English: I do think the fact that there is a visual impact assessment available now from the National Grid, in partnership with Ofgem, does highlight the fact that an important principle has been accepted. That is, the relevant authorities do now accept that these pylons do have an impact. Perhaps you could argue as to the extent of that impact, but the fact that that provision is in place does mean that a principle has been accepted in that regard. Of course, although the focus in this debate has been on undergrounding, the motion states clearly 'or other alternatives'. Undergrounding isn't the only option in certain circumstances; we could look at - . Well, we've heard references to alternative pylons, the T pylons, for example, which are being used now. You can look at changing the routes, you can rationalise the lines that exist in certain situations, too, and, of course, you can look at introducing comprehensive programmes to screen much of the infrastructure - the substations, and so on. So, we shouldn't think that undergrounding and all the costs attached to that - and it is expensive, we accept that - is the only option. But, although it is expensive, as we've also heard, the maintenance costs are lower, the transmission losses are lower, there is less risk of damage in terms of weather, and so on, less visual impact, of course, and it would be more palatable to the public, which would make it more likely that some specific projects would be supported, as we've already heard during the course of this debate. But it does tell me something that we are where we are on the journey. It tells me where we are on this journey of moving from old energy to new energy, if you like, that we have to have this debate, and that we are still talking about the National Grid in its current form. Because I've said on a number of occasions in this Assembly that it's about time that we moved away from the hub and spoke model that we currently have of energy generation, that is, that energy is generated in large central points - the hub - and then transferred inefficiently, certainly in terms of energy loss in transferring it along a grid that is aged, inefficient, as I've said, costly to maintain, and so on. We need to move to a far more flexible, more modern, and smart model - some kind of series of local grids, a sort of spider's web of a grid, instead of the hub and spoke model that we now have, where the energy, of course, is used far more closely to where it's generated, or is generated far more closely to where it is used. Now, such networks would be more efficient, as I say, and would offer more resilience, where you don't face a situation where, if one major energy centre fails for some reason, half the country is without power, that it is far more resilient in that sense and is less intrusive in terms of the landscape, and cheaper in terms of maintenance costs. I still don't feel that this Government has moved decisively enough in that direction in terms of its policies and investments. We need to look in earnest at the future of new energy. We want to see a more dispersed energy system across the nation. We are calling for more powers for Wales, of course, so that we can control the network. We need operational and legislative powers to allow us to have more control over these local distribution networks and the grid more generally in Wales. Those aren't my words, by the way, but a direct quote from a cross-party report of the Environment and Sustainability Committee of the previous Assembly, 'A Smarter Energy Future for Wales'. And, as I said, the Government needs to move more swiftly and to take action on the recommendations in that report in order to start this process of building the better energy future that we want to see. It is about time that we moved away from old energy, and, as somebody said, new energy needs to do to old energy what mobile phones have done to the phone kiosk. But, in the meantime, of course, there's far more that we could do to mitigate the impact of these cables and pylons, and I would encourage you all to support the motion.
Welsh: Rydw i'n meddwl bod y ffaith bod yna gynllun darpariaeth effaith weledol yn bodoli erbyn hyn gan y Grid Cenedlaethol, mewn partneriaeth gydag Ofgem, yn tanlinellu'r ffaith bod yna egwyddor bwysig wedi ei derbyn. Hynny yw, mae yna dderbyn gan yr awdurdodau perthnasol bod y peilonau yma yn cael effaith. Efallai y gallwn ni ddadlau i ba raddau maen nhw'n cael effaith, ond mae'r ffaith bod y ddarpariaeth yna yn bodoli yn golygu bod yna egwyddor wedi ei derbyn. Wrth gwrs, er fod y ffocws yn y drafodaeth yma wedi bod ar danddaearu, mae'r cynnig yn dweud yn glir 'a dewisiadau amgen eraill'. Nid dim ond tanddaearu yw'r opsiwn mewn ambell i sefyllfa; mae modd edrych ar - . Wel, rydym wedi clywed cyfeiriad at beilonau gwahanol, y 'T pylons', er enghraifft, sydd yn cael eu hannog a'u defnyddio erbyn hyn. Mae modd edrych ar ddargyfeirio llinellau ar hyd lwybrau gwahanol, mae modd rhesymoli'r llinellau sy'n bodoli mewn rhai sefyllfaoedd hefyd, ac, wrth gwrs, mae modd cyflwyno rhaglenni cynhwysfawr i sgrinio llawer o'r isadeiledd - yr is-orsafoedd, ac yn y blaen. Felly, mae'n rhaid i ni beidio jest meddwl mai nid tanddaearu a'r holl gost sy'n dod gyda hynny - ac mae o'n ddrud, wrth gwrs; rydym ni'n cydnabod hynny - yw'r unig opsiwn. Ond, er ei fod yn ddrud, fel rydym ni hefyd wedi ei glywed, mae'r costau cynnal a chadw yn rhatach, mae'r colledion 'transmission' yn is, mae yna lai o risg o ddifrod o safbwynt tywydd, ac yn y blaen, llai o impact gweledol, yn amlwg, ac mi fyddai fe hefyd yn fwy derbyniol i'r cyhoedd, a fyddai yn ei gwneud hi'n fwy tebygol y byddai rhai projectau penodol yn cael cefnogaeth, fel rydym ni wedi ei glywed yng nghwrs y drafodaeth yma yn barod. Ond mae'n dweud rhywbeth i mi ein bod ni ble rydym ni ar y daith. Mae'n dweud wrthyf i ble ydym ni ar y daith yma o symud oddi wrth hen ynni, os liciwch chi, i ynni newydd, ein bod ni'n gorfod cael y drafodaeth yma, i bob pwrpas, a'n bod ni'n dal yn sôn am Grid Cenedlaethol yn ei ffurf bresennol. Achos rydw i wedi dweud droeon yn y Cynulliad yma ei bod hi'n hen bryd i ni symud oddi wrth y model 'hub and spoke' fel sydd gennym ni o gynhyrchu ynni, hynny yw, bod ynni yn cael ei gynhyrchu mewn canolfannau mawr - yr 'hub' - ac wedyn ei fod yn cael ei drosglwyddo yn aneffeithiol ac aneffeithlon, yn sicr o safbwynt colli ynni wrth ei drosglwyddo fe ar hyd grid sydd yn hynafol, fel rydw i'n dweud, yn aneffeithiol, yn gostus i'w gynnal a'i gadw, ac yn y blaen. Mae angen i ni symud i fodel llawer mwy hyblyg, llawer mwy modern a llawer mwy clyfar - rhyw fath o gyfres o gridiau lleol, rhyw fath o we pry cop o grid, yn lle'r 'hub and spoke' model yma sydd gennym ni nawr, lle mae'r ynni, wrth gwrs, yn cael ei ddefnyddio yn llawer agosach at lle mae'n cael ei gynhyrchu, neu'n cael ei gynhyrchu yn llawer agosach at lle mae'n cael ei ddefnyddio. Byddai rhwydweithiau felly, wrth gwrs, yn fwy effeithlon, fel rydw i'n dweud, yn cynnig mwy o gydnerthedd - 'resilience' - lle nad ydych chi yn wynebu sefyllfa, os ydy un ganolfan gynhyrchu ynni fawr yn mynd i lawr am ryw reswm, bod hanner y wlad yn colli ynni, ei fod yn llawer mwy 'resilient' ac yn llai hagr, yn llai 'intrusive' o safbwynt y tirwedd, a hefyd yn rhatach o safbwynt cost cynnal a chadw. Rydw i'n dal ddim yn teimlo fod y Llywodraeth yma wedi symud yn ddigon 'decisive' i'r cyfeiriad yna o safbwynt ei pholisïau a'i buddsoddiadau. Mae angen i ni fod yn llawer fwy difrifol ynglŷn â'r dyfodol ynni newydd. Rydym ni eisiau gweld system ynni fwy gwasgaredig ar draws y wlad. Rŷm ni'n galw am fwy o bwerau i Gymru, wrth gwrs, er mwyn cael rheolaeth ar y rhwydwaith. Mae angen pwerau gweithredol a deddfwriaethol i ganiatáu i ni gael mwy o reolaeth dros y rhwydweithiau dosbarthu lleol a'r grid yng Nghymru. Nid fy ngeiriau i yw hynny, gyda llaw, ond dyfyniad uniongyrchol o adroddiad trawsbleidiol Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad diwethaf, 'Dyfodol Ynni Craffach i Gymru'. Ac mae angen, fel roeddwn i'n dweud, i'r Llywodraeth symud yn gynt ar weithredu ar yr argymhellion a oedd yn yr adroddiad hwnnw er mwyn dechrau ar y broses o adeiladu y dyfodol ynni gwell yma rŷm ni eisiau ei weld. Mae'n hwyr bryd i ni symud oddi wrth yr hen ynni, ac fel y dywedodd rhywun, mae angen i ynni newydd wneud i hen ynni beth mae ffonau symudol wedi wneud i'r ciosg ffôn. Ond, yn y cyfamser, wrth gwrs, mae yna lawer mwy y gallwn ni fod yn ei wneud hefyd i liniaru ar impact y ceblau a'r peilonau yma, a byddwn ni'n eich annog i gyd i gefnogi'r cynnig.