English: So, may I thank Jayne for that address? May I also thank her for her support for the arts and the importance of the arts in the political life of Wales throughout her period as an Assembly Member? I'd also like to thank her for referring to the range of activities happening around Newport, and I've been pleased to have the opportunity to join her in visiting some of the centres that she made mention of, and I do acknowledge the importance of Newport and the activities happening there. But the commitment I'd like to make to her in responding to this debate is that I agree entirely with her that we have discovered a new way of working and a new way of understanding the purpose of the arts in our society - something that we cannot afford to forget. That's why it's been so important for me to see the great response there has been to the cultural recovery fund, as I mentioned earlier this afternoon, and to the additional package of support through the arts resilience fund, which has actually run out of funding and we are seeking additional funds in order to ensure that we can continue to respond to the applications that we receive. The Welsh Government will continue to support the sector to reopen by using the arts as a key to come out of lockdown, because the awareness raised through the arts has proved to be crucial to people during this period of crisis. And although our theatres and concert halls have been closed, people have discovered new and different means of communicating through the arts. And when the public health situation allows, I am sure that these new approaches will continue to be adopted as well as the traditional methods that haven't been possible during this period. Our programme of test events that we put forward as a Government were postponed in September, but the plan is still in place. It is a clear plan to reopen, and we will develop that learning from the clear efforts that are being made on a voluntary basis in our communities. I'm grateful for the collaboration that there's been between the health department within the Welsh Government and the arts council on social prescribing, I'm also grateful for all of the innovative work that Jayne referred to, which includes all of those companies and organisations that she mentioned: Heart of Cardiff from the Sherman Theatre; the National Dance Company Wales and the Dance for Parkinson's sessions, which have been held online and on Zoom, of course; and the work of Cwmni Theatr Arad Coch in engaging with schools using digital resources during lockdown. And the Celf ar y Cyd project has been very impressive for me. It's a project between the arts council and the National Museum Wales, with Welsh Government support, in order that people see the arts in our hospitals and that that becomes part of the role that the arts can play in health. Another further success I should refer to before I conclude my response is Swansea Bay's digital storytelling project, which is now being rolled out across other NHS boards in Wales. This project allows those who are unwell to create a digital patient story as part of the health board's commitment to listen and to learn from their experiences. And these new ways of working will remain with us for the future. So, thank you for all the good work done by the arts council in collaborating, as Jayne said, and working with the health service, and that collaboration between health and the arts. And the Welsh Government is committed to continuing with this work, not as long as necessary so that we come out of this crisis, but as a practical way of operating from here on in. Because of my background, I have been arguing over the years that there is a particular role for the arts, and it could be difficult. People would say, 'Well, what can the arts deliver?' Nobody is saying that today. So, thank you to Jayne for putting all of this on the Record this afternoon. Thank you to Members for the debate that we had earlier this afternoon. And taking nothing away from what I have said already, I have to say one further thing: not only am I Minister for the arts but I am also Minister for sport, so may I wish Gareth Bale and the rest of the team the best of luck this evening? Thank you very much.
Welsh: Felly, gaf i ddiolch i Jayne am ei haraith? Gaf i ddiolch hefyd am ei chefnogaeth i gelf ac i bwysigrwydd y celfyddydau ym mywyd gwleidyddol Cymru ar hyd ei chyfnod fel Aelod Cynulliad? Diolch iddi hefyd am gyfeirio at yr holl weithgaredd sydd yn digwydd yng Nghasnewydd. Dwi wedi bod yn falch o'r cyfle i fod yn ei chwmni hi yn ymweld â rhai o'r canolfannau yma a oedd hi'n cyfeirio atyn nhw. Dwi'n cydnabod mor bwysig mae swyddogaeth Casnewydd a'r gweithgaredd sydd yn digwydd yno. Ond beth garwn i ddweud fel ymrwymiad iddi wrth ymateb i'r ddadl fer ydy fy mod i'n cytuno'n llwyr â hi ein bod ni wedi darganfod ffordd newydd o weithio, a ffordd newydd o ddeall beth yw diben celfyddyd yn y gymdeithas - ffordd na allwn ni ddim fforddio ei anghofio. Dyna pam bod hi wedi bod mor bwysig i mi weld gymaint o ymateb sydd wedi bod i'r gronfa adferiad diwylliannol, fel dywedais i'n gynharach heddiw yma, ac i'r pecyn ychwanegol drwy gronfa gwytnwch y celfyddydau, sydd ar hyn o bryd yn parhau - wel, sydd ar hyn o bryd wedi rhedeg mas, a dweud y gwir, ac rydym ni'n chwilio am gyllid ychwanegol i sicrhau ein bod ni'n dal i allu cefnogi'r ceisiadau rydym ni'n eu derbyn. Mae Llywodraeth Cymru'n mynd i barhau i gefnogi'r sector i ailagor drwy ddefnyddio celf fel allwedd i ddod mas o'r cyfnod clo, oherwydd mae'r ymwybyddiaeth sy'n dod drwy gelfyddyd wedi ei brofi i fod yn hanfodol i bobl yn yr argyfwng hwn. Ac er bod ein theatrau a'n neuaddau cyngerdd ni wedi bod ar gau, mae pobl wedi darganfod o'r newydd ddulliau eraill o gyfathrebu celf. A phan fydd y sefyllfa iechyd cyhoeddus yn caniatáu, rwy'n sicr y bydd y dulliau yma'n parhau i gael eu defnyddio, yn ogystal â'r dulliau traddodiadol sydd ddim wedi bod yn bosib yn y cyfwng yma. Mi gafodd ein rhaglen ni fel Llywodraeth o ddigwyddiadau profi ei ohirio ym mis Medi, ond mae'r cynllun yna o hyd, cynllun clir o ail-agor, ac mi fyddwn ni'n datblygu'r cynllun yna gan ddysgu oddi wrth yr ymdrechion amlwg sydd yn digwydd yn y gymuned yn wirfoddol yn barod. Dwi'n ddiolchgar am y cydweithio sydd wedi bod rhwng adran iechyd Llywodraeth Cymru a chyngor y celfyddydau ynglŷn â phresgripsiynau cymdeithasol. Dwi'n ddiolchgar hefyd am yr holl waith arloesol y cyfeiriodd Jayne ato sydd yn cynnwys yr holl gwmnïau y gwnaeth hi eu henwi - Theatr y Sherman, y gyfres sain Heart of Cardiff; Cwmni Dawns Cenedlaethol Cymru ar y cyd gyda English National Ballet; sesiynau Dance for Parkinson's ar-lein ac ar Zoom; a chysylltiad Cwmni Theatr Arad Goch gydag ysgolion yn dal i ddefnyddio adnoddau digidol yn ystod y cyfnod clo. Ac mae prosiect Celf ar y Cyd wedi bod yn un trawiadol iawn i mi, rhwng cyngor y celfyddydau a'r amgueddfa genedlaethol, gyda'n cefnogaeth ni fel Llywodraeth i sicrhau bod pobl yn gweld celf yn yr ysbytai, a bod gweld celf yn yr ysbytai o'r newydd yn dod yn rhan o'r arwydd o rôl celf mewn iechyd. Un llwyddiant mawr arall y gwnaf i ei enwi cyn darfod yr ymateb yma ydy adrodd storïau digidol Bae Abertawe, sydd yn cael ei gyflwyno bellach ar draws byrddau eraill y gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru. Mae'r prosiect yma'n caniatáu i'r rhai hynny sydd yn wael greu stori glaf ddigidol, fel rhan o ymrwymiad y bwrdd iechyd i wrando ar a dysgu o'u profiadau nhw. Mae'r dulliau newydd yma o weithio'n mynd i barhau gyda ni ar gyfer y dyfodol. Felly, diolch am yr holl waith da y mae cyngor y celfyddydau wedi ei wneud, yn cydweithio, fel y dywedodd Jayne, efo adnoddau celfyddydol ar-lein, y gofal iechyd ar draws y gwasanaeth iechyd gwladol yn cydweithio gyda chelf. Mae Llywodraeth Cymru'n ymrwymo i barhau gyda'r gwaith yma, nid cyhyd ag y bod angen i ddod allan o'r argyfwng yma, ond fel ffordd ymarferol o weithredu o hyn ymlaen. Oherwydd fy nghefndir yn y gorffennol, dwi wedi bod yn ceisio dadlau dros y blynyddoedd bod yna rôl arbennig i gelfyddyd, ac roedd hi'n dalcen caled weithiau. Roedd pobl yn dweud, 'Wel, beth gall y celfyddydau ei gyflawni?' Does neb yn dweud hynny heddiw. Felly diolch i Jayne am roi'r cyfan yma ar y Record. Diolch i'r Aelodau am y drafodaeth arall y cawson ni'n gynharach y prynhawn yma, a heb dynnu, wrth gwrs, oddi wrth beth rydw i wedi ei ddweud yn barod, mae'n rhaid i mi ddweud un peth: nid yn unig ydw i'n Weinidog celfyddyd, ond dwi'n Weinidog chwaraeon, ac felly gaf i ddymuno pob hwyl i Gareth Bale a gweddill y tîm heno? Diolch yn fawr.