English: The Welsh Government has made its own decisions, and at times very different decisions, and it's entitled, of course, to do that, but I would hope the First Minister would accept there should be scrutiny and accountability for those decisions that were made. And we know that the UK inquiry is not able to do that. So, I hope the First Minister will be able to set out why, if he does remain so confident, there is no requirement for further scrutiny and accountability of the Welsh Government's actions. Llywydd, I want to just be clear on the need for this committee to begin its work sooner rather than later. It is essential that the special purpose committee, as proposed in our motion, works not only with the UK COVID inquiry, but also the various teams that have been set up across Government and the public bodies to provide the inquiry with the information, and I fear that vital knowledge that is being built up in these teams will be lost if the committee were to wait to commence their work. And it appears clear to me that the committee's work in identifying the potential gaps in the inquiry could easily take place alongside the UK's timeline, examining in real time the areas that won't be covered. However, the committee will also be able to use the modules outlined in the inquiry to explore early potential missing areas and can begin to start to collect relevant data and information, and of course the committee will be able to operate, being fluid and agile in its work. I want to just read out a statement in my opening comments here, Llywydd. It's a statement that was provided by the Covid-19 Bereaved Families for Justice Cymru group, ahead of the debate today. These are their words: 'We welcome this action by opposition parties. The Welsh Government has had every opportunity to hold a Wales specific Covid inquiry but has chosen not to. The First Minister assured us that Wales being in the UK Inquiry was the right thing despite devolved-decision making. However the UK Inquiry cannot cover the issues in Wales in detail and in the way that he said he wanted. All we have ever wanted is what went wrong for our loved ones to be acknowledged and for lessons to be learned. Our concerns about the UK Inquiry are coming true and the First Minister has not challenged this. Ultimately we deserve a Wales specific judge-led inquiry. Sadly we've been denied this in Wales, therefore this committee will at least help ensure some detailed scrutiny of Wales that the UK Inquiry will not cover.' So, I hope that that statement from the Covid-19 Bereaved Families for Justice Cymru group - . I hope the First Minister, in responding to this debate today, will be able to comment on their statement as well, as well as some of my other opening remarks. Thanks, Llywydd.
Welsh: Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud ei phenderfyniadau ei hun, a phenderfyniadau gwahanol iawn ar adegau, ac mae ganddi hawl i wneud hynny wrth gwrs, ond byddwn yn gobeithio y byddai'r Prif Weinidog yn derbyn y dylai fod craffu ar y penderfyniadau a wnaed, ac atebolrwydd yn eu cylch. Ac rydym yn gwybod nad yw ymchwiliad y DU yn gallu gwneud hynny. Felly, os yw'n parhau i fod mor hyderus, rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog yn gallu nodi pam nad oes galw am atebolrwydd na chraffu pellach ar gamau gweithredu Llywodraeth Cymru. Lywydd, rwyf am fod yn glir ynghylch yr angen i'r pwyllgor hwn ddechrau ar ei waith yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach. Mae'n hanfodol fod y pwyllgor diben arbennig, fel y mae ein cynnig yn ei argymell, yn gweithio nid yn unig gydag ymchwiliad COVID y DU, ond hefyd y timau amrywiol sydd wedi'u sefydlu ar draws y Llywodraeth a'r cyrff cyhoeddus i roi'r wybodaeth i'r ymchwiliad, ac rwy'n ofni y byddai gwybodaeth hanfodol a gesglir gan y timau hyn yn cael ei cholli pe bai'r pwyllgor yn aros i ddechrau ar eu gwaith. Ac mae'n ymddangos yn glir i mi y gallai gwaith y pwyllgor ar nodi'r bylchau posibl yn yr ymchwiliad ddigwydd yn hawdd ochr yn ochr â llinell amser y DU, gan archwilio mewn amser real y meysydd na fyddant wedi'u cynnwys. Fodd bynnag, bydd y pwyllgor hefyd yn gallu defnyddio'r modiwlau a amlinellir yn yr ymchwiliad i archwilio elfennau a allai fod ar goll yn gynnar a gall ddechrau casglu data a gwybodaeth berthnasol, ac wrth gwrs, bydd y pwyllgor yn gallu gweithredu, drwy fod yn hylif ac yn hyblyg yn ei waith. Rwyf am ddarllen datganiad yn fy sylwadau agoriadol yma, Lywydd. Datganiad ydyw a gafodd ei ddarparu gan grŵp Covid-19 Bereaved Families for Justice Cymru, cyn y ddadl heddiw. Dyma eu geiriau: 'Rydym yn croesawu'r weithred hon gan y gwrthbleidiau. Mae Llywodraeth Cymru wedi cael pob cyfle i gynnal ymchwiliad Covid penodol i Gymru ond mae wedi dewis peidio. Cawsom sicrwydd gan Brif Weinidog Cymru mai cynnwys Cymru yn Ymchwiliad y DU oedd y peth cywir er bod penderfyniadau datganoledig wedi'u gwneud. Er hynny ni all Ymchwiliad y DU ymdrin â'r materion yng Nghymru yn fanwl ac yn y modd y dywedodd y Prif Weinidog ei fod ei eisiau. Y cyfan y dymunwn iddo gael ei gydnabod yw'r hyn a aeth o'i le i'n hanwyliaid ac i wersi gael eu dysgu. Mae ein pryderon am Ymchwiliad y DU yn dod yn wir ac nid yw Prif Weinidog Cymru wedi herio hyn. Yn y pen draw, rydym yn haeddu ymchwiliad penodol i Gymru dan arweiniad barnwr. Yn anffodus, gwrthodwyd hyn i ni yng Nghymru, felly bydd y pwyllgor hwn o leiaf yn helpu i sicrhau craffu manwl ar Gymru na fydd Ymchwiliad y DU yn ei wneud.' Felly, rwy'n gobeithio y bydd y datganiad hwnnw gan y grŵp Covid-19 Bereaved Families for Justice Cymru - . Rwy'n gobeithio y bydd y Prif Weinidog, wrth ymateb i'r ddadl hon heddiw, yn gallu gwneud sylw ar eu datganiad hwy hefyd, yn ogystal â rhai o fy sylwadau agoriadol eraill. Diolch, Lywydd.