English: Thank you, Deputy Llywydd. I'm delighted to provide Members with an overview of the approach the Government will be taking to deliver our ambitious target of an additional 20,000 affordable homes. This is a key commitment within the programme for government and it lies at the heart of our comprehensive housing agenda. Delivering on this will also support other key themes across my portfolio: improving well-being in our communities and promoting economic regeneration. I want to begin by recognising the achievement of the sector during the last term of Government. Statistics released last month confirmed that we exceeded our target of 10,000 additional affordable homes in the last Assembly. This demonstrates what effective partnership working can achieve. I would like to thank everyone who contributed to this. However, as a Government we want to achieve even more, which is why we've a target of 20,000 affordable homes for this term. Building homes delivers important benefits beyond simply putting a roof over people's heads. Alongside the well-documented health and education benefits that good quality housing provides for children and families, building homes of all tenures has a significant positive impact on the Welsh economy and on our communities. House building creates thousands of apprenticeships each year, providing wider regeneration in deprived areas, and can transform communities. We have a strong record of support for social housing and this will continue to be crucial. The target is ambitious and 'business as usual' is not an option, but tried and tested schemes including the social housing grant programme and the housing finance grant will play a key role in delivering affordable homes and supporting the most vulnerable. Alongside the need to build new homes, it is important that we retain our existing social housing stock. We propose to abolish the right to buy and the right to acquire and work is already under way to prepare the necessary legislation. This will enable us to retain safe, secure and affordable social housing all over Wales. The legislation will also enable housing associations and councils to invest with confidence in building new homes. Our plans for improving the supply of affordable homes will include measures designed to provide additional support for those aspiring to home ownership. This will become a more realistic prospect for greater numbers if we can provide the right sort of incentive or assistance. We will support a variety of housing tenures in order to respond to a wide range of housing needs. Our programme for government makes it clear that our target of an additional 20,000 homes includes 6,000 that will be delivered through the Help to Buy - Wales scheme. This reflects the success of the scheme in providing a route into more affordable home ownership, especially for first-time buyers. It has played a huge role in generating confidence within the housing sector and supporting private housing development. We have recently signed off contracts for phase 2 of the scheme, which will see £290 million invested until 2021. While taking a broad view of the need for Welsh Government action to promote the wider affordability of housing, it is important to emphasise that the TAN 2 definition of affordable housing for planning purposes remains unchanged by these proposals. 'Taking Wales Forward' also includes a commitment to develop a rent-to-own scheme. This is designed to support those who aspire to buy their own home, but struggle to save a sizeable deposit. We are currently examining a variety of options for this scheme and details will follow in the new year. Our broader aim will be to promote a range of routes into home ownership at an affordable cost, especially for first-time buyers in areas where they are often unable to purchase a home due to high local property values. If we are to build successful and sustainable communities, we need a house-building programme that is ambitious in terms of the design, quality, location and energy efficiency of the homes that we deliver. We will be challenging the sector to step up and provide a significant number of new-design homes. We will also promote joint working aimed at delivering housing schemes that can provide long-term benefits to the health and social care sectors. Altogether, we've allocated £1.3 billion for this Assembly term in supporting affordable housing. This includes supporting the delivery of 20,000 affordable homes and completing the task of meeting the Welsh housing quality standards. The scale of this budget is a clear indication of our level of ambition in this area. This financial commitment is only one of the ingredients, however, necessary for success. The Welsh Government does not itself build houses; we rely on the strong relationships that we have with housing associations, local authorities and private house builders. We will maintain and strengthen those relationships. In the last Assembly, the pact with Community Housing Cymru played a crucial role in achieving the target to build over 10,000 affordable homes. We are now negotiating a tripartite pact with Community Housing Cymru and the Welsh Local Government Association to support the achievement of the new target. I am very pleased with the progress we have made to date and welcome the WLGA's involvement. This is particularly welcome because local authorities are now starting to consider their own building programmes once again. I will be providing additional support to support these development activities. We will be working with these authorities to identify how best we might support their efforts. Taken together, we expect them to deliver over 500 homes in this term of Government. Private builders make a significant contribution to the delivery of affordable homes. We will continue to work closely with developers through our house builder engagement programme to ensure Wales remains an attractive place for both large developers and, of course, SMEs to build homes. This Government recognises the importance of building more homes for sale across the whole price range. It is important not to confuse our affordable housing target with the wider efforts necessary to meet the country's overall housing need. We will continue to act to support house building. The planning system will remain an essential enabler to ensure the right homes are built in the right places to meet housing need. We will continue to work to ensure that our housing and planning policies are aligned to encourage new house building. Making more land available for development is also important. We have already brought forward a number of significant Welsh Government-owned sites for housing delivery. We are continuing to explore what more we might do to identify more public sector land suitable for housing. Llywydd, our ambitious housing programme is about providing people with affordable, safe, warm and secure homes in sustainable communities. Delivering new homes for Wales is a key commitment for this Assembly term. I do not underestimate the challenges in achieving this target. However, we are building on our already strong relationships, making significant resources available and seeking to facilitate housing development across all of Wales. Together, I'm confident that with these steps to help, we will succeed.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwyf wrth fy modd i roi trosolwg i'r Aelodau o'r dull y bydd y Llywodraeth yn ei ddefnyddio i gyflawni ein targed uchelgeisiol o 20,000 o gartrefi fforddiadwy ychwanegol. Mae hwn yn ymrwymiad allweddol yn y rhaglen lywodraethu ac mae wrth wraidd ein hagenda tai gynhwysfawr. Bydd cyflawni yn unol â hyn hefyd yn cefnogi themâu allweddol eraill ar draws fy mhortffolio: gwella llesiant yn ein cymunedau a hybu adfywiad economaidd. Rwyf am ddechrau drwy gydnabod cyflawniad y sector yn ystod tymor olaf y Llywodraeth. Mae ystadegau a ryddhawyd fis diwethaf yn cadarnhau ein bod wedi rhagori ar ein targed o 10,000 o gartrefi fforddiadwy ychwanegol yn y Cynulliad diwethaf. Mae hyn yn dangos yr hyn y gall gweithio'n effeithiol mewn partneriaeth ei gyflawni. Hoffwn ddiolch i bawb a gyfrannodd at hyn. Fodd bynnag, rydym ni'r Llywodraeth yn awyddus i gyflawni hyd yn oed mwy, a dyna pam y mae gennym darged o 20,000 o gartrefi fforddiadwy ar gyfer y tymor hwn. Mae adeiladu cartrefi yn arwain at fanteision pwysig, sydd y tu hwnt i ddim ond rhoi to uwch bennau pobl. Ochr yn ochr â'r manteision iechyd ac addysg tra chyfarwydd y mae tai o ansawdd da yn eu cynnig i blant a theuluoedd, mae adeiladu cartrefi o bob daliadaeth yn cael effaith gadarnhaol sylweddol ar economi Cymru ac ar ein cymunedau. Mae adeiladu tai yn creu miloedd o brentisiaethau bob blwyddyn, gan ddarparu adfywio ehangach mewn ardaloedd difreintiedig, a gall trawsnewid cymunedau. Mae gennym hanes cadarn o gefnogaeth i dai cymdeithasol a bydd hyn yn parhau i fod yn hanfodol. Mae'r targed yn un uchelgeisiol, ac nid yw 'busnes fel arfer' yn ddigon, ond bydd cynlluniau profedig yn cynnwys y rhaglen grant tai cymdeithasol a'r grant cyllid tai yn chwarae rhan allweddol wrth ddarparu tai fforddiadwy a chefnogi'r rhai mwyaf agored i niwed. Ochr yn ochr â'r angen i adeiladu cartrefi newydd, mae'n bwysig ein bod yn cadw ein stoc bresennol o dai cymdeithasol. Rydym yn cynnig diddymu'r hawl i brynu a'r hawl i gaffael ac mae gwaith eisoes ar y gweill i baratoi'r ddeddfwriaeth angenrheidiol. Bydd hyn yn ein galluogi i gadw tai cymdeithasol saff, diogel a fforddiadwy ledled Cymru. Bydd y ddeddfwriaeth hefyd yn galluogi cymdeithasau tai a chynghorau i fuddsoddi yn hyderus wrth adeiladu cartrefi newydd. Mae ein cynlluniau ar gyfer gwella'r cyflenwad o dai fforddiadwy yn cynnwys mesurau a luniwyd i gynnig cymorth ychwanegol i'r rhai sy'n dyheu am fod yn berchen ar gartref. Bydd hyn yn dod yn bosibilrwydd mwy realistig ar gyfer mwy o bobl os gallwn ni ddarparu'r math iawn o gymhelliant neu gymorth. Byddwn yn cefnogi amrywiaeth o ddeiliadaethau tai er mwyn ymateb i ystod eang o anghenion tai. Mae ein rhaglen lywodraethu yn ei gwneud yn glir bod ein targed o 20,000 o gartrefi ychwanegol yn cynnwys 6,000 fydd yn cael eu darparu drwy gynllun Cymorth i Brynu - Cymru. Mae hyn yn adlewyrchu llwyddiant y cynllun wrth ddarparu llwybr i berchnogaeth cartref fwy fforddiadwy, yn enwedig ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf. Mae wedi chwarae rhan enfawr wrth ennyn hyder yn y sector tai a chefnogi datblygiad tai preifat. Yn ddiweddar, rydym wedi rhoi sêl bendith i gontractau ar gyfer cam 2 y cynllun, a fydd yn golygu bod £290 miliwn yn cael ei fuddsoddi hyd at 2021. Wrth gymryd golwg eang ar yr angen i Lywodraeth Cymru weithredu i hyrwyddo fforddiadwyedd ehangach o ran tai, mae'n bwysig pwysleisio bod diffiniad TAN 2 o dai fforddiadwy at ddibenion cynllunio yn aros yn ddigyfnewid yn sgil y cynigion hyn. Mae 'Symud Cymru Ymlaen' hefyd yn cynnwys ymrwymiad i ddatblygu cynllun rhentu i berchenogi. Mae hwn wedi'i gynllunio i gefnogi'r rhai sy'n dyheu i brynu eu cartrefi eu hunain, ond yn ei chael hi'n anodd cynilo blaendal sylweddol. Ar hyn o bryd, rydym yn archwilio amrywiaeth o ddewisiadau ar gyfer y cynllun hwn a bydd y manylion yn dilyn yn y flwyddyn newydd. Ein nod ehangach fydd hybu amrywiaeth o lwybrau i berchnogaeth cartref am gost fforddiadwy, yn enwedig ar gyfer prynwyr am y tro cyntaf mewn ardaloedd lle maent yn aml yn methu â phrynu cartref oherwydd gwerth eiddo lleol uchel. Os ydym i adeiladu cymunedau llwyddiannus a chynaliadwy, mae angen rhaglen adeiladu tai arnom sy'n uchelgeisiol o ran dyluniad, ansawdd, lleoliad ac effeithlonrwydd ynni y cartrefi yr ydym yn eu cyflenwi. Byddwn yn herio'r sector i gynyddu ei ymdrechion ac i ddarparu nifer sylweddol o gartrefi ar ddyluniad newydd. Byddwn hefyd yn hyrwyddo gweithio ar y cyd, gyda'r nod o ddarparu cynlluniau tai sy'n gallu darparu manteision hirdymor i'r sectorau iechyd a gofal cymdeithasol. At ei gilydd, rydym wedi dyrannu £1.3 biliwn ar gyfer tymor y Cynulliad hwn i gefnogi tai fforddiadwy. Mae hyn yn cynnwys cefnogi cyflenwi 20,000 o gartrefi fforddiadwy a chwblhau'r dasg o fodloni safonau ansawdd tai Cymru. Mae graddfa'r gyllideb hon yn arwydd clir o lefel ein huchelgais yn y maes hwn. Dim ond un o'r cynhwysion sy'n angenrheidiol ar gyfer llwyddiant yw'r ymrwymiad ariannol hwn, fodd bynnag. Nid yw Llywodraeth Cymru ei hun yn adeiladu tai; rydym yn dibynnu ar y berthynas gref sydd gennym â chymdeithasau tai, awdurdodau lleol ac adeiladwyr tai preifat. Byddwn yn cynnal a chryfhau'r perthnasau hynny. Yn y Cynulliad diwethaf, roedd y cytundeb â Chartrefi Cymunedol Cymru yn chwarae rhan hanfodol wrth gyrraedd y targed i adeiladu dros 10,000 o gartrefi fforddiadwy. Rydym yn trafod cytundeb tridarn yn awr â Chartrefi Cymunedol Cymru a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru i gefnogi'r gwaith o gyflawni'r targed newydd. Rwy'n falch iawn â'r cynnydd a wnaed gennym hyd yn hyn ac yn croesawu cyfranogiad CLlLC. Mae hyn yn arbennig o dderbyniol gan fod awdurdodau lleol bellach yn dechrau ystyried eu rhaglenni adeiladu eu hunain unwaith eto. Byddaf yn darparu cymorth ychwanegol i gefnogi'r gweithgareddau datblygu hyn. Byddwn yn gweithio gyda'r awdurdodau hyn i nodi'r ffordd orau y gallwn gefnogi eu hymdrechion. O'u cymryd gyda'i gilydd, rydym yn disgwyl iddynt gyflawni dros 500 o gartrefi yn nhymor y Llywodraeth hon. Mae adeiladwyr preifat yn gwneud cyfraniad sylweddol at ddarparu tai fforddiadwy. Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda datblygwyr drwy ein rhaglen ymgysylltu adeiladwyr tai er mwyn sicrhau bod Cymru yn parhau i fod yn lle deniadol ar gyfer datblygwyr mawr ac, wrth gwrs, busnesau bach a chanolig i adeiladu cartrefi. Mae'r Llywodraeth yn cydnabod pwysigrwydd adeiladu mwy o dai ar werth ar draws yr ystod pris cyfan. Mae'n bwysig peidio â drysu ein targed tai fforddiadwy gyda'r ymdrechion ehangach sydd eu hangen i ddiwallu angen cyffredinol y wlad am dai. Byddwn yn parhau i weithredu i gefnogi'r gwaith o adeiladu tai. Bydd y system gynllunio yn parhau i fod yn alluogwr hanfodol i sicrhau bod y cartrefi iawn yn cael eu hadeiladu yn y mannau iawn i ddiwallu'r angen am dai. Byddwn yn parhau i weithio i sicrhau bod ein polisïau tai a chynllunio yn cael eu halinio i annog y gwaith o adeiladu tai newydd. Mae sicrhau bod mwy o dir ar gael ar gyfer datblygu yn bwysig hefyd. Rydym eisoes wedi cyflwyno nifer sylweddol o safleoedd sy'n eiddo i Lywodraeth Cymru ar gyfer darparu tai. Rydym yn parhau i archwilio beth arall y gallwn ei wneud i nodi mwy o dir sector cyhoeddus sy'n addas ar gyfer tai. Lywydd, mae ein rhaglen uchelgeisiol ar dai yn ymwneud â darparu tai fforddiadwy, saff, cynnes a diogel i bobl mewn cymunedau cynaliadwy. Mae darparu cartrefi newydd i Gymru yn ymrwymiad allweddol ar gyfer tymor y Cynulliad hwn. Nid wyf yn rhoi amcangyfrif rhy isel o'r heriau wrth gyflawni'r targed hwn. Fodd bynnag, rydym yn adeiladu ar ein perthnasau, sydd eisoes yn gryf, gan sicrhau bod adnoddau sylweddol ar gael a cheisio hwyluso datblygiad tai ar draws Cymru gyfan. Gyda'n gilydd, rwy'n hyderus, gyda'r camau hyn i helpu, y byddwn yn llwyddo.