English: I thank the committee for this important report. I would like to take the opportunity this afternoon to question the Minister on some of the issues arising from her responses to the committee report - firstly, the thematic review that Estyn is going to be doing, looking at the arrangements for teaching Welsh history at schools. Have the terms of reference been agreed and what is the timetable for publishing that work? This needs to happen quickly. I presume that the report will confirm what we already know, namely that there are pockets of very good practice, but that a lack of consistency is the most obvious feature, with some schools failing to present anything to their pupils about the history of Wales. We do need that evidence - I agree that that needs to happen quickly. As others have mentioned, the response to recommendation 2 is extremely disappointing. The recommendation asks for guidance setting out a common body of information for all pupils studying history. As I said yesterday, when discussing first aid, I do understand the vision and concept of the new curriculum, and I welcome the flexibility it will give teachers, but I think that some issues, including Welsh history, deserve greater clarity and certainty. As things stand, the certainty that every child will be taught fully about our country's history is absent, and the new curriculum will not improve the situation without clear guidance. Without that, there is a risk that things will be made worse, and that's what I'm concerned about. I have suggested changing 'history', under the humanities heading, to 'Welsh history and the world', so that at least a Welsh perspective will be given to the learning. Is that something the Minister is willing to consider? I'm very pleased that you in your response to the committee's report are commissioning new resources. That's very good news. What are the details of that, please, and what is the timetable for their publication? I see from your response to the report that you say that this will be driven by the Estyn inspection, which is another very good reason for having a tight timetable and an early publication of that inspection. Having a body of dedicated resources referring to key events and topics in the history of Wales and the world is vital. Many have already been published, of course, and I know that they're available on Hwb and so forth, but how do you intend to bring all this together, and how will the resources ensure that our young people come to learn about the basic elements of our long history and not just unconnected chunks of it? While talking a long journey over Christmas, I had the opportunity to listen to one of the Welsh history podcasts of the entertainer Tudur Owen. I listened to an episode entitled 'Who was Owain Glyndŵr?', with the historians Rhun Emlyn and Eurig Salisbury taking us through one of the great dramatic periods of our history. I hung on their every word and learned a wealth of interesting new information, and, indeed, I was completely captivated by the experience of listening to these young historians talking so intelligently and passionately about their subject. The trip was over in no time. Our history is full of excitement, but at the moment most of us are being deprived of it. Plaid Cymru in Government would rectify that. In the meantime, I urge the current Government to ensure that every child and young person in Wales can learn about the history of Wales and the world in every school across our country.
Welsh: Diolch i'r pwyllgor am yr adroddiad pwysig yma. Fe hoffwn i gymryd y cyfle brynhawn yma i holi'r Gweinidog am ambell i beth sydd yn codi o'i hymatebion hi i adroddiad y pwyllgor - yn gyntaf, yr adolygiad thematig mae Estyn yn mynd i fod yn ei wneud, sy'n edrych ar drefniadau addysgu hanes Cymru mewn ysgolion: ydy'r cylch gwaith wedi'i gytuno, a beth ydy'r amserlen ar gyfer cyhoeddi'r gwaith yma? Mae angen i hwn ddigwydd yn sydyn. Dwi'n rhagdybio y bydd yr adroddiad yn cadarnhau beth yr ydym ni'n ei wybod yn barod, sef bod yna bocedi o arfer da iawn ond mai diffyg cysondeb ydy'r nodwedd amlycaf, efo rhai ysgolion yn methu â chyflwyno dim oll i'w disgyblion am hanes Cymru. Mae angen y dystiolaeth yna - dwi'n cytuno bod angen iddo fo ddigwydd yn sydyn. Fel mae eraill wedi sôn, mae'r ymateb i argymhelliad 2 yn hynod o siomedig. Gofyn am ganllaw mae'r argymhelliad sy'n nodi corff cyffredin o wybodaeth ar gyfer yr holl ddisgyblion sy'n astudio hanes. Fel dywedais i ddoe, wrth drafod cymorth cyntaf, dwi yn deall gweledigaeth a chysyniad y cwricwlwm newydd ac yn croesawu'r hyblygrwydd y bydd o'n ei roi i athrawon, ond dwi yn credu bod rhai materion, sy'n cynnwys hanes Cymru, yn haeddu mwy o eglurder a mwy o sicrwydd yn eu cylch nhw. Fel mae pethau, dydy'r sicrwydd y bydd bob plentyn yn cael dysgu yn llawn am hanes ein gwlad ddim ar gael, a bydd y cwricwlwm newydd ddim yn gwella'r sefyllfa heb gael canllaw clir. Heb y canllaw yna, mae peryg i'r sefyllfa waethygu, a dyna sydd yn peri gofid mawr i mi. Dwi wedi awgrymu newid 'hanes', sy'n dod o dan y pennawd dyniaethau, yn 'hanes Cymru a'r byd', fel o leiaf y byddai'n rhaid rhoi persbectif Cymreig i'r dysgu. Ydy hyn yn rhywbeth y byddai'r Gweinidog yn barod i'w ystyried? Dwi'n falch gweld eich bod chi yn eich ymateb i adroddiad y pwyllgor yn comisiynu adnoddau newydd - newyddion da iawn. Beth ydy'r manylion am hyn, os gwelwch yn dda, a beth ydy'r amserlen ar gyfer eu cyhoeddi nhw? Dwi'n gweld o'ch ymateb chi i'r adroddiad eich bod chi'n dweud y bydd hyn i gyd yn cael ei lywio o ganlyniad i arolwg Estyn, sydd eto yn rheswm da iawn dros gael amserlen dynn a chyhoeddiad buan o'r arolwg hwnnw. Mae cael corff o adnoddau pwrpasol yn cyfeirio at ddigwyddiadau a phynciau allweddol yn hanes Cymru a'r byd yn allweddol, ac mae yna, wrth gwrs, lawer wedi cael eu cyhoeddi yn barod. Dwi'n gwybod eu bod nhw ar gael ar Hwb ac yn y blaen, ond sut ydych chi'n bwriadu tynnu'r cwbl ynghyd a sut bydd yr adnoddau yn sicrhau bod ein pobl ifanc ni yn dod i wybod hanfodion ein hanes hir, ac nid jest talpiau di-gyswllt? Tra'r oeddwn yn mynd ar daith eithaf hir dros y Nadolig, mi gefais i gyfle i wrando ar un o bodlediadau hanes Cymru y diddanwr Tudur Owen. Mi wnes i wrando ar bennod o'r enw 'Pwy oedd Owain Glyndŵr?', efo'r haneswyr Rhun Emlyn ac Eurig Salisbury yn ein tywys ni drwy un o gyfnodau mawr, dramatig ein hanes ni. Roeddwn i'n gwrando yn astud ac yn dysgu llawer o wybodaeth ddifyr, newydd ac, yn wir, ces i fy swyno'n llwyr efo'r profiad o wrando ar yr haneswyr ifanc yma yn siarad mor ddeallus ac angerddol am eu pwnc. Mi oedd y daith drosodd mewn dim o beth. Mae ein hanes ni'n llawn cyffro, ond ar hyn o bryd mae'r mwyafrif ohonom ni yn cael ein hamddifadu ohono fo. Byddai Plaid Cymru mewn Llywodraeth yn unioni hynny. Yn y cyfamser, dwi'n erfyn ar y Llywodraeth bresennol i sicrhau bod pob plentyn a pherson ifanc yng Nghymru yn cael dysgu hanes Cymru a'r byd, a hynny ymhob ysgol ar draws ein gwlad.