English: As a farmer's daughter, Minister, I've seen first-hand the devastating impact that bovine TB has had on farmers and our rural communities, and I have to agree with Llyr; it literally feels like groundhog day to me in this Senedd. I stood here responding to a very similar statement back in 2003, hearing very, very similar arguments, and yet I stand here today and I've noted that hardly anything has changed, Minister. It's just not good enough. There has been no substantial progress made at all, and Wales is crying out for a proper solution to bovine TB. It baffles me, this Government's inherent lack of understanding of our rural communities and what they need. You can use the stats, as we've said today, to back up either side of the argument today, but what faces us all is that there's still a very real problem when it comes to bovine TB. Eleven thousand cattle are being slaughtered per annum for TB control. This is clearly not sustainable, that cattle are slaughtered in these numbers year on year. Vaccinations for badgers, which you seem to think is an answer to this, is too open to supply issue problems and high costs, and doesn't actually, as my colleague Sam Kurtz said earlier, cure the animal of the disease. It isn't a silver bullet, and there's obviously a whole host of things that need to be done collectively in order to tackle bovine TB, as you outlined earlier. There has been talk of a vaccine for cattle for nearly 30 years now, Minister. I'm very, very pleased to hear you say that progress is finally being made and we seem to be getting somewhere on that, but you said, and I quote, 'I think we'll have it in the future.' 'I think we'll have it' - so, there's no concrete timeline at all. I just wonder if you could give us something a bit more substantial on that, because it is exciting, because that would, I think, make a real difference. Across the border in England they've been piloting culling badgers recently in certain areas, with a 66 per cent reduction in TB in Gloucestershire; a 37 per cent reduction in TB in Somerset. The First Minister's ruled out culling whilst he's in charge, apparently, but the results are there, Minister. It's working. We have talked and talked and talked, have consulted, consulted, consulted in this Chamber, Minister, but Wales needs hard action. Surely, looking at the results across the border, culling has to form part of the solution now, as we cannot leave the wildlife reservoir unaddressed any longer.
Welsh: Yn ferch i ffermwr, Gweinidog, rwyf i wedi gweld effaith ddinistriol TB Buchol ar ffermwyr a'n cymunedau gwledig ni â'm llygaid fy hun, ac mae'n rhaid i mi gytuno â Llŷr; mae hi'n llythrennol yn teimlo fel ein bod ni'n troi yn yr unfan yn y Senedd hon yn hyn o beth. Roeddwn i'n sefyll yma yn ymateb i ddatganiad tebyg iawn yn ôl yn 2003, gan glywed dadleuon tebyg iawn, iawn, ac eto rwy'n sefyll yma heddiw ac rwy'n nodi nad oes fawr ddim wedi newid, Gweinidog. Nid yw hyn yn ddigon da. Nid oes unrhyw gynnydd o sylwedd wedi bod o gwbl, ac mae Cymru yn crefu am ateb cymwys i TB buchol. Mae'r diffyg dealltwriaeth sy'n gynhenid yn y Llywodraeth hon o ran ein cymunedau gwledig ni a'r hyn sydd ei angen arnyn nhw yn peri dryswch i mi. Fe allwch chi ddefnyddio ystadegau, fel gwnaethom ni heddiw, i gefnogi'r naill ochr neu'r llall i ddadl heddiw, ond yr hyn sy'n ein hwynebu ni i gyd yw bod problem wirioneddol yn parhau o ran TB buchol. Caiff 11 mil o wartheg eu lladd bob blwyddyn i reoli TB. Mae hi'n amlwg nad yw hyn yn gynaliadwy, sef bod gwartheg yn cael eu lladd yn y niferoedd hyn o flwyddyn i flwyddyn. Mae brechiadau ar gyfer moch daear, yr ydych chi o'r farn eu bod nhw'n ddatrysiad i hyn, yn rhy agored i broblemau cyflenwad a chostau uchel, ac mewn gwirionedd, fel dywedodd fy nghyd-Aelod Sam Kurtz yn gynharach, nid yw'n gwella'r anifail o'r haint. Nid yw'n ateb hud a lledrith i bopeth, ac mae hi'n amlwg bod llu o bethau y mae angen eu gwneud ar y cyd i fynd i'r afael â TB buchol, fel yr amlinellwyd gennych chi'n gynharach. Mae yna sôn wedi bod am frechlyn i wartheg ers bron i 30 mlynedd erbyn hyn, Gweinidog. Rwy'n falch tu hwnt o'ch clywed chi'n dweud bod cynnydd yn cael ei wneud o'r diwedd ac mae hi'n ymddangos ein bod ni'n gweld cynnydd yn hyn o beth, ond roeddech chi'n dweud, ac rwy'n dyfynnu, 'Rwy'n credu y byddwn ni'n ei weld yn y dyfodol.' 'Rwy'n credu y byddwn ni'n ei weld' - felly, nid oes yna ddyddiad pendant o gwbl. Rwy'n meddwl tybed a fyddech chi'n cynnig rhywbeth ychydig yn fwy sylweddol i ni yn hynny o beth, oherwydd mae'n beth cyffrous, oherwydd fe fyddai hynny, rwy'n credu, yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol. Dros y ffin yn Lloegr maen nhw wedi bod yn treialu difa moch daear mewn rhai ardaloedd yn ddiweddar, gyda gostyngiad o 66 y cant mewn TB yn Swydd Gaerloyw a gostyngiad o 37 y cant mewn TB yng Ngwlad yr Haf. Mae'r Prif Weinidog wedi diystyru difa tra bydd ef wrth y llyw, mae'n debyg, ond mae'r canlyniadau yno, Gweinidog. Mae hynny'n gweithio. Rydym ni wedi siarad a siarad, wedi ymgynghori, ymgynghori, ymgynghori yn y Siambr hon, Gweinidog, ond mae angen gweithredu pendant ar Gymru. Yn sicr iawn, mae'n rhaid i ddifa fod yn rhan o'r ateb nawr, gan na allwn ni anwybyddu'r gronfa ym mywyd gwyllt ddim mwy.