English: To compound matters, we have a Tory Government in Westminster that is beyond parody. While millions of people worry about how they will be able to afford their utility bills over the next 12 months, the lack of a cohesive answer from the UK Government over the looming cost-of-living crisis is unacceptable. If they devoted as much time and effort into tackling the cost-of-living crisis as they do organising lockdown-busting parties, we would be in a better position. Perhaps the indifference to the crisis is because Johnson and Sunak will not be subject to rising prices, due to the cap on the contributions they make for their Downing Street flats. The Prime Minister and the Chancellor are granted grace and favour accommodation, rent free, with utility bills and council tax costs met by the Government. I wonder whether they would act with a little more urgency if they were taken out of their cosseted lifestyle and forced to live on the breadline for some time. Perhaps Johnson has forgotten that he promised to end VAT on fuel bills, in an article he co-wrote for The Sun newspaper a month before the 2016 European Union referendum. Given that we are yet to see this policy delivered several years into his premiership, it can probably be chalked off as yet another Brexit broken promise. The rising cost of energy has resulted in more than 20 suppliers collapsing. It has meant that their customer base has returned to the hands of the big six. There is now a compelling case to direct funding towards nationalised secure energy, particularly in renewables. The chances of seeing something positive and effective like this from a UK Government ideologically opposed to such measures are slim to nothing. This cost-of-living crisis will hit older people particularly hard. The Older People's Commissioner for Wales has stated that older people on low incomes need more money to help with rising fuel bills. With an increase in the winter fuel support scheme, pensioners may face a choice between food or fuel, as highlighted by Rhun in his comment earlier. Older people were more likely to be affected in their jobs by coronavirus. A quarter of workers aged 60 to 64 were furloughed, lost hours or pay, or lost their jobs completely during the pandemic. Those who lost their jobs at this age during the pandemic may never find another job before reaching state pension age. We also know that credit use falls with age for those over 50, due to many lenders refusing to lend to people over a certain age. Plaid Cymru wants this Government to invest in a targeted campaign to increase the take-up of pension credit. In 2018-19 alone, unclaimed pension credit totalled as much as £214 million. Pension credit not only provides financial assistance, but claiming the credit unlocks a range of other entitlements, such as council tax discounts, free dental care and help with housing costs. This is why this debate is so important. We cannot wait for action from a Government in London that is so out of touch with people from working-class communities. If anybody thinks there is a political will within No. 10 Downing Street to deliver for ordinary people living in Wales, then they haven't been paying much attention to history. People in Wales need help and reassurances, and they need them soon. I urge Government to act swiftly. Diolch yn fawr.
Welsh: I waethygu pethau, mae gennym Lywodraeth Dorïaidd yn San Steffan sydd y tu hwnt i barodi. Tra bod miliynau o bobl yn poeni sut y gallant fforddio eu biliau cyfleustodau dros y 12 mis nesaf, mae diffyg ateb cydlynol gan Lywodraeth y DU ynghylch yr argyfwng costau byw sydd ar y gorwel yn annerbyniol. Pe baent yn rhoi cymaint o amser ac ymdrech ar fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw ag y maent yn ei wneud ar drefnu partïon sy'n mynd yn groes i'r cyfyngiadau symud, byddem mewn gwell sefyllfa. Efallai fod y difaterwch ynghylch yr argyfwng yn deilio o'r ffaith na fydd Johnson a Sunak yn gorfod talu'r prisiau cynyddol, oherwydd y cap ar y cyfraniadau a wnânt am eu fflatiau yn Stryd Downing. Mae'r Prif Weinidog a'r Canghellor yn cael llety gras a ffafr yn ddi-rent, gyda biliau cyfleustodau a chostau'r dreth gyngor yn cael eu talu gan y Llywodraeth. Tybed a fyddent yn gweithredu gydag ychydig mwy o frys pe baent yn cael eu tynnu allan o'u ffordd o fyw faldodus a'u gorfodi i fyw mewn tlodi am beth amser. Efallai fod Johnson wedi anghofio ei fod wedi addo rhoi diwedd ar y TAW ar filiau tanwydd mewn erthygl a gyd-ysgrifennodd ar gyfer papur newydd The Sun fis cyn refferendwm yr Undeb Ewropeaidd yn 2016. Gan ein bod eto i weld y polisi hwn yn cael ei gyflawni sawl blwyddyn i mewn i'w brif weinidogaeth, mae'n debyg y gellir ei ddileu fel addewid Brexit arall a dorrwyd. Mae cost gynyddol ynni wedi arwain at fwy nag 20 o gyflenwyr yn mynd i'r wal. Mae wedi golygu bod eu sylfaen gwsmeriaid wedi dychwelyd i ddwylo'r chwe chwmni mawr. Ceir achos cryf bellach dros gyfeirio cyllid tuag at ynni diogel wedi'i genedlaetholi, yn enwedig ynni adnewyddadwy. Mae'r gobaith o weld rhywbeth cadarnhaol ac effeithiol fel hyn gan Lywodraeth y DU sy'n gwrthwynebu mesurau o'r fath ar sail ideolegol yn denau a dweud y lleiaf. Bydd yr argyfwng costau byw hwn yn taro pobl hŷn yn arbennig o galed. Mae Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru wedi dweud bod angen mwy o arian ar bobl hŷn ar incwm isel i helpu gyda biliau tanwydd sy'n codi. Gyda chynnydd yn y cynllun cymorth tanwydd gaeaf, gall pensiynwyr wynebu dewis rhwng bwyd neu danwydd, fel y nododd Rhun yn ei sylw yn gynharach. Roedd pobl hŷn yn fwy tebygol o gael eu heffeithio yn eu swyddi gan y coronafeirws. Roedd chwarter y gweithwyr rhwng 60 a 64 oed ar ffyrlo, wedi colli oriau neu dâl, neu wedi colli eu swyddi'n gyfan gwbl yn ystod y pandemig. Efallai na fydd y rhai a gollodd eu swyddi yn yr oedran hwn yn ystod y pandemig byth yn dod o hyd i swydd arall cyn cyrraedd oedran pensiwn y wladwriaeth. Gwyddom hefyd fod y defnydd o gredyd yn disgyn gydag oedran i rai dros 50 oed, oherwydd bod llawer o fenthycwyr yn gwrthod rhoi benthyg i bobl dros oedran penodol. Mae Plaid Cymru am i'r Llywodraeth hon fuddsoddi mewn ymgyrch wedi'i thargedu i gynyddu'r nifer sy'n manteisio ar gredyd pensiwn. Yn 2018-19 yn unig, roedd cyfanswm y credyd pensiwn heb ei hawlio gymaint â £214 miliwn. Mae credyd pensiwn nid yn unig yn darparu cymorth ariannol, mae hawlio'r credyd hefyd yn datgloi amryw o hawliau eraill, megis gostyngiadau'r dreth gyngor, gofal deintyddol am ddim a chymorth gyda chostau tai. Dyma pam y mae'r ddadl hon mor bwysig. Ni allwn aros am weithredu gan Lywodraeth yn Llundain sydd â chyn lleied o gysylltiad â phobl o gymunedau dosbarth gweithiol. Os oes unrhyw un yn credu bod ewyllys wleidyddol yn Rhif 10 Stryd Downing i gyflawni dros bobl gyffredin sy'n byw yng Nghymru, nid ydynt wedi bod yn talu llawer o sylw i hanes. Mae angen help a sicrwydd ar bobl yng Nghymru, ac maent ei angen yn fuan. Rwy'n annog y Llywodraeth i weithredu'n gyflym. Diolch yn fawr.