English: I thank the Welsh Conservatives for tabling this important debate, and I'm pleased to take part. We can't put an end to death and dying, but one of the most important things the state can do is ensure our citizens can die with dignity, without pain and with respect. Unfortunately, end-of-life care in Wales is lacking. Around 33,000 people die in Wales each year, yet one in four of those who could benefit from palliative care are missing out. As highlighted by the cross-party group on hospices and palliative care in their report, a number of factors contribute to unequal access to palliative care, including geography, care setting, diagnosis, age and ethnic background. Poor awareness of hospices and palliative care contributes to either delays in care or the complete absence of suitable end-of-life care. And this is not good enough. How can we as a nation deny our citizens a good death? We have a duty to the people of Wales to ensure equal access to end-of-life care for everyone. We have to implement Marie Curie's vision of compassionate Cymru. To be a truly compassionate nation, we must not only up our game on end-of-life care, but we must also tackle loneliness and isolation and support those suffering from grief and bereavement. While the Welsh Government can and must do more, so can we all as a society. We have to end the taboos that surround death. Death and dying should not be talked about in hushed whispers. We have to be open about this natural part of life, and whilst we should all do all that we can to delay the inevitable, we must prepare for the eventuality of passing away. In Scotland, the Good Life, Good Death, Good Grief campaign have developed support packages aimed at creating a Scotland where everyone knows how to help when someone is dying or grieving. They have toolkits aimed at creating support networks in local communities and creating bereavement-friendly places. That is something we can and should replicate in Wales. Let's work towards creating a Wales where people help each other through the difficult times that come with death, dying and loss. Let's encourage Wales's employers to actively support people with terminal illnesses or those suffering with bereavement. We have so many hurdles to jump before Wales can truly be classed as a compassionate country. And if we are to make compassionate Cymru a reality rather than a pipe dream, then we have to start by adopting the recommendations outlined in 'Inequalities' in access to hospice and palliative care. We must ensure that everyone has access to high-quality end-of-life care first and foremost, and then ensure we have structures in place to help each other during times of loss and grief, both in the workplace and in the community. And I urge colleagues to support this motion before us today. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch i'r Ceidwadwyr Cymreig am gyflwyno'r ddadl bwysig hon, ac rwy'n falch o gymryd rhan. Ni allwn roi diwedd ar farwolaeth a marw, ond un o'r pethau pwysicaf y gall y wladwriaeth ei wneud yw sicrhau y gall ein dinasyddion farw gydag urddas, heb boen a chyda pharch. Yn anffodus, mae gofal diwedd oes yng Nghymru yn ddiffygiol. Mae oddeutu 33,000 o bobl yn marw yng Nghymru bob blwyddyn, ac eto nid yw un o bob pedwar o'r rhai a allai gael budd o ofal lliniarol yn ei gael. Fel yr amlygwyd gan y grŵp trawsbleidiol ar hosbisau a gofal lliniarol yn eu hadroddiad, mae nifer o ffactorau'n cyfrannu at fynediad anghyfartal at ofal lliniarol, gan gynnwys daearyddiaeth, lleoliad gofal, diagnosis, oedran a chefndir ethnig. Mae ymwybyddiaeth wael o hosbisau a gofal lliniarol yn cyfrannu naill ai at oedi mewn gofal neu at absenoldeb gofal diwedd oes addas. Ac nid yw hyn yn ddigon da. Sut y gallwn ni fel cenedl amddifadu ein dinasyddion o farwolaeth dda? Mae gennym ddyletswydd i bobl Cymru i sicrhau mynediad cyfartal at ofal diwedd oes i bawb. Mae'n rhaid i ni weithredu gweledigaeth Marie Curie ar gyfer Cymru dosturiol. I fod yn genedl wirioneddol dosturiol, rhaid inni nid yn unig wella gofal diwedd oes, ond rhaid inni hefyd fynd i'r afael ag unigrwydd ac arwahanrwydd a chefnogi'r rhai sy'n dioddef yn sgil galar a phrofedigaeth. Er y gallai ac y dylai Llywodraeth Cymru wneud rhagor, gallwn ninnau hefyd wneud rhagor fel cymdeithas. Mae'n rhaid i ni roi diwedd ar y tabŵs sy'n ymwneud â marwolaeth. Ni ddylid sôn am farwolaeth a marw drwy sibrwd distaw'n unig. Rhaid inni fod yn agored am y rhan naturiol hon o fywyd, ac er y dylai pawb ohonom wneud popeth y gallwn i ohirio'r hyn sy'n anochel, rhaid inni baratoi ar gyfer marw. Yn yr Alban, mae'r ymgyrch Good Life, Good Death, Good Grief wedi datblygu pecynnau cymorth wedi'u hanelu at greu Alban lle mae pawb yn gwybod sut i helpu pan fydd rhywun yn marw neu'n galaru. Mae ganddynt becynnau cymorth ar gyfer creu rhwydweithiau cymorth mewn cymunedau lleol a chreu lleoedd sy'n ystyriol o alar pobl. Mae hynny'n rhywbeth y gallwn ac y dylem ei efelychu yng Nghymru. Beth am weithio tuag at greu Cymru lle mae pobl yn helpu ei gilydd drwy'r cyfnod anodd sy'n dod gyda marwolaeth, marw a cholled. Beth am annog cyflogwyr Cymru i fynd ati i gefnogi pobl sydd â salwch angheuol neu bobl sy'n dioddef profedigaeth. Mae gennym gynifer o rwystrau i'w goresgyn cyn y gall Cymru gael ei hystyried yn wlad dosturiol go iawn. Ac os ydym am wireddu Cymru dosturiol yn hytrach na'i bod yn freuddwyd gwrach, rhaid inni ddechrau drwy fabwysiadu'r argymhellion a amlinellir yn yr 'Anghydraddoldebau' mewn mynediad at ofal hosbis a gofal lliniarol. Rhaid inni sicrhau yn anad dim fod gan bawb fynediad at ofal diwedd oes o safon uchel, a sicrhau bod gennym strwythurau ar waith i helpu ein gilydd yn ystod cyfnodau o golled a galar, yn y gweithle ac yn y gymuned. Ac rwy'n annog fy nghyd-Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn sydd ger ein bron heddiw. Diolch yn fawr.