English: Let us take one example from history. Following the second world war, what did Clement Attlee and Aneurin Bevan do? Well, they went about implementing the recommendations made in the Ridley report and strengthened rent controls, and embarked on a major programme of building public housing. Aneurin Bevan himself spoke about the need to safeguard tenants. And the people of Wales look to us today to do what we can to prevent them from falling into poverty following the huge post-COVID challenges. We don't know what the full impact of COVID will be yet - the picture will become clearer as time goes on - but we are starting to see its detrimental effect already, on top of over 10 years of stifling austerity. Wages have failed to keep up with inflation, inflation is about to hit its highest level for 30 years, and the cost of living is on the rise. But, on top of all this, rents have increased more in Wales than in any other part of the United Kingdom, with an increase of almost 13 per cent in the past year alone. Over half the children who live in rented homes live in poverty. The percentage of people who live in poverty in the rental sector is higher in Wales than in any other part of the United Kingdom. Cardiff is having a particularly hard time, with the Joseph Rowntree Foundation estimating that many spend 35 per cent of their income on rent alone. Young people can't afford to buy homes in their communities and waiting lists for social homes are very long. So, the only option is to rent privately or, for some, unfortunately, to live with their parents. It's little wonder that ONS figures show that a third of people between 20 and 30 years of age live with their parents here in Wales. Shelter Cymru has seen rents doubling in a month in some cases, and Acorn in Cardiff has seen landlords demanding more than an extra £100 per month in rent from their tenants. Without intervention, we will see more and more people finding themselves living in poverty or even becoming homeless. I know that some will take fright at reading the motion and will instinctively oppose it, referring to examples where policy under the heading 'rent control' has failed. And that's true; some experiments have failed. But when they are designed in the right way, when they're targeted and when they dovetail with other successful policies, then rent control is a policy that succeeds and is popular. And they're popular today, with over two thirds of people supporting a policy of this kind in the United Kingdom, according to a recent YouGov opinion poll. Note that the motion does not propose a particular kind of rent control system, but it does note the need to impose controls on rents to a level that meets the ability to pay. Let's look at some examples. The Government of the Republic of Ireland is not known for being particularly left wing; indeed, it is a more right-wing Government. But there, they have taken steps to control rents, with a rent review no less often than every two years and a 90-day period of notice of change. They have rent pressure zones in areas where the pressure is particularly high, which mean that rent cannot increase above the rate of inflation in those areas. In Catalunya, the Government there has introduced a regime that limits rents for specific cohorts of people, for example if rent equates to 30 per cent or more of their income. And, of course, rent controls exist in different states across the United States, having been introduced in a targeted manner. It's clear, therefore, that careful preparatory work is vital to ensure success of this kind of policy. That's why I'm exceptionally pleased that this Government today has come to an agreement with us here in Plaid Cymru to look at the possibility of introducing rent controls as part of a wider package in a White Paper on housing. This will be the first step on the legislative journey to ensure that there's fairer housing here in Wales for our people. This proposal, therefore, is an opportunity for an initial discussion on the potential for a fair system of controlling rents here, and the contribution that this could make to our wider objective of guaranteeing tenants' rights - people's right to live with a roof above their heads without the threat of homelessness casting a shadow over their lives. It is also a statement of a fundamental principle - that there is a fundamental injustice in our current housing regime, which is that people are living in poverty while a very small group of people profit from them. I ask Members of the Senedd, therefore, to support this motion today, and to empower the Government to start the preparatory work to lay the foundations for the introduction of a rent control system, alongside our wider work to ensure that everyone has the right to a home here in Wales. Thank you very much.
Welsh: Gadewch inni gymryd un enghraifft amlwg o hanes. Yn dilyn yr ail ryfel byd, beth wnaeth Clement Attlee ac Aneurin Bevan? Fe aethon nhw ati i weithredu argymhellion adroddiad Ridley a chryfhau y rheolaethau rhent a dechrau ar raglen anferthol o adeiladu tai cyhoeddus. Fe soniodd Aneurin Bevan ei hun am yr angen i warchod tenantiaid. Ac mae pobl Cymru yn edrych arnom ni yma heddiw i wneud beth fedrwn ni i'w hamddiffyn rhag disgyn i dlodi yn wyneb heriau anferthol ar ôl-COVID. Dydyn ni ddim yn gwybod impact llawn COVID eto - fe ddaw yn gliriach wrth i amser fynd yn ei flaen - ond rydym ni'n dechrau gweld ei effaith andwyol yn barod, a hyn ar ben dros 10 mlynedd o lymder llethol. Mae cyflogau wedi methu â chadw i fyny efo chwyddiant, mae chwyddiant ar fin bwrw ei lefel uchaf ers 30 mlynedd, ac mae costau byw ar gynnydd. Ond, ar ben hyn, mae rhent wedi cynyddu yn fwy yng Nghymru nag yn yr un ardal arall o'r Deyrnas Gyfunol, gan weld cynnydd o bron i 13 y cant yn y flwyddyn ddiwethaf yn unig. Mae dros hanner y plant sy'n byw mewn tai rhent yn byw mewn tlodi. Mae'r canran o bobl sy'n byw mewn tlodi yn y sector rhent yn fwy yng Nghymru nag yn unrhyw ran arall o'r Deyrnas Gyfunol. Mae Caerdydd yn ei chael hi'n arbennig o wael, efo'r Joseph Rowntree Foundation yn amcangyfrif fod nifer yn gwario 35 y cant o'u hincwm ar rent yn unig. Gall pobl ifanc ddim fforddio prynu tai yn eu cymunedau ac mae rhestrau aros tai cymdeithasol yn hirfaith. Felly, yr unig ddewis ydy rhentu yn breifat neu, i rai, yn anffodus, byw efo mam a dad. Does dim syndod bod ffigurau'r ONS yn dangos bod treian o bobl rhwng 20 a 30 oed yn byw efo'u rhieni yma yng Nghymru. Mae Shelter Cymru wedi gweld rhenti yn dyblu mewn mis mewn rhai achosion, ac Acorn yng Nghaerdydd yn sôn am landlordiaid yn cynyddu rhent dros £100 y mis i rai tenantiaid. Heb gamau ymyrraeth, yna byddwn yn gweld mwy a mwy o bobl yn canfod eu hun yn byw mewn tlodi neu hyd yn oed yn ddigartref. Gwn y bydd rhai yn cael braw o ddarllen y cynnig, ac yn reddfol yn gwrthwynebu, gan gyfeirio at enghreifftiau ble mae polisi o dan y teitl 'rheolaethau rhent' wedi methu. Ac mae hynny'n wir; mae yna arbrofion wedi methu. Ond pan eu bod nhw wedi eu llunio yn gywir, wedi cael eu targedu ac wedi cael eu cyplysu a'u cyd-blethu â pholisïau eraill llwyddiannus, yna mae rheolaethau rhent yn bolisi sydd yn llwyddo ac yn boblogaidd. Ac mae'n boblogaidd heddiw, efo dros dwy ran o dair o bobl yn cefnogi cyflwyno polisi o'r fath yn y Deyrnas Gyfunol, yn ôl pôl piniwn diweddar gan YouGov. Noder nad ydy'r cynnig yn cyflwyno math arbennig o system reoli rhent, ond mae o yn nodi yr angen i osod rheolaeth ar renti i lefelau sy'n ateb y gallu i dalu. Gadewch inni edrych ar rai enghreifftiau. Dydy Llywodraeth Gweriniaeth Iwerddon ddim yn nodedig am fod yn un arbennig o adain chwith; yn wir, mae'n Llywodraeth mwy adain dde. Ond yno, maen nhw wedi cyflwyno camau i reoli rhent, efo adolygiad rhent heb fod yn llai na bob dwy flynedd a chyfnod 90 niwrnod o notis o'r newid hwnnw. Mae yna barthau pwysau rhent yno ar gyfer ardaloedd ble mae pwysau yn arbennig o uchel ac yn golygu na all rhent gynyddu yn uwch na chwyddiant yn y parthau hynny. Yng Nghatalunya, mae'r Llywodraeth yno wedi cyflwyno trefn sy'n cyfyngu ar y rhent i garfan benodol o bobl, er enghraifft os ydy'r rhent yn gydradd i 30 y cant neu'n fwy o'r incwm. Ac, wrth gwrs, mae rheolau rhentu mewn bodolaeth mewn gwahanol daleithiau ar draws yr Unol Daleithiau, ac maen nhw wedi cael eu cyflwyno mewn modd sydd wedi eu targedu yn bwrpasol. Mae'n amlwg felly fod cynnal gwaith paratoadol a pharatoi manwl yn gwbl allweddol i sicrhau llwyddiant polisi o'r fath. Dyna pam fy mod i'n hynod o falch fod y Llywodraeth yma heddiw wedi dod i gytundeb â ni ym Mhlaid Cymru i edrych ar y posibilrwydd o gyflwyno rheolaethau rhent fel rhan o becyn ehangach mewn Papur Gwyn ar dai. Dyma fydd y cam cyntaf tuag at ddeddfu a sicrhau bod yna dai tecach yma yng Nghymru i'n pobl ni. Mae'r cynnig yma felly yn gyfle cychwynnol i ddechrau gwyntyllu'r potensial ar gyfer system deg o reoli rhent, a'r cyfraniad y gallai wneud i'n nod ehangach o warantu hawliau tenantiaid - hawliau pobl i fyw efo to uwch eu pennau heb y bygythiad o ddigartrefedd yn lluchio cysgod dros eu bywydau. Mae o hefyd yn ddatganiad o egwyddor sylfaenol - bod yna anghyfiawnder sylfaenol yn nhrefniadaeth bresennol ein cyfundrefn dai, sef bod pobl yn byw mewn tlodi tra bod carfan fach iawn o bobl yn gwneud elw ar eu cefnau. Dwi'n gofyn i Aelodau o'r Senedd, felly, gefnogi'r cynnig yma heddiw, a grymuso'r Llywodraeth i fwrw ati â'r gwaith paratoadol, er mwyn rhoi'r seiliau mewn lle ar gyfer galluogi cyflwyno system o reoli rhent, law yn llaw â gwaith ehangach i sicrhau bod gan bawb yr hawl i gartref yma yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn.