English: Non-domestic rates have been an important part of the local government finance system for more than 30 years, raising more than £1.1 billion annually, and this is not a trivial contribution to the funding required to sustain the local services that we all rely on, nor, indeed, is it a trivial contribution to the Welsh Government's annual budget. But we have to remember that every single penny goes back into supporting local authorities and the public services that they provide. I do recognise that ensuring that vital revenue is collected to fund those local services that we all use, and securing the fair and sustainable contribution from ratepayers is a challenging balance to achieve. But I do challenge those who would like to see us go even further than we already do - and we already provide a great deal of support - to say which of those public services you would want to see cut or reduced to accommodate that extra support, because that is the honest choice that we're facing when we have these conversations. I don't think it's enough to say that we should just use existing resources better, because that doesn't really engage with the enormity of what's being asked. These are open conversations that we should be having about priorities, and I'm open to having those conversations. But, over recent years, we have capped the increases in the multiplier. Between 2018-19 and 2020-21, we have used the lower measure of inflation, the consumer prices index, to moderate annual uplifts in the multiplier. I know that's been warmly welcomed by industry representatives. We've also since frozen the multiplier in 2021-22 and 2022-23, and that recognises the prolonged impact of the coronavirus pandemic on businesses and other ratepayers, and let's remember that that has saved ratepayers in Wales almost £200 million on their rates bills since 2018-19, compared to the revenue that we would be raising if we had increased the multiplier annually by the higher measure of inflation, the retail prices index. The multiplier is one factor that determines a ratepayer's bill, and it should not be considered in isolation. Another factor, of course, is the rateable value of the property. Our tax base in Wales has an average rateable value of around £19,000, and that, clearly, is very different from that in England, which has a much higher average of around £32,000. That drives a large difference in the average liability of ratepayers. Reliefs are then applied to the bills that reduce or remove the liability for the majority of ratepayers in Wales, so I do have to say that, as a result of the differences between our tax bases and our fully funded relief schemes, average bills in Wales are considerably lower than those in England. We have provided unprecedented financial support to businesses and other ratepayers over recent years, and particularly since the onset of the coronavirus pandemic. Our permanent relief schemes mean that 44 per cent of the tax base do not pay any domestic rates at all, regardless of the level of the multiplier. This year, we're providing an additional £116 million of targeted relief to businesses in the retail, leisure and hospitality sectors. To ensure businesses in Wales are sufficiently supported, and reflecting the nature of our tax base, we've invested an additional £20 million on top of the consequential funding from the UK Government for this purpose, again demonstrating the different tax base that we have here in Wales. But, as a result of our permanent reliefs and this additional support, we're spending over £350 million this year to provide 70 per cent of properties in Wales with full or partial support with their rate bills. The next non-domestic rates revaluation will take effect on 1 April 2023, based on property values as at 1 April 2021. This means that the rateable values will reflect the impact of the coronavirus pandemic, as well as changes in the tax base since the last revaluation. The VOA will publish a draft new rating list by the end of this year, and we'll assess the impact of revaluation on our tax base. But, it is right that our non-domestic rates system reflects the unique nature of the tax base here in Wales. On 29 March, I set out a programme of non-domestic rates reform that will be delivered over the next four years. I've since launched a consultation on a range of reforms, including more frequent revaluations and a range of measures to better enable the Welsh Government to adapt the system to meet the needs of Wales in the future, and, of course, appeals also form part of that consultation. Our plans include the further exploration of a local land value tax as a possible replacement for non-domestic rates and council tax. Replacing the existing local taxes would be a major undertaking requiring significant investment, and it is vital that we have a thorough understanding of the costs and the impacts. I have set out my intention to produce a potential road map for this work towards the end of this Senedd term. I was pleased to hear the reference to the technical assessment of the potential for a local land value tax in Wales by Bangor University. That was work that we commissioned in the Welsh Government, and it does set out, as we've heard, that there are a range of questions that yet need to be answered, and that a lot of work does remain to be done in this particular area. But it is something that we are committed to continuing to pursue and explore. On the issue of digital sales, this is the domain of the UK Government, but just to reassure colleagues that my officials are very much engaged with their counterparts on this particular issue. So, whilst our interventions over recent years - [ Interruption.] Yes, of course.
Welsh: Mae ardrethi annomestig wedi bod yn rhan bwysig o'r system cyllid llywodraeth leol ers dros 30 mlynedd, gan godi mwy na £1.1 biliwn yn flynyddol, ac nid yw hwn yn gyfraniad bach at y cyllid sydd ei angen i gynnal y gwasanaethau lleol y mae pawb ohonom yn dibynnu arnynt, ac nid yw'n gyfraniad bach i gyllideb flynyddol Llywodraeth Cymru yn wir. Ond mae'n rhaid cofio bod pob ceiniog yn mynd yn ôl i gefnogi awdurdodau lleol a'r gwasanaethau cyhoeddus y maent yn eu darparu. Rwy'n cydnabod bod sicrhau bod refeniw hanfodol yn cael ei gasglu i ariannu'r gwasanaethau lleol y mae pawb ohonom yn eu defnyddio, a sicrhau cyfraniad teg a chynaliadwy gan dalwyr ardrethi, yn gydbwysedd heriol i'w gyflawni. Ond rwy'n herio'r rhai a hoffai ein gweld yn mynd gam ymhellach nag a wnawn eisoes - ac rydym eisoes yn darparu llawer iawn o gefnogaeth - i ddweud pa rai o'r gwasanaethau cyhoeddus hynny y byddech chi eisiau eu gweld yn cael eu torri neu eu lleihau er mwyn darparu'r gefnogaeth ychwanegol honno, oherwydd dyna yw'r dewis gonest yr ydym yn ei wynebu pan fyddwn yn cael y sgyrsiau hyn. Nid wyf yn credu ei bod yn ddigon i ddweud y dylem ddefnyddio adnoddau presennol yn well, oherwydd nid yw hynny'n cyfleu anferthedd yr hyn sy'n cael ei ofyn. Mae'r rhain yn sgyrsiau agored y dylem eu cael ynglŷn â blaenoriaethau, ac rwy'n agored i gael y sgyrsiau hynny. Ond dros y blynyddoedd diwethaf, rydym wedi capio'r cynnydd yn y lluosydd. Rhwng 2018-19 a 2020-21, rydym wedi defnyddio'r mesur chwyddiant is, y mynegai prisiau defnyddwyr, i gymedroli codiadau blynyddol yn y lluosydd. Gwn fod hynny wedi cael croeso cynnes gan gynrychiolwyr diwydiant. Ers hynny, rydym hefyd wedi rhewi'r lluosydd yn 2021-22 a 2022-23, ac mae hynny'n cydnabod effaith estynedig y pandemig coronafeirws ar fusnesau a thalwyr ardrethi eraill, a gadewch inni gofio bod hynny wedi arbed bron i £200 miliwn i dalwyr ardrethi ar eu biliau ardrethi yng Nghymru ers 2018-19, o'i gymharu â'r refeniw y byddem yn ei godi pe baem wedi cynyddu'r lluosydd yn flynyddol gyda'r mesur chwyddiant uwch, y mynegai prisiau manwerthu. Mae'r lluosydd yn un ffactor sy'n pennu biliau talwyr ardrethi, ac ni ddylid ei ystyried ar ei ben ei hun. Ffactor arall, wrth gwrs, yw gwerth ardrethol yr eiddo. Mae gan ein sylfaen drethu yng Nghymru werth ardrethol o tua £19,000 ar gyfartaledd, ac mae hynny, yn amlwg, yn wahanol iawn i'r hyn a geir yn Lloegr, sydd â chyfartaledd llawer uwch o tua £32,000. Mae hynny'n gwneud gwahaniaeth mawr i gyfartaledd yr hyn a delir gan dalwyr ardrethi. Cymhwysir rhyddhad wedyn i'r biliau sy'n lleihau neu'n dileu'r taliad i fwyafrif y talwyr ardrethi yng Nghymru, felly mae'n rhaid imi ddweud, o ganlyniad i'r gwahaniaethau rhwng ein sylfeini trethu a'n cynlluniau rhyddhad a ariennir yn llawn, fod biliau cyfartalog yng Nghymru yn sylweddol is na'r hyn ydynt yn Lloegr. Rydym wedi darparu cymorth ariannol digynsail i fusnesau a thalwyr ardrethi eraill dros y blynyddoedd diwethaf, ac yn enwedig ers dechrau'r pandemig coronafeirws. Mae ein cynlluniau rhyddhad parhaol yn golygu nad yw 44 y cant o'r sylfaen drethu yn talu unrhyw ardrethi domestig o gwbl, ni waeth beth fo lefel y lluosydd. Eleni, rydym yn darparu £116 miliwn o ryddhad ychwanegol wedi'i dargedu ar gyfer busnesau yn y sectorau manwerthu, hamdden a lletygarwch. Er mwyn sicrhau bod busnesau yng Nghymru yn cael digon o gefnogaeth, ac er mwyn adlewyrchu natur ein sylfaen drethu, rydym wedi buddsoddi £20 miliwn ychwanegol at y cyllid canlyniadol gan Lywodraeth y DU at y diben hwn, gan arddangos, unwaith eto, y sylfaen drethu wahanol sydd gennym yma yng Nghymru. Ond o ganlyniad i'n cynlluniau rhyddhad parhaol a'r cymorth ychwanegol hwn, rydym yn gwario dros £350 miliwn eleni i ddarparu cymorth llawn neu rannol gyda'u biliau ardrethi i 70 y cant o safleoedd yng Nghymru. Bydd yr ailbrisiad ardrethi annomestig nesaf yn dod i rym ar 1 Ebrill 2023, yn seiliedig ar werthoedd eiddo ar 1 Ebrill 2021. Mae hyn yn golygu y bydd y gwerthoedd ardrethol yn adlewyrchu effaith y pandemig coronafeirws, yn ogystal â newidiadau yn y sylfaen drethu ers yr ailbrisiad diwethaf. Bydd Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn cyhoeddi fersiwn ddrafft o restr ardrethi newydd cyn diwedd eleni, a byddwn yn asesu effaith ailbrisio ar ein sylfaen drethu. Ond mae'n iawn fod ein system ardrethi annomestig yn adlewyrchu natur unigryw'r sylfaen drethu yma yng Nghymru. Ar 29 Mawrth, nodais raglen ar gyfer diwygio ardrethi annomestig a fydd yn cael ei chyflwyno dros y pedair blynedd nesaf. Ers hynny rwyf wedi lansio ymgynghoriad ar amrywiaeth o ddiwygiadau, gan gynnwys ailbrisiadau mwy mynych ac ystod o fesurau i helpu Llywodraeth Cymru i addasu'r system i ddiwallu anghenion Cymru yn y dyfodol, ac wrth gwrs, mae apeliadau hefyd yn rhan o'r ymgynghoriad hwnnw. Mae ein cynlluniau'n cynnwys archwilio ymhellach y posibilrwydd o gyflwyno treth gwerth tir leol yn lle ardrethi annomestig a'r dreth gyngor. Byddai disodli'r trethi lleol presennol yn orchwyl fawr a fyddai'n galw am fuddsoddiad sylweddol, ac mae'n hanfodol fod gennym ddealltwriaeth drylwyr o'r costau a'r effeithiau. Rwyf wedi nodi fy mwriad i gynhyrchu map ffordd posibl ar gyfer y gwaith hwn tuag at ddiwedd tymor y Senedd hon. Roeddwn yn falch o glywed y cyfeiriad at yr asesiad technegol o'r potensial ar gyfer treth gwerth tir leol yng Nghymru gan Brifysgol Bangor. Roedd hwnnw'n waith a gomisiynwyd gennym yn Llywodraeth Cymru, ac mae'n nodi, fel y clywsom, fod yna amryw o gwestiynau sydd eto i'w hateb, a bod llawer o waith i'w wneud o hyd yn y maes penodol hwn. Ond mae'n rhywbeth yr ydym wedi ymrwymo i barhau i fynd ar ei drywydd a'i archwilio. Ar fater gwerthiannau digidol, cyfrifoldeb Llywodraeth y DU yw hwn, ond hoffwn roi sicrwydd i gyd-Aelodau fod fy swyddogion yn ymgysylltu â'u swyddogion cyfatebol ar y mater penodol hwn. Felly, er bod ein hymyriadau dros y blynyddoedd diwethaf - [ Torri ar draws.] Wrth gwrs.