English: I'd like to thank the Minister for her statement and broadly welcome the international strategy. It does come very late, about seven months by my reckoning, and it follows on from a widely criticised consultation document published last summer, but the good news is that there is a lot to be welcomed in this. I've only had a chance to read the strategy quickly ahead of Plenary today, but I'm happy to say that there's a lot that has improved here. It seems that, for once, the Welsh Government has actually listened to the criticism made by opposition parties and representatives from the sector, and the revised publication is so much stronger for it. Some of the main criticisms that we had made in September included the lack of co-ordination between different departments of the Welsh Government, the fact it was a mixture of overgeneralisation and too much detail, and a general confusion about its purpose. But the new document is clearer and it includes explanations about how the international strategy will support the general aims of the Welsh Government, and, again, that is to be welcomed. I also think it's a good thing that sustainable development and action to tackle climate change now plays a leading role in the strategy. It's clear that the Welsh Government has now realised that declaring a climate emergency has to mean something. We do need more than warm words on this, however, so I'd like to ask the Minister how she'll push forward the green energy agenda in terms of her international duties. Can the Minister tell me what practical steps she'll take to drive this forward? Now, on trade, Plaid Cymru agrees that maintaining our trading relationship with mainland Europe has to be an overriding priority. I welcome the clear asks made of the UK Government, and it's great to see the Welsh Government flexing its muscles on this for the first time. Your call for the UK Government to seek the agreement of devolved Governments before agreeing its negotiating mandate sounds perhaps suspiciously similar to the veto Plaid Cymru has been calling for and that your Government rejected only a few weeks ago. However, we'll let bygones by bygones and we'll support the Welsh Government's effort to force the UK Government to listen to Wales before trade negotiations begin. We also agree with you that Welsh officials should be involved in the negotiations during all stages of the process. In order to strengthen your hand, Minister, would you consider publishing a document that details exactly what the Welsh Government wants to see in terms of defending Welsh interests in the UK negotiating mandate, so that we as a Senedd can then amend and vote on the proposals? Having the Senedd agree to a Welsh position on trade negotiations would send a strong message to the UK Government that they need to listen to our concerns and ambitions and take it outside the party-political sphere. I'm glad that you have finally published details about how you intend to engage with the Welsh diaspora all over the world, since this is fertile ground that Plaid Cymru has been calling for Government investment in for years. We are way behind countries such as Ireland and Scotland, so setting up this diaspora database is a positive first step that will allow the Welsh Government to take a more proactive approach. Now, that will help us culturally and economically, and will benefit Wales, and I'm glad to see that in the strategy, but could you give a little more detail in terms of how you'll engage with these diaspora communities once you've identified them? Now, there are welcome initiatives, again, in the strategy about the Welsh language, including the development of technologies and steps to promote Welsh musicians on a global scale. There doesn't seem to be a commitment to make the Welsh language a key aspect of selling Wales abroad, though. Now, I've no objection at all to your aim of making Wales a world leader in sustainable adventure tourism, but shouldn't we also try to sell ourselves as a twenty-first century example of a country with a blossoming native language that people who visit can immerse themselves in? Now, I would suggest you co-ordinate your work with the Minister for the Welsh language, but you have both roles, so I really hope that you can revisit this. I do, however, welcome the plans to engage more closely with the Basque Country, Flanders and Brittany, and I'd welcome the opportunity to discuss your plans with you at a future date. But, Minister, there are two main things missing from this strategy. They are targets and ethics. I can only identify one target in the whole 40 pages - again, I read this quickly before Plenary, so please correct me if I'm wrong with that - but without targets, it would be very difficult for us on these benches to hold you to account. I think you've mentioned in the past the possibility of publishing a parallel document to the strategy that sets out targets, and if that's your aim, could you tell us when that will be published, and if not, could you tell us what measures you suggest we use to track the success of the strategy? And finally, for all the talk of global responsibility, there is a distinct lack of a clear vision for Wales as an ethical country in the strategy. I'd like to have seen, for example, a commitment to procuring only conflict-free materials for use in the Welsh technological supply chain. And there seems to be an ongoing failure to ensure that Wales plays no role in the arms trade. Minister, why is the Welsh Government so reluctant to pursue an ethical economic and international strategy in this regard? I'd appreciate your answers to these questions.
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad a chroesawu'r strategaeth ryngwladol yn gyffredinol. Mae hi yn hwyr iawn arni'n cael ei chyhoeddi, tua saith mis, yn ôl fy nghyfrif i, ac mae'n dilyn dogfen ymgynghori a feirniadwyd yn eang a gyhoeddwyd yr haf diwethaf, ond y newyddion da yw bod llawer i'w groesawu yn hyn o beth. Nid wyf ond wedi cael cyfle i ddarllen y strategaeth yn gyflym cyn y cyfarfod llawn heddiw, ond rwy'n hapus i ddweud bod llawer o bethau wedi gwella yma. Mae'n ymddangos, am unwaith, fod Llywodraeth Cymru mewn gwirionedd wedi gwrando ar feirniadaeth gan wrthbleidiau a chynrychiolwyr o'r sector, ac mae'r cyhoeddiad diwygiedig yn gymaint gwell o'r herwydd. Roedd rhai o'r prif feirniadaethau a wnaed gennym ym mis Medi yn cynnwys y diffyg cydlynu rhwng gwahanol adrannau o Lywodraeth Cymru, y ffaith ei fod yn gymysgedd o orgyffredinoli a gormod o fanylder, a dryswch cyffredinol ynghylch ei ddiben. Ond mae'r ddogfen newydd yn gliriach ac mae'n cynnwys esboniadau am sut y bydd y strategaeth ryngwladol yn cefnogi nodau cyffredinol Llywodraeth Cymru, ac, unwaith eto, mae hynny i'w groesawu. Rwy'n credu hefyd ei fod yn beth da bod datblygu cynaliadwy a gweithredu i fynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd bellach yn rhan flaenllaw o'r strategaeth. Mae'n amlwg bod Llywodraeth Cymru bellach wedi sylweddoli bod datgan argyfwng hinsawdd yn gorfod golygu rhywbeth. Mae angen inni wneud mwy na siarad yn huawdl am hyn, fodd bynnag, hoffwn ofyn i'r Gweinidog sut y bydd yn datblygu'r agenda ynni gwyrdd o ran ei dyletswyddau rhyngwladol. A wnaiff y Gweinidog ddweud wrthyf pa mor ymarferol fydd hi i fwrw ymlaen â hyn? Nawr, ynglŷn â masnach, mae Plaid Cymru yn cytuno bod yn rhaid i gynnal ein perthynas fasnachu gyda thir mawr Ewrop fod yn brif flaenoriaeth. Rwy'n croesawu'r gofynion clir a wnaed ar Lywodraeth y DU, ac mae'n wych gweld Llywodraeth Cymru yn ysgwyddo cyfrifoldeb am hyn am y tro cyntaf. Mae eich galwad ar i Lywodraeth y DU geisio cytundeb Llywodraethau datganoledig cyn cytuno ar ei mandad negodi yn swnio'n amheus o debyg i'r feto y mae Plaid Cymru wedi bod yn galw amdano ac i'ch Llywodraeth ei wrthod dim ond ychydig wythnosau'n ôl. Fodd bynnag, ni fyddwn yn dal dig a byddwn yn cefnogi ymdrech Llywodraeth Cymru i orfodi Llywodraeth y DU i wrando ar Gymru cyn i drafodaethau masnach ddechrau. Cytunwn â chi hefyd y dylai swyddogion Cymru fod yn rhan o'r trafodaethau yn ystod pob cam o'r broses. Er mwyn cryfhau eich cais, Gweinidog, a wnewch chi ystyried cyhoeddi dogfen sy'n manylu ar beth yn union y mae Llywodraeth Cymru eisiau ei weld o ran amddiffyn buddiannau Cymru ym mandad negodi'r DU, fel y gallwn ni fel Senedd ddiwygio a phleidleisio ar y cynigion? Byddai cael y Senedd i gytuno ar safbwynt Cymreig ar negodiadau masnach yn anfon neges gref i Lywodraeth y DU fod angen iddyn nhw wrando ar ein pryderon a'n huchelgeisiau ac amlygu hyn fel mater sydd uwchlaw cylch gwleidyddol y pleidiau. Rwy'n falch eich bod o'r diwedd wedi cyhoeddi manylion am sut yr ydych yn bwriadu ymgysylltu â'r Cymry alltud o bob cwr o'r byd, gan fod hyn yn dir ffrwythlon y bu Plaid Cymru yn galw ar i'r Llywodraeth fuddsoddi ynddo ers blynyddoedd. Rydym ymhell y tu ôl i wledydd fel Iwerddon a'r Alban, felly mae sefydlu cronfa ddata y Cymry alltud yn gam cyntaf cadarnhaol a fydd yn galluogi Llywodraeth Cymru i fynd ati mewn ffordd fwy rhagweithiol. Nawr, bydd hynny'n ein helpu'n ddiwylliannol ac yn economaidd, a bydd o fudd i Gymru, ac rwy'n falch o weld hynny yn y strategaeth, ond a wnewch chi roi ychydig mwy o fanylion o ran sut y byddwch chi'n ymgysylltu â'r cymunedau alltud hyn ar ôl i chi eu nodi? Nawr, mae mentrau i'w croesawu, eto, yn y strategaeth am y Gymraeg, gan gynnwys datblygu technolegau a chamau i hyrwyddo cerddorion Cymru ar raddfa fyd-eang. Fodd bynnag, nid yw'n ymddangos bod ymrwymiad i wneud y Gymraeg yn agwedd allweddol ar hyrwyddo Cymru dramor. Nawr, nid oes gennyf unrhyw wrthwynebiad o gwbl i'ch nod o wneud Cymru yn arweinydd byd-eang ym maes twristiaeth antur gynaliadwy, ond oni ddylem ni hefyd geisio hyrwyddo ein hunain fel enghraifft o wlad yr unfed ganrif ar hugain, sydd ag iaith frodorol sy'n blodeuo, y gall pobl sy'n ymweld â hi ymgolli ynddi? Nawr, byddwn yn awgrymu eich bod yn cyd-drefnu eich gwaith gyda Gweinidog y Gymraeg, ond mae gennych y ddwy swyddogaeth, felly rwy'n gobeithio'n fawr y gallwch chi ailedrych ar hyn. Rwyf, fodd bynnag, yn croesawu'r cynlluniau i ymgysylltu'n agosach â Gwlad y Basg, Fflandrys a Llydaw, a byddwn yn croesawu'r cyfle i drafod eich cynlluniau â chi yn y dyfodol. Ond, Gweinidog, mae dau brif beth ar goll o'r strategaeth hon. Targedau a moeseg yw'r pethau hynny. Ni allaf ond nodi un targed yn y 40 tudalen gyfan - unwaith eto, darllenais hon yn gyflym cyn y cyfarfod llawn, felly cywirwch fi os wyf yn anghywir yn hynny o beth - ond heb dargedau, byddai'n anodd iawn i ni ar y meinciau hyn eich dwyn i gyfrif. Rwy'n credu eich bod wedi sôn yn y gorffennol am y posibilrwydd o gyhoeddi dogfen gyfochrog i'r strategaeth sy'n gosod targedau, ac os mai dyna yw eich nod, a allwch chi ddweud wrthym ni pryd y caiff honno ei chyhoeddi, ac os na allwch chi, a wnewch chi ddweud wrthym ni pa fesurau yr ydych chi'n eu hawgrymu y dylem eu defnyddio i olrhain llwyddiant y strategaeth? Ac yn olaf, er yr holl sôn am gyfrifoldeb byd-eang, mae yna ddiffyg amlwg o ran gweledigaeth glir ar gyfer Cymru fel gwlad foesegol yn y strategaeth. Hoffwn fod wedi gweld ymrwymiad, er enghraifft, i gaffael deunyddiau dim ond o ardaloedd lle nad oes gwrthdaro treisgar i'w defnyddio yng nghadwyn gyflenwi dechnolegol Cymru. Ac mae'n ymddangos bod methiant parhaus i sicrhau nad yw Cymru yn chwarae unrhyw ran yn y fasnach arfau. Gweinidog, pam mae Llywodraeth Cymru mor gyndyn i ddilyn strategaeth economaidd a rhyngwladol foesegol yn hyn o beth? Byddwn yn gwerthfawrogi eich atebion i'r cwestiynau hyn.