English: Diolch, Llywydd. I'd like to thank Plaid Cymru for bringing this important debate today. It's absolutely topical currently and a really important debate as we take action as a Government to tackle the cost-of-living crisis, which is so seriously adversely affecting the people we all represent and serve in Wales, which has come over so strongly in the debate. We are, as a Government, drawing together our plans and using our powers to tackle the cost-of-living crisis, as called for in this debate, but I do want to endorse the points that have been made by Members today that the powers and fiscal resources needed to help people with the spiralling costs of energy bills and increasing living costs do lie, mainly, with the UK Government. So, this debate does provide us with the opportunity to unite today to back the representations that we are making as Welsh Government Ministers to the UK Government, because of those powers and fiscal levers they have, but also as well the taking forward of our plans and priorities that have been called for today in this motion and by Members. As has been highlighted, the Minister for finance met with the Chief Secretary to the Treasury last week, with colleagues from Scotland and Northern Ireland, to call for urgent action to lessen the burden on hard-pressed households as a result of the cost-of-living crisis. Julie James, Minister for Climate Change, and I have written to the UK Government to express our deep concern about the increase in domestic energy prices, pressing the case for urgent action to safeguard vulnerable households. You will have seen the letter that we wrote. I also wrote this week to the Secretary of State at the Department for Work and Pensions, calling on the UK Government to uprate welfare benefit payments this April, in line with the consumer price index increase, because the Institute for Fiscal Studies, you will have seen, reported last week that they expect this to reach 6 per cent. With that uprating, this would save our lowest income households from facing a £290 real-term, year-on-year fall in benefit income, helping just to marginally ease the cost-of-living crisis that they're facing. When the UK Government took the shameful decision to end the £20 uplift in October last year of universal credit, despite warnings of the impact it would have in plunging more households into poverty, we urged and continue to urge the UK Government to reverse its decision. It resulted in the biggest overnight cut to social security payment rates since the modern welfare state began. And the fact is, the UK Government's autumn spending review doesn't meet the scale of the challenge we're facing to tackle this cost-of-living crisis - this perfect storm, as has been said - and invest in our public services, businesses, communities and families in Wales. But where Westminster has failed to support families, the Welsh Government has stepped in to back our communities through this challenging period, and to move forward, with our powers and policies, and with the contributions that have been made this afternoon, and working very much on a cross-Government basis to take this forward. We have introduced emergency measures - they've been acknowledged today - to offset the impact of the £20 universal credit uplift: our £51 million household support fund; £2 million allocated for homelessness prevention; and the £38 million winter fuel support fund, providing that one-off £100 cash payment to help eligible households with their fuel bills. Again, yesterday, the First Minister announced that up to 100,000 applications for that are already in place. There's £1.1 million for tackling food poverty, including £0.5 million to support foodbanks, meeting increased demand, and £657,000 to help establish a further 25 Big Bocs Bwyd projects in schools in the Valleys taskforce area.
Welsh: Diolch, Lywydd. Hoffwn ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw. Mae'n gwbl amserol ac yn ddadl bwysig iawn wrth inni weithredu fel Llywodraeth i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw, sy'n effeithio mor ddifrifol ar y bobl rydym i gyd yn eu cynrychioli ac yn eu gwasanaethu yng Nghymru, a chafodd hynny ei gyfleu'n gadarn yn y ddadl. Fel Llywodraeth, rydym yn dwyn ynghyd ein cynlluniau ac yn defnyddio ein pwerau i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw, fel y galwyd arnom i'w wneud yn y ddadl hon, ond rwyf am gymeradwyo'r pwyntiau a wnaed gan Aelodau heddiw fod y pwerau a'r adnoddau cyllidol sydd eu hangen i helpu pobl gyda chostau biliau ynni a chostau byw cynyddol yn nwylo Llywodraeth y DU yn bennaf. Felly, mae'r ddadl hon yn rhoi cyfle inni uno heddiw i gefnogi'r sylwadau rydym yn eu gwneud fel Gweinidogion Llywodraeth Cymru i Lywodraeth y DU, oherwydd y pwerau a'r ysgogiadau cyllidol sydd ganddynt, ond hefyd i fwrw ymlaen â'n cynlluniau a'n blaenoriaethau y galwyd amdanynt heddiw yn y cynnig hwn a chan yr Aelodau. Fel y nodwyd, cyfarfu'r Gweinidog cyllid â Phrif Ysgrifennydd y Trysorlys yr wythnos diwethaf, gyda chymheiriaid o'r Alban a Gogledd Iwerddon, i alw am weithredu ar frys i leihau'r baich ar aelwydydd sydd dan bwysau o ganlyniad i'r argyfwng costau byw. Mae Julie James, y Gweinidog Newid Hinsawdd, a minnau wedi ysgrifennu at Lywodraeth y DU i fynegi ein pryder mawr am y cynnydd ym mhrisiau ynni domestig, gan bwyso am weithredu ar frys i ddiogelu aelwydydd sy'n fregus. Byddwch wedi gweld y llythyr a ysgrifennwyd gennym. Yr wythnos hon hefyd, ysgrifennais at yr Ysgrifennydd Gwladol yn yr Adran Gwaith a Phensiynau, yn galw ar Lywodraeth y DU i gynyddu cyfraddau taliadau budd-dal lles ym mis Ebrill eleni, yn unol â'r cynnydd yn y mynegai prisiau defnyddwyr, oherwydd fel y byddwch wedi gweld, adroddodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid yr wythnos diwethaf eu bod yn disgwyl iddo gyrraedd 6 y cant. Gyda'r cynnydd hwnnw, byddai hyn yn arbed ein cartrefi incwm isaf rhag wynebu gostyngiad o £290 mewn incwm budd-daliadau termau real o un flwyddyn i'r llall, gan helpu i leddfu'r ychydig lleiaf ar yr argyfwng costau byw y maent yn ei wynebu. Pan wnaeth Llywodraeth y DU y penderfyniad cywilyddus i ddod â'r cynnydd o £20 i'r credyd cynhwysol i ben ym mis Hydref y llynedd, er gwaethaf rhybuddion ynglŷn â'r effaith y byddai'n ei chael yn gwthio mwy o aelwydydd i fyw mewn tlodi, anogasom ac rydym yn parhau i annog Llywodraeth y DU i wrthdroi ei phenderfyniad. Arweiniodd at y toriad dros nos mwyaf i gyfraddau talu nawdd cymdeithasol ers sefydlu'r wladwriaeth les fodern. A'r gwir amdani yw, nid yw adolygiad o wariant yr hydref Llywodraeth y DU yn ateb maint yr her rydym yn ei hwynebu i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw hwn - y storm berffaith hon, fel y dywedwyd - a buddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus, busnesau, cymunedau a theuluoedd yng Nghymru. Ond lle mae San Steffan wedi methu cefnogi teuluoedd, mae Llywodraeth Cymru wedi camu i mewn i gefnogi ein cymunedau drwy'r cyfnod heriol hwn, ac i symud ymlaen, gyda'n pwerau a'n polisïau, a chyda'r cyfraniadau a wnaed y prynhawn yma, a gweithio'n bendant iawn ar sail trawslywodraethol i fwrw ymlaen â hyn. Rydym wedi cyflwyno mesurau brys - cawsant eu cydnabod heddiw - i wrthbwyso effaith colli'r cynnydd o £20 i'r credyd cynhwysol: ein cronfa cymorth i aelwydydd gwerth £51 miliwn; £2 filiwn a ddyrannwyd ar gyfer atal digartrefedd; a'r gronfa cymorth tanwydd gaeaf gwerth £38 miliwn, sy'n darparu'r taliad arian untro o £100 i helpu aelwydydd cymwys gyda'u biliau tanwydd. Eto ddoe, cyhoeddodd Prif Weinidog Cymru fod hyd at 100,000 o geisiadau am hwnnw eisoes yn eu lle. Ceir £1.1 miliwn ar gyfer mynd i'r afael â thlodi bwyd, gan gynnwys £0.5 miliwn i gefnogi banciau bwyd, ac ateb y galw cynyddol, a £657,000 i helpu i sefydlu 25 yn rhagor o brosiectau Bocs Bwyd Mawr mewn ysgolion yn ardal tasglu'r Cymoedd.