English: Can I thank Lee Waters for bringing forward this important debate today? These debates are a valuable opportunity to look at the bigger picture and also, occasionally, to scan the far horizons of an issue, which I hope to do in these remarks. The advance of technology presents opportunities for our economy, and that's doubtless. The city deal for the Swansea bay city region is predicated on supporting my region to become an internet coast with serious investment in our digital capacity. The recent economic forum I hosted in Neath looked forward to some of these economic and work opportunities, and - as we've heard this afternoon - how we can equip ourselves for those opportunities. But it also recognised some of the challenges that lie ahead. One of the challenges - as we've heard from many speakers - is the potential that automation has to eliminate jobs in all parts of our economy. And not all people doing the sorts of jobs we will lose are going to be able to take advantage of the new jobs that are created, and that is a reality that we need to address. Generally speaking, technology is cheaper for business than labour. Some of the extra profit which that creates for a business may be passed on in lower costs to the consumer, but much of it, obviously, accrues to the business owner. The challenge for our society is how we capture some of that surplus value from technology and harness it for the public good, not solely as financial return. Why do we need to do this? Well, because with every job lost to automation we may lose a wage which sustains a household and which is spent in the local economy and, of course, which generates tax revenue. Bill Gates recently advocated a robot tax - a levy on technology to fund public services. This has been, unsurprisingly, attacked as unworkable in some quarters, but it's not hard to see that even if it did work, this would make up only a fraction of the lost value that we potentially face in the wider economy from lost wages, again, spent in local shops, not to mention the heavy potential individual costs. So, we may need to think bolder, and I think David Melding has acknowledged some of these points already in his contribution and I thank him for pointing out the role of Henry Mackworth from Neath. But we may need to look again at how work is distributed in a future economy. Previous periods of automation led to a reduction down to a five-day working week. Will there come a time when a three- or four-day working week becomes the norm, or perhaps longer periods spent in statutory education, delaying the start of working life? All of which we should reflect upon. But for many, of course, involuntary early retirement or reluctant part-time work already means this, and their experience will tell you that this means more or less the same outgoings for less pay. Most people need to work for the basics. So, the fundamental challenge is how we harness technology to drive down the cost of everyday basics, for housing, energy, transport and food, which form a large proportion of most people's monthly outgoings. How do we use technology to help us reuse and maintain our assets, as we heard in an earlier debate, rather than discard or even recycle, so that a decent life is sustainable with less work? Governments have a major role to incentivise developments in these sectors and in devising an innovation policy that defines high-value activities not just in terms of economic growth, but also in terms of more affordable living. Others - less optimistic of a sustainable model - have called, again, as David Melding mentioned, for a universal basic income, paid to all, regardless of work, to help with the costs of sustenance. At the moment, I can see many more obstacles than opportunities, but it's right that we should explore and pilot some of these options. In my opinion, any new system of support should reflect the principle of contribution, and yet an expectation of contribution solely through work can no longer apply in that environment. So, maybe the time has come to devise a means of accrediting individuals for the unpaid caring; the civic activity; the volunteering; the charity work that so many people do and upon which our society fundamentally depends. We fail to value that kind of work in our economy, as we fail to value what we might call the economy of personal relations - those jobs where care, empathy, and the human connection are all; jobs in health, well-being, social care and so on; areas where there is ongoing demand and which tackle some of the most enduring features of our modern world - changing family structures, mental ill health, living longer, independence and physical inactivity. So, in a rational world they'd offer growth in employment, and in a compassionate world growth in decent, properly paid employment. Perhaps the main legacy we should hope for from automation will be the rediscovery of time to connect, of a communal impulse, where technology removes back-breaking work, where it's driven down the cost of living, and where it enables a more mutually supportive sustainable way of living. Perhaps that's a vision that we can all embrace.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Lee Waters am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw. Mae'r trafodaethau hyn yn gyfle gwerthfawr i edrych ar y darlun ehangach, a hefyd, o bryd i'w gilydd, i sganio'r gorwelion pell, a gobeithiaf wneud hynny yn y sylwadau hyn. Yn ddiau, mae dyfodiad technoleg yn cynnig cyfleoedd i'n heconomi. Mae bargen ddinesig dinas-ranbarth bae Abertawe yn seiliedig ar gynorthwyo fy rhanbarth i ddod yn arfordir y rhyngrwyd a buddsoddi o ddifrif yn ein gallu digidol. Roedd y fforwm economaidd a gynhaliais yn ddiweddar yng Nghastell-nedd yn edrych ymlaen at rai o'r cyfleoedd economaidd a'r cyfleodd gwaith hyn, a'r modd - fel y clywsom y prynhawn yma - y gallwn baratoi ein hunain ar gyfer y cyfleoedd hynny. Ond roedd hefyd yn cydnabod rhai o'r heriau sydd o'n blaenau. Un o'r heriau - fel y clywsom gan lawer o'r siaradwyr - yw'r posibilrwydd y gall awtomatiaeth ddileu swyddi ym mhob rhan o'n heconomi. Ac nid yw pob person sy'n gwneud y mathau o swyddi y byddwn yn eu colli yn mynd i allu manteisio ar y swyddi newydd sy'n cael eu creu, a dyna realiti sy'n rhaid i ni fynd i'r afael ag ef. A siarad yn gyffredinol, mae technoleg yn rhatach na llafur i fusnes. Efallai y bydd peth o'r elw ychwanegol y mae'n ei greu i fusnes yn cael ei drosglwyddo mewn costau is i'r defnyddiwr, ond bydd llawer ohono, yn amlwg, yn mynd i berchennog y busnes. Yr her ar gyfer ein cymdeithas yw sut i ddal ein gafael ar beth o'r gwerth sydd dros ben o dechnoleg a'i harneisio er lles y cyhoedd, nid yn unig fel elw ariannol. Pam y mae angen i ni wneud hyn? Wel, oherwydd gyda phob swydd a gollir i awtomatiaeth, gallem golli cyflog sy'n cynnal aelwyd ac sy'n cael ei wario yn yr economi leol ac sydd, wrth gwrs, yn creu refeniw treth. Yn ddiweddar, argymhellodd Bill Gates dreth robot - ardoll ar dechnoleg i ariannu gwasanaethau cyhoeddus. Nid yw'n syndod fod rhai pobl wedi ymosod ar hyn fel rhywbeth sy'n anymarferol, ond nid yw'n anodd gweld hyd yn oed pe bai'n gweithio, na fyddai ond yn ffurfio rhan fechan o'r gwerth y gallem weld ei golli yn yr economi ehangach o gyflogau a gollir, eto, yn lle'i fod yn cael ei wario mewn siopau lleol, heb sôn am y costau trwm posibl i unigolion. Felly, efallai y bydd angen i ni feddwl yn fwy beiddgar, ac rwy'n meddwl bod David Melding wedi cydnabod rhai o'r pwyntiau hyn eisoes yn ei gyfraniad a diolch iddo am dynnu sylw at rôl Henry Mackworth o Gastell-nedd. Ond efallai y bydd angen inni edrych eto ar sut y caiff gwaith ei ddosbarthu mewn economi yn y dyfodol. Mae cyfnodau blaenorol o awtomatiaeth wedi arwain at ostyngiad i wythnos waith pum diwrnod. A ddaw amser pan fydd wythnos waith tri neu bedwar diwrnod yn arferol, neu gyfnodau hwy'n cael eu treulio mewn addysg statudol, gan ohirio dechrau bywyd gwaith? Dylem ystyried hyn i gyd. Ond i lawer, wrth gwrs, mae ymddeoliad cynnar anwirfoddol neu waith sy'n rhan-amser yn groes i ddymuniad y gweithiwr eisoes yn golygu hyn, a bydd eu profiad yn dweud wrthych ei fod yn golygu mwy neu lai yr un treuliau am lai o gyflog. Mae angen i'r rhan fwyaf o bobl weithio er mwyn cael y pethau sylfaenol. Felly, yr her sylfaenol yw sut rydym yn harneisio technoleg i leihau cost hanfodion bob dydd am dai, ynni, trafnidiaeth a bwyd, sy'n ffurfio cyfran fawr o wariant misol y rhan fwyaf o bobl. Sut y defnyddiwn dechnoleg i'n helpu i ailddefnyddio a chynnal ein hasedau, fel y clywsom mewn dadl gynharach, yn hytrach na thaflu neu hyd yn oed ailgylchu, fel bod bywyd gweddus yn gynaliadwy gyda llai o waith? Mae gan lywodraethau rôl bwysig yn cymell datblygiadau yn y sectorau hyn a llunio polisi arloesedd sy'n diffinio gweithgareddau gwerth uchel, nid yn unig o ran twf economaidd, ond hefyd o ran byw yn fwy fforddiadwy. Mae eraill - sy'n llai optimistaidd ynglŷn â model cynaliadwy - wedi galw, unwaith eto, fel y soniodd David Melding, am incwm sylfaenol cyffredinol, a delir i bawb, waeth beth yw'r gwaith, i helpu gyda chostau cynhaliaeth. Ar hyn o bryd, gallaf weld llawer mwy o rwystrau na chyfleoedd, ond mae'n iawn inni archwilio a threialu rhai o'r opsiynau hyn. Yn fy marn i, dylai unrhyw system gymorth newydd adlewyrchu'r egwyddor o gyfraniad, ac eto ni all disgwyl cyfraniad yn unig drwy waith fod yn gymwys bellach yn yr amgylchedd hwnnw. Felly, efallai fod yr amser wedi dod i ddyfeisio dull o achredu unigolion am y gofal di-dâl; y gweithgaredd dinesig; y gwirfoddoli; y gwaith elusennol y mae cymaint o bobl yn ei wneud ac y mae ein cymdeithas yn dibynnu arno'n sylfaenol. Rydym yn methu rhoi gwerth ar y math hwn o waith yn ein heconomi, fel yr ydym yn methu rhoi gwerth ar yr hyn y gallem ei alw'n economi gysylltiadau personol - y gorchwylion lle y mae gofal, empathi, a'r cysylltiad dynol yn hollbwysig; gorchwylion ym maes iechyd, lles, gofal cymdeithasol ac yn y blaen; meysydd lle y ceir galw parhaus ac sy'n mynd i'r afael â rhai o'r nodweddion mwyaf parhaol yn ein byd modern - strwythurau teuluol sy'n newid, salwch meddwl, byw'n hwy, annibyniaeth ac anweithgarwch corfforol. Felly, mewn byd rhesymegol byddent yn cynnig twf mewn cyflogaeth, ac mewn byd tosturiol, twf mewn cyflogaeth weddus, gyda thâl priodol. Efallai mai'r brif etifeddiaeth y dylem obeithio amdani gan awtomatiaeth fydd ailddarganfod amser i gysylltu ac ysgogiad cymunedol, lle y mae technoleg yn cael gwared ar waith sy'n torri cefnau, lle y mae wedi lleihau costau byw, a lle y mae'n hyrwyddo ffordd o fyw sy'n fwy cynaliadwy a chefnogol i bawb. Efallai fod honno'n weledigaeth y gall pawb ohonom ei chofleidio.