techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch, Llywydd. I'm sure the First Minister will have seen this morning, on WalesOnline, that Martin Shipton has written a piece about the subject that the leader of the opposition has raised. He said that he was invited to a dinner in late 2014 at a friend's home, where Carl Sargeant and other senior Welsh Labour figures gave him a disturbing insight into an aspect of the Welsh Government he wasn't familiar with. He said that he was shocked to hear from Carl and others of the poisonous atmosphere that existed at the heart of the Welsh Government, and claims of instances of undermining and petty sniping that went on - that you had been told of these problems but hadn't done anything about them. So, does that not fly in the face of what you've just said to the leader of the opposition?
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n siŵr y bydd y Prif Weinidog wedi gweld y bore yma, ar WalesOnline, bod Martin Shipton wedi ysgrifennu darn ar y pwnc y mae arweinydd yr wrthblaid wedi ei godi. Dywedodd ei fod wedi cael ei wahodd i ginio ar ddiwedd 2014 yng nghartref ffrind, lle rhoddodd Carl Sargeant a phobl uwch eraill Llafur Cymru olwg annymunol iddo ar agwedd ar Lywodraeth Cymru nad oedd yn gyfarwydd â hi. Dywedodd ei fod yn synnu clywed gan Carl ac eraill am yr awyrgylch wenwynig a oedd yn bodoli wrth wraidd Llywodraeth Cymru, a'r honiadau am achosion o danseilio a mân feirniadu a oedd yn digwydd - eich bod chi wedi cael eich hysbysu am y problemau hyn ond nad oeddech chi wedi gwneud dim amdanynt. Felly, onid yw hynny'n mynd yn groes i'r hyn yr ydych chi newydd ei ddweud wrth arweinydd yr wrthblaid?
English: I cannot possibly comment on issues that I have no knowledge of, but if the journalist involved or others want to come forward and share what they've said, unknown to me, with me, I'd be more than happy to listen to them.
Welsh: Nid yw'n bosibl i mi wneud sylwadau ar faterion nad wyf yn gwybod dim amdanynt, ond os yw'r newyddiadurwr dan sylw neu eraill eisiau dod ymlaen a rhannu'r hyn y maen nhw wedi ei ddweud, heb yn wybod i mi, gyda mi, byddwn yn fwy na pharod i wrando arnynt.
English: I'm sure the First Minister will agree that, out of the tragedy of the last few days, it's important that we should learn lessons arising out of Carl Sargeant's dismissal and the processes that were involved in that. The First Minister, as a barrister experienced in criminal law and procedure, said that he acted 'by the book'. Now, Carl Sargeant was given no opportunity to answer to him the allegations that have been made, because no details were given. That flies in the face of one of the most fundamental principles of natural justice - to hear the other side of the argument before somebody is disadvantaged. Also, because the sacking was inevitably public, and the fact that allegations, although unstated, had been made of sexual impropriety, the publicity generated thereby was inevitably prejudicial, which again imperils the presumption of innocence. So, if the First Minister acted by the book in this particular instance, does he now think that that book should be thrown away and replaced by another one that is informed by principles of fairness?
Welsh: Rwy'n siŵr y bydd y Prif Weinidog yn cytuno, allan o drasiedi y dyddiau diwethaf, ei bod hi'n bwysig y dylem ddysgu gwersi sy'n deillio o ddiswyddiad Carl Sargeant a'r prosesau a oedd ynghlwm â hynny. Dywedodd y Prif Weinidog, fel bargyfreithiwr â phrofiad o gyfraith a gweithdrefn droseddol, ei fod wedi gweithredu yn unol â'r rheolau. Nawr, ni roddwyd unrhyw gyfle i Carl Sargeant ateb iddo fe yr honiadau a wnaed, oherwydd na roddwyd unrhyw fanylion. Mae hynny'n mynd yn groes i un o egwyddorion mwyaf sylfaenol cyfiawnder naturiol - i glywed ochr arall y ddadl cyn bod rhywun yn cael ei roi dan anfantais. Hefyd, gan fod y diswyddiad yn gyhoeddus, yn anochel, a'r ffaith bod cyhuddiadau, er nad oeddent wedi eu datgan, wedi eu gwneud o anweddustra rhywiol, roedd y cyhoeddusrwydd a gynhyrchwyd trwy hynny yn rhagfarnu, yn anochel, sydd unwaith eto yn peryglu'r rhagdybiaeth o ddiniweidrwydd. Felly, os gweithredodd y Prif Weinidog yn unol â'r rheolau yn yr achos penodol hwn, a yw'n credu erbyn hyn y dylid cael gwared ar y rheolau hynny a chael rhai newydd sydd wedi eu llywio gan egwyddorion tegwch?
English: I think there are two things here: first of all, with the independent inquiry and with the inquest, I think it's hugely important that the whole story is told at once and not bits. So, I'm not able to comment on various things that have been said - I don't think it's right for anybody. I think it's hugely important that the whole story is there for all to see, rather than it come out in bits and pieces - I don't think that would be the right process at all. Secondly, do I think there are lessons for all parties to learn? There may be. I think it's important that we, as political parties, do that. Politics is a very difficult business, we know that. People can be sacked from cabinets, they can be put into cabinets, without any reason. People can go to an election count and they can find themselves in a job, and then find themselves out of a job, while a cheering crowd applauds the fact that they're not in a job. It is, in that sense, a very brutal business. But one of the things that struck me earlier on today is that perhaps, as parties, we should consider how to take not the edge, not the need for forensic examination, not the debate, not the scrutiny, out of politics, but to see how we can make it less brutal than it is. I think that that's something that, as all parties, we may want to consider in the future.
Welsh: Credaf fod dau beth yn y fan yma: yn gyntaf oll, gyda'r ymchwiliad annibynnol a'r cwest, rwy'n meddwl ei bod yn hynod bwysig bod y stori gyfan yn cael ei hadrodd ar yr un pryd ac nid mewn rhannau. Felly, nid wyf yn gallu gwneud sylwadau ar amryw o bethau a ddywedwyd - nid wyf yn credu bod hynny'n briodol i neb. Mae'n hynod bwysig bod y stori gyfan yno i bawb ei gweld, yn hytrach na'i bod yn dod allan mewn tameidiau - nid wyf yn credu mai dyna fyddai'r broses gywir o gwbl. Yn ail, a wyf i'n credu bod gwersi i bob parti eu dysgu? Efallai bod. Credaf ei bod hi'n bwysig ein bod ni, fel pleidiau gwleidyddol, yn gwneud hynny. Mae gwleidyddiaeth yn fusnes anodd iawn, rydym ni'n gwybod hynny. Gall pobl gael eu diswyddo o gabinetau, gellir eu rhoi mewn cabinetau, heb unrhyw reswm. Gall pobl fynd i gyfrif etholiad a gallant ganfod eu hunain mewn swydd, a wedyn canfod eu hunain heb swydd, tra bod torf aflafar yn cymeradwyo'r ffaith nad ydyn nhw mewn swydd. Mae, yn yr ystyr hwnnw, yn fusnes creulon iawn. Ond un o'r pethau a wnaeth fy nharo i yn gynharach heddiw yw efallai y dylem ni, fel pleidiau, ystyried sut i beidio â chymryd nid y min, nid yr angen am archwiliad fforensig, nid y ddadl, nid y craffu, allan o wleidyddiaeth, ond gweld sut y gallwn ni ei wneud yn llai creulon nag ydyw. Credaf fod hynny'n rhywbeth, fel pob plaid, efallai y byddwn ni eisiau ei ystyried yn y dyfodol.
English: I think we must be very careful about suggesting - . The words that he has used - . 'A real possibility of manipulation' is a very, very serious suggestion and would need some very strong evidence to back it up. The family have asked for there to be an independent inquiry. I have ensured that steps are now moving ahead for that independent inquiry to move forward. It would not be right for the family if I were to go into the detail of events because it would seem convenient to do so for me - I'm not prepared to do that - rather than allow the inquiry to take its full course and then, of course, for all events to be examined at that time. I realise that there are some who think me evasive as a result of saying that, but I do think it's hugely important that all this is examined. I've said that this is important. I understand that. It's important for the family. But it's important that all this is examined and a full picture presented at the right time. I think the family is owed that.
Welsh: Rwy'n meddwl bod rhaid i ni fod yn ofalus iawn o ran awgrymu - . Mae'r geiriau y mae wedi eu defnyddio - . 'Posibilrwydd gwirioneddol o gamddefnyddio' yn awgrym difrifol dros ben a byddai angen tystiolaeth gref iawn i'w gefnogi. Mae'r teulu wedi gofyn am ymchwiliad annibynnol. Rwyf i wedi sicrhau bod camau yn cael eu cymryd bellach i'r ymchwiliad annibynnol hwnnw gael ei gynnal. Ni fyddai'n iawn i'r teulu pe bawn i'n trafod manylion y digwyddiadau oherwydd byddai'n ymddangos yn gyfleus i mi wneud hynny - nid wyf yn fodlon gwneud hynny - yn hytrach na chaniatáu i'r ymchwiliad gael ei gynnal yn llawn ac yna, wrth gwrs, i bob digwyddiad gael ei ystyried bryd hynny. Rwy'n sylweddoli bod rhai pobl yn credu fy mod i'n osgoi'r mater o ganlyniad i ddweud hynny, ond rwyf yn meddwl ei bod hi'n hynod bwysig bod hyn i gyd yn cael ei archwilio. Rwyf wedi dweud bod hyn yn bwysig. Rwy'n deall hynny. Mae'n bwysig i'r teulu. Ond mae'n bwysig bod hyn i gyd yn cael ei archwilio a bod darlun llawn yn cael ei gyflwyno ar yr adeg iawn. Rwy'n credu bod y teulu'n haeddu hynny.
English: Diolch, Llywydd. First Minister, I've already set out my view over the weekend regarding the difficult situation facing the Welsh Government and, of course, Welsh politics as a whole. Plaid Cymru is not prepared to make premature statements about anyone's political future; the issues have not yet been dealt with and the decisions that were made have not yet been examined. We do believe that questions must be answered and we support and called for the independent inquiry. With the inquest having already begun, can you confirm the timescale for the independent inquiry into the circumstances leading up to Carl Sargeant's death?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, rwyf i eisoes wedi mynegi fy marn dros y penwythnos ynglŷn â'r sefyllfa anodd sy'n wynebu Llywodraeth Cymru ac, wrth gwrs, gwleidyddiaeth Cymru yn gyffredinol. Nid yw Plaid Cymru yn fodlon gwneud datganiadau cynamserol ynghylch dyfodol gwleidyddol unrhyw un; nid yw'r materion wedi cael eu datrys eto ac nid yw'r penderfyniadau a wnaed wedi eu harchwilio eto. Rydym ni yn credu bod cwestiynau y mae'n rhaid eu hateb ac rydym ni wedi galw am yr ymchwiliad annibynnol ac yn cefnogi hynny. Gyda'r cwest wedi dechrau eisoes, a allwch chi gadarnhau'r amserlen ar gyfer yr ymchwiliad annibynnol i'r amgylchiadau yn arwain at farwolaeth Carl Sargeant?
English: The first thing to do, of course, is for a QC to be appointed, for the terms of reference to be set, and then, of course, it's entirely a matter for the QC, who will act at an arm's length. That process will need now to proceed as quickly as possible. I did notice one of the comments the coroner made yesterday was that - . He seemed to indicate that the inquiry would influence one of the outcomes of his inquest. We need to clarify exactly what that means, whether he wants the inquiry to conclude before the inquest or not. I think that's something that needs to be clarified, but, from my perspective, I want to make sure that matters now proceed as swiftly as possible.
Welsh: Y peth cyntaf i'w wneud, wrth gwrs, yw penodi Cwnsler y Frenhines, i'r cylch gorchwyl gael ei bennu, ac yna, wrth gwrs, mae'n fater i'r Cwnsler yn gyfan gwbl, a bydd yn gweithredu ar hyd braich. Bydd angen i'r broses honno fynd rhagddi cyn gynted â phosibl bellach. Sylwais mai un o'r sylwadau a wnaeth y crwner ddoe oedd bod - . Roedd yn ymddangos ei fod yn awgrymu y byddai'r ymchwiliad yn dylanwadu ar un o ganlyniadau ei gwest. Mae angen i ni gael eglurhad beth yn union y mae hynny'n ei olygu, pa un a yw'n dymuno i'r ymchwiliad ddod i ben cyn y cwest ai peidio. Rwy'n credu fod hynny'n rhywbeth y mae angen ei egluro, ond, o'm safbwynt i, rwyf i eisiau gwneud yn siŵr bod materion yn mynd rhagddynt mor gyflym â phosibl nawr.
English: And I think we can take it, First Minister, that once that information becomes available you'd be prepared to share it with the Assembly as well. Following last week, there are questions over how we can ensure that disclosures are dealt with in a way that's fair to everyone involved. Now, I've found myself asking: how do we as political parties have the resources and the trained personnel to deal with allegations and to operate in a transparent way, or could they be dealt with in a more independent way in the future? An independent and neutral authority might be more trusted, more impartial, more transparent than political parties are able to be. Now, the office of the Standards Commissioner may not have the resources at present to deal with disclosures of harassment or other misconduct in full. There's also a question about sanctions - what kind of sanctions could be placed on people. Do you believe that the office of the Standards Commissioner could be equipped with better resources, and that they should also look at meaningful sanctions to deal with such disclosures?
Welsh: Ac rwy'n credu y gallwn ni dybio, Prif Weinidog, cyn gynted ag y bydd yr wybodaeth yn dod ar gael, y byddech chi'n barod i'w rhannu gyda'r Cynulliad hefyd. Ar ôl yr wythnos diwethaf, ceir cwestiynau ynghylch sut y gallwn ni sicrhau yr ymdrinnir â datgeliadau mewn ffordd sy'n deg i bawb dan sylw. Nawr, rwyf wedi canfod fy hun yn gofyn: sut mae gennym ni fel pleidiau gwleidyddol yr adnoddau a'r personél sydd wedi'u hyfforddi i ymdrin â honiadau ac i weithredu mewn ffordd dryloyw, neu a ellid ymdrin â nhw mewn ffordd fwy annibynnol yn y dyfodol? Efallai y byddai mwy o ymddiriedaeth mewn awdurdod niwtral ac annibynnol, a fyddai'n fwy diduedd, yn fwy tryloyw nag y gall pleidiau gwleidyddol fod. Nawr, efallai na fydd gan swyddfa'r Comisiynydd Safonau yr adnoddau ar hyn o bryd i ymdrin â datgeliadau o aflonyddu neu gamymddwyn arall yn llawn. Ceir cwestiwn hefyd ynghylch cosbau - pa fath o gosbau y gellid eu rhoi ar bobl. A ydych chi'n credu y gellid rhoi adnoddau gwell i swyddfa'r Comisiynydd Safonau, ac y dylai hefyd ystyried cosbau ystyrlon i ymdrin â datgeliadau o'r fath?
English: I think the leader of Plaid Cymru has raised a hugely important point and that is: how can we create a complaints process that's different - not weaker, but different - a complaints process that supports all parties? We have to be honest: we are a small country and we are all small parties. I think there is great merit in exploring, with the Presiding Officer, how the Standards Commissioner might change roles from the current role. I think that is something that useful discussion could be had on amongst the parties.
Welsh: Rwy'n credu bod arweinydd Plaid Cymru wedi codi pwynt eithriadol o bwysig, sef: sut gallwn ni greu proses gwynion sy'n wahanol - nid yn wannach, ond yn wahanol - proses gwynion sy'n cefnogi pob parti? Mae'n rhaid i ni fod yn onest: gwlad fach ydym ni a phleidiau bach ydym ni i gyd. Credaf fod rhinwedd mawr mewn ymchwilio, gyda'r Llywydd, sut y gallai'r Comisiynydd Safonau newid swyddogaethau o'r swyddogaeth bresennol. Rwy'n credu fod hynny'n rhywbeth y gellid cael trafodaeth ddefnyddiol yn ei gylch ymhlith y pleidiau.
English: First Minister, we know that sexual harassment occurs elsewhere in politics and in other industries as well. In fact, we can say that it exists in almost every walk of life. It remains a problem experienced by many people - not exclusively, but mainly, women. And it remains an issue that needs to be tackled. One point we need to consider - all of us, I think - is how we can create the conditions and the culture for those who have experienced sexual harassment to be able to make disclosures safely in the future. Looking beyond the issue of disclosures and anonymity, can you tell us what steps could be taken to ensure that attitudes change, so that harassment can be prevented from taking place in the first place?
Welsh: Prif Weinidog, rydym ni'n gwybod bod aflonyddu rhywiol yn digwydd mewn mannau eraill ym myd gwleidyddiaeth ac mewn diwydiannau eraill hefyd. A dweud y gwir, gallwn ddweud ei fod yn bodoli mewn bron pob agwedd ar fywyd. Mae'n dal i fod yn broblem a ddioddefir gan lawer o bobl - ac, nid yn unig, ond yn bennaf, gan fenywod. Ac mae'n dal i fod yn broblem y mae angen mynd i'r afael â hi. Un pwynt y mae angen i ni ei ystyried - pob un ohonom ni, rwy'n credu - yw sut y gallwn ni greu'r amodau a'r diwylliant i'r rheini sydd wedi dioddef aflonyddu rhywiol allu gwneud datgeliadau yn ddiogel yn y dyfodol. Gan edrych y tu hwnt i'r mater o ddatgeliadau ac anhysbysrwydd, a allwch chi ddweud wrthym pa gamau y gellid eu cymryd i sicrhau bod agweddau'n newid, fel y gellir atal aflonyddu rhag digwydd yn y lle cyntaf?
English: I think that is a question for all parties, working together, to resolve. We have to create a situation where complainants don't feel they're not able to come forward. We have to create a system - yes, we want to make sure that every system is fair; everybody understands that. From my perspective, I want to make sure that, working together as political parties, we can create the correct atmosphere and also to make sure, of course, that we are able to ensure that the processes - if there are new processes followed in the future, that they apply to all parties equally. There are many questions, I think, that will be asked. The leader of Plaid Cymru is absolutely right to say that there are bound to be questions. I accept that, and those are questions that people want the answers to, and I accept that as well. I think, as political parties, we just need to see whether there is a way of changing the way that the Assembly deals with these issues and those are conversations we may well need to have over the next few weeks.
Welsh: Credaf fod hwnnw'n gwestiwn i'r holl bleidiau, yn gweithio gyda'i gilydd, i'w ddatrys. Mae'n rhaid i ni greu sefyllfa lle nad yw achwynwyr yn teimlo nad ydynt yn gallu dod ymlaen. Mae'n rhaid i ni greu system - ydym, rydym ni eisiau gwneud yn siŵr bod pob system yn deg; mae pawb yn deall hynny. O'm safbwynt i, rwyf i eisiau gwneud yn siŵr, gan weithio gyda'n gilydd fel pleidiau gwleidyddol, y gallwn ni greu'r awyrgylch iawn a hefyd gwneud yn siŵr, wrth gwrs, ein bod ni'n gallu sicrhau bod y prosesau - os bydd prosesau newydd yn cael eu dilyn yn y dyfodol, eu bod nhw'n berthnasol i bob parti yn gyfartal. Ceir nifer o gwestiynau, rwy'n credu, a fydd yn cael eu gofyn. Mae arweinydd Plaid Cymru yn llygad ei lle i ddweud ei bod yn sicr y bydd cwestiynau. Rwy'n derbyn hynny, ac mae'r rheini'n gwestiynau y mae pobl eisiau'r atebion iddynt, ac rwy'n derbyn hynny hefyd. Rwy'n credu, fel pleidiau gwleidyddol, bod angen i ni weld a oes ffordd o newid y ffordd y mae'r Cynulliad yn ymdrin â'r materion hyn ac mae'r rheini'n sgyrsiau y mae'n bosibl iawn y bydd angen i ni eu cael dros yr ychydig wythnosau nesaf.
English: I'm concerned about the significant projected increase in child poverty in Wales, driven by the UK Government's planned tax and benefits changes. Our child poverty strategy does set out objectives for tackling child poverty and we're taking action to ensure every child has the best start in life.
Welsh: Rwy'n bryderus am y cynnydd sylweddol a ragwelir i dlodi plant yng Nghymru, wedi ei ysgogi gan newidiadau arfaethedig Llywodraeth y DU i dreth a budd-daliadau. Mae ein strategaeth tlodi plant yn cyflwyno amcanion ar gyfer mynd i'r afael â thlodi plant ac rydym ni'n cymryd camau i sicrhau bod pob plentyn yn cael y dechrau gorau mewn bywyd.
English: The Institute for Fiscal Studies has calculated that in Wales we will see a spike of 7 per cent in the rate of increase in child poverty, which obviously is statistically huge. We know that those on working-age benefits are seeing a real cut in the amount of money they get to live off. What do you think can be done to mitigate the policies of the UK Government, which obviously are not of our making, but what can we in Wales do to try and mitigate the appalling impact that this is likely to have on children in this situation?
Welsh: Mae'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid wedi cyfrifo y byddwn ni'n gweld cynnydd sydyn o 7 y cant i gyfradd y cynnydd mewn tlodi plant yng Nghymru, sy'n amlwg yn ystadegol enfawr. Rydym ni'n gwybod bod y rhai sy'n derbyn budd-daliadau oedran gweithio yn gweld toriad gwirioneddol i faint o arian y maen nhw'n ei gael i fyw arno. Beth ydych chi'n credu y gellir ei wneud i liniaru polisïau Llywodraeth y DU, y mae'n amlwg nad ni sy'n gyfrifol amdanynt, ond beth allwn ni yng Nghymru ei wneud i geisio lliniaru'r effaith drychinebus y mae hyn yn debygol o'i chael ar blant yn y sefyllfa hon?
English: Let me give my colleague a number of ways in which we are dealing with that issue. Early implementation of the childcare offer is taking place in seven local authorities. That started in September, delivering childcare to 4,725 children. For 2017-18, we've invested over £38 million in the Families First programme, more than £76 million in Flying Start. We have allocated a budget of £400,000 for 2017-18 for Positive Parenting. Communities for Work, for example, has engaged with 11,000 participants, with 3,000 entering into employment. Those are just some examples of what we are doing in order to alleviate child poverty in Wales.
Welsh: Gadewch i mi roi nifer o ffyrdd yr ydym ni'n ymdrin â'r mater hwnnw i'm cyd-Aelod. Mae gweithrediad cynnar y cynnig gofal plant yn digwydd mewn saith awdurdod lleol. Dechreuodd hynny ym mis Medi, gan ddarparu gofal plant i 4,725 o blant. Ar gyfer 2017-18, rydym ni wedi buddsoddi dros £38 miliwn yn y rhaglen Teuluoedd yn Gyntaf, mwy na £76 miliwn yn Dechrau'n Deg. Rydym ni wedi dyrannu cyllideb o £400,000 ar gyfer 2017-18 ar gyfer Rhianta Cadarnhaol. Mae Cymunedau am Waith, er enghraifft, wedi ymgysylltu ag 11,000 o gyfranogwyr, gyda 3,000 yn mynd i mewn i gyflogaeth. Dim ond rhai enghreifftiau yw'r rhain o'r hyn yr ydym ni'n ei wneud i liniaru tlodi plant yng Nghymru.
English: Thank you. We know that the figures show that, in general, children growing up in working households do better in school and adult life. How do you respond to concern expressed since the recent publication of the Office of National Statistics figures for 2016, showing that the number of children living in long-term workless households fell by 92,000 across the UK last year - down in Scotland, Northern Ireland and England, and it's actually down by 0.5 million since 2010 - but actually increased in Wales?
Welsh: Diolch. Rydym ni'n gwybod bod y ffigurau'n dangos, yn gyffredinol, bod plant sy'n cael eu magu ar aelwydydd sy'n gweithio yn gwneud yn well yn yr ysgol ac mewn bywyd fel oedolyn. Sut ydych chi'n ymateb i'r pryder a fynegwyd ers cyhoeddiad diweddar ffigurau'r Swyddfa Ystadegau Gwladol ar gyfer 2016, sy'n dangos bod nifer y plant sy'n byw mewn aelwydydd di-waith tymor hir wedi gostwng gan 92,000 ledled y DU y llynedd - i lawr yn yr Alban, yng Ngogledd Iwerddon ac yn Lloegr, ac mae wedi gostwng 0.5 miliwn ers 2010 mewn gwirionedd - ond wedi cynyddu yng Nghymru?