English: Food poverty exists. It certainly exists in east Swansea. What has surprised me has been foodbanks starting up in what I always thought of as the rich suburbs of west Swansea. Of the eight wards in Swansea East, six of them have foodbanks. The two that do not are very close to foodbanks in the neighbouring areas. The use of foodbanks was increasing before the COVID-19 pandemic, has effectively doubled during the pandemic, and all indications are that this situation will continue to get worse. Foodbanks in Swansea are recent; that is, mainly post 2010. Most are run by religious organisations - churches, chapels and the mosque - and others are run by people in the community who care for those around them. They have no other need than to try and help those less fortunate than themselves. Since 2010, there's been a huge growth in foodbanks and the numbers attending. Part of this is driven by the gig economy and irregular hours. When you're working 30 and 40 hours a week and you're just about managing, when you go down to seven hours a week you're just about not managing. Of course, being ill is not allowed. That's why so many people have been unwilling to isolate during COVID. Their children would go hungry if they isolated, and that's been a problem that has not been addressed. If I had, 40 years ago, told my 21-year-old self that people would be going hungry in Wales, and that foodbanks were coming as the new soup kitchens, I would not have believed that could happen. I'd have said, 'Really, you don't mean 2021 - you mean 1821'. People going hungry; remember those on the right who said, 'We didn't have poverty in this country, everything was okay, no-one is going hungry'. Well, that's changed, hasn't it? People are now food hungry. The cruel cut in universal benefit has made matters a lot worse for many families. I'll record a few examples of food poverty. The mother who had not eaten for three days so that her children could eat, who on being given food at a foodbank immediately opened and ate a tin of beans. The woman who told me that a way to keep your stomach full was to eat toilet paper, or other paper, which would then fill you up. Or someone asking at the foodbank for no food that needs heating because they cannot afford to heat it up. Welcome to twenty-first century Wales. It could have been different if the Lib Dems had decided to side with Labour and not the Conservatives in 2010, bringing in a decade of austerity. And 'austerity' is such a neutral word. What is has meant is many going cold and hungry. That's why many of us have been asking for free school meals to be expanded into the summer holiday. That's why many of us have been asking for the expansion of free school meals to primary school pupils, except those in fee-paying schools. Finally, I donate and collect for the local foodbanks, and I thank the South Wales Evening Post for publishing my requests, and can I also thank all those people who give to help others? However, I look forward to a society where foodbanks are not needed, where no-one goes hungry. I've been told that this is a bizarre new utopia. I have said it isn't - it was what the 1960s and 1970s Wales that I grew up in was like, and I hope that we move back to that as soon as possible.
Welsh: Mae tlodi bwyd yn bodoli. Mae'n sicr yn bodoli yn nwyrain Abertawe. Yr hyn sydd wedi fy synnu yw banciau bwyd yn dechrau yn yr hyn roeddwn i bob amser yn meddwl amdanynt fel maestrefi cyfoethog gorllewin Abertawe. O'r wyth ward yn Nwyrain Abertawe, mae gan chwech ohonynt fanciau bwyd. Mae'r ddwy sydd heb rai yn agos iawn at fanciau bwyd yn yr ardaloedd cyfagos. Roedd y defnydd o fanciau bwyd yn cynyddu cyn y pandemig COVID-19, mae wedi dyblu i bob pwrpas yn ystod y pandemig, ac mae'r holl arwyddion yn awgrymu y bydd y sefyllfa hon yn parhau i waethygu. Mae banciau bwyd yn Abertawe yn bethau diweddar; hynny yw, ar ôl 2010 yn bennaf. Mae'r rhan fwyaf yn cael eu rhedeg gan sefydliadau crefyddol - eglwysi, capeli a'r mosg - ac mae eraill yn cael eu rhedeg gan bobl yn y gymuned sy'n gofalu am y bobl o'u cwmpas. Eu hunig gymhelliad yw ceisio helpu'r rhai sy'n llai ffodus na hwy eu hunain. Ers 2010, bu twf enfawr yn nifer y banciau bwyd a'r niferoedd sy'n eu mynychu. Caiff peth o hyn ei yrru gan yr economi gìg ac oriau afreolaidd. Pan fyddwch chi'n gweithio 30 a 40 awr yr wythnos a'ch bod chi'n llwyddo i ymdopi o drwch blewyn, pan ewch i lawr i saith awr yr wythnos ni fyddwch yn llwyddo i ymdopi. Wrth gwrs, ni chaniateir i chi fod yn sâl. Dyna pam y mae cynifer o bobl wedi bod yn amharod i hunanynysu yn ystod COVID. Byddai eu plant yn mynd yn llwglyd pe baent yn hunanynysu, ac mae hynny wedi bod yn broblem nad yw wedi cael sylw. Pe bawn i, 40 mlynedd yn ôl, wedi dweud wrthyf fy hun yn 21 oed y byddai pobl yn mynd yn llwglyd yng Nghymru, a bod banciau bwyd yn dod fel y ceginau cawl newydd, ni fyddwn wedi credu y gallai hynny ddigwydd. Byddwn wedi dweud, 'O ddifrif, nid 2021 rydych chi'n ei feddwl - 1821 rydych chi'n ei feddwl'. Pobl yn mynd yn llwglyd; cofiwch y rhai ar y dde a ddywedodd, 'Nid oedd gennym dlodi yn y wlad hon, roedd popeth yn iawn, nid oes neb yn mynd yn llwglyd'. Wel, mae hynny wedi newid, onid yw? Mae pobl bellach yn llwglyd o eisiau bwyd. Mae'r toriad creulon yn y credyd cynhwysol wedi gwneud pethau'n llawer gwaeth i lawer o deuluoedd. Fe gofnodaf rai enghreifftiau o dlodi bwyd. Y fam nad oedd wedi bwyta ers tridiau fel y gallai ei phlant fwyta, a ddechreuodd agor a bwyta tun o ffa pob ar unwaith wedi iddi ei gael mewn banc bwyd. Y fenyw a ddywedodd wrthyf mai un ffordd o gadw'ch stumog yn llawn oedd bwyta papur toiled, neu bapur arall, a fyddai wedyn yn eich llenwi. Neu rywun yn gofyn yn y banc bwyd am fwyd nad oedd angen ei gynhesu am na allent fforddio ei gynhesu. Croeso i Gymru'r unfed ganrif ar hugain. Gallai fod wedi bod yn wahanol pe bai'r Democratiaid Rhyddfrydol wedi penderfynu ochri gyda Llafur ac nid y Ceidwadwyr yn 2010, a chyflwyno degawd o gyni. Ac mae 'cyni' yn air mor niwtral. Yr hyn y mae wedi'i olygu yw llawer o bobl yn oer ac yn llwglyd. Dyna pam y mae llawer ohonom wedi bod yn gofyn am ymestyn y ddarpariaeth o brydau ysgol am ddim dros wyliau'r haf. Dyna pam y mae llawer ohonom wedi bod yn gofyn am ymestyn y ddarpariaeth o brydau ysgol am ddim i ddisgyblion ysgol gynradd, ac eithrio'r rhai mewn ysgolion sy'n talu ffioedd. Yn olaf, rwy'n rhoi ac yn casglu i'r banciau bwyd lleol, ac rwy'n diolch i'r South Wales Evening Post am gyhoeddi fy ngheisiadau, ac a gaf fi ddiolch hefyd i'r holl bobl sy'n rhoi er mwyn helpu eraill? Fodd bynnag, edrychaf ymlaen at gymdeithas lle nad oes angen banciau bwyd, lle nad oes neb yn mynd yn llwglyd. Dywedwyd wrthyf mai iwtopia newydd rhyfedd yw hynny. Rwyf wedi dweud nad yw hynny'n wir - dyma sut oedd hi yng Nghymru'r 1960au a'r 1970au y cefais fy magu ynddynt, ac rwy'n gobeithio y byddwn yn symud yn ôl at hynny cyn gynted â phosibl.