English: Thank you, Deputy Presiding Officer. May I say that I'm absolutely delighted to be moving today's motion in the name of Darren Millar? For the last time in this term, certainly, I'd like to declare my interest as an elected member of Conwy County Borough Council, with my 14 years of being a county borough and town councillor sadly coming to an end. I'm sure we're all disappointed to hear that. As our motion states today, 'the Labour Welsh Government is failing local communities.' What a time to be having this important debate, with people up and down our country going to the ballot box tomorrow and with also so many who have already voted by post to decide who their next local councillor will be. I'm sure all Members from across the Chamber share the enthusiasm that I have for tomorrow's election, as it's such an important time for our communities. Councillors are so important in our cities, towns and villages, they are the true local champions who have the power and drive to deliver change in our communities when they're properly empowered to do so. In opening today's debate, I'd like to focus on three areas in which I believe this Labour Welsh Government is failing our communities. The first area I'd like to focus on is funding. As we know, this Government in Wales has provided historic underfunding to our councils that continues to force them to raise council tax to deliver the services that are increasingly in demand. Since Labour have been in Government here in Wales, council tax has shot up across the country by nearly 200 per cent, adding £900 to the average household bill. This is why I find the Government's amendment rather intriguing, as they state the UK Government has failed to take the cost-of-living crisis seriously - the same Welsh Government that forced residents to pay higher council tax through lower funding, forcing this very tough and unpopular decision making upon our councils and councillors. It's time that local government is given the true funding that it deserves - funding that's fair across Wales. This would unleash our local champions and enable them to do an even better job than they are doing right now. Secondly, the Welsh Labour Government continues to neglect our local communities by simply not supporting and trusting locally elected people. As Members from across this Chamber rightfully know, devolution, of course, was introduced to bring power as close to the people as possible, and it's our local councillors who are closest to local people and local issues. Yet, with a Welsh Labour Government, it's clear that they want devolution to go no further than Cardiff Bay. And as I raised with the Minister for Finance and Local Government just last week, councils and councillors continue to be frustrated with the layers of bureaucracy and the layers of governance, boards and bodies being put in place by this Labour Government. It's seen through public services boards, regional partnership boards, regional leadership boards, corporate joint committees, all of which are watering down power and control away from locally elected people. Another example of this lack of trust for locally elected people is the post-EU funding. Time and time again, we hear from Welsh Government attacking the UK Government for giving money and funding straight to our councils. Unlike them, it's the Conservatives who trust locally elected people to make the right decisions for the communities, rather than the mothership of Cardiff Bay trying to steer what councils do time and time again. Now is the time for our councils to flourish by trusting them to do what is right for communities in Wales. The third area, and the final area where the Labour Welsh Government continues to fail our local communities is when it comes to pride in the places that we live and work. It's vital that we empower our communities further with neighbourhood plans, allowing local people to take the lead on where new housing and services should be built and developed, along with introducing community ownership funds to help communities take control and manage their local facilities and services. It's these things that create a sense of ownership and pride in the places that we live, giving that power to very local people. Many of our communities are in dire need of improvement, and much of this comes down to bread-and-butter issues. We need to ensure that bins are collected on time, that potholes are filled in, dangerous pavements are repaired, and that people receive the education and social care that they deserve. And when we see what may be seen as small things dealt with, we also see businesses flourishing, with more jobs for local people, pride restored back into our towns and villages, and local people at the forefront of decision making. In closing these opening remarks, Deputy Presiding Officer, it's been 23 years since power has been devolved to Wales, and since, under successive Labour Welsh Governments propped up by Plaid Cymru, the quality of life has barely improved for many Welsh communities. Councils deliver the crucial services that our residents rely on, yet the decades of underfunding from this Government has meant their ability to improve public services has been hampered and held back. Now is the time to support our communities and local businesses, trust local people, and work with all sectors to enhance local communities and local services. For far too long, this Government have taken Wales for granted and think that they know best rather than trust local people. It's only by voting for local Welsh Conservative champions that people can take back control of their communities' future and deliver stronger and safer communities. I call on all Members to support our motion and reject the amendments in front of us. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddweud fy mod wrth fy modd yn cyflwyno'r cynnig heddiw yn enw Darren Millar? Am y tro olaf y tymor hwn, yn sicr, hoffwn ddatgan buddiant fel aelod etholedig o Gyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, gyda fy 14 mlynedd o fod yn gynghorydd tref a bwrdeistref sirol yn dod i ben, yn anffodus. Rwy'n siŵr fod pob un ohonom yn siomedig o glywed hynny. Fel y mae ein cynnig heddiw'n ei nodi, mae 'Llywodraeth Lafur Cymru yn gadael cymunedau lleol i lawr.' Am adeg i fod yn cael y ddadl bwysig hon, gyda phobl ledled ein gwlad yn mynd i'r blwch pleidleisio yfory a chyda chymaint eisoes wedi pleidleisio drwy'r post i benderfynu pwy fydd eu cynghorydd lleol nesaf. Rwy'n siŵr fod pob Aelod o bob rhan o'r Siambr yn rhannu'r brwdfrydedd sydd gennyf dros yr etholiad yfory, gan ei bod yn adeg mor bwysig i'n cymunedau. Mae cynghorwyr mor bwysig yn ein dinasoedd, ein trefi a'n pentrefi, hwy yw'r gwir hyrwyddwyr lleol sydd â'r grym a'r dyhead i sicrhau newid yn ein cymunedau pan fyddant wedi'u grymuso'n briodol i wneud hynny. Wrth agor y ddadl heddiw, hoffwn ganolbwyntio ar dri maes lle credaf fod Llywodraeth Lafur Cymru yn gadael ein cymunedau i lawr. Y maes cyntaf yr hoffwn ganolbwyntio arno yw cyllid. Fel y gwyddom, mae'r Llywodraeth hon yng Nghymru, yn hanesyddol, wedi tanariannu ein cynghorau, ac mae hynny'n parhau i'w gorfodi i godi'r dreth gyngor i ddarparu'r gwasanaethau y mae galw cynyddol amdanynt. Ers i Lafur fod mewn Llywodraeth yma yng Nghymru, mae'r dreth gyngor wedi codi bron i 200 y cant ledled y wlad, gan ychwanegu £900 at fil cyfartalog cartrefi. Dyma pam fod gwelliant y Llywodraeth yn ddiddorol i mi, gan eu bod yn datgan nad yw Llywodraeth y DU wedi bod o ddifrif ynghylch yr argyfwng costau byw - yr un Llywodraeth Cymru a orfododd drigolion i dalu treth gyngor uwch drwy gyllido is, gan orfodi'r penderfyniadau anodd ac amhoblogaidd hyn ar ein cynghorau a'n cynghorwyr. Mae'n bryd i lywodraeth leol gael y cyllid go iawn y mae'n ei haeddu - cyllid sy'n deg ledled Cymru. Byddai hyn yn rhyddhau ein hyrwyddwyr lleol ac yn eu galluogi i wneud gwaith hyd yn oed yn well nag y maent yn ei wneud ar hyn o bryd. Yn ail, mae Llywodraeth Lafur Cymru yn parhau i esgeuluso ein cymunedau lleol drwy beidio â chefnogi ac ymddiried mewn pobl sy'n cael eu hethol yn lleol. Fel y gŵyr Aelodau o bob rhan o'r Siambr hon yn iawn, cyflwynwyd datganoli, wrth gwrs, i ddod â grym mor agos â phosibl at y bobl, a'n cynghorwyr lleol sydd agosaf at bobl leol a materion lleol. Serch hynny, gyda Llywodraeth Lafur Cymru, mae'n amlwg nad ydynt am i ddatganoli fynd ymhellach na Bae Caerdydd. Ac fel y nodais wrth y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol yr wythnos diwethaf, mae cynghorau a chynghorwyr yn parhau i fod yn rhwystredig ynghylch yr haenau o fiwrocratiaeth a'r haenau o lywodraethiant, byrddau a chyrff sy'n cael eu rhoi ar waith gan y Llywodraeth Lafur hon. Gellir gweld hyn drwy fyrddau gwasanaethau cyhoeddus, byrddau partneriaeth rhanbarthol, byrddau arweinyddiaeth rhanbarthol, cyd-bwyllgorau corfforedig, sydd oll yn glastwreiddio grym a rheolaeth y bobl a etholwyd yn lleol. Enghraifft arall o'r diffyg ymddiriedaeth mewn pobl a etholir yn lleol yw'r cyllid ôl-UE. Dro ar ôl tro, rydym yn clywed Llywodraeth Cymru yn ymosod ar Lywodraeth y DU am roi arian a chyllid yn uniongyrchol i'n cynghorau. Yn wahanol iddynt hwy, y Ceidwadwyr sy'n ymddiried mewn pobl a etholir yn lleol i wneud y penderfyniadau cywir ar gyfer y cymunedau, yn hytrach na bod mamlong Bae Caerdydd yn ceisio llywio'r hyn y mae cynghorau'n ei wneud dro ar ôl tro. Nawr yw'r amser i'n cynghorau ffynnu drwy ymddiried ynddynt i wneud yr hyn sy'n iawn i gymunedau yng Nghymru. Y trydydd maes, a'r maes olaf lle mae Llywodraeth Lafur Cymru yn parhau i adael ein cymunedau lleol i lawr yw balchder yn y lleoedd yr ydym yn byw ac yn gweithio ynddynt. Mae'n hanfodol ein bod yn grymuso ein cymunedau ymhellach gyda chynlluniau cymdogaeth, gan alluogi pobl leol i arwain ar ble y dylid adeiladu a datblygu tai a gwasanaethau newydd, ynghyd â chyflwyno cronfeydd perchnogaeth gymunedol i helpu cymunedau i reoli a llywio eu cyfleusterau a'u gwasanaethau lleol. Y pethau hyn sy'n creu ymdeimlad o berchnogaeth a balchder yn y lleoedd yr ydym yn byw ynddynt, gan roi'r grym hwnnw i bobl leol iawn. Mae taer angen gwella llawer o'n cymunedau, ac mae llawer o hyn yn ymwneud â phethau sylfaenol iawn. Mae angen inni sicrhau bod biniau'n cael eu casglu'n brydlon, fod tyllau yn y ffordd yn cael eu llenwi, fod palmentydd peryglus yn cael eu hatgyweirio, a bod pobl yn cael yr addysg a'r gofal cymdeithasol y maent yn eu haeddu. A phan welwn bethau y gellid eu hystyried yn faterion bach yn cael sylw, rydym hefyd yn gweld busnesau'n ffynnu, gyda mwy o swyddi i bobl leol, balchder yn cael ei adfer yn ein trefi a'n pentrefi, a phobl leol ar y blaen wrth wneud penderfyniadau. Wrth gloi'r sylwadau agoriadol hyn, Ddirprwy Lywydd, mae 23 mlynedd wedi bod ers i rym gael ei ddatganoli i Gymru, ac ers hynny, o dan Lywodraethau Llafur olynol a gafodd eu cynnal gan Blaid Cymru, prin y mae ansawdd bywyd wedi gwella i lawer o gymunedau Cymru. Mae cynghorau'n darparu'r gwasanaethau hollbwysig y mae ein trigolion yn dibynnu arnynt, ond mae'r degawdau o danariannu gan y Llywodraeth hon wedi golygu bod eu gallu i wella gwasanaethau cyhoeddus wedi'i lesteirio a'i ddal yn ôl. Nawr yw'r amser i gefnogi ein cymunedau a busnesau lleol, i ymddiried mewn pobl leol, ac i weithio gyda phob sector i wella cymunedau lleol a gwasanaethau lleol. Ers gormod lawer o amser, mae'r Llywodraeth hon wedi cymryd Cymru'n ganiataol ac yn credu mai hwy sy'n gwybod orau yn hytrach nag ymddiried mewn pobl leol. Dim ond drwy bleidleisio dros hyrwyddwyr lleol y Ceidwadwyr Cymreig y gall pobl adfer rheolaeth ar ddyfodol eu cymunedau a darparu cymunedau cryfach a mwy diogel. Galwaf ar bob Aelod i gefnogi ein cynnig a gwrthod y gwelliannau ger ein bron. Diolch yn fawr iawn.