English: There are many reasons for mental health conditions becoming evident. In some cases, adverse childhood experiences, known as ACEs, can lead to mental health problems later in life, and there are explicit links to drug dependency and thus early death. A single instance of an adverse childhood experience can be traumatic, but often we see adults who have had to deal with multiple cases in their formative years. What happens to us as we grow up matters, and it's not just the more traditional horrors that some children face. Today's kids have so many pressures on them in this modern world. Speaking as a mother of two young girls, I can tell you we have constant battles about body image, the content of social media, what the print media says. The pressure on children, and especially girls, to conform to a certain look or style has only been made worse in recent years, and we all know how cruel children can be to one another. Childline reported that in 2015-16 they received over 1,500 contacts from girls, the youngest being eight, worried about their body image - at eight, really? Cabinet Secretary, this is something the Government must find a way of addressing as quickly as possible, because today's raunchy, celebrity-focused world damages those yet to develop the thick skin and emotional resilience to shrug the nonsense off. The result? Anxiety, depression, eating disorders - all patterns that can have a negative influence on a person's life going forward. This leads me to the second point of our debate, where I would like to focus on aspects of mental health treatment that we believe are not working well. The first, you will not be surprised to hear, concerns the lack of consistency across Wales in providing good-quality child and adolescent mental health services. Despite their fragile and often far more vulnerable nature, a small percentage of clients who fall under the CAMHS umbrella are seen within the recommended four-week waiting time. Worryingly, only three out of seven Welsh health boards provide a 12-hours CAMHS crisis team, working 12 hours a day, seven days a week. The one in Powys only operates until 5 p.m. Monday to Friday, and not at all weekends. What does that say about where our importance is on mental health? I, and I know many other Assembly Members - and I'd like to single out Lynne Neagle on this - remain concerned that the CAMHS services do not work effectively. Lynne has been an enormous champion on this area. The criteria that they follow are often too narrow. Clients are treated according to their mental health condition as opposed to being treated as an individual. Children threatening suicide are not provided with help because they haven't been diagnosed with a medicalised problem. Children suffering from the effects of abuse or neglect or with attachment issues are refused access, as a children and young people committee report into post-adoption support highlighted very, very clearly. So where do they go? I fear they go nowhere. I would like to draw attention to the Mind Cymru study that surveyed 400 people in February 2016 who had either requested or accessed psychological therapies in the previous three years. This found that 57 per cent of people faced a wait of more than three months just to get an assessment with the service, and 21 per cent faced a wait of more than a year to be assessed. We've just had a debate on loneliness and isolation, and that's a depressive thing. I cannot imagine; there you are, you're in that awful state, you desperately need help, your mind is struggling, all sorts of thoughts are in your head, but you've got to wait 12 months to be seen. The 'Together for Mental Health' draft delivery plan for 2016-19 requires health boards to report on the 26-week referral-to-treatment target in specialist secondary mental health services for all patients, including those in inpatient services. Now, in the Welsh Conservative 2017 manifesto, we said that people should have parity of access, regardless of whether they are in primary or secondary care - a policy that's backed by Mind Cymru - and I call on the Welsh Government to introduce a target for all people to be able to access psychological therapies within 28 days. Cabinet Secretary, I ask if you would just look to see if you can make this possible. And in doing so, will you also review the way that training on mental health issues is structured, Cabinet Secretary? For example, GPs currently only undertake one training module, out of 21, dedicated to mental health. Numbers of trainee GPs undertaking a rotation in psychiatry is steadily falling and many GPs only see the most severe cases of mental health illness in primary care facilities during their training and therefore are less familiar and therefore find it harder to identify more moderate cases of anxiety or depression that may benefit from early intervention when those people cross the door into their surgeries. Another issue that I've raised again and again is the way in which the ring fence on mental health spending has been applied by health boards. Despite being protected by a ring fence since 2008, mental health is an area of our health service that has been chronically underfunded. In 2015-16, just 5.1 per cent of NHS expenditure was spent on adult mental health, and just 0.7 per cent spent on children and adolescent mental health services. Although the ring fence highlights how important it is to protect spending on mental health, we know that it is not a true reflection of where mental health funding needs to be, because almost all of the health boards say they spend far more than that on mental health. But, we also know that the mental health ring fence or the use of the ring fence is open to interpretation with many of the health boards playing the system and stating that the ring fence can be used to incorporate all costs in relation to a patient. We heard evidence in the health and social care committee recently that, and I'm going to quote, 'For example, if a patient with a mental health primary diagnosis presents with a fractured hip the costs of treating the hip will be captured within the mental health ring-fence.' Cabinet Secretary, would you pledge to review this ring fence on spending to ensure that the funding is being used to bring about much-needed developments in this service? Because if it's used on things like hips when you've identified it for mental health, then how can we transform how we deliver mental health? As I bring my remarks to a close, I would like to highlight a couple of examples where innovative projects are changing lives. In my own patch, Hywel Dda, in conjunction with Dyfed-Powys Police, are setting up three crisis cafes across the region with the intention of allowing people to drop in and chat to relevant support bodies over a coffee. This is a vast change to the current use of police as first responders to so many people exhibiting signs of poor mental health. It simply adds to the fear and that stigma and ultimately criminalises those with mental health issues - and I make it clear I do not hold the police forces to account for this; they are often the only ones available. Another example of best practice comes from England where six NHS trusts have trained teams in an open dialogue approach. This approach means that people are seen within 24 hours of becoming unwell. Meetings with psychiatric teams are held at home or wherever the patients feel comfortable, and it also ensures that the 'nothing about you without you' mantra is adopted and allows the patient to have full access to their notes. It's an innovative idea well worth the Welsh NHS looking at. There are clear calls now in Wales, not just from the National Assembly but also from those working across our public services and the third sector and individuals, to radically reform the way mental health services are delivered. We need to fully recognise the individual social and economic benefits of preventing mental health from deteriorating. We need to give mental health the same parity of service provision as physical health, and we need to ensure that our secondary and crisis services are able to support people safely and effectively when they are needed. Ultimately, it's about people. We are flesh and blood, but we are also mind and soul. We can only be well when all of us is treated as one.
Welsh: Ceir llawer o resymau pam y daw cyflyrau iechyd meddwl yn amlwg. Mewn rhai achosion, gall profiadau niweidiol yn ystod plentyndod arwain at broblemau iechyd meddwl yn ddiweddarach mewn bywyd, a cheir cysylltiadau eglur â dibyniaeth ar gyffuriau ac felly â marwolaethau cynnar. Gall un enghraifft o brofiad niweidiol yn ystod plentyndod fod yn drawmatig, ond yn aml gwelwn oedolion sydd wedi gorfod ymdrin ag achosion lluosog yn ystod eu blynyddoedd ffurfiannol. Mae'r hyn sy'n digwydd i ni wrth i ni dyfu yn bwysig, ac nid yr erchyllterau mwy traddodiadol y mae rhai plant yn eu hwynebu yw hyn yn unig. Mae cymaint o bwysau ar blant heddiw yn y byd modern. A siarad fel mam i ddwy ferch ifanc, gallaf ddweud wrthych ein bod yn cael brwydrau cyson am ddelwedd y corff, cynnwys y cyfryngau cymdeithasol, beth y mae'r cyfryngau print yn ei ddweud. Mae'r pwysau ar blant, yn enwedig merched, i gydymffurfio ag ymddangosiad neu steil penodol wedi gwaethygu yn ystod y blynyddoedd diwethaf, ac mae pawb ohonom yn gwybod pa mor greulon y gall plant fod wrth ei gilydd. Adroddodd Childline fod 1,500 o ferched wedi cysylltu â hwy yn 2015-16, gyda'r ieuengaf yn wyth oed, yn poeni am ddelwedd eu corff - yn wyth oed, mewn difrif. Ysgrifennydd y Cabinet, mae hyn yn rhywbeth y mae'n rhaid i'r Llywodraeth ddod o hyd i ffordd o fynd i'r afael ag ef cyn gynted â phosibl, oherwydd mae'r byd anllad sydd ohoni heddiw a'i sylw ar enwogion yn niweidio'r rhai sydd eto i ddatblygu'r croen trwchus a'r cryfder emosiynol i allu diystyru'r nonsens. Y canlyniad? Gorbryder, iselder, anhwylderau bwyta - mae'r rhain oll yn batrymau a all effeithio'n negyddol ar fywyd unigolyn yn y dyfodol. Mae hyn yn fy arwain at ail bwynt ein dadl, lle yr hoffwn ganolbwyntio ar agweddau ar driniaeth iechyd meddwl y credwn nad ydynt yn gweithio'n dda. Mae'r agwedd gyntaf, ni fyddwch yn synnu clywed, yn ymwneud â diffyg cysondeb ar draws Cymru o ran darparu gwasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed o ansawdd da. Er gwaethaf eu natur fregus a llawer mwy agored i niwed yn aml, canran fach o'r cleientiaid sy'n dod o dan ymbarél CAMHS sy'n cael eu gweld o fewn yr amser aros argymelledig o bedair wythnos. Mae'n destun pryder mai tri yn unig o'r saith bwrdd iechyd yng Nghymru sy'n darparu tîm argyfwng CAMHS 12 awr, sy'n gweithio 12 awr y dydd, saith diwrnod yr wythnos. Mae'r un ym Mhowys yn gweithredu tan 5 p.m. o ddydd Llun i ddydd Gwener, a dim o gwbl ar benwythnosau. Beth y mae hynny'n ei ddweud am ba mor bwysig yw iechyd meddwl i ni? Rwyf i, a llawer o Aelodau Cynulliad eraill - a hoffwn gyfeirio'n benodol at Lynne Neagle yn hyn o beth - yn dal i bryderu nad yw'r gwasanaethau CAMHS yn gweithio'n effeithiol. Mae Lynne wedi dadlau'n frwd ynglŷn â hyn. Mae'r meini prawf y byddant yn eu dilyn yn aml yn rhy gul. Caiff cleientiaid eu trin yn ôl eu cyflwr iechyd meddwl yn hytrach na chael eu trin fel unigolion. Ni roddir cymorth i blant sy'n bygwth cyflawni hunanladdiad am nad ydynt wedi cael diagnosis o broblem feddygol. Gwrthodir mynediad i blant sy'n dioddef o effeithiau cam-drin neu esgeulustod neu blant sydd â phroblemau ymlyniad, fel yr amlygodd adroddiad y pwyllgor plant a phobl ifanc i gymorth ôl-fabwysiadu yn glir iawn. Felly i ble yr ânt? Rwy'n ofni nad ydynt yn mynd i unman. Hoffwn dynnu sylw at astudiaeth Mind Cymru a arolygodd 400 o bobl ym mis Chwefror 2016 a oedd naill ai wedi gofyn am, neu wedi cael therapïau seicolegol yn y tair blynedd cyn hynny. Canfu fod 57 y cant o bobl yn wynebu arhosiad o fwy na thri mis ddim ond i gael asesiad gan y gwasanaeth, ac roedd 21 y cant yn wynebu arhosiad o fwy na blwyddyn i gael eu hasesu. Rydym newydd gael dadl am unigrwydd ac unigedd, ac mae hynny'n rhywbeth sy'n peri iselder. Ni allaf ddychmygu; dyna chi, rydych mewn cyflwr ofnadwy, mae taer angen help arnoch, mae eich meddwl yn brwydro, mae pob math o feddyliau yn eich pen, ond mae'n rhaid i chi aros am 12 mis i gael eich gweld. Mae'r drafft o gynllun cyflawni 'Law yn Llaw at Iechyd Meddwl' ar gyfer 2016-19 yn ei gwneud yn ofynnol i fyrddau iechyd adrodd ar y targed 26 wythnos rhwng atgyfeirio a thriniaeth mewn gwasanaethau iechyd meddwl eilaidd arbenigol ar gyfer pob claf, gan gynnwys y rhai mewn gwasanaethau cleifion mewnol. Nawr, ym maniffesto'r Ceidwadwyr Cymreig ar gyfer 2017, dywedasom y dylai pobl gael mynediad cyfartal, pa un a ydynt mewn gofal sylfaenol neu ofal eilaidd - polisi a gefnogir gan Mind Cymru - a galwaf ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno targed i bawb allu cael mynediad at therapïau seicolegol o fewn 28 diwrnod. Ysgrifennydd y Cabinet, gofynnaf i chi edrych i weld a allwch sicrhau hyn. Ac wrth wneud hynny, a wnewch chi hefyd adolygu'r ffordd y caiff hyfforddiant ar faterion iechyd meddwl ei strwythuro? Er enghraifft, nid yw meddygon teulu ar hyn o bryd ond yn cyflawni un modiwl hyfforddiant, allan o 21, ar iechyd meddwl yn benodol. Mae niferoedd y meddygon teulu dan hyfforddiant sy'n ymgymryd â chyfnod mewn seiciatreg yn lleihau'n gyson ac nid yw llawer o feddygon teulu ond yn gweld yr achosion mwyaf difrifol o salwch iechyd meddwl mewn cyfleusterau gofal sylfaenol yn ystod eu hyfforddiant ac felly maent yn llai cyfarwydd ag ef ac felly'n ei chael hi'n anos adnabod achosion mwy cymedrol o orbryder neu iselder ysbryd a allai elwa o ymyrraeth gynnar pan fo'r bobl hynny'n dod i'w meddygfeydd. Mater arall rwyf wedi'i godi dro ar ôl tro yw'r ffordd y clustnodwyd gwariant ar iechyd meddwl gan y byrddau iechyd. Er ei fod wedi ei glustnodi ers 2008, mae iechyd meddwl yn faes o'n gwasanaeth iechyd sydd wedi'i danariannu i raddau cronig. Yn 2015-16, gwariwyd 5.1 y cant yn unig o wariant y GIG ar iechyd meddwl oedolion, a 0.7 y cant ohono'n unig a wariwyd ar wasanaethau iechyd meddwl plant a'r glasoed. Er bod clustnodi arian yn amlygu pa mor bwysig yw hi i ddiogelu gwariant ar iechyd meddwl, gwyddom nad yw'n adlewyrchiad cywir o ble y dylai cyllid iechyd meddwl fod, oherwydd mae bron bob un o'r byrddau iechyd yn dweud eu bod yn gwario llawer mwy na hynny ar iechyd meddwl. Ond rydym hefyd yn gwybod bod clustnodi arian ar iechyd meddwl neu'r defnydd o'r arian a glustnodir yn agored i ddehongliad gyda llawer o fyrddau iechyd yn chwarae'r system ac yn datgan y gellir defnyddio'r arian a glustnodir i ymgorffori'r holl gostau mewn perthynas â chlaf. Clywsom dystiolaeth yn y pwyllgor iechyd a gofal cymdeithasol yn ddiweddar sy'n dweud, ac rwy'n mynd i ddyfynnu, Er enghraifft, os yw claf sydd wedi cael diagnosis iechyd meddwl sylfaenol yn torri ei glun, bydd costau trin y glun yn cael eu cynnwys o fewn yr arian a glustnodir ar gyfer iechyd meddwl. Ysgrifennydd y Cabinet, a wnewch chi addo adolygu'r gwariant a glustnodir er mwyn sicrhau bod yr arian yn cael ei ddefnyddio i sicrhau datblygiadau mawr eu hangen yn y gwasanaeth hwn? Oherwydd os caiff ei ddefnyddio ar bethau fel cluniau pan fyddwch wedi ei glustnodi ar gyfer iechyd meddwl, sut y gallwn drawsnewid y modd y darparwn wasanaethau iechyd meddwl? Wrth i mi ddod â fy sylwadau i ben, hoffwn dynnu sylw at ychydig o enghreifftiau lle mae prosiectau arloesol yn newid bywydau. Yn fy ardal fy hun, mae Hywel Dda, ar y cyd â Heddlu Dyfed-Powys, yn sefydlu tri chaffi argyfwng ar draws y rhanbarth gyda'r bwriad o ganiatáu i bobl alw heibio a chael sgwrs â chyrff cymorth perthnasol dros baned o goffi. Mae hyn yn newid enfawr i'r defnydd presennol o'r heddlu fel ymatebwyr cyntaf i gynifer o bobl sy'n arddangos arwyddion o iechyd meddwl gwael. Mae'n ychwanegu at yr ofn a'r stigma hwnnw ac yn y pen draw yn troseddoli rhai sydd â phroblemau iechyd meddwl - ac rwy'n dweud yn glir nad wyf yn dal heddluoedd yn atebol am hyn; yn aml iawn, hwy yw'r unig rai sydd ar gael. Daw enghraifft arall o arfer gorau o Loegr lle mae gan chwe ymddiriedolaeth GIG dimau wedi'u hyfforddi yn y dull deialog agored. Mae'r dull hwn yn golygu bod pobl yn cael eu gweld o fewn 24 awr i fynd yn sâl. Cynhelir cyfarfodydd gyda thimau seiciatrig yn eu cartrefi neu ble bynnag y bydd cleifion yn teimlo'n gyffyrddus, ac mae hefyd yn sicrhau bod y mantra 'dim byd amdanoch chi heboch chi' yn cael ei fabwysiadu ac yn galluogi cleifion i weld eu nodiadau i gyd. Mae'n syniad arloesol sy'n werth i'r GIG yng Nghymru edrych arno. Mae galw clir yng Nghymru bellach, nid yn unig gan y Cynulliad Cenedlaethol ond hefyd gan y rhai sy'n gweithio ar draws ein gwasanaethau cyhoeddus ac yn y trydydd sector ac unigolion, i ddiwygio'n radical y ffordd y darperir gwasanaethau iechyd meddwl. Mae angen i ni gydnabod yn llawn beth yw'r manteision cymdeithasol ac economaidd unigol a ddaw o atal iechyd meddwl rhag gwaethygu. Mae angen inni ddarparu gwasanaethau iechyd meddwl ar lefel sy'n gydradd â'r ddarpariaeth o wasanaethau iechyd corfforol, ac mae angen inni sicrhau bod ein gwasanaethau eilaidd a'n gwasanaethau argyfwng yn gallu cefnogi pobl yn ddiogel ac yn effeithiol pan fo'u hangen. Yn y pen draw, mae'n ymwneud â phobl. Rydym yn fodau o gig a gwaed, ond rydym hefyd yn fodau'r meddwl a'r enaid. Ni allwn fod yn iach oni bai bod y cyfan ohonom yn cael ei drin fel un.