English: I'm very pleased to speak in this annual report of the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee on the Welsh Government's progress on climate change mitigation. I'm not a member of the committee, but obviously climate change is something that affects every one of us in this Chamber and does affect every department. As the Chair said in his opening remarks, this isn't something that we can pinpoint to one particular committee. And, of course, we've all experienced first hand recently the results of climate change: the beast from the east and the hottest summer on record for over 40 years. So, I think climate change is obviously one of those huge issues that is very important to us all, and we simply cannot deny that our climate is changing. So, it's therefore absolutely imperative that we do what we can to ensure it doesn't get any worse, and I think this report highlights some of the ways in which we in Wales can do our bit, and certainly highlights the fact that we can do a lot more than we are able to do. I was particularly interested in the section of the report regarding the energy standards of housing and buildings and how they can be improved across Wales, and I was pleased to see that the Warm Homes programme will address energy efficiency in 25,000 homes in this term and that the Welsh Government will build 1,000 new types of homes across Wales through the innovative housing programme. In my role as chair of the Wales programme monitoring committee, I've been lucky enough to visit several European-funded projects that are committed to tackling climate change and improving energy efficiency. As most of you know, SPECIFIC, based in Swansea University, is funded by the European regional development fund and aims to turn buildings into power stations. Buildings as power stations generate, store and release their own solar energy, both heat and electricity. This means that buildings are, in effect, active rather than passive structures, and it means that carbon emissions in buildings are eliminated and dramatically reduces reliance on fossil fuels and gas. This is huge progress, and I know we have spoken in this Chamber about these developments before, but it is amazing, I think, that you're actually able to build houses that are active, that can actually generate energy, and it just seems to me that there has to be a huge push to make sure that we get new houses that are built to those standards. And that's where, I think, we are not actually doing as much as we could do. If all future houses were built in this way, then we'd see an absolutely dramatic decrease in the use of fossil fuels, and homes would be powered by renewable and clean energy. So, we've got that. That technology has been developed here in Wales, in Swansea, and it is being - . Small-scale developments are using it. But, in Cardiff, we have thousands of new homes being built, because of the population that is rising in Cardiff, many of them in my constituency in Cardiff North, and, talking to the private house developers, none of them will be putting any of these active houses into the developments. So, I think that is very, very regrettable, and I know that there is, I believe, a review of building regulations going on, so I hope that the building regulations will come up with something that will enable builders to go forward in this way. [ Interruption.] Yes, certainly.
Welsh: Rwy'n falch iawn o siarad yn adroddiad blynyddol y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig ar gynnydd Llywodraeth Cymru o ran lliniaru effeithiau newid hinsawdd. Nid wyf yn aelod o'r pwyllgor, ond yn amlwg mae newid hinsawdd yn rhywbeth sy'n effeithio ar bob un ohonom yn y Siambr hon ac mae'n effeithio ar bob adran. Fel y dywedodd y Cadeirydd yn ei sylwadau agoriadol, nid yw hyn yn rhywbeth y gallwn ei glustnodi ar gyfer un pwyllgor penodol. Ac wrth gwrs, mae pawb ohonom wedi profi canlyniadau newid hinsawdd drosom ein hunain yn ddiweddar: y bwystfil o'r dwyrain a'r haf poethaf a gofnodwyd ers dros 40 mlynedd. Credaf felly fod newid hinsawdd yn amlwg yn un o'r materion mawr hynny sy'n bwysig iawn i ni i gyd, ac yn syml iawn ni allwn wadu bod ein hinsawdd yn newid. Felly, mae'n gwbl hanfodol ein bod yn gwneud yr hyn a allwn i sicrhau nad yw'n gwaethygu, a chredaf fod yr adroddiad hwn yn amlygu rhai o'r ffyrdd y gallwn ni yng Nghymru wneud ein rhan, ac yn sicr mae'n tynnu sylw at y ffaith y gallwn wneud llawer mwy nag a wnawn. Roedd gennyf ddiddordeb arbennig yn y rhan o'r adroddiad a oedd yn ymwneud â safonau ynni tai ac adeiladau a sut y gellir eu gwella ledled Cymru, ac roeddwn yn falch o weld y bydd y rhaglen Cartrefi Clyd yn ymdrin ag effeithlonrwydd ynni mewn 25,000 o gartrefi yn ystod y tymor hwn ac y bydd Llywodraeth Cymru yn adeiladu 1,000 o fathau newydd o gartrefi ledled Cymru drwy'r rhaglen tai arloesol. Yn fy rôl fel cadeirydd pwyllgor monitro rhaglenni Cymru, bûm yn ddigon ffodus i ymweld â sawl prosiect a ariannwyd gan Ewrop sydd wedi ymrwymo i fynd i'r afael â newid hinsawdd a gwella effeithlonrwydd ynni. Fel y mae'r rhan fwyaf ohonoch yn gwybod, caiff y Ganolfan Beirianneg Cynnyrch Cynaliadwy ar gyfer Haenau Diwydiannol Gweithredol Arloesol (SPECIFIC) ym Mhrifysgol Abertawe ei hariannu o gronfa datblygu rhanbarthol Ewrop a'i nod yw troi adeiladau'n orsafoedd pŵer. Mae adeiladau fel gorsafoedd pŵer yn cynhyrchu, storio a rhyddhau eu hynni solar eu hunain, yn wres a thrydan. Mae hyn yn golygu bod adeiladau i bob pwrpas yn strwythurau gweithredol yn hytrach na strwythurau goddefol ac mae'n golygu bod allyriadau carbon mewn adeiladau yn cael eu dileu ac yn lleihau'n ddramatig y ddibyniaeth ar danwydd ffosil a nwy. Mae hwn yn gynnydd enfawr, a gwn ein bod wedi siarad yn y Siambr hon am y datblygiadau hyn o'r blaen, ond mae'n anhygoel, rwy'n credu, eich bod yn gallu adeiladu tai sy'n weithredol, sy'n gallu cynhyrchu ynni mewn gwirionedd, ac mae'n ymddangos i mi fod yn rhaid cael ymdrech enfawr i wneud yn siŵr ein bod yn cael tai newydd sy'n cael eu hadeiladu yn ôl y safonau hynny. A dyna lle nad wyf yn credu ein bod yn gwneud cymaint ag y gallem ei wneud mewn gwirionedd. Pe bai'r holl dai yn y dyfodol yn cael eu hadeiladu yn y ffordd hon, byddem yn gweld gostyngiad dramatig yn y defnydd o danwyddau ffosil, a byddai cartrefi yn cael eu pweru gan ynni adnewyddadwy a glân. Felly, mae gennym hynny. Mae'r dechnoleg honno wedi cael ei datblygu yma yng Nghymru, yn Abertawe, ac mae'n cael ei - . Mae datblygiadau ar raddfa fach yn ei defnyddio. Ond yng Nghaerdydd, mae gennym filoedd o dai newydd yn cael eu hadeiladu, oherwydd y boblogaeth sy'n cynyddu yng Nghaerdydd, a llawer ohonynt yn fy etholaeth yng Ngogledd Caerdydd, ac wrth siarad â datblygwyr tai preifat, ni fydd yr un ohonynt yn cynnwys y tai gweithredol hyn yn y datblygiadau. Felly, credaf fod hynny'n anffodus tu hwnt, a gwn fod adolygiad ar y gweill o'r rheoliadau adeiladu, felly rwy'n gobeithio y bydd y rheoliadau adeiladu'n sicrhau rhywbeth a fydd yn galluogi adeiladwyr i symud ymlaen yn y modd hwn. [ Torri ar draws.] Iawn, yn bendant.