English: Thank you, Dirprwy Lywydd. The regulations for consideration by Members of the Senedd today will, if approved, allow heritage partnership agreements in Wales to come into full effect. The Historic Environment (Wales) Act 2016 amended existing primary legislation to create heritage partnership agreements. A heritage partnership agreement is a voluntary arrangement for the long-term conservation and management of one or more scheduled monuments or listed buildings. It will be negotiated between the owner of the designated assets, the consenting authority and other interested parties. It will provide a framework for genuine partnership working for the sustainable management of our unique historic environment. Partnership working will build the parties' confidence, encourage good conservation practice and reduce the risk of damaging changes to historic assets through unauthorised works. Time and resources will need to be invested in the development of heritage partnership agreements, but they will deliver many benefits. The agreements enable greater flexibility for owners in managing their historic assets. They will provide consents for a programme of agreed works, eliminating the need for repetitive and time-consuming individual applications for similar works. Partners will then have clarity about which works do and do not require consent. There will be a more consistent and coherent approach to the conservation and management of the scheduled monuments or listed buildings included in the agreement. To be effective, partnership agreements will need to accommodate not only a wide variety of sites and conservation requirements, but also different configurations of ownership, management and wider community involvement. While primary legislation quite properly defines elements that are essential to any agreement, the regulations that are receiving our attention today deal with a range of supplementary matters. Before discussing the regulations, I would like to thank the Legislation, Justice and Constitution Committee for drawing to my attention an erroneous cross-reference in an earlier draft. That cross-reference has since been corrected and the regulations have been relaid before the Senedd. Although the scheduled monument and listed buildings regulations differ in details due to the parent primary legislation, they cover the same ground, including arrangements for consultation and publicity and mechanisms for the termination of the agreements by Order. Suitable structures for consultation and publicity are important, since the agreements will last for a number of years. In both sets of regulations, the aim has been to create functional consultation and publicity requirements that would be proportionate to the works that may be included in the agreements. Constructive partnership working should be at the heart of every partnership agreement, but the regulations must cater for the fact that, for whatever reason, they may, on occasion, break down. The regulations provide that the consenting authorities may terminate a heritage partnership agreement or individual provisions by Order, and it is expected that termination by Order would only happen in exceptional circumstances. So, imagine, for instance, a situation where a significant archaeological discovery uncovered during excavation necessitates the halt of consented works against an owner's wishes and it proves impossible to renegotiate the agreement. In addition, the regulations make reasonable provision for compensation to be paid to any parties that suffer loss or damage as a direct result of an agreement or a provision being terminated by Order. Heritage partnership agreements will give Wales new tools for the effective, long-term management of our precious historic environment. I welcome the opportunity to debate these regulations today, and given the clear benefit that the regulations will bring, I hope that Members will support this motion.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Bydd y rheoliadau i'w hystyried gan Aelodau'r Senedd heddiw, os cânt eu cymeradwyo, yn caniatáu i gytundebau partneriaeth treftadaeth yng Nghymru ddod i rym yn llawn. Diwygiodd Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2016 ddeddfwriaeth sylfaenol bresennol i greu cytundebau partneriaeth treftadaeth. Mae cytundeb partneriaeth treftadaeth yn drefniant gwirfoddol ar gyfer gwarchod a rheoli un neu fwy o henebion cofrestredig neu adeiladau rhestredig yn y tymor hir. Caiff ei drafod rhwng perchennog yr asedau dynodedig, yr awdurdod cydsynio a phartïon eraill â diddordeb. Bydd yn darparu fframwaith ar gyfer gweithio mewn partneriaeth go iawn ar gyfer rheoli ein hamgylchedd hanesyddol unigryw yn gynaliadwy. Bydd gweithio mewn partneriaeth yn meithrin hyder y partïon, yn annog arferion cadwraeth da ac yn lleihau'r risg o newidiadau niweidiol i asedau hanesyddol drwy waith anawdurdodedig. Bydd angen buddsoddi amser ac adnoddau wrth ddatblygu cytundebau partneriaeth treftadaeth, ond byddant yn sicrhau llawer o fanteision. Mae'r cytundebau'n galluogi mwy o hyblygrwydd i berchnogion wrth reoli eu hasedau hanesyddol. Byddant yn rhoi caniatâd ar gyfer rhaglen o waith y cytunwyd arno, gan ddileu'r angen am geisiadau unigol ailadroddus a llafurus am waith tebyg. Yna bydd gan bartneriaid eglurder ynghylch pa waith sydd angen ac nid oes angen caniatâd arnynt. Bydd dull mwy cyson a chydlynol o warchod a rheoli'r henebion cofrestredig neu'r adeiladau rhestredig sydd wedi'u cynnwys yn y cytundeb. Er mwyn bod yn effeithiol, bydd angen i gytundebau partneriaeth ddarparu ar gyfer nid yn unig amrywiaeth eang o safleoedd a gofynion cadwraeth, ond hefyd wahanol gyfluniadau o berchnogaeth, rheolaeth a chyfranogiad ehangach gan y gymuned. Er bod deddfwriaeth sylfaenol yn diffinio'n briodol elfennau sy'n hanfodol i unrhyw gytundeb, mae'r rheoliadau sy'n cael ein sylw heddiw yn ymdrin ag amrywiaeth o faterion atodol. Cyn trafod y rheoliadau, hoffwn ddiolch i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad am dynnu fy sylw at groesgyfeiriad anghywir mewn drafft cynharach. Mae'r croesgyfeiriad hwnnw wedi'i gywiro ers hynny ac mae'r rheoliadau wedi'u hailosod gerbron y Senedd. Er bod y rheoliadau henebion ac adeiladau rhestredig a gofrestrwyd yn wahanol o ran manylion oherwydd deddfwriaeth gwreiddiol sylfaenol, maen nhw'n cwmpasu'r un tir, gan gynnwys trefniadau ar gyfer ymgynghori a chyhoeddusrwydd a dulliau ar gyfer terfynu'r cytundebau drwy Orchymyn. Mae strwythurau addas ar gyfer ymgynghori a chyhoeddusrwydd yn bwysig, gan y bydd y cytundebau'n para am nifer o flynyddoedd. Yn y ddwy set o reoliadau, y nod oedd creu ymgynghori swyddogaethol a gofynion cyhoeddusrwydd a fyddai'n gymesur â'r gwaith y gellir ei gynnwys yn y cytundebau. Dylai gwaith partneriaeth adeiladol fod wrth wraidd pob cytundeb partneriaeth, ond rhaid i'r rheoliadau ddarparu ar gyfer y ffaith y gallen nhw, am ba reswm bynnag, chwalu ar brydiau. Mae'r rheoliadau'n darparu y caiff yr awdurdodau cydsynio derfynu cytundeb partneriaeth treftadaeth neu ddarpariaethau unigol drwy Orchymyn, a disgwylir mai dim ond mewn amgylchiadau eithriadol y byddai terfynu drwy Orchymyn yn digwydd. Felly, dychmygwch, er enghraifft, sefyllfa lle mae darganfyddiad archeolegol sylweddol a ddatgelwyd yn ystod y cloddio yn golygu bod atal gwaith a ganiatawyd yn erbyn dymuniadau perchennog ac mae'n amhosibl ailnegodi'r cytundeb. Yn ogystal, mae'r rheoliadau'n gwneud darpariaeth resymol i dalu iawndal i unrhyw bartïon sy'n dioddef colled neu ddifrod o ganlyniad uniongyrchol i gytundeb neu ddarpariaeth sy'n cael ei therfynu drwy Orchymyn. Bydd cytundebau partneriaeth treftadaeth yn rhoi dulliau newydd i Gymru reoli ein hamgylchedd hanesyddol gwerthfawr yn effeithiol yn y tymor hir. Rwy'n croesawu'r cyfle i drafod y rheoliadau hyn heddiw, ac o gofio'r budd clir a ddaw yn sgil y rheoliadau, rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau'n cefnogi'r cynnig hwn.