English: We are fast approaching a crisis in public services. Local authority budgets have been cut to the bone in recent years, and this year's local government finance settlement will do nothing to relieve the pressure on local public services. Wales's local authorities, on the back of this year's settlement, are planning massive cuts to local public services and the laying off of teachers, social workers, highway engineers, refuse collectors and a whole raft of council employees. In my region, Swansea council are planning to cut 145 teaching posts and 127 social services posts. Neath Port Talbot council propose to close libraries and end free transport for post-16 students with special educational needs, as well as adults attending respite care, in addition to laying off council staff and abandoning plans for new schools. Bridgend have already closed public toilets and are proposing to cut bus route subsidies, close day centres, care centres and services for the elderly, as well as laying off council staff. This is being repeated in town and city halls across Wales - services cut to the bone, teachers sacked, day care axed. And yet, people are being asked to pay more - pay more for less, much less. Council tax bills due to drop on doormats across the country in the coming weeks will see rises of around 5 per cent or more - much lower than people's wages - yet the public will have no choice but to give away more of their hard-earned cash for ever-dwindling services. So how did we get here? Local government officials blame the Welsh Government, and the Welsh Government blames the UK Government, but in truth they are all to blame. Years of waste and buck-passing have resulted in today's crisis. Decades of profligate, wasteful spending and an unfair tax system at a UK level have resulted in the need for austerity. Welsh Government's mismanagement of local government has resulted in duplication and waste; why do we need 22 separate local authorities? We don't. But the Welsh Government, while acknowledging this fact, have failed to do anything about it. As a result, limited resources are spread much more thinly than they need to be, and the way these resources are allocated has been mismanaged by successive Welsh Governments, and this local government finance report is based on a flawed formula, which results in great disparity in funding. Why is spending per head so different across Wales? People in Swansea each get £247 less spent on their services than those in Denbighshire. Why does Bridgend receive over £130 per head less than their neighbouring authorities? And why does Wales's second city receive nearly £160 per head less than Wales's third city? And when it comes to how the moneys are spent, there is massive disparity amongst Wales's councils. Some people get their bins collected every week or two; others can expect a monthly collection. Average council tax bills in Caerphilly are over £700 lower than in Monmouthshire. And why have local authorities been allowed to rack up such high levels of reserves? Some councils are sitting on over £100 million in reserves, while planning to cut services, to sack teachers and highway officers and social workers. Enough is enough. We need root-and-branch reform of local government and its finances. People's lives are being decimated so that we can play party politics, so that people can remain in office. Well, no more now. It's time to get our house in order, and it's time that Welsh Government lives up to its responsibilities.
Welsh: Rydym ni'n prysur agosáu at argyfwng mewn gwasanaethau cyhoeddus. Mae cyllidebau awdurdodau lleol wedi'u cwtogi i'r eithaf yn y blynyddoedd diwethaf, ac ni fydd setliad cyllid llywodraeth leol eleni yn gwneud dim i leddfu'r pwysau ar wasanaethau cyhoeddus lleol. Ar ôl setliad y flwyddyn hon, mae awdurdodau lleol Cymru yn cynllunio toriadau enfawr i wasanaethau cyhoeddus lleol ac i ddiswyddo athrawon, gweithwyr cymdeithasol, peirianwyr priffyrdd, casglwyr sbwriel a llu o weithwyr y cyngor. Yn fy rhanbarth i, mae cyngor Abertawe yn cynllunio torri 145 o swyddi addysgu a 127 o swyddi gwasanaethau cymdeithasol. Mae cyngor Castell-nedd Port Talbot yn cynnig cau llyfrgelloedd a dod â thrafnidiaeth am ddim i ben i fyfyrwyr ôl-16 sydd ag anghenion addysgol arbennig ac oedolion sy'n cael gofal seibiant, yn ogystal â diswyddo staff y cyngor a rhoi'r gorau i gynlluniau ar gyfer ysgolion newydd. Mae cyngor Pen-y-bont ar Ogwr eisoes wedi cau toiledau cyhoeddus ac yn cynnig torri cymorthdaliadau i lwybr bysiau, cau canolfannau dydd, canolfannau gofal a gwasanaethau ar gyfer yr henoed, yn ogystal â diswyddo staff y cyngor. Mae hyn yn digwydd mewn neuaddau dinas a thref ledled Cymru - gwasanaethau'n cael eu cwtogi i'r eithaf, athrawon yn cael eu diswyddo, gofal dydd yn cael ei ddiddymu. Ac eto, gofynnir i bobl dalu mwy - talu mwy am lai, llawer llai. Bydd biliau'r dreth gyngor fydd yn disgyn trwy flychau llythyrau'r wlad yn ystod yr wythnosau nesaf yn cynnwys cynnydd o ryw 5 y cant neu fwy - llawer is na chyflogau pobl - ond eto ni fydd gan y cyhoedd unrhyw ddewis ond rhoi mwy o'u harian haeddiannol am wasanaethau sy'n lleihau'n dragywydd. Felly sut ddaethom ni i'r sefyllfa yma? Mae swyddogion llywodraeth leol yn rhoi'r bai ar Lywodraeth Cymru, ac mae Llywodraeth Cymru yn rhoi'r bai ar Lywodraeth y DU, ond mewn gwirionedd maen nhw i gyd ar fai. Blynyddoedd o wastraffu a bwrw'r bai sydd wedi arwain at yr argyfwng heddiw. Mae degawdau o wario afradlon, gwastraffus a system dreth annheg ar lefel y DU wedi arwain at yr angen am gyni. Mae'r modd y mae Llywodraeth Cymru wedi camreoli llywodraeth leol wedi arwain at ddyblygu a gwastraff; pam fod angen 22 o awdurdodau lleol ar wahân arnom ni? Nid oes eu hangen arnom ni. Ond mae Llywodraeth Cymru, wrth gydnabod y ffaith hon, wedi methu â gwneud unrhyw beth am hynny. O ganlyniad, mae rhy ychydig o adnoddau yn gorfod talu am lawer mwy nag y mae angen iddynt, ac mae'r modd o ddyrannu'r adnoddau hyn wedi'i gamreoli gan Lywodraethau Cymru olynol, ac mae'r adroddiad cyllid llywodraeth leol hwn yn seiliedig ar fformiwla ddiffygiol, sy'n arwain at wahaniaeth mawr yn y cyllid. Pam fod gwario fesul pen mor wahanol ledled Cymru? Mae pobl yn Abertawe, bob un ohonyn nhw'n cael £247 yn llai wedi'i wario ar eu gwasanaethau na'r rhai hynny yn sir Ddinbych. Pam fod Pen-y-bont ar Ogwr yn cael mwy na £130 y pen yn llai nag awdurdodau cyfagos? A pham fod ail ddinas Cymru yn cael bron i £160 y pen yn llai na thrydedd ddinas Cymru? Ac o ran sut y caiff yr arian ei wario, mae gwahaniaeth enfawr rhwng cynghorau Cymru. Mae rhai pobl yn cael eu biniau wedi'u casglu bob wythnos neu ddwy; gall pobl eraill ddisgwyl casgliad misol. Mae biliau cyfartalog y dreth gyngor yng Nghaerffili dros £700 yn llai nag yn sir Fynwy. A pham fod awdurdodau lleol wedi'u caniatáu i gronni cymaint o gronfeydd wrth gefn? Mae gan rai cynghorau dros £100 miliwn mewn cronfeydd wrth gefn, wrth iddyn nhw gynllunio i gwtogi gwasanaethau, diswyddo athrawon a swyddogion priffyrdd a gweithwyr cymdeithasol. Digon yw digon. Mae angen diwygio llywodraeth leol a'i chyllid drwyddi draw. Mae bywydau pobl yn cael eu dinistrio er mwyn i ni chwarae gwleidyddiaeth plaid, er mwyn i bobl aros mewn grym. Wel, dim mwy nawr. Mae'n amser rhoi trefn ar bethau, ac mae'n amser i Lywodraeth Cymru gyflawni ei chyfrifoldebau.