English: Cwnsler Cyffredinol, I'd like to congratulate the Welsh Government for producing their vision of what a justice system should look like in Wales. I know that we have in the Minister for Social Justice and in you as Cwnsler Cyffredinol two strong advocates for a better justice system for the people of Wales. However, I have some sympathy with my friend Mark Isherwood for using the same old arguments that we hear him saying every time. Sometimes it's like bingo, isn't it? I was just waiting for them to come out. Because in fairness, it is a very long document, and could I suggest maybe perhaps a little bit too long, Cwnsler Cyffredinol? I was pleased to see that you were inviting comments and engagement from the profession and the public in the document, but can I suggest that perhaps in a document of 161 pages, you probably won't have much engagement from the public, and maybe it doesn't need to be that long? For instance, there's a full page on Flying Start, a 16-year-old programme, in a document about justice; do we really need a document so long? Personally, I was hoping for more of a blueprint on how do we get there, how do we get justice devolved, and a firm timetable on how to improve those areas that are already devolved. Despite his current anti-devolution rhetoric, we know that Boris Johnson is not actually opposed to devolution. He wanted more powers over the criminal justice system whilst Mayor of London. There's no ideology behind that. We all know if it suits Boris Johnson in the future to have justice devolved, then he'll devolve it straight away, no matter what Mark Isherwood says time and time again. And hopefully, this rediscovery of the Conservatives' Welshness at their recent party conference will go beyond just asking for an additional bank holiday, and will include devolution parity across the United Kingdom. We can only hope, in any event. Justice might be devolved quicker than we think. Things might happen very quickly. How ready is the Welsh Government for the devolution of justice? In the report, as I mentioned, there is no suggested timetable for the devolution of justice; it just says this: 'The process of designing the vision willbe taken forward incrementally.' Well, what does that mean? How would you like to see justice devolved, Cwnsler Cyffredinol? I've had to learn a lot of things in my first year in this place, and I've learnt all these fantastic new words - 'optics', for example, meant something completely different to me a year ago, and I had no idea what a 'deep dive' was before coming here. Well, fortunately, those words aren't included in these documents, but we have some other lovely buzzwords in here. We have 'explore' coming up, and 'look' coming up. It doesn't provide a detailed breakdown of when or who will make things happen, but we have 'explore' at least 21 times, 'look' is included 14 times. And a phrase like 'explore radical reform', well, it sounds brilliant, doesn't it, but what does 'explore radical reform' actually mean? How will we get to that radical reform? Another word that came over often in the document, which caused me some concern, was the word 'partnership'. I know 'partnership' is another buzzword when it comes to Welsh Government; it came up 65 times in this document. And, of course, partnership here means working with Welsh Government, rather than partnership as is usually meant with Welsh Government. But, do we really want to concentrate on partnership with the UK Government? It doesn't go any way to solve the complexity of the justice system. It doesn't solve this jagged edge. Shouldn't we be emphasising instead time and time again that we need justice devolved here, rather than this partnership with the UK Government? I congratulate the announcement of the women's centre, but it does concern me that it won't be up and running until at least 2024. It's a five-year pilot only including women in the Swansea area, and I do really hope this will be an alternative to custody - that women that would have been sent to custody are sent there, instead of just being another community order. Another example that you gave about partnership was the much-needed Law Council of Wales. However, I am concerned about the council and I raised it when Lord Lloyd-Jones came in front of our Legislation, Justice and Constitution Committee. It receives no funding at all, and it's reliant on very busy volunteers and the generosity of the Law Society. What plans do you have to ensure that the law council can continue its important work? And finally, I was disappointed not to see any firm timetable on the implementation of the Law Commission's report into Welsh tribunals. The broad and general recommendations have been known to all of us since December 2020, and I know you agree with me, Cwnsler Cyffredinol, that, through Welsh tribunals, we really do have an opportunity to build a fair and accessible justice system here in Wales. This is within our power and the power of Welsh Government and this place. It's so exciting to be able to create the first appellate system here in Wales for many years. So, when will we see the implementation of the Law Commission's recommendations on Welsh tribunals? Diolch yn fawr.
Welsh: Cwnsler Cyffredinol, hoffwn longyfarch Llywodraeth Cymru am gynhyrchu eu gweledigaeth o sut y dylai system gyfiawnder edrych yng Nghymru. Rwy'n gwybod bod gennym ni yn y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol ac ynoch chi fel Cwnsler Cyffredinol ddau eiriolwr cryf dros system gyfiawnder well i bobl Cymru. Fodd bynnag, mae gen i rywfaint o gydymdeimlad â fy nghyfaill Mark Isherwood am ddefnyddio'r un hen ddadleuon ag yr ydyn ni'n ei glywed ef yn eu defnyddio bob tro. Weithiau mae fel bingo, onid yw e? Roeddwn i'n aros iddyn nhw ddod allan. Oherwydd a bod yn deg, mae'n ddogfen hir iawn, ac a gaf i awgrymu efallai ychydig yn rhy hir, Cwnsler Cyffredinol? Roeddwn i'n falch o weld eich bod yn gwahodd sylwadau ac ymgysylltiad gan y proffesiwn a'r cyhoedd yn y ddogfen, ond a gaf i awgrymu, efallai mewn dogfen 161 tudalen o hyd, na fyddwch chi'n cael llawer o ymgysylltu gan y cyhoedd, ac efallai nad oes angen iddo fod mor hir â hynny? Er enghraifft, mae tudalen lawn ar Dechrau'n Deg, rhaglen 16 mlwydd oed, mewn dogfen am gyfiawnder; ydym ni wir angen dogfen mor hir? Yn bersonol, roeddwn i'n gobeithio cael mwy o lasbrint ar sut y gallwn ni gyrraedd yno, sut fyddwn ni'n llwyddo i ddatganoli cyfiawnder, ac amserlen gadarn ar sut i wella'r meysydd hynny sydd eisoes wedi'u datganoli. Er gwaethaf ei rethreg gwrth-ddatganoli bresennol, rydym ni'n gwybod nad yw Boris Johnson mewn gwirionedd yn gwrthwynebu datganoli. Roedd am gael mwy o bwerau dros y system cyfiawnder troseddol tra'r oedd yn Faer Llundain. Nid oes ideoleg y tu ôl i hynny. Rydym ni i gyd yn gwybod os y byddai'n siwtio Boris Johnson yn y dyfodol i ddatganoli cyfiawnder, yna bydd yn ei ddatganoli ar unwaith, ni waeth beth a ddywed Mark Isherwood dro ar ôl tro. A gobeithio y bydd yr ailddarganfod hwn o Gymreictod y Ceidwadwyr yn eu cynhadledd plaid ddiweddar yn mynd y tu hwnt i ofyn am ŵyl banc ychwanegol yn unig, a bydd yn cynnwys cydraddoldeb datganoli ar draws y Deyrnas Unedig. Ni allwn ond gobeithio, beth bynnag. Gallai cyfiawnder gael ei ddatganoli'n gynt nag yr ydym ni'n ei feddwl. Gallai pethau ddigwydd yn gyflym iawn. Pa mor barod yw Llywodraeth Cymru ar gyfer datganoli cyfiawnder? Yn yr adroddiad, fel y soniais, nid oes amserlen wedi'i hawgrymu ar gyfer datganoli cyfiawnder; mae'n dweud hyn: 'Bydd y broses o greu'r weledigaethyn digwydd fesul cam.' Wel, beth mae hynny'n ei olygu? Sut hoffech chi weld cyfiawnder yn cael ei ddatganoli, Cwnsler Cyffredinol? Rwyf wedi gorfod dysgu llawer o bethau yn fy mlwyddyn gyntaf yn y lle hwn, ac rwyf wedi dysgu'r holl eiriau newydd gwych hyn - roedd 'opteg', er enghraifft, yn golygu rhywbeth hollol wahanol i mi flwyddyn yn ôl, ac nid oedd gen i syniad beth oedd 'archwiliad dwfn' cyn dod yma. Wel, yn ffodus, nid yw'r geiriau hynny wedi'u cynnwys yn y dogfennau hyn, ond mae gennym ni rai geiriau ffasiynol hyfryd eraill yma. Mae gennym ni 'archwilio' yn codi, ac 'edrych' yn codi. Nid yw'n rhoi dadansoddiad manwl o pryd na phwy fydd yn gwneud i bethau ddigwydd, ond rydym ni'n cael 'archwilio' o leiaf 21 o weithiau, mae 'edrych' wedi'i gynnwys 14 gwaith. Ac ymadrodd fel 'archwilio diwygio radical', wel, mae'n swnio'n wych, onid yw, ond beth mae 'archwilio diwygio radical' yn ei olygu mewn gwirionedd? Sut y byddwn ni'n cyrraedd y diwygiad radical hwnnw? Gair arall a oedd yn codi yn aml yn y ddogfen, a achosodd rywfaint o bryder i mi, oedd y gair 'partneriaeth'. Rwy'n gwybod bod 'partneriaeth' yn air ffasiynol arall o ran Llywodraeth Cymru; cododd 65 o weithiau yn y ddogfen hon. Ac, wrth gwrs, mae partneriaeth yma'n golygu gweithio gyda Llywodraeth Cymru, yn hytrach na phartneriaeth fel arfer gyda Llywodraeth Cymru. Ond, a ydym ni mewn gwirionedd eisiau canolbwyntio ar bartneriaeth â Llywodraeth y DU? Nid yw'n cyfrannu dim at ddatrys cymhlethdod y system gyfiawnder. Nid yw'n datrys yr ymyl garw hwn. Oni ddylem ni fod yn pwysleisio dro ar ôl tro ein bod ni angen cyfiawnder wedi'i ddatganoli yma, yn hytrach na'r bartneriaeth hon gyda Llywodraeth y DU? Rydw i'n llongyfarch y cyhoeddiad am y ganolfan i fenywod, ond mae'n peri pryder i mi na fydd yn weithredol tan o leiaf 2024. Mae'n gynllun treialu pum mlynedd yn cynnwys menywod yn ardal Abertawe yn unig, ac rydw i'n gobeithio'n fawr y bydd hyn yn ddewis amgen i'r ddalfa - bod menywod a fyddai wedi cael eu hanfon i'r ddalfa yn cael eu hanfon yno, yn hytrach na chael gorchymyn cymunedol arall. Enghraifft arall y gwnaethoch chi ei rhoi am bartneriaeth oedd Cyngor y Gyfraith Cymru y mae mawr ei angen. Fodd bynnag, rwyf i'n pryderu am y cyngor ac fe wnes i ei godi pan ddaeth yr Arglwydd Lloyd-Jones o flaen ein Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad. Nid yw'n derbyn unrhyw gyllid o gwbl, ac mae'n dibynnu ar wirfoddolwyr prysur iawn a haelioni Cymdeithas y Cyfreithwyr. Pa gynlluniau sydd gennych chi i sicrhau y gall cyngor y gyfraith barhau â'i waith pwysig? Ac yn olaf, roeddwn i'n siomedig i beidio â gweld unrhyw amserlen gadarn ar weithredu adroddiad Comisiwn y Gyfraith ar dribiwnlysoedd Cymru. Roedd yr argymhellion eang a chyffredinol yn hysbys i bob un ohonom ni ers mis Rhagfyr 2020, ac rwy'n gwybod eich bod chi'n cytuno â mi, Cwnsler Cyffredinol, fod gennym ni, drwy dribiwnlysoedd Cymru, gyfle gwirioneddol i adeiladu system gyfiawnder deg a hygyrch yma yng Nghymru. Mae hyn o fewn ein pŵer a phŵer Llywodraeth Cymru a'r lle hwn. Mae mor gyffrous gallu creu'r system apeliadau gyntaf yma yng Nghymru ers blynyddoedd lawer. Felly, pryd fyddwn ni'n gweld argymhellion Comisiwn y Gyfraith ar dribiwnlysoedd Cymru yn cael eu rhoi ar waith? Diolch yn fawr.