English: We're pleased to support this motion. As figures today show, soaring food costs and the energy bill crisis are driving consumer prices up at their fastest rate in 30 years, with UK consumer price inflation at 5.4 per cent last year. Of course, this is not restricted to the UK, and inflation has risen in economies across the world; for example, I think 6.2 per cent in the US last October. As the Bank of England's chief economist stated three months ago, inflation has been increasing rapidly for much of 2021 because of the strong economic recovery from the coronavirus crisis, surging energy prices and global supply chain disruption. Those of us who remember inflation and its consequences in the 1970s and 1980s know that it is an economy and jobs killer, with devastating impacts on household budgets, and understand that this must be tackled, that massive liquidity injections to power us through choppy waters will therefore no longer be available, and that tighter fiscal policy normally follows, including further central bank interest hikes, although this will also need global responses to supply pressures. Although UK inflation is expected to fall back later this year, it is not expected to drop to the Bank of England's 2 per cent target until 2023. I know that the UK Chancellor has stated today that he understands the pressures people are facing and will continue to listen to people's concerns, as he has done throughout the pandemic, adding that the UK Government was already providing support worth £12 billion this financial year and the next to help families cope. He's already delivered over £407 billion of economic support since the pandemic began, now backed by a further £1 billion package for key sectors to mitigate the impacts of omicron, and is also delivering £4.2 billion of support to help with the cost of living; keeping the energy price cap in place to protect consumers from the global spike in gas prices, or help that; delivering £1,000 tax cut for working families; by cutting the universal credit taper rate, costing £2.2 billion; increasing the national living wage to £9.50 an hour; freezing duty rates on fuel and alcohol to help with the cost of living; and enabling the Welsh Government to launch its household support fund by contributing £25 million towards this from its £0.5 billion fund to help households in need to buy essential items. But regrettably, people in Wales were already particularly exposed. In four months' time, Labour will have been running Wales for a quarter of a century. The December 2018 Joseph Rowntree report on UK poverty stated: of the four countries of the UK, Wales has consistently had the highest poverty rate for the past 20 years. Last November's Joseph Rowntree Foundation poverty in Wales report stated that Wales has the lowest pay for people in every sector from the rest of the UK, and that even before coronavirus, almost a quarter of people in Wales were in poverty. Research carried out for the UK End Child Poverty coalition published last May found that Wales had the worst child poverty rates of all UK nations, and official statistics show that successive Labour Welsh Governments have failed to close the gap between the richest and poorest parts of Wales, and between Wales and the rest of the UK, despite having spent billions entrusted to them to tackle this on top-down programmes that did not do so. Had they done so, of course, they would have disqualified themselves from further funding. Even yesterday, they were talking as if this funding was not only ever intended to be temporary. Despite criticising other bodies that invest temporary funding in ongoing revenue costs, they've done the same. As the UK Chancellor has also said: 'The best way to help people to get on in life, and raise living standards across the UK, is to help people into work and to progress once in work.' But the Welsh Government's ongoing reactionary and regressive rhetoric conceals the fact that the equality and social aspects of cost-of-living pressures are inextricably linked to the economy. The Welsh Government's action plan should not only include steps to help vulnerable households facing higher costs, especially when the energy price cap is lifted, but also detail how it will at last work hand in hand with business to create the conditions for a higher wage, high-skilled economy, and how it will at last develop a systemic, community-led strategy for tackling deprivation and promoting social justice. We've waited too long.
Welsh: Rydym yn falch o gefnogi'r cynnig hwn. Fel y dengys ffigurau heddiw, mae costau bwyd sy'n codi i'r entrychion a'r argyfwng biliau ynni yn codi prisiau i ddefnyddwyr yn gynt nag mewn 30 mlynedd, gyda chwyddiant prisiau defnyddwyr y DU yn 5.4 y cant y llynedd. Wrth gwrs, nid yw hyn wedi'i gyfyngu i'r DU, ac mae chwyddiant wedi codi mewn economïau ym mhob cwr o'r byd; er enghraifft, credaf ei fod yn 6.2 y cant yn yr Unol Daleithiau fis Hydref diwethaf. Fel y dywedodd prif economegydd Banc Lloegr dri mis yn ôl, mae chwyddiant wedi bod yn codi'n gyflym am lawer o 2021 oherwydd yr adferiad economaidd cryf o'r argyfwng coronafeirws, prisiau ynni cynyddol ac aflonyddwch yn y gadwyn gyflenwi fyd-eang. Mae'r rheini ohonom sy'n cofio chwyddiant a'i ganlyniadau yn y 1970au a'r 1980au yn gwybod ei fod yn lladd yr economi a swyddi, gydag effeithiau dinistriol ar gyllidebau aelwydydd, ac yn deall bod yn rhaid mynd i'r afael ag ef, na fydd chwistrelliadau enfawr o hylifedd i'n pweru drwy ddyfroedd geirwon ar gael mwyach, a bod polisi cyllidol tynnach fel arfer yn dilyn, gan gynnwys rhagor o godiadau yng nghyfraddau llog y banc canolog, er y bydd angen ymatebion byd-eang hefyd i bwysau ar gyflenwadau. Er y disgwylir i chwyddiant y DU ostwng yn ei ôl yn ddiweddarach eleni, ni ddisgwylir iddo ostwng i darged Banc Lloegr o 2 y cant tan 2023. Gwn fod Canghellor y DU wedi datgan heddiw ei fod yn deall y pwysau y mae pobl yn ei wynebu ac y bydd yn parhau i wrando ar bryderon pobl, fel y gwnaeth drwy gydol y pandemig, gan ychwanegu bod Llywodraeth y DU eisoes yn darparu cymorth gwerth £12 biliwn y flwyddyn ariannol hon a'r nesaf i helpu teuluoedd i ymdopi. Mae eisoes wedi darparu dros £407 biliwn o gymorth economaidd ers i'r pandemig ddechrau, wedi'i gefnogi gan becyn pellach o £1 biliwn i sectorau allweddol er mwyn lliniaru effeithiau omicron, ac mae hefyd yn darparu £4.2 biliwn o gymorth i helpu gyda chostau byw; cadw'r cap ar brisiau ynni i ddiogelu defnyddwyr rhag y cynnydd byd-eang ym mhrisiau nwy, neu helpu hynny; darparu toriad treth o £1,000 i deuluoedd sy'n gweithio; drwy dorri cyfradd tapr y credyd cynhwysol, sy'n costio £2.2 biliwn; cynyddu'r cyflog byw cenedlaethol i £9.50 yr awr; rhewi cyfraddau tollau ar danwydd ac alcohol i helpu gyda chostau byw; a galluogi Llywodraeth Cymru i lansio ei chronfa cymorth i aelwydydd drwy gyfrannu £25 miliwn tuag at hyn o'i chronfa £0.5 biliwn i helpu aelwydydd mewn angen i brynu eitemau hanfodol. Ond yn anffodus, roedd pobl yng Nghymru eisoes yn arbennig o agored i niwed. Ymhen pedwar mis, bydd Llafur wedi bod yn rhedeg Cymru ers chwarter canrif. Nododd adroddiad Joseph Rowntree ym mis Rhagfyr 2018 ar dlodi yn y DU: o bedair gwlad y DU, Cymru sydd wedi bod â'r gyfradd tlodi uchaf yn gyson dros yr 20 mlynedd diwethaf. Nododd adroddiad Sefydliad Joseph Rowntree yng Nghymru fis Tachwedd diwethaf mai Cymru sydd â'r cyflogau isaf i bobl ym mhob sector o gymharu â gweddill y DU, a hyd yn oed cyn y coronafeirws, roedd bron i chwarter y bobl yng Nghymru'n byw mewn tlodi. Canfu ymchwil a wnaed ar gyfer cynghrair Dileu Tlodi Plant y DU ac a gyhoeddwyd fis Mai diwethaf mai Cymru oedd â'r cyfraddau tlodi plant gwaethaf o holl wledydd y DU, ac mae ystadegau swyddogol yn dangos bod Llywodraethau Llafur Cymru olynol wedi methu cau'r bwlch rhwng y rhannau cyfoethocaf a'r rhannau tlotaf o Gymru, a rhwng Cymru a gweddill y DU, er eu bod wedi gwario biliynau a roddwyd iddynt i fynd i'r afael â hyn ar raglenni o'r brig i lawr na lwyddodd i wneud hynny. Pe baent wedi gwneud hynny, wrth gwrs, byddent wedi anghymhwyso eu hunain rhag gallu cael cyllid pellach. Hyd yn oed ddoe, roeddent yn siarad fel pe na bai'r cyllid hwn wedi'i fwriadu bob amser i fod dros dro. Er eu bod yn beirniadu cyrff eraill sy'n buddsoddi cyllid dros dro mewn costau refeniw parhaus, maent wedi gwneud yr un peth. Fel y dywedodd Canghellor y DU hefyd: 'Y ffordd orau o helpu pobl i gamu ymlaen mewn bywyd, a chodi safonau byw ledled y DU, yw helpu pobl i gael gwaith a chamu ymlaen ar ôl iddynt gael gwaith.' Ond mae rhethreg adweithiol a dirywiol barhaus Llywodraeth Cymru yn cuddio'r ffaith bod cysylltiad anorfod rhwng agweddau cydraddoldeb a chymdeithasol pwysau costau byw a'r economi. Yn ogystal â chynnwys camau i helpu aelwydydd bregus sy'n wynebu costau uwch, yn enwedig pan godir y cap ar brisiau ynni, dylai cynllun gweithredu Llywodraeth Cymru fanylu hefyd ar sut y bydd o'r diwedd yn gweithio law yn llaw â busnes i greu'r amodau ar gyfer economi sgiliau uwch a chyflogau uchel, a sut y bydd o'r diwedd yn datblygu strategaeth systemig a arweinir gan y gymuned ar gyfer mynd i'r afael ag amddifadedd a hyrwyddo cyfiawnder cymdeithasol. Rydym wedi aros yn rhy hir.