techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch, Dirprwy Lywydd. Prif Weinidog, you've rightly outlined the crucial importance of getting what support is available into eligible people's pockets. So, could I ask you: what evaluation of the last round of the winter fuel support scheme across local authorities has taken place? Because I'm sure that you agree with me that we need to know what worked well and what needs to be improved, especially around processing and engagement procedures and practices, to ensure maximum take-up.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Prif Weinidog, rydych chi, yn briodol, wedi amlinellu pwysigrwydd hanfodol rhoi y cymorth sydd ar gael yn nwylo'r bobl sy'n gymwys i'w gael. Felly, a gaf i ofyn i chi: pa werthusiad sydd wedi bod ar draws yr awdurdodau lleol o ran y rownd ddiwethaf o gynllun cymorth tanwydd y gaeaf? Oherwydd rwy'n siŵr eich bod chi'n cytuno â mi ynglŷn â'r angen i ni wybod beth oedd yn gweithio yn dda a'r hyn sydd ag angen ei wella, yn enwedig o ran gweithdrefnau ac arferion prosesu ac ymgysylltu, i sicrhau y gall y nifer mwyaf posibl fanteisio arno.
English: Thanks to Sioned Williams for that important question. So, there is an evaluation of it all. It has led to the change in the eligibility criteria that I mentioned earlier to make sure that some people who, the first time around, the rules didn't accommodate them, didn't respond to their circumstances, will now be able to take advantage of the scheme. That's why the number of people who we hope to help can be as high as 400,000 people. There are things that local authorities will want to do to help as well. We know that some local authorities in Wales do better in the business of automaticity. If you are entitled to one form of help, without you having to do anything, it opens the door to all sorts of other help that you might be able to get. Other local authorities require people to apply time and time again; every time you want a piece of help, you've got to apply again. Unsurprisingly, local authorities that have the first approach have higher levels of take-up than local authorities that go for the second way of doing things. And we've been talking with the Welsh Local Government Association to make sure that the experience of those local authorities that - I can't think of the right word - automatically provide the help to which people are entitled as soon as they first ask for help do better in fuel bank delivery, as well as in other things; in winter fuel delivery, as well as in other aspects. And we want more local authorities to learn from the experience of the successful ones.
Welsh: Diolch i Sioned Williams am y cwestiwn pwysig hwnnw. Felly, mae yna werthusiad o'r cyfan. Mae wedi arwain at y newid yn y meini prawf cymhwysedd y soniais amdanyn nhw yn gynharach i wneud yn siŵr y bydd rhai pobl nad oedd y rheolau, y tro cyntaf, yn eu cwmpasu, yn ymateb i'w hamgylchiadau, nawr yn gallu manteisio ar y cynllun. Dyna pam y gall nifer y bobl yr ydym ni'n gobeithio eu helpu fod mor uchel â 400,000 o bobl. Mae yna bethau y bydd awdurdodau lleol eisiau ei wneud i helpu hefyd. Gwyddom fod rhai awdurdodau lleol yng Nghymru yn gwneud yn well yn y busnes o awtomateiddio. Os oes gennych hawl i un math o gymorth, heb i chi orfod gwneud unrhyw beth, mae'n agor y drws i bob math o gymorth arall y gallech chi ei gael efallai. Mae awdurdodau lleol eraill yn mynnu bod pobl yn gwneud cais dro ar ôl tro; bob tro yr ydych chi eisiau darn o gymorth, mae'n rhaid i chi wneud cais eto. Nid yw'n syndod bod gan awdurdodau lleol sydd â'r dull cyntaf lefelau uwch o bobl sy'n derbyn na'r awdurdodau lleol sy'n mynd am yr ail ffordd o wneud pethau. Ac rydym ni wedi bod yn siarad â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru i wneud yn siŵr bod profiad yr awdurdodau lleol hynny sy'n - alla i ddim meddwl am y gair cywir - rhoi'r cymorth yn awtomatig y mae gan bobl hawl iddo cyn gynted ag y byddan nhw'n gofyn am gymorth i wneud yn well wrth ddarparu banciau tanwydd, yn ogystal ag mewn pethau eraill; wrth ddarparu tanwydd yn y gaeaf, yn ogystal ag mewn agweddau eraill. Ac rydym ni eisiau i fwy o awdurdodau lleol ddysgu o brofiad y rhai llwyddiannus.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Today, the Minister for Climate Change laid the Environmental Protection (Single-use Plastic Products) (Wales) Bill together with the explanatory memorandum before the Senedd. I am making this address, as she cannot be here herself. Plastic waste is pervasive, persistent and polluting, and it is urgent that we take steps to prevent the flow of plastic waste into our environment. It can be difficult to recycle plastic goods and they are frequently littered or fly-tipped. Microplastic residues have been found on our highest mountains, in our food and in our water supplies, in the air that we breathe and inside our bodies. In the Arctic Circle, plastic waste from the UK has entered the oceans. Once in the environment, plastic attracts other pollutants, making it more hazardous to animals, plants and humans encountering it.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Heddiw, gosododd y Gweinidog Newid Hinsawdd Fil Diogelu'r Amgylchedd (Cynhyrchion Plastig Untro) (Cymru) gerbron y Senedd, ynghyd â'r memorandwm esboniadol. Rwy'n gwneud yr anerchiad hwn oherwydd nad yw'n gallu bod yma i wneud hynny ei hun. Mae gwastraff plastig yn hollbresennol, yn barhaus ac yn llygru, ac mae'n hanfodol cymryd camau ar fyrder i'w atal rhag llifo i mewn i'n hamgylchedd. Mae'n gallu bod yn anodd ailgylchu nwyddau plastig ac yn aml, maen nhw'n cael eu gollwng fel sbwriel neu eu tipio yn anghyfreithlon. Mae gweddillion microblastigion wedi cael eu canfod ar ein mynyddoedd uchaf, yn ein bwyd, y cyflenwadau dŵr, yn yr aer rydym ni'n ei anadlu ac yn ein cyrff. Yng Nghylch yr Arctig gellid dod o hyd i wastraff plastig o'r Deyrnas Unedig sy'n mynd i mewn i'r môr. Ar ôl iddo fynd i'r amgylchedd, mae plastig yn atynnu llygryddion eraill, gan eu gwneud yn fwy peryglus i anifeiliaid, planhigion a phobl sy'n dod ar eu traws.
English: Plastic products have supported technological development in areas like healthcare, workplace safety and energy efficiency. Yet, these benefits have come with a growing environmental cost that is not sustainable. As part of developing a more responsible approach to using plastics, the first step must be eliminating its unnecessary use, particularly for items designed for single use. Most plastic is made from fossil fuels. Reducing it can assist our efforts towards net zero, helping reduce our carbon footprint to minimise the worst impacts of the climate emergency. A 2015 study found that twice as much fossil energy is burned for plastic production as is contained in the plastic itself. So, changing our habits to reduce demand for plastics and encourage reuse will help save this colossal waste. A wholesale switch to plant-based plastics is not the answer. While these products can help reduce carbon, their production can compete with food crops for increasingly valuable agricultural land and water. Wherever possible, we must first reduce the need for plastic products, including, where relevant, by making the switch to reusables.
Welsh: Mae cynhyrchion plastig wedi cefnogi datblygiad technolegol mewn meysydd fel gofal iechyd, diogelwch yn y gweithle ac effeithlonrwydd ynni. Eto i gyd, mae'r manteision hyn wedi dod gyda chost amgylcheddol gynyddol nad yw'n gynaliadwy. Fel rhan o ddatblygu dull mwy cyfrifol o ddefnyddio plastigion, y cam cyntaf gofynnol yw dileu ei ddefnydd diangen, yn enwedig ar gyfer eitemau sydd wedi'u cynllunio at ddefnydd untro. Mae'r rhan fwyaf o blastig wedi'i wneud o danwydd ffosil. Gall ei leihau helpu ein hymdrechion tuag at sero net, gan helpu i leihau ein hôl-troed carbon i leihau effeithiau gwaethaf yr argyfwng hinsawdd. Yn ôl astudiaeth yn 2015, mae dwywaith gymaint o ynni ffosil yn cael ei losgi ar gyfer cynhyrchu plastig nag sydd yn y plastig ei hun. Felly, bydd newid ein harferion i leihau'r galw am blastigion ac annog ailddefnyddio yn helpu i arbed y gwastraff aruthrol hwn. Nid newid cyfan gwbl i blastigau o blanhigion yw'r ateb. Er y gall y cynhyrchion hyn helpu i leihau carbon, gall y broses o'u cynhyrchu gystadlu â chnydau bwyd ar dir amaethyddol a dŵr cynyddol werthfawr. Pryd bynnag y bo modd, rhaid i ni leihau'r angen am gynhyrchion plastig yn gyntaf, gan gynnwys, pan fo'n berthnasol, drwy newid i bethau y gellir eu hailddefnyddio.
English: Janet, can you conclude now, please?
Welsh: Janet, wnewch chi ddod i ben nawr, os gwelwch yn dda?
English: Yes, of course. If we all work together on this, then we could have a Bill to be proud of here in Wales. Diolch.
Welsh: Gwnaf wrth gwrs. Os gwnawn ni i gyd gydweithio ar hyn, yna gallem fod â Bil i ymfalchïo ynddo yma yng Nghymru. Diolch.
English: Thank you very much, Counsel General. We as a party welcome this statement. We've been campaigning for years to ban single-use plastics. But, since the growth in plastic's popularity in the 1960s, it has become a prominent part of our lives, from food packaging to plastic fibres being blended into our clothing - so, that's visible and invisible plastic around us and surrounding us. Although we have all become aware of plastic pollution - a great deal of good work has been done by Sir David Attenborough on The Blue Planet programme, which has brought the issue to the fore - issues such as COVID-19 have accelerated the harmful impact of plastics on our environment and our biodiversity. We will all remember that distressing image of a bird unable to move because it was tangled in a face mask, or that fish with its stomach full of plastics. As you said in your statement, from the heights to the depths of this planet, plastic is to be found.
Welsh: Diolch yn fawr, Cwnsler Cyffredinol. Rŷm ni fel plaid yn croesawu'r datganiad yma. Rydyn ni wedi bod yn ymgyrchu i wahardd plastig untro am flynyddoedd. Ond, ers y cynnydd ym mhoblogrwydd plastig yn y 1960au, mae wedi dod yn rhan amlwg iawn o'n bywydau ni, o becynnu bwyd i gael ei blethu i mewn i'n dillad ni - y plastig gweladwy, ond hefyd y plastig anweladwy sydd o'n cwmpas ni yn llwyr. Er bod llygredd plastig yn wybodus i ni - llawer o waith da gan rywun fel Syr David Attenborough, gyda rhaglen The Blue Planet wedi gwneud hynny yn amlwg iawn inni - mae enghreifftiau fel COVID-19 wedi cyflymu effaith niweidiol plastig ar ein hamgylchedd a bioamrywiaeth. Byddwn i gyd, siŵr o fod, yn cofio'r ddelwedd drist yna o aderyn yn methu â symud oherwydd bod mwgwd o amgylch ei goesau, ac yna y pysgodyn â'i fol yn llawn o blastigau. Fel y dywedasoch chi yn y datganiad, o'r uchelderau i ddyfnderau y ddaear hon, mae plastig ym mhob man.
English: Thank you very much for making this statement, and I'm sorry our very able Minister for Climate Change is unable to be with us, but we wish her a speedy recovery, I'm sure. I just wanted to ask you why the Bill is proposing to make it a criminal offence for somebody to supply single-use plastics, but it would be a civil offence only for somebody to wilfully leave their plastic rubbish on the beach or in the countryside rather than taking it home. Because it seems to me that where there's such clarity about the need not to do this that we ought to have quite strong sanctions, given the implications of the results. The other question I had was: why the hesitancy in banning single-use plastic straws? Because to pick up on Rhys ab Owen's point, there are already - and have been for years and years - alternatives to plastic straws. Personally, I was brought up on paper straws, but, equally, there are excellent metal straws that can be washed and reused, and so there is absolutely no need for any plastic straws for the number of people who do need straws to help them drink. Whether they're very young people, frail elderly people or people with certain disabilities, straws are very useful, but there's absolutely no need for plastic straws. So, I just wondered why we're not being a little bit firmer on this, in the sense that there are perfectly good alternatives available.
Welsh: Diolch yn fawr iawn i chi am wneud y datganiad hwn, ac mae'n ddrwg gen i nad yw ein Gweinidog Newid Hinsawdd galluog iawn yn gallu bod gyda ni, ond rydym yn dymuno gwellhad buan iddi, rwy'n siŵr. Roeddwn i ond eisiau gofyn i chi pam mae'r Bil yn cynnig ei gwneud yn drosedd i rywun gyflenwi plastig untro, ond y byddai'n drosedd sifil dim ond i rywun adael eu sbwriel plastig ar y traeth neu yng nghefn gwlad yn fwriadol yn hytrach na mynd ag ef adref. Oherwydd mae'n ymddangos i mi, pan fo'r fath eglurder ynghylch yr angen i beidio â gwneud hyn y dylen ni gael cosbau eithaf cryf, o ystyried goblygiadau'r canlyniadau. Y cwestiwn arall oedd gen i oedd: pam y petruster wrth wahardd gwellt plastig untro? Oherwydd, i godi pwynt Rhys ab Owen, mae yna eisoes - ac wedi bod ers blynyddoedd a blynyddoedd - dewisiadau amgen i wellt plastig. Yn bersonol, cefais fy magu ar wellt papur, ond, yn yr un modd, mae gwellt metel rhagorol y gellir eu golchi a'u hailddefnyddio, ac felly nid oes angen unrhyw wellt plastig o gwbl ar gyfer nifer y bobl sydd angen gwellt i'w helpu i yfed. P'un a ydyn nhw'n bobl ifanc iawn, yn bobl oedrannus fregus neu'n bobl ag anableddau penodol, mae gwellt yn ddefnyddiol iawn, ond does dim angen gwellt plastig o gwbl. Felly, meddwl oeddwn i tybed pam nad ydyn ni'n bod ychydig yn gadarnach ar hyn, yn yr ystyr bod dewisiadau amgen da iawn ar gael.
English: Thank you, Counsel General. My party are very glad that this legislation is coming forward because we need to do as much as we can to reduce single-use plastics right across the globe, because it is the great scourge of our time that we are seeing plastics littering our oceans and killing our animals, and that is totally unacceptable. With the Welsh Government going further, banning more items than they have in England, this is going to cause problems - as my colleague Rhys ab Owen has said - with the internal market Act. The Scottish Government went further than what they did in England and managed to get exclusions agreed on the list. And I'd like to know, Counsel General - it's probably more your brief than the climate change Minister's - what discussions you are having with the UK Government to see if we can get exclusions put in, to make sure that this legislation can pass through this Senedd quite seamlessly, to make sure we can get this in place to reduce single-use plastics. Because, unlike my colleague Rhys ab Owen, I don't want to see this going to the Supreme Court; I want this actually going where both Governments can work together to get good legislation through this place and to respect the devolution settlement here in Wales.
Welsh: Diolch, Cwnsler Cyffredinol. Mae fy mhlaid yn falch iawn bod y ddeddfwriaeth hon yn cael ei chyflwyno oherwydd mae angen i ni wneud cymaint ag y gallwn i leihau plastigion untro ledled y byd, oherwydd dyma bla mawr ein cyfnod ein bod yn gweld plastigion yn ein cefnforoedd ac yn lladd ein hanifeiliaid, ac mae hynny'n gwbl annerbyniol. Gan fod Llywodraeth Cymru wedi mynd ymhellach, a gwahardd mwy o eitemau nag a wnaed yn Lloegr, mae hyn yn mynd i achosi problemau - fel mae fy nghyd-Aelod Rhys ab Owen wedi dweud - gyda'r Ddeddf marchnad fewnol. Aeth Llywodraeth yr Alban ymhellach na'r hyn wnaethon nhw yn Lloegr gan lwyddo i gael eithriadau wedi'u cytuno ar y rhestr. Ac fe hoffwn i wybod, Cwnsler Cyffredinol - mae'n debyg ei fod yn fwy eich briff chi na'r Gweinidog newid hinsawdd - pa drafodaethau yr ydych chi'n eu cael gyda Llywodraeth y DU i weld a allwn ni gael eithriadau wedi'u cynnwys, er mwyn sicrhau y gall y ddeddfwriaeth hon basio drwy'r Senedd hon yn eithaf di-drafferth, i wneud yn siŵr ein bod yn gallu cael hyn ar waith i leihau plastig untro. Oherwydd, yn wahanol i fy nghyd-Aelod Rhys ab Owen, dydw i ddim eisiau gweld hyn yn mynd i'r Goruchaf Lys; rwyf am i hyn fynd lle mae'r ddwy Lywodraeth yn gallu cydweithio i fod â deddfwriaeth dda drwy'r lle hwn ac i barchu'r setliad datganoli yma yng Nghymru.
English: Well, listen, thank you for those comments, and perhaps taking from the end part that you raised, of course there were framework discussions, so the internal market Act was never necessary. The whole objective of the frameworks was, basically, a co-operative agreement on it, and it's the internal market Act that drove a coach and horses through those fundamental principles. There has been engagement with officials at the UK level. There has been no indication that there was any aspect of this Bill that would be challenged, but, you know, that doesn't mean that there won't be. It's a matter, obviously, that UK Government will consider in due course. I suppose that all I can really say on it is this: my assessment of this is that this is within competence. And it's within competence because, as I've explained in this Chamber before, I don't believe that the internal market Act actually does take away that devolved competence, but there was an unclarity there that we wanted to have resolved. That unclarity actually remains, but my view, and the view of the Welsh Government, is that this Bill is within our competence, and if issues do arise, well, we'll assess those as and when they arise, under the normal processes.
Welsh: Wel, gwrandewch, diolch am y sylwadau hynny, ac efallai gan gymryd o'r rhan olaf a godwyd gennych, wrth gwrs bu trafodaethau fframwaith, felly doedd y Ddeddf marchnad fewnol byth yn angenrheidiol. Holl amcan y fframweithiau oedd, yn y bôn, cael cytundeb cydweithredol arno, a Deddf y farchnad fewnol wnaeth luchio'r egwyddorion sylfaenol hynny o'r neilltu. Bu ymgysylltu â swyddogion ar lefel y DU. Does dim arwydd wedi bod bod unrhyw agwedd ar y Bil hwn fyddai'n cael ei herio, ond, wyddoch chi, dydy hynny ddim yn golygu na fydd yna. Mae'n fater, yn amlwg, y bydd Llywodraeth y DU yn ei ystyried maes o law. Mae'n debyg mai'r cyfan y gallaf i ddweud mewn gwirionedd yw hyn: fy asesiad o hyn yw bod hyn o fewn cymhwysedd. Ac mae o fewn cymhwysedd oherwydd, fel yr wyf wedi egluro yn y Siambr hon o'r blaen, dydw i ddim yn credu bod Deddf y farchnad fewnol mewn gwirionedd yn dileu'r cymhwysedd datganoledig hwnnw, ond roedd yna amwysedd yno yr oeddem eisiau ei fod wedi'i ddatrys. Mae'r amwysedd hwnnw yn parhau mewn gwirionedd, ond fy marn i, a barn Llywodraeth Cymru, yw bod y Bil hwn o fewn ein cymhwysedd ni, ac os bydd materion yn codi, wel, byddwn yn asesu'r rheini pan fyddant yn codi, o dan y prosesau arferol.
English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and of course I welcome the Bill. We've all seen the unnecessary devastating impact that single-use plastics have on our environment and our wildlife. So, what are we talking about? Well, currently, 11 million metric tonnes of plastic waste is entering our ocean every year. If we keep on as we are now, that will double by 2040. And, according to the Pew Charitable Trusts, if it is the case that, globally, we cannot deal with reusing any of that plastic, it's going to triple by 2040. So, we're talking about a potential 33 million metric tonnes of plastic waste in our sea alone by 2040. So, that is why I welcome this Bill. We have to act and we have to act now. The one question I have is that I notice there's a list of things that are single-use plastic, but we all know that we suddenly discover that there's plastic in other things that we didn't know about, and wet wipes are a good example of that. So, my question is clear: can we then use that existing legislation, if we need to, to add things that we become aware of, which we might not be aware of now, that are single use and that have plastic in them? Thank you.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, ac wrth gwrs rwy'n croesawu'r Bil. Rydyn ni i gyd wedi gweld yr effaith ddinistriol ddiangen y mae plastigau untro yn ei chael ar ein hamgylchedd a'n bywyd gwyllt. Felly, am beth rydym ni'n siarad? Wel, ar hyn o bryd, mae 11 miliwn tunnell fetrig o wastraff plastig yn mynd i mewn i'n cefnfor bob blwyddyn. Os ydyn ni'n dal ati fel yr ydym ni nawr, bydd hynny'n dyblu erbyn 2040. Ac, yn ôl Ymddiriedolaethau Elusennol Pew, os yw'n wir, yn fyd-eang, na allwn ymdopi ag ailddefnyddio dim o'r plastig hwnnw, mae'n mynd i dreblu erbyn 2040. Felly, rydyn ni'n sôn am 33 miliwn tunnell fetrig posib o wastraff plastig yn ein môr yn unig erbyn 2040. Felly, dyna pam rwy'n croesawu'r Bil hwn. Mae'n rhaid i ni weithredu ac mae'n rhaid i ni weithredu nawr. Yr un cwestiwn sydd gen i yw fy mod i'n sylwi bod yna restr o bethau sy'n blastig untro, ond rydyn ni i gyd yn gwybod ein bod ni'n darganfod yn sydyn fod yna blastig mewn pethau eraill nad oedden ni'n gwybod amdanyn nhw, ac mae cadachau gwlyb yn enghraifft dda o hynny. Felly, mae fy nghwestiwn i'n glir: a allwn ni wedyn ddefnyddio'r ddeddfwriaeth bresennol honno, os oes angen i ni, i ychwanegu pethau rydyn ni'n dod yn ymwybodol ohonyn nhw, ac efallai nad ydym ni'n ymwybodol ohonyn nhw nawr, sy'n ddefnydd untro ac sydd â phlastig ynddyn nhw? Diolch.
English: The next item is the statement by the Minister for Finance and Local Government on a visitor levy consultation. I call on the Minister to make her statement - Rebecca Evans.
Welsh: Yr eitem nesaf yw'r datganiad gan y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol ar ymgynghoriad ar ardoll ymwelwyr. Galwaf ar y Gweinidog i wneud y datganiad - Rebecca Evans.
English: So - [ Interruption.]
Welsh: Felly - [ Torri ar draws.]
English: Allow the Minister to respond, please.
Welsh: Gadewch i'r Gweinidog ymateb, os gwelwch yn dda.