English: We noted that the Counsel General is considering amending the Bill using wording that may carry the risk of challenge and for that reason and for the avoidance of doubt we believe that the Welsh Government should ask the UK Government to bring forward an Order in Council under section 109 of the Government of Wales Act 2006 to modify the National Assembly's legislative competence such that the risk of challenge no longer arises. Voting and taking part in the democratic process is at the heart of a healthy, functioning society and we therefore supported the lowering of the voting age to 16 for National Assembly elections, as provided for in Part 3 of the Bill. In our view, reducing the voting age to 16 provides an opportunity to deliver a society that is more engaged in the democratic process over the long term and should be welcomed. We are convinced that lowering the voting age will require adequate awareness raising and educational support to ensure that this opportunity is utilised by young people. For that reason, we are concerned at the apparent lack of a coherent action plan to deliver votes at 16 in readiness for the 2021 Assembly elections. In our view, Llywydd, the Counsel General and the Minister for Education were not clear enough about their plans for awareness raising and education. If 16 and 17-year-olds are to exercise their right to vote in 2021, then a clear, co-ordinated, timetabled and costed plan for awareness raising and civic education is needed as a matter of urgency. We recognise that there is work under way to formally co-ordinate activity through a stakeholder group, as has been mentioned. Whilst its collaboration is welcome, we remain unclear as to the stakeholder group's make-up, responsibilities and operational time frame; we look forward to the further details that the Llywydd has indicated will be provided in the response on this. Given the potential influence that the stakeholder group may have, we recommended that the Llywydd should publish the membership and terms of reference of the stakeholder group, including the key milestones and time frames for delivery and, of course, the Llywydd has referred to this. Following on from this, we recommended that the stakeholder group should prepare an action plan for the co-ordination of all work related to the preparation of awareness raising and educational materials for the 2021 Assembly election, clearly identifying the lines of accountability as well as responsibility for preparing specific work streams. We agree with the Llywydd and with the Welsh Government that the Bill should not include specific duties in relation to educational matters. We do, however, consider that guidance is necessary to ensure sufficient and consistent educational provision across Wales to that end, and we welcomed the Minister for Education's commitment during the evidence sessions to consider this matter further following advice from the stakeholder group. Therefore, we recommended that the Minister for Education should issue a statement explaining how citizenship and political education will be delivered in time for the 2021 Assembly election, including the time frame for any accompanying guidance that she intends to issue. We also recommended that the Llywydd should issue a written statement at the earliest opportunity detailing the funding being provided by each body contributing to awareness raising and education in readiness for the 2021 Assembly elections. I'd now like to briefly cover matters relating to the electoral registration process. The administrative arrangements enabling 16 and 17-year-olds to vote in the 2021 Assembly elections need to function efficiently to ensure that the voter experience of the newly enfranchised is not a negative one. This is particularly important given that voting in the first election for which a person is eligible to vote can affect their future propensity to vote. What became apparent to us is the need for greater clarity around who is leading and co-ordinating the delivery of changes needed to ensure that the newly franchised are registered and able to exercise their right to vote in 2021. Clarity is also needed around the funding of the changes needed. We therefore recommended that the Llywydd should issue a written statement covering where these responsibilities lie for all changes needed to the electoral administration and registration processes, as well as addressing the funding of these changes. I'd now like to address section 27 of the Bill, concerning the oversight of the Electoral Commission by the National Assembly. We agree with the Llywydd, the Counsel General and the Electoral Commission that, as a matter of principle, the Electoral Commission in Wales should be accountable to the National Assembly. However, we consider that fully developed provisions should have been included in the Bill on its introduction, rather than the approach now being suggested of amendments at Stages 2 and 3. The correspondence we received from the Llywydd and Counsel General about section 27 towards the end of Stage 1 only really served to reinforce the challenge of this task: amendments needed to the Bill will need to be significant and complex. We do acknowledge that it would be constitutionally preferable to have arrangements in place prior to the 2021 Assembly election. In the circumstances, we recommended that provisions setting out the detailed arrangements for oversight of the Electoral Commission in Wales by the National Assembly should be removed from the Bill and, in the absence of a stand-alone Bill, included in the forthcoming local government Bill that has been promised. This, of course, has already been referred to in the comments from the Llywydd, but we believe this would have allowed for scrutiny of those provisions during a Stage 1 process, allowing engagement with stakeholders on the detail of these important provisions. It is for this reason that we made a general recommendation, repeating one made by our predecessor committee in its 'Making Laws in Wales' report, that Bills should be introduced into the National Assembly that can be reasonably considered to be fully developed at the point of introduction. We welcome the proposals in Part 4 of the Bill that implement recommendations from our predecessor committee in the fourth Assembly, relating to disqualification from being an Assembly Member. Our sole recommendation concerned the Llywydd and the Welsh Government ensuring that they are satisfied with the schedule that lists the categories of persons disqualified and the holders of offices who are disqualified. Finally, as has been referred to, we share the concern of the Counsel General with respect to the undesirability of conferring powers on Welsh Ministers as provided for in section 36 of Part 5 of the Bill. We have consistently cautioned against the use of subordinate legislation to implement significant policy changes, and, therefore, we recommended that section 36 of the Bill should be removed. I therefore welcome the comments and proposal from the Llywydd to remove section 36 from the Bill. Thank you, Deputy Llywydd.
Welsh: Nodwyd bod y Cwnsler Cyffredinol yn ystyried diwygio'r Bil gan ddefnyddio geiriad a allai fod mewn perygl o gael ei herio ac am y rheswm hwnnw ac er mwyn osgoi amheuaeth, credwn y dylai Llywodraeth Cymru ofyn i Lywodraeth y DU gyflwyno Gorchymyn yn y Cyfrin Gyngor o dan adran 109 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 i addasu cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad Cenedlaethol fel nad yw'r risg o her yn codi mwyach. Mae pleidleisio a chymryd rhan yn y broses ddemocrataidd yn ganolog i gymdeithas iach a gweithredol, ac felly rydym wedi cefnogi gostwng yr oedran pleidleisio i 16 ar gyfer etholiadau'r Cynulliad Cenedlaethol, fel y darperir ar ei gyfer yn Rhan 3 o'r Bil. Yn ein barn ni, mae gostwng yr oed pleidleisio i 16 yn gyfle i sicrhau cymdeithas sy'n ymgysylltu'n well â'r broses ddemocrataidd dros y tymor hir a dylid croesawu hynny. Rydym yn argyhoeddedig y bydd gostwng yr oedran pleidleisio yn galw am godi ymwybyddiaeth a chymorth addysgol digonol er mwyn sicrhau bod pobl ifanc yn defnyddio'r cyfle hwn. Am y rheswm hwnnw, rydym yn pryderu ei bod hi'n ymddangos nad oes cynllun gweithredu cydlynol ar gael i sicrhau pleidlais i rai 16 oed yn barod ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn 2021. Yn ein barn ni, Lywydd, nid oedd y Cwnsler Cyffredinol a'r Gweinidog Addysg yn ddigon clir ynghylch eu cynlluniau ar gyfer codi ymwybyddiaeth ac addysg. Os yw pobl 16 ac 17 oed i arfer eu hawl i bleidleisio yn 2021, mae angen cynllun clir, cydlynol, wedi'i amserlennu a'i gostio ar gyfer codi ymwybyddiaeth ac addysg ddinesig ar frys. Rydym yn cydnabod bod gwaith ar y gweill i gydlynu gweithgarwch yn ffurfiol drwy grŵp rhanddeiliaid, fel y crybwyllwyd. Er y croesewir ei gydweithrediad, nid ydym yn glir o hyd beth yw cyfansoddiad, cyfrifoldebau ac amserlen weithredol y grŵp rhanddeiliaid; edrychwn ymlaen at weld y manylion pellach y mae'r Llywydd wedi nodi y byddant yn cael eu darparu yn yr ymateb i hyn. O ystyried y dylanwad posibl a allai fod gan y grŵp rhanddeiliaid, argymellasom y dylai'r Llywydd gyhoeddi aelodaeth a chylch gorchwyl y grŵp rhanddeiliaid, gan gynnwys y cerrig milltir allweddol a'r amserlenni ar gyfer cyflawni, ac wrth gwrs, mae'r Llywydd wedi cyfeirio at hyn. Yn dilyn ymlaen o hyn, argymhellwyd y dylai'r grŵp rhanddeiliaid baratoi cynllun gweithredu ar gyfer cydlynu'r holl waith sy'n ymwneud â pharatoi ymgyrch godi ymwybyddiaeth a deunyddiau addysgol ar gyfer etholiad y Cynulliad yn 2021, gan nodi'n glir y llinellau atebolrwydd yn ogystal â chyfrifoldeb am baratoi ffrydiau gwaith penodol. Rydym yn cytuno â'r Llywydd a Llywodraeth Cymru na ddylai'r Bil gynnwys dyletswyddau penodol mewn perthynas â materion addysgol. Fodd bynnag, rydym o'r farn fod angen canllawiau i sicrhau darpariaeth addysgol ddigonol a chyson ledled Cymru i'r perwyl hwnnw, a chroesawyd ymrwymiad y Gweinidog Addysg yn ystod y sesiynau tystiolaeth i ystyried y mater hwn ymhellach yn dilyn cyngor gan y grŵp rhanddeiliaid. Felly, argymellasom y dylai'r Gweinidog Addysg gyhoeddi datganiad yn egluro sut y caiff dinasyddiaeth ac addysg wleidyddol eu cyflwyno mewn pryd ar gyfer etholiad y Cynulliad yn 2021, gan gynnwys yr amserlen ar gyfer unrhyw ganllawiau cysylltiedig y mae'n bwriadu eu cyhoeddi. Argymellasom hefyd y dylai'r Llywydd gyhoeddi datganiad ysgrifenedig cyn gynted â phosibl yn nodi'r cyllid sy'n cael ei ddarparu gan bob corff sy'n cyfrannu at godi ymwybyddiaeth ac addysg yn barod ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn 2021. Hoffwn roi sylw'n fyr yn awr i faterion sy'n ymwneud â'r broses gofrestru etholiadol. Mae angen i'r trefniadau gweinyddol sy'n galluogi pobl ifanc 16 ac 17 oed i bleidleisio yn etholiadau'r Cynulliad yn 2021 weithredu'n effeithlon er mwyn sicrhau nad yw profiad pleidleiswyr newydd yn un negyddol. Mae hyn yn arbennig o bwysig o ystyried y gall pleidleisio yn yr etholiad cyntaf y mae rhywun yn gymwys i bleidleisio ynddo effeithio ar eu tuedd i bleidleisio yn y dyfodol. Daeth yn amlwg inni fod angen mwy o eglurder ynglŷn â phwy sy'n arwain a chydlynu'r newidiadau sydd eu hangen i sicrhau bod y rhai sy'n ennill hawl i bleidleisio'n cael eu cofrestru ac yn gallu arfer eu hawl i bleidleisio yn 2021. Mae angen eglurder hefyd ynghylch ariannu'r newidiadau sydd eu hangen. Felly, argymellasom y dylai'r Llywydd gyhoeddi datganiad ysgrifenedig yn nodi pwy sydd â'r cyfrifoldebau dros yr holl newidiadau sydd eu hangen ar gyfer y prosesau gweinyddu a chofrestru etholiadol, yn ogystal â mynd i'r afael ag ariannu'r newidiadau. Hoffwn roi sylw yn awr i adran 27 y Bil, ynghylch goruchwylio'r Comisiwn Etholiadol gan y Cynulliad Cenedlaethol. Cytunwn â'r Llywydd, y Cwnsler Cyffredinol a'r Comisiwn Etholiadol y dylai'r Comisiwn Etholiadol yng Nghymru fod yn atebol i'r Cynulliad Cenedlaethol fel mater o egwyddor. Fodd bynnag, rydym o'r farn y dylid bod wedi cynnwys darpariaethau wedi'u datblygu'n llawn yn y Bil wrth ei gyflwyno, yn hytrach na'r dull sy'n cael ei awgrymu yn awr o gael gwelliannau yng Nghyfnodau 2 a 3. Roedd yr ohebiaeth a gawsom gan y Llywydd a'r Cwnsler Cyffredinol am adran 27 tua diwedd Cyfnod 1 yn atgyfnerthu her y dasg hon: bydd angen i'r gwelliannau sydd i'w gwneud i'r Bil fod yn sylweddol ac yn gymhleth. Rydym yn cydnabod y byddai'n well yn gyfansoddiadol pe bai trefniadau ar waith cyn etholiad y Cynulliad yn 2021. O dan yr amgylchiadau, argymhellwyd y dylai darpariaethau'n nodi'r trefniadau manwl ar gyfer goruchwylio'r Comisiwn Etholiadol yng Nghymru gan y Cynulliad Cenedlaethol gael eu dileu o'r Bil ac yn absenoldeb Bil annibynnol, dylid eu cynnwys yn y Bil llywodraeth leol arfaethedig sydd wedi'i addo. Cyfeiriwyd at hyn eisoes, wrth gwrs, yn y sylwadau gan y Llywydd, ond credwn y byddai hyn wedi caniatáu ar gyfer craffu ar y darpariaethau hynny yn ystod proses Cyfnod 1, gan ganiatáu ymgysylltiad â rhanddeiliaid ar fanylion y darpariaethau pwysig hyn. Dyna pam y gwnaethom argymhelliad cyffredinol, gan ailadrodd un a wnaed gan y pwyllgor a'n rhagflaenodd yn ei adroddiad 'Deddfu yng Nghymru', y dylid cyflwyno Biliau i'r Cynulliad Cenedlaethol y gellir ystyried yn rhesymol eu bod wedi'u datblygu'n llawn wrth eu cyflwyno. Rydym yn croesawu'r cynigion yn Rhan 4 o'r Bil sy'n gweithredu argymhellion gan y pwyllgor a'n rhagflaenodd yn y pedwerydd Cynulliad yn ymwneud ag anghymhwysiad rhag bod yn Aelod Cynulliad. Roedd ein hunig argymhelliad yn ymwneud â'r Llywydd a Llywodraeth Cymru yn sicrhau eu bod yn fodlon ar yr atodlen sy'n rhestru'r categorïau o bobl sydd wedi'u hanghymhwyso a deiliaid swyddi sydd wedi'u hanghymhwyso. Yn olaf, fel y nodwyd, rhannwn bryderon y Cwnsler Cyffredinol ynghylch rhoi pwerau i Weinidogion Cymru fel y darperir ar eu cyfer yn adran 36 o Ran 5 o'r Bil. Rydym wedi rhybuddio'n gyson yn erbyn defnyddio is-ddeddfwriaeth i weithredu newidiadau polisi sylweddol, ac felly, rydym yn argymell y dylid dileu adran 36 o'r Bil. Rwyf felly'n croesawu sylwadau a chynnig y Llywydd i ddileu adran 36 o'r Bil. Diolch ichi, Ddirprwy Lywydd.