English: Thank you to all Members for taking part, and to the Deputy Minister for her response and steadfast determination to bring about the necessary change in this. We stand here at a critical moment, and with the topic being debated today so pertinent, it would be remiss of me not to share my own personal story. Like the Member for Alyn and Deeside, I too am a statistic. Like many last year, during the lockdown, once the novelty of homeworking wore off and only seeing friends on Zoom call quizzes, I quickly felt isolated, lonely, and this was compounded by the fact that I lived alone. As Delyth Jewell, the Member for South Wales East, mentioned, it's difficult to quantify it, and I didn't realise that this was happening at the time, that I was struggling. I became short-tempered and snappy. I swapped the early morning walks to remain hidden under the duvet. I now look back and realise, with absolute clarity, that my mental health was under strain. Thankfully, as the lockdown eased, I was able to meet with friends and play sport. I know that for the Member for Islwyn, it was music; for me, it was sport. I felt the improvements to my mental health immediately. I know, from speaking to friends and colleagues, that I wasn't the only one who felt this way during the lockdowns. But it shows that no-one is immune to poor mental health. Many of us, at some stage, will suffer to varying degrees. As Altaf Hussain said, mental health knows no barriers and does not discriminate. However, as the Member for South Wales West, Tom Giffard, rightly highlighted, Welsh mental health services were struggling long before COVID, and, as it stands, I suspect the same struggles will continue long after the pandemic. That's why this motion today, before Members, is so important. We've heard the many statistics this afternoon that make for difficult listening: one in four will suffer mental health problems at some point in their lives; loneliness has increased to 26 per cent during the pandemic; the sharp rise of antidepressants being prescribed, as the Member for Aberconwy mentioned; and that the Welsh Government's target of 80 per cent of local primary mental health support service assessments being undertaken within 28 days has not been met for the last eight months. As a consequence of this, we've seen community-led organisations across Wales lead the way in delivering life-saving mental health services. I'd like to take the opportunity to pay tribute to two charitable organisations that do amazing work to support people with their mental health. In Pembrokeshire, former soldier Barry John had an idea: to help support our armed forces veterans with their mental health through art therapy. From that idea, the VC Gallery in Pembroke Dock and Haverfordwest was born. With Barry's artistic background and his involvement in mental health work, he realised the need in the community for his expertise and experiences. Now, the VC Gallery is working with veterans, older people, children, and anyone who feels they need time out to socialise and express themselves through art. Nationally, there are organisations such as the DPJ Foundation who work with our agricultural community, a sector with alarmingly high levels of mental health issues, to help those who need it to share the load. From the tragedy of Daniel Picton-Jones's suicide, his widow, Emma, decided to set up the foundation to support the mental health of those in the farming sector, for those who feel just as Daniel did, providing them with the support that he didn't know how to get. These exceptional charities are only two of many that provide support, guidance, a listening ear and even a shoulder to cry on for those who need it. And in responding to the Member from Newport East, it's fantastic what Newport county are doing. I know, personally, that sport is such a great motivator in improving mental health. But it shouldn't be down to sports clubs and charities to do this work alone. That's why this motion is so very important - to deliver a national roll-out of 24-hour mental health crisis centres, a clear mental health workforce plan and annual reports and targets for waiting times for mental health treatment, including a reduction in backlogs. The more we learn about mental health, indeed, the more we talk about mental health, the better we can provide helpful and targeted support to those in our lives who struggle with mental health conditions. It's okay not to be okay, but it is not okay to sit on our hands when it comes to mental health provision. Deputy Minister, I look forward to your statement on mental health provision going forward, but today, I urge all Members to vote for this motion. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch i'r holl Aelodau am gymryd rhan, ac i'r Dirprwy Weinidog am ei hymateb a'i phenderfyniad diwyro i sicrhau'r newid angenrheidiol yn hyn o beth. Rydym yn sefyll yma ar adeg dyngedfennol, ac o ystyried bod y pwnc sy'n cael ei drafod heddiw mor berthnasol, byddwn ar fai pe na bawn yn rhannu fy stori bersonol fy hun. Fel yr Aelod dros Alun a Glannau Dyfrdwy, rwyf finnau hefyd yn ystadegyn. Fel nifer o bobl y llynedd, yn ystod y cyfyngiadau symud, pan oedd newydd-deb gweithio gartref wedi pylu a phan nad oeddem ond yn gweld ffrindiau ar gwisiau galwadau Zoom, roeddwn yn teimlo'n ynysig ac yn unig, a châi hyn ei ddwysáu gan y ffaith fy mod yn byw ar fy mhen fy hun. Fel y soniodd Delyth Jewell, yr Aelod dros Ddwyrain De Cymru, mae'n anodd ei fesur, ac nid oeddwn yn sylweddoli bod hyn yn digwydd ar y pryd, fy mod yn cael trafferth. Roeddwn yn fyr fy nhymer ac yn bigog. Yn hytrach na mynd ar deithiau cerdded yn gynnar yn y bore, byddwn yn cuddio o dan y dwfe. Rwy'n edrych yn ôl yn awr ac yn sylweddoli, gydag eglurder llwyr, fod fy iechyd meddwl dan straen. Diolch byth, wrth i'r cyfyngiadau symud lacio, gallwn gyfarfod â ffrindiau a gwneud chwaraeon. Gwn mai cerddoriaeth oedd y peth i'r Aelod dros Islwyn; i mi, chwaraeon ydoedd. Teimlwn fy iechyd meddwl yn gwella ar unwaith. O siarad â ffrindiau a chydweithwyr, gwn nad fi oedd yr unig un a deimlai fel hyn yn ystod y cyfyngiadau symud. Ond mae'n dangos nad oes neb yn ddiogel rhag iechyd meddwl gwael. Bydd llawer ohonom, ar ryw adeg, yn dioddef i wahanol raddau. Fel y dywedodd Altaf Hussain, nid oes ffiniau i iechyd meddwl ac nid yw'n gwahaniaethu. Fodd bynnag, fel y nododd yr Aelod dros Orllewin De Cymru, Tom Giffard, yn briodol, roedd gwasanaethau iechyd meddwl Cymru yn ei chael hi'n anodd ymhell cyn COVID, ac fel y mae, rwy'n amau y bydd yr un anawsterau'n parhau ymhell ar ôl y pandemig. Dyna pam y mae'r cynnig hwn sydd gerbron yr Aelodau heddiw mor bwysig. Mae wedi bod yn anodd gwrando ar yr ystadegau niferus y prynhawn yma: bydd un o bob pedwar yn dioddef problemau iechyd meddwl ar ryw adeg yn eu bywydau; mae unigrwydd wedi cynyddu i 26 y cant yn ystod y pandemig; mae cynnydd sydyn wedi bod yn nifer y gwrth-iselyddion sy'n cael eu rhoi ar bresgripsiwn, fel y soniodd yr Aelod dros Aberconwy; a'r ffaith nad yw targed Llywodraeth Cymru o gyflawni 80 y cant o asesiadau gwasanaeth cymorth iechyd meddwl sylfaenol lleol o fewn 28 diwrnod wedi'i gyrraedd dros yr wyth mis diwethaf. O ganlyniad i hyn, gwelsom sefydliadau a arweinir gan y gymuned ledled Cymru yn arwain y ffordd drwy ddarparu gwasanaethau iechyd meddwl sy'n achub bywydau. Hoffwn fanteisio ar y cyfle i dalu teyrnged i ddau sefydliad elusennol sy'n gwneud gwaith anhygoel yn cefnogi pobl gyda'u hiechyd meddwl. Yn sir Benfro, cafodd y cyn filwr Barry John syniad: helpu i gefnogi cyn-filwyr ein lluoedd arfog gyda'u hiechyd meddwl drwy therapi celf. O'r syniad hwnnw, ganed Oriel VC yn Noc Penfro a Hwlffordd. Gyda chefndir artistig Barry a'i gysylltiad â gwaith iechyd meddwl, fe welodd yr angen yn y gymuned am ei arbenigedd a'i brofiadau. Nawr, mae Oriel VC yn gweithio gyda chyn-filwyr, pobl hŷn, plant, ac unrhyw un sy'n teimlo bod angen amser arnynt i gymdeithasu a mynegi eu hunain drwy gelf. Yn genedlaethol, mae sefydliadau fel Sefydliad DPJ sy'n gweithio gyda'n cymuned amaethyddol, sector sydd â lefelau brawychus o uchel o broblemau iechyd meddwl, i roi cymorth i rannu'r baich i'r rhai sydd ei angen. Wedi trasiedi hunanladdiad Daniel Picton-Jones, penderfynodd ei weddw, Emma, greu'r sefydliad i gefnogi iechyd meddwl pobl yn y sector ffermio, i'r rheini sy'n teimlo'n union fel y teimlai Daniel, gan roi'r cymorth na wyddai ef sut i'w gael iddynt. Nid yw'r elusennau eithriadol hyn ond yn ddwy enghraifft ymhlith llawer sy'n darparu cymorth, arweiniad, clust i wrando a hyd yn oed ysgwydd i grio arni ar gyfer y rhai sydd ei hangen. Ac wrth ymateb i'r Aelod o Ddwyrain Casnewydd, mae'r hyn y mae clwb pêl-droed Casnewydd yn ei wneud yn wych. Gwn yn bersonol fod chwaraeon yn ysgogiad mor wych i wella iechyd meddwl. Ond ni ddylai fod yn rhaid i glybiau chwaraeon ac elusennau wneud y gwaith hwn ar eu pen eu hunain. Dyna pam y mae'r cynnig hwn mor bwysig - i gyflwyno canolfannau argyfwng iechyd meddwl 24 awr ar lefel genedlaethol, cynllun gweithlu iechyd meddwl clir ac adroddiadau blynyddol a thargedau ar gyfer amseroedd aros am driniaeth iechyd meddwl, gan gynnwys lleihau ôl-groniadau. Po fwyaf a ddysgwn am iechyd meddwl, yn wir, po fwyaf y siaradwn am iechyd meddwl, gorau oll y gallwn ddarparu cymorth defnyddiol wedi'i dargedu i'r rheini yn ein bywydau sy'n cael trafferth gyda chyflyrau iechyd meddwl. Mae'n iawn i beidio â bod yn iawn, ond nid yw'n iawn inni beidio â gwneud dim ynglŷn â'r ddarpariaeth iechyd meddwl. Ddirprwy Weinidog, rwy'n edrych ymlaen at eich datganiad ar y ddarpariaeth iechyd meddwl yn y dyfodol, ond heddiw, rwy'n annog yr holl Aelodau i bleidleisio dros y cynnig hwn. Diolch yn fawr.