English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I move the motion on the order paper. The people of Wales have endured the most severe restrictions on their movements that any of us will have known in our lifetimes in recent months - restrictions that have been more draconian and longer lasting than anywhere else in the United Kingdom. People have been cut off from their friends and family. Mother's Day, Father's Day, Easter, birthdays, anniversaries, weddings and all sorts of other events that would usually bring families together have been rather muted occasions. And, of course, the lockdown was introduced with good reason: by staying at home, we help to protect many of the most vulnerable in our society, and we've reduced the spread of the coronavirus. But the enduring 5-mile rule was cruel. I recognise that the Welsh Government's intention was to deter long journeys and avoid Welsh beaches or other destinations being overwhelmed, but a 5-mile rule was arbitrary. It kept families apart, and, beyond urban areas, frankly, the rule was a mockery. It adversely affected people's relationships. It exacerbated the problems of loneliness and isolation, contributed to poor mental health and well-being, and made many businesses in Wales less viable. Prior to the pandemic, Wales, of course, already had the UK's weakest economy and the highest high street vacancy rate, so keeping Wales locked down for longer isn't going to help us to address these facts. To ensure public compliance, of course, with Government guidelines, it's important that Ministers need to ensure that their instructions to the public are fair, realistic and backed up by evidence. To do anything other than that, of course, risks public alienation yet, to date, the Welsh Government has not published a shred of scientific evidence for its cruel 5-mile rule. And that's why we very much welcome the relaxation of the travel restrictions from Monday. Many of those who want to enjoy getting their freedom back will, of course, opt to jump on a bus. Bus travel, of course, is essential for many of our citizens, but it's a lifeline that is increasingly at risk here in Wales. Bus travel had already fallen by nearly a quarter over the past 13 years as a result of funding cuts, collapsed franchises and route reductions, and, during the pandemic, it's fallen by a further 90 per cent, some of which was directly as a result of people not being able to travel beyond the cruel 5-mile rule.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Cynigiaf y cynnig ar y papur trefn. Mae pobl Cymru wedi dioddef y cyfyngiadau symud mwyaf difrifol y bydd neb ohonom wedi'u profi yn ystod ein hoes yn y misoedd diwethaf - cyfyngiadau sydd wedi bod yn fwy llym ac wedi para'n hwy nag unrhyw le arall yn y Deyrnas Unedig. Torrwyd y cysylltiad rhwng pobl a'u ffrindiau a'u teuluoedd. Mae Sul y Mamau, Sul y Tadau, y Pasg, pen-blwyddi, pen-blwyddi priodas, priodasau a phob math o ddigwyddiadau eraill a fyddai fel arfer yn dod â theuluoedd at ei gilydd wedi bod yn achlysuron eithaf tawel eleni. Ac wrth gwrs, cyflwynwyd y cyfyngiadau am reswm da: trwy aros gartref, rydym yn helpu i ddiogelu llawer o'r rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas, ac rydym wedi lleihau lledaeniad y coronafeirws. Ond roedd parhau'r rheol 5 milltir yn greulon. Rwy'n cydnabod mai bwriad Llywodraeth Cymru oedd atal teithiau hir ac osgoi llethu traethau Cymru neu gyrchfannau eraill, ond roedd y rheol 5 milltir yn fympwyol. Roedd yn cadw teuluoedd ar wahân, a thu hwnt i ardaloedd trefol a dweud y gwir, roedd hi'n destun gwawd. Effeithiodd yn andwyol ar berthynas pobl â'i gilydd. Gwaethygodd broblemau'n ymwneud ag unigrwydd ac arwahanrwydd, cyfrannodd at salwch meddwl a lles gwael, a gwnaeth lawer o fusnesau yng Nghymru yn llai hyfyw. Cyn y pandemig, Cymru oedd â'r economi wanaf yn y DU eisoes wrth gwrs, a'r gyfradd uchaf o siopau gwag ar y stryd fawr, felly nid yw cadw Cymru dan gyfyngiadau symud am fwy o amser yn mynd i'n helpu i fynd i'r afael â'r ffeithiau hyn. Er mwyn sicrhau cydymffurfiaeth y cyhoedd â chanllawiau'r Llywodraeth, wrth gwrs, mae'n bwysig fod angen i Weinidogion sicrhau bod eu cyfarwyddiadau i'r cyhoedd yn deg, yn realistig ac wedi eu cefnogi gan dystiolaeth. Byddai gwneud unrhyw beth heblaw hynny, wrth gwrs, yn creu perygl o elyniaethu'r cyhoedd ac eto, hyd yma, nid yw Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi rhithyn o dystiolaeth wyddonol dros ei rheol 5 milltir greulon. A dyna pam ein bod yn croesawu llacio'r cyfyngiadau teithio o ddydd Llun ymlaen yn fawr iawn. Bydd llawer o'r bobl sydd am fwynhau cael eu rhyddid yn ôl, wrth gwrs, yn dewis neidio ar fws. Mae teithio ar fws, wrth gwrs, yn hanfodol i lawer o'n dinasyddion, ond mae'n achubiaeth sydd mewn perygl cynyddol yma yng Nghymru. Roedd nifer y bobl a deithiai ar fysiau eisoes wedi gostwng bron i chwarter dros y 13 mlynedd diwethaf o ganlyniad i doriadau ariannol, masnachfreintiau aflwyddiannus a chwtogi nifer y llwybrau, ac yn ystod y pandemig, mae wedi gostwng 90 y cant arall, a digwyddodd rhywfaint o hynny'n uniongyrchol o ganlyniad i bobl yn methu teithio y tu hwnt i'r rheol 5 milltir greulon.