English: Can I say how much I absolutely agree with the points that have been made by Lee Waters? As a Minister, you tend to visit a number of different schools and institutions. I visited a school in your constituency about six months ago. I visited my old infants school with the education Secretary. It's always a curious experience to go back to your own school. When I started in Glanhowy infants, I think it was about 1968, 1969, something like that, the only Welsh I heard was once a year on St David's Day, when we had an eisteddfod, where we were taught how to sing a particular song, and we sang that and then we went back to our daily lives. It was a real joy for me to spend time talking to teachers and talking to people there, where children in the foundation phase were having Welsh words introduced to them. So, they were introducing colours and numbers and introducing the concept of the language to them, in a way that would have been unthinkable when I was growing up in Tredegar. So, I hope that we'll be able introduce more Welsh into - and the continuum of language acquisition that we've debated and discussed as part of the new curriculum in - the English language sector in a way that isn't confrontational, which doesn't create the cliff edge, which doesn't force and compel people to get everything right in every aspect of grammar and of the language, but to be able to feel comfortable listening and learning and speaking the language, and to do so in a way that encourages language use, not discourages people by being overly aggressive on different aspects of it. So, I hope we will be able to do that. You mentioned the workforce. It's absolutely critical that we're able to do that. Something like a third of teachers in Wales at the moment are able to speak Welsh, and not all of them are able to teach through the medium of Welsh or to teach Welsh as a subject. So, we do need to invest in training for teachers, to make teachers feel comfortable and able to both introduce aspects of our language as well as teach the language. But, overall, my concern is absolutely the same as yours. I do not want to create an education system where some people learn and speak and are able to use Welsh fluently and easily, and then the other half of the system is unable to understand even the basics. That tends to be what we have today, and that's what we have got to move away from. I hope that children and young people, when they leave school at 16, will be able to speak and to use Welsh - some to a greater degree than others - but will be at least able to feel comfortable with the language, and hearing the language around them, and understanding the basics. Some will choose, of course, to go on and study at greater length, and the best of luck to them. Others will chose not to do so, and the best of luck to those as well. But, certainly, what I'm anxious to do is ensure that we have a bilingual education system where everybody is able to have the same opportunity to acquire the language and to understand the culture that underpins as well. So, the English language sector is as important and, as you say, perhaps a bit more difficult than perhaps the Welsh language sector. The Welsh Government itself has to recognise that you can't change the world without changing yourself. I hope that the Welsh Government itself recognises this isn't a policy for Wales, but a policy for us, as well, as a Government. We will need to look again at how we operate as an administration to ensure that we operate bilingually as well, and not simply send missives out from Cardiff Bay or Cathays Park telling the world how they should operate. We need to do that ourselves, and that is something I'm confident that we will do.
Welsh: A gaf i ddweud cymaint yr wyf i'n cytuno'n llwyr â'r pwyntiau mae Lee Waters wedi eu gwneud? Pan eich bod yn Weinidog, rydych chi'n tueddu i ymweld â nifer o wahanol ysgolion a sefydliadau. Ymwelais i ag ysgol yn eich etholaeth chi tua chwe mis yn ôl. Ymwelais â fy hen ysgol fabanod gyda'r Ysgrifennydd dros addysg. Mae bob amser yn brofiad rhyfedd mynd yn ôl i'ch ysgol eich hun. Pan ddechreuais i yn ysgol fabanod Glanhywi, tua 1968, 1969, rwy'n credu, tua'r adeg honno, yr unig Gymraeg a glywais oedd unwaith y flwyddyn ar Ddydd Gŵyl Dewi, pan oeddem ni'n cael eisteddfod, pryd y dysgwyd ni sut i ganu cân arbennig, ac roeddem ni'n canu'r gân honno ac yna yn dychwelyd i'n bywydau bob dydd. Roedd yn bleser mawr treulio amser yn siarad ag athrawon ac yn siarad â phobl yno, lle'r oedd geiriau Cymraeg yn cael eu cyflwyno i blant yn y cyfnod sylfaen. Felly, roedden nhw'n cyflwyno lliwiau a rhifau ac yn cyflwyno cysyniad yr iaith iddynt, mewn modd na fyddai neb wedi ei ddychmygu pan oeddwn i yn blentyn yn Nhredegar. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn ni'n gallu cyflwyno mwy o Gymraeg - a'r continwwm o gaffael iaith yr ydym ni wedi bod yn dadlau drosto ac wedi ei drafod yn rhan o'r cwricwlwm newydd - yn y sector Saesneg mewn modd nad yw'n ymosodol, nad yw'n gwthio rhywun at ymyl y dibyn, nad yw'n gorfodi pobl ac yn mynnu eu bod yn cael popeth yn gywir ym mhob agwedd ar ramadeg ac iaith. Mae a wnelo hyn yn hytrach â gallu teimlo'n gyfforddus wrth wrando, dysgu a siarad yr iaith, a gwneud hynny mewn ffordd sy'n annog pobl i ddefnyddio'r iaith, ac nid eu llesteirio drwy fod yn rhy ymosodol ar wahanol agweddau arni. Felly, rwy'n gobeithio y byddwn yn gallu gwneud hynny. Fe soniasoch chi am y gweithlu. Mae'n gwbl hanfodol ein bod yn gallu gwneud hynny. Mae rhywbeth fel traean o athrawon yng Nghymru ar hyn o bryd yn gallu siarad Cymraeg, ac nid yw pob un ohonyn nhw yn gallu addysgu drwy gyfrwng y Gymraeg nac addysgu Cymraeg fel pwnc. Felly, mae angen i ni fuddsoddi mewn hyfforddiant i athrawon, fel bod athrawon yn teimlo'n gyfforddus ac yn gallu cyflwyno agweddau ar ein hiaith yn ogystal ag addysgu'r iaith. Ond, yn gyffredinol, mae gennyf yr un pryder yn union â chithau. Dydw i ddim eisiau creu system addysg lle mae rhai pobl yn dysgu ac yn siarad ac yn gallu defnyddio'r Gymraeg yn rhugl ac yn rhwydd, a hanner arall y system heb fod yn deall hyd yn oed y pethau sylfaenol. Dyna sydd gennym ni heddiw i bob pwrpas, a dyna beth mae'n rhaid i ni gefnu arno. Rwy'n gobeithio y bydd plant a phobl ifanc, pan fyddant yn gadael yr ysgol yn 16 oed, yn gallu siarad a defnyddio'r Gymraeg - rhai i raddau mwy nag eraill - ond y byddant o leiaf yn gallu teimlo'n gyfforddus gyda'r iaith, a chlywed yr iaith o'u cwmpas, a deall y pethau sylfaenol. Bydd rhai yn dewis, wrth gwrs, mynd ymlaen ac astudio'n ehangach, a phob lwc iddynt. Bydd eraill yn dewis peidio â gwneud hynny, a phob lwc iddynt hwythau hefyd. Ond, yn sicr, yr hyn yr wyf i'n awyddus i'w wneud yw sicrhau bod gennym ni system addysg ddwyieithog lle mae pawb yn gallu cael yr un cyfle i gaffael yr iaith ac i ddeall y diwylliant sy'n sail iddi hefyd. Felly, mae'r sector Saesneg yr un mor bwysig, ac, fel y dywedwch chi, efallai ychydig yn fwy anodd na'r sector Cymraeg o bosib. Mae angen i Lywodraeth Cymru ei hun gydnabod na allwch chi newid y byd heb newid eich hun. Rwy'n gobeithio bod Llywodraeth Cymru ei hun yn cydnabod nad polisi ar gyfer Cymru yn unig yw hwn, ond polisi i ni, yn ogystal, fel Llywodraeth. Bydd angen i ni edrych eto ar sut yr ydym ni'n gweithredu fel gweinyddiaeth i sicrhau ein bod ninnau'n gweithredu'n ddwyieithog hefyd, ac nid dim ond yn anfon llythyrau o Fae Caerdydd neu Barc Cathays i ddweud wrth y byd sut y dylen nhw weithredu. Mae angen i ni wneud hynny ein hunain, ac mae hynny'n rhywbeth yr wyf yn ffyddiog y byddwn ni yn ei wneud.