English: I'm pleased to take part in this really important debate. I will begin by doing something I don't usually do, and that is to quote the words of another person, and I'm going to quote the words of Helen, who is a nurse from Llanelli. I've known her and her work for a very long time. She has e-mailed me about a number of healthcare issues, but I want to just quote briefly some of the things she says about nurses' pay: 'As for nurses pay, the misinformation and manipulation of the facts about previous pay increases and that the vast majority of nurses are on salaries of over £30,000 peddled by the Westminster Government needs to be challenged. Many nurses are the main breadwinners in their family, and their income is not secondary to a husband's.' 'It's not just during the COVID crisis that those who provide health and social care in primary, secondary and independent services have been serving our community' she says. 'To stand outside and clap and then offer a below-inflation pay increase is an insult. The retention of health and care staff will be vital to meet the needs of those who have had delays in diagnostics and treatment, and a paltry 1 per cent does not offer much incentive to remain in nursing.' She then says, 'My apologies for the rant, but in 40 years I have never seen morale so low and I personally have never felt more patronised and insulted.' Now, as I've said, I know Helen, and her commitment and dedication have been inspirational, and it makes me furious to hear how patronised and insulted she feels. And there are hundreds of Helens in all our constituencies - thousands of them in all our constituencies and regions across Wales. Nurse recruitment, of course, has never been a very major issue. There are so many people who are willing to serve and are willing to train, though there are challenges. But nurse retention has been an issue for a very long time, and there are a number of reasons for this. Lack of flexibility is one of them; limited opportunities for career progression another. But low wages are part of this picture. Adding to the almost unbearable strain of working under COVID conditions, I am really genuinely concerned that we will see a haemorrhage of these nurses and other skilled professionals out of our NHS to agency work, or out of health and care altogether, precipitated by unbearable working conditions and just ended up by this gross insult of a pay offer. That leaves me with real concern about the long-term sustainability of services. We know that we need to provide more services close to people's homes, but, if we don't have the professionals, how can we keep hospitals like Prince Philip Hospital in Llanelli or Withybush Hospital in Pembrokeshire going and providing the excellent services that they do? So, what is the Welsh Government response to this? Well, the bonus - very welcome, but none of the health and care staff that I've spoken to in the region I represent want just an occasional pat on the back. What they want and need is a fair day's pay for a fair day's work, week in, week out. And the Government's response to our motion? Well, it's the usual, 'delete almost everything, and everything we're doing is fine'. Well, it's not fine. To me, Llywydd, this is yet another example of why devolution may be better than nothing, but why it isn't enough. I firmly believe that the majority of Welsh people want to see our health and care staff properly and consistently rewarded. But our health and care workers, despite health and care being devolved, are still subject to and distressed by the insulting rhetoric of a Conservative Government that we didn't vote for. And even if the Welsh Government wants to provide a more generous pay settlement, they may struggle to afford to do so. Angela Burns is right to say, of course, that this is a devolved matter, but there are questions of resource. Our health and care staff and those who use their services - all of us, Llywydd - deserve better. Sooner rather than later, we need to be an independent nation with a Government that can really and completely reflect our values and our priorities - decisions that affect us made by us. In the meantime, we must do all we can, including paying a minimum of £10 an hour to all care workers. After May, a Plaid Cymru Government will do just that. I commend the motion, unamended, to the Senedd.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl bwysig hon. Rwyf am ddechrau drwy wneud rhywbeth nad wyf fel arfer yn ei wneud, sef dyfynnu geiriau person arall, ac rwy'n mynd i ddyfynnu geiriau Helen, sy'n nyrs o Lanelli. Rwy'n ei hadnabod hi a'i gwaith ers amser maith. Mae wedi anfon negeseuon e-bost ataf ynglŷn â nifer o faterion gofal iechyd, ond hoffwn ddyfynnu'n fyr rai o'r pethau y mae'n eu dweud am gyflogau nyrsys: 'Ar gyflogau nyrsys, mae angen herio gwybodaeth anghywir a ffugio ffeithiau am godiadau cyflog blaenorol a bod y mwyafrif llethol o nyrsys ar gyflogau o dros £30,000 fel y mae Llywodraeth San Steffan yn ei bedlera. Yn achos llawer o nyrsys, hwy yw'r prif enillwyr cyflog yn eu teulu, ac nid yw eu hincwm yn eilradd i un y gŵr. Nid dim ond yn ystod argyfwng COVID y mae'r rhai sy'n darparu iechyd a gofal cymdeithasol mewn gwasanaethau sylfaenol, eilaidd ac annibynnol wedi bod yn gwasanaethu ein cymuned' meddai. 'Mae sefyll y tu allan a chlapio cyn cynnig codiad cyflog is na chwyddiant yn sarhaus. Bydd cadw staff iechyd a gofal yn hanfodol i ddiwallu anghenion y rhai sydd wedi wynebu oedi mewn diagnosteg a thriniaethau, ac nid yw 1 y cant pitw yn cynnig llawer o gymhelliant i aros yn y byd nyrsio.' Mae hi'n dweud wedyn, 'Rwy'n ymddiheuro am ei dweud hi, ond mewn 40 mlynedd nid wyf erioed wedi gweld morâl mor isel ac nid wyf fi'n bersonol erioed wedi teimlo fy mod yn cael fy sarhau a fy niraddio i'r fath raddau.' Nawr, fel y dywedais, rwy'n adnabod Helen, ac mae ei hymrwymiad a'i hymroddiad wedi bod yn ysbrydoledig, ac mae clywed cymaint y mae'n teimlo ei bod wedi'i diraddio a'i sarhau yn fy ngwneud yn gandryll. Ac mae cannoedd o Helenau ym mhob un o'n hetholaethau - miloedd ohonynt ym mhob un o'n hetholaethau a'n rhanbarthau ledled Cymru. Nid yw recriwtio nyrsys, wrth gwrs, erioed wedi bod yn broblem fawr iawn. Mae cymaint o bobl sy'n barod i wasanaethu ac sy'n barod i hyfforddi, er bod yna heriau. Ond mae cadw nyrsys wedi bod yn broblem ers amser maith, ac mae nifer o resymau am hyn. Mae diffyg hyblygrwydd yn un ohonynt; mae prinder cyfleoedd i gamu ymlaen mewn gyrfa yn un arall. Ond mae cyflogau isel yn rhan o'r darlun hwn. Gan ychwanegu at y straen bron yn annioddefol o weithio o dan amodau COVID, rwy'n wirioneddol bryderus y byddwn yn gweld y nyrsys hyn a gweithwyr proffesiynol medrus eraill yn llifo allan o'n GIG i waith asiantaeth, neu allan o iechyd a gofal yn gyfan gwbl, wedi'i achosi gan amodau gwaith annioddefol a sarhad enfawr y cynnig cyflog hwn ar y diwedd. Mae hynny'n fy ngwneud yn wirioneddol bryderus ynghylch cynaliadwyedd hirdymor gwasanaethau. Gwyddom fod angen i ni ddarparu mwy o wasanaethau yn agos at gartrefi pobl, ond os nad yw'r gweithwyr proffesiynol gennym, sut y gallwn gadw ysbytai fel Ysbyty'r Tywysog Philip yn Llanelli neu Ysbyty Llwynhelyg yn Sir Benfro i fynd a darparu'r gwasanaethau rhagorol a gynigir ganddynt? Felly, beth yw ymateb Llywodraeth Cymru i hyn? Wel, y bonws - mae croeso mawr iddo, ond nid pat achlysurol ar y cefn y mae'r staff iechyd a gofal y siaradais â hwy yn y rhanbarth rwy'n ei gynrychioli ei eisiau. Yr hyn y mae arnynt ei eisiau a'i angen yw cyflog teg am ddiwrnod teg o waith, wythnos ar ôl wythnos. Ac ymateb y Llywodraeth i'n cynnig? Wel, y 'dileu bron bopeth, ac mae popeth rydym yn ei wneud yn iawn' arferol. Wel, nid yw'n iawn. I mi, Lywydd, dyma enghraifft arall eto o pam y gallai datganoli fod yn well na dim byd o gwbl, ond pam hefyd nad yw'n ddigon. Credaf yn gryf fod y rhan fwyaf o bobl Cymru am weld ein staff iechyd a gofal yn cael eu talu'n briodol a hynny'n gyson. Ond er bod iechyd a gofal wedi'u datganoli, mae ein gweithwyr iechyd a gofal yn dal i gael eu tristáu gan rethreg sarhaus Llywodraeth Geidwadol na wnaethom bleidleisio drosti. A hyd yn oed os yw Llywodraeth Cymru am ddarparu setliad cyflog mwy hael, efallai y byddant yn ei chael hi'n anodd fforddio gwneud hynny. Mae Angela Burns yn iawn i ddweud, wrth gwrs, fod hwn yn fater sydd wedi'i ddatganoli, ond mae cwestiynau'n codi ynglŷn ag adnoddau. Mae ein staff iechyd a gofal a'r rhai sy'n defnyddio eu gwasanaethau - pob un ohonom, Lywydd - yn haeddu gwell. Yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach, mae angen inni fod yn wlad annibynnol gyda Llywodraeth a all adlewyrchu ein gwerthoedd a'n blaenoriaethau o ddifrif ac yn llwyr - penderfyniadau sy'n effeithio arnom ni a wnaed gennym ni. Yn y cyfamser, rhaid inni wneud popeth yn ein gallu, gan gynnwys talu o leiaf £10 yr awr i bob gweithiwr gofal. Ar ôl mis Mai, bydd Llywodraeth Plaid Cymru yn gwneud yn union hynny. Rwy'n cymeradwyo'r cynnig heb ei ddiwygio i'r Senedd.