English: Serious mental illnesses, SMIs, such as schizophrenia, bipolar disorder, often first develop between the ages of 14 and 25. It's a critical stage for young people, because of the neurological, biological and cognitive changes of adolescence to young adulthood. It's a time of big change in their lives, reaching major educational milestones. We often talk, don't we, about the need for early intervention to avoid mental health issues deteriorating. Plaid Cymru's long championed early intervention, including in more informal ways, or perhaps in less formal ways: the one-stop-shop drop-in centres, you'll have heard us promote, along the New Zealand model, and our amendment today refers to pilot schemes being introduced under the co-operation agreement, which I look forward to seeing develop, and they must develop. But these less formal interventions can affect clinical outcomes. Being aware of early signs of serious mental illness is a crucial first step in people getting the help they need, and clinical prevention is important. For many, it's the intervention of clinical teams that prevents further deterioration and illness. Early intervention and preventative strategies offer the opportunity to mitigate the stressors that impact on physical, emotional and psychological well-being at this really vulnerable time in a young person's life. Psychosis affects one in 100 people. The first episode is most likely to happen between the ages of 18 and 24, but recent research says that fewer than one in five young people would be confident in spotting early signs - a quarter had never heard of it. So, Welsh Government has to meaningfully invest in specialist psychiatric medical provision in Wales, both now and in the long term.
Welsh: Yn aml, mae salwch meddwl difrifol megis sgitsoffrenia, anhwylder deubegynol, yn datblygu'n gyntaf rhwng 14 a 25 oed. Mae'n gyfnod tyngedfennol i bobl ifanc, oherwydd newidiadau niwrolegol, biolegol a gwybyddol y glasoed i fod yn oedolion ifanc. Mae'n gyfnod o newid mawr yn eu bywydau, pan fyddant yn cyrraedd cerrig milltir addysgol mawr. Rydym yn aml yn siarad, onid ydym, am yr angen am ymyrraeth gynnar er mwyn osgoi gadael i broblemau iechyd meddwl ddirywio. Bu Plaid Cymru'n hyrwyddo ymyrraeth gynnar ers amser maith, gan gynnwys mewn ffyrdd mwy anffurfiol, neu efallai mewn ffyrdd llai ffurfiol: fe fyddwch wedi ein clywed yn hyrwyddo'r canolfannau galw heibio siop un stop yn debyg i fodel Seland Newydd, ac mae ein gwelliant heddiw yn cyfeirio at gyflwyno cynlluniau peilot o dan y cytundeb cydweithio, ac rwy'n edrych ymlaen at weld y rheini'n datblygu, a rhaid iddynt ddatblygu. Ond gall yr ymyriadau llai ffurfiol hyn effeithio ar ganlyniadau clinigol. Mae bod yn ymwybodol o arwyddion cynnar o salwch meddwl difrifol yn gam cyntaf hollbwysig i bobl gael yr help sydd ei angen arnynt, ac mae atal clinigol yn bwysig. I lawer, ymyrraeth timau clinigol sy'n atal dirywiad a salwch pellach. Mae ymyrraeth gynnar a strategaethau ataliol yn cynnig cyfle i liniaru'r straen sy'n effeithio ar les corfforol, emosiynol a seicolegol ar adeg hynod agored i niwed ym mywyd unigolyn ifanc. Mae seicosis yn effeithio ar un o bob 100 o bobl. Mae'r pwl cyntaf yn fwyaf tebygol o ddigwydd rhwng 18 a 24 oed, ond mae ymchwil ddiweddar yn dweud y byddai llai nag un o bob pump o bobl ifanc yn ddigon hyderus i sylwi ar arwyddion cynnar - nid oedd eu chwarter erioed wedi clywed amdano. Felly, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru fuddsoddi'n ystyrlon mewn darpariaeth feddygol seiciatrig arbenigol yng Nghymru, yn awr ac yn hirdymor.