English: Before I carry on, I'd like to quickly say a big thank you to Sarah Rees, my maternity cover and my community manager, for campaigning so diligently and passionately on this issue on my behalf. I couldn't have hoped for a better non-locum MS. When I gave birth during this pandemic, I look back in wonder at how I and thousands like me even managed through this situation. It's not said enough in this Chamber or anywhere else in the world, for that matter: women, I salute your bravery, for carrying out one of the most, if not the most amazingly rewarding, yet truly and utterly painful experiences of your life, entirely almost alone and isolated from loved ones during this particular experience. I do appreciate there are challenges for this Government during this time. I've been watching it all from the sidelines, and I realise it's not easy to balance what people need and what society must do to combat the spread of this virus. But people went to restaurants for food with friends, while women in hospital sat for four days, as I did, waiting to be induced, struggling through the immense pain of pregnancy contractions alone until 'active' labour came and husbands rushed from their homes, scurrying around, praying not to miss the birth of their child. But people went to pubs and sat around chatting, while birthing partners were told, after a wife had had invasive surgery, caesarean sections, stillbirth, that they had to leave her just an hour after giving birth. The woman alone in hospital miscarrying, like the author Caroline Criado-Perez has told us even today that that has been her experience, leaving her to grieve in isolation. Others overwhelmed, like myself, at having to feed and change and care for a new baby, when you struggle to move freely, and when you do, blood streams from you like a waterfall, you rush to the toilet attached to a catheter while your baby screams and screams for you to return. But people went shopping, while 'shero' midwives were overworked, mams buzzing the red button at their bedside, frantically wanting help, crying silently in time with their babies' cries at night, mams helping each other out in a spirit of community that we can only dream of seeing continue past this COVID crisis. But people attended gyms, while partners were at home, warily waiting for that WhatsApp call to see their newborn child, unable to advocate for a mentally fragile new mother, wife or partner - sorry. Dads unable to bond in those crucial first stages - sorry - unable to put their arms around their loved ones for a baby lost. That is the reality of birth during COVID. Of course, the guidance has stated throughout the pandemic period that women can have birth partners under many stipulated conditions, but left open to their own interpretations, individual health boards have, by and large, excluded dads, birth partners and wider family from key moments of pregnancy and delivery, and some dads who have contacted me have missed the birth almost entirely. In recent announcements, the Welsh Government relaxed their guidance and made it clearer that women can have birth partners and support, but already we have evidence that this is still not being implemented by health boards. Someone wrote to my office this week and outlined her very recent experience in Betsi Cadwaladr in the period since the Welsh Government updated guidance at the end of November. Her experience is something we all are familiar with. She lives in one of the areas with the lowest transmission rates of the UK, she still was subject to the arbitrary 4 cm dilation rule, she was allowed a birth partner, but only one hour after delivery, then she was on her own. This includes women who have caesareans, and there were no visits at all postnatally. In England, in tier 3, which I understand is the most serious area, birth partners and dads are allowed for the whole of labour and for 12 hours afterwards. It's clear that without direct intervention from Welsh Government on this, women will still be left alone without proper support. I also heard the Minister mention active labour in his newest announcement, well, that hasn't changed. Men or partners are allowed in during active labour. We need birthing partners to be present for more than that so women are not left alone, going through the pain on their own, day in, day out. We should also consider what happens when women leave the hospital. In research that Lynne Neagle kindly mentioned that my office conducted, 60 per cent received no postnatal check-ups, and a quarter wanted perinatal mental health support, with most feeling unable to receive any at all. In any check-up I've been to with my son, Idris, they've never, ever asked how I am. They ask how he is, which is very important, but they have never asked me how I am. And, hot off the press, the survey we did in the run-up to this debate this week shows that 85 per cent who contacted us said that they were severely affected by their mental health because of the lack of contact with their health visitor. And this isn't an issue that only concerns women. We really have to consider how this affects new dads, partners, in all of this. Taking away the life experiences for fathers is potentially enormously negative for someone's mental health, so we've worked with campaigners like Mark Williams from my region, who is campaigning vociferously to highlight the issue of dads' mental health more widely. I'd like to close with a mention of something this Government has claimed many times in the past, as I started with: being a feminist Government. That is a laudable aim, but it's clear to me, and it will be clear to others, that action or inaction from Welsh Government on this test that claim to destruction. Women and parents, particularly many first-time parents, have been telling Welsh Government all year what a negative impact these rules have had on them, to no avail. We now have updated guidance from Welsh Government, but yet not enough movement from individual health boards on making those necessary changes. We need leadership and energy to hold those health boards to account to make sure they take those risk assessments, yes, we don't want to put anybody at risk, but do that diligently and change the rules so that we can make everybody safe and ensure those babies' lives start in a happy and constructive way. Even though we are moving towards a stage where, hopefully, as many people as possible can get that vaccine, this situation in hospital may not change for a good while yet, and it's a situation that needs to change now. I really hope the Minister and the Government has heard the voice of my colleague, Lynne Neagle, who has worked so hard during this pandemic on this issue, my colleague, Leanne Wood, the same, who has done so, and others in this Chamber who have heard stories from your constituents. Listen to them, Vaughan Gething, as Minister, and change the rules so that we don't have a mental health crisis amongst our parents in months or years to come because of the way that they've been treated during this pandemic. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Cyn i mi barhau, hoffwn ddiolch yn gyflym i Sarah Rees, sy'n llenwi ar fy rhan yn ystod fy nghyfnod mamolaeth a fy rheolwr cymunedol, am ymgyrchu mor ddiwyd ac angerddol ar y mater hwn ar fy rhan. Ni allwn fod wedi gobeithio cael rhywun gwell i wneud gwaith AS yn fy lle. Pan roddais enedigaeth yn ystod y pandemig hwn, rwy'n rhyfeddu sut y llwyddais i, a miloedd yn yr un sefyllfa â mi, i ymdopi. Nid yw'n cael ei ddweud ddigon yn y Siambr hon nac yn unman arall yn y byd, o ran hynny: fenywod, rwy'n canmol eich dewrder, am gyflawni un o brofiadau mwyaf, os nad y mwyaf, gwerth chweil, ond gwirioneddol boenus, eich bywyd, a hynny ar eich pen eich hunain bron ac wedi eich ynysu oddi wrth anwyliaid yn ystod y profiad penodol hwn. Rwy'n sylweddoli bod heriau i'r Llywodraeth hon yn ystod y cyfnod hwn. Rwyf wedi bod yn gwylio'r cyfan o'r ymylon, ac rwy'n sylweddoli nad yw'n hawdd cydbwyso'r hyn sydd ei angen ar bobl a'r hyn y mae'n rhaid i gymdeithas ei wneud i fynd i'r afael â lledaeniad y feirws hwn. Ond aeth pobl i fwytai i gael bwyd gyda ffrindiau, tra bod menywod yn yr ysbyty yn eistedd am bedwar diwrnod, fel y gwneuthum innau, yn aros iddynt brysuro'r geni, gan frwydro drwy boenau geni aruthrol hyd nes i esgor 'gweithredol' ddechrau a bu'n rhaid i wŷr ruthro o'u cartrefi, gan weddïo na fyddent yn colli genedigaeth eu plentyn. Ond aeth pobl i dafarndai ac eistedd o gwmpas yn sgwrsio, tra dywedwyd wrth bartneriaid geni, ar ôl i wraig gael llawdriniaeth fawr, llawdriniaeth gesaraidd, marw-enedigaeth, fod yn rhaid iddynt ei gadael awr yn unig ar ôl iddi roi genedigaeth. Y fenyw ar ei phen ei hun yn yr ysbyty yn erthylu, profiad yr awdur Caroline Criado-Perez fel y dywedodd wrthym heddiw, a chael ei gadael i alaru ar ei phen ei hun. Eraill wedi'u llethu, fel fi, wrth orfod bwydo a newid a gofalu am fabi newydd, pan ydych yn cael trafferth symud yn rhwydd, a phan fyddwch yn gwneud hynny, mae gwaed yn llifo allan ohonoch fel rhaeadr, rydych yn rhuthro i'r toiled ynghlwm wrth gathetr tra bod eich babi'n sgrechian ac yn sgrechian i chi ddychwelyd. Ond aeth pobl i siopa, tra bod bydwragedd 'shero' wedi'u gorweithio, mamau'n gwasgu'r botwm coch wrth ochr eu gwely, yn daer eisiau cymorth, yn crio'n dawel wrth i'w babanod grio yn y nos, mamau'n helpu ei gilydd mewn ysbryd cymunedol na allwn ond breuddwydio ei weld yn parhau y tu hwnt i'r argyfwng COVID hwn. Ond roedd pobl yn mynychu campfeydd, tra bod partneriaid gartref, yn aros yn flinedig am yr alwad WhatsApp i weld eu plentyn newydd-anedig, yn methu helpu mam, gwraig neu bartner newydd sy'n fregus yn feddyliol - mae'n ddrwg gennyf. Tadau yn methu creu cwlwm agosrwydd yn ystod y camau cyntaf hollbwysig hynny - mae'n ddrwg gennyf - yn methu rhoi eu breichiau o amgylch eu hanwyliaid pan fo baban yn cael ei golli. Dyna realiti geni yn ystod COVID. Wrth gwrs, mae'r canllawiau wedi nodi drwy gydol cyfnod y pandemig y gall menywod gael partneriaid geni mewn llawer o amgylchiadau penodol, ond gan eu bod yn agored i'w dehongliadau eu hunain, mae byrddau iechyd unigol, ar y cyfan, wedi gwahardd tadau, partneriaid geni a theulu ehangach rhag bod yn bresennol ar adegau allweddol yn ystod y beichiogrwydd a genedigaeth, ac fe wnaeth rhai tadau a gysylltodd â mi golli'r enedigaeth bron yn gyfan gwbl. Mewn cyhoeddiadau diweddar, llaciodd Llywodraeth Cymru eu canllawiau a'i gwneud yn gliriach y gall menywod gael partneriaid geni a chefnogaeth, ond mae gennym dystiolaeth eisoes nad yw hyn yn cael ei weithredu gan fyrddau iechyd o hyd. Ysgrifennodd rhywun at fy swyddfa yr wythnos hon yn amlinellu ei phrofiad diweddar iawn yn Betsi Cadwaladr yn y cyfnod ers i Lywodraeth Cymru ddiweddaru'r canllawiau ar ddiwedd mis Tachwedd. Mae ei phrofiad yn rhywbeth rydym i gyd yn gyfarwydd ag ef. Mae'n byw yn un o'r ardaloedd sydd â'r cyfraddau trosglwyddo isaf yn y DU, ac roedd yn dal i fod yn ddarostyngedig i'r rheol fympwyol fod yn rhaid i geg y groth agor 4 cm cyn y caniateid iddi gael partner geni, ond dim ond am awr ar ôl iddi roi genedigaeth, wedyn roedd ar ei phen ei hun. Mae hyn yn cynnwys menywod sy'n cael llawdriniaethau cesaraidd, ac ni chafwyd unrhyw ymweliadau o gwbl ar ôl yr enedigaeth. Yn Lloegr, yn haen 3, a deallaf mai honno yw'r haen fwyaf difrifol, caniateir partneriaid geni a thadau drwy gydol y broses o esgor ac am 12 awr wedyn. Heb ymyrraeth uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru ar hyn, mae'n amlwg y bydd menywod yn dal i gael eu gadael ar eu pen eu hunain heb gefnogaeth briodol. Clywais y Gweinidog yn sôn hefyd am esgor gweithredol yn ei gyhoeddiad diweddaraf, wel, nid yw hynny wedi newid. Caniateir i ddynion neu bartneriaid ddod i mewn yn ystod esgor gweithredol. Mae'n rhaid inni sicrhau bod partneriaid geni yn cael bod yn bresennol am fwy na hynny fel nad yw menywod yn cael eu gadael ar eu pen eu hunain, ac fel nad ydynt yn gorfod dioddef y boen ar eu pen eu hunain, drwy'r dydd, bob dydd. Dylem hefyd ystyried beth sy'n digwydd pan fydd menywod yn gadael yr ysbyty. Mewn ymchwil a gyflawnwyd gan fy swyddfa, fel y crybwyllodd Lynne Neagle yn garedig iawn, ni chafodd 60 y cant unrhyw archwiliadau ôl-enedigol, ac roedd chwarter eisiau cymorth iechyd meddwl amenedigol, gyda'r rhan fwyaf yn teimlo nad oeddent wedi cael unrhyw gymorth iechyd meddwl amenedigol o gwbl. Mewn unrhyw archwiliad a fynychais gyda fy mab, Idris, nid ydynt erioed wedi gofyn sut ydw i. Maent yn gofyn sut mae Idris, sy'n bwysig iawn, ond nid ydynt erioed wedi gofyn i mi sut ydw i. Hefyd, y newyddion diweddaraf ar hyn, mae'r arolwg a wnaethom yn y cyfnod cyn y ddadl yr wythnos hon yn dangos bod 85 y cant o'r rhai a gysylltodd â ni wedi dweud bod eu hiechyd meddwl wedi effeithio'n ddifrifol arnynt oherwydd y diffyg cyswllt â'u hymwelydd iechyd. Ac nid yw hwn yn fater sy'n ymwneud â menywod yn unig. Mae'n rhaid i ni ystyried sut y mae hyn oll yn effeithio ar dadau a phartneriaid newydd. Gallai amddifadu tadau o brofiadau bywyd fod yn negyddol iawn i iechyd meddwl rhywun, felly rydym wedi gweithio gydag ymgyrchwyr fel Mark Williams yn fy rhanbarth, sy'n ymgyrchu'n frwd er mwyn tynnu sylw at iechyd meddwl tadau yn ehangach. Hoffwn gloi drwy sôn am rywbeth y mae'r Llywodraeth hon wedi'i honni droeon yn y gorffennol, fel y dywedais ar y dechrau: bod yn Llywodraeth ffeministaidd. Mae hwnnw'n nod canmoladwy, ond mae'n amlwg i mi, a bydd yn amlwg i eraill, fod camau gweithredu neu ddiffyg camau gweithredu Llywodraeth Cymru yn dinistrio'r honiad hwnnw. Mae menywod a rhieni, yn enwedig llawer o rieni am y tro cyntaf, wedi bod yn dweud wrth Lywodraeth Cymru drwy'r flwyddyn am yr effaith negyddol y mae'r rheolau hyn wedi'i chael arnynt, ond yn ofer. Rydym bellach wedi diweddaru canllawiau gan Lywodraeth Cymru, ond eto ni welwn ddigon o symud gan fyrddau iechyd unigol i wneud y newidiadau angenrheidiol hynny. Rydym angen arweiniad ac egni i ddwyn y byrddau iechyd hynny i gyfrif er mwyn sicrhau eu bod yn gwneud yr asesiadau risg hynny, ie, nid ydym eisiau rhoi unrhyw un mewn perygl, ond eu bod yn gwneud hynny'n ddiwyd a newid y rheolau fel y gallwn sicrhau bod pawb yn ddiogel a sicrhau bod bywydau'r babanod hynny'n dechrau mewn ffordd hapus ac adeiladol. Er ein bod yn symud tuag at gyfnod lle gall cynifer o bobl â phosibl gael y brechlyn, gobeithio, efallai na fydd y sefyllfa hon yn yr ysbyty'n newid am gyfnod hir eto, ac mae angen iddi newid nawr. Rwy'n gobeithio'n fawr fod y Gweinidog a'r Llywodraeth wedi clywed llais fy nghyd-Aelod, Lynne Neagle, sydd wedi gweithio mor galed yn ystod y pandemig ar y mater hwn, fy nghyd-Aelod, Leanne Wood, sydd wedi gwneud yr un peth, ac eraill yn y Siambr hon sydd wedi clywed straeon gan eich etholwyr. Gwrandewch arnynt, Vaughan Gething, fel Gweinidog, a newidiwch y rheolau fel na fydd gennym argyfwng iechyd meddwl ymysg ein rhieni mewn misoedd neu flynyddoedd i ddod oherwydd y ffordd y cawsant eu trin yn ystod y pandemig hwn. Diolch yn fawr iawn.