English: I echo everything that Suzy Davies has just said and I welcome this report. I would also, actually, like to commend the Minister for the drive and vision that he brings to his role and the contribution that he's made to our committee. I don't suppose I'd be able to say that to many Ministers in this Government, but that's a genuine compliment that I pay him. The report of the Welsh language commissioner is set against the background that the Welsh language should be treated no less favourably than the English language in Wales, and a person in Wales should be able to live their lives through the medium of the Welsh language if they choose to do so. It shouldn't require effort to be able to do that. That's the background to this report. As the commissioner says, progress has been made, and certainly Wales today is a world away from where it was 50 years ago when I was growing up and at school. But she says that provision of Welsh language services is making no further progress, and for some time performance has reached a plateau. Well, Welsh-speaking people should not have to persevere to use their native language, and that is, I think, the united view of this Assembly. What is disappointing about the examples that she gives in her report is that that general aim doesn't seem to be observed throughout the public sector. Jeremy Miles referred to this in part in his speech, but even providing signs to say that a Welsh service is available is inadequate. There are no Iaith Gwaith signs in 71 per cent of Welsh public sector receptions, and the position is even worse in county councils - 76 per cent - and even worse again in the health service, where that figures is 78 per cent. I think that this is a matter of respect, actually - that we should be able to accommodate people's natural desire to speak Welsh - and it's a sense of personal embarrassment that I feel that I can't converse adequately in Welsh so that those who would wish to speak to me in Welsh would be able to do that. That's something that I'm doing my best to correct, and over the period that I'm allowed to remain in this place, I hope that I will be able to reach perfection, at least in that aspect of life if in no other. So, it's something that my party welcomes, and we support the Plaid Cymru amendments to this motion this afternoon as well. The use of Welsh should be seen not just as a matter of choice, in the words of the active offer, but as a question of need, because the language is a pedigree of a nation, and once lost, of course, it can never be properly recovered, as we've seen from other parts of the United Kingdom, like Cornwall, where the language has been lost. There is much to be done - that's the lesson that we draw from this report. Even matters such as access to the Welsh language on the internet, which you'd think would be pretty simple to provide, is very inadequate. Only 24 per cent of English forms, apparently, are available in Welsh, and even in the case of correspondence with Government departments and other public sector organisations, apparently 26 per cent of letters written in Welsh receive no reply at all, which I think is most extraordinary, and in the health service 35 per cent of letters written in Welsh receive no reply at all, which I think is actually disgraceful. The other thing that I noted with great interest in the report is the commissioner's opinion that it's a myth to claim that one must be able to speak Welsh to work in the public sector. She says that there are a significant number of organisations that provide public services for the people of Wales that need to ensure that they include the Welsh language as a factor when they plan their workforce, and must set out in earnest to increase their linguistic capacity to enable to meet the needs of a bilingual society. That's an aspiration, again, that I wholly endorse. We are occasionally characterised incorrectly as an English party in UKIP, but we wholeheartedly endorse the aspiration that Wales should become a fully bilingual nation. It would be extraordinary for a nationalist party like us not to take that view, and I'm pleased that this is an opportunity for us all across the Chamber to come together in agreement on what must be done. So, with that, I'll just say that we endorse the findings of the commissioner's report, and congratulate her on her work. Despite what Suzy Davies says, there are reservations that we have to admit exist, and we must all do better. Let's hope that next year we'll be able to say that we have done better.
Welsh: Ategaf bopeth y mae Suzy Davies newydd ei ddweud ac rwyf yn croesawu'r adroddiad hwn. Hoffwn hefyd, mewn gwirionedd, ganmol y Gweinidog am ei frwdfrydedd a'i weledigaeth wrth wneud ei waith a'r cyfraniad y mae wedi'i wneud i'n pwyllgor. Nid wyf yn tybio y byddwn i'n gallu dweud hynny wrth lawer o Weinidogion yn y Llywodraeth hon, ond rwyf am dalu'r deyrnged honno yn ddiffuant iddo. Mae adroddiad comisiynydd y Gymraeg wedi'i osod yn erbyn y cefndir na ddylai'r Gymraeg gael ei thrin yn llai ffafriol na'r Saesneg yng Nghymru, ac y dylai unigolyn yng Nghymru allu byw ei fywyd drwy gyfrwng y Gymraeg os yw'n dewis gwneud hynny. Ni ddylai ymdrech fod yn ofynnol i allu gwneud hynny. Dyna'r cefndir i'r adroddiad hwn. Fel y mae'r comisiynydd yn ei ddweud, mae cynnydd wedi'i wneud, ac yn sicr mae Cymru heddiw yn wahanol iawn i'r hyn yr oedd 50 mlynedd yn ôl pan oeddwn i'n tyfu i fyny ac yn yr ysgol. Ond mae hi'n dweud nad yw'r ddarpariaeth o wasanaethau Cymraeg yn gwneud unrhyw gynnydd pellach, a bod perfformiad wedi cyrraedd man gwastad ers peth amser. Wel, ni ddylai pobl sy'n siarad Cymraeg orfod dyfalbarhau i ddefnyddio eu hiaith frodorol, a dyna, rwyf yn credu, yw barn unedig y Cynulliad hwn. Yr hyn sy'n siomedig am yr enghreifftiau y mae hi'n eu rhoi yn ei hadroddiad yw nad yw'n ymddangos y cedwir at y nod cyffredinol ar draws y sector cyhoeddus. Cyfeiriodd Jeremy Miles at hyn yn rhan o'i araith, ond mae hyd yn oed darparu arwyddion i ddweud bod gwasanaeth Cymraeg ar gael yn annigonol. Nid oes unrhyw arwyddion Iaith Gwaith mewn 71 y cant o'r derbynfeydd sector cyhoeddus yng Nghymru, ac mae'r sefyllfa hyd yn oed yn waeth yn y cynghorau sir - 76 y cant - a hyd yn oed yn waeth wedyn yn y gwasanaeth iechyd, lle mai 78 y cant yw'r ffigur. Credaf mai mater o barch yw hyn, mewn gwirionedd - y dylem fod yn gallu darparu ar gyfer awydd naturiol pobl i siarad Cymraeg - ac mae'n codi cywilydd personol arnaf i fy mod yn teimlo na allaf siarad Cymraeg yn ddigon da fel bod y rhai a fyddai'n dymuno siarad â mi yn Gymraeg yn gallu gwneud hynny. Mae hynny'n rhywbeth yr wyf i'n gwneud fy ngorau i'w unioni, a dros y cyfnod y byddaf yn cael aros yn y lle hwn, rwyf yn gobeithio y byddaf yn gallu cyrraedd perffeithrwydd, o leiaf yn yr agwedd hon ar fywyd os nad mewn unrhyw agwedd arall. Felly, mae'n rhywbeth y mae fy mhlaid yn ei groesawu, ac rydym ninnau'n cefnogi gwelliannau Plaid Cymru i'r cynnig hwn y prynhawn yma hefyd. Dylai'r defnydd o Gymraeg gael ei gweld nid yn unig fel mater o ddewis, yng ngeiriau y cynnig gweithredol, ond fel cwestiwn o angen, oherwydd mai iaith yw pedigri cenedl, ac unwaith y caiff ei cholli, wrth gwrs, ni ellir fyth ei hadennill yn llawn, fel yr ydym wedi gweld yn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig, fel Cernyw, lle mae'r iaith wedi ei cholli. Mae llawer i'w wneud - dyna'r wers yr ydym yn ei thynnu o'r adroddiad hwn. Mae hyd yn oed materion fel cael at y Gymraeg ar y rhyngrwyd, a byddech yn meddwl y byddai hynny'n eithaf syml i'w ddarparu, yn annigonol iawn. Dim ond 24 y cant o ffurflenni Saesneg, mae'n debyg, sydd ar gael yn Gymraeg, a hyd yn oed o ran gohebiaeth gydag adrannau'r Llywodraeth a chyrff eraill yn y sector cyhoeddus, mae'n debyg nad yw 26 y cant o lythyrau a ysgrifennwyd yn Gymraeg yn cael unrhyw ateb o gwbl, sydd yn fy marn i yn rhyfedd iawn, ac yn y gwasanaeth iechyd nid yw 35 y cant o lythyrau a ysgrifennwyd yn Gymraeg yn cael unrhyw ateb o gwbl, ac mae hynny mewn gwirionedd yn warthus yn fy marn i. Y peth arall i mi ei nodi gyda chryn ddiddordeb yn yr adroddiad yw barn y comisiynydd mai camargraff yw hawlio bod yn rhaid i rywun fod yn gallu siarad Cymraeg i weithio yn y sector cyhoeddus. Mae hi'n dweud bod nifer sylweddol o sefydliadau yn darparu gwasanaethau cyhoeddus i bobl Cymru, y mae angen iddynt sicrhau eu bod yn cynnwys y Gymraeg fel ffactor wrth gynllunio eu gweithlu, ac mae'n rhaid iddynt fynd ati o ddifrif i gynyddu eu gallu ieithyddol er mwyn gallu bodloni anghenion cymdeithas ddwyieithog. Dyna uchelgais arall, unwaith eto, yr wyf yn ei gymeradwyo'n llwyr. Rydym ni yn UKIP yn cael ein hadnabod yn anghywir o bryd i'w gilydd fel parti Saesneg, ond rydym yn llwyr gefnogi'r uchelgais y dylai Cymru fod yn genedl gwbl ddwyieithog. Byddai'n rhyfedd iawn i blaid genedlaetholaidd fel ni beidio â bod â'r farn honno, ac rwy'n falch bod hwn yn gyfle i bob un ohonom ar draws y Siambr i ddod at ein gilydd a chytuno ar yr hyn y mae'n rhaid ei wneud. Felly, â hynny, rwyf am ddweud ein bod yn cefnogi canfyddiadau adroddiad y comisiynydd, ac yn ei llongyfarch ar ei gwaith. Er gwaethaf yr hyn y mae Suzy Davies yn ei ddweud, mae yna amheuon y mae'n rhaid i ni gyfaddef eu bod yn bodoli, ac mae'n rhaid i ni i gyd wneud yn well. Gadewch i ni obeithio y flwyddyn nesaf byddwn yn gallu dweud ein bod wedi gwneud yn well.