English: I'm pleased to publish the third in a series of annual updates on our programme of work to reform local government finance in Wales. It sets out the reforms the Welsh Government is undertaking to improve local taxes and the wider local government finance framework to ensure it responds to the future needs of local services in challenging times. Local services are vital in giving children the best start in life, helping to lift households out of poverty, helping us to live greener and more responsible lives, and ensuring that older and vulnerable people are cared for. These services, plus many more, could not exist without a stable and effective local government funding system - one which meets our policy aspirations and strives for fairness. Our phased programme of short, medium and long-term reform is wide-ranging, and it's been in place since early 2017. It's delivered, and is contributing to delivering, several of the commitments and aims in 'Taking Wales Forward' and in our national strategy, 'Prosperity for All'. In 'Taking Wales Forward, the Welsh Government made a series of commitments to make council tax fairer, to support small businesses with their non-domestic rates bills and to deliver city and growth deals for regions across Wales. The update I've published today outlines the progress we've made over the past year in working towards our aims. I'd like to take this opportunity to thank local government colleagues for their continued assistance in delivering significant improvements. Local authority officers and elected members across Wales have taken an active part in this work and have co-produced many of the improvements we see today. I'd also like to thank Citizens Advice Cymru, Money Saving Expert and other advisory services for providing much-needed practical input on the ground. This year's report sets out the steps we have taken to make council tax fairer. On 1 April this year, we removed the threat of imprisonment for the non-payment of council tax in Wales, marking a step change in our approach to the treatment of local taxpayers. For the first time, all local authorities in Wales have adopted a common council tax protocol that captures new standards for how vulnerable and struggling households will be treated. We continue to work with local authorities to deliver improvements to council tax collection and debt management, and to reduce bailiff action. The level of arrears has stabilised in Wales over the period since before council tax support was localised in 2013-14, whereas the total amount outstanding in England has increased by 36 per cent. In partnership with others, we have also delivered a national campaign to raise awareness of council tax support, and I'm pleased to relaunch this campaign today. The next phase will be targeted at low-income households and households on universal credit to ensure that we highlight the full range of support that could be available to people in meeting their council tax obligations. Our campaign so far has seen over 60,000 people benefit from access to the information on our website. Through our council tax reduction scheme, we've continued to maintain entitlements to reductions for vulnerable and low-income households across Wales. We'll shortly be bringing forward the regulations to update the scheme for next year, and we will be again investing £244 million into the scheme. One in five households in Wales receives help with their council tax bills through this scheme, and around 220,000 households pay no council tax at all. This scheme operates in addition to the range of other discounts and exemptions available. Together, they mean that well over 0.5 million households in Wales receive some form of reduction to their council tax bill. Our awareness campaign is helping ensure that everyone understands their entitlements. We've focused on making council tax fairer for vulnerable groups. In April, we delivered new exemptions for care leavers. Working with local government, we've also launched a standardised application process for discounts and exemptions for people with a severe mental impairment. Both of these groups can now expect to be treated consistently throughout Wales, no matter where they live. In 'Taking Wales Forward', we committed to supporting small businesses with their non-domestic rates bills. We legislated in 2017 to make our temporary small business rate relief scheme permanent. In 2018 we delivered an improved scheme that provides enhanced rate relief for childcare providers, demonstrating how we're using all of our policy levers in a joined-up way to create the most generous childcare offer anywhere in the UK. We're responding to the struggles of our high streets and town centres through continued investment in targeted regeneration. We have supported this by extending our high street and retail rates relief scheme into a third year and making it more generous. We want to help businesses sustain the facilities people want and need, to drive prosperity, tackle poverty and reduce inequality. In total, we are providing over £230 million of relief this year to support businesses with their rates. A key part of our programme is an ambition to explore more fundamental reforms for the next term and beyond. I'm pleased to have joined forces with expert institutions, including Bangor University and the Institute for Fiscal Studies, to delve deeper into ideas such as local taxes based on land value, more progressive council tax, or local taxes based on income. I intend to explore these openly, and in an applied and practical way for Wales. I'll ensure that all research reports are made available to Assembly Members as they are published. Much of the report I've published today highlights changes we have made to the local taxes - council tax and non-domestic rates - which fall within my portfolio. These changes are set within a broader context, though, of local government reform. The Minister for Housing and Local Government will shortly introduce the Local Government and Elections (Wales) Bill to this Assembly. It will provide a new framework for collaboration between authorities, recognising the regional arrangements that already exist for some local services in some parts of Wales, and reflecting other emerging developments, such as city and growth deals. The Welsh Government has always strived to give local government the best financial settlement it can, through more than a decade of UK Government austerity. We have also worked to provide local government with the tools it needs to tackle the challenges of rising and more complex demands. I know that many colleagues in this Chamber have their own views and ideas on how local services should be funded in the future. Each of the challenges in the programme has been, or will be, consulted upon in detail. I welcome all contributions to the thinking on this important matter, from anyone at any time. In relation to alternative approaches, it remains the aim of this Government to publish our evidence in autumn 2020 to inform the debate ahead of the next Assembly term. Local government must be enabled to deliver better public services for everyone. This programme of work makes a contribution to the strategic aims of this Government, and we are using every lever we have to make Wales a more equal, prosperous and greener society.
Welsh: Rwy'n falch o gyhoeddi'r trydydd mewn cyfres o ddiweddariadau blynyddol i'n rhaglen waith i ddiwygio cyllid Llywodraeth Leol yng Nghymru. Mae'n nodi'r diwygiadau y mae Llywodraeth Cymru yn eu gwneud i wella trethi lleol a fframwaith cyllid llywodraeth leol ehangach er mwyn sicrhau ei fod yn ymateb i anghenion gwasanaethau lleol yn y dyfodol mewn cyfnod anodd. Mae gwasanaethau lleol yn hanfodol i roi'r dechrau gorau mewn bywyd i blant, gan helpu i dynnu aelwydydd allan o dlodi, ein helpu i fyw bywydau gwyrddach a mwy cyfrifol, a sicrhau bod pobl hŷn a phobl agored i niwed yn cael gofal. Ni allai'r gwasanaethau hyn, ynghyd â llawer mwy, fodoli heb system ariannu llywodraeth leol sefydlog ac effeithiol - un sy'n bodloni ein dyheadau polisi ac yn ymdrechu i gael tegwch. Mae ein rhaglen raddol o ddiwygio yn y byrdymor, y tymor canolig a'r hirdymor yn gynhwysfawr, a bu ar waith ers dechrau 2017. Mae wedi cyflawni, ac mae'n cyfrannu at gyflawni, nifer o'r ymrwymiadau a'r nodau yn 'Symud Cymru Ymlaen' ac yn ein strategaeth genedlaethol, 'Ffyniant i Bawb'. Yn 'Symud Cymru Ymlaen', gwnaeth Llywodraeth Cymru gyfres o ymrwymiadau i wneud y dreth gyngor yn decach, i gefnogi busnesau bach gyda'u biliau ardrethi annomestig a chyflawni bargeinion dinesig a thwf ar gyfer rhanbarthau ledled Cymru. Mae'r diweddariad a gyhoeddais heddiw yn amlinellu'r cynnydd yr ydym ni wedi'i wneud dros y flwyddyn ddiwethaf wrth weithio tuag at ein nodau. Hoffwn achub ar y cyfle hwn i ddiolch i gydweithwyr mewn llywodraeth leol am eu cymorth parhaus i sicrhau gwelliannau sylweddol. Mae swyddogion awdurdodau lleol ac aelodau etholedig ledled Cymru wedi cymryd rhan weithredol yn y gwaith hwn ac wedi bod yn gyd-gyfrifol am lawer o'r gwelliannau a welwn heddiw. Hoffwn hefyd ddiolch i Gyngor ar Bopeth Cymru, Money Saving Expert a gwasanaethau cynghori eraill am ddarparu mewnbwn ymarferol y mae ei ddirfawr angen ar lawr gwlad. Mae adroddiad eleni yn egluro'r hyn yr ydym ni wedi'i wneud i wneud y dreth gyngor yn decach. Ar 1 Ebrill eleni, dilëwyd y bygythiad o garchar am beidio â thalu'r dreth gyngor yng Nghymru, sy'n dynodi newid sylweddol yn ein dull o drin trethdalwyr lleol. Am y tro cyntaf, mae pob awdurdod lleol yng Nghymru wedi mabwysiadu protocol treth gyngor cyffredin sy'n crisialu safonau newydd ynghylch sut y bydd aelwydydd sy'n agored i niwed ac yn cael trafferthion yn cael eu trin. Rydym yn parhau i weithio gydag awdurdodau lleol i sicrhau gwelliannau i'r broses o gasglu'r dreth gyngor a rheoli dyledion, ac i leihau camau gweithredu gan feilïaid. Mae lefel yr ôl-ddyledion wedi sefydlogi yng Nghymru dros y cyfnod ers yr adeg cyn cyflwyno cymorth gyda'r dreth gyngor yn lleol yn 2013-14, tra bo'r cyfanswm sy'n ddyledus yn Lloegr wedi cynyddu 36 y cant. Mewn partneriaeth ag eraill, rydym ni hefyd wedi cynnal ymgyrch genedlaethol i godi ymwybyddiaeth o gymorth gyda'r dreth gyngor, ac rwy'n falch o ail-lansio'r ymgyrch hon heddiw. Yn y cam nesaf bydd aelwydydd incwm isel ac aelwydydd ar gredyd cynhwysol yn cael eu targedu i sicrhau ein bod yn tynnu sylw at yr ystod lawn o gymorth a allai fod ar gael i bobl i gyflawni eu rhwymedigaethau o ran y dreth gyngor. Mae ein hymgyrch hyd yn hyn wedi gweld dros 60,000 o bobl yn elwa o gael gafael ar wybodaeth ar ein gwefan. Drwy ein cynllun gostwng y dreth gyngor, rydym ni wedi parhau i sicrhau bod gan aelwydydd sy'n agored i niwed ac aelwydydd incwm isel ledled Cymru ledled Cymru yr hawl i gael gostyngiad ar eu treth gyngor. Cyn bo hir byddwn yn cyflwyno'r rheoliadau i ddiweddaru'r cynllun ar gyfer y flwyddyn nesaf, a byddwn unwaith eto'n buddsoddi £244 miliwn yn y cynllun. Mae un o bob pum aelwyd yng Nghymru yn cael cymorth ar gyfer eu biliau treth gyngor drwy'r cynllun hwn, ac nid yw 220,000 o aelwydydd yn talu treth gyngor o gwbl. Mae'r cynllun hwn yn gweithredu yn ychwanegol at yr ystod o ostyngiadau ac eithriadau eraill sydd ar gael. Gyda'i gilydd, maen nhw'n golygu bod ymhell dros 0.5 miliwn o aelwydydd yng Nghymru yn cael rhyw fath o ostyngiad i'w bil treth gyngor. Mae ein hymgyrch ymwybyddiaeth yn helpu i sicrhau bod pawb yn deall eu hawliau. Rydym ni wedi canolbwyntio ar wneud y dreth gyngor yn decach i grwpiau agored i niwed. Ym mis Ebrill, fe wnaethom ni ddarparu eithriadau newydd ar gyfer y rhai sy'n gadael gofal. Gan weithio gyda llywodraeth leol, rydym ni hefyd wedi lansio proses ymgeisio wedi ei safoni ar gyfer gostyngiadau ac eithriadau ar gyfer pobl â nam meddyliol difrifol. Gall y ddau grŵp hyn bellach ddisgwyl cael eu trin yn gyson ledled Cymru, ble bynnag y maen nhw'n byw. Yn 'Symud Cymru Ymlaen', fe wnaethom ni ymrwymo i roi cymorth i fusnesau bach gyda'u biliau ardrethi annomestig. Deddfwyd yn 2017 i wneud ein cynllun rhyddhad ardrethi i fusnesau bach yn barhaol. Ym 2018, cyflwynwyd cynllun gwell gennym sy'n rhoi rhyddhad ardrethi gwell i ddarparwyr gofal plant, gan ddangos sut rydym ni'n defnyddio ein holl ddulliau cyflawni polisi mewn ffordd gydgysylltiedig i greu'r cynnig gofal plant mwyaf hael yn unrhyw le yn y DU. Rydym ni'n ymateb i drafferthion ein strydoedd mawr a chanol ein trefi drwy barhau i fuddsoddi mewn adfywio wedi'i dargedu. Rydym ni wedi cefnogi hyn drwy ymestyn ein cynllun rhyddhad ardrethi'r stryd fawr a manwerthu i'r drydedd flwyddyn a'i wneud yn fwy hael. Rydym ni eisiau helpu busnesau i gynnal y cyfleusterau y mae pobl eu heisiau a'u hangen, er mwyn sbarduno ffyniant, trechu tlodi a lleihau anghydraddoldeb. Rydym ni'n darparu cyfanswm o dros £230 miliwn o ryddhad eleni i helpu busnesau gyda'u hardrethi. Rhan allweddol o'n rhaglen yw uchelgais i archwilio diwygiadau mwy sylfaenol ar gyfer y tymor nesaf a thu hwnt. Rwy'n falch o fod wedi ymuno â sefydliadau arbenigol, gan gynnwys Prifysgol Bangor a'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid, i ymchwilio'n fwy trylwyr i syniadau fel trethi lleol yn seiliedig ar werth tir, treth gyngor fwy blaengar, neu drethi lleol yn seiliedig ar incwm. Bwriadaf archwilio'r rhain yn agored, ac mewn ffordd gymhwysol ac ymarferol i Gymru. Byddaf yn sicrhau bod yr holl adroddiadau ymchwil ar gael i Aelodau'r Cynulliad pan gânt eu cyhoeddi. Mae llawer o'r adroddiad yr wyf wedi'i gyhoeddi heddiw yn tynnu sylw at y newidiadau yr ydym ni wedi'u gwneud i'r trethi lleol - y dreth gyngor ac ardrethi annomestig - sy'n rhan o'm portffolio. Mae'r newidiadau hyn, er hynny wedi'u pennu o fewn cyd-destun ehangach o ddiwygio llywodraeth leol. Cyn bo hir, bydd y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol yn cyflwyno Bil Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) i'r Cynulliad hwn. Bydd yn darparu fframwaith newydd ar gyfer cydweithio rhwng awdurdodau, gan gydnabod y trefniadau rhanbarthol sydd eisoes yn bodoli ar gyfer rhai gwasanaethau lleol mewn rhai rhannau o Gymru, a chan adlewyrchu datblygiadau eraill sy'n dod i'r amlwg, megis bargeinion dinesig a thwf. Mae Llywodraeth Cymru wastad wedi ymdrechu i roi'r setliad ariannol gorau i lywodraeth leol, drwy fwy na degawd o gyni Llywodraeth y DU. Rydym ni hefyd wedi gweithio i roi i lywodraeth leol yr adnoddau sydd eu hangen arni i fynd i'r afael â'r heriau sy'n codi o ofynion cynyddol a mwy cymhleth. Rwy'n gwybod fod gan lawer o gyd-Aelodau yn y Siambr hon eu barn a'u syniadau eu hunain ynglŷn â sut y dylid ariannu gwasanaethau lleol yn y dyfodol. Mae pob un o'r heriau yn y rhaglen wedi bod yn, neu byddant yn, destun ymgynghoriad manwl. Rwyf yn croesawu pob cyfraniad at y meddylfryd ynghylch y mater pwysig hwn, gan unrhyw un ar unrhyw adeg. O ran dulliau amgen, nod y Llywodraeth hon o hyd yw cyhoeddi ein tystiolaeth yn nhymor yr hydref 2020 i fod yn sail i'r ddadl cyn y tymor Cynulliad nesaf. Rhaid galluogi llywodraeth leol i ddarparu gwell gwasanaethau cyhoeddus i bawb. Mae'r rhaglen waith hon yn gwneud cyfranu at nodau strategol y Llywodraeth hon, ac rydym yn defnyddio pob dull sydd gennym ni i wneud Cymru'n gymdeithas fwy cydradd, ffyniannus a gwyrddach.