techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, Trefnydd. This week, as you've alluded to, world leaders are in Egypt for COP27, to discuss how the world can avoid disaster. They do so against the backdrop of warnings from the UN that the planet is on track towards being an unlivable world, and still those leaders fail to do what's necessary to save our future. That future is the inheritance that we will give to young people, yet their voices are stubbornly absent from so much decision making on this issue that will determine the rest of their lives. And those young people really want their voices to be heard. This morning, as again you've alluded to, I hosted a youth COP meeting here in Cardiff, alongside the Deputy Minister for Climate Change and Size of Wales. And, this Thursday, events will continue, and schools across Wales will gather in the Temple of Peace to share ideas about how this world can be saved. Can you give a message, please, on behalf of your Government, to the young people of Wales about how you will involve them in Welsh decisions that will affect our collective future?
Welsh: Diolch, Trefnydd. Yr wythnos hon, fel rydych chi wedi sôn, mae arweinwyr y byd yn yr Aifft ar gyfer COP27, i drafod sut y gall y byd osgoi trychineb. Maen nhw'n gwneud hynny yn erbyn cefndir rhybuddion gan y Cenhedloedd Unedig bod y blaned ar y trywydd i fod yn fyd na ellir byw ynddo, ac eto mae'r arweinwyr hynny'n dal i fethu â gwneud yr hyn sy'n angenrheidiol i achub ein dyfodol. Y dyfodol hwnnw yw'r etifeddiaeth y byddwn ni'n ei rhoi i bobl ifanc, ond eto mae eu lleisiau'n ystyfnig o absennol o gymaint o benderfyniadau ar y mater hwn a fydd yn llywio gweddill eu bywydau. Ac mae'r bobl ifanc hynny wir eisiau i'w lleisiau gael eu clywed. Y bore yma, fel rydych chi wedi sôn eto, cynhaliais gyfarfod COP ieuenctid yma yng Nghaerdydd, ochr yn ochr â'r Dirprwy Weinidog Newid Hinsawdd a Maint Cymru. A'r dydd Iau yma bydd digwyddiadau'n parhau, a bydd ysgolion ledled Cymru yn ymgynnull yn y Deml Heddwch i rannu syniadau am sut gellir achub y byd hwn. A allwch chi roi neges, os gwelwch yn dda, ar ran eich Llywodraeth, i bobl ifanc Cymru am sut byddwch chi'n eu cynnwys ym mhenderfyniadau Cymru a fydd yn effeithio ar ein dyfodol cyfunol?
English: On that, Minister, carrying on from what you just said, how is this Government working to ensure that we utilise the new curriculum in the right way, to ensure that we create that awareness that you just outlined, with some everyday real examples, like food miles, for example, and how we teach our learners to reduce those food miles and be taught about the difference between buying food from afar and food using local produce? As well as the enormous benefits that we can all think of, in terms of quality, et cetera, and utilising and helping the local economy, they can also contribute to climate issues. So, on those everyday little things that we can do, how is this Government looking to promote that and work with young people in that way?
Welsh: O ran hynny, Gweinidog, yn parhau o'r hyn rydych chi newydd ei ddweud, sut mae'r Llywodraeth hon yn gweithio i sicrhau ein bod ni'n defnyddio'r cwricwlwm newydd yn y ffordd iawn, i sicrhau ein bod ni'n creu'r ymwybyddiaeth honno rydych chi newydd ei amlinellu, gyda rhai enghreifftiau go iawn bob dydd, fel milltiroedd bwyd, er enghraifft, a sut rydym ni'n addysgu ein dysgwyr i leihau'r milltiroedd bwyd hynny a chael eich haddysgu am y gwahaniaeth rhwng prynu bwyd o bell a bwyd yn defnyddio cynnyrch lleol? Yn ogystal â'r manteision enfawr y gallwn ni i gyd feddwl amdanyn nhw, o ran ansawdd, ac ati, a defnyddio a helpu'r economi leol, gallan nhw hefyd gyfrannu at faterion yn ymwneud â'r hinsawdd. Felly, ar y pethau bach bob dydd hynny y gallwn ni eu gwneud, sut mae'r Llywodraeth hon yn ceisio hyrwyddo hynny a gweithio gyda phobl ifanc yn y ffordd honno?
English: It is really important that we continue to work with young people and our schools in relation to this. As I said to Delyth Jewell, it's not just about this week; it's about every week, isn't it, and addressing the climate emergency in that way. Obviously, the curriculum does allow that. The Welsh Government supports eco-councils and our school councils, where these issues are discussed. And I know that looking at how we procure our food in our schools, to reduce the food miles, is something that the Minister for Climate Change and the Minister for Finance and Local Government are currently looking at.
Welsh: Mae'n bwysig iawn ein bod ni'n parhau i weithio gyda phobl ifanc a'n hysgolion yn hyn o beth. Fel y dywedais i wrth Delyth Jewell, nid yw'n ymwneud â'r wythnos hon yn unig; mae'n ymwneud â phob wythnos, on'd ydy, a mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd yn y ffordd honno. Yn amlwg, mae'r cwricwlwm yn caniatáu hynny. Mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi eco-gynghorau a'n cynghorau ysgol, lle trafodir y materion hyn. Ac rwy'n gwybod bod edrych ar sut rydym ni'n caffael ein bwyd yn ein hysgolion, i leihau'r milltiroedd bwyd, yn rhywbeth y mae'r Gweinidog Newid Hinsawdd a'r Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol yn ei ystyried ar hyn o bryd.
English: Thank you, Presiding Officer. Could I begin by wishing the First Minister well in his convalescence over COVID? Hopefully, he'll be back with us as soon as possible. Leader of the house, Keir Starmer is on record as saying he will not go the world cup in Qatar, and nor will members of his party go to the world cup. I think that's the quote that he's put on the record. You are the only Labour Government in any part of the United Kingdom, and rightly, going to celebrate Wales's success in being on that international stage. Why are you right and he's wrong?
Welsh: Diolch, Llywydd. A gaf i ddechrau drwy ddymuno'n dda i'r Prif Weinidog yn ei wellhad o COVID? Gobeithio y bydd yn ôl gyda ni cyn gynted â phosib. Arweinydd y tŷ, mae Keir Starmer wedi dweud ar y cofnod na fydd yn mynd i gwpan y byd yn Qatar, ac na fydd aelodau o'i blaid yn mynd i gwpan y byd chwaith. Rwy'n credu mai dyna'r dyfyniad y mae wedi ei roi ar y cofnod. Chi yw'r unig Lywodraeth Lafur yn unrhyw ran o'r Deyrnas Unedig, ac yn briodol, yn mynd i ddathlu llwyddiant Cymru o fod ar y llwyfan rhyngwladol hwnnw. Pam ydych chi'n iawn ac mae e'n anghywir?
English: Well, I don't think it's a matter of right and wrong. We are in government, as you point out, and I think it is different from a government politician's point of view than it is for somebody in opposition. The UK Labour Party has not called for formal government boycotts, for instance, and, I think, he and we recognise the very different positions of politicians, as I've just explained. I think UK Labour - and I don't know if the leader of the opposition has picked this up - have made it very clear that they absolutely believe it is right and proper that the Welsh Government do promote Wales on a global stage. It's the first time Wales's men's team has been at a world cup final for 64 years, and they certainly believe that they should attend as official representatives.
Welsh: Wel, nid wyf i'n credu ei fod yn fater o gywir ac anghywir. Rydym ni mewn llywodraeth, fel rydych chi'n nodi, ac rwy'n credu ei fod yn wahanol o safbwynt gwleidydd llywodraeth nag ydyw i rywun sydd yn yr wrthblaid. Nid yw Plaid Lafur y DU wedi galw am foicotiau llywodraeth ffurfiol, er enghraifft, ac, rwy'n credu, ei fod ef a ninnau'n cydnabod safbwyntiau gwahanol iawn gwleidyddion, fel yr wyf i newydd ei egluro. Rwy'n credu bod Plaid Lafur y DU - ac nid wyf i'n gwybod a yw arweinydd yr wrthblaid wedi clywed hyn - wedi ei gwneud yn eglur iawn eu bod nhw'n credu'n llwyr ei bod hi'n iawn ac yn briodol bod Llywodraeth Cymru yn hyrwyddo Cymru ar lwyfan byd-eang. Dyma'r tro cyntaf y mae tîm dynion Cymru wedi bod yn rownd derfynol cwpan y byd am 64 o flynyddoedd, ac maen nhw'n sicr yn credu y dylen nhw fod yn bresennol fel cynrychiolwyr swyddogol.
English: I agree with you that the Welsh Government should be there. I agree that Ministers should be there. But it is a fact that the leader of Welsh Labour, in opposition, is playing to the gallery, in your words, because you've highlighted how he is in opposition and you are in government. One thing that I disagree with the Welsh Government on is - [ Interruption.] Well, they're rumbling on the backbenches, but it is a fact -
Welsh: Rwy'n cytuno â chi y dylai Llywodraeth Cymru fod yno. Rwy'n cytuno y dylai Gweinidogion fod yno. Ond mae'n ffaith bod arweinydd Llafur Cymru, yn yr wrthblaid, yn chwarae i'r galeri, yn eich geiriau chi, gan eich bod chi newydd dynnu sylw at y ffaith ei fod ef yn yr wrthblaid a'ch bod chi mewn llywodraeth. Un peth yr wyf i'n anghytuno â Llywodraeth Cymru yn ei gylch yw - [ Torri ar draws.] Wel, maen nhw'n grwgnach ar y meinciau cefn, ond mae'n ffaith -
English: I think you got it the wrong way round. You got it the wrong way round.
Welsh: Rwy'n credu eich bod wedi cael pethau yn y drefn anghywir. Fe wnaethoch chi gael pethau yn y drefn anghywir.
English: - but it is a fact. It is a fact, it is a fact, it is a fact. But one thing I disagree with is the withdrawal of the Deputy Minister, not going to the Iran v Wales world cup. I think that would be a positive sign - sending a woman to play against a country that ultimately is oppressing women's rights - and what we should be doing is having a Deputy Minister representing the Welsh Government at that match. Can we see if that decision can be rescinded, and ultimately send a positive message that here in Wales women and men are equal and rights are respected, and that should be the world over?
Welsh: - ond mae'n ffaith. Mae'n ffaith, mae'n ffaith, mae'n ffaith. Ond un peth rwy'n anghytuno ag ef yw tynnu'r Dirprwy Weinidog yn ôl, ddim yn mynd i Iran yn erbyn Cymru yng nghwpan y byd. Rwy'n credu y byddai hynny wedi bod yn arwydd cadarnhaol - anfon menyw i chwarae yn erbyn gwlad sydd yn y pen draw yn gormesu hawliau menywod - a'r hyn y dylem ni fod yn ei wneud yw bod â Dirprwy Weinidog yn cynrychioli Llywodraeth Cymru yn y gêm honno. A allwn ni weld a oes modd newid y penderfyniad hwnnw, ac yn y pen draw anfon neges gadarnhaol bod menywod a dynion yn gyfartal yma yng Nghymru a bod hawliau'n cael eu parchu, ac y dylai hynny fod yn wir ym mhedwar ban byd?
English: So, as a Government, we regularly review how best we can promote Wales on the global stage, and our decision is that it is proportionate for the First Minister and another Minister to attend two of the group games. If we progress, and we certainly all hope that Wales does progress through the group games and on to the next stage, we'll consider appropriate ministerial attendance at those games.
Welsh: Felly, fel Llywodraeth, rydym ni'n adolygu'n rheolaidd y ffordd orau y gallwn ni hyrwyddo Cymru ar y llwyfan byd-eang, a'n penderfyniad yw ei bod hi'n gymesur i'r Prif Weinidog a Gweinidog arall fod yn bresennol yn nwy o'r gemau grŵp. Os byddwn yn symud ymlaen, ac yn sicr rydym ni i gyd yn gobeithio y bydd Cymru symud ymlaen drwy'r gemau grŵp ac ymlaen i'r cam nesaf, byddwn yn ystyried presenoldeb gweinidogol priodol yn y gemau hynny.
English: But it is a fact that you have withdrawn the Deputy Minister, who was down to go to that match. As I say, I regret that decision, because I think it would have sent a positive signal about the rights here in Wales and what we want to see replicated around the rest of the globe. We support Welsh Government's participation in promoting Wales on the world cup stage. One thing we do want to understand, though, is how the Welsh Government will highlight our objection to some of the poor practices in employment rights in Qatar, and, in particular, those of the LGBTQ+ community who are oppressed in Qatar. How will the Welsh Government be promoting the rights of people and making sure that those objections are heard loud and clear in the decision makers' corridors of power in Qatar?
Welsh: Ond mae'n ffaith eich bod wedi tynnu'r Dirprwy Weinidog yn ôl, y trefnwyd iddi fynd i'r gêm honno. Fel y dywedais i, rwy'n gresynu'r penderfyniad hwnnw, oherwydd rwy'n credu y byddai wedi anfon neges gadarnhaol am yr hawliau yma yng Nghymru a'r hyn yr ydym ni eisiau ei weld yn cael ei efelychu yng ngweddill y byd. Rydym ni'n cefnogi cyfranogiad Llywodraeth Cymru i hyrwyddo Cymru ar lwyfan cwpan y byd. Ond un peth rydym ni eisiau ei ddeall yw sut y bydd Llywodraeth Cymru yn amlygu ein gwrthwynebiad i rai o'r arferion gwael o ran hawliau cyflogaeth yn Qatar, ac, yn arbennig, rhai'r gymuned LHDTC+ sy'n cael ei gormesu yn Qatar. Sut bydd Llywodraeth Cymru yn hyrwyddo hawliau pobl ac yn gwneud yn siŵr bod y gwrthwynebiadau hynny'n cael eu clywed yn groch ac yn eglur yng nghoridorau grym y rhai sy'n gwneud penderfyniadau yn Qatar?
English: The leader of the opposition will be aware that the Football Association of Wales - and that's the entirety, the players and the management - have already committed to the One Love armband campaign, for instance, to express solidarity with LGBTQ+ communities across the globe, and we've made it very clear that we support that position. I was very heartened to hear a member of the FAW on the news, last week, being very forceful that the captain would be wearing such an armband, and when asked, if FIFA told them they couldn't, what would they do, he said, 'We will wear it'. And I think we would absolutely continue to support that. I know the First Minister will be meeting with the Rainbow Wall fans group ahead of the tournament. He's also met already with the International Trade Union Confederation, together with the FAW. I haven't seen the programmes of either the First Minister or the Minister for Economy when they are out in Qatar, but I know that they will be taking every opportunity to ensure that our values are absolutely front and centre, and that they will certainly have those discussions when they're there.
Welsh: Bydd arweinydd yr wrthblaid yn ymwybodol bod Cymdeithas Bêl-droed Cymru - yn ei chyfanrwydd, y chwaraewyr a'r rheolwyr - eisoes wedi ymrwymo i ymgyrch rhwymyn braich 'One Love', er enghraifft, i fynegi undod â chymunedau LHDTC+ ar draws y byd, ac rydym ni wedi ei gwneud hi'n eglur iawn ein bod ni'n cefnogi'r safbwynt hwnnw. Cefais fy nghalonogi'n fawr o glywed aelod o Gymdeithas Bêl-droed Cymru ar y newyddion, yr wythnos diwethaf, yn dweud yn rymus iawn y byddai'r capten yn gwisgo rhwymyn braich o'r fath, a phan ofynnwyd iddo, pe bai FIFA yn dweud wrthyn nhw na fydden nhw'n cael gwneud hynny, beth fydden nhw'n ei wneud, dywedodd, 'Byddwn ni'n ei wisgo'. Ac rwy'n credu y byddem ni'n sicr yn parhau i gefnogi hynny. Gwn y bydd y Prif Weinidog yn cyfarfod gyda grŵp cefnogwyr y Wal Enfys cyn y twrnamaint. Hefyd, mae wedi cyfarfod eisoes gyda'r Conffederasiwn Undebau Llafur Rhyngwladol, ynghyd â Chymdeithas Bêl-droed Cymru. Nid wyf i wedi gweld amserlenni'r Prif Weinidog na Gweinidog yr Economi pan fyddan nhw allan yn Qatar, ond gwn y byddan nhw'n manteisio ar bob cyfle i sicrhau bod ein gwerthoedd yn gwbl flaenllaw, ac y byddan nhw'n sicr yn cael y trafodaethau hynny pan fyddan nhw yno.
English: Diolch, Llywydd. Last month, the United Nations Environment Programme published its emissions gap report for 2022. It contained a stark message for humanity, as we've already heard, with the international community falling far short of the decarbonisation objectives outlined in the Paris agreement. There is currently no credible pathway to reducing global heating below 1.5 degrees. The current UK Government cannot be trusted to show any credible leadership in the fight against climate change. It's vital, therefore, that Wales demonstrates robust and decisive leadership on this matter. On this basis, could the Minister please explain why, as recently reported by the Climate Change, Environment, and Infrastructure Committee, there has been a slow-down in renewable energy development in Wales since 2015? And when is the Government going to bring forward its proposed new renewable energy targets, as it has promised to do this year?
Welsh: Diolch, Llywydd. Fis diwethaf, cyhoeddodd Rhaglen Amgylchedd y Cenhedloedd Unedig ei hadroddiad bwlch allyriadau ar gyfer 2022. Roedd yn cynnwys neges glir i'r ddynoliaeth, fel rydym ni eisoes wedi clywed, gyda'r gymuned ryngwladol ymhell iawn o fodloni'r amcanion datgarboneiddio a amlinellir yng nghytundeb Paris. Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw lwybr credadwy i leihau gwresogi byd-eang o dan 1.5 gradd. Ni ellir ymddiried yn Llywodraeth bresennol y DU i ddangos unrhyw arweinyddiaeth gredadwy yn y frwydr yn erbyn newid hinsawdd. Mae'n hanfodol, felly, bod Cymru'n dangos arweinyddiaeth gadarn a phendant ar y mater hwn. Ar y sail hon, a allai'r Gweinidog esbonio pam, os gwelwch yn dda, fel yr adroddwyd yn ddiweddar gan y Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd, a Seilwaith, y bu arafu i ddatblygiad ynni adnewyddadwy yng Nghymru ers 2015? A phryd mae'r Llywodraeth yn mynd i gyflwyno ei thargedau ynni adnewyddadwy newydd arfaethedig, fel y mae wedi addo ei wneud eleni?
English: Thank you. I think that you are right; it is really important that every country shows leadership, and I certainly think the UK leadership, being the member state, should do so. I'm very pleased that the Prime Minister changed his mind and is attending COP27, because I certainly think the UK Government do need to step up to the plate. As a country, here in Wales, we absolutely show leadership. I've attended COPs myself, when I was the Minister with responsibility for the environment. Certainly other states and regions looked to us to see what we had done in our fight against the climate emergency. You mentioned renewable energy, and we have certainly increased significantly the amount of renewable energy that we produce here in Wales. I don't have the figure to hand, but certainly we had seen an increase, I thought, year on year, over the past few years. Obviously, the Minister for Climate Change recently announced the renewable energy development and she will be bringing forward the strategy as soon as possible, and is making a statement this afternoon.
Welsh: Diolch. Rwy'n credu eich bod chi'n iawn; mae'n bwysig iawn bod pob gwlad yn dangos arweinyddiaeth, ac rwy'n sicr yn credu y dylai arweinyddiaeth y DU, sef yr aelod-wladwriaeth, wneud hynny. Rwy'n falch iawn bod Prif Weinidog y DU wedi newid ei feddwl ac yn mynd i COP27, oherwydd rwy'n sicr yn meddwl bod angen i Lywodraeth y DU gamu i'r adwy. Fel gwlad, yma yng Nghymru, rydym ni'n sicr yn dangos arweinyddiaeth. Rwyf i wedi bod mewn cynadleddau COP fy hun, pan oeddwn i'n Weinidog â chyfrifoldeb am yr amgylchedd. Yn sicr roedd gwladwriaethau a rhanbarthau eraill yn edrych atom ni i weld beth oeddem ni wedi ei wneud yn ein brwydr yn erbyn yr argyfwng hinsawdd. Fe wnaethoch chi sôn am ynni adnewyddadwy, ac rydym ni'n sicr wedi cynyddu'n sylweddol faint o ynni adnewyddadwy rydym ni'n ei gynhyrchu yma yng Nghymru. Nid oes gen i ffigur wrth law, ond yn sicr roeddem ni wedi gweld cynnydd, roeddwn i'n meddwl, o un flwyddyn i'r llall, dros y blynyddoedd diwethaf. Yn amlwg, cyhoeddodd y Gweinidog Newid Hinsawdd y datblygiad ynni adnewyddadwy yn ddiweddar a bydd yn cyflwyno'r strategaeth cyn gynted â phosib, ac mae'n gwneud datganiad y prynhawn yma.
English: We look forward to that statement. One of the key questions is how we can emulate the success that we've seen in Scotland. We have the potential there, but we have not, to date at least, been able to realise it. One of the key themes emerging from COP27 is that rich nations in particular are failing to uphold their responsibilities to support decarbonisation efforts in developing countries and dealing with the effects of climate change. Does the Welsh Government support the principle of loss and damage compensation by rich countries to poor ones? Although we are a small nation, Wales does have both a disproportionate contribution in our history, but also a disproportionate climate footprint in relation to the rest of the world. Could the Minister explain whether the Welsh Government will consider establishing a Wales food commission, as recommended by the WWF? It's one of the key issues. Agriculture in now on the table. There's been a big battle for that. But, in terms of Wales, can we get a Wales food commission as a means of overseeing a more ecologically conscious food system strategy? Your Government has called for a team Wales approach to climate change. All the opposition parties support the idea of a Wales food commission. Will you work with us to achieve it?
Welsh: Edrychwn ymlaen at y datganiad hwnnw. Un o'r cwestiynau allweddol yw sut y gallwn ni efelychu'r llwyddiant yr ydym ni wedi ei weld yn yr Alban. Mae gennym ni'r potensial yno, ond nid ydym, hyd yma o leiaf, wedi gallu ei wireddu. Un o'r themâu allweddol sy'n deillio o COP27 yw bod gwledydd cyfoethog yn arbennig yn methu â chyflawni eu cyfrifoldebau i gefnogi ymdrechion datgarboneiddio mewn gwledydd datblygol ac ymdrin ag effeithiau newid hinsawdd. A yw Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r egwyddor o iawndal am golled a difrod gan wledydd cyfoethog i rai tlawd? Er ein bod ni'n genedl fach, mae gan Gymru gyfraniad anghymesur yn ein hanes, ond hefyd ôl troed hinsawdd anghymesur o'n cymharu â gweddill y byd. A allai'r Gweinidog esbonio a fydd Llywodraeth Cymru yn ystyried sefydlu comisiwn bwyd i Gymru, fel yr argymhellwyd gan y WWF? Mae'n un o'r materion allweddol. Mae amaethyddiaeth ar y bwrdd bellach. Bu brwydr fawr dros hynny. Ond, o ran Cymru, a allwn ni gael comisiwn bwyd i Gymru fel modd o oruchwylio strategaeth system fwyd sy'n fwy ystyriol o ecoleg? Mae eich Llywodraeth wedi galw am ddull tîm Cymru o ymdrin â'r newid yn yr hinsawdd. Mae'r holl wrthbleidiau yn cefnogi'r syniad o gomisiwn bwyd i Gymru. A wnewch chi weithio gyda ni i'w wireddu?