English: And I hope that the Senedd will speak with one voice when it comes to amendment 1. And I think the best way to reflect on that, because I know the First Minister in his remarks around First Minister's questions was agitated, shall we say, that the leaders of the parties hadn't spoken about the vaccination roll-out - well, if he'd heard the statement earlier on in the afternoon, that thanks was wholesome and fulsome, certainly coming from the Conservative benches, around the efforts around vaccination. And I want to put on record as well that I think the vaccine roll-out has really shown, where Governments work best, they work together to achieve such a success in vaccine roll-out. It was right from an opposition point of view that we highlighted the shortcomings of the early part of the vaccine here in Wales, but ultimately momentum has gained in that particular programme and now we're moving on in greater numbers. No-one wants to see that programme fail, but the early actions of the UK Government, working with the devolved Governments to get into the market to purchase those vaccination doses, have meant that we are, at the moment, leading the world in making sure that our population is safe and secure, with a vaccination programme that is meeting targets unheard of in other parts of the world. Amendment 2 talks of the need to have a recovery plan, and a clear recovery plan, because we know the damage that the COVID crisis has hit us with in the economy, but, importantly, in the health sector. Reading the annual report, it is difficult to decipher, and seeing the First Minister and hearing the First Minister's responses in First Minister's questions today, it was trying, to say the least, to realise that there was so little available information about how those plans might look when we come out the other side of the COVID crisis, when we have waiting times with one in five people on a waiting list here in Wales - nearly 240,000 people waiting 36 weeks or more. And when you have people like the chief executive of Tenovus saying that they are receiving pushback from the Government when it comes to pushing for a cancer recovery plan, that really is concerning. And that is our job as an opposition - to highlight these concerns. And hopefully, when we go into the general election campaign here in Wales, we'll be able to debate and discuss the alternatives that we, certainly from the Welsh Conservatives, want to put before the people of Wales to see that radical transformation that we believe is in the grasp of the people of Wales when they fill out the ballot papers by having a change of Government after 6 May. So, I do urge the First Minister, in the time left for this Government, to actually work night and day to bring those preparations forward so that we can have confidence that there isn't a stagnation at the heart of Government when it comes to the recovery plans, and we can have confidence that we will be tackling these huge numbers in the health sector in particular. That's why amendment 2 has been tabled, and I would urge Assembly Members to support amendment 2, because I think it adds substance to the main motion. Amendment 3 focuses on the legislative programme. And to me, what encapsulates failure in the legislative programme is the inability of the First Minister himself to deliver on a leadership manifesto commitment, which was the clean air Act. There was universal support around the Chamber for this to actually happen, and I hope in his summing up the First Minister will reflect on a missed opportunity here. We know for a fact that there have been at least 2,000 premature deaths a year because of the dirty air that is breathed in the communities of Wales. And, as I said, if it was a leadership commitment, it should have been delivered, because there was consensus on the floor in Plenary for this to happen. And, as we're seeing today with the elections Bill, it is possible to deliver emergency legislation that can be effective and can make a difference, and I really regret that the First Minister wasn't able to fulfil his manifesto commitment in his leadership bid and deliver such a clean air Act to the floor of Plenary, which would have enjoyed universal support. And I'll close on this about promises: it is vital that Government Ministers of any colour, whenever they stand in a Parliament, in a parliamentary debating chamber and they give a commitment, stick to that commitment. The recent rowback on that with nitrate vulnerable zones is a clear indication to the people of Wales when it comes to trust. We can argue about the merits of the proposals, and you and I have debated this, First Minister. It's not about the merits of the proposals, because I've said many a time that one pollution incident is one too many, but it's the seven commitments - at least seven commitments - verbally that the Minister gave that, during the pandemic, these regulations would not be brought forward because of the effect that they would have on the agricultural sector. And yet despite those seven commitments - promises, I would say - that were made on the floor in Plenary, the Government are hell-bent on driving this through. So, when the First Minister talks about promising to make commitments to the people of Wales, he might reflect on the broken promise that he made to the rural economy and the rural community around NVZs. And how on earth, if they throw away such promises so lightly, can people trust the Welsh Labour Government when they seek re-election on 6 May? I therefore urge this Assembly to support the three amendments that are tabled in the name of Mark Isherwood, because I think they substantially add to the debate and improve the motion.
Welsh: Ac rwy'n gobeithio y bydd y Senedd yn siarad ag un llais wrth sôn am welliant 1. Ac rwy'n credu mai'r ffordd orau o fyfyrio ar hynny, oherwydd gwn fod y Prif Weinidog yn ei sylwadau ynghylch cwestiynau'r Prif Weinidog wedi cynhyrfu, ddywedwn ni, nad oedd arweinwyr y pleidiau wedi sôn am gyflwyno'r brechiad - wel, pe byddai wedi clywed y datganiad yn gynharach yn y prynhawn, roedd y diolch hwnnw yn llwyr ac yn ddiffuant, yn sicr yn dod o feinciau'r Ceidwadwyr, o ran yr ymdrechion gyda'r brechu. A hoffwn i gofnodi hefyd fy mod i'n credu bod cyflwyno'r brechlyn wedi dangos yn wirioneddol, ble mae Llywodraethau yn gweithio orau, maen nhw'n gweithio gyda'i gilydd i sicrhau cymaint o lwyddiant wrth gyflwyno brechlynnau. Yr oedd yn iawn o safbwynt gwrthblaid i ni dynnu sylw at ddiffygion rhan gyntaf y brechlyn yma yng Nghymru, ond yn y pen draw mae'r rhaglen benodol honno wedi ennill momentwm ac erbyn hyn rydym yn symud ymlaen â niferoedd uwch. Nid oes neb yn dymuno gweld y rhaglen honno yn methu, ond mae camau cynnar Llywodraeth y DU, gan weithio gyda'r Llywodraethau datganoledig i fynd i mewn i'r farchnad i brynu'r dosau brechu hynny, wedi golygu ein bod, ar hyn o bryd, yn arwain y byd o ran sicrhau bod ein poblogaeth yn ddiogel, gyda rhaglen frechu sy'n cyrraedd targedau nas clywir mewn rhannau eraill o'r byd. Mae gwelliant 2 yn sôn am yr angen i gael cynllun adfer, a chynllun adfer clir, oherwydd ein bod yn gwybod am y niwed y mae argyfwng COVID wedi ei wneud i'r economi, ond, yn bwysig, i'r sector iechyd. Wrth ddarllen yr adroddiad blynyddol, mae'n anodd ei ddeall, ac o weld y Prif Weinidog a chlywed ymatebion y Prif Weinidog yng nghwestiynau'r Prif Weinidog heddiw, yr oedd yn heriol, a dweud y lleiaf, sylweddoli bod cyn lleied o wybodaeth ar gael am sut y gallai'r cynlluniau hynny edrych pan fyddwn ni ben draw i argyfwng COVID, pan fo gennym ni amseroedd aros lle mae un ym mhob pump o bobl ar restr aros yma yng Nghymru - bron i 240,000 o bobl yn aros 36 wythnos neu fwy. A phan fo gennych chi bobl fel prif weithredwr Tenovus yn dweud eu bod yn cael eu gwthio'n ôl gan y Llywodraeth pan fyddan nhw'n pwyso am gynllun adfer canser, mae hynny yn peri pryder gwirioneddol. A dyna yw ein gwaith ni fel gwrthblaid - i dynnu sylw at y pryderon hyn. A gobeithio, pan fyddwn yn dechrau ymgyrch yr etholiad cyffredinol yma yng Nghymru, y byddwn yn gallu trafod a chyd-drafod y dewisiadau eraill yr ydym ni, yn sicr gan Geidwadwyr Cymru, yn dymuno eu rhoi gerbron pobl Cymru i weld y trawsnewid radical hwnnw sydd, yn ein barn ni, yng ngafael pobl Cymru pan fyddan nhw'n llenwi'r papurau pleidleisio, trwy newid y Llywodraeth ar ôl 6 Mai. Felly, rwyf i yn annog y Prif Weinidog, yn yr amser sy'n weddill i'r Llywodraeth hon, i weithio dydd a nos mewn gwirionedd i gyflwyno'r paratoadau hynny fel y gallwn fod yn hyderus nad oes diffyg cynnydd wrth wraidd y Llywodraeth o ran y cynlluniau adfer, a gallwn fod yn hyderus y byddwn yn mynd i'r afael â'r niferoedd enfawr hyn yn y sector iechyd yn benodol. Dyna pam mae gwelliant 2 wedi ei gyflwyno, a byddwn i'n annog Aelodau'r Cynulliad i gefnogi gwelliant 2, oherwydd credaf ei fod yn ychwanegu sylwedd at y prif gynnig. Mae gwelliant 3 yn canolbwyntio ar y rhaglen ddeddfwriaethol. Ac i mi, yr hyn sy'n crynhoi methiant yn y rhaglen ddeddfwriaethol yw anallu'r Prif Weinidog ei hun i gyflawni ymrwymiad maniffesto arweinyddiaeth, sef y Ddeddf aer glân. Roedd cefnogaeth gyffredinol o amgylch y Siambr i hyn ddigwydd mewn gwirionedd, ac rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog, wrth grynhoi, yn myfyrio ar gyfle a gollwyd yma. Gwyddom am ffaith y bu o leiaf 2,000 o farwolaethau cynamserol y flwyddyn oherwydd yr aer budr sy'n cael ei anadlu yng nghymunedau Cymru. Ac, fel y dywedais, os oedd yn ymrwymiad arweinyddiaeth, dylid bod wedi ei gyflawni, oherwydd yr oedd consensws ar y llawr yn y Cyfarfod Llawn i hyn ddigwydd. Ac, fel y gwelwn heddiw gyda'r Bil etholiadau, mae'n bosibl cyflwyno deddfwriaeth frys a all fod yn effeithiol ac a all wneud gwahaniaeth, ac rwy'n gresynu'n fawr nad oedd y Prif Weinidog yn gallu cyflawni ei ymrwymiad maniffesto yn ei gais am arweinyddiaeth a chyflwyno Deddf aer glân o'r fath i lawr y Cyfarfod Llawn, a fyddai wedi cael cefnogaeth gyffredinol. A byddaf yn cau gyda hyn ynghylch addewidion: mae'n hanfodol bod Gweinidogion y Llywodraeth o unrhyw liw, pryd bynnag y byddan nhw'n sefyll mewn Senedd, mewn siambr drafod seneddol ac yn ymrwymo i rywbeth, yn glynu wrth yr ymrwymiad hwnnw. Mae'r gwyrdroi diweddar yn hynny o beth o ran parthau perygl nitradau yn arwydd clir i bobl Cymru wrth sôn am ymddiriedaeth. Gallwn ddadlau ynghylch rhinweddau'r cynigion, ac rydych chi a mi wedi trafod hyn, Prif Weinidog. Nid yw'n ymwneud â rhinweddau'r cynigion, oherwydd rwyf wedi dweud sawl gwaith fod un digwyddiad llygredd un yn ormod, ond y saith ymrwymiad - o leiaf saith ymrwymiad - ar lafar a roddodd y Gweinidog na fyddai'r rheoliadau hyn, yn ystod y pandemig, yn cael eu dwyn ymlaen oherwydd yr effaith y bydden nhw'n ei chael ar y sector amaethyddol. Ac eto, er gwaethaf y saith ymrwymiad hynny - addewidion, byddwn i'n ei ddweud - a wnaed ar y llawr yn y Cyfarfod Llawn, mae'r Llywodraeth yn benderfynol o'u gwthio trwyddo. Felly, pan fydd y Prif Weinidog yn sôn am wneud addewidion ac ymrwymiadau i bobl Cymru, efallai hoffai fyfyrio ar yr addewid a wnaeth ac a dorrodd i'r economi wledig a'r gymuned wledig o ran parthau perygl nitradau. A sut ar y ddaear, os byddan nhw'n taflu ymaith addewidion o'r fath mor rhwydd, y gall pobl ymddiried yn Llywodraeth Lafur Cymru pan fyddan nhw'n ceisio cael eu hail-ethol ar 6 Mai? Felly, rwy'n annog y Cynulliad hwn i gefnogi'r tri gwelliant a gyflwynir yn enw Mark Isherwood, oherwydd fy mod i o'r farn eu bod yn ychwanegu'n sylweddol at y ddadl ac yn gwella'r cynnig.