English: Thank you very much, Llywydd, and I thank the Conservatives for bringing this subject before us today. I'm not sure about the motion in its entirety. We'll come to that in due course, but in terms of the central point, what we have in clauses 1 and 2 in the motion, yes, it is World Stroke Day on Saturday 29 October, and it's important to take every possible opportunity to remind ourselves of the impact that strokes have within our families, within our communities, and what we can do and what the Government can do to ensure that our response is as strong and as effective as it can be. Clause 2, of course, we recognise that we need an urgent response when somebody has a stroke in order to try to influence the best outcomes for that person. Stroke is the fourth main cause of death in Wales. The survival rates have improved, and that is to be welcomed as technologies worldwide improve. It is important to note, however, that your chance of survival is much greater if you don't live in poverty, and this is another one of those areas where health inequality has a genuine impact on your chance of survival if the worst happens. But we do know that there is much more that we need to do to improve the service that is provided in Wales after a stroke. We need to ensure that survivors do receive better support, receive their six-monthly reviews, and receive services to rebuild their lives in some ways. There is a need for physiotherapists, occupational therapists, and so on, to ensure that people have the necessary support after suffering a stroke. Now, there is also the element that we see in the motion of urgency - the need for a response as soon as possible when a stroke happens. We see the statistics that show us that, on average, it takes six and a half hours between the start of a stroke and reaching hospital in Wales, and that is significantly longer than what we see in other parts of these isles. I do hope that the Minister, in her comments, will recognise that that's not good enough and that we need to improve that performance significantly. I will draw attention here, in terms of a swift response, to the fact that the Wales air ambulance notes on their website that stroke response is one of the services that they offer. That is noted very clearly on their website. I draw attention to that, of course, because of the concerns in parts of Wales - in mid Wales and the north-west in particular - that the ideas on the table in terms of reorganising air ambulance services mean that people in the hardest-to-reach areas are going to have to wait longer for A&E to reach them, because, of course, that's what the air ambulance is. I'll turn now to clause 3. I do see this, I have to say, as a strange clause. I can see that the Conservative spokesperson on health and care is not in his seat this afternoon, for whatever reason, but what we have is a proposal by his party ordering the health committee to look at issues relating to stroke and the response to stroke. As a member of the health committee, I see that as a strange thing. I'm perfectly happy for the health committee - if we can make time for it; maybe we can have a conversation with the Chair about that - to look at that area, but I do see it as an odd process that that is being presented in this way. I'll turn quickly to the amendment from the Government. I have had an interesting experience in preparing for this session today, because I can't find any information at all in terms of what the stroke programme board that the Government refers to here is, which it says is going to make a great contribution to the response to stroke in Wales. There is no information available anywhere as to whether it exists and who is a member of that board, so I'm looking forward greatly to the Minister educating us on that. But it does say to us that where action is being taken, the Welsh Government should explain that. Even charities couldn't tell us what that board was. I'll listen very carefully. But we can all be in agreement that we need to do more to ensure that people who do suffer from stroke in Wales have urgent support, and the best possible support.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Llywydd, a diolch i'r Ceidwadwyr am ddod â'r testun yma o'n blaenau ni heddiw. Dwi ddim yn siŵr am y cynnig yn ei gyfanrwydd. Fe ddown ni draw at hynny mewn eiliad, ond o ran y pwynt canolog, yr hyn sydd gennym ni yng nghymalau 1 a 2 yn y cynnig heddiw yma, ydy, mae hi'n Ddiwrnod Strôc y Byd ddydd Sadwrn 29 Hydref, ac mae'n bwysig bachu ar gyfle fel hyn bob amser i atgoffa ein hunain o'r effaith y mae strôc yn ei gael o fewn ein teuluoedd ni, o fewn ein cymunedau ni, a'r hyn y gallwn ni ei wneud a'r hyn y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i sicrhau bod ein hymateb ni cyn gryfed ac mor effeithiol ag y gall o fod. Cymal 2, wrth gwrs, rydyn ni yn adnabod ac yn cydnabod bod angen ymateb brys pan fydd rhywun yn cael strôc er mwyn ceisio dylanwadu ar yr outcomes gorau i'r person hwnnw. Strôc ydy'r pedwerydd prif achos marwolaeth yng Nghymru. Mae'r cyfraddau goroesi wedi gwella, ac mae hynny i'w groesawu wrth i dechnolegau yn fyd-eang wella. Mae'n bwysig nodi, serch hynny, fod eich siawns chi o oroesi llawer mwy os nad ydych chi'n byw mewn tlodi, ac mae hwn yn un arall o'r meysydd yna lle mae anghyfartaledd mewn iechyd yn cael effaith go iawn ar eich siawns chi i oroesi os ydy'r gwaethaf yn digwydd. Ond rydyn ni'n gwybod bod yna lawer mwy sydd angen ei wneud i wella'r gwasanaeth sy'n cael ei gynnig yng Nghymru ar ôl strôc. Mae angen sicrhau bod goroeswyr yn cael cefnogaeth well, yn cael eu hadolygiadau chwe mis, yn cael gwasanaethau i ailadeiladu eu bywydau mewn rhai ffyrdd. Mae angen ffisiotherapyddion, therapyddion galwedigaethol, ac yn y blaen, er mwyn sicrhau bod y gefnogaeth yna i bobl sydd yn dioddef strôc. Ond hefyd, wrth gwrs, mae'r elfen yma rydyn ni'n ei gweld yn y cynnig o frys - yr angen am ymateb mor fuan â phosibl pan fydd strôc yn digwydd. Rydyn ni'n gweld yr ystadegau sydd yn dangos i ni, ar gyfartaledd, ei bod hi'n cymryd chwech awr a hanner rhwng dechrau'r strôc a chyrraedd ysbyty yng Nghymru, a bod hynny'n sylweddol hirach na'r hyn rydyn ni'n ei weld mewn rhannau eraill o'r ynysoedd yma. Dwi'n gobeithio y bydd y Gweinidog yn ei sylwadau hi yn cydnabod nad ydy hynny'n ddigon da, a bod angen gwella'r perfformiad hwnnw yn sylweddol. Mi wnaf i dynnu sylw yn fan hyn, o ran ymateb cyflym, i'r ffaith bod ambiwlans awyr Cymru yn nodi ar eu gwefan nhw fod ymateb i strôc yn un o'r gwasanaethau y maen nhw'n ei gynnig. Mae hynny'n cael ei nodi'n glir iawn ar eu gwefan nhw. Dwi'n tynnu sylw at hynny, wrth gwrs, oherwydd y pryderon mewn rhannau o Gymru - yn y canolbarth ac yn y gogledd-orllewin yn arbennig - bod y syniadau sydd ar y bwrdd ar gyfer ad-drefnu gwasanaethau ambiwlans yn mynd i olygu bod pobl yn yr ardaloedd anoddaf i'w cyrraedd yn mynd i orfod aros yn hirach i A&E eu cyrraedd nhw, achos dyna, wrth gwrs, ydy'r ambiwlans awyr. Mi wnaf droi at gymal 3. Dwi'n gweld hwn, mae'n rhaid i mi ddweud, yn gymal od. Dwi'n gallu gweld bod llefarydd y Ceidwadwyr ar iechyd a gofal ddim yn ei sedd y prynhawn yma, am ba bynnag reswm, ond beth sydd gennym ni ydy cynnig gan ei blaid yn gorchymyn y pwyllgor iechyd i edrych ar faterion yn ymwneud â strôc a'r ymateb i strôc. Fel aelod o'r pwyllgor iechyd, dwi'n gweld hynny braidd yn od. Dwi'n berffaith hapus, wrth reswm, i'r pwyllgor iechyd - os ydyn ni'n gallu gwneud amser; mae'n bosib y gallwn ni gael sgwrs efo'r Cadeirydd am hynny - edrych ar y maes yma, ond dwi yn ei gweld hi'n broses od bod hyn yn cael ei gyflwyno yn y ffordd yma. Mi wnaf droi yn sydyn at welliant y Llywodraeth. Dwi wedi cael profiad diddorol iawn yn paratoi am y sesiwn yma heddiw, gan nad ydw i'n gallu dod o hyd i unrhyw wybodaeth o gwbl ynglŷn â beth ydy'r bwrdd rhaglen strôc mae'r Llywodraeth yn cyfeirio ato fo, ac yn dweud sydd yn mynd i wneud cyfraniad mawr at yr ymateb i strôc yng Nghymru. Does yna ddim gwybodaeth ar gael yn unrhyw le ynglŷn ag ydy o'n bodoli eto, pwy sydd ar y bwrdd yma, felly dwi'n edrych ymlaen yn arw i'r Gweinidog ein addysgu ni ar hynny. Ond mae o'n dweud wrthym ni, lle mae yna gamau yn cael eu cymryd, siawns bod angen i Lywodraeth Cymru egluro beth ydy'r camau hynny. Doedd hyd yn oed elusennau ddim yn medru dweud wrthym ni beth oedd y bwrdd yma. Mi wrandawaf i'n astud. Ond mi allwn ni i gyd fod yn gwbl, gwbl gytûn bod angen gwneud mwy i sicrhau bod pobl sydd yn dioddef o strôc yng Nghymru yn cael cefnogaeth frys, a'r gefnogaeth orau posib.