English: I rise to speak in this debate as chair of the National Assembly Labour group. The issues addressed in the report of the expert panel on Assembly electoral reform are matters not for the Government in the first instance, but for us as representatives of our political parties, and for our communities and parties more widely to consider. I would like to place on record the thanks of my party to Professor Laura McAllister for undertaking this substantial piece of work. The breadth of expertise of the panel members has ensured a detailed exploration of some very complex issues. They are issues that deserve full consideration and full consultation. There are two areas in the report where we have existing policy. Firstly, Welsh Labour supports votes at 16, as was evident by the recent Welsh Government announcement to extend the franchise in local government elections. This was a commitment made in our 2016 manifesto and we support proposals to extend this to Assembly elections too. Secondly, Welsh Labour has a proud record of electing women in Wales. We have more women in this Senedd than any other party, making up over 50 per cent of our group. While it's taken Plaid Cymru 80 years to elect a woman to Parliament, and the Tories, to their shame, still have never elected a woman to the House of Commons from Wales, of the 11 Welsh women MPs, 10 of them are Labour. And it's not just at Westminster and Cardiff Bay that Welsh Labour leads the way on this. In council chambers across Wales, Welsh Labour has more women representing their communities than any other party. In my own constituency of Cynon Valley over half of local councillors, and over half of Cynon Valley Labour councillors, are women. But I don't want to get carried away. Positive mechanisms to increase the number of women have played a significant role and, in the process, are transforming my party. This has given a voice to women and helped to make this place a better, more constructive arena to debate the future of our country. All parties have a duty to ensure that they reflect the communities they seek to represent. It shouldn't take an expert panel to make that clear to anybody. Some of you will agree with the quotas as set out in the expert panel's report. Others won't. Whatever your view, I hope we can all agree that we need more women engaging in politics, standing in politics, and succeeding in politics. I don't want us to need quotas, but I especially don't want any party to think they can wait until they are mandated by law to take equal representation seriously. Dirprwy Lywydd, 100 years ago some women were given the right to vote. It is within our grasp to give all women now a real voice, too. The Labour group has had an initial discussion on other areas of the report, and we will continue these. We will also feed into the consultation that our party has committed to during 2018 before reporting to our conference in 2019. Dirprwy Lywydd, to conclude, I would like to again thank the expert panel for their work and look forward to engaging in the conclusions from the Assembly Commission's consultation.
Welsh: Rwy'n codi i siarad yn y ddadl hon fel Cadeirydd grŵp Llafur y Cynulliad Cenedlaethol. Mae'r materion a godwyd yn adroddiad y panel arbenigol ar ddiwygio etholiadol y Cynulliad yn faterion, nid i'r Llywodraeth yn y lle cyntaf, ond i ni fel cynrychiolwyr ein pleidiau gwleidyddol, ac i'n cymunedau a'n pleidiau'n fwy eang eu hystyried. Hoffwn gofnodi diolch fy mhlaid i'r Athro Laura McAllister am ymgymryd â'r darn sylweddol hwn o waith. Mae ehangder arbenigedd aelodau'r panel wedi sicrhau archwiliad manwl o faterion cymhleth iawn. Maent yn faterion sy'n haeddu ystyriaeth ac ymgynghori llawn. Ceir dau faes yn yr adroddiad lle mae gennym bolisi presennol. Yn gyntaf, mae Llafur Cymru yn cefnogi pleidlais yn 16 oed, fel y gwelwyd yn y cyhoeddiad diweddar gan Lywodraeth Cymru i ymestyn yr etholfraint yn yr etholiadau llywodraeth leol. Dyma ymrwymiad a wnaed yn ein maniffesto yn 2016 ac rydym yn cefnogi cynigion i ymestyn hyn i etholiadau'r Cynulliad hefyd. Yn ail, mae gan Lafur Cymru draddodiad balch o ethol menywod yng Nghymru. Mae gennym fwy o fenywod yn y Senedd hon nag unrhyw blaid arall, a menywod yw dros 50 y cant o'n grŵp. Er ei bod wedi cymryd 80 mlynedd i Blaid Cymru ethol menyw i'r Senedd, ac nid yw'r Torïaid, er mawr gywilydd, byth wedi ethol menyw i Dŷ'r Cyffredin o Gymru, o'r 11 o ASau o Gymru sy'n fenywod, Llafur yw 10 ohonynt. Ac nid yn unig yn San Steffan a Bae Caerdydd y mae Llafur Cymru yn arwain ar hyn. Mewn siambrau cynghorau ledled Cymru, mae gan Lafur Cymru fwy o fenywod yn cynrychioli eu cymunedau nag unrhyw blaid arall. Yn fy etholaeth i, Cwm Cynon, mae dros hanner y cynghorwyr lleol, a dros hanner cynghorwyr Llafur Cwm Cynon, yn fenywod. Ond nid wyf am fynd dros ben llestri. Mae dulliau cadarnhaol i gynyddu nifer y menywod yn chwarae rhan arwyddocaol a thrwy hynny, yn trawsnewid fy mhlaid. Rhoddodd hyn lais i fenywod a helpu i wneud y lle hwn yn arena well a mwy adeiladol i drafod dyfodol ein gwlad. Mae gan bob plaid ddyletswydd i sicrhau eu bod yn adlewyrchu'r cymunedau y maent yn ceisio'u cynrychioli. Ni ddylai gymryd panel o arbenigwyr i wneud hynny'n glir i unrhyw un. Bydd rhai ohonoch yn cytuno â'r cwotâu fel y'u nodwyd yn adroddiad y panel arbenigol. Bydd eraill yn anghytuno. Beth bynnag yw eich barn, gobeithio y gallwn i gyd gytuno fod arnom angen mwy o fenywod i gymryd rhan mewn gwleidyddiaeth, i sefyll etholiadau, a llwyddo mewn gwleidyddiaeth. Nid wyf eisiau inni fod angen cwotâu, ond yn arbennig nid wyf am i unrhyw blaid feddwl y gallant aros hyd nes y cânt eu gorfodi gan y gyfraith i fod o ddifrif ynghylch cynrychiolaeth gyfartal. Ddirprwy Lywydd, 100 mlynedd yn ôl cafodd rhai menywod yr hawl i bleidleisio. Mae o fewn ein gafael i roi llais go iawn i bob menyw hefyd. Mae'r grŵp Llafur wedi cael trafodaeth gychwynnol ar feysydd eraill yr adroddiad, a byddwn yn parhau â'r rhain. Byddwn hefyd yn cyfrannu at yr ymgynghoriad y mae ein plaid wedi ymrwymo iddo yn ystod 2018 cyn adrodd i'n cynhadledd yn 2019. Ddirprwy Lywydd, i gloi, hoffwn ddiolch eto i'r panel arbenigol am eu gwaith ac edrychaf ymlaen at ymwneud â chasgliadau ymgynghoriad Comisiwn y Cynulliad.