English: I'm going to concentrate on renewables, but I firstly just wanted to pick up on something Simon Thomas said about the windfarms and then the mines being closed in Aberdare. He would be mindful to know, though, that there's still opencast mining happening at Tower, and that's something that I want to try and pull away from here in Wales, which is why I think focusing on renewables is so important to Wales. In 2011, the Intergovernmental Panel on Climate Change stated that close to 80 per cent of the world's energy supply could be met by renewables by mid century if backed by the right enabling public policies, and, in doing so, could represent a cut of around a third in greenhouse gas emissions. So, it remains our aspiration to produce as much electricity as is consumed in Wales from renewables by 2035. We all know that we do have such a big potential environmentally, economically and socially to reap the benefits of our natural resources. While I do support what is coming through in relation to having powers up to 350 MW, it'll be no surprise for people here today to know that Plaid Cymru wants to see all of the powers over our natural resources devolved to this institution so that we can harness our powers and all of our potential. It was one of my gravest problems that water was reserved in the initial Government of Wales Act to Westminster, when water is a key natural resource for us and should be something that we can own and we can shape here in Wales. I also don't buy the argument that it isn't possible for us here in Wales to change the landscape regardless of some of those powers not being within our grasp. The Fourth Assembly's Environment and Sustainability Committee said in its report, 'A Smarter Energy Future for Wales', that it recommended setting up an umbrella not-for-profit energy service company, under which local authorities, city regions or communities can offer energy supply locally, and amending planning policy so that it prioritises local and community renewable energy projects. These are things that we have said time and again would help shape our own future here in Wales, which is why, as a Member who represents the Swansea valley, it's great to see that there are developments there, such as Awel Aman Tawe, which are developing these smaller scale developments. But we have to see much more investment in this, because, as an idealist, I'd like to see a situation where we don't have multinational corporations running our windfarms and taking profits away from Wales. I want to see a Wales in the future where we are running it as a nation. We need to look at countries like Denmark and other such countries in the Nordic - being vaguely obsessed with the Nordic countries for various reasons, I think we should look at what they're doing on the environmental agenda. When you look at windfarms, they're everywhere and it normalises how people see them and view them, and they have that very laid back approach to its development, whereas we always seem to have an issue with such developments. Awel Aman Tawe have set up a solar PV co-operative, Egni, which develops solar PV energy on community buildings. I know that our councillors in Wrexham, for example, put efforts in place to put solar panels on all of their social housing - and I'm sure the Minister will know about that - so that, then, they not only could help those directly in those houses, but helped Wales and those social enterprises in that particular sector. It is also in the process of setting up a community windfarm consisting of two turbines in the upper Amman and Swansea valleys, and all profits from the scheme will go into the local regeneration process. They are trying to get this through, and despite local people supporting it, it still hasn't gone through the planning stages. So, it's all about working with community groups and schools to make sure that they understand the importance of renewable energy. With the right infrastructure in place, including changes to the planning system, these schemes could be enabled much more so throughout Wales. I believe that there were 104 community energy schemes in Wales and there were much more - sorry to compare with Scotland again - but there were more than 11,940 individual renewable energy installations in Scotland. So, I'd like to know why we are falling behind Scotland when we're able, surely, to be able to put much more investment into this area. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwyf am ganolbwyntio ar ynni adnewyddadwy, ond yn gyntaf roeddwn am grybwyll rhywbeth a ddywedodd Simon Thomas ynglŷn â'r ffermydd gwynt a chau'r pyllau yn Aberdâr. Dylai fod yn ymwybodol, fodd bynnag, fod cloddio glo brig yn dal i ddigwydd yng Nglofa'r Tŵr, ac mae hynny'n rhywbeth yr hoffwn droi cefn arno yma yng Nghymru, a dyna pam y credaf fod canolbwyntio ar ynni adnewyddadwy mor bwysig i Gymru. Yn 2011, nododd y Panel Rhynglywodraethol ar y Newid yn yr Hinsawdd y gallai yn agos at 80 y cant o gyflenwad ynni'r byd gael ei ddarparu gan ynni adnewyddadwy erbyn canol y ganrif pe bai'r polisïau cyhoeddus iawn yn galluogi hynny i ddigwydd, ac wrth wneud hynny, gallai dorri oddeutu traean oddi ar allyriadau nwyon tŷ gwydr. Felly, ein huchelgais o hyd yw cynhyrchu cymaint o drydan ag a ddefnyddir yng Nghymru o ffynonellau adnewyddadwy erbyn 2035. Gwyddom fod gennym gryn botensial yn amgylcheddol, yn economaidd ac yn gymdeithasol i elwa ar ein hadnoddau naturiol. Er fy mod yn cefnogi'r hyn sy'n dod mewn perthynas â chael pwerau o hyd at 350 MW, ni fydd yn syndod i neb yma heddiw glywed bod Plaid Cymru eisiau gweld pob un o'r pwerau dros ein hadnoddau naturiol yn cael eu datganoli i'r sefydliad hwn fel y gallwn harneisio ein pwerau a'n holl botensial. Un o'r problemau mwyaf i mi oedd bod dŵr yn fater wedi'i gadw'n ôl yn San Steffan yn y Ddeddf Llywodraeth Cymru gyntaf, pan fo dŵr yn adnodd naturiol allweddol i ni a dylai fod yn rhywbeth y gallwn fod yn berchen arno a'i drefnu yma yng Nghymru. Nid wyf ychwaith yn derbyn y ddadl nad yw'n bosibl i ni yma yng Nghymru newid y tirlun er nad yw rhai o'r pwerau hynny o fewn ein gafael. Dywedodd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Pedwerydd Cynulliad yn ei adroddiad, 'Dyfodol Ynni Craffach i Gymru', ei fod yn argymell sefydlu cwmni gwasanaeth ynni ambarél dielw, er mwyn i awdurdodau lleol, dinas-ranbarthau neu gymunedau allu cynnig cyflenwad ynni'n lleol, a diwygio polisi cynllunio fel ei fod yn blaenoriaethu prosiectau ynni adnewyddadwy cymunedol a lleol. Rydym wedi dweud dro ar ôl tro y byddai'r pethau hyn yn helpu i lunio ein dyfodol ein hunain yma yng Nghymru, a dyna pam, fel Aelod sy'n cynrychioli cwm Tawe, ei bod yn wych gweld datblygiadau yno, megis Awel Aman Tawe, sy'n datblygu'r datblygiadau llai o faint hyn. Ond mae'n rhaid i ni weld llawer mwy o fuddsoddi yn hyn, oherwydd, fel delfrydwr, hoffwn weld sefyllfa lle nad oes corfforaethau rhyngwladol yn rhedeg ein ffermydd gwynt ac yn mynd ag elw oddi wrthym yng Nghymru. Rwyf am weld Cymru yn y dyfodol sy'n cael ei rhedeg gennym ni fel cenedl. Mae angen i ni edrych ar wledydd fel Denmarc a gwledydd Nordig eraill - gan fod gennyf ryw led-obsesiwn â'r gwledydd Nordig am wahanol resymau, credaf y dylem edrych ar yr hyn y maent yn ei wneud gyda'r agenda amgylcheddol. Pan edrychwch ar ffermydd gwynt, maent ym mhobman ac mae'n normaleiddio sut y mae pobl yn eu gweld ac yn eu hystyried, ac mae ganddynt yr ymagwedd hamddenol iawn honno tuag at eu datblygiad, ond ymddengys fod datblygiadau o'r fath bob amser yn broblem i ni. Mae Awel Aman Tawe wedi sefydlu cwmni solar ffotofoltaig cydweithredol, Egni, sy'n datblygu ynni solar ffotofoltaig ar adeiladau cymunedol. Gwn fod ein cynghorwyr yn Wrecsam, er enghraifft, wedi gwneud ymdrech i osod paneli solar ar bob un o'u tai cymdeithasol - ac rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn gwybod am hynny - er mwyn iddynt allu helpu'r bobl yn y tai hynny'n uniongyrchol, ond hefyd er mwyn helpu Cymru a'r mentrau cymdeithasol yn y sector penodol hwnnw. Mae hefyd yn y broses o sefydlu fferm wynt gymunedol sy'n cynnwys dau dyrbin yn Nyffryn Aman Uchaf a Chwm Tawe, a bydd yr holl elw o'r cynllun yn mynd tuag at y broses adfywio yn lleol. Maent yn ceisio cyflawni hyn, ac er bod pobl leol yn gefnogol, nid yw wedi mynd ymhellach na'r camau cynllunio. Felly, mae'n ymwneud â gweithio gyda grwpiau cymunedol ac ysgolion i sicrhau eu bod yn deall pwysigrwydd ynni adnewyddadwy. Gyda'r seilwaith cywir yn ei le, gan gynnwys newidiadau i'r system gynllunio, gallai hynny alluogi llawer mwy o'r cynlluniau hyn ledled Cymru. Credaf fod 104 o gynlluniau ynni cymunedol yng Nghymru ac roedd llawer mwy - mae'n ddrwg gennyf fy mod yn cymharu â'r Alban eto - ond roedd dros 11,940 o safleoedd ynni adnewyddadwy unigol yn yr Alban. Felly, hoffwn wybod pam rydym yn llusgo ar ôl yr Alban pan allwn fuddsoddi llawer mwy, 'does bosibl, yn y maes hwn. Diolch yn fawr.