techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Minister, if your Government had delivered a more integrated health and social care system over the past 20 years, perhaps discharge planning would have been more efficient and better for patient care. We know that some patients stay longer in hospital because of the time it can take for an assessment of their needs. Has the Minister considered using other professionals, such as community-based physios and occupational therapists in addition to the social care workforce, and how about pre-op home assessments for these patients? If the Minister would like to know more about it, I would be happy to discuss it with her. Thank you.
Welsh: Weinidog, pe bai eich Llywodraeth wedi darparu system iechyd a gofal cymdeithasol fwy integredig dros yr 20 mlynedd diwethaf, efallai y byddai cynlluniau rhyddhau cleifion o'r ysbyty wedi bod yn fwy effeithlon ac yn well ar gyfer gofal cleifion. Rydym yn gwybod bod rhai cleifion yn aros yn hwy yn yr ysbyty oherwydd yr amser y gall ei gymryd i asesu eu hanghenion. A yw'r Gweinidog wedi ystyried defnyddio gweithwyr proffesiynol eraill fel therapyddion galwedigaethol a ffisiotherapyddion yn y gymuned yn ychwanegol at y gweithlu gofal cymdeithasol, a beth am asesiadau cartref cyn llawdriniaeth ar gyfer y cleifion hyn? Os hoffai'r Gweinidog wybod mwy amdano, rwy'n hapus i'w drafod â hi. Diolch.
English: Thank you very much, and thank you for the offer to discuss it further; I'd be very happy to do so. I just want to make the point, basically, that this problem that we have in Wales about delayed discharges and problems with the social care system is a problem that is there throughout the UK. I heard on Radio 4 this morning about the major problems that are being experienced in England, so this is not unique to Wales. What we've got to do is try to find a solution to it, and we are working flat out to try to do that. The Minister for Health and Social Services and I are meeting weekly with representatives from the health boards and from the local authorities to try to find a way to tackle these damaging delayed discharges. And so, we are doing all we can, but it is a problem that is throughout the UK.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, a diolch am y cynnig i'w drafod ymhellach; byddwn yn hapus iawn i wneud hynny. Hoffwn wneud y pwynt, yn y bôn, fod y broblem hon sydd gennym yng Nghymru gydag oedi cyn rhyddhau cleifion o'r ysbyty a'r system gofal cymdeithasol yn broblem sydd i'w gweld ledled y DU. Clywais ar Radio 4 y bore yma am y problemau mawr y maent yn eu cael yn Lloegr, felly nid yw hyn yn unigryw i Gymru. Yr hyn sy'n rhaid i ni ei wneud yw ceisio dod o hyd i ateb iddo, ac rydym yn gweithio'n galed iawn i geisio gwneud hynny. Mae'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a minnau yn cyfarfod yn wythnosol â chynrychiolwyr o'r byrddau iechyd a'r awdurdodau lleol i geisio dod o hyd i ffordd i fynd i'r afael â'r oedi niweidiol hwn cyn rhyddhau o'r ysbyty. Ac felly, rydym yn gwneud popeth yn ein gallu, ond mae'n broblem ledled y DU.
English: Deputy Minister, my question follows on from Mr Hussain's question and we're very lucky to have his expertise in this Senedd. My question is that, next week, the cross-party group on dementia is to publish a report on hospital care, and one recommendation is to have specific slots to allow those suffering from dementia to leave hospital. The reason for having those slots is to ensure that care homes, carers and families have an opportunity to discuss that release from hospital and to contribute to that process. Another recommendation is to ensure that there are teams available to support people to leave hospitals and that those teams ensure that all the paperwork, the drugs and transport are all in place when an individual leaves hospital. As you know, it's crucial that we have this close collaboration between the health and care sector. So, will you, and the Minister for health and the Deputy Minister for mental health, look in detail at this report and the recommendations it makes and act on them? Thank you.
Welsh: Dirprwy Weinidog, mae fy nghwestiwn i yn ddilyniant mewn gwirionedd i gwestiwn Mr Hussain, ac rŷn ni'n ffodus iawn o'i arbenigedd e yn y Senedd yma. Mae fy nghwestiwn i ynglŷn ag wythnos nesaf, bydd y grwp trawsbleidiol ar ddementia yn cyhoeddi adroddiad ynglŷn â gofal ysbyty, ac un argymhelliad yw slotiau penodol i adael i bobl sy'n dioddef o ddementia adael yr ysbyty. Y rheswm am y slotiau penodol hynny yw i sicrhau bod cartrefi gofal, gofalwyr a theuluoedd yn cael cyfle i drafod y rhyddhau o'r ysbyty ac i gyfrannu at hynny. Argymhelliad arall yw sicrhau bod yna dimoedd i adael i bobl adael yr ysbyty a bod y timoedd yna'n sicrhau wedyn bod y gwaith papur, y meddyginiaeth a'r drafnidiaeth yn eu lle yn barod pan fydd y person yn gadael yr ysbyty. Fel rŷch chi'n gwybod, mae'n hanfodol cael y cydweithio agos yma rhwng y sector iechyd a'r sector gofal cymdeithasol. A wnewch chi, a hefyd y Gweinidog iechyd a'r Dirprwy Weinidog iechyd meddwl, edrych yn fanwl ar yr adroddiad yma a'r argymhellion a gweithredu arnyn nhw? Diolch yn fawr.
English: Thank you very much; diolch yn fawr iawn for the information about this report. It sounds an extremely interesting report and I think we would all be very interested in reading it and seeing if we could follow up any of the suggestions. I absolutely agree that people with dementia, when they are leaving hospital or at any point really, need to have the space and the time and the integrated team to plan carefully for them. So, thank you very much indeed for the work you have been doing on this report. I really look forward to reading it.
Welsh: Diolch yn fawr iawn am y wybodaeth am yr adroddiad hwn. Mae'n swnio'n adroddiad hynod ddiddorol a chredaf y byddai pob un ohonom yn falch o'i ddarllen a gweld a allem fynd ar drywydd unrhyw rai o'r awgrymiadau. Cytunaf yn llwyr fod angen i bobl â dementia, pan fyddant yn gadael yr ysbyty neu ar unrhyw adeg mewn gwirionedd, gael lle ac amser a'r tîm integredig i gynllunio'n ofalus ar eu cyfer. Felly, diolch yn fawr iawn am y gwaith a wnaethoch ar yr adroddiad hwn. Edrychaf ymlaen yn fawr at ei ddarllen.
English: Questions now from the party spokespeople. The Conservatives' spokesperson first of all - Gareth Davies.
Welsh: Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr yn gyntaf - Gareth Davies.
English: Diolch yn fawr iawn, Llywydd. Good afternoon, Deputy Minister. Deputy Minister, we have a crisis in social care, don't we, and I think that's a fact - a crisis brought about by a lack of staff. We are simply unable to recruit sufficient numbers of people to work in the care sector, because quite frankly the pay and conditions aren't attractive. Deputy Minister, you know my views on care workers' pay and the fact that we should get on with the pay increase. However, things have changed since the last time we discussed this. The UK Government have introduced the social care fund and last week's budget will mean billions of pounds extra for Wales each year. When will care home workers see a real living wage, Deputy Minister? I know you've mentioned previously that it's £9.50, but the Welsh Conservatives and Plaid Cymru have been calling for a £10 minimum wage for care home workers and social care staff. So, is there any progress in that coming to fruition?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Prynhawn da, Ddirprwy Weinidog. Mae gennym argyfwng ym maes gofal cymdeithasol, onid oes, a chredaf fod hynny'n ffaith - argyfwng a achoswyd gan ddiffyg staff. Ni allwn recriwtio digon o bobl i weithio yn y sector gofal, oherwydd, a dweud y gwir, nid yw'r cyflog a'r amodau'n ddeniadol. Ddirprwy Weinidog, fe wyddoch fy marn am gyflog gweithwyr gofal a'r ffaith y dylem fwrw ymlaen i godi cyflogau. Fodd bynnag, mae pethau wedi newid ers y tro diwethaf inni drafod hyn. Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno'r gronfa gofal cymdeithasol a bydd cyllideb yr wythnos diwethaf yn golygu biliynau o bunnoedd yn ychwanegol i Gymru bob blwyddyn. Pryd y bydd gweithwyr cartrefi gofal yn gweld cyflog byw go iawn, Ddirprwy Weinidog? Gwn eich bod wedi sôn o'r blaen ei fod yn £9.50, ond mae'r Ceidwadwyr Cymreig a Phlaid Cymru wedi bod yn galw am isafswm cyflog o £10 i weithwyr cartrefi gofal a staff gofal cymdeithasol. Felly, a oes unrhyw gynnydd tuag at weld hynny'n dwyn ffrwyth?
English: Thank you very much for the question. We accept that there are real problems in social care and it is very difficult to recruit at the moment. The reason it is so difficult to recruit is because, for some care workers, there are more attractive jobs in the retail sector or in the hospitality sector, which have recently opened up. It is very difficult to attract people into the social care field at the moment. But we are committed to delivering the real living wage. The updated real living wage will be announced on 15 November, although I think we need to wait to see exactly how much it will be. We want this to be introduced as soon as it possibly can in this term. We are looking towards the Welsh Government budget, which will be in December, when we will be able to make some more announcements about how we're going to move forward, in particular following the announcement of the plans for social care in England.
Welsh: Diolch yn fawr am y cwestiwn. Rydym yn derbyn bod problemau gwirioneddol ym maes gofal cymdeithasol ac mae'n anodd iawn recriwtio ar hyn o bryd. Y rheswm y mae mor anodd recriwtio yw bod swyddi mwy deniadol wedi dod ar gael yn ddiweddar yn y sector manwerthu neu yn y sector lletygarwch i rai gweithwyr gofal. Mae'n anodd iawn denu pobl i'r maes gofal cymdeithasol ar hyn o bryd. Ond rydym wedi ymrwymo i gyflawni'r cyflog byw go iawn. Cyhoeddir y diweddariad i'r cyflog byw go iawn ar 15 Tachwedd, er fy mod yn credu bod angen inni aros i weld faint yn union y bydd. Rydym am i hyn gael ei gyflwyno cyn gynted ag y gellir yn y tymor hwn. Rydym yn edrych tuag at gyllideb Llywodraeth Cymru ym mis Rhagfyr, pan fyddwn yn gallu gwneud rhagor o gyhoeddiadau ynglŷn â sut y byddwn yn symud ymlaen, yn enwedig yn dilyn cyhoeddi'r cynlluniau ar gyfer gofal cymdeithasol yn Lloegr.
English: Thank you very much for that answer, Deputy Minister. Any delay in improving the pay and conditions of staff will continue to have an impact on recruitment. This impact is being felt by our NHS and local health boards, which are rightly taking notice and taking action. Some health boards are now looking to directly employ care staff. However, rather than helping to address the problem, the care sector believe this is simply leading to the poaching of staff by the NHS, which offers better pay and conditions. Deputy Minister, we are supposed to be integrating health and care, not setting them up to compete with one another. How will your Government ensure that these pilot schemes by local health boards are not creating shortages in the care sector? Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr am yr ateb hwnnw, Ddirprwy Weinidog. Bydd unrhyw oedi cyn gwella cyflog ac amodau staff yn parhau i gael effaith ar recriwtio. Teimlir yr effaith hon gan ein GIG a'n byrddau iechyd lleol, sy'n cymryd sylw ac yn gweithredu'n briodol. Mae rhai byrddau iechyd bellach yn ystyried cyflogi staff gofal yn uniongyrchol. Fodd bynnag, yn hytrach na helpu i fynd i'r afael â'r broblem, mae'r sector gofal o'r farn fod hyn yn arwain at ddwyn staff gan y GIG, sy'n cynnig gwell cyflogau ac amodau. Ddirprwy Weinidog, rydym i fod i integreiddio iechyd a gofal, nid gwneud iddynt gystadlu â'i gilydd. Sut y bydd eich Llywodraeth yn sicrhau nad yw'r cynlluniau peilot hyn gan fyrddau iechyd lleol yn creu prinder yn y sector gofal? Diolch.
English: This is obviously a danger that can happen. As you know, we've set up the social care fair work forum, which has recently produced their report about how we will deliver the real living wage and that is being considered by officials at the moment. I hope we'll be able to announce something on that soon. So, that is imminent. But of course, it's not just the pay, it's the terms and the conditions and all the other things. As you say, the NHS staff have much improved conditions compared to social care staff. So, I think we have to make every effort to boost the social care profession. At least through all this pandemic, I think people are now aware of what social care is, and I think there is an appreciation of what social care workers do, and we are determined to uphold the standing of the profession. One of the things we have done is registration of the profession; all domiciliary care workers are now registered, which increases the standing of the profession, and we are moving on to residential care workers now, to do the same there. I think that what we've got to do is increase the standing of the profession, show that we value the work of the social care workers. We did make two payments to them during the period of the pandemic, and I know that they were very grateful in terms of the recognition of what they contribute. I think that's what we've got to do.
Welsh: Mae hyn yn amlwg yn berygl a all ddigwydd. Fel y gwyddoch, rydym wedi sefydlu'r fforwm gwaith teg gofal cymdeithasol, sydd wedi cynhyrchu eu hadroddiad yn ddiweddar ynghylch sut y byddwn yn cyflawni'r cyflog byw go iawn ac mae hwnnw'n cael ei ystyried gan swyddogion ar hyn o bryd. Gobeithio y byddwn yn gallu cyhoeddi rhywbeth ar hynny'n fuan. Felly, mae hynny ar fin digwydd. Ond wrth gwrs, mae'n fwy na chyflog yn unig, mae'n ymwneud â thelerau ac amodau a'r holl bethau eraill. Fel y dywedwch, mae amodau staff y GIG yn llawer gwell nag amodau staff gofal cymdeithasol. Felly, credaf fod yn rhaid inni wneud pob ymdrech i roi hwb i'r proffesiwn gofal cymdeithasol. Drwy'r pandemig, o leiaf, credaf fod pobl bellach yn ymwybodol o beth yw gofal cymdeithasol, a chredaf fod gwerthfawrogiad o'r hyn y mae gweithwyr gofal cymdeithasol yn ei wneud, ac rydym yn benderfynol o gynnal statws y proffesiwn. Un o'r pethau a wnaethom yw cofrestru'r proffesiwn; mae pob gweithiwr gofal cartref bellach wedi'i gofrestru, sy'n gwella statws y proffesiwn, ac rydym yn symud ymlaen at weithwyr gofal preswyl yn awr, i wneud yr un peth yno. Credaf mai'r hyn sy'n rhaid inni ei wneud yw gwella statws y proffesiwn, dangos ein bod yn gwerthfawrogi gwaith y gweithwyr gofal cymdeithasol. Gwnaethom ddau daliad iddynt yn ystod cyfnod y pandemig, a gwn eu bod yn ddiolchgar iawn am y gydnabyddiaeth i'r hyn y maent yn ei gyfrannu. Rwy'n credu mai dyna sy'n rhaid inni ei wneud.
English: Thank you again, Deputy Minister, for that answer. Just to change tack slightly, and expand a bit more on the integration of health and social care, of course, the best way to address these issues would be to complete the integration of health and care. The creation of a chief social care officer for Wales was supposed to accelerate the integration efforts, as you mentioned in the health committee recently. Mr Heaney has been in post since before the summer. As we enter the winter months, can you update this Chamber on how the role is assisting efforts to bring social care and our NHS into a single, integrated health and care service? Thank you.
Welsh: Diolch eto am yr ateb hwnnw, Ddirprwy Weinidog. I newid cyfeiriad ychydig, ac ehangu ychydig mwy ar integreiddio iechyd a gofal cymdeithasol, wrth gwrs, y ffordd orau o fynd i'r afael â'r materion hyn fyddai cwblhau'r broses o integreiddio iechyd a gofal. Roedd creu prif swyddog gofal cymdeithasol i Gymru i fod i gyflymu'r ymdrechion integreiddio, fel y sonioch chi yn y pwyllgor iechyd yn ddiweddar. Mae Mr Heaney wedi bod yn ei swydd ers cyn yr haf. Wrth inni fynd i mewn i fisoedd y gaeaf, a allwch roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Siambr hon ynglŷn â sut y mae'r rôl yn helpu ymdrechion i ddod â gofal cymdeithasol a'n GIG at ei gilydd mewn un gwasanaeth iechyd a gofal integredig? Diolch.
English: Thank you very much. I think, so far, it's been very successful. Mr Heaney has been doing a listening exercise. He's been around many different aspects of the social care system, he's listened to what people feel about their working conditions, about what they want to do, about integration with health, how the two can work together. And I think, by having him in this position, people do feel that social care is being recognised. We have a chief medical officer, and now we have a chief social care officer. The chief social care officer is working very closely with the chief medical officer, and I think it is a very promising beginning to having a chief social care officer. So, I would say that there's been a lot of progress made since he took up his post.
Welsh: Diolch yn fawr iawn. Hyd yma, rwy'n credu ei fod wedi bod yn llwyddiannus iawn. Mae Mr Heaney wedi bod yn gwneud ymarfer gwrando. Mae wedi bod yn ymwneud â sawl agwedd wahanol ar y system gofal cymdeithasol, mae wedi gwrando ar yr hyn y mae pobl yn ei deimlo am eu hamodau gwaith, am yr hyn y maent am ei wneud, am integreiddio ag iechyd, sut y gall y ddau gydweithio. A thrwy ei gael yn y swydd hon, credaf fod pobl yn teimlo bod gofal cymdeithasol yn cael ei gydnabod. Mae gennym brif swyddog meddygol, ac yn awr mae gennym brif swyddog gofal cymdeithasol. Mae'r prif swyddog gofal cymdeithasol yn gweithio'n agos iawn gyda'r prif swyddog meddygol, a chredaf fod cael prif swyddog gofal cymdeithasol yn ddechrau addawol iawn. Felly, byddwn yn dweud bod llawer o gynnydd wedi'i wneud ers iddo ddechrau yn ei swydd.
English: Diolch, Llywydd. Gweinidog, unless your head is buried in the sand, you will be aware that COP26 is under way in Glasgow this week. Air pollution is a significant aspect of the climate emergency here in Wales, because it accounts for 1,400 deaths and costs the Welsh NHS £1 billion a year. Within my region, a row of houses has just been demolished as we speak, because they are no longer fit for human habitation, due to air pollution. The First Minister has cited clean air as an area he hoped to work on with other parties, and that this would be a priority for the Government. Despite this, when the Counsel General announced his legislative programme, it was not included. For a Government that lauds its green credentials, in this case, we have a strategic approach but with no urgency. Is the Minister worried, like me, that any further dithering and delay on the clean air Bill will have a detrimental impact on the health and well-being of thousands of people in Wales? In the week of COP26, do you agree with me that it's time for deeds not words, specifically ensuring that there is sufficient investment to help those suffering from the consequences of air pollution?
Welsh: Diolch, Lywydd. Oni bai bod eich pen wedi'i gladdu yn y tywod, fe fyddwch yn ymwybodol fod COP26 ar y gweill yn Glasgow yr wythnos hon. Mae llygredd aer yn agwedd bwysig ar yr argyfwng hinsawdd yma yng Nghymru, oherwydd dyna sydd i'w gyfrif am 1,400 o farwolaethau ac mae'n costio £1 biliwn y flwyddyn i GIG Cymru. O fewn fy rhanbarth i, wrth inni siarad mae rhes o dai newydd gael ei dymchwel am nad ydynt yn addas i bobl fyw ynddynt mwyach, oherwydd llygredd aer. Mae'r Prif Weinidog wedi cyfeirio at aer glân fel maes roedd yn gobeithio gweithio arno gyda phleidiau eraill, ac y byddai hyn yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth. Er hynny, pan gyhoeddodd y Cwnsler Cyffredinol ei raglen ddeddfwriaethol, nid oedd wedi'i gynnwys. I Lywodraeth sy'n brolio ei chymwysterau gwyrdd, yn yr achos hwn mae gennym ddull strategol o weithredu ond heb fod unrhyw frys i wneud hynny. A yw'r Gweinidog yn poeni, fel minnau, y bydd unrhyw oedi pellach gyda'r Bil aer glân yn cael effaith andwyol ar iechyd a lles miloedd o bobl yng Nghymru? Yn ystod wythnos COP26, a ydych yn cytuno ei bod yn bryd gweld gweithredoedd nid geiriau, a sicrhau yn benodol fod digon o fuddsoddiad i helpu'r rhai sy'n dioddef o ganlyniadau llygredd aer?
English: Diolch yn fawr, Peredur. I can assure you that sometimes in recent weeks I've been dying to bury my head in the sand, but that is not the case. In terms of air pollution, certainly, we are very aware - and you'd have heard me responding in the debate yesterday on climate change - of how air pollution is something that we see as being linked to climate change. Therefore, it is important that we address that issue. We have to understand that climate change is not just something, in relation to the NHS, where we have to change the way we build our hospitals and renew our hospitals, make sure they're insulated, put in new LED light bulbs, and all of those other things that we are intending to do. Also, we have to recognise that there is a consequence, a health consequence, to climate change, and you rightly point to air pollution being one of those. I can assure you that, when it comes to a clean air Bill, this is something that the Welsh Government is taking very seriously. We're in the process currently of determining which Bills go as priorities, and I'm sure there will be an announcement on that in the very near future.
Welsh: Diolch yn fawr, Peredur. Gallaf eich sicrhau fy mod ar adegau yn ystod yr wythnosau diwethaf wedi bod yn ysu am gael claddu fy mhen yn y tywod, ond nid yw hynny'n wir. Ar fater llygredd aer, rydym yn sicr yn ymwybodol iawn - a byddwch wedi fy nghlywed yn ymateb yn y ddadl ddoe ar newid hinsawdd - o'r modd y mae llygredd aer yn rhywbeth rydym yn ei ystyried yn gysylltiedig â newid hinsawdd. Felly, mae'n bwysig inni fynd i'r afael â'r broblem. Rhaid inni ddeall, mewn perthynas â'r GIG, fod newid hinsawdd yn galw am fwy na newid y ffordd yr adeiladwn ein hysbytai ac yr adnewyddwn ein hysbytai, sicrhau eu bod wedi'u hinswleiddio, gosod bylbiau golau LED newydd, a'r holl bethau eraill hynny y bwriadwn eu gwneud. Rhaid inni gydnabod hefyd fod newid hinsawdd yn arwain at ganlyniad, canlyniad i iechyd, ac rydych yn iawn i ddweud bod llygredd aer yn un o'r canlyniadau hynny. Gallaf eich sicrhau, ar fater Bil aer glân, fod hyn yn rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru o ddifrif yn ei gylch. Rydym wrthi'n penderfynu ar hyn o bryd pa Filiau sy'n cael blaenoriaeth, ac rwy'n siŵr y bydd cyhoeddiad ar hynny yn y dyfodol agos iawn.
English: Thank you for that answer.
Welsh: Diolch yn fawr am yr ateb.
English: On the subject of COP26, I noted your tweet about the Prime Minister sitting next to Sir David Attenborough without a face mask and seemingly asleep. The words you used to describe Johnson in your tweet were, and I quote, 'a national disgrace'. I have no argument with that, but what I do have a problem with is your Government's faith in Westminster delivering a non-partisan, all-encompassing, UK-wide COVID inquiry, when the man responsible for it is, in your words, 'a national disgrace'. Or does your trust in the Tory Government in Westminster only extend when it's convenient?
Welsh: Ar fater COP26, nodais eich trydariad am Brif Weinidog y DU yn eistedd wrth ymyl Syr David Attenborough heb fasg wyneb ac yn ymddangos fel pe bai'n cysgu. Y geiriau a ddefnyddioch chi i ddisgrifio Johnson yn eich trydariad oedd, ac rwy'n dyfynnu, 'gwarth cenedlaethol'. Nid wyf yn dadlau ynglŷn â hynny, ond yr hyn y mae gennyf broblem ag ef yw ffydd eich Llywodraeth y bydd San Steffan yn cyflwyno ymchwiliad COVID amhleidiol, hollgynhwysol, ar gyfer y DU, pan fo'r dyn sy'n gyfrifol amdano, yn eich geiriau chi, yn 'warth cenedlaethol'. Neu a yw eich ffydd yn y Llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan ond yn bodoli pan fydd yn gyfleus?