English: May I thank the Minister for his statement and welcome the fact that the Bill has been tabled this week, and also declare an interest, of course, as a school governor, because there are responsibilities placed on boards of governors through this Bill, of course? May I also say that I agree that getting a good Act, rather than a swift Bill, is the important thing here, although I do think that it's about time we got to this point after many years of recognising that the current regime possibly wasn't fit for purpose? Plaid Cymru supports the objectives of this Bill as you've outlined them in your statement. The Bill, of course, was in our manifesto, and, of course, it was part of the agreement that we drew up with the Labour Party after the election in May. So, securing new legislation on additional learning needs is a priority of ours, but, of course, not just any old legislation, and we, like all other parties, will be scrutinising the Bill as it travels through this Assembly in order to make sure that we do have robust legislation that will make a real and positive difference to the education and lives of those with additional learning needs. Now, the Bill, of course, places a duty on health bodies, and that has been the cause of some debate in terms of the previous draft Bill and so on, but, in the tabled Bill, you mention a duty to ensure a treatment or service to a child or young person when that is necessary and available, but can you give us some clarity as to whether that will be at the expense of the health service, or the school through the board of governors, or the education authority? Can you expand upon how this question of who pays will be answered in this Bill? Because there is huge pressure on school budgets, as there is across the public sector, and the concern is that this could be the cause of conflict when it comes to service provision. Is there a risk, Minister, in your view, because of the lack of resources, that the threshold for intervention or additional support will be raised continuously in order to avoid expenditure? How does the Bill tackle that risk? What is there contained within the Bill that will guard against that kind of situation arising? Now, the Bill also, of course, creates additional learning needs co-ordinators - quite a responsibility for an individual, perhaps - and that requires a range of skills and relevant experience. You are perhaps going to tell me that that will not be too different to the current SENCOs in terms of some of those responsibilities, but, in section 54 of the Bill as tabled, you say that regulations will be made in order to make it a requirement that these co-ordinators do have designated qualifications or experience or both. Now, those regulations have yet to be drawn up, but do you anticipate a change in terms of those responsibilities as compared to the current SENCO system? Do you believe that we will need a higher level of skill, a higher level of experience, and how will that be provided if it is the case, and how will it be funded? Because teachers are concerned that, as a result of this Bill, there will be a significant burden falling upon them. It's good to see that there are elements that are strengthened in terms of advocacy in the Bill and the right to advice and information, and that's certainly to be welcomed. In terms of Welsh-medium provision, and this is something that was covered in the media last night, I see in the Bill that all reasonable steps should be taken - that's the quote - to ensure additional learning needs provision through the medium of Welsh. Now, everyone accepts, of course, that there is a shortage of practitioners in some areas and that it won't be easily achieved, but can you expand upon your plans to ensure that the appropriate workforce will be in place, and not just in a specific language? We know that educational psychologists are few and far between, as well as a number of other disciplines, perhaps, but, particularly, how can we ensure that there are more Welsh speakers available to secure this provision? Will you perhaps consider, from the point of view of this Bill, that language is a fundamental need on the face of the Bill, and, through that, establish a right to a service or support through the medium of Welsh? It's not just the workforce that's important here in terms of the Welsh language, resources are also an important part of that equation: resource for diagnosis, for example, test material for dyslexia. We know that are deficiencies in terms of Welsh language provision in that area. So, how do you hope that this Bill will assist in resolving some of those challenges? Now, the code of practice that you referred to is going to be quite crucial - almost as crucial as the Bill itself - in terms of the scrutiny process, and I am grateful that you are willing to release a draft of the additional needs code as part of the scrutiny process in February. Now, the aim of the legislation, or one of the aims of the legislation, is to reduce conflict within the process, but it is inevitable that that will arise on occasion, particularly in the early years, and, at the moment, as a fellow Member of mine, Steffan Lewis, has highlighted recently, there is no specialist legal firm specialising in education in Wales, and there are only three educational companies throughout England and Wales, and all of them happen to be in England. Now, getting access to specialist support of that kind is going to be difficult. Whilst the Bill and the new tribunal system, or the proposed system, will reduce the need for specialist independent legal support, what will the Welsh Government do to ensure that children with additional learning needs and their families can have access to the necessary advice that they will need when that problem arises? You've mentioned in response last week to a question on concerns from Diabetes UK and the Royal College of Paediatrics and Child Health on the concerns that children and young people with special healthcare needs have - . What assurance can you give to those with these additional healthcare needs, who perhaps feel that they have been confused or left in limbo, that their needs will also be met under this Bill? And, finally, whilst the provision and responsibilities are clear in this Bill for those children and young people of statutory education age, I'm not sure if it's true to the same extent for those who are of preschool age and older people up to the age of 25, for example, in terms of workplace training, apprenticeships, and so on. It was a concern identified by many in the draft Bill, so can you perhaps expand upon how you have responded to those concerns in this Bill? As I say, we generally do welcome what's contained within the Bill but obviously look forward to scrutinise the issues that I've raised and I'm sure that there will a number of other issues that we will want to raise as we scrutinise this Bill in the Assembly.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad a chroesawu'r ffaith bod y Bil wedi cael ei osod yr wythnos yma, a hefyd datgan diddordeb fel llywodraethwr ysgol, oherwydd mae yna gryn ddyletswyddau yn cael eu gosod ar fyrddau llywodraethwyr, wrth gwrs, yn y Bil yma? A gaf i hefyd ddweud fy mod yn cytuno mai cael Deddf dda, nid Bil cyflym, sydd yn bwysig yn hyn o beth, er, wrth gwrs, ei bod hi'n hen bryd, rwy'n credu, i ni fod wedi cyrraedd y pwynt yma ar ôl blynyddoedd lawer o gydnabod nad yw'r gyfundrefn bresennol efallai ddim yn ffit nac yn addas at y diben? Mae Plaid Cymru yn cefnogi amcanion y Bil yma fel rŷch chi wedi eu hamlinellu yn eich datganiad. Mi oedd y Bil, wrth gwrs, yn ein maniffesto etholiadol ni, ac mi oedd e hefyd yn rhan o'r cytundeb a wnaethom ni gyda Llafur ar ôl yr etholiad ym mis Mai. Felly, mae sicrhau deddfwriaeth newydd ar anghenion dysgu ychwanegol yn flaenoriaeth i ni, ond, wrth gwrs, nid unrhyw ddeddfwriaeth, ac mi fyddwn ni, fel pob plaid arall, yn craffu ar y Bil ar ei daith drwy'r Cynulliad yma er mwyn sicrhau bod gennym ni yn y pen draw ddeddfwriaeth gref a phwrpasol a fydd yn gwneud gwahaniaeth real a phositif i addysg a bywydau rhai ag anghenion dysgu ychwanegol. Nawr, mae'r Bil, wrth gwrs, yn rhoi dyletswydd ar gyrff iechyd, ac mae hynny wedi bod yn destun trafodaethau o safbwynt y Bil drafft blaenorol ac yn y blaen, ond, yn y Bil sydd wedi'i osod, rŷch chi'n sôn am ddyletswydd i orfod sicrhau triniaeth neu wasanaeth i blentyn neu berson ifanc pan fo hwnnw'n angenrheidiol ac ar gael, ond a allwch chi roi eglurder i ni a fydd hynny ar gost y gwasanaeth iechyd, neu'r ysgol drwy'r bwrdd llywodraethwyr, neu'r awdurdod addysg? A allwch chi ymhelaethu ynglŷn â sut fydd y cwestiwn yma o pwy sy'n talu yn cael ei ateb o dan y Bil? Achos mae yna bwysau mawr ar gyllidebau ysgolion, fel sydd yna ar draws y sector gyhoeddus, a'r gofid yw y gallai hwn fod yn destun anghydfod pan fo'n dod i ddarparu gwasanaethau. Ac a oes yna risg, Weinidog, yn eich barn chi, oherwydd y diffyg adnoddau sydd yna, y bydd y trothwy ar gyfer ymyrraeth neu gefnogaeth ychwanegol yn codi'n uwch ac yn uwch er mwyn osgoi gwariant? Sut y mae'r Bil yn taclo'r risg yna? Hynny yw, beth sydd yna yn y Bil fydd yn gwarchod yn erbyn y risg honno? Nawr, mae'r Bil hefyd, wrth gwrs, yn creu swyddogion cydlynu anghenion dysgu ychwanegol - cryn gyfrifoldeb i un person, o bosib - a hynny'n gofyn am ystod o sgiliau a phrofiadau perthnasol. Ac rŷch chi, o bosib, yn mynd i ddweud wrthyf i na fydd hynny yn wahanol iawn i'r SENCOs presennol o ran rhai o'r dyletswyddau hynny, ond, yn adran 54 yn y Bil sydd wedi ei osod, rŷch chi'n dweud y bydd rheoliadau'n cael eu creu i'w gwneud hi'n ofynnol fod gan y cydlynyddion yma gymwysterau rhagnodedig neu brofiad rhagnodedig neu'r ddau. Nid yw'r rheoliadau hynny, wrth gwrs, wedi cael eu llunio ar hyn o bryd, ond a ydych chi'n rhagweld newid o safbwynt y cyfrifoldebau hynny o'u cymharu â'r SENCOs presennol? A ydych chi'n credu y bydd angen lefel uwch o sgiliau, lefel uwch o brofiad? Sut y bydd hynny'n cael ei ddarparu, os felly, a sut y bydd hynny'n cael ei ariannu? Oherwydd mae athrawon yn poeni, yn sgil y Bil yma, wrth gwrs, y bydd baich ychwanegol sylweddol yn cwympo ar eu hysgwyddau nhw. Mae'n dda gweld bod yna elfennau wedi eu cryfhau o ran eiriolaeth yn y Bil, a hefyd yr hawl i gyngor a mynediad at wybodaeth; mae hynny'n sicr i'w groesawu. O safbwynt darpariaeth drwy gyfrwng y Gymraeg, ac mae hyn yn rhywbeth a oedd wedi cael sylw yn y cyfryngau neithiwr, rydw i'n gweld yn y Bil y dylid bod yn cymryd pob cam rhesymol - dyna'r dyfyniad - i sicrhau darpariaeth dysgu ychwanegol trwy'r Gymraeg. Nawr, mae pawb yn derbyn, wrth gwrs, fod prinder ymarferwyr mewn rhai meysydd ac na fydd hi'n hawdd cyflawni hynny, ond a allwch chi ymhelaethu ar eich cynlluniau chi i sicrhau y bydd y gweithlu addas yn ei le, ac nid dim ond mewn iaith benodol? Rydym ni'n gwybod bod seicolegwyr addysgiadol, ac yn y blaen, yn frid prin iawn, ynghyd, efallai, â nifer o ddisgyblaethau eraill, ond, yn arbennig, felly, hefyd, sut y gallwn ni sicrhau bod mwy o siaradwyr Cymraeg ar gael i sicrhau'r ddarpariaeth yma? A wnewch chi, efallai, ystyried, o safbwynt y Bil, fod iaith yn angen fel egwyddor sylfaenol ar wyneb y Bil, a, thrwy hynny, sefydlu'r hawl i ddewis a derbyn darpariaeth neu wasanaeth cefnogol drwy gyfrwng y Gymraeg? Ac, wrth gwrs, nid dim ond y gweithlu sy'n bwysig fan hyn, o safbwynt yr iaith. Hynny yw, mae adnoddau hefyd yn rhan bwysig o'r hafaliad yna: adnoddau i gael diagnosis, er enghraifft, deunydd prawf ar gyfer dyslecsia, ac yn y blaen. Rydym ni'n gwybod bod yna ddiffygion o safbwynt y Gymraeg yn hynny o beth. Felly, sut ŷch chi'n gobeithio y bydd y Bil yma yn cynorthwyo i ddatrys rhai o'r heriau yna? Nawr, mae'r cod ymarfer, wrth gwrs, rŷch chi'n cyfeirio ato fe yn mynd i fod yn gwbl allweddol - bron yr un mor allweddol â'r Bil ei hunan - o safbwynt y broses craffu, ac rydw i'n ddiolchgar eich bod chi'n barod i ryddhau drafft o hwnnw i fod yn rhan o'r broses graffu honno ym mis Chwefror. Nawr, nod y ddeddfwriaeth, wrth gwrs, neu un o nodau'r ddeddfwriaeth, yw lleihau anghydfod o fewn y broses, ond mae'n anochel, am wn i, y bydd hynny'n digwydd ar achlysur, ac yn enwedig, efallai, yn y blynyddoedd cyntaf. Nawr, ar hyn o bryd, fel y mae cyd-Aelod i fi, Steffan Lewis, wedi ei amlygu yn ddiweddar, nid oes cwmni cyfreithiol sy'n arbenigo mewn addysg yng Nghymru ar hyn o bryd, a dim ond tri darparwr cymorth cyfreithiol addysg sydd yna ar draws Cymru a Lloegr, a'r tri yn digwydd bod yn Lloegr. Mae cael mynediad at gefnogaeth arbenigol o'r math yna, beth bynnag, am fod yn anodd. Nawr, tra bydd y Bil a'r system tribiwnlys newydd arfaethedig yn lleihau, gobeithio, yr angen am gefnogaeth gyfreithiol arbenigol annibynnol, beth fydd Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau bod plant ag anghenion dysgu ychwanegol, a'u teuluoedd, yn cael mynediad i'r cyngor angenrheidiol fydd ei angen arnyn nhw pan fydd hi'n angenrheidiol? Nawr, rŷch chi wedi crybwyll mewn ateb yr wythnos diwethaf i gwestiwn ynglŷn â chonsýrn gan Diabetes UK a'r Coleg Brenhinol Paediatreg ac Iechyd Plant ynglŷn â'r gofidiau sydd gan blant a phobl ifanc ag anghenion gofal iechyd penodol - . Pa sicrwydd y gallwch chi ei roi i'r rhai ag anghenion gofal iechyd yma, sydd efallai'n teimlo eu bod nhw wedi'u drysu neu mewn ychydig o 'limbo', y bydd eu hanghenion nhw yn cael eu diwallu o dan y Bil yma? Ac, yn olaf, tra bod darpariaeth a dyletswyddau clir yn y Bil yma i blant a phobl ifanc sydd mewn oed addysg statudol, nid wyf yn siŵr os yw hynny'n wir, i'r un graddau, beth bynnag, i'r rhai sydd o oed cyn ysgol a'r rhai hŷn i fyny at 25, er enghraifft, o ran hyfforddiant yn y gweithle, prentisiaethau, ac yn y blaen. Nawr, mi oedd e yn bryder a gafodd ei adnabod gan nifer yn y Bil drafft. A allwch chi ymhelaethu efallai ynglŷn â sut yr ydych chi wedi ymateb i hynny yn y Bil yma? Fel rwyf i'n ei ddweud, rydym yn gyffredinol yn croesawu'r hyn sydd yn y Bil ond, yn amlwg, yn edrych ymlaen at graffu ar y materion rwyf i wedi eu codi, ac rwyf i'n siŵr y bydd yna nifer o faterion eraill y byddwn ni am eu codi yng nghwrs taith y Bil yma drwy'r Cynulliad.