English: Once again, I need to declare an interest as a councillor, because I will be reflecting on Monmouthshire County Council, but I would first like to thank my colleague Janet Finch-Saunders for bringing forward this timely debate. Climate change is already having an impact on the world; we all know that and we see that. Back in August, the Intergovernmental Panel on Climate Change warned that scientists were observing changes in the Earth's climate in every region, with natural disasters becoming more frequent and hitting communities harder. Put simply, it's not a question of if we need to act or when we need to act, because the time is now. Speaking ahead of the opening of COP26 a few days ago, Her Majesty the Queen, that lady who was in this Chamber only a few weeks ago, said that Governments need to 'rise above the politics of the moment' and to act for the 'children and our children's children'. We saw that in our previous debate, but, sadly, we didn't see that, necessarily, earlier today in this Chamber. I am disappointed that the Welsh Government amendment attacks the UK Government in a blatant political stunt, rather than engaging with the Welsh Conservative motion in the constructive spirit in which it was meant. Acting Llywydd, the pandemic has provided an opportune moment for the Welsh Government to build back greener and fairer, and to level up communities that have been hit hard by the economic uncertainty of the past 18 months. I think it's important that we see the economic recovery and creating a greener society as two sides of the same coin, rather than as separate things. It is with this in mind that our motion lists a number of practical steps that the Government can take in this Senedd term. This includes further investment into marine and offshore wind energy, utilising our world-class research and development sector as well as working with the UK Government to develop a real plan to develop highly skilled green jobs. The motion also refers to things that previous Welsh Governments really should have already implemented, such as a clean air Act and an independent office of environmental protection. In saying this, I do recognise there has been some good progress that has been made in Wales, and in the spirit of being constructive, I would like to briefly focus on some of those. In particular, I want to use my contribution in today's debate to highlight the great work that our local communities are leading on. In my own region, Monmouthshire County Council has led the way in planning for a cleaner, greener future since it declared a climate emergency in 2019. For example, the council published a climate emergency strategy shortly after the declaration, and it's currently in the process of updating its climate change action plan. The council's green infrastructure team works on a range of projects, such as the green connections project, partly funded by the Welsh Government. Councils in South Wales East of all political persuasions have come together with stakeholders such as Natural Resources Wales to launch the Gwent green grid partnership. This is a new, groundbreaking project that aims to improve and develop green infrastructure, as well as create new jobs for local people. I know that there will be other examples across Wales of local communities, organisations and councils that are working collaboratively to take action against climate change. I really do think that there needs to be a stand-alone, accessible and long-term funding stream for councils and communities to tap into to drive these sorts of projects forward. We also need to bring together the various existing funding streams so that people are clearer on what support there is available. I also believe that we need to look at ways to strengthen the roles of councils in delivering the green agenda, as well as laying the ground work for national projects that the UK and Welsh Governments are leading on. It is only by bringing different tiers of government together that we can deliver a true net-zero society. My question to the Minister, as well as Members, is: what more can we do to promote local innovation and encourage more partnership working between all layers of government and society, so that we can make more of those small steps that will ultimately make a big difference to combat climate change and boost prosperity within our communities? Acting Llywydd, I encourage all here today to support this motion. Diolch yn fawr.
Welsh: Unwaith eto, mae angen imi ddatgan buddiant fel cynghorydd, oherwydd byddaf yn sôn am Gyngor Sir Fynwy, ond hoffwn ddiolch yn gyntaf i fy nghyd-Aelod, Janet Finch-Saunders, am gyflwyno'r ddadl amserol hon. Mae newid hinsawdd eisoes yn cael effaith ar y byd; rydym i gyd yn gwybod hynny ac rydym i gyd yn gweld hynny. Yn ôl ym mis Awst, rhybuddiodd y Panel Rhynglywodraethol ar Newid yn yr Hinsawdd fod gwyddonwyr yn sylwi ar newidiadau yn hinsawdd y Ddaear ym mhob rhanbarth, gyda thrychinebau naturiol yn mynd yn amlach ac yn taro cymunedau'n galetach. O'i roi'n syml, nid yw'n fater o a oes angen inni weithredu na pha bryd y bydd angen inni weithredu, oherwydd nawr yw'r amser. Wrth siarad cyn agor COP26 ychydig ddyddiau'n ôl, dywedodd Ei Mawrhydi y Frenhines, y wraig a oedd yn y Siambr hon ychydig wythnosau yn ôl, fod angen i Lywodraethau 'godi uwchlaw gwleidyddiaeth y dydd' a gweithredu dros y 'plant a phlant ein plant'. Gwelsom hynny yn ein dadl flaenorol, ond yn anffodus, ni welsom hynny o reidrwydd yn gynharach heddiw yn y Siambr hon. Rwy'n siomedig fod gwelliant Llywodraeth Cymru yn ymosod ar Lywodraeth y DU mewn stỳnt wleidyddol amlwg, yn hytrach na chefnogi cynnig y Ceidwadwyr Cymreig yn yr ysbryd adeiladol a oedd yn sail iddo. Lywydd dros dro, mae'r pandemig wedi rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru adeiladu nôl yn wyrddach ac yn decach, a chodi'r gwastad i gymunedau sydd wedi cael eu taro'n galed gan ansicrwydd economaidd y 18 mis diwethaf. Credaf ei bod yn bwysig ein bod yn gweld yr adferiad economaidd a chreu cymdeithas wyrddach fel dwy ochr i'r un geiniog, yn hytrach na fel pethau ar wahân. Gyda hyn mewn golwg, mae ein cynnig yn rhestru nifer o gamau ymarferol y gall y Llywodraeth eu cymryd yn ystod tymor y Senedd hon. Mae hyn yn cynnwys buddsoddiad pellach mewn ynni gwynt morol ac alltraeth, gan ddefnyddio ein sector ymchwil a datblygu o'r radd flaenaf yn ogystal â gweithio gyda Llywodraeth y DU i ddatblygu cynllun go iawn i ddatblygu swyddi gwyrdd medrus iawn. Mae'r cynnig hefyd yn cyfeirio at bethau y dylai Llywodraethau blaenorol Cymru fod wedi'u rhoi ar waith eisoes, megis Deddf aer glân a swyddfa annibynnol ar gyfer diogelu'r amgylchedd. Wrth ddweud hyn, rwy'n cydnabod bod peth cynnydd da wedi'i wneud yng Nghymru, ac mewn ysbryd adeiladol, hoffwn ganolbwyntio'n fyr ar rai o'r rheini. Yn fwyaf arbennig, rwyf am ddefnyddio fy nghyfraniad yn y ddadl heddiw i dynnu sylw at y gwaith gwych y mae ein cymunedau lleol yn ei arwain. Yn fy rhanbarth i, mae Cyngor Sir Fynwy wedi arwain y ffordd gyda chynllunio ar gyfer dyfodol glanach a gwyrddach ers iddo ddatgan argyfwng hinsawdd yn 2019. Er enghraifft, cyhoeddodd y cyngor strategaeth argyfwng hinsawdd yn fuan ar ôl y datganiad, ac ar hyn o bryd mae wrthi'n diweddaru ei gynllun gweithredu ar y newid yn yr hinsawdd. Mae tîm seilwaith gwyrdd y cyngor yn gweithio ar amrywiaeth o brosiectau, megis y prosiect cysylltiadau gwyrdd, a ariennir yn rhannol gan Lywodraeth Cymru. Mae cynghorau yn Nwyrain De Cymru o bob lliw yn wleidyddol wedi dod at ei gilydd gyda rhanddeiliaid fel Cyfoeth Naturiol Cymru i lansio partneriaeth grid gwyrdd Gwent. Prosiect newydd, arloesol yw hwn sy'n anelu at wella a datblygu seilwaith gwyrdd, yn ogystal â chreu swyddi newydd i bobl leol. Gwn y bydd enghreifftiau eraill ledled Cymru o gymunedau, sefydliadau a chynghorau lleol sy'n cydweithio i weithredu yn erbyn y newid yn yr hinsawdd. Credaf o ddifrif fod angen ffrwd ariannu annibynnol, hygyrch a hirdymor i gynghorau a chymunedau fanteisio arni er mwyn gyrru'r mathau hyn o brosiectau yn eu blaen. Hefyd, mae angen inni ddwyn ynghyd y gwahanol ffrydiau ariannu presennol fel bod pobl yn gliriach ynghylch pa gymorth sydd ar gael. Credaf hefyd fod angen inni edrych ar ffyrdd o gryfhau rolau cynghorau i gyflawni'r agenda werdd, yn ogystal â gosod y gwaith paratoi ar gyfer prosiectau cenedlaethol y mae Llywodraethau'r DU a Chymru yn arwain arnynt. Dim ond drwy ddod â gwahanol haenau o lywodraeth at ei gilydd y gallwn ddarparu cymdeithas sero-net go iawn. Fy nghwestiwn i'r Gweinidog, yn ogystal â'r Aelodau, yw hwn: beth arall y gallwn ei wneud i hyrwyddo arloesedd lleol ac annog mwy o weithio mewn partneriaeth rhwng pob haen o lywodraeth a chymdeithas, fel y gallwn wneud mwy o'r camau bach a fydd yn y pen draw yn gwneud gwahaniaeth mawr i ymladd newid hinsawdd a hybu ffyniant yn ein cymunedau? Lywydd dros dro, rwy'n annog pawb yma heddiw i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch yn fawr.