techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: The people of Blaenau Gwent and across the Valleys have suffered disproportionately from Tory misrule. This is a direct consequence of the failure or, rather, the deliberate policies of successive UK Governments that continue to funnel wealth and investment to London while communities in the south of Wales get next to nothing. The Truss Government is probably the worst yet. The Tories won a mandate based on the lie of levelling up, and now they are unashamedly doing the opposite. People in Blaenau Gwent and the Gwent Valleys are now facing gargantuan energy bills, higher prices, and rocketing mortgages and rent, as we've heard. Westminster rule means ruin for Wales. So, I'd ask you, First Minister, will you do all you can to secure every power that Wales, the Valleys and Blaenau Gwent need not only to protect ourselves now, but from future Tory Governments as well? Will you make those demands of Keir Starmer in the event of him becoming Prime Minister, and do you agree that the powers Wales needs include those over tax, welfare, justice and policing?
Welsh: Mae pobl Blaenau Gwent ac ar draws y Cymoedd wedi dioddef yn anghymesur o gamlywodraethu'r Torïaid. Mae hyn yn ganlyniad uniongyrchol i fethiant neu, yn hytrach, i bolisïau bwriadol Llywodraethau olynol y DU sy'n parhau i sianelu cyfoeth a buddsoddiad i Lundain tra bod cymunedau yn ne Cymru yn cael y nesaf peth i ddim. Mae'n debyg mai Llywodraeth Truss yw'r gwaethaf eto. Enillodd y Torïaid fandad yn seiliedig ar gelwydd ffyniant bro, ac erbyn hyn maen nhw'n gwneud y gwrthwyneb yn ddigydwybod. Mae pobl ym Mlaenau Gwent a Chymoedd Gwent nawr yn wynebu biliau ynni anferth, prisiau uwch, gyda morgeisi a rhent yn saethu i fyny, fel yr ydym ni wedi'i glywed. Mae bod dan reolaeth San Steffan yn golygu distryw i Gymru. Felly, gofynnaf i chi, Prif Weinidog, a wnewch chi bopeth o fewn eich gallu i sicrhau pob pŵer y mae ei angen ar Gymru, y Cymoedd a Blaenau Gwent nid yn unig i amddiffyn ein hunain nawr, ond rhag Llywodraethau Torïaidd y dyfodol hefyd? A fyddwch chi'n galw ar Keir Starmer am hynny os daw yn Brif Weinidog, ac a ydych chi'n cytuno bod y pwerau sydd eu hangen ar Gymru yn cynnwys rhai dros dreth, lles, cyfiawnder a phlismona?
English: Well, Llywydd, Delyth Jewell makes an important point. We know from independent analysis that London and the south-east will benefit from the changes that the Liz Truss Government has introduced three times more than Wales will benefit and the north of England will benefit. Let's be clear, Llywydd: this is a Government that believes in redistribution; it believes in taking money from the poor and giving it to the rich. The idea that distribution is - [ Interruption.] Of course, the figures are as plain as they possibly can be, Llywydd, and just shouting, sitting there, does not alter the fact that the top 5 per cent - this is after Liz Truss was forced to abandon her decision to abolish the 45p rate of tax - of the population will still get a quarter of all the cash gains as a result of the remaining aspects of the budget package. The richest 5 per cent of households will gain 40 times more - can you imagine that, Llywydd: the richest, top 5 per cent will gain 40 times more - than the bottom fifth of the population. It is so disgraceful that it is no wonder that that party is in complete free fall in the opinion polls. And, of course, we will use all the powers we have and the capacity we have to defend people here in Wales from this onslaught.
Welsh: Wel, Llywydd, mae Delyth Jewell yn gwneud pwynt pwysig. Gwyddom o ddadansoddiad annibynnol y bydd Llundain a'r de-ddwyrain yn elwa yn sgil y newidiadau a gyflwynodd Llywodraeth Liz Truss, deirgwaith yn fwy na fydd Cymru a gogledd Lloegr yn elwa. Gadewch i ni fod yn glir, Llywydd: Llywodraeth yw hon sy'n credu mewn ailddosbarthu; mae'n credu mewn cymryd arian oddi wrth y tlawd a'i roi i'r cyfoethog. Mae'r syniad bod dosbarthu - [ Torri ar draws.] Wrth gwrs, mae'r ffigurau mor blaen ag y gallant fod, Llywydd, ac nid yw gweiddi, yn eistedd draw yn fan yna, yn newid y ffaith y bydd y 5 y cant uchaf - mae hyn ar ôl i Liz Truss gael ei gorfodi i gefnu ar ei phenderfyniad i ddiddymu'r gyfradd dreth 45c - o'r boblogaeth yn dal i gael chwarter yr holl enillion arian parod o ganlyniad i agweddau'r pecyn cyllideb sy'n weddill. Bydd 5 y cant o'r aelwydydd cyfoethocaf yn cael 40 gwaith yn fwy - a allwch chi ddychmygu hynny, Llywydd: y cyfoethocaf, bydd y 5 y cant uchaf yn ennill 40 gwaith yn fwy - na'r un rhan o bump isaf o'r boblogaeth. Mae hi mor warthus fel nad yw'n syndod fod y gefnogaeth i'r blaid honno'n plymio yn yr arolygon barn. Ac, wrth gwrs, byddwn yn defnyddio'r holl bwerau sydd gennym a'r gallu sydd gennym i amddiffyn pobl yma yng Nghymru rhag yr ymosodiad hwn.
English: Thank you, Presiding Officer. It's nice to see the Deputy Minister shouting from a sedentary position. I hope he speaks as loudly for his patients who are stuck on record waiting lists in his constituency, because I never hear him saying anything about that, I don't. But anytime you want to have a debate on it, Deputy Minister, I'll have that debate with you. First Minister, you travelled to Scotland last Tuesday to meet with Nicola Sturgeon. Nicola Sturgeon has agreed to have an independent public inquiry into the COVID regulations and rules that were made in Scotland. Why is she wrong and you're right, because you're blocking one here in Wales?
Welsh: Diolch Llywydd. Mae'n braf gweld y Dirprwy Weinidog yn gweiddi o'i sedd. Rwy'n gobeithio ei fod yn siarad mor uchel ar ran ei gleifion sy'n sownd ar restrau aros hanesyddol yn ei etholaeth, oherwydd dydw i byth yn ei glywed yn dweud dim am hynny, dydw i ddim. Ond unrhyw bryd yr ydych chi eisiau dadl arno, Dirprwy Weinidog, fe gaf i'r ddadl honno gyda chi. Prif Weinidog, fe deithioch chi i'r Alban ddydd Mawrth diwethaf i gwrdd â Nicola Sturgeon. Mae Nicola Sturgeon wedi cytuno i gael ymchwiliad cyhoeddus annibynnol i'r rheoliadau a'r rheolau COVID a gafodd eu gwneud yn yr Alban. Pam y mae hi'n anghywir a chithau'n iawn, oherwydd rydych chi'n rhwystro un yma yng Nghymru?
English: Llywydd, I've explained on numerous occasions here why I believe that the answers that patients and their families in Wales deserve to get when we look back at the events of the pandemic, that those answers are best secured through a Welsh participation in a UK inquiry. I welcome very much the fact today that the Covid-19 Bereaved Families for Justice group here in Wales has secured core participation status in front of the UK inquiry. I had written to them earlier this year supporting their application for core participation status. That will mean that they will be able to ensure that the voice of those people who are members of their group will be heard in that inquiry. I believe from the meetings I've had with them - I've met with them five times - that, unlike the leader of the opposition, they are moving on from continuing to ask for something which is not going to happen. Let me be clear about that. I've told you time and time again, there will be no inquiry of that sort here in Wales. They are moving on to put their energies and their efforts into making sure, as I want to see, that their questions are properly rehearsed, and the best answers provided in front of the Baroness Hallett inquiry.
Welsh: Llywydd, rwyf wedi egluro droeon yma pam yr wyf yn credu bod yr atebion y mae cleifion a'u teuluoedd yng Nghymru yn haeddu eu cael wrth edrych yn ôl ar ddigwyddiadau'r pandemig, mai'r ffordd orau i sicrhau'r atebion hynny yw drwy gyfranogiad Cymru mewn ymchwiliad y DU. Rwy'n croesawu'n fawr y ffaith heddiw fod y grŵp Covid-19 Bereaved Families for Justice yma yng Nghymru wedi sicrhau statws cyfranogiad craidd ger bron ymchwiliad y DU. Roeddwn i wedi ysgrifennu atyn nhw yn gynharach eleni yn cefnogi eu cais am statws cyfranogiad craidd. Bydd hynny'n golygu y byddan nhw'n gallu sicrhau y bydd llais y bobl hynny sy'n aelodau o'u grŵp yn cael ei glywed yn yr ymchwiliad hwnnw. Rwy'n credu o'r cyfarfodydd yr wyf i wedi eu cael gyda nhw - rwyf wedi cwrdd â nhw bum gwaith - eu bod, yn wahanol i arweinydd yr wrthblaid, yn symud ymlaen o barhau i ofyn am rywbeth sydd ddim yn mynd i ddigwydd. Gadewch i mi fod yn glir am hynny. Rwyf wedi dweud wrthych dro ar ôl tro, ni fydd ymchwiliad o'r math yma yng Nghymru. Maen nhw'n symud ymlaen i roi eu hegni a'u hymdrechion i wneud yn siŵr, fel yr wyf eisiau ei weld, bod eu cwestiynau'n cael eu hailadrodd yn briodol, a'r atebion gorau yn cael eu rhoi o flaen ymchwiliad y Farwnes Hallett.
English: Stop misrepresenting their view, First Minister. Only today they've repeated the request for an independent inquiry here in Wales, and through you not allowing such an inquiry to happen, they have had to accept that the UK route is the best route for them to have these explored. But I ask you again, First Minister, because you didn't address the first question: why is Nicola Sturgeon wrong in your mind, and you're right? Because she has looked at the route that the UK inquiry will undertake, and it is correct that it will look on the four-nation basis that some decisions were taken, but you made a political virtue of the point that you did things differently here in Wales. So, those decisions deserve to be looked at through the lens of a Welsh public inquiry. So, like the COVID-bereaved families, why don't you allow such an inquiry to happen? And if you won't, will you answer my first question to you: why is Nicola Sturgeon wrong, and you're right?
Welsh: Peidiwch â chamfynegi eu barn, Prif Weinidog. Dim ond heddiw maen nhw wedi ailadrodd y cais am ymchwiliad annibynnol yma yng Nghymru, ac oherwydd i chi beidio â chaniatáu i ymchwiliad o'r fath ddigwydd, maen nhw wedi gorfod derbyn mai llwybr y DU yw'r llwybr gorau iddyn nhw ar gyfer archwilio'r rhain. Ond rwy'n gofyn i chi eto, Prif Weinidog, oherwydd ni wnaethoch chi ymdrin â'r cwestiwn cyntaf: pam mae Nicola Sturgeon yn anghywir yn eich barn chi, a chithau'n iawn? Oherwydd y mae hi wedi edrych ar y llwybr y bydd ymchwiliad y DU yn ei ddilyn, ac mae'n gywir y bydd yn ystyried mai ar sail pedair gwlad y cafodd rhai penderfyniadau eu gwneud, ond fe geisioch chi fantais wleidyddol o'r ffaith eich bod wedi gwneud pethau'n wahanol yma yng Nghymru. Felly, dylid edrych ar y penderfyniadau hynny drwy chwyddwydr ymchwiliad cyhoeddus yng Nghymru. Felly, fel y teuluoedd sydd wedi dioddef profedigaeth COVID, pam nad ydych chi'n caniatáu i ymchwiliad o'r fath ddigwydd? Ac os na wnewch chi, wnewch chi ateb fy nghwestiwn cyntaf i chi: pam mae Nicola Sturgeon yn anghywir, a chithau'n iawn?
English: Well, Llywydd, the Member knows perfectly well that the decision is made, there will be no Welsh separate inquiry and, instead, the answers to the questions that people quite rightly want to see here in Wales will be properly, fully, and best answered by the inquiry that his Prime Minister established, and which I was able to discuss with Downing Street on a series of occasions to make sure that Welsh interests were fully represented in the terms of reference and in the way that the inquiry will be conducted. That will ensure that the best possible answers are provided. That's why I believe that to be the right course of action. The First Minister of Scotland must speak for herself. I see that Lady Poole, the chair of the independent Scottish inquiry, has resigned. Any idea that everything in Scotland is completely marvellous because they've agreed to an inquiry would not stand up to a moment's examination.
Welsh: Wel, Llywydd, mae'r Aelod yn gwybod yn iawn fod y penderfyniad wedi ei wneud, ni fydd ymchwiliad ar wahân yng Nghymru ac, yn hytrach, bydd yr atebion i'r cwestiynau y mae pobl, yn gwbl briodol eisiau eu gweld yma yng Nghymru, yn cael eu hateb orau, yn briodol, yn llawn gan yr ymchwiliad a sefydlwyd gan ei Brif Weinidog ef, ac fe lwyddais i drafod hyn â Downing Street ar nifer o achlysuron i wneud yn siŵr bod buddiannau Cymru yn cael eu cynrychioli'n llawn yn y cylch gorchwyl ac yn y modd y bydd yr ymchwiliad yn cael ei gynnal. Bydd hynny'n sicrhau mai'r atebion gorau posibl sy'n cael eu rhoi. Dyna pam yr wyf yn credu mai dyna'r camau cywir. Mae'n rhaid i Brif Weinidog yr Alban siarad drosti hi ei hun. Gwelaf fod Lady Poole, cadeirydd ymchwiliad annibynnol yr Alban, wedi ymddiswyddo. Ni fyddai unrhyw syniad bod popeth yn yr Alban yn gwbl wych oherwydd eu bod wedi cytuno i ymchwiliad yn dal dŵr am eiliad.
English: I'd tread carefully on saying that's she's resigned and trying to use that in a political forum. I understand that she's resigned for personal reasons, which does happen, First Minister, and I'm not trying to say anything to the contrary about the integrity of any inquiry. I happen to believe that an independent inquiry here in Wales, but also on a UK level, would speed up the process to get the answers that the COVID-bereaved families require, rather than get it pushed into the long grass. Now, you could work positively with the families, with all the interested parties here in Wales, in allowing such an inquiry. But because you say 'no', we have to accept it? Well, on these benches, we won't accept it, because, ultimately, the scrutiny, the torch of scrutiny needs to be placed on the decisions that all the Ministers took, sitting around that bench. So, whilst you might decree that there is not going to be a Welsh COVID inquiry, I have to tell you that the weight of public opinion and the weight of professional opinion here in Wales wants to see that independent inquiry. I will not rest until we have that independent inquiry, despite what you might try to say to the contrary, First Minister.
Welsh: Byddwn i'n troedio'n ofalus wrth ddweud ei bod hi wedi ymddiswyddo gan geisio defnyddio hynny mewn fforwm gwleidyddol. Rwy'n deall ei bod hi wedi ymddiswyddo am resymau personol, sy'n digwydd, Prif Weinidog, a dydw i ddim yn ceisio dweud unrhyw beth i'r gwrthwyneb am onestrwydd unrhyw ymchwiliad. Rwy'n digwydd credu y byddai ymchwiliad annibynnol yma yng Nghymru, ond ar lefel y DU hefyd, yn cyflymu'r broses o gael yr atebion y mae'r teuluoedd sydd wedi dioddef profedigaeth COVID eu hangen, yn hytrach na'i wthio o'r neilltu. Nawr, gallech weithio'n bositif gyda'r teuluoedd, gyda'r holl bartïon â budd yma yng Nghymru, wrth ganiatáu ymchwiliad o'r fath. Ond oherwydd eich bod yn dweud 'na', mae'n rhaid i ni ei dderbyn? Wel, ar y meinciau hyn, ni fyddwn yn ei dderbyn, oherwydd, yn y pen draw, mae angen craffu ar y penderfyniadau a wnaeth yr holl Weinidogion, yn eistedd o gwmpas y fainc yna. Felly, er y gallech chi orchymyn na fydd ymchwiliad COVID yng Nghymru, mae'n rhaid i mi ddweud wrthych chi fod pwysau'r farn gyhoeddus a phwysau'r farn broffesiynol yma yng Nghymru eisiau gweld yr ymchwiliad annibynnol hwnnw. Ni fyddaf yn gorffwys nes y cawn ni'r ymchwiliad annibynnol hwnnw, er gwaethaf yr hyn y byddwch yn ei ddweud i'r gwrthwyneb, Prif Weinidog.
English: Well, Llywydd, there is the impotence of opposition. The leader of the opposition can of course go on making his case for as long and as loudly as he likes. In the meantime, the world has moved on. There is an inquiry, a fully constituted inquiry, set up by a Conservative Government at Westminster in which there will be full participation by patients and families in Wales, in which all the actions of the Welsh Government and of other public authorities in Wales - [ Interruption.]
Welsh: Wel, Llywydd, dyna i chi anallu'r wrthblaid. Gall arweinydd yr wrthblaid fynd ati wrth gwrs i bledio'i achos cyhyd ac mor uchel ag y mae'n ei ddymuno. Yn y cyfamser, mae'r byd wedi symud ymlaen. Mae ymchwiliad, ymchwiliad wedi ei gyfansoddi'n llawn, a sefydlwyd gan Lywodraeth Geidwadol yn San Steffan pryd y bydd cleifion a theuluoedd yng Nghymru yn cymryd rhan lawn, pryd y bydd holl weithredoedd Llywodraeth Cymru ac awdurdodau cyhoeddus eraill yng Nghymru - [ Torri ar draws.]
English: Can we allow the First Minister to finish his answer, please? Oh, that was the end. Sorry. Right. I think I was failing to hear him, actually, because there was quite a bit of noise.
Welsh: Gadewch i ni ganiatáu i'r Prif Weinidog orffen ei ateb, os gwelwch yn dda? O, dyna oedd y diwedd. Mae'n ddrwg gen i. Iawn. Rwy'n credu nad oeddwn i'n ei glywed yn iawn, a dweud y gwir, oherwydd roedd yna dipyn o sŵn.
English: Diolch, Llywydd. In your discussions with the Scottish First Minister last week, it was reported that you focused on the cost-of-living crisis. It's good to see that you, at least, First Minister, are prepared to talk with the SNP even if Keir Starmer is not. Now, yesterday, the SNP Government published emergency legislation to freeze rents across Scotland, backdated to 6 September, running initially until the end of March, with the potential to be extended. The legislation also bans evictions of tenants who fall into arrears, both ideas originally proposed by the Labour Party, which begs the question: if they're good enough for Labour in opposition in Wales, why aren't these measures good enough, so far at least, for Labour in Government here?
Welsh: Diolch, Llywydd. Yn eich trafodaethau gyda Phrif Weinidog yr Alban yr wythnos diwethaf, adroddwyd eich bod yn canolbwyntio ar yr argyfwng costau byw. Mae'n dda gweld eich bod chi, o leiaf, Prif Weinidog, yn barod i siarad â'r SNP hyd yn oed os nad yw Keir Starmer yn gwneud hynny. Nawr, ddoe, cyhoeddodd Llywodraeth yr SNP ddeddfwriaeth frys i rewi rhenti ar draws yr Alban, wedi'i ôl-ddyddio i 6 Medi, gan redeg, i ddechrau, tan ddiwedd mis Mawrth, gyda'r potensial i'w ymestyn. Mae'r ddeddfwriaeth hefyd yn gwahardd troi allan denantiaid sydd ag ôl-ddyledion, y ddau syniad wedi eu cynnig yn wreiddiol gan y Blaid Lafur, sy'n codi'r cwestiwn: os ydyn nhw'n ddigon da i Lafur fel gwrthblaid yng Nghymru, pam nad yw'r mesurau hyn yn ddigon da, hyd yn hyn o leiaf, i Lafur mewn Llywodraeth yma?
English: Nobody, First Minister, is arguing that they are a panacea; they need to be implemented alongside a whole range of measures. They are temporary measures because we are facing an emergency. Winter is almost upon us. Why do you think, First Minister, that Shelter in Wales is calling for a rent freeze, is calling for a moratorium? Why do you think that the Kerslake commission, led by the former head of the civil service, who is a supporter of your party, their commission on homelessness has called for a ban on evictions in winter? In France, they ban evictions every winter as a sign of a civilised society. In relation to what you said, by the way, there's a cap; even in exceptional circumstances where landlords can ask for some increase, there's a cap of 3 per cent. And they can only ask for a maximum of 50 per cent of the specified cost. So, let's be clear about what the Scottish Government is calling for. And if the First Minister is arguing that we should go further in Wales in relation to the points that he has made, then certainly let's have that discussion, but surely we should be introducing a rent freeze and a moratorium to protect tenants this winter in Wales.
Welsh: Does neb, Prif Weinidog, yn dadlau eu bod nhw'n ateb i bob problem; mae angen eu gweithredu ochr yn ochr ag ystod gyfan o fesurau. Mesurau dros dro ydyn nhw am ein bod yn wynebu argyfwng. Mae'r gaeaf bron yma. Pam ydych chi'n meddwl, Prif Weinidog, fod Shelter yng Nghymru yn galw am rewi rhent, yn galw am foratoriwm? Pam ydych chi'n meddwl bod comisiwn Kerslake, dan arweiniad cyn-bennaeth y gwasanaeth sifil, sy'n gefnogwr i'ch plaid, fod eu comisiwn ar ddigartrefedd wedi galw am waharddiad ar droi allan yn ystod y gaeaf? Yn Ffrainc, maen nhw'n gwahardd troi allan bob gaeaf fel arwydd o gymdeithas wâr. O ran yr hyn ddywedoch chi, gyda llaw, mae cap; hyd yn oed mewn amgylchiadau eithriadol lle gall landlordiaid ofyn am rywfaint o gynnydd, mae cap o 3 y cant. A dim ond uchafswm o 50 y cant o'r gost benodedig y cânt ofyn amdano. Felly, gadewch i ni fod yn glir ynghylch yr hyn y mae Llywodraeth yr Alban yn galw amdano. Ac os yw'r Prif Weinidog yn dadlau y dylem fynd ymhellach yng Nghymru o ran y pwyntiau y mae wedi eu gwneud, yna yn sicr gadewch i ni gael y drafodaeth honno, ond heb os nac oni bai dylem ni fod yn cyflwyno camau i rewi rhent a chael moratoriwm er mwyn diogelu tenantiaid y gaeaf hwn yng Nghymru.
English: Well, Llywydd, Shelter is not calling for a rent freeze in Wales, and the reason that they are not calling for a rent freeze is that they recognise, I believe, the potential unintended consequences for tenants when that happens. I think the leader of Plaid Cymru has just conceded that the Scottish Government's proposals don't amount to a blanket rent freeze in the way that it might be being reported. On 1 December, we will introduce a six-month 'no fault' notice for new tenancies, as far as eviction is concerned. We're consulting on extending all of that to existing tenancies, and we will bring forward a White Paper, as we have promised under our co-operation agreement, to look at how rent controls might be introduced in Wales in a way that does not lead to the unintended possibility that it will make the supply of rented properties in Wales go down just at a point when the demand for properties in Wales can already not be easily met from the existing supply.
Welsh: Wel, Llywydd, nid yw Shelter yn galw am rewi rhent yng Nghymru, a'r rheswm nad ydyn nhw'n galw am rewi rhent yw eu bod yn cydnabod, rwy'n credu, y canlyniadau anfwriadol posibl i denantiaid pan fydd hynny'n digwydd. Rwy'n credu bod arweinydd Plaid Cymru newydd gyfaddef nad yw cynigion Llywodraeth yr Alban gyfystyr â rhewi rhent yn hollgynhwysfawr yn y modd yr adroddir amdano efallai. Ar 1 Rhagfyr, byddwn yn cyflwyno rhybudd 'dim bai' chwe mis ar gyfer tenantiaethau newydd, cyn belled ag y mae troi allan yn y cwestiwn. Rydym ni'n ymgynghori ar ymestyn hynny i gyd i denantiaethau sy'n bodoli eisoes, a byddwn yn cyflwyno Papur Gwyn, fel yr ydym wedi addo dan ein cytundeb cydweithredu, i edrych ar sut y gellid cyflwyno rheolaethau rhent yng Nghymru mewn ffordd nad yw'n arwain at y posibilrwydd anfwriadol y bydd yn achosi i'r cyflenwad o eiddo rhent yng Nghymru leihau ar yr union adeg pan na ellir cwrdd â'r galw am eiddo yng Nghymru eisoes gyda'r cyflenwad presennol.