English: Can I apologise if anything I raise in my contribution was already addressed in the part of the Counsel General's speech delivered in Welsh? The translation feed did not work on my device, I'm afraid. I think this is a very useful report in analysing the operation of tribunals in Wales, and therefore will be of general interest to people, because the statistics on tribunal use can be a very good indicator of the smooth running of key public policy areas within the competence of the Welsh Government and Welsh law. I'm sure that those who have looked at the report found that part very interesting - to see the various changes in use, both up and down. There are often particular reasons for that, of course, but it's still a very good indicator. Of particular interest to me is what the president of Welsh Tribunals, Sir Wyn Williams, has to say about recommendations 25 and 27 of the commission on justice in Wales, which the Counsel General did refer to. Recommendation 25 states that all public bodies, ombudsmen, as we still call them, and other tribunals established under Welsh law by the Welsh Government and which make judicial or quasi-judicial decisions should be brought under the supervision of the president of Welsh Tribunals, and recommendation 26 states that the Welsh Tribunals unit should be structurally independent and Welsh Tribunals should be used for dispute resolution relating to future Welsh legislation. As Sir Wyn observes, if accepted and implemented, these recommendations would substantially increase the workload of some tribunals. He notes how substantial the volume of disputes arising from health, education, housing, and agricultural law would be. In particular, Sir Wyn cites housing legislation, where disputes currently have to be resolved by the county court. But as we know from current legislation going through the Senedd at the moment, in terms of the renting homes Bill, it will end no-fault evictions, but I think everyone who's looked at that Bill realises that to be effective law, it must allow landlords to have effective access to law when they do have cause to evict. Because we have shifted, quite rightly in my view, to a fault-based system, away from the, in effect, no-fault system that has prevailed since the late 1980s. But at the moment, access to the county courts and the expense involved and the time taken is often a very considerable deterrent. So, the Stage 1 committee report reflected on this and did indeed ask the Welsh Government to look at the concept of a housing tribunal relating to this part of housing law and dispute resolution. So, I think that's a very clear example of how tribunals could be used more effectively, and I think we all believe that the use of tribunals in administrating public law is often very effective and allows more access to the legal system than citizens would get through the county courts. So, I do welcome the approach that's been taken, and I do commend, as the Counsel General did, this second report of the president of Welsh Tribunals. Diolch yn fawr, Llywydd.
Welsh: A gaf i ymddiheuro os yw unrhyw beth a grybwyllaf yn fy nghyfraniad eisoes wedi cael sylw yn y rhan o araith y Cwnsler Cyffredinol a gyflwynwyd yn Gymraeg? Nid oedd y cyfieithu yn gweithio ar fy nyfais i, mae arnaf ofn. Rwy'n credu bod hwn yn adroddiad defnyddiol iawn wrth ddadansoddi gweithrediad tribiwnlysoedd yng Nghymru, ac felly bydd o ddiddordeb cyffredinol i bobl, oherwydd gall yr ystadegau ynglŷn â defnydd tribiwnlysoedd fod yn ddangosydd da iawn o ba mor llyfn y mae meysydd polisi cyhoeddus allweddol yn rhedeg o fewn cymhwysedd Llywodraeth Cymru a chyfraith Cymru. Rwy'n siŵr bod y rhai sydd wedi edrych ar yr adroddiad wedi gweld y rhan honno'n ddiddorol iawn - i weld y newidiadau amrywiol o ran defnydd, i fyny ac i lawr. Yn aml, mae rhesymau penodol dros hynny, wrth gwrs, ond mae'n dal yn ddangosydd da iawn. O ddiddordeb arbennig i mi yw'r hyn sydd gan lywydd Tribiwnlysoedd Cymru, Syr Wyn Williams, i'w ddweud am argymhellion 25 a 27 y comisiwn ar gyfiawnder yng Nghymru, y cyfeiriodd y Cwnsler Cyffredinol ato. Mae argymhelliad 25 yn nodi y dylai pob corff cyhoeddus, ombwdsmyn, fel yr ydym ni yn dal i'w galw, a thribiwnlysoedd eraill a sefydlwyd o dan gyfraith Cymru gan Lywodraeth Cymru ac sy'n gwneud penderfyniadau barnwrol neu led-farnwrol gael eu dwyn o dan oruchwyliaeth llywydd Tribiwnlysoedd Cymru, ac mae argymhelliad 26 yn nodi y dylai uned Tribiwnlysoedd Cymru fod yn strwythurol annibynnol ac y dylid defnyddio Tribiwnlysoedd Cymru ar gyfer datrys anghydfodau sy'n ymwneud â deddfwriaeth Cymru yn y dyfodol. Fel y mae Syr Wyn yn nodi, os caiff ei dderbyn a'i weithredu, byddai'r argymhellion hyn yn cynyddu llwyth gwaith rhai tribiwnlysoedd yn sylweddol. Mae'n nodi pa mor sylweddol fyddai nifer yr anghydfodau sy'n deillio o iechyd, addysg, tai a chyfraith amaethyddol. Yn benodol, mae Syr Wyn yn dyfynnu deddfwriaeth tai, lle mae'n rhaid i anghydfodau gael eu datrys ar hyn o bryd gan y llys sirol. Ond fel y gwyddom ni o'r ddeddfwriaeth bresennol sy'n mynd drwy'r Senedd ar hyn o bryd, o ran y Bil rhentu cartrefi, ni fydd yn rhoi terfyn ar droi allan heb fai, ond credaf fod pawb sydd wedi edrych ar y Bil hwnnw'n sylweddoli bod yn rhaid iddo ganiatáu i landlordiaid droi yn effeithiol at y gyfraith pan fydd ganddyn nhw achos i droi allan. Oherwydd ein bod ni wedi symud, yn gwbl briodol yn fy marn i, i system sy'n seiliedig ar fai, i ffwrdd o'r system dim bai, i bob pwrpas, sydd wedi goroesi ers diwedd y 1980au. Ond ar hyn o bryd, mae mynd ag achos i'r llysoedd sirol a'r gost dan sylw a'r amser a gymerir yn aml yn rhwystr sylweddol iawn. Felly, roedd adroddiad pwyllgor Cyfnod 1 yn adlewyrchu ar hyn ac yn wir gofynnodd i Lywodraeth Cymru edrych ar y cysyniad o dribiwnlys tai yn ymwneud â'r rhan hon o gyfraith dai a datrys anghydfodau. Felly, rwy'n credu bod hynny'n enghraifft glir iawn o sut y gellid defnyddio tribiwnlysoedd yn fwy effeithiol, a chredaf ein bod i gyd yn credu bod defnyddio tribiwnlysoedd wrth weinyddu cyfraith gyhoeddus yn aml yn effeithiol iawn ac yn caniatáu mwy o fynediad i'r system gyfreithiol nag y byddai dinasyddion yn ei gael drwy'r llysoedd sirol. Felly, rwyf yn croesawu'r ffordd yr aethpwyd ati, ac rwy'n cymeradwyo, fel y gwnaeth y Cwnsler Cyffredinol, yr ail adroddiad hwn gan lywydd Tribiwnlysoedd Cymru. Diolch yn fawr, Llywydd.