English: Thanks, Minister, for your statement today. A lot of the discussion today has been about Communities First; well, that scheme is now going, so we do have to ensure that any kind of programme that replaces it is going to be effective, but, mainly, today, I wanted to talk about the other side of the poverty issue, which is what Dawn Bowden alluded to: employability. Now, you've previously stated, Minister, that in-work poverty is a growing problem and, in fact, the Welsh Government identified this issue when they brought out their report on building resilient communities in 2013. One thing the Government can do is to try to attract more jobs, and, hopefully, better quality jobs. Now, I know that your Government is mindful of this aspect, because your economy Minister, Ken Skates, came to the Equality, Local Government and Communities Committee last week, and he was talking about this issue, and he said it's not just any work, it's quality of work, that matters, and I think that that is important to bear in mind. But we are up against a number of problems in this regard. In the same week as Ken Skates's remarks, we also had the First Minister, as I mentioned earlier today in First Minister's questions - he informed us that the Welsh Revenue Authority was coming to Treforest, but that nearly all of the jobs were going to be taken up by people recruited in the London area. Now, I appreciate that we haven't known forever about the Welsh Revenue Authority, but we've known about it for some time, so I do still wonder as to - [Interruption.] Well, it's been mooted for some time, let's put it that way. I do wonder why, in these situations, Welsh people can't be trained up to fill these roles. I don't want to focus particularly on that, but I just want to highlight the issue of training and upskilling people. The Welsh Government is now looking to take over responsibility for procurement in order to use this as a lever of job creation. We do have some major infrastructure projects in the pipeline such as the south Wales metro and the Swansea bay tidal lagoon. But the possible outcome here is that we won't have the skilled people in Wales and we will have to again import them. So, we may not be creating jobs for the local community at all, or, at least, not many. We could, in fact, be putting more pressure on housing supply for locals and thus inadvertently exacerbating problems associated with poverty. I know that there is a Government employability programme for upskilling, overseen by Julie James, which is touched on in your statement, but, to repeat what I said earlier to the First Minister, one does wonder what the Government has been doing about upskilling over the last 17 years, because this is not a new issue, clearly. You would know more about that than I, so, if you could enlighten me, I would be grateful. We are also faced with other problems regarding the employment market in the shape of automation, which Lee Waters has alluded to several times. Jenny Rathbone asked last week, 'Who will benefit from it?' Well, it certainly won't be the relatively low-skilled workers. So, this exacerbates the problem of upskilling. What practical things can be done to improve employability? Well, Ken Skates talked last week about using what he called 'labour-market intelligence' in designing apprenticeships. We do need all-age apprenticeships now, which I believe is part of the programme of employability. We do need them, because the employment market has become so fluid and there are no jobs for life now. We do, perhaps, need greater Government interaction with private industry, as the public sector is likely to contract. Transport, I would say, is a major issue. Many new jobs are created in industrial areas on the edge of towns, often without public transport, and, of course, a lot of it is shift work. How will workers get to their workplace without a car? So, can the Welsh Government liaise effectively with transport providers? Most workers will have to work initially through employment agencies. Many of these agencies are not very good, in my experience, in communicating effectively with their workers. Often, management is poor in these agency jobs. Does the Welsh Government have any plans to work with these agencies in future? What are your plans for working with transport providers, and what are your plans for working with private industry? Thank you.
Welsh: Diolch, Weinidog, am eich datganiad heddiw. Mae llawer o'r drafodaeth heddiw wedi bod am Cymunedau yn Gyntaf; wel, mae'r cynllun hwnnw bellach yn dod i ben, felly mae'n rhaid i ni sicrhau y bydd unrhyw fath o raglen sy'n cymryd ei le yn effeithiol, ond, yn bennaf, heddiw, roeddwn i'n awyddus i siarad am agwedd arall ar y mater o dlodi, sef yr hyn y cyfeiriodd Dawn Bowden ato: cyflogadwyedd. Nawr, rydych chi wedi nodi yn flaenorol, Weinidog, bod tlodi mewn gwaith yn broblem gynyddol ac, yn wir, nododd Llywodraeth Cymru y mater hwn wrth gyflwyno ei hadroddiad creu cymunedau cryf yn 2013. Un peth y gall y Llywodraeth ei wneud yw ceisio denu mwy o swyddi, a, gobeithio, swyddi o ansawdd gwell. Nawr, rwy'n gwybod bod eich Llywodraeth yn ymwybodol o'r agwedd hon, oherwydd daeth eich Gweinidog economi, Ken Skates, i'r Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yr wythnos diwethaf, ac roedd yn sôn am y mater hwn, a dywedodd nad dim ond unrhyw waith sy'n bwysig ond gwaith o ansawdd da, ac rwy'n credu ei bod yn bwysig cofio hynny. Ond rydym ni'n wynebu nifer o broblemau ynghylch hyn. Yn yr un wythnos â sylwadau Ken Skates, cawsom hefyd y Prif Weinidog, fel y soniais yn gynharach heddiw yn ystod cwestiynau'r Prif Weinidog - yn ein hysbysu bod Awdurdod Cyllid Cymru yn dod i Drefforest, ond bod bron pob un o'r swyddi yn mynd i gael eu llenwi gan bobl a recriwtiwyd yn ardal Llundain. Nawr, rwy'n gwerthfawrogi nad ydym yn gwybod am Awdurdod Cyllid Gymru ers hydoedd, ond rydym yn gwybod amdano ers peth amser, felly rwy'n dal i feddwl o ran - [Torri ar draws.] Wel, mae wedi ei grybwyll ers peth amser, gadewch i mi ei roi felly. Rwyf yn meddwl tybed pam, yn y sefyllfaoedd hyn, na all pobl Cymru gael eu hyfforddi i lenwi'r swyddi hyn. Nid wyf eisiau canolbwyntio'n benodol ar hynny, ond rwyf eisiau tynnu sylw at y mater o hyfforddi a gwella sgiliau pobl. Mae Llywodraeth Cymru bellach yn bwriadu cymryd drosodd y cyfrifoldeb am gaffael er mwyn defnyddio hyn fel ysgogiad i greu swyddi. Mae gennym rai prosiectau seilwaith mawr ar y gweill megis metro de Cymru a morlyn llanw bae Abertawe. Ond y canlyniad posibl hyn yw na fydd gennym y bobl â'r sgiliau yng Nghymru ac y bydd yn rhaid i neu eu mewnforio nhw eto. Felly, efallai na fyddwn yn creu swyddi ar gyfer y gymuned leol o gwbl, neu, o leiaf, dim llawer ohonynt. Gallem, mewn gwirionedd, fod yn rhoi mwy o bwysau ar y cyflenwad tai ar gyfer pobl leol a thrwy hynny, yn anfwriadol, waethygu problemau sy'n gysylltiedig â thlodi. Gwn fod rhaglen gyflogadwyedd gan y Llywodraeth i wella sgiliau, a oruchwylir gan Julie James, a grybwyllir yn eich datganiad, ond, i ailadrodd yr hyn a ddywedais yn gynharach wrth y Prif Weinidog, mae rhywun yn meddwl tybed beth y mae'r Llywodraeth wedi bod yn ei wneud ynghylch cynyddu sgiliau dros yr 17 mlynedd diwethaf, oherwydd nid yw hwn yn fater newydd, yn amlwg. Fe wyddoch fwy am hynny na mi, felly, os gwnewch chi fy ngoleuo, byddwn yn ddiolchgar. Rydym hefyd yn wynebu problemau eraill ynghylch y farchnad gyflogaeth ar ffurf awtomeiddio, ac mae Lee Waters wedi cyfeirio at hyn nifer o weithiau. Gofynnodd Jenny Rathbone yr wythnos diwethaf, 'Pwy fydd yn elwa arno?' Wel, yn sicr nid y gweithwyr â lefel gymharol isel o sgiliau fydd yn gwneud hynny. Felly, mae hyn yn gwaethygu'r broblem o uwchsgilio. Pa bethau ymarferol y gellid eu gwneud i wella cyflogadwyedd? Wel, soniodd Ken Skates yr wythnos diwethaf am ddefnyddio yr hyn a elwir yn 'wybodaeth am y farchnad lafur' wrth lunio prentisiaethau. Mae angen prentisiaethau pob oedran arnom erbyn hyn, ac rwy'n credu eu bod yn rhan o'r rhaglen gyflogadwyedd. Mae eu hangen arnom, oherwydd bod y farchnad gyflogaeth mor gyfnewidiol bellach ac nid oes unrhyw swyddi am oes erbyn hyn. Mae angen, efallai, mwy o ryngweithio rhwng y Llywodraeth a diwydiant preifat, gan fod y sector cyhoeddus yn debygol o grebachu. Mae trafnidiaeth, byddwn i'n dweud, yn fater pwysig. Mae llawer o swyddi newydd yn cael eu creu mewn ardaloedd diwydiannol ar gyrion trefi, yn aml heb gludiant cyhoeddus, ac, wrth gwrs, mae llawer ohono'n waith sifft. Sut bydd gweithwyr yn cyrraedd eu gweithle heb gar? Felly, a yw Llywodraeth Cymru'n gallu cydgysylltu'n effeithiol â darparwyr cludiant? Bydd yn rhaid i'r rhan fwyaf o weithwyr weithio trwy asiantaethau cyflogaeth i ddechrau. Mae llawer o'r asiantaethau hyn nad ydynt yn dda iawn, yn fy mhrofiad i, o ran cyfathrebu'n effeithiol â'u gweithwyr. Yn aml, mae rheolaeth yn wael yn y swyddi asiantaeth hyn. A oes gan Lywodraeth Cymru unrhyw gynlluniau i weithio gyda'r asiantaethau hyn yn y dyfodol? Beth yw eich cynlluniau chi ar gyfer gweithio gyda darparwyr cludiant, a beth yw eich cynlluniau chi ar gyfer gweithio gyda diwydiant preifat? Diolch.