English: Thank you very much, Presiding Officer. I'd like to start my contribution today by thanking Dai Lloyd, Rhun ap Iorwerth and Andrew R.T. Davies for their support in bringing forward this legislative proposal. But, Presiding Officer, I would also want to start by thanking Thoma and Mike Powell, who saved my life by performing CPR on me; Tom, who cycled like mad to find a defibrillator; to all those people whose names I don't know who helped when Thoma needed a rest; to the paramedics; and, then, to Sean Gallagher and his cardiac care team in the Heath hospital. In thanking all these people, we also tell a story of a cardiac arrest and the people who need to be able to save a life. Now, I would be first to accept that I'm not a natural athlete. But, when I decided to go for a quick run one evening in the spring, I had no reason to believe that it may well have been the last thing I would ever do. I'd experienced no pain or discomfort at any point in the days leading up to this happening. I had no sense of being unwell and had no underlying issues that led me to believe that I was at particular risk. It was a bolt out of the blue. There were cuts on my face because it was instantaneous. I wasn't even able to break my fall. When this happens the person needs immediate help: immediate CPR and the use of a defibrillator. But we know that both of those things can be frightening and intimidating for any bystander. I was unconscious before I had any understanding of what was happening to me. There's no time to call for help. Tom wrote me an e-mail, which explained what happened. Let me say it in his words: 'When I arrived at the scene, they were already giving you CPR. All seemed frantic but organised. To make use of myself I offered to direct the ambulance in. A frantic dog walker told me they couldn't locate the defibrillator, as directed to them by the 999 operator. I knew locating the defibrillator was critical, so I set my mind to finding one. A very nice lady on the security desk at the college handed it over with minimal questions asked. I then rushed back with it. The adrenaline was coursing and I was too squeamish to do it myself, but your friend knew what to do. She had obviously had training.' And it was that training, Presiding Officer, that saved my life and that enables me to make this speech today. I recognise and understand that Wales has an out-of-hospital cardiac arrest strategy, which was launched back in 2017, and I understand that it sets out a collaborative programme of work to improve both survival and aftercare. In many ways, this strategy touches on the main issues that I seek to address this afternoon. I'm making this legislative proposal today because I do not believe that this plan has had the reach or the impact that we would all like to see. In essence, there are two main elements to this proposal. First of all, to ensure that we have the opportunity to save a life when a person suffers a cardiac arrest, and, secondly, that they receive the care required to lead a normal life afterwards. I recognise that the British Heart Foundation, and many Members, have been campaigning for some years for CPR training to be delivered in schools and colleges. I agree. In this proposal, I am simply asking that the Welsh Government takes responsibility for ensuring that such training takes place. The Government has resisted formal training in a school environment. Therefore, the Government has a responsibility to outline its alternative. The location of community defibrillators is also essential. Unless a defibrillator can be found and used within minutes, then it will be too late. I was very lucky, but I'm aware that a young man suffered a cardiac arrest close to where I did a few years ago. At that time, a defibrillator was not found, and that young man lost his life. I'm also reminded of the campaign being led by the family of Justin Edinburgh, the former manager of Newport County, who died after suffering a cardiac arrest in a gym where there was no defibrillator. I can see no way forward unless we specify a direct duty on local government to ensure that there is access to these life savers through each one of our different communities. The second aspect of this proposal is to ensure that health boards work together and collaborate to create pathways of survival. This means clinicians and NHS management working together across health board boundaries to develop and deliver not only the best diagnosis and care, but to deliver the best outcome for patients. I fear sometimes that our health boards do not work together as well as perhaps they should. There is no purpose in competition, and no purpose in duplication of resources. I would like to see the ambitions and the words of the existing strategy become a reality. And that's why I want to see this thing on the statute book. There is much to learn from this example, and much to learn from other places and other countries. Again, in Tom's words: 'Your chest must have been feeling bruised and sore. A number of members of the general public worked hard on you. It was dramatic stuff. Having seen it done, if ever it happens again, I feel confident I could take charge of the situation.' It is that confidence and that belief that I want to become commonplace in Wales. In April, I became one of only 3 per cent of people who've survived an out-of-hospital cardiac arrest. I feel strongly that we all now have a profound responsibility to all those who have not survived and did not survive to ensure that, in the future, we can all have the same opportunity to survive and to live. Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Hoffwn ddechrau fy nghyfraniad heddiw drwy ddiolch i Dai Lloyd, Rhun ap Iorwerth ac Andrew R.T. Davies am eu cefnogaeth wrth gyflwyno'r cynnig deddfwriaethol hwn. Ond Lywydd, hoffwn ddechrau hefyd drwy ddiolch i Thoma a Mike Powell, a achubodd fy mywyd drwy roi triniaeth adfywio cardio-pwlmonaidd (CPR) i mi; Tom, a feiciodd fel y gwynt i ddod o hyd i ddiffibriliwr; i'r holl bobl nad wyf yn gwybod eu henwau a helpodd pan oedd angen seibiant ar Thoma; i'r parafeddygon; wedyn, i Sean Gallagher a'i dîm gofal y galon yn ysbyty'r Mynydd Bychan. Wrth ddiolch i'r holl bobl hyn, rydym hefyd yn adrodd stori am ataliad y galon a'r bobl y mae angen iddynt allu achub bywydau. Nawr, fi fyddai'r cyntaf i dderbyn nad wyf yn athletwr naturiol. Ond pan benderfynais fynd allan i redeg un noson yn y gwanwyn, nid oedd gennyf reswm dros gredu y gallai fod y peth olaf y byddwn i byth yn ei wneud. Nid oeddwn wedi profi unrhyw boen nac anghysur ar unrhyw adeg yn y dyddiau cyn i hyn ddigwydd. Nid oeddwn yn teimlo'n sâl ac nid oedd gennyf unrhyw broblemu isorweddol a wnâi i mi gredu fy mod mewn perygl arbennig. Roedd yn gwbl annisgwyl. Roedd toriadau ar fy wyneb oherwydd ei fod wedi digwydd mor sydyn. Ni lwyddais i dorri fy nghwymp hyd yn oed. Pan fydd hyn yn digwydd, mae angen help ar unwaith ar yr unigolyn: adfywio cardio-pwlmonaidd ar unwaith a defnydd o diffibriliwr. Ond gwyddom y gall y ddau beth fod yn frawychus i wylwyr. Roeddwn yn anymwybodol cyn i mi gael unrhyw ddealltwriaeth o'r hyn oedd yn digwydd i mi. Nid oes amser i alw am help. Ysgrifennodd Tom e-bost ataf, a oedd yn esbonio'r hyn a ddigwyddodd. Gadewch i mi ei ddweud yn ei eiriau ef: 'Pan gyrhaeddais y fan, roeddent eisoes yn rhoi CPR i chi. Roedd pawb ar bigau'r drain ond yn drefnus. Er mwyn gwneud defnydd ohonof fy hun cynigiais gyfeirio'r ambiwlans i mewn. Dywedodd rhywun a oedd yn cerdded eu ci wrthyf na allent ddod o hyd i'r diffibriliwr yn ôl cyfarwyddyd y sawl a atebodd yr alwad 999. Roeddwn i'n gwybod bod lleoli'r diffibriliwr yn hollbwysig, felly ceisiais feddwl sut i ddod o hyd i un. Cefais un gan wraig garedig iawn wrth y ddesg ddiogelwch yn y coleg heb holi fawr o gwestiynau. Rhuthrais yn ôl wedi i mi ei gael. Roedd yr adrenalin yn llifo ac roeddwn yn rhy ofnus i'w wneud fy hun, ond roedd eich ffrind yn gwybod beth i'w wneud. Mae'n amlwg ei bod wedi cael hyfforddiant.' A'r hyfforddiant hwnnw, Lywydd, a achubodd fy mywyd ac sy'n fy ngalluogi i wneud yr araith hon heddiw. Rwy'n cydnabod ac yn deall bod gan Gymru strategaeth atal y galon y tu allan i'r ysbyty, a lansiwyd yn ôl yn 2017, a deallaf ei bod yn darparu rhaglen waith gydweithredol ar gyfer gwella cyfraddau goroesi ac ôl-ofal. Mewn sawl ffordd, mae'r strategaeth hon yn cyffwrdd â'r prif faterion rwyf am fynd i'r afael â hwy y prynhawn yma. Rwy'n gwneud y cynnig deddfwriaethol hwn heddiw am nad wyf yn credu bod y cynllun wedi cael y cyrhaeddiad na'r effaith yr hoffai pawb ohonom eu gweld. Yn ei hanfod, mae dwy brif elfen i'r cynnig hwn. Yn gyntaf oll, sicrhau ein bod yn cael cyfle i achub bywyd pan fydd rhywun yn dioddef ataliad y galon, ac yn ail, eu bod yn cael y gofal sydd ei angen arnynt i fyw bywyd normal wedyn. Rwy'n cydnabod bod Sefydliad Prydeinig y Galon, a llawer o Aelodau, wedi bod yn ymgyrchu ers rhai blynyddoedd o blaid darparu hyfforddiant CPR mewn ysgolion a cholegau. Rwy'n cytuno. Yn y cynnig hwn, rwy'n gofyn i Lywodraeth Cymru gymryd cyfrifoldeb am sicrhau bod hyfforddiant o'r fath yn digwydd. Mae'r Llywodraeth wedi gwrthwynebu hyfforddiant ffurfiol mewn amgylchedd ysgol. Felly, mae gan y Llywodraeth gyfrifoldeb i amlinellu beth y mae am ei wneud yn lle hynny. Mae lleoliad diffibrilwyr cymunedol hefyd yn hanfodol. Oni ellir dod o hyd i ddiffibriliwr a'i ddefnyddio o fewn munudau, bydd yn rhy hwyr. Roeddwn i'n lwcus iawn, ond rwy'n ymwybodol fod dyn ifanc wedi cael ataliad y galon ychydig flynyddoedd yn ôl yn agos at y fan lle cefais i un. Bryd hynny, ni ddaethpwyd o hyd i ddiffibriliwr, a bu farw'r dyn ifanc hwnnw. Fe'm hatgoffir hefyd o'r ymgyrch sy'n cael ei harwain gan deulu Justin Edinburgh, cyn reolwr clwb pêl-droed Casnewydd a fu farw ar ôl cael ataliad y galon mewn campfa lle nad oedd diffibriliwr ar gael. Ni allaf weld ffordd ymlaen oni bai ein bod yn ei gwneud yn ddyletswydd uniongyrchol ar lywodraeth leol i sicrhau bod y pethau hyn sy'n achub bywydau ar gael drwy bob un o'n gwahanol gymunedau. Ail agwedd y cynnig hwn yw sicrhau bod byrddau iechyd yn cydweithio ac yn cydweithredu i greu llwybrau goroesi. Mae hyn yn golygu bod clinigwyr a rheolwyr y GIG yn cydweithio ar draws ffiniau byrddau iechyd nid yn unig i ddatblygu a darparu'r diagnosis a'r gofal gorau, ond i sicrhau'r canlyniad gorau i gleifion. Rwy'n ofni weithiau nad yw ein byrddau iechyd yn gweithio gyda'i gilydd cystal ag y dylent o bosibl. Nid oes diben cystadlu, na dyblygu adnoddau. Hoffwn weld yr uchelgeisiau a geiriau'r strategaeth bresennol yn dod yn realiti. A dyna pam fy mod am weld hyn ar y llyfr statud. Mae llawer i'w ddysgu o'r enghraifft hon, a llawer i'w ddysgu o leoedd eraill a gwledydd eraill. Unwaith eto, yng ngeiriau Tom: 'Mae'n rhaid bod eich brest wedi teimlo'n gleisiog ac yn boenus. Gweithiodd nifer o aelodau o'r cyhoedd yn galed arnoch. Roedd yn stwff dramatig. Ar ôl ei weld yn cael ei wneud, os bydd byth yn digwydd eto, rwy'n teimlo'n hyderus y gallwn reoli'r sefyllfa.' Rwyf am weld yr hyder hwnnw a'r gred honno'n dod yn gyffredin yng Nghymru. Ym mis Ebrill, deuthum yn un o ddim ond 3 y cant o bobl sydd wedi goroesi ataliad y galon y tu allan i'r ysbyty. Rwy'n teimlo'n gryf fod gan bob un ohonom gyfrifoldeb mawr yn awr i bawb na wnaeth oroesi i sicrhau y gallwn i gyd, yn y dyfodol, gael yr un cyfle i oroesi a byw. Diolch yn fawr iawn.