English: Can I start by congratulating the new Chair of the Constitutional and Legislative Affairs Committee on leading the committee and the secretariat to produce what I think is an outstanding report? It had to be done very quickly in the earliest days of this Assembly. I think it stands as a powerful document, and I particularly am grateful to all the officials that helped us draft the report. It's an outstanding sign, I think, of the quality of the Commission's staff, if I may so, Presiding Officer. Can I just start by saying that the Bill is actually generous in several respects? The declaration of permanence, I think, takes us as far as we can go in our quasi-federal constitution to establish fundamental law and that the Assembly and the Welsh Government is a fundamental institution. I think the competence regarding Assembly elections, including franchise and electoral systems, is also really important. We've had several references this afternoon to STV in local government and the possibility of reducing the voting age to 16. Well, we will soon have the power to actually determine these matters. Also, the removal of the necessity test in relation to private and criminal law was a very welcome change from the draft Bill. However, as the committee highlights, the Bill could be improved in some key ways to meet the aspiration for a fuller and more durable settlement. I remember, when I was Chair of the committee and we had the then Secretary of State before us, we commended him for that vision of a full and durable settlement - a high aspiration. But, in some respects, as we've heard, we have not quite achieved that standard yet. I think the necessity tests that remain in reserved areas should be replaced by some other test, such as one allowing us ancillary powers to alter the law of England and Wales. This is a technical thing in many respects, but it's really important to allow our law-making competence to work effectively. Without that scope and flexibility, you can lack the energy to use what appear to be your quite broad powers over, say, housing, education or health. I do fear that we could end up back in the Supreme Court, or bickering with the UK Government, to get that elbow room to have really effective law. The list of reservations is still far too long and it includes, as we've heard, the licensing of intoxicating liquors or premises that sell them. As K.O. Morgan, the great historian, points out, Wales controlled its pubs before it controlled its church, or at least disestablished the Anglican church, and now we are going to see a settlement that is not going to give us that power. I do remember, as an aside, Presiding Officer, taking part in the last set of referenda on Sunday opening. There was a vote in Cardiff in 1989, and I believe, in Ceredigion, that was when they finally decided to go wet on Sunday, despite the pleas of the Aberystwyth students union, which found Sunday a particularly profitable day and was very happy with the more restricted arrangements. But, I mean, it is a nonsense, I think, for us not to have powers over licensing. Also, the transfer of Executive powers should go along the lines of the Scotland Act. I'm still mystified why this is not fully the case even now. But can I just lay a marker as a member of the committee and a former Chair? The real obstacle to a final settlement is the lack of political consensus on the question of a Welsh jurisdiction. We are in this most peculiar and irregular position in regard to the Westminster model, where we have a legislature that doesn't have a jurisdiction. One does wonder what we are supposed to do here if it is not to pass laws for the benefit of the people. Or, to put it another way: we're in a single jurisdiction that has two legislatures. This is a very peculiar way to proceed, and it does make a real reserved-powers model very, very difficult to deliver. This reluctance to deal with this question is seen most vividly, I think, around policing powers, where community policing in nearly all these centralised systems is given to the devolved institutions, and then higher policing functions are held by the state. This is what happens in Northern Ireland and Scotland, and is about to happen in the principal cities of England. So, we are going to get overtaken even in our own settlement. Can I just finish with that I do believe this Bill is workable? I do also believe that it is probably going to have to be replaced. It is not going to be 'the fourth Bill and it', as one very senior member of the judiciary put it. We're going to have to, probably, have a fifth Government of Wales Bill. But, for this Bill to work, it will require the most effective joint working between the Welsh Government and the UK Government to allow this legislature to exercise the powers that the people of Wales want us to possess. Thank you.
Welsh: A gaf fi ddechrau drwy longyfarch Cadeirydd newydd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol ar arwain y pwyllgor a'r ysgrifenyddiaeth i gynhyrchu'r hyn rwyf yn ei ystyried yn adroddiad rhagorol? Roedd yn rhaid ei wneud yn gyflym iawn yn ystod dyddiau cynharaf y Cynulliad hwn. Rwy'n credu ei bod yn ddogfen bwerus, ac rwy'n arbennig yn ddiolchgar i'r holl swyddogion a'n helpodd ni i ddrafftio'r adroddiad. Mae'n arwydd rhagorol, rwy'n credu, o ansawdd staff y Comisiwn, os caf ddweud, Lywydd. A gaf fi ddechrau drwy ddweud fod y Bil mewn gwirionedd yn hael mewn sawl ffordd? Mae'r datganiad am barhauster, rwy'n credu, yn mynd â ni mor bell ag y gallwn fynd yn ein cyfansoddiad lled-ffederal tuag at sefydlu cyfraith sylfaenol a bod y Cynulliad a Llywodraeth Cymru yn sefydliadau sylfaenol. Rwy'n credu bod cymhwysedd mewn perthynas ag etholiadau'r Cynulliad, gan gynnwys etholfraint a systemau etholiadol, yn bwysig iawn hefyd. Rydym wedi clywed sawl cyfeiriad y prynhawn yma at y bleidlais sengl drosglwyddadwy mewn llywodraeth leol a'r posibilrwydd o ostwng yr oedran pleidleisio i 16 oed. Wel, yn fuan bydd gennym bŵer i benderfynu ar y materion hyn. Hefyd, roedd cael gwared ar y prawf angenrheidrwydd mewn perthynas â chyfraith breifat a chyfraith trosedd yn newid i'w groesawu'n fawr o'r Bil drafft. Fodd bynnag, fel y mae'r pwyllgor yn ei nodi, gellid gwella'r Bil hwn mewn rhai ffyrdd allweddol i wireddu'r dyhead am setliad llawnach a mwy cadarn. Rwy'n cofio, pan oeddwn yn Gadeirydd ar y pwyllgor ac roedd gennym yr Ysgrifennydd Gwladol ar y pryd ger ein bron, cafodd ei ganmol gennym am y weledigaeth honno o setliad llawn a chadarn - uchelgais anodd. Ond mewn rhai agweddau, fel rydym wedi clywed, nid ydym wedi cyrraedd y safon honno eto. Rwy'n credu y dylai rhyw brawf arall ddisodli'r profion angenrheidrwydd sy'n parhau mewn meysydd a gedwir yn ôl, er enghraifft un sy'n rhoi pwerau ategol i ni newid cyfraith Cymru a Lloegr. Mater technegol yw hwn ar sawl ystyr, ond mae'n bwysig iawn caniatáu i'n cymhwysedd i ddeddfu weithio'n effeithiol. Heb y cwmpas a'r hyblygrwydd hwnnw, gallwch fod yn brin o egni i ddefnyddio'r hyn sy'n ymddangos yn bwerau eithaf eang dros dai, addysg neu iechyd, dyweder. Rwy'n ofni y gallem orfod mynd yn ôl i'r Goruchaf Lys yn y pen draw, neu ddadlau â Llywodraeth y DU am y lle i gael cyfraith wirioneddol effeithiol. Mae'r rhestr o gymalau cadw yn parhau i fod yn llawer rhy hir ac mae'n cynnwys, fel y clywsom, trwyddedu gwirodydd meddwol neu fangreoedd sy'n eu gwerthu. Fel y mae K.O. Morgan, yr hanesydd gwych, yn nodi, roedd gan Gymru reolaeth dros ei thafarndai cyn iddi gael rheolaeth dros ei heglwys, neu o leiaf cyn datgysylltu'r eglwys Anglicanaidd, ac yn awr rydym yn mynd i weld setliad na fydd yn rhoi'r pŵer hwnnw i ni. Wrth fynd heibio, Lywydd, rwy'n cofio cymryd rhan yn y gyfres ddiwethaf o refferenda ar agor ar y Sul. Cafwyd pleidlais yng Nghaerdydd ym 1989, ac rwy'n credu mai dyna pryd y penderfynodd Ceredigion ganiatáu tafarndai i agor ar y Sul, er gwaethaf ymbil undeb y myfyrwyr yn Aberystwyth, a oedd yn elwa'n arbennig ar ddydd Sul ac yn hapus iawn gyda'r trefniadau mwy cyfyngedig. Ond, hynny yw, rwy'n credu ei bod yn hurt i ni beidio â chael pwerau dros drwyddedu. Hefyd, dylai trosglwyddo pwerau gweithredol ddilyn yr un drefn â Deddf yr Alban. Mae'n dal i fod yn ddirgelwch i mi pam nad yw hyn yn digwydd yn llawn hyd yn oed yn awr. Ond a gaf fi dynnu nodi rhywbeth fel aelod o'r pwyllgor a chyn-gadeirydd? Y rhwystr gwirioneddol i setliad terfynol yw diffyg consensws gwleidyddol ar gwestiwn awdurdodaeth Gymreig. Rydym yn y sefyllfa ryfeddaf a mwyaf afreolaidd o ran model San Steffan, lle mae gennym ddeddfwrfa nad oes ganddi awdurdodaeth. Mae'n peri i rywun feddwl tybed beth rydym i fod i'w wneud yma os nad pasio deddfau er lles y bobl. Neu, o'i roi mewn ffordd arall: rydym mewn un awdurdodaeth sydd â dwy ddeddfwrfa. Mae hon yn ffordd ryfedd iawn o fwrw ymlaen, ac mae'n gwneud model cadw pwerau go iawn yn anodd iawn i'w ddarparu. Gellir gweld yr amharodrwydd i fynd i'r afael â'r cwestiwn hwn yn fwyaf clir, rwy'n credu, mewn perthynas â phwerau plismona, lle mae plismona cymunedol ym mron pob un o'r systemau canoledig hyn, yn cael ei roi i'r sefydliadau datganoledig, ac yna caiff swyddogaethau plismona uwch eu cadw gan y wladwriaeth. Dyma sy'n digwydd yng Ngogledd Iwerddon ac yn yr Alban, ac mae ar fin digwydd ym mhrif ddinasoedd Lloegr. Felly, byddwn yn cael ein goddiweddyd yn ein setliad ein hunain hyd yn oed. A gaf fi gloi drwy ddweud fy mod yn credu bod modd gweithio ar y Bil hwn? Rwyf hefyd yn credu y bydd yn rhaid cael rhywbeth yn ei le yn ôl pob tebyg. Ni fydd yn 'bedwerydd Bil a dyna fo', fel y dywedodd un aelod uchel iawn o'r farnwriaeth. Yn ôl pob tebyg, bydd rhaid i ni gael pumed Bil Llywodraeth Cymru. Ond er mwyn i'r Bil hwn weithio, bydd angen y cydweithio mwyaf effeithiol rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU i ganiatáu i'r ddeddfwrfa hon arfer y pwerau y mae pobl Cymru eisiau i ni eu cael. Diolch.