ymateb i anghenion dioddefwyr MND oherwydd cyflymder datblygiad y clefyd. Felly, a allwch chi ymrwymo i edrych eto ar y ddarpariaeth o wasanaethau, gan gynnwys gofal hosbis a lliniarol yng Nghymru, i sicrhau - oes, mae gennym ni adeilad newydd gwych ym Malpas, ac mae hwnnw'n un rhan o'r jig-so - y gall y gwasanaethau a ddarperir gadw i fyny â dioddefwyr clefydau cymhleth fel MND?
English: The Member raises an important issue. It was remiss of me not to congratulate him, of course, on his recent wedding, and his dedication in coming back here. I believe that was not a choice he faced, but, nevertheless, he is here. But my congratulations, obviously, to him and his new wife. Motor neurone disease is a devastating illness. It is usually very progressive. Sometimes, it moves more quickly in some people than others. It's difficult to predict the rapidity of the progress of the illness, but, unfortunately, of course, it's known what the illness eventually does to the body. We want to work with the motor neurone disease charities in order to make sure that the level of care is right for the individual, because we know that it's not possible to predict with any accuracy how the disease will progress in terms of its speed, and that is certainly something that we've been working with the motor neurone disease charities in order to achieve.
Welsh: Mae'r Aelod yn codi mater pwysig. Roeddwn i ar fai yn anghofio ei longyfarch, wrth gwrs, ar ei briodas ddiweddar, a'i ymroddiad i ddod yn ôl yma. Credaf nad oedd hwnnw'n ddewis iddo ei wynebu, ond, serch hynny, mae ef yma. Ond fy llongyfarchiadau, yn amlwg, iddo ef a'i wraig newydd. Mae clefyd niwronau motor yn salwch ofnadwy. Mae'n datblygu'n gyflym iawn fel rheol. Weithiau, mae'n symud yn gyflymach mewn rhai pobl nag eraill. Mae'n anodd rhagweld cyflymder datblygiad y salwch, ond, yn anffodus, wrth gwrs, mae'n hysbys beth mae'r salwch yn ei wneud i'r corff yn y pen draw. Rydym ni eisiau gweithio gyda'r elusennau clefyd niwronau motor i sicrhau bod lefel y gofal yn iawn i'r unigolyn, gan ein bod ni'n gwybod nad yw'n bosib rhagweld gydag unrhyw gywirdeb sut y bydd y clefyd yn datblygu o ran ei gyflymder, ac mae hynny'n sicr yn rhywbeth yr ydym ni wedi bod yn gweithio gyda'r elusennau clefyd niwronau motor er mwyn ei gyflawni.
English: Diolch, Llywydd. It's almost 20 years to the day since the vote in 1997 to establish this institution, and with a new term must come a new chapter in the Welsh story. First Minister, I personally won't forget the triumph, where so many of us in this Chamber, and outside, helped to deliver a victory for our nation on that night. Governing ourselves is a victory in itself. No other country has governed another well. But the Welsh Government is a different institution to the National Assembly. I agree with Ron Davies when he says that Ministers need to ask themselves some difficult questions about delivery. First Minister, do you agree with him?
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae hi bron yn 20 mlynedd i'r diwrnod ers y bleidlais ym 1997 i sefydlu'r sefydliad hwn, ac mae'n rhaid i dymor newydd ddod â phennod newydd yn hanes Cymru. Prif Weinidog, ni wnaf i yn bersonol fyth anghofio'r fuddugoliaeth, pan wnaeth cymaint ohonom ni yn y Siambr hon, a'r tu allan, helpu i sicrhau buddugoliaeth i'n gwlad ar y noson honno. Mae llywodraethu ein hunain yn fuddugoliaeth ynddi'i hun. Nid oes unrhyw wlad arall wedi llywodraethu un arall yn dda. Ond mae Llywodraeth Cymru yn wahanol sefydliad i'r Cynulliad Cenedlaethol. Rwy'n cytuno â Ron Davies pan ddywed fod angen i Weinidogion ofyn cwestiynau anodd i'w hunain ynghylch cyflawniad. Prif Weinidog, a ydych chi'n cytuno ag ef?