English: Thanks to the Minister for today's statement. I think we all accept here that there is a big problem of plastic entering the sea, which volunteers who clean up our beaches have been aware of for some time. And now it's become a major national talking point, partly because of the tv programme that you mentioned - the Blue Planet tv series - which demonstrates that, even in today's multi-channel era, a tv programme can still have a major effect in raising public consciousness, although I also appreciate what you state - that the Welsh Government had already commissioned your report prior to the tv programme. The question, as ever, is how best to tackle this problem of plastic, and it's good that there are some very specific ideas that we are discussing here today. Wales as a Refill nation, is a good objective, but, of course, we have to look at the practicalities. One practical suggestion that seems to be arising is that we move towards a greater provision of public drinking fountains. The proposal seems to me a little bit similar to another idea that we've sometimes discussed here of keeping open more public toilets, which we were discussing at some length during the public health Bill debates last year. The problem may come down largely to cost, because we used to have more public fountains. We used to have a lot more public toilets, but many have fallen into disuse due to the cost of providing them. We know that there is a large ongoing cost to councils of providing these kinds of facilities, so, with the provision of public fountains, would the Welsh Government be providing ongoing funding to councils to help with this kind of service? A related issue is that fountains would need to be well maintained so that there is a public perception that the fountains are clean and hygienic, otherwise many people simply won't use them. Now, we could, alternatively, have businesses providing water dispensers in their premises. Again, this is kind of connected to the discussions about public toilets, because we have had schemes where pubs and cafes have been given financial assistance for signing up to have registered public toilets - in other words, for allowing people to come in and use the facility even if they aren't buying any food or drink. So, I wonder if this kind of scheme could also be extended to water dispensers and if that's the kind of scheme that may be under consideration as you go forward with your plans for the Refill nation. You also mention other aspects, such as food packaging, which is another big issue, and I tend to agree with Simon Thomas: lots of people do talk about this, and why do supermarkets put so much packaging around stuff? People don't really want all of the packaging. It takes time to rip it all off and sometimes you end up cutting your hand open. I have similar problems with sachets as David Melding seems to have. Now, most towns have something of a waste issue around late-night fast-food outlets and the associated discarded containers. Well, if we used trading standards rules, we could enforce the use of biodegradable containers, which would be better, so I think the move to biodegradable packaging is a good idea. But one thing I do wonder whether you would take up is wet wipes, because there is recent evidence that some 93 per cent of fatbergs blocking up the sewage system come from wet wipes being flushed down the toilet. A big problem is that many wet wipes are labelled as flushable. Well, they may flush down the toilet, but many do actually block the sewage pipes, so that is misleading the people who buy these products. So, I wonder if we could do something and use Trading Standards to alter the labelling of bogus so-called flushable wet wipes. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am y datganiad heddiw. Credaf ein bod i gyd yn derbyn bod problem fawr ynghylch plastig yn mynd i'r môr, problem y bu gwirfoddolwyr sy'n glanhau ein traethau yn ymwybodol ohoni ers peth amser. A bellach mae'n bwynt trafod cenedlaethol mawr iawn, yn rhannol oherwydd y rhaglen deledu a grybwyllwyd gennych - y gyfres deledu Blue Planet - sy'n dangos, hyd yn oed yn yr oes aml-sianel sydd ohoni, ei bod hi'n bosib i raglen deledu gael effaith fawr drwy godi ymwybyddiaeth y cyhoedd, er, fy mod yn gwerthfawrogi hefyd yr hyn a ddywedwch chi - fod Llywodraeth Cymru wedi comisiynu eich adroddiad cyn i'r rhaglen deledu gael ei darlledu. Y cwestiwn, fel arfer, yw beth yw'r ffordd orau i fynd i'r afael â'r broblem a achosir gan blastig, ac mae'n dda o beth fod rhai syniadau penodol iawn yn cael eu trafod yma heddiw. Mae cael Cymru yn genedl ail-lenwi, yn nod da, ond, wrth gwrs, mae'n rhaid inni edrych ar yr hyn sy'n ymarferol. Un awgrym ymarferol sy'n datblygu yw ein bod yn ystyried darparu mwy o ffynhonnau dŵr yfed cyhoeddus. Mae'r cynnig yn ymddangos i mi yn debyg i syniad arall yr ydym ni wedi ei drafod yma'n achlysurol sef y syniad o gadw mwy o doiledau cyhoeddus yn agored, syniad y buom yn ei drafod yn helaeth yn ystod dadleuon Bil iechyd y cyhoedd y llynedd. Efallai mai'r broblem, i raddau helaeth yw cost, oherwydd roedd gennym ni fwy o ffynhonnau cyhoeddus ar un adeg. Roedd gennym ni lawer mwy o doiledau cyhoeddus, ond ni ddefnyddir llawer bellach oherwydd y gost o'u cynnal. Gwyddom ei bod hi'n gostus iawn i gynghorau ddarparu'r mathau hyn o gyfleusterau, felly, o ran darparu ffynhonnau cyhoeddus, a fyddai Llywodraeth Cymru yn darparu cyllid parhaus i gynghorau i helpu gyda'r math hwn o wasanaeth? Mater sy'n gysylltiedig â hyn yw y byddai angen i ffynhonnau gael eu cynnal a'u cadw'n dda er mwyn i'r cyhoedd weld eu bod yn ffynhonnau glanwaith a hylan neu fel arall ni fyddai neb yn eu defnyddio. Ar y llaw arall gallai busnesau ddarparu peiriannau dŵr yn eu hadeiladau. Unwaith eto, mae hyn yn gysylltiedig i raddau â'r trafodaethau ynghylch toiledau cyhoeddus, oherwydd cafwyd cynlluniau ble rhoddwyd cymorth ariannol i dafarndai a chaffis i ddarparu toiledau cyhoeddus cofrestredig - mewn geiriau eraill, i ganiatáu pobl i ddod i mewn a defnyddio'r cyfleusterau hyd yn oed os nad oeddynt yn prynu unrhyw fwyd neu ddiod. Felly, tybed a ellid gwneud rhywbeth tebyg gyda pheiriannau cyflenwi dŵr a tybed ai dyma'r math o gynllun y byddech yn ei ystyried wrth i chi ddatblygu'ch cynlluniau ar gyfer y Genedl Ail-lenwi. Rydych hefyd yn sôn am agweddau eraill, megis deunydd pacio bwyd, sy'n fater pwysig arall, ac rwy'n tueddu i gytuno â Simon Thomas: mae llawer o bobl yn siarad am hyn, a pham mae archfarchnadoedd yn rhoi cymaint o ddeunydd pacio o amgylch pethau? 'Dyw pobl mewn gwirionedd ddim eisiau'r holl becynnu. Mae'n cymryd amser i'w rwygo, ac weithiau gallwch dorri'ch llaw. Rwy'n cael problemau tebyg gyda chodennau bychain ag y mae David Melding yn tueddu i'w cael. Nawr, mae gan y rhan fwyaf o drefi broblemau yn ymwneud â gwastraff o amgylch siopau bwyd cyflym gyda'r nos a'r cynwysyddion a deflir o'r neilltu. Wel, pe baem yn defnyddio rheolau safonau masnachu, fe allem ni orfodi busnesau i ddefnyddio cynwysyddion pydradwy, a fyddai'n well, felly credaf fod ffafrio deunydd pacio pydradwy yn syniad da. Ond tybed a fyddech chi'n ystyried hancesi gwlyb, oherwydd mae tystiolaeth ddiweddar yn honni fod 93 y cant o dalpiau saim sy'n blocio'r systemau trin carthion yn cael eu hachosi gan hancesi gwlyb sy'n cael eu golchi i lawr y tŷ bach. Y broblem fawr yw bod llawer o labeli hancesi gwlyb yn honni eu bod yn addas i'w taflu i'r tŷ bach. Wel efallai eu bod yn cael eu golchi i lawr y tŷ bach yn iawn, ond mewn gwirionedd mae llawer ohonynt yn rhwystro'r pibellau carthion, felly mae'r rhai sy'n prynu'r cynhyrchion hyn yn cael eu camarwain. Felly, tybed allwn ni wneud rhywbeth a defnyddio Safonau Masnach i newid y ffordd y mae'r hancesi gwlyb ffug hyn yr honnir eu bod yn addas i'w taflu i'r tŷ bach yn cael eu labelu. Diolch yn fawr.