English: Thank you very much, acting Presiding Officer. I should say at the beginning that Dawn Bowden has asked to take a minute of my time, and I've agreed to that. I wrote in the Western Mail this morning that one of the certainties of political life in Wales is the launch of a Valleys programme by an incoming Government or administration, and in saying that I should also, of course, declare my own interest in that in that I was a Minister who launched such a programme four years ago. In doing so, I followed a line of Ministers, which was probably led by Cledwyn Hughes back in 1966 when he established the derelict land unit of the old Welsh Office. I can see at least one of our Members remembers that incident back in the 1960s. I don't want to fall into the trap of spending time attacking your predecessors, especially when they're not there to defend themselves, but I think since then we've seen a succession of Ministers launching programmes in the Valleys in order to address the obvious problems faced by communities there. Some of those programmes have been principled attempts to actually create change, and others have been more a PR exercise to obviate the need for fundamental change. I certainly hoped when we launched the Valleys taskforce some years ago that that would be one of those principled efforts to make real change, fundamental change to our futures. The Minister responding to the debate this afternoon was a part of that, and I felt we worked well together. He will use this opportunity to tell us whether that is true or not, no doubt, but I felt we worked well together. But he will also recollect the fundamental flaws that we needed to overcome. As a Minister back in 2016, I had a tiny budget, a small group of civil servants and no opportunity to run or lead programmes. He will remember that I had to go to speak to him and his officials to seek his support and his budgets in order to lead any economic change and, in the same way, I had to go to another Minister and other Ministers to try to persuade them to use their budgets and their officials to provide resources for other parts of the programme. It was disjointed at best and flawed at worst. It'll be for others to determine how well we did, and I won't seek to take part in that vanity this afternoon.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd dros dro. Dylwn ddweud ar y dechrau fod Dawn Bowden wedi gofyn am gael munud o fy amser, ac rwyf wedi cytuno i hynny. Ysgrifennais yn y Western Mail y bore yma mai un o'r pethau sy'n sicr am fywyd gwleidyddol yng Nghymru yw lansio rhaglen ar gyfer y Cymoedd gan Lywodraeth neu weinyddiaeth newydd, ac wrth ddweud hynny, dylwn innau hefyd, wrth gwrs, ddatgan fy muddiant fy hun yn hynny gan fy mod yn Weinidog a lansiodd raglen o'r fath bedair blynedd yn ôl. Wrth wneud hynny, dilynais res o Weinidogion, wedi'u harwain yn ôl pob tebyg gan Cledwyn Hughes yn ôl yn 1966 pan sefydlodd uned tir diffaith yr hen Swyddfa Gymreig. Gallaf weld bod o leiaf un o'n Haelodau'n cofio'r digwyddiad hwnnw yn ôl yn y 1960au. Nid wyf am syrthio i'r fagl o dreulio amser yn ymosod ar eich rhagflaenwyr, yn enwedig pan nad ydynt yno i amddiffyn eu hunain, ond rwy'n credu ers hynny ein bod wedi gweld cyfres o Weinidogion yn lansio rhaglenni yn y Cymoedd er mwyn mynd i'r afael â'r problemau amlwg a wynebir gan gymunedau yno. Mae rhai o'r rhaglenni hynny wedi bod yn ymdrechion egwyddorol i greu newid go iawn, ac mae eraill wedi bod yn fwy o ymarferion cysylltiadau cyhoeddus i osgoi'r angen am newid sylfaenol. Roeddwn yn sicr yn gobeithio pan lansiwyd tasglu'r Cymoedd gennym rai blynyddoedd yn ôl y byddai hwnnw'n un o'r ymdrechion egwyddorol hynny i sicrhau newid gwirioneddol, newid sylfaenol i'n dyfodol. Roedd y Gweinidog a ymatebodd i'r ddadl y prynhawn yma yn rhan ohono, ac roeddwn yn teimlo ein bod wedi gweithio'n dda gyda'n gilydd. Bydd yn defnyddio'r cyfle hwn i ddweud wrthym a yw hynny'n wir ai peidio, mae'n siŵr, ond roeddwn yn teimlo ein bod wedi gweithio'n dda gyda'n gilydd. Ond bydd hefyd yn cofio'r diffygion sylfaenol roedd angen inni eu goresgyn. Fel Gweinidog yn ôl yn 2016, roedd gennyf gyllideb fach iawn, grŵp bach o weision sifil a dim cyfle i redeg nac arwain rhaglenni. Fe fydd yn cofio imi orfod mynd i siarad gydag ef a'i swyddogion i ofyn am ei gymorth a'i gyllidebau er mwyn arwain unrhyw newid economaidd ac yn yr un modd, bu'n rhaid imi fynd at Weinidog arall a Gweinidogion eraill i geisio eu perswadio i ddefnyddio'u cyllidebau a'u swyddogion i ddarparu adnoddau ar gyfer rhannau eraill o'r rhaglen. Roedd yn ddatgymalog ar y gorau ac yn ddiffygiol ar y gwaethaf. Mater i eraill fydd penderfynu pa mor dda y gwnaethom, ac nid wyf am gymryd rhan mewn gwagymffrost felly y prynhawn yma.