English: It is also a pleasure for me to participate in this debate on St David's Day, reflecting the fact that we're commemorating the death of Dewi on this day in the year 589 - some 1,500 years ago. This nation's history goes back a long way and it's still reflected in our language, our art and our faith. And, yes, it is a day of national pride and I'm going to follow the same route. I reminded you of some of the pillars of our history in the previous debate, and I might as well continue where I left off in the last debate. But, specifically in health, over the years before the days of the NHS, Wales had innovated in this area: Meddygon Myddfai - the Medics of Myddfai - were innovative in this area in medieval times. Myddfai is a small village now, but many hundreds of years ago, it led the medical world in these isles. Much of that history has been lost, but there was huge innovation happening hundreds of years ago in medicine here. A little later on - about a century and a half ago - we see Hugh Owen Thomas and his nephew, Robert Jones, innovating in the area of bone surgery, and Robert Jones is recognised these days on a global level as the father of orthopaedics. He shaped orthopaedics initially and he is recognised globally as the leader and founder of orthopaedics. Of course, we have heard the history of the creation of the NHS and we continue to be extremely proud of the contribution that Wales made to the health service. And, of course, if we come forward a little further again, in the year 2007, Professor Sir Martin Evans of Cardiff University won a Nobel prize in medicine on the basis of his innovative research in stem cells and DNA. Sometimes it's difficult for people in our nation to think, 'Well, what's Wales ever contributed? I don't know what's going on. Who's been innovative and who's been confident and successful?' Well, there's a list and I could go on, but naturally I can't go on all afternoon, so I'm going to stop listing names now. But it's enough to note that there are very exciting developments happening now in medicine in our universities and in our medical schools. Our medical schools - we have two now, one in Cardiff and one in Swansea - are producing bright junior doctors. Of course, they could produce more. At the moment, less than 20 per cent of our medical students in Welsh medical schools come from Wales. No other country works in that way. Over half of the medical students in Scotland come from Scotland and over 80 per cent of medical students in medical schools in England come from England, and yet we are operating at a level of 12 per cent of students in Cardiff and Swansea coming from Wales. Well, we're supposed to be producing doctors for our future, but we're not producing enough and that is why we need a new medical school in Bangor too, so that we can produce more bright junior doctors for our nation. Yes, we are proud of our health service, but the system is under huge pressure. We need to employ more doctors and nurses and so on, and we need to train more doctors and nurses in the first place, and, of course, we need to provide the most modern diagnostic technology, which is available - [Interruption.] - but it is exceptionally expensive. And, of course, we need an alternative vision of a health service that is focused on the community - [Interruption.] Yes, a community that is digitally connected. The Minister is clearly innovating in that area too. [Laughter.] That reminds us that we can do great things in our health service digitally too. I'm pleased that the Minister reminded us of that, because that also assists primary care. And I want to see more specialists in our hospitals coming into the community to work, to break down these barriers between hospitals and primary care, and - yes, it's been said a number of times - health and social care collaborating more closely. So, to conclude, yes, we are proud of our health service. We are proud of all of the innovation that has happened in the past, which is happening now, and will continue to happen in the future. We are determined to keep our comprehensive health service and to keep it in the public domain here in Wales. But we do need changes to provide the best possible services for our people, using the talent that we clearly have. Thank you.
Welsh: Mae hefyd yn bleser i minnau gymryd rhan yn y ddadl yma ar Ddydd Gŵyl Dewi Sant, yn adlewyrchu'r ffaith ein bod yn cofio marwolaeth Dewi ar y diwrnod yma yn y flwyddyn 589 - rhyw 1,500 o flynyddoedd yn ôl. Mae yna hen, hen hanes i'r genedl yma sydd yn dal i gael ei wireddu trwy ein hiaith a'n celfyddyd a'n ffydd. Ac, ie, mae'n ddiwrnod o falchder cenedlaethol ac rwy'n mynd i ddilyn yr un un trywydd. Roeddwn i wedi'ch atgoffa o rai o bileri ein hanes yn y ddadl ddiwethaf, wedyn man y man imi gario ymlaen lle'r oeddwn i wedi gorffen yn y cyfraniad diwethaf. Ond yn benodol felly yn y maes iechyd, lawr y blynyddoedd cyn y gwasanaeth iechyd, roedd Cymru wedi arloesi yn y maes: Meddygon Myddfai yn arloesi yn eu maes nôl yn y canol oesoedd. Pentref bach weddol ddi-nod ydy Myddfai y dyddiau hyn, ond sawl cant o flynyddoedd yn ôl, roedd yn arwain y byd meddygol yn yr ynysoedd hyn. Wrth gwrs, mae'r rhan fwyaf o'r hanes yna wedi mynd ar goll, ond roedd yna arloesi mawr yn digwydd rhai cannoedd o flynyddoedd yn ôl yn y byd meddygol. Ychydig bach yn nes ymlaen - rhyw ganrif a hanner yn ôl - rydym yn gweld Hugh Owen Thomas, ac wedyn ei nai, Robert Jones, yn arloesi ym myd llawdriniaeth esgyrn, ac, yn wir, Robert Jones yn cael ei gydnabod y dyddiau hyn yn fyd-eang fel tad yr arbenigedd o 'orthopaedics'. Fo a wnaeth lunio 'orthopaedics' yn y lle cyntaf ac mae'n cael ei gydnabod ar draws y byd fel arweinydd a sylfaenydd 'orthopaedics'. Wrth gwrs, rydym ni wedi clywed yr hanes am greu'r gwasanaeth iechyd ac rydym yn parhau yn hynod falch o gyfraniad Cymru i'r gwasanaeth iechyd. Wrth gwrs, i droi ymlaen ychydig bach eto, ac yn y flwyddyn 2007, enillodd yr Athro Syr Martin Evans o Brifysgol Caerdydd wobr Nobel mewn meddygaeth ar sail ei waith ymchwil arloesol ym maes celloedd boncyff a DNA. Felly, mae'n anodd, weithiau, i bobl gyffredin yn ein gwlad i feddwl, 'Wel, beth mae Cymru erioed wedi gwneud? Nid wyf yn gwybod beth sy'n mynd ymlaen. Pwy sydd wedi arloesi a phwy sydd wedi bod yn hyderus ac yn llwyddiannus?' Wel, mae yna res, a gallwn i gario ymlaen, ond yn naturiol, ni allaf fod yma drwy'r prynhawn, felly mae'r rhestru yn mynd i stopio yn fanna. Ond, mae'n ddigon i nodi bod yna ddatblygiadau cyffrous iawn, iawn yn mynd ymlaen y dyddiau hyn ym myd meddygaeth, yn ein prifysgolion ac yn ein hysgolion meddygol. Mae ein hysgolion meddygol ni - wrth gwrs, mae gennym ni ddwy erbyn nawr yng Nghaerdydd ac yn Abertawe - yn cynhyrchu meddygon ifanc, disglair. Fe allen nhw gynhyrchu mwy, yn naturiol. Mae yna, ar hyn o bryd, lai nag 20 y cant o fyfyrwyr meddygol ysgolion meddygol Cymru yn dod o Gymru. Nid oes gwlad arall yn gweithredu fel yna. Mae dros hanner myfyrwyr meddygol ysgolion meddygol yr Alban yn dod o'r Alban a dros 80 y cant o fyfyrwyr meddygol ysgolion meddygol Lloegr yn dod o Loegr, ac eto rydym ni'n gweithredu ar ryw lefel fel 12 y cant o fyfyrwyr meddygol Caerdydd ac Abertawe yn dod o Gymru. Wel, rydym ni i fod yn cynhyrchu meddygon am y dyfodol, ond nid ydym yn cynhyrchu digon ohonyn nhw ac, yn naturiol, dyna hefyd pam mae eisiau ysgol feddygol newydd ym Mangor - i bentyrru mwy o feddygon ifanc, disglair i'n gwlad. Ie, rydym ni yn falch o'r gwasanaeth iechyd, ond mae'r system o dan straen anferthol. Mae angen cyflogi mwy o feddygon a nyrsys ac ati, mae angen hyfforddi mwy ohonyn nhw yn y lle cyntaf, ac, wrth gwrs, mae angen darparu y dechnoleg ddiagnostig cywrain yma sydd ar gael - [Torri ar draws.] - ond mae e'n enbydus o ddrud. Wrth gwrs, mae angen gweledigaeth amgen o wasanaeth iechyd efo'i ffocws yn y gymuned - [Torri ar draws.] Ie, efo'r gymuned sydd wedi ei chysylltu yn ddigidol. A man y man bod y Gweinidog wrthi yn arloesi yn y maes yna hefyd. [Chwerthin.] Sy'n ein hatgoffa ni ein bod ni'n gallu gwneud pethau mawr yn ein gwasanaeth iechyd ni yn ddigidol hefyd. Rwy'n falch i'r Gweinidog ein hatgoffa ni o hynny, achos mae hynny'n helpu gofal cynradd hefyd. Ac mae eisiau gweld mwy o arbenigwyr yn ein hysbytai ni yn dod i'r gymuned i weithio, yn torri'r barau yma i lawr rhwng ysbytai a gofal cynradd, a - ydy, mae wedi cael ei ddweud sawl tro - iechyd a gofal cymdeithasol yn cydweithio yn agos. I orffen, felly, rydym ni yn falch iawn o'n gwasanaeth iechyd. Rydym ni'n falch iawn o'r holl arloesi sydd wedi digwydd yn y gorffennol, sydd yn digwydd ar hyn o bryd, ac mi fydd yn digwydd yn y dyfodol. Rydym ni'n benderfynol o gadw ein gwasanaeth iechyd yn gynhwysfawr, yn gyhoeddus yma yng Nghymru. Ond, mae angen newidiadau i ddarparu y gwasanaeth gorau i'n pobl, gan ddefnyddio y talent disglair sydd gyda ni ar gael. Diolch yn fawr.