English: Diolch, Llywydd. The Welsh Conservatives have tabled this amendment inserting a new section into the Bill that seeks to ensure that Welsh Ministers have to produce a comprehensive report on an annual basis detailing progress made in the delivery of public health objectives, with emphasis on those that protect and improve the health and well-being of young persons. There is no doubt that ensuring people stay well and maintain a healthy lifestyle is of vital importance to the individual, and, consequently, is of enormous benefit to the public purse. Educating the younger generation is an obvious place to start. If we can prove their physical and mental health and sense of well-being, then we are all alleviating the pressures of the future. Public health researchers at Cardiff University found that following a healthy lifestyle - not smoking, maintaining a healthy body weight, limiting alcohol intake - are integral in curbing the likelihood of chronic illness. This amendment also seeks to ensure that focus is maintained on the vital importance of public health to ensure that all Assembly Members are able to effectively scrutinise the outcomes of this legislation by virtue of an annual report, which will provide both Welsh Government and Assembly Members the opportunity to benchmark and monitor progress. The data produced by this exercise will also inform the wider debate over the acute challenges we face in public health. The OECD report 2016 identified that Wales lacked robust data-reporting mechanisms to accurately reflect key parameters needed to improve health services across Wales. When you consider that socioeconomic deprivation is directly linked to public health outcomes, personified by the fact that lung cancer prevalence is highest in south-east Wales valleys, it is clear that we need not only to collect data to improve public health outcomes, but we also need to promote a prevention-first strategy, in which children and young people are put to the forefront of public health messaging in Wales. That recent OECD report acknowledged a 10-year decline in reporting across Wales. The report went on to stipulate that there is potential for community health councils to play a valuable role in reflecting the patient voice across Wales. It is critical now that the Welsh Government acts to not only strengthen its reporting arrangements, but widens the public engagement process. This is crucial in putting the role of an integrated health system that serves Wales collectively into place. This amendment would also help to promote collaboration between local health boards and local authorities with an emphasis on schooling and engagement. Central to this is ensuring that public health messaging from health boards and the effective marketing of public health initiatives is taken forward in collaboration with educational bodies. For example, when we seek to improve the health and well-being of young persons, we must recognise that inactivity is a hidden killer, contributing to one in six deaths in the UK, the same level as smoking. More than one in three people in Wales are inactive, failing to be active for more than 30 minutes a week. We already know that physically inactive individuals spend an average of 38 per cent more days in hospital, they make 5.5 per cent more GP visits, and access 13 per cent more specialist services and 12 per cent more nurse visits than an active individual. Yet the Welsh Government, despite its list of commitments to increase physical participation amongst Wales's population, has cut its funding to physical activity programmes. In the 2016-17 budget, the Welsh Government cut the delivery of effective sports and physical activity programmes from £26,891,000 to £22 million. This represents a real-terms decrease of 7 per cent. And the number of hours dedicated to PE at primary school level have also declined across Wales. In 2010-11, an average of 115 minutes per week were spent on PE lessons at primary school level. However, the latest statistics show that this currently stands at 100 minutes in 2014-15, and this is in contrast to the noted successes of the UK Government, who introduced the PE and sport premium, which was designed to help primary schools improve the quality of the PE and sports activity they offer their pupils, and they have invested over £450 million during the last three academic years. This amendment would reinforce the importance of public health being integrated and promotes collaborative working, which, in turn, would lead to a more effective use of the budget and would ensure greater outcomes. Furthermore, it will drive a partnership between health professionals and schools to ensure that factors such as nutrition are also considered when schools are putting forward their lunch menus, because, despite all the talk, currently, healthy eating guidelines are not being achieved by many people in Wales. Guidelines promote eating at least five portions of fruit and vegetables each day with meals based on starchy carbohydrates like potatoes, rice, and pasta. However, these guidelines merely promote having a balanced diet. With regard to tackling obesity, there should be more detailed advice and targeted support available so people at risk of obesity can make informed decisions about their nutrition. Make no mistake: messaging to children, young people, and, indeed, adults, needs to step up in effectiveness and cohesion. For example, we should note that the Welsh health survey, which measures the daily consumption of fruit and vegetables as an indicator of health and well-being, shows that just one in three people eat the recommended amount of fruit and vegetables each day, and there are questions as to whether current guidelines on healthy eating are actually able to promote healthy lifestyles and tackle obesity. The National Obesity Forum has produced a damning report that highlights that current dietary guidelines are failing to tackle the ever-growing challenge of obesity. The report criticises existing guidelines that promote low-fat diets and high-carbohydrate intake in order to have a balanced diet. Creative, informative, and motivational messaging is critical to helping to improve public health in Wales, and we need to ensure that public health messaging from health boards and effective marketing of public health initiatives are taken forward in collaboration with educational bodies. This amendment, Minister, will also ensure greater data collection is taken forward in terms of identifying the parameters that allow better public health outcomes. Finally, this amendment will require Ministers to report progress to the National Assembly for Wales on a yearly basis and, as such, allow all Members here to benchmark and scrutinise Welsh Government progress in improving public health for the youngest in our society, and I ask Members to support it.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi cyflwyno'r gwelliant hwn gan fewnosod adran newydd i'r Bil sy'n ceisio diogelu ei bod yn rhaid i Weinidogion Cymru lunio adroddiad cynhwysfawr yn flynyddol yn manylu ar y cynnydd a wneir wrth gyflawni eu hamcanion gydag iechyd y cyhoedd, gan roi pwyslais ar y rhai sy'n amddiffyn ac yn gwella iechyd a lles pobl ifanc. Nid oes amheuaeth fod sicrhau bod pobl yn cadw'n iach ac yn parhau i fyw yn iach yn hanfodol bwysig i bob un, ac, o ganlyniad, mae'n gwneud lles enfawr i bwrs y wlad. Mae addysgu'r genhedlaeth iau yn fan cychwyn amlwg. Os gallwn wella eu hiechyd corfforol a meddyliol a'u hymdeimlad o lesiant, yna byddwn i gyd yn lleddfu ar bwysau'r dyfodol. Canfu ymchwilwyr i iechyd y cyhoedd ym Mhrifysgol Caerdydd fod dilyn ffordd iach o fyw - dim ysmygu, cadw pwysau corff iach, a chyfyngu ar alcohol - yn ganolog i leihau'r tebygolrwydd o glefydau cronig. Mae'r gwelliant hwn hefyd yn ceisio sicrhau ein bod yn canolbwyntio ar bwysigrwydd hanfodol iechyd y cyhoedd a bod holl Aelodau'r Cynulliad yn gallu craffu'n effeithiol ar ganlyniadau'r ddeddfwriaeth hon yn rhinwedd adroddiad blynyddol, a fydd yn rhoi'r cyfle i Lywodraeth Cymru ac Aelodau'r Cynulliad fel ei gilydd feincnodi a chadw golwg ar gynnydd. Bydd y data a gynhyrchir gan yr ymarfer hwn hefyd yn hysbysu'r ddadl ehangach am yr heriau mawr a wynebwn o ran iechyd y cyhoedd. Roedd adroddiad y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd 2016 yn nodi bod diffyg mecanweithiau cadarn yng Nghymru i adrodd data er mwyn adlewyrchu paramedrau allweddol yn fanwl gywir, sy'n angenrheidiol i wella gwasanaethau iechyd ledled Cymru. Pan ystyriwch fod gan dlodi cymdeithasol ac economaidd gysylltiad uniongyrchol â chanlyniadau iechyd i'r cyhoedd, a nodweddir gan y ffaith fod cyfradd achosion canser yr ysgyfaint ar ei huchaf yng nghymoedd y de-ddwyrain, mae'n amlwg fod angen i ni nid yn unig gasglu data i wella canlyniadau iechyd i'r cyhoedd, ond hefyd hyrwyddo strategaeth ar gyfer tal yn gyntaf, lle mae plant a phobl ifanc yn cael lle blaenllaw mewn negeseuon iechyd cyhoeddus yng Nghymru. Roedd yr adroddiad diweddar hwnnw gan y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn cydnabod bod dirywiad wedi bod o ran adrodd ledled Cymru. Aeth yr adroddiad yn ei flaen i nodi bod potensial gan gynghorau iechyd cymuned i chwarae rhan werthfawr yn adlewyrchu llais y claf ledled Cymru. Mae'n hanfodol nawr fod Llywodraeth Cymru yn gweithredu nid yn unig i atgyfnerthu ei threfniadau wrth adrodd, ond ei bod yn ehangu'r broses o ymgysylltu â'r cyhoedd. Mae hyn yn hanfodol wrth roi system iechyd integredig ar waith sy'n gwasanaethu Cymru benbaladr. Byddai'r gwelliant hwn hefyd yn helpu i hyrwyddo'r cydweithio rhwng byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol gyda phwyslais ar addysg ac ymgysylltu. Yn ganolog i hyn mae sicrhau bod negeseuon iechyd y cyhoedd gan fyrddau iechyd a marchnata effeithiol i fentrau iechyd y cyhoedd yn cael eu datblygu ar y cyd â chyrff addysgol. Er enghraifft, pan fyddwn yn ceisio gwella iechyd a lles pobl ifanc, rhaid inni gydnabod bod anweithgarwch corfforol yn lladdwr cudd, gan gyfrannu at un o bob chwe marwolaeth yn y DU, yr un lefel ag ysmygu. Mae mwy nag un o bob tri yng Nghymru yn anweithgar yn gorfforol, ac nid ydynt yn gwneud ymarfer corff am fwy na 30 munud yr wythnos. Rydym eisoes yn gwybod bod unigolion sy'n anweithgar yn gorfforol yn treulio 38 y cant yn fwy o ddiwrnodau yn yr ysbyty ar gyfartaledd, maen nhw'n ymweld 5.5 y cant yn amlach â meddygon teulu, yn derbyn 13 y cant yn fwy o wasanaethau arbenigol a 12 y cant o ymweliadau nyrs yn fwy nag unigolyn egnïol. Eto i gyd mae Llywodraeth Cymru, er gwaethaf ei rhestr o ymrwymiadau i gynyddu cyfranogiad pobl Cymru mewn gweithgareddau corfforol, wedi cwtogi ar ei chyllid i raglenni gweithgarwch corfforol. Yng nghyllideb 2016-17, torrodd Llywodraeth Cymru ar ddarpariaeth effeithiol rhaglenni chwaraeon a gweithgarwch corfforol o £26,891,000 i £22 miliwn. Mae hyn yn ostyngiad o 7 y cant mewn termau real. Ac mae nifer yr oriau sydd wedi'u neilltuo i Addysg Gorfforol mewn ysgolion cynradd hefyd wedi gostwng ledled Cymru. Yn 2010-11, roedd cyfartaledd o 115 munud yr wythnos yn cael ei roi i wersi Addysg Gorfforol yn yr ysgol gynradd. Fodd bynnag, mae'r ystadegau diweddaraf yn dangos mai 100 munud yw hyn bellach yn 2014-15. Mae hynny'n cyferbynnu â'r llwyddiannau a nodwyd gan Lywodraeth y DU, a gyflwynodd y premiwm Addysg Gorfforol a chwaraeon, a gynlluniwyd i helpu ysgolion cynradd i wella ansawdd y gweithgareddau Addysg Gorfforol a chwaraeon a gynigir i'w disgyblion, ac maen nhw wedi buddsoddi dros £450 miliwn yn ystod y tair blynedd academaidd ddiwethaf. Byddai'r gwelliant hwn yn atgyfnerthu pa mor bwysig yw hi fod iechyd y cyhoedd yn cael ei integreiddio ac yn hybu gweithio ar y cyd, a fyddai, yn ei dro, yn arwain at ddefnydd mwy effeithiol o'r gyllideb a byddai'n sicrhau rhagor o ganlyniadau. Ar ben hynny, bydd yn hybu partneriaeth rhwng gweithwyr iechyd proffesiynol ac ysgolion i sicrhau bod ffactorau fel maeth yn cael eu hystyried hefyd wrth i ysgolion gyflwyno eu bwydlenni cinio. Oherwydd er gwaethaf yr holl siarad, ar hyn o bryd, nid yw canllawiau bwyta'n iach yn cael eu dilyn gan lawer o bobl yng Nghymru. Mae'r canllawiau yn hyrwyddo bwyta o leiaf pum dogn o ffrwythau a llysiau bob dydd, gyda phrydau yn seiliedig ar garbohydradau â starts fel tatws, reis, a phasta. Fodd bynnag, dim ond hyrwyddo bwyta'n gytbwys y mae'r canllawiau hyn. O ran mynd i'r afael â gordewdra, mae angen cyngor mwy manwl a chymorth wedi'i dargedu fod ar gael i bobl sydd mewn perygl o ordewdra wneud penderfyniadau deallus am eu maeth. Peidiwch ag amau am eiliad: mae angen negeseuon mwy effeithiol a chydlynol i blant, pobl ifanc ac, yn wir, i oedolion. Er enghraifft, dylem nodi bod arolwg iechyd Cymru, sy'n mesur faint o ffrwythau a llysiau sy'n cael eu bwyta'n feunyddiol fel dangosydd o iechyd a lles, yn dangos mai dim ond un o bob tri sy'n bwyta'r gyfran a argymhellir o ffrwythau a llysiau bob dydd. Ac mae cwestiynau yn codi ynghylch a yw'r canllawiau cyfredol ar fwyta'n iach yn gallu hyrwyddo ffyrdd iach o fyw a mynd i'r afael â gordewdra mewn gwirionedd. Mae'r Fforwm Gordewdra Cenedlaethol wedi cynhyrchu adroddiad damniol sy'n tanlinellu bod canllawiau deietegol presennol yn methu â mynd i'r afael â her gynyddol gordewdra. Mae'r adroddiad yn beirniadu'r canllawiau presennol sy'n hybu deiet sy'n isel mewn braster ac uchel mewn carbohydrad i gael deiet cytbwys. Mae negeseuon creadigol, addysgiadol ac ysgogol yn hanfodol er mwyn helpu i wella iechyd y cyhoedd yng Nghymru, ac mae angen i ni sicrhau bod negeseuon iechyd cyhoeddus gan fyrddau iechyd a marchnata effeithiol ar gyfer mentrau iechyd y cyhoedd yn cael eu datblygu ar y cyd â chyrff addysgol. Bydd y gwelliant hwn, Gweinidog, yn sicrhau hefyd fod rhagor o gasglu data yn mynd rhagddo o ran nodi'r paramedrau sy'n caniatáu gwell canlyniadau i iechyd y cyhoedd. Yn olaf, bydd y gwelliant hwn yn gofyn i Weinidogion adrodd ar gynnydd i Gynulliad Cenedlaethol Cymru yn flynyddol, a bydd, fel y cyfryw, yn caniatáu i'r holl Aelodau yma feincnodi a chraffu ar gynnydd Llywodraeth Cymru o ran gwella iechyd y cyhoedd er lles yr ieuengaf yn ein cymdeithas, a gofynnaf i'r Aelodau ei gefnogi.