English: If we were to allow the Welsh countryside to develop through natural succession, it is likely this would turn large areas of Wales into woodland, and, on the face of it, this could seem like an attractive idea, helping us to reach our woodland planting and climate change targets. However, many of our most threatened and priority habitats in Wales are not woodland and rely on management through grazing, for example, to hold them in a more open condition, to allow their characteristic plant and animal species to thrive. In Wales, we have an extraordinary variety of habitats and species in our seas and on our land, and we have an equally extraordinary variety of local community and campaign groups who are there day in and day out to help us to properly understand, value and protect those precious natural assets. As a Government, we are committed to supporting the work of those groups by increasing the size and the coherence of our protected sites, improving monitoring and, ultimately, their condition. This morning - and I mentioned this at lunch time - I announced £11 million of new investment in nature's recovery through our enabling natural resources and well-being grant scheme. One of the projects will lead to the creation of 30 new community meadows, and the restoration of a further 22 sites, through collaborative action between the National Trust, NRW, our national parks and 25 other partners, including many community groups. I also mentioned that one of the collaborations is between the four local authorities in south-east Wales, working in partnership with other groups who, together, will test new collaborative approaches to driving down the local impacts of pollution, invasive non-native species and other key environmental pressures. These projects illustrate the type of collaborative approach built around a focus on well-being of current and future generations that I believe is needed to tackle the threats faced by our environment, at the same time as making Wales fairer and healthier. And I do hope to be able to announce further funding for successful projects in the coming weeks. In the last two years, we've also provided £20 million on 44 landscape-scale projects across Wales through our sustainable management scheme, with a further £3 million available through the next funding round. That's currently open to applications. There will be important lessons to learn from this activity, which should help us to determine if and where rewilding can be a suitable method of achieving our environmental ambitions. In particular, the Cambrian Wildwood project, funded through our SMS, has applied rewilding principles as a core element of their approach. I'd also like to make mention of Wales's farmers, who I believe have a central role to play in helping to achieve our environmental ambitions, and I've been inspired by the level of the ambition and commitment many of our farmers show. Welsh Government is committed to developing policies - and Joyce referred to the statement I made here yesterday - that properly reward farmers for the positive environmental outcomes they produce alongside high-quality food. Our first principle that guides the development of our policy is that we must keep farmers, foresters and other active land managers on the land. That is to protect the interest of our rural communities and to ensure that we do not lose the unique and irreplaceable local knowledge, skills and dedication that exist in those communities, and, in this sense, our policy must avoid retrenchment from or abandonment of our rural areas. Llyr referred to what further action we were taking in relation to the climate change emergency and, obviously, the biodiversity crisis. This morning - and Joyce mentioned it in her opening remarks about the climate change strikes with young people - I met a group of young people along with the children's commissioner and the future generations commissioner, and it was inspirational. Some of them were little ones from primary school, others were older, and we heard what they expect us to do over the coming years, and we're working a plan out as to how we can ensure that our policies and proposals - . And they're not going to let me off the hook. They want to know when they can meet me again, when they can write to me to make sure that the polices, particularly in the low-carbon delivery plan - the 100 policies and proposals that we brought forward in March - how we're going to implement them, and whether we are going to change them in light of the declaration of the climate change emergency. So, in conclusion, Deputy Presiding Officer, we must take every opportunity to bring new vitality to those communities, and I believe the ideas put forward by Joyce and John and Llyr to today's debate have great potential to do that. Diolch.
Welsh: Pe baem yn caniatáu i gefn gwlad Cymru ddatblygu drwy olyniaeth naturiol, mae'n debygol y byddai hyn yn troi rhannau helaeth o Gymru yn goetir, ac ar yr wyneb, gallai hyn ymddangos yn syniad deniadol, gan ein helpu i gyrraedd ein targedau newid hinsawdd a phlannu coetiroedd. Fodd bynnag, nid yw llawer o'n cynefinoedd sydd dan fwyaf o fygythiad a'r rhai sy'n cael blaenoriaeth yng Nghymru yn goetir ac maent yn dibynnu ar reoli drwy bori, er enghraifft, i'w cadw mewn cyflwr mwy agored, i ganiatáu i'w rhywogaethau planhigion ac anifeiliaid nodweddiadol ffynnu. Yng Nghymru, mae gennym amrywiaeth ryfeddol o gynefinoedd a rhywogaethau yn ein moroedd ac ar ein tir, ac mae gennym amrywiaeth yr un mor ryfeddol o grwpiau cymunedol lleol a grwpiau ymgyrchu sydd yno o un diwrnod i'r llall i'n helpu i ddeall yn iawn, i werthfawrogi ac i ddiogelu'r asedau naturiol gwerthfawr hyn. Fel Llywodraeth, rydym wedi ymrwymo i gefnogi gwaith y grwpiau hynny drwy gynyddu maint a chydlyniant ein safleoedd gwarchodedig, gan wella gwaith monitro, a'u cyflwr yn y pen draw. Y bore yma - a soniais am hyn amser cinio - cyhoeddais £11 miliwn o fuddsoddiad newydd tuag at adfer byd natur drwy ein cynllun grant galluogi adnoddau naturiol a llesiant. Bydd un o'r prosiectau'n arwain at greu 30 o ddolydd cymunedol newydd, ac adfer 22 o safleoedd eraill, drwy weithredu ar y cyd rhwng yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, Cyfoeth Naturiol Cymru, ein parciau cenedlaethol a 25 o bartneriaid eraill, gan gynnwys llawer o grwpiau cymunedol. Soniais hefyd fod un o'r cynlluniau cydweithredu rhwng y pedwar awdurdod lleol yn ne-ddwyrain Cymru, gan weithio mewn partneriaeth â grwpiau eraill a fydd, gyda'i gilydd, yn profi dulliau cydweithredol newydd o leihau effeithiau lleol llygredd, rhywogaethau estron goresgynnol a phwysau amgylcheddol allweddol arall. Mae'r prosiectau hyn yn dangos y math o ddull cydweithredol sydd wedi'i adeiladu ar ffocws ar lesiant cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol y credaf fod ei angen er mwyn mynd i'r afael â'r bygythiadau sy'n wynebu ein hamgylchedd, gan wneud Cymru'n decach ac yn iachach ar yr un pryd. Ac rwy'n gobeithio gallu cyhoeddi rhagor o gyllid ar gyfer prosiectau llwyddiannus yn yr wythnosau nesaf. Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, rydym hefyd wedi darparu £20 miliwn ar gyfer 44 o brosiectau graddfa tirwedd ledled Cymru drwy ein cynllun rheoli cynaliadwy, gyda £3 miliwn arall ar gael drwy'r cylch ariannu nesaf. Mae'n agored i geisiadau ar hyn o bryd. Bydd gwersi pwysig i'w dysgu o'r gweithgarwch hwn, a dylai ein helpu i benderfynu a all dad-ddofi fod yn ddull addas o gyflawni ein huchelgeisiau amgylcheddol, ac ym mhle. Yn benodol, mae prosiect Coetir Anian, a ariennir drwy ein cynllun rheoli cynaliadwy, wedi cymhwyso egwyddorion dad-ddofi fel elfen greiddiol o'i ddull gweithredu. Hoffwn sôn am ffermwyr Cymru hefyd sydd, yn fy marn i, â rôl ganolog i'w chwarae yn helpu i gyflawni ein huchelgeisiau amgylcheddol, ac rwyf wedi cael fy ysbrydoli gan lefel uchelgais ac ymrwymiad llawer o'n ffermwyr. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ddatblygu polisïau - a chyfeiriodd Joyce at y datganiad a wneuthum yma ddoe - sy'n gwobrwyo ffermwyr yn briodol am y canlyniadau amgylcheddol cadarnhaol y maent yn eu cynhyrchu ynghyd â bwyd o safon uchel. Ein hegwyddor gyntaf sy'n llywio'r gwaith o ddatblygu ein polisi yw bod yn rhaid inni gadw ffermwyr, coedwigwyr a rheolwyr tir gweithgar eraill ar y tir. Gwnawn hynny er mwyn diogelu buddiannau ein cymunedau gwledig ac i sicrhau nad ydym yn colli'r wybodaeth leol unigryw nad yw ar gael yn unman arall, a'r sgiliau a'r ymroddiad sy'n bodoli yn y cymunedau hynny, ac yn hyn o beth, rhaid i'n polisi osgoi amddifadu neu gefnu ar ein hardaloedd gwledig. Cyfeiriodd Llyr at y camau pellach yr oeddem yn eu cymryd mewn perthynas â'r argyfwng newid hinsawdd ac yn amlwg, yr argyfwng bioamrywiaeth. Y bore yma - a soniodd Joyce am hyn yn ei sylwadau agoriadol am y streiciau newid hinsawdd gan bobl ifanc - cyfarfûm â grŵp o bobl ifanc ynghyd â'r comisiynydd plant a chomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol, ac roedd yn ysbrydoliaeth. Roedd rhai ohonynt yn rhai bach o'r ysgol gynradd, eraill yn hŷn, a chlywsom beth y maent yn disgwyl inni ei wneud dros y blynyddoedd nesaf, ac rydym yn gweithio ar gynllun i nodi sut y gallwn sicrhau bod ein polisïau a'n hargymhellion - . Ac nid ydynt yn mynd i adael i mi ddianc oddi ar y bachyn. Maent am wybod pryd y gallant gyfarfod â mi eto, pryd y gallant ysgrifennu ataf i wneud yn siŵr fod y polisïau, yn enwedig y cynllun cyflawni carbon isel - y 100 o bolisïau ac argymhellion a gyflwynwyd gennym ym mis Mawrth - sut y bwriadwn eu gweithredu, ac a ydym yn mynd i'w newid yn sgil cyhoeddi'r argyfwng newid hinsawdd. Felly, i gloi, Ddirprwy Lywydd, rhaid inni achub ar bob cyfle i ddod â bywiogrwydd newydd i'r cymunedau hynny, a chredaf fod gan y syniadau a gyflwynwyd gan Joyce a John a Llyr i'r ddadl heddiw botensial gwych i wneud hynny. Diolch.