English: I was struck by a number of contributions, including what David Melding said. His thoughtful contribution referred to the fact that there are many social, psychological and political impacts that the health of the foundational economy has. I think the latest publication concerning - or the latest excellent publication concerning - the foundational economy by Manchester University Press captures very well the fact that, when you have the provision of services and goods that vary in quality according to social status, you get societal division as a consequence. When that happens, you then have the sort of political opportunism that David Melding rightly identified, and also, of course, the protectionism that we've seen espoused around the globe on a national and on a regional and on a micro level as well. I was also delighted and relieved to hear Helen Mary Jones speak in support of what I've stood here for more than two years arguing - that GVA is less important to people's lives than their happiness and their well-being, which can't always be captured by the existing measurements that too many politicians like to refer to when bashing a Government in terms of economic performance. The economic action plan is designed to raise the spirit level of, yes, wealth, but also - in my view, more importantly - of well-being, and to ensure that we drive down inequalities in both. I think it's right that we, as elected representatives, regardless of party colour, should focus on the foundational economy, because, regardless of which constituency we represent, the foundational economy is relevant to us all and all of the people that we serve. It's at the heart of our communities and of our daily experiences, reliant as we are on the goods and services of the foundational economy. So, it's not before time, in my view, that what has been referred to in the past as the 'mundane economy' is getting the focus and attention that it so richly deserves. Again, that's why the economic action plan gives a sharper edge to our approach to four particular parts of the foundational economy - those areas that concern food and drink, tourism, care and retail - where we will work across Government with these sectors to address three critical challenges, those, firstly, being to drive up the quality, sustainability and prospects of people employed within the foundational economy. Productivity, leadership and innovation are relevant to all of our economy, but they are no less relevant to the foundational economy. Secondly, we need to change perceptions of work in the foundational economy - indeed, perceptions of the foundational economy itself. We need to drive up the value that every individual places on the role of the foundational economy in our society, because it's people and their skills and their commitment that make the foundational economy serve society successfully, and so we need to invest more heavily in the people employed within the foundational economy. Thirdly, I believe that we must maximise the impact of the foundational economy on our places. Businesses and services and goods that form the foundational economy have a critical role in driving up the pride that people have in our places and cohesion in our places as well. So, our focus now is on developing an enabling plan that will have those objectives in mind and which will guide activity right across Government, because building a strong and effective foundational economy is not just about the economy and transport levers at our disposal - it's about joining up and making a collective and unified effort right across Government. Turning to the specific elements of the motion, I do recognise the call to go further in embracing the foundational economy principles. I believe that there is a strong rationale for selecting the four foundational activities that I have. We have to start somewhere, Dirprwy Lywydd, and, with limited resource, having that sense of purpose and focus is incredibly important. But this does not mean that we cannot embrace wider principles of the foundational economy. Indeed, I've asked my ministerial advisory board to look at best practice and the lessons that we can learn from excellent examples like the Preston model of community wealth building that Members have referred to. I know that we already have applied lessons from Preston in our procurement policies, and learning from others is something that I'm very keen to do. Hefin David rightly said that it is entirely possible to adopt practices from elsewhere, that should be done whenever and wherever desirable, and Jenny Rathbone identified examples of innovation and best practice closer to home that should be rolled out widely across Wales. And I very much agree with the emphasis placed in the motion on the well-being of future generations legislation. Embedding the ways of working and the national goals of the well-being Act provides great scope, in my view, for delivering wider value through procurement. I know that procurement resources are made available for use by the Welsh public sector to embed the well-being Act in delivery of procurement. Dirprwy Llywydd, I recognise the motion rightly highlights the role of care, and the opportunity that we have to, I think, blaze a trail in looking at new models of delivery across our country. We have seen some really positive developments on this front; some Members have already identified some of those developments. We've engaged with the Wales Co-operative Centre to support the development and expansion of alternative delivery models that are far more sustainable, and serve the communities in which they are rooted. We've also undertaken a business support pilot in the Valleys taskforce area to deliver advice aimed at improving knowledge, confidence and practical skills. And our new approach, I think, provides us with the opportunity to potentially scale up such activities and engage more broadly with social enterprise and others in developing alternative business models. Can I close by thanking Members once again for their contribution today? I very much hope that we can maintain the positive spirit of today's debate, and the cross-party goodwill, as we develop our approach to the foundational economy, and ensure that it goes from strength to strength.
Welsh: Cefais fy nharo gan nifer o gyfraniadau, gan gynnwys yr hyn a ddywedodd David Melding. Roedd ei gyfraniad meddylgar yn cyfeirio at y ffaith bod llawer o effeithiau cymdeithasol, seicolegol a gwleidyddol i iechyd yr economi sylfaenol. Credaf fod y cyhoeddiad diweddaraf ynghylch - neu'r cyhoeddiad rhagorol diweddaraf ynghylch - yr economi sylfaenol gan Manchester University Press yn cyfleu'n dda iawn, pan fydd gennych ddarpariaeth gwasanaethau a nwyddau sy'n amrywio o ran ansawdd yn ôl statws cymdeithasol, bydd gennych raniadau cymdeithasol yn sgil hynny. Pan fo hynny'n digwydd, bydd gennych y math o fanteisiaeth wleidyddol y nododd David Melding yn gywir, a hefyd, wrth gwrs, y ddiffyndollaeth a welsom yn cael ei harddel ym mhob cwr o'r byd ar lefel genedlaethol a rhanbarthol ac ar lefel ficro yn ogystal. Roeddwn yn falch iawn hefyd o glywed Helen Mary Jones yn siarad o blaid yr hyn y bûm yn ei ddadlau yma ers dros ddwy flynedd - fod gwerth ychwanegol gros yn llai pwysig i fywydau pobl na'u hapusrwydd a'u lles, na ellir eu mesur bob amser drwy ddefnyddio'r mesuriadau y mae gormod o wleidyddion yn hoffi cyfeirio atynt wrth golbio Llywodraeth mewn perthynas â pherfformiad economaidd. Nod y cynllun gweithredu economaidd yw codi lefel cyfoeth, ie, ond hefyd - yn fwy pwysig yn fy marn i - lefel lles, a sicrhau ein bod yn lleihau anghydraddoldebau yn y ddau. Credaf ei bod yn iawn ein bod ni, fel cynrychiolwyr etholedig waeth beth fo lliw ein plaid, yn canolbwyntio ar yr economi sylfaenol, oherwydd ni waeth pa etholaeth a gynrychiolir gennym, mae'r economi sylfaenol yn berthnasol i bawb ohonom a'r holl bobl a wasanaethir gennym. Mae wrth galon ein cymunedau a'n profiadau dyddiol, yn ddibynnol fel yr ydym ar nwyddau a gwasanaethau'r economi sylfaenol. Felly, mae'n hen bryd, yn fy marn i, fod yr hyn y cyfeiriwyd ato yn y gorffennol fel yr 'economi bob dydd' yn cael y ffocws a'r sylw y mae'n eu llawn haeddu. Unwaith eto, dyna pam y mae'r cynllun gweithredu economaidd yn rhoi mwy o fin ar ein dull o weithredu pedair rhan benodol o'r economi sylfaenol - y meysydd hynny sy'n ymwneud â bwyd a diod, twristiaeth, gofal a manwerthu - lle byddwn yn gweithio ar draws y Llywodraeth gyda'r sectorau hyn i fynd i'r afael â thair her allweddol, sef yn gyntaf, gwella ansawdd, cynaliadwyedd a rhagolygon y bobl a gyflogir o fewn yr economi sylfaenol. Mae cynhyrchiant, arweinyddiaeth ac arloesedd yn berthnasol i'n holl economi, ond maent yr un mor berthnasol i'r economi sylfaenol. Yn ail, mae angen inni newid canfyddiadau ynglŷn â gwaith yn yr economi sylfaenol - yn wir, canfyddiadau ynglŷn â'r economi sylfaenol ei hun. Mae angen inni hybu'r gwerth y mae pob unigolyn yn ei roi ar rôl yr economi sylfaenol yn ein cymdeithas, gan mai pobl a'u sgiliau a'u hymrwymiad sy'n gwneud i'r economi sylfaenol wasanaethu cymdeithas yn llwyddiannus, ac felly mae angen inni fuddsoddi mwy yn y bobl a gyflogir o fewn yr economi sylfaenol. Yn drydydd, rwy'n credu bod rhaid inni fanteisio i'r eithaf ar effaith yr economi sylfaenol ar ein lleoedd. Mae gan fusnesau a gwasanaethau a nwyddau sy'n ffurfio'r economi sylfaenol ran hollbwysig i'w chwarae yn hybu'r balchder sydd gan bobl yn ein lleoedd a chydlyniant yn ein lleoedd yn ogystal. Felly, mae ein ffocws bellach ar ddatblygu cynllun galluogi sy'n ystyried yr amcanion hynny ac a fydd yn arwain gweithgarwch ar draws y Llywodraeth, oherwydd mae adeiladu economi sylfaenol gref ac effeithiol yn ymwneud â mwy nag ysgogiadau'r economi a thrafnidiaeth sydd at ein defnydd - mae'n ymwneud â dod at ein gilydd a gwneud ymdrech gyfunol ac unedig ar draws y Llywodraeth. Gan droi at elfennau penodol y cynnig, rwy'n cydnabod yr alwad i fynd ymhellach wrth groesawu egwyddorion yr economi sylfaenol. Rwy'n credu bod yna sail resymegol gref dros ddewis y pedwar gweithgaredd sylfaenol sydd gennyf. Rhaid inni ddechrau yn rhywle, Ddirprwy Lywydd, a chydag adnoddau cyfyngedig, mae cael ymdeimlad o ddiben a ffocws yn eithriadol o bwysig. Ond nid yw hyn yn golygu na allwn groesawu egwyddorion ehangach yr economi sylfaenol. Yn wir, rwyf wedi gofyn i fy mwrdd cynghori gweinidogol edrych ar arferion gorau a'r gwersi y gallwn eu dysgu o enghreifftiau rhagorol fel model Preston o adeiladu cyfoeth cymunedol y cyfeiriodd rhai o'r Aelodau ato. Gwn ein bod eisoes wedi cymhwyso gwersi o fodel Preston yn ein polisïau caffael, ac mae dysgu gan eraill yn rhywbeth rwy'n awyddus iawn i wneud. Dywedodd Hefin David yn gywir ei bod hi'n gwbl bosibl mabwysiadu arferion o fannau eraill, y dylid gwneud hynny pryd bynnag a lle bynnag y bo awydd i'w wneud, a nododd Jenny Rathbone enghreifftiau o arloesi ac arferion gorau yn agosach at adref y dylid eu cyflwyno'n eang ar draws Cymru. Ac rwy'n cytuno'n gryf gyda'r pwyslais yn y cynnig ar ddeddfwriaeth llesiant cenedlaethau'r dyfodol. Mae gwreiddio ffyrdd o weithio a nodau cenedlaethol y Ddeddf llesiant yn cynnig cyfle gwych, yn fy marn i, ar gyfer darparu gwerth ehangach drwy gaffael. Gwn fod adnoddau caffael ar gael i'w defnyddio gan y sector cyhoeddus yng Nghymru i ymgorffori'r Deddf llesiant wrth gyflawni gwaith caffael. Ddirprwy Lywydd, rwy'n cydnabod bod y cynnig yn gywir i dynnu sylw at rôl gofal, a'r cyfle sydd gennym, rwy'n credu, i dorri cwys newydd drwy edrych ar fodelau cyflawni newydd ledled ein gwlad. Rydym wedi gweld rhai datblygiadau cadarnhaol iawn yn y maes hwn; mae rhai Aelodau eisoes wedi nodi rhai o'r datblygiadau hynny. Rydym wedi ymgysylltu â Chanolfan Cydweithredol Cymru i gefnogi datblygu ac ehangu modelau cyflawni amgen sy'n llawer mwy cynaliadwy, ac yn gwasanaethu'r cymunedau y maent yn rhan annatod ohonynt. Rydym hefyd wedi cyflawni cynllun peilot cymorth busnes yn ardal tasglu'r Cymoedd i roi cyngor gyda'r nod o wella gwybodaeth, hyder a sgiliau ymarferol. Ac mae ein dull newydd, fe gredaf, yn rhoi cyfle inni gynyddu gweithgareddau o'r fath o bosibl ac ymwneud yn ehangach â mentrau cymdeithasol ac eraill wrth ddatblygu modelau busnes amgen. I gloi, a gaf fi ddiolch i'r Aelodau unwaith eto am eu cyfraniad heddiw? Rwy'n gobeithio'n fawr y gallwn gynnal ysbryd cadarnhaol y ddadl heddiw, a'r ewyllys da yn drawsbleidiol, wrth inni ddatblygu ein dull o weithredu ar sail yr economi sylfaenol, a sicrhau ei bod yn mynd o nerth i nerth.