English: I will be supporting the Government this afternoon, and also supporting the Government when the substantive legislation comes before us next week. As one of the Ministers who did introduce emergency legislation, I've given this some serious consideration, because it is a mechanism that should only be used when the circumstances demand it. We learned today that we've lost more people to COVID in the last week than we have at any other point in the pandemic. It would have been irresponsible had the Government not taken this action, not introduced this legislation and not conducted the legislation in the way that it is proposing to do. Like others, I want to see the election take place on 6 May. I've made this point a number of times in different debates and in questions. I think it's important that this Parliament is refreshed and renewed. Each Government needs a mandate, but we all need a new mandate, and, like Mike Hedges, I would like to see the Government introduce an amendment at Stage 2 going back to four-year terms, rather than continuing the current five-year term. But I've got three questions I'd like to ask the Minister in supporting the Government this afternoon. The first point is that about transparency and openness. It is right and proper that all Members are aware of the criteria that the Government will use in reaching conclusions on this. Will the Government be looking across Wales at the R number, at the number of cases? Will there be issues around the growth or the decline of the pandemic in different parts of the country? For example, in Blaenau Gwent, numbers have been reducing over the last few weeks, but that's not the same as Flintshire or Wrexham, where they've been increasing in relative terms. So, what are the criteria that the Government will use in order to determine whether an election can be held safely? The points that Rhun ap Iorwerth made were also absolutely essential, because the Government has a duty to ensure that an election takes place safely, but it also has a duty to ensure that the election is democratic and fair. We all know and we all recognise, I think, as Members, that we have an advantage through incumbency, and that the major parties will have further advantages of resources that will enable them to fight an electronic, online election, in a way that smaller parties cannot, and individual candidates would find more difficult. It is important that the election is not only safe, but is fair, free and democratic, and we need to understand what the criteria are for the Government in reaching its conclusions in terms of democracy, in terms of fairness, as well as in terms of safety. I would also, then - . The second question is in terms of timescale. A number of Members have suggested that we need to leave this decision as long as possible, and I've got sympathy for that. But I also believe that we need to understand what the next few months hold for people. And I'd like to understand from the Government when they intend or when they believe they will be able to take some decisions on these matters. What is the timescale for reaching a decision on these issues? How will they determine that timescale, and when can we expect to be a part of that consultation and conversation? And the final question is this, Minister: in a safe election, in a fair election and in a democratic election, it is possible to do things differently. For example, we've heard the election planning group say that they would prefer to count the day after rather than overnight, and I agree with that. But were we to use election ballot counting machines, as have been used in Scotland and are used elsewhere, then we could go through these matters in a more timely way but also using less resource. And I do believe also that we need to look at voting on a Sunday or a weekend, multiday elections, and look at different ways of conducting our democracy. Our democracy is a great and precious thing. We saw how democracy was delayed in 2001 as a consequence of foot and mouth, and that was necessary and the right decision. We will support, I think - two-thirds of Members here would support a delay, if we were able to understand why that delay was taking place, and if we were to explain to the people we seek to represent why that delay is taking place. But we also need to do so in a way that is transparent, that is open and is accountable, and where we can ensure that our precious democracy is protected and deepened. Thank you.
Welsh: Byddaf yn cefnogi'r Llywodraeth y prynhawn yma, a hefyd yn cefnogi'r Llywodraeth pan ddaw'r ddeddfwriaeth sylwedd ger ein bron yr wythnos nesaf. Yn un o'r Gweinidogion a gyflwynodd ddeddfwriaeth frys, rwyf wedi ystyried hyn o ddifrif, oherwydd mae'n fecanwaith na ddylid ond ei ddefnyddio pan fydd yr amgylchiadau'n mynnu hynny. Cawsom wybod heddiw ein bod wedi colli mwy o bobl i COVID yn ystod yr wythnos ddiwethaf nag a wnaethom ni ar unrhyw adeg arall yn y pandemig. Byddai wedi bod yn anghyfrifol pe na bai'r Llywodraeth wedi cymryd y camau hyn, heb gyflwyno'r ddeddfwriaeth hon na chynnal y ddeddfwriaeth yn y ffordd y mae'n bwriadu gwneud. Fel eraill, rwyf eisiau gweld yr etholiad yn cael ei gynnal ar 6 Mai. Rwyf wedi gwneud y pwynt hwn nifer o weithiau mewn gwahanol ddadleuon ac mewn cwestiynau. Rwy'n credu ei bod hi'n bwysig bod y Senedd hon yn cael ei hadnewyddu a'i hadfywio. Mae angen mandad ar bob Llywodraeth, ond mae angen mandad newydd arnom ni i gyd, ac, fel Mike Hedges, hoffwn weld y Llywodraeth yn cyflwyno gwelliant yng Nghyfnod 2 yn mynd yn ôl i dymhorau pedair blynedd, yn hytrach na pharhau â'r tymor pum mlynedd presennol. Ond mae gennyf i dri chwestiwn yr hoffwn eu gofyn i'r Gweinidog wrth gefnogi'r Llywodraeth y prynhawn yma. Y pwynt cyntaf yw tryloywder a bod yn agored. Mae'n iawn ac yn briodol bod pob Aelod yn ymwybodol o'r meini prawf y bydd y Llywodraeth yn eu defnyddio wrth ddod i gasgliadau ar hyn. A fydd y Llywodraeth yn edrych ledled Cymru ar y rhif R, ar nifer yr achosion? A fydd materion yn ymwneud â thwf neu ddirywiad y pandemig mewn gwahanol rannau o'r wlad? Er enghraifft, ym Mlaenau Gwent, mae'r niferoedd wedi bod yn gostwng dros yr wythnosau diwethaf, ond nid yw hynny yr un fath â Sir y Fflint na Wrecsam, lle maen nhw wedi bod yn cynyddu mewn termau cymharol. Felly, beth yw'r meini prawf y bydd y Llywodraeth yn eu defnyddio er mwyn penderfynu a ellir cynnal etholiad yn ddiogel? Roedd y pwyntiau a wnaeth Rhun ap Iorwerth hefyd yn gwbl hanfodol, oherwydd mae gan y Llywodraeth ddyletswydd i sicrhau bod etholiad yn cael ei gynnal yn ddiogel, ond mae dyletswydd arni hefyd i sicrhau bod yr etholiad yn ddemocrataidd ac yn deg. Gwyddom i gyd ac rydym ni i gyd yn cydnabod, rwy'n credu, a ninnau'n Aelodau, fod gennym ni fantais gan ein bod ni eisoes wedi cael cyfnod yn y swydd, ac y bydd gan y prif bleidiau fanteision pellach sef adnoddau a fydd yn eu galluogi i ymladd etholiad electronig, ar-lein, mewn ffordd na all pleidiau llai, a byddai ymgeiswyr unigol yn ei chael yn anoddach. Mae'n bwysig bod yr etholiad nid yn unig yn ddiogel, ond yn deg, yn rhydd ac yn ddemocrataidd, ac mae angen inni ddeall beth yw'r meini prawf i'r Llywodraeth o ran dod i'w chasgliadau o ran democratiaeth, o ran tegwch, yn ogystal ag o ran diogelwch. Byddwn hefyd, felly - . Mae'r ail gwestiwn o ran amserlen. Mae nifer o Aelodau wedi awgrymu bod angen i ni adael y penderfyniad hwn mor hir â phosibl, ac mae gennyf gydymdeimlad â hynny. Ond rwy'n credu hefyd bod angen i ni ddeall beth sydd gan y misoedd nesaf i'w gynnig i bobl. A hoffwn ddeall gan y Llywodraeth pryd y mae hi'n bwriadu neu pryd y mae hi'n credu y gall hi wneud rhai penderfyniadau ar y materion hyn. Beth yw'r amserlen ar gyfer dod i benderfyniad ar y materion hyn? Sut y bydd yn pennu'r amserlen honno, a phryd y gallwn ni ddisgwyl bod yn rhan o'r ymgynghoriad a'r sgwrs honno? A'r cwestiwn olaf yw hwn, Gweinidog: mewn etholiad diogel, mewn etholiad teg ac mewn etholiad democrataidd, mae'n bosibl gwneud pethau'n wahanol. Er enghraifft, rydym ni wedi clywed grŵp cynllunio'r etholiad yn dweud y byddai'n well ganddynt gyfrif y diwrnod ar ôl yn hytrach na dros nos, a chytunaf â hynny. Ond pe baem yn defnyddio peiriannau cyfrif pleidleisiau etholiadol, fel y defnyddiwyd yn yr Alban ac sy'n cael eu defnyddio mewn mannau eraill, yna gallem ymdrin â'r materion hyn mewn ffordd fwy amserol ond gan ddefnyddio llai o adnoddau hefyd. Ac rwy'n credu hefyd fod angen i ni edrych ar bleidleisio ar ddydd Sul neu benwythnos, etholiadau aml-ddiwrnod, ac edrych ar wahanol ffyrdd o gynnal ein democratiaeth. Mae ein democratiaeth yn beth gwych a gwerthfawr. Gwelsom sut y cafodd democratiaeth ei gohirio yn 2001 o ganlyniad i glwy'r traed a'r genau, ac roedd hynny'n angenrheidiol a'r penderfyniad cywir. Byddwn yn cefnogi, rwy'n credu - y byddai dwy ran o dair o'r Aelodau yma'n cefnogi oedi, pe baem yn gallu deall pam yr oedd yr oedi hwnnw'n digwydd, a phe baem yn egluro i'r bobl yr ydym yn ceisio eu cynrychioli pam y mae'r oedi hwnnw'n digwydd. Ond mae angen i ni wneud hynny hefyd mewn ffordd sy'n dryloyw, sy'n agored ac sy'n atebol, a phryd y gallwn ni sicrhau y caiff ein democratiaeth werthfawr ei diogelu a'i dyfnhau. Diolch.