English: Many people who hear of the Bill for the first time will be concerned that the intention is to allow GM, which is genetic modification, as we heard the Minister say. But, that's not the meaning of 'gene editing' at all. At the moment, gene editing is part of genetic modification legislation, but it shouldn't be, because they are two very different things, and the intention of the bill is to separate these and to give the ability to scientists and food producers to do what happens naturally in nature. It's not introducing new genes - that's not the intention. It's not some Splice horror film. Gene editing delivers what is already happening naturally in nature, but cuts out the long time that it takes, sometimes hundreds or thousands of years, for genes to cross-pollinate. Indeed, all the food that we eat today comes from plants that have been bred. There are 3,000 plants in use today that have come from extreme plant breeding - for example, pink grapefruit. If you look at seed catalogues, you will see different kinds of vegetables or fruit that breeders have selected and cross-pollinated in order to get a particular breed for sale. New genes will not be introduced, but rather this will enable minor mutations or changes to DNA in a way that is specifically targeted. This happens naturally, and it can be achieved through screening millions of plants, for example, in order to find the mutation. But, for example, screening every blade of grass is not practical. This could also lead to changes in nutrition in food, making some foods more nutritious and securing resilience in food production. The new Bill recommends changing the law in order to create a new category of PBO - the precision-bred organism. So, if one uses gene editing to make a new plant or animal, which could have happened naturally anyway, then this will be exempted from the GMO legislation. That's the intention. This will also mean that smaller companies, such as producers in Wales, could have better opportunities to develop breeds of food, because, as things stand, the current regulation and the cost of making a bid for a right to do this under the GMO legislation is huge, which means that only large multinationals can do this, locking out indigenous Welsh businesses. There's also an environmental debate. We need more plant diversity in order to face the challenges of climate change. For example, this could mean that we could develop seeds that could cope in a drier climate with more drought. A recent example is the work of the Scottish agricultural institute, which has been looking at PRRS, which is the porcine reproductive and respiratory syndrome virus. The Scottish institution has developed pigs that don't suffer from this particular disease. And it's possible to see this technology at work as scientists develop ways of tackling various diseases, such as leukaemia. So, the principle is one to support, and it's regrettable that the Welsh Government hasn't brought its own legislation forward in this area. But, finally, I want to note that we are disappointed to see political games being played by the Government. There are valid concerns and that have been listed by the Minister as to the democratic failings of the Bill and the process undertaken, and this is being used, in turn, to justify opposing the LCM. But these same problems that have been highlighted today have also been highlighted with other LCMs in the past, but LCMs that the Government has supported and encouraged others to vote in favour of and support. It would be good to see some consistency from the Government when it comes to LCMs. Thank you very much.
Welsh: Bydd llawer sydd yn clywed am y Bil arfaethedig am y tro cyntaf yn pryderu mai'r bwriad ydy i alluogi GM, fel rydyn ni wedi clywed y Gweinidog yn dweud, sef addasu genetaidd. Ond, nid dyna ydy ystyr 'golygu genetaidd' o gwbl. Ar hyn o bryd, mae'r gallu golygu genetaidd yn eistedd yn rhan o ddeddfwriaeth addasu genetaidd, ond ni ddylai fod yno, gan eu bod yn ddau beth gwbl wahanol. Bwriad y Bil ydy eu gwahanu nhw, a rhoi gallu i wyddonwyr a chynhyrchwyr bwyd i wneud yr hyn sydd yn digwydd yn naturiol ym myd natur. Nid cyflwyno genynnau newydd ydy'r bwriad; nid gwireddu rhywbeth fel ffilm arswyd Splice ydy hyn. Mae golygu genetaidd yn cyflawni'r un peth â'r hyn sydd eisoes yn digwydd yn naturiol ym myd natur, ond yn torri allan yr amser hir mae'n ei gymryd, yn gannoedd neu'n filoedd o flynyddoedd, weithiau, er mwyn i enynnau trawsffrwythloni. Yn wir, mi ddaw'r holl fwyd rydyn ni'n eu bwyta heddiw allan o blanhigion sydd wedi eu bridio. Mae yna 3,000 o blanhigion sydd mewn defnydd heddiw wedi dod o fridio planhigion yn eithafol - er enghraifft, grawnffrwyth lliw oren yn un ohonyn nhw. Edrychwch ar gatalogau hadau ac fe welwch chi fathau gwahanol o lysiau neu ffrwythau lle mae'r bridwyr wedi dethol y mwtaniad a thrawsffrwythloni er mwyn cael brid arbennig, ac yna eu gwerthu. Ni fydd genynnau newydd yn cael eu cyflwyno ond, yn hytrach, bydd hyn yn galluogi gwneud mân newidiadau, mutations, i drefn DNA mewn modd wedi'i dargedu. Mae hyn yn digwydd yn naturiol, a gellir cyflawni hyn drwy sgrinio miliynau o blanhigion, er enghraifft, er mwyn canfod y mutation, ond dydy hynny - er enghraifft, sgrinio pob gwelltyn o wair arbennig - ddim yn ymarferol. Gall hyn hefyd arwain at addasu cynnwys ym maeth bwyd, gan wneud rhai bwydydd yn fwy maethlon, a sicrhau gwytnwch yn y gallu i gynhyrchu bwyd. Mae'r Bil newydd yn argymell newid y gyfraith er mwyn creu categori newydd o PBO, y precision-bred organism. Felly, os ydy rhywun yn defnyddio golygu genetaidd er mwyn gwneud planhigyn neu anifail newydd, ond un a fyddai wedi gallu digwydd yn naturiol beth bynnag, yna fydd hyn yn caei ei eithrio o ddeddfwriaeth y GMO. Dyna ydy'r bwriad. Bydd hyn hefyd yn golygu y gall cwmnïau llai, megis cynhyrchwyr yng Nghymru, gael gwell cyfle i ddatblygu bridiau o fwyd, oherwydd, fel y saif pethau, mae'r rheoliadau presennol a'r gost o wneud cais am hawl i wneud hyn o dan y ddeddfwriaeth GMO yn anferthol, sy'n golygu mai dim ond cwmnïau mawr rhyngwladol sydd medru gwneud hyn, gan gloi allan cwmnïau Cymreig. Mae yna hefyd ddadl amgylcheddol. Mae angen mwy o amrywiaeth planhigion er mwyn medru wynebu heriau newid hinsawdd. Er enghraifft, gall hyn olygu ein bod ni'n medru datblygu hadau sydd yn medru ymdopi mewn hinsawdd mwy sych efo llai o ddŵr. Enghraifft ddiweddar o hyn ar waith ydy gwaith y Scottish agricultural institut e, sydd wedi bod yn edrych ar PRRS, sef y porcine reproductive and respiratory syndrome virus. Mae'r sefydliad yn yr Alban wedi llwydo i ddatblygu moch sydd ddim yn dioddef o'r haint yma. Ac mae'n bosibl, wrth gwrs, gweld y dechnoleg yma ar waith wrth i wyddonwyr ddatblygu ffyrdd o fynd i'r afael â gwahanol glefydau, megis liwcemia. Felly, mae'r egwyddor yn un i'w chefnogi, a gresyn nad ydy Llywodraeth Cymru wedi dod â deddfwriaeth ei hunan ymlaen. Ond, yn olaf, dwi am nodi ein bod ni'n siomedig gweld gemau gwleidyddol ar waith o du'r Llywodraeth. Mae yna bryderon a chwynion dilys wedi cael eu rhestru gan y Gweinidog am fethiannau democrataidd y Bil a'r broses yma, a hyn yn cael ei ddefnyddio, yn ei dro, i gyfiawnhau gwrthwynebu'r LCM. Ond mae'r un problemau yma sydd wedi cael eu hamlygu heddiw hefyd wedi cael eu hamlygu mewn LCMs eraill yn y gorffennol, ond rhai y mae'r Llywodraeth wedi'u cefnogi ac wedi annog pobl i'w cefnogi a phleidleisio o'u plaid nhw. Mi fyddai'n dda gweld cysondeb o du'r Llywodraeth pan fo hi'n dod i LCMs. Diolch yn fawr iawn.