English: Good morning and thank you for the opportunity to provide evidence. You would be quite brave, wouldn't you, to predict what's going to happen between now and 2040 in these tempestuous times? As far as the Welsh language is concerned, I think the important thing is that we should build the Welsh language into everything within society, as far as we can, including, of course, strengthening those areas where the Welsh language is commonly spoken at the moment. But what isn't included in this strategy is perhaps recent developments, namely that so much property is sold that isn't within the grasp of local populations. Now, I think there are many things in the draft that we can say are aspirations that we can applaud, namely that the language should prosper, that people can work in their areas and so on and so forth, but if we contrast that with the main strategy and the main drive, if you like, of this draft proposal, what we see is rather than looking at Wales as a single entity, we see three regions that are linked economically, and that aspiration being repeated time and time again, with the north of England, the midlands and the south-west of England. Now, as Cymdeithas yr Iaith, we understand that you can argue that there are economic benefits to that, but the trend will be, I would say, to weaken the Welsh language in the community through that, and the fact that we're giving evidence to your committee is excellent, of course, but, in a way, we should also be giving evidence, perhaps, to the committees involved with communities and the economy too. Because what we we see - and I'm not saying that this is deliberate in any sense, but it does appear, to some extent, that rural areas are almost seen as the lungs of our urban areas; they're areas to be enjoyed by the urban population and the population that lives there is there to serve. I'm not saying this is deliberate, but I have spoken to people recently who said that because so much property is out of the reach of local people, that weakens the indigenous community. So, I do think that there is a strong role for the planning system to look at the whole question of housing, because Cymdeithas yr Iaith, for many years, have been saying ' Tai, gwaith, iaith ' - housing, work and language. All of these things are connected, aren't they? I also think that we can also say that one of the main drivers of this framework - whilst saying that the environment is important and so on and so forth, on the one hand they say that, but on the other the plans that are being promoted are large-scale capitalist plans that have failed in the past. If you look, for example, at the north Wales growth deal, well, what we're talking about there is a plan that was driven by the hope that Wylfa would be built. That in turn drove a local development plan that was steering the demand for housing and where housing should be built. I think we need to build our communities from the bottom up, not the top down. I don't know how much discussion there's been - very little, I would say - in terms of developing frameworks that are relevant to local communities. This idea that everything flows from the top down, and if there's a major development then everyone will benefit, and local people will have access to work and stay in Welsh language communities - . But we should be emphasising that we should be educating our young people to have opportunities in their own areas. The Welsh Government, in our view, could do much more to disconnect public services from where most are based in Cardiff. We know that one of the -
Welsh: Bore da. Diolch i chi am y cyfle i roi tystiolaeth. Mae eisiau cryn ddewrder, onid oes, i ragweld beth sy'n digwydd erbyn 2040 yn yr amseroedd tymhestlog rydyn ni'n byw ynddyn nhw rŵan? Cyn belled ag y mae'r Gymraeg yn y cwestiwn, dwi'n meddwl mai'r pwynt pwysig ydy y dylem ni adeiladu'r Gymraeg i bob peth o fewn cymdeithas, cyn belled ag y gallwn ni. Mae hynny'n cynnwys, wrth gwrs, atgyfnerthu'r ardaloedd lle mae Cymraeg, ar hyn o bryd, yn cael ei siarad yn gyffredin. Ond hefyd, beth dydyn ni ddim wir yn cael ei gynnwys yn y strategaeth yma ydy'r datblygiadau diweddar, sef bod cymaint o eiddo yn cael ei werthu sydd ddim ar gael bellach i bobl leol, onid e? Dwi'n meddwl bod yna sawl peth yn y drafft yma y gallwn ni ddweud eu bod nhw'n ddyheadau y gallwn ni eu canmol', sef bod yr iaith yn ffyniannus, bod pobl yn medru gweithio yn eu hardaloedd ac yn y blaen, ac yn y blaen, ond os ydyn ni'n cyferbynnu hynny efo prif strategaeth a phrif wthiad, os leiciwch chi, y cynllun drafft yma, beth rydyn ni'n gweld ydy, yn hytrach na gweld Cymru fel uned, rydyn ni'n gweld tri rhanbarth sydd yn cael eu cyplysu yn economaidd, a'r deisyfiad yna yn cael ei ailadrodd dro ar ôl tro ar ôl tro, efo gogledd Lloegr, canolbarth Lloegr, de-orllewin Lloegr. Fel Cymdeithas yr Iaith, rydyn ni'n gweld - o'r gorau, fedrwch chi ddadlau bod yna fanteision economaidd i hynny, ond y duedd fydd, buaswn i'n ei ddweud, i wanhau'r Gymraeg yn y gymuned, a hefyd mae'r ffaith ein bod ni'n rhoi tystiolaeth i'ch pwyllgor chi, yn ardderchog, ond, mewn ffordd, mi ddylwn ni hefyd fod yn rhoi tystiolaeth i, efallai, bwyllgor sy'n ymwneud â chymunedau ac o ran economi. Beth rydyn ni'n ei weld wir ydy rhyw fath - a dwi ddim yn dweud bod hyn yn fwriadol o gwbl, ond mae'n ymddangos, i raddau, fod yr ardaloedd gwledig yn cael eu gweld, bron iawn, fel rhyw ysgyfaint i'r ardaloedd trefol gael eu mwynhau, os leiciwch chi, a bod y boblogaeth sydd yn byw yna yn dueddol o fod yna i'w gwasanaethu nhw. Dwi ddim yn dweud ei fod yn fwriadol, ond roeddwn i'n siarad efo pobl yn ddiweddar yma oedd yn dweud, 'Wel, oherwydd bod gymaint o eiddo yn mynd allan o gyrraedd pobl leol, mae hynny'n gwanhau'r cymdeithasau cynhenid.' Felly, dwi'n meddwl bod yna le mawr i'r system gynllunio edrych ar yr holl gwestiwn o dai, achos mae'r gymdeithas, ers talwm iawn, wedi bod yn dweud, 'Tai, gwaith, iaith.' Mae'r pethau yma i gyd yn gysylltiedig, onid ydynt? Dwi'n meddwl hefyd y gallwn ni ddweud mai un o brif-ffrydiau'r fframwaith yma ydy ceisio - wrth ddweud bod yr amgylchedd yn bwysig, a hyn a'r llall, ar y naill law maen nhw'n dweud hynny, ac ar y llaw arall mae'r cynlluniau sy'n cael eu hyrwyddo yn gynlluniau cyfalafol mawr, fel sydd wedi methu yn y gorffennol, a dweud y gwir. Edrychwch chi, er enghraifft, ar gynllun twf gogledd Cymru - wel, beth rydyn ni'n sôn amdano yn fanna ydy cynllun oedd yn cael ei yrru gan y gobaith y byddai Wylfa yn dod. Hwnnw wedyn, yn ei dro, yn gyrru cynllun datblygu lleol oedd yn llywio'r gofyn am dai a lle roedden nhw yn mynd i gael eu lleoli. Rŵan, mae gofyn inni, dwi'n meddwl, adeiladu o'r cymunedau i fyny, yn hytrach nag o'r top i lawr. Dwi ddim yn gwybod faint o drafod sydd yna - ychydig iawn, buaswn i'n ei ddweud - o ran datblygu fframweithiau sydd yn berthnasol i gymunedau lleol. Mae'r syniad yma fod pob peth yn llifo o'r top i lawr, ac os ydy rhywbeth mawr yn dod mae pawb yn mynd i elwa ohono fo, bydd pobl leol yn cael gwaith ac felly bydd pobl yn mynd i aros yn eu cymunedau Cymraeg - . Mi ddylem ni fod yn pwysleisio ein bod ni'n addysgu ein pobl ifanc i gael cyfleoedd yn ein hardaloedd ni, a dweud y gwir. Mi fuasai Llywodraeth Cymru, yn ein tyb ni, yn medru gwneud llawer iawn i ddatgysylltu, os leiciwch chi, y gwasanaethau cyhoeddus o le mae'r rhan fwyaf ohonyn nhw, yng Nghaerdydd. Rydyn ni'n gwybod mai un o'r -