English: Diolch, Llywydd. In 2016, the four party groups in this Assembly agreed to establish a parliamentary review of health and social care in Wales. The report of the parliamentary review was published in January 2018. That report acknowledged our world-leading legislative framework, the organisational structures that underpin it, and the dedication of our health and care workforce. But it also contained some tough messages for us, setting for us the challenge to transform health and social care in Wales. The simple message at the heart of the parliamentary review was that our current system of health and social care is not fit for the future. Change is not simply desirable. Change is essential. The Welsh Government has embraced the review recommendations. Throughout spring of last year, we worked with stakeholders and partners in health, local government, the voluntary sector and housing to develop our response. And I published 'A Healthier Wales', our first plan for health and social care, in June last year. Summarised in 40 actions, it sets out the steps that we will take as a Government and those that our partners need to take with us and, crucially, the steps that our partners agree need to be taken to deliver a whole-system approach to reform and transform health and social care in Wales. Within weeks of publishing 'A Healthier Wales', I announced the establishment of a transformation programme - a key recommendation from the review. That programme is supported by the £100 million transformation fund, and the fund is intended to act as a catalyst to speed up the scaling up of new models of care that have the potential to fundamentally change how we deliver healthcare and social care in Wales. And that change is not simply a financial equation. We have to deliver greater value in how each partner uses their resources to improve the quality of care. Better outcomes and better experiences with and for our people are what drive this programme for change. We know that the demand for health and social care will continue to increase. That is driven partly by changes in how we live our lives, in life expectancy, in technology, in the socioeconomic context and changing expectations of what modern health and care should be able to deliver. I am regularly reminded that, despite nearly a decade of austerity, the public and indeed politicians have not reduced their expectations of our national health service. New models must not only take into account new healthcare procedures, new medicines, new technology-enabled social care, but also what matters to people - the people who seek social care or healthcare and the people who deliver it. At some point in our lives, this is everyone. It is essential that new models for care are cohesive and affordable. We want to connect and streamline services at regional level, so regional partnership boards are essential in making this happen. I welcome the way that partners have worked together through regional partnership boards in developing proposals for the transformation fund at pace. The models supported through the fund are designed to shift the delivery of care closer to home, joining up health and social care services, with more emphasis on prevention. We all recognise that transforming an entire system is not a quick or easy task but that we are facing big challenges. The fund cannot resolve all of these concerns, but it can help to demonstrate how we can do things differently and how we can do things better. To date, I have approved seven proposals from regional partnership boards across Wales. These will be supported by up to £41.2 million over the next two years for those plans currently approved. I expect to receive further proposals for my consideration imminently. This is a significant investment. I expect to see real progress in how services work together to deliver more efficient and effective services that make it easier for people to access and, of course, to deliver better outcomes. I am encouraged by the proposals that we have received so far. Every regional partnership has brought forward ideas and commitment to transformation. We have portfolio proposals from Cardiff and Vale, west Wales, and north Wales, spanning a range of services from preventative to non-scheduled, to post-hospital care. We have proposals from Gwent and Western Bay, north Wales and Cardiff and Vale, with a focus on moving care out of hospitals and closer to home, and from west Wales, looking to utilise assistive technology, community assets and intergenerational support across communities. The first round of proposals shows a vigorous and confident response from our regional partnerships. They draw together partners from across health and social care and start to shape the transformation that 'A Healthier Wales' describes. We are seeing efforts to share good practice beyond regional boundaries and encouragingly, there are common themes in what change looks like. There is a strong emphasis on bridging gaps and reshaping how people access healthcare and social services. Workforce development is a strong theme in the proposals, reflecting the focus on people that runs through 'A Healthier Wales', including the quadruple aim. Without the dedication of people working in front-line health and social care services and in the third sector, we cannot achieve the essential transformation that is required. To ensure that we stay on course, we are evaluating and challenging ourselves as the transformation programme develops. A recent rapid review that we commissioned into the scale and spread of the proposals that we have funded through the transformation fund has been encouraging. It is important that emerging new models are evaluated as they develop so that the most promising approaches can be scaled up for wider adoption across Wales. We are working with partners to develop a set of national indicators that will support this aim. I'm confident that with the continued support and goodwill of our partners, we can deliver the change that we all recognise is needed, and needed now. Our challenge is to ensure that there is real transformation and that we avoid the temptation to focus only on the most pressing needs. Looking beyond immediate and pressing needs requires extra effort, and it can only be achieved if we work in partnership. So, the role of regional partnerships will continue to be crucial, as they provide the vehicle for leaders in health and social care to work together with others to plan and deliver services that meet the needs of local populations. Just over a year after the parliamentary review was published, our transformation fund is already making a difference. Each new model that is supported could help to shape and transform health and social care in Wales. What is even more important is that we have begun to see change and improved relationships across health and social care, with a greater sense of shared ambition. That goes well beyond the transformation fund and it will require both goodwill and leadership to maintain that approach and deliver the change that is needed. We still have much to do.
Welsh: Diolch, Llywydd. Yn 2016, cytunodd y pedwar grŵp plaid yn y Cynulliad hwn i sefydlu adolygiad seneddol o iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Cyhoeddwyd adroddiad yr arolwg seneddol ym mis Ionawr 2018. Roedd yr adroddiad hwnnw yn cydnabod ein fframwaith deddfwriaethol sy'n arwain y byd, y strwythurau sefydliadol sy'n sail iddo, ac ymroddiad ein gweithlu iechyd a gofal. Ond roedd hefyd yn cynnwys rhai negeseuon anodd i ni, gan osod her inni drawsnewid iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Y neges syml wrth wraidd yr arolwg seneddol oedd nad yw ein system iechyd a gofal cymdeithasol presennol yn addas ar gyfer y dyfodol. Nid dim ond dymunol yw newid. Mae newid yn hanfodol. Mae Llywodraeth Cymru wedi croesawu argymhellion yr adolygiad. Drwy gydol y gwanwyn y llynedd, buom yn gweithio gyda rhanddeiliaid a phartneriaid ym maes iechyd, llywodraeth leol, y sector gwirfoddol a'r maes tai i ddatblygu ein hymateb. A chyhoeddais 'Cymru Iachach', ein cynllun cyntaf ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol, ym mis Mehefin y llynedd. Wedi ei grynhoi mewn 40 gweithred, mae'n nodi'r camau y byddwn ni'r Llywodraeth yn eu cymryd ynghyd â'r camau y mae angen i'n partneriaid eu cymryd gyda ni, ac yn bennaf y camau y mae ein partneriaid yn cytuno sydd angen eu cymryd i fynd ati gyda'n gilydd i ddiwygio a thrawsnewid iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. O fewn wythnosau ar ôl cyhoeddi 'Cymru Iachach', cyhoeddais fod rhaglen trawsnewid wedi ei sefydlu - argymhelliad allweddol yn yr adolygiad. Cefnogir y rhaglen honno gan gronfa trawsnewid gwerth £100 miliwn, a bwriad y gronfa yw gweithredu fel catalydd i gyflymu uwchraddio modelau gofal newydd sydd â'r potensial i newid yn sylfaenol sut yr ydym ni'n darparu gofal iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Ac nid yw'r newid hwnnw yn hafaliad ariannol yn unig. Mae'n rhaid inni sicrhau mwy o werth yn y ffordd y mae pob partner yn defnyddio ei adnoddau i wella ansawdd y gofal. Gwell canlyniadau a gwell profiadau gyda ac ar gyfer ein pobl sy'n sbarduno'r rhaglen hon ar gyfer newid. Gwyddom y bydd y galw am iechyd a gofal cymdeithasol yn parhau i gynyddu. Y rheswm dros hyn yn rhannol yw'r newidiadau yn y ffordd yr ydym ni'n byw ein bywydau, newidiadau i ddisgwyliad oes, technoleg, newidiadau yn y cyd-destun economaidd-gymdeithasol a newid yn y disgwyliadau o ran beth ddylai gofal iechyd modern allu ei ddarparu. Caf fy atgoffa'n rheolaidd, er gwaethaf bron i ddegawd o gyni, nad yw disgwyliadau'r cyhoedd na gwleidyddion wedi gostwng o ran ein gwasanaeth iechyd gwladol. Yn ogystal ag ystyried gweithdrefnau gofal iechyd newydd, meddyginiaethau newydd, gofal cymdeithasol wedi ei alluogi drwy dechnoleg newydd, dylai modelau newydd ystyried hefyd beth sy'n bwysig i bobl - y bobl sy'n ceisio gofal cymdeithasol neu ofal iechyd a'r bobl sy'n ei ddarparu. Ar ryw adeg yn ein bywydau, mae hyn yn golygu pawb. Mae'n hanfodol bod modelau newydd ar gyfer gofal yn gydlynol ac yn fforddiadwy. Rydym ni eisiau cysylltu a symleiddio gwasanaethau ar lefel ranbarthol, felly mae byrddau partneriaeth rhanbarthol yn hanfodol er mwyn gwneud i hyn ddigwydd. Croesawaf y ffordd y mae partneriaid wedi gweithio gyda'i gilydd drwy fyrddau partneriaeth rhanbarthol wrth ddatblygu cynigion yn gyflym ar gyfer y gronfa trawsnewid. Mae'r modelau a gefnogir gan y gronfa wedi'u cynllunio i ddarparu gofal yn agosach at gartref, gan gyfuno gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, gyda mwy o bwyslais ar atal. Rydym ni i gyd yn cydnabod nad yw trawsnewid y system gyfan yn dasg hawdd na chyflym, ond rydym ni'n wynebu heriau sylweddol. Ni all y gronfa ddatrys pob un o'r pryderon hyn, ond gall helpu i ddangos sut y gallwn ni wneud pethau'n wahanol a sut y gallwn ni wneud pethau'n well. Hyd yma, rwyf wedi cymeradwyo saith o gynigion gan fyrddau partneriaeth rhanbarthol ledled Cymru. Caiff y rhain eu cefnogi gan hyd at £41.2 miliwn dros y ddwy flynedd nesaf ar gyfer y cynlluniau hynny sydd wedi'u cymeradwyo. Rwy'n disgwyl cael mwy o gynigion yn fuan iawn i mi eu hystyried. Mae hwn yn fuddsoddiad sylweddol. Rwy'n disgwyl gweld cynnydd gwirioneddol yn y ffordd y mae gwasanaethau yn gweithio gyda'i gilydd i ddarparu gwasanaethau mwy effeithiol ac effeithlon a fydd yn ei gwneud hi'n haws i bobl fanteisio arnyn nhw, ac wrth gwrs, i sicrhau gwell canlyniadau. Mae'r cynigion yr ydym ni wedi'u cael hyd yma yn fy nghalonogi. Mae pob partneriaeth ranbarthol wedi cyflwyno syniadau ac ymrwymiad i drawsnewid. Mae gennym ni gynigion portffolio o Gaerdydd a'r Fro, gorllewin a gogledd Cymru, sy'n cwmpasu amrywiaeth o wasanaethau, o ofal ataliol i ofal heb ei drefnu, i ofal ar ôl gadael yr ysbyty. Mae gennym ni gynigion o Went a Bae'r Gorllewin, gogledd Cymru a Chaerdydd a'r Fro, gyda phwyslais ar symud gofal o ysbytai yn agosach i'r cartref, ac o'r gorllewin, ynglŷn â'r bwriad i ddefnyddio technoleg gynorthwyol, asedau cymunedol a'r cymorth sy'n pontio'r cenedlaethau ar draws cymunedau. Mae rownd gyntaf y cynigion yn dangos ymateb bywiog a hyderus gan ein partneriaethau rhanbarthol. Maen nhw'n dwyn partneriaid ynghyd o bob rhan o'r maes iechyd a gofal cymdeithasol ac yn dechrau llunio'r trawsnewid y mae 'Cymru Iachach' yn ei ddisgrifio. Rydym ni'n gweld ymdrechion i rannu arfer da y tu hwnt i ffiniau rhanbarthol ac, yn galonogol, ceir themâu cyffredin o ran ffurf y newid hwn. Ceir pwyslais cryf ar bontio bylchau ac ail-lunio sut y mae pobl yn manteisio ar ofal iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae datblygu'r gweithlu yn thema gref yn y cynigion, sy'n adlewyrchu'r pwyslais ar bobl sy'n elfen greiddiol o 'Cymru Iachach', gan gynnwys y nod pedwarplyg. Heb ymroddiad y bobl sy'n gweithio yng ngwasanaethau rheng flaen iechyd a gofal cymdeithasol ac yn y trydydd sector, ni allwn ni gyflawni'r trawsnewid hanfodol sydd ei angen. I sicrhau ein bod ni'n aros ar y trywydd iawn, rydym ni'n gwerthuso ac yn herio ein hunain wrth ddatblygu rhaglen trawsnewid. Bu'r adolygiad cyflym diweddar a gomisiynwyd gennym ynglŷn â graddfa ac ymlediad y cynigion yr ydym ni wedi eu hariannu drwy'r gronfa trawsnewid yn galonogol. Mae hi yn bwysig y caiff modelau newydd sy'n dod i'r amlwg eu gwerthuso fel y maen nhw'n datblygu er mwyn i'r dulliau mwyaf addawol gael eu datblygu ar gyfer eu mabwysiadu'n ehangach ledled Cymru. Rydym ni'n gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu cyfres o ddangosyddion cenedlaethol a fydd yn cefnogi'r nod hwn. Rwy'n ffyddiog, gyda chymorth parhaus ac ewyllys da ein partneriaid, y gallwn ni gyflawni'r newid yr ydym ni i gyd yn cydnabod sydd ei angen, a'i angen yn awr. Ein her yw sicrhau y ceir trawsnewidiad gwirioneddol a'n bod yn osgoi'r demtasiwn i ganolbwyntio ar yr anghenion mwyaf enbyd yn unig. Mae edrych y tu hwnt i anghenion uniongyrchol a dybryd yn gofyn am ymdrech ychwanegol, a dim ond os gweithiwn ni mewn partneriaeth y mae modd ei gyflawni. Felly, bydd rhan y partneriaethau rhanbarthol yn hyn yn parhau i fod yn hollbwysig, wrth iddyn nhw ddarparu'r cyfrwng i arweinyddion ym maes iechyd a gofal cymdeithasol gydweithio ag eraill i gynllunio a darparu gwasanaethau sy'n diwallu anghenion poblogaethau lleol. Ychydig dros flwyddyn ar ôl cyhoeddi'r adolygiad seneddol, mae ein cronfa trawsnewid eisoes yn gwneud gwahaniaeth. Gallai pob model newydd a gefnogir helpu i lywio a thrawsnewid iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Yr hyn sydd hyd yn oed yn fwy pwysig yw ein bod wedi dechrau gweld newid a chysylltiadau gwell yn y maes iechyd a gofal cymdeithasol drwyddo draw, gyda mwy o ymdeimlad o rannu uchelgais. Mae hynny'n mynd ymhell y tu hwnt i'r gronfa trawsnewid a bydd angen ewyllys da ac arweinyddiaeth i gynnal y dull gweithredu hwnnw a sicrhau'r newid sydd ei angen. Mae gennym ni lawer i'w wneud o hyd.