English: In drafting this statement, and your proposed or announced way forward, what consideration have you given to the Welsh Government grant-funded 'Valuing place' report by the Young Foundation, which was only launched in the Assembly a week ago today, based upon research with people from Aberystwyth, Connah's Quay and Port Talbot? It was commissioned and funded by the Welsh Government. It said that establishing a local network to help encourage, train, mentor, coach and connect people together who want to take local action, whatever their skill set or resource, should be a priority. We need to allow for positive development of place that is inclusive and participatory. As I say, that included the great population of Connah's Quay, and is a very valued report that doesn't appear to have been - not necessarily the report, but the recommendations of that report - considered in the statement you made today. At risk of being accused of being party political, let me say that although the annual report on income inequality from the Office for National Statistics released last month said that there's been a gradual decline in income inequality over the last decade - UK obviously rather than Wales specific - and although the Communities First programme, according to the Assembly Research Service, has had nearly £0.5 billion invested in it between 2001 and the end of last year, it is, I'm sure you'll agree, regrettable that the number of working age people not in employment in Wales, in the latest published figures, has gone back up to 524,000 people, with Wales ranking tenth out of 12 UK nations and regions for poverty, and with the eleventh lowest weekly earnings. You refer to the north and south Wales metros. Could you answer the question that your colleague the Secretary for Economy, Infrastructure failed to answer last week, as to when the Welsh Government will be responding to the North Wales Economic Ambition Board's 'Growth Vision' document's specific calls for internal devolution of some matters to help close that prosperity gap that widens the further west you go in north Wales? Because so much depends on that and, simply, the metro proposed by the Welsh Government will be a sticking plaster compared to the opportunities that could be delivered with both Governments and the region working together. You identify, rightly, broad support for a new approach, focused on employment, early years and empowerment, and stakeholders' emphasis on the importance of early intervention. Looking back - and I've just heard your comments, obviously, to Leanne Wood, Member for Rhondda Cynon Taf - do you now recognise that you could have perhaps taken forward the WCVA and the Centre for Regeneration Excellence Wales's proposals, ahead of the last Assembly election, for what should follow post 2012, which is the model that my party had proposed? We were not proposing to scrap Communities First, but simply to develop that model, which detailed proposals for a vision that would be more effective at tackling deprivation, building stronger communities, fewer bureaucracy costs, more community ownership, and where community organisations in an area would be the focus themselves for services and activities to meet local need. You refer to the Bevan Foundation statement that performance has been mixed, and poverty remains a stubborn and persistent challenge. Well, their submission, the 'Communities First - Next Steps' document, which I believe was drafted by the respected Victoria Winckler, also says that Communities First did not reduce the headline rates of poverty in the vast majority of communities, still less Wales as a whole. So, how do you respond, and you appear not to have done in your statement, to her, or their, statement, that a new programme should be co-produced by communities and professionals, and not be directed top down, i.e. by local authorities, and it should be based on a clear theory of change, building on people's and communities' assets, not deficits, and that local action should be led by established community-based organisations with a strong track record of delivery, and which have significant community engagement, again, not by the public sector directly? Although, clearly, corporate governance arrangements would have to be firmly embedded in that. You refer to ensuring that lead delivery bodies have sufficient time and resources to plan the transition, and the need for recognising support for those who need it most, and, therefore, that support will not end with this programme. What consideration have you given, therefore, to the submission by Cytûn, Churches Together in Wales, where they said that any changes should be gradual rather than wholesale, where they highlighted a problem with staff working in Communities First receiving redundancy notices, or leaving early, losing the most experienced and best-qualified staff, seeking employment elsewhere and being lost to those communities when they'll be the people desperately needed during the transition period?
Welsh: Wrth ddrafftio'r datganiad hwn, a'r ffordd ymlaen yr ydych chi'n bwriadu ei dilyn neu a gyhoeddwyd gennych, pa ystyriaeth ydych chi wedi'i rhoi i adroddiad 'Valuing place' gan yr Young Foundation a ariennir drwy grant gan Lywodraeth Cymru, a gafodd ei gyhoeddi yn y Cynulliad dim ond wythnos yn ôl i heddiw, yn seiliedig ar waith ymchwil gyda phobl o Aberystwyth, Cei Connah a Phort Talbot? Cafodd ei gomisiynu a'i ariannu gan Lywodraeth Cymru. Mae'n dweud y dylai sefydlu rhwydwaith lleol er mwyn helpu i annog, hyfforddi, mentora a chysylltu pobl sy'n dymuno gweithredu yn lleol â'i gilydd, beth bynnag yw eu sgiliau neu'r adnoddau sydd ganddyn nhw, fod yn flaenoriaeth. Mae angen i ni alluogi datblygiad cadarnhaol o le sy'n gynhwysol a chyfranogol. Fel yr wyf yn dweud, roedd hynny'n cynnwys poblogaeth wych Cei Connah, ac mae'n adroddiad gwerthfawr iawn na chafodd ei ystyried - nid o reidrwydd yr adroddiad, ond argymhellion yr adroddiad hwnnw - mae'n ymddangos, yn y datganiad a wnaethoch chi heddiw. Er ein bod mewn perygl o gael ein cyhuddo o wleidydda, gadewch i mi ddweud, er bod yr adroddiad blynyddol ar anghydraddoldeb incwm gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol a ryddhawyd yr wythnos diwethaf yn nodi y bu gostyngiad graddol yn anghydraddoldeb incwm yn ystod y degawd diwethaf - yn y DU yn amlwg yn hytrach na Chymru yn benodol - ac er bod bron i £0.5 biliwn wedi'i fuddsoddi yn y rhaglen Cymunedau yn Gyntaf, yn ôl Gwasanaeth Ymchwil y Cynulliad, rhwng 2001 a diwedd y flwyddyn diwethaf, y mae, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno, yn anffodus bod nifer y bobl o oedran gweithio nad ydyn nhw mewn gwaith yng Nghymru, yn ôl y ffigurau diweddaraf a gyhoeddwyd, wedi cynyddu yn ôl i 524,000 o bobl, a bod Cymru yn y degfed safle allan o 12 o wledydd a rhanbarthau'r DU o ran tlodi, ac yn yr unfed safle ar ddeg isaf o ran enillion wythnosol. Rydych yn cyfeirio at fetros gogledd a de Cymru. A allwch chi ateb y cwestiwn y methodd eich cydweithiwr yr Ysgrifennydd dros yr Economi a'r Seilwaith ei ateb yr wythnos diwethaf, o ran pryd y bydd Llywodraeth Cymru yn ymateb i alwadau penodol dogfen 'Gweledigaeth Twf' Bwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru ar gyfer datganoli rhai materion yn fewnol er mwyn helpu i gau'r bwlch o ran ffyniant sy'n cynyddu wrth i chi fynd ymhellach i'r gogledd-orllewin? Oherwydd bod cymaint yn dibynnu ar hynny ac, yn syml, dim ond ateb dros dro fydd y metro a gynigir gan Lywodraeth Cymru o'i gymharu â'r cyfleoedd y gellid eu cyflwyno wrth i'r ddwy Lywodraeth a'r rhanbarth weithio gyda'i gilydd. Rydych chi'n nodi, yn gywir, gefnogaeth eang ar gyfer dull newydd, sy'n canolbwyntio ar gyflogaeth, y blynyddoedd cynnar a grymuso, a phwyslais rhanddeiliaid ar bwysigrwydd ymyrraeth gynnar. Wrth edrych yn ôl - ac rwyf newydd glywed eich sylwadau, yn amlwg, i Leanne Wood, yr Aelod dros Rhondda Cynon Taf - a ydych ci nawr yn cydnabod efallai y gallech chi fod wedi bwrw ymlaen â chynigion y CGGC a Chanolfan Rhagoriaeth Adfywio Cymru, cyn etholiad diwethaf y Cynulliad, ar gyfer yr hyn a ddylai ddilyn ar ôl 2012, sef y model y mae fy mhlaid i wedi'i gynnig? Nid oeddem ni'n bwriadu cael gwared ar Cymunedau yn Gyntaf, ond dim ond datblygu'r model hwnnw, a oedd yn nodi cynigion ar gyfer gweledigaeth a fyddai'n fwy effeithiol wrth fynd i'r afael ag amddifadedd, adeiladu cymunedau cryfach, llai o gostau biwrocratiaeth, mwy o berchnogaeth gymunedol, a lle y byddai pwyslais yn cael ei roi ar y sefydliadau cymunedol eu hunain mewn ardal ar gyfer gwasanaethau a gweithgareddau i fodloni anghenion lleol. Rydych yn cyfeirio at ddatganiad Sefydliad Bevan ynglŷn â'r ffaith y bu perfformiad yn gymysg, a bod tlodi yn parhau i fod yn her ystyfnig a pharhaus. Wel, mae ei gyflwyniad, y ddogfen 'Communities First - Next Steps', yr wyf yn credu ei bod wedi'i drafftio gan Victoria Winckler sy'n fawr ei pharch, hefyd yn dweud na lwyddodd Cymunedau yn Gyntaf i leihau'r prif gyfraddau tlodi yn y mwyafrif helaeth o gymunedau, a llai fyth yng Nghymru yn ei chyfanrwydd. Felly, sut yr ydych chi'n ymateb, ac mae'n ymddangos nad ydych chi wedi gwneud hynny yn eich datganiad, i'w datganiad hi, neu nhw, y dylai rhaglen newydd gael ei chyd-gynhyrchu gan gymunedau a gweithwyr proffesiynol, ac nid o'r brig i lawr, h.y. gan awdurdodau lleol, ac y dylai fod yn seiliedig ar ddamcaniaeth glir o newid, gan adeiladu ar asedau pobl a chymunedau, ac nid ar ddiffygion, ac y dylai gweithredu lleol gael ei arwain gan sefydliadau a leolir yn y gymuned a chanddyn nhw hanes cryf o ddarparu, ac sy'n ymgysylltu'n gryf â'r gymuned, unwaith eto, nid gan y sector cyhoeddus yn uniongyrchol? Er, yn amlwg, byddai'n rhaid ymwreiddio trefniadau llywodraethu corfforaethol yn gadarn yn hynny. Rydych chi'n cyfeirio at sicrhau bod cyrff cyflenwi arweiniol yn cael digon o amser ac adnoddau i gynllunio'r pontio, a'r angen i gydnabod cefnogaeth ar gyfer y rhai hynny sydd ei angen fwyaf, ac, felly, ni fydd y gefnogaeth honno yn dod i ben â'r rhaglen hon. Pa ystyriaeth ydych chi wedi'i rhoi, felly, i'r cyflwyniad gan Cytûn, Eglwysi Ynghyd yng Nghymru, pan wnaethon nhw ddweud y dylai unrhyw newidiadau fod yn raddol yn hytrach nag ar raddfa fawr, pan wnaethon nhw dynnu sylw at broblem o ran aelodau staff yn gweithio yn rhan o Cymunedau yn Gyntaf yn derbyn hysbysiadau diswyddo, neu'n gadael yn gynnar, gan golli'r aelodau staff mwyaf profiadol a mwyaf cymwysedig, wrth iddyn nhw chwilio am waith yn rhywle arall a pheidio â bod ar gael i'r cymunedau hynny, o gofio mai nhw yw'r rhai y bydd angen taer amdanynt yn ystod y cyfnod pontio?