English: Thank you, Rhun, for raising this important debate today. I fully support the proposals of this Bill, and I believe that we need to be much more forward thinking in our approach to policy that helps reduce our carbon footprint in technological areas, especially as we will be relying more heavily on digital data going forward into the future. It is only right that we put legislation into place that helps ensure that we are as efficient as possible with using and storing data and we have protocols in place, particularly within public bodies, to better share and remove data that is no longer needed. As you may all recall, I recently spoke in the Chamber about dark data, and the truth is that, whilst we are investing huge sums of money to reduce carbon in industry, encouraging people to change behaviour, as well as changing the ways we heat our home and travel around, we are not actually addressing the elephant in the room - namely, we are adopting practices and embracing technological advances in our lives that are resulting in even more carbon dioxide being produced. For instance, nearly every mobile phone has a camera, which allows us to take movies and photos in a way we couldn't 10 years ago. We use apps that create data for fun, and we end up storing huge amounts that will never, ever be used again. Whilst I recognise that we should be doing everything we can to improve data storage and use in areas that we can influence, the inconvenient truth is that significant amounts of data will be produced in Wales and held on servers globally, and thus we are contributing to a production of carbon dioxide in places that we have no control over. For instance, data from our Apple phones is held in data centres in the US. We receive huge numbers of e-mails each day advertising promotions that we'll never, ever read, and these are held on servers in other countries that have to be powered and, more crucially, have to be cooled. We must also recognise the scale of this problem. Globally, more than half of all businesses have data that exists in a dormant or unused state, and it is estimated that 6 million tonnes of carbon dioxide will be produced annually just by storing this data, and this will never be used. I finally want to say that, in terms of a Bill on digital carbon footprint, we also need to think about how we contribute to our global carbon emissions from data produced in Wales and stored abroad, and this will come from improving our understanding of how data flows through organisations and by creating policies that ensure our companies in Wales have processes in place that improve the visibility of dark data and better control our data storage. These policies then can also help companies and organisations to further comply with data privacy laws, such as the general data protection regulation. It is right that we introduce this legislation as soon as possible and that Wales makes a valuable contribution, because it is estimated that the amount of dark data stored worldwide will more than quadruple by 2025 to 91 ZB, which more than highlights the challenges ahead of us. Thank you, Dirprwy Lywydd, and I would urge all Members here to support this motion. Thank you.
Welsh: Diolch, Rhun, am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw. Rwy'n llwyr gefnogi cynigion y Bil hwn, ac rwy'n credu bod angen inni fod yn llawer mwy blaengar yn ein dull o lunio polisi sy'n helpu i leihau ein hôl troed carbon mewn meysydd technolegol, yn enwedig gan y byddwn yn dibynnu'n fwy helaeth ar ddata digidol wrth symud ymlaen. Nid yw ond yn iawn ein bod yn rhoi deddfwriaeth ar waith sy'n helpu i sicrhau ein bod mor effeithlon â phosibl wrth ddefnyddio a storio data a bod gennym brotocolau ar waith, yn enwedig o fewn cyrff cyhoeddus, i rannu data'n well a dileu data nad oes ei angen mwyach. Fel y byddwch i gyd yn cofio, siaradais yn y Siambr yn ddiweddar am ddata tywyll, a'r gwir amdani yw, er ein bod yn buddsoddi symiau enfawr o arian ar leihau carbon mewn diwydiant, gan annog pobl i newid ymddygiad, yn ogystal â newid y ffyrdd rydym yn cynhesu ein cartrefi ac yn teithio o gwmpas, nid ydym mewn gwirionedd yn mynd i'r afael â'r broblem amlwg - sef ein bod yn mabwysiadu arferion ac yn croesawu datblygiadau technolegol yn ein bywydau sy'n arwain at gynhyrchu hyd yn oed mwy o garbon deuocsid. Er enghraifft, mae camera ar bron bob ffôn symudol, sy'n ein galluogi i dynnu lluniau a ffilmiau mewn ffordd na allem ei wneud 10 mlynedd yn ôl. Rydym yn defnyddio apiau sy'n creu data am hwyl, ac rydym yn storio symiau enfawr na fydd byth yn cael eu defnyddio eto. Er fy mod yn cydnabod y dylem wneud popeth yn ein gallu i wella storio a defnyddio data mewn meysydd y gallwn ddylanwadu arnynt, y gwir anghyfleus yw y bydd symiau sylweddol o ddata'n cael eu cynhyrchu yng Nghymru a'u cadw ar weinyddion ar draws y byd, ac felly rydym yn cyfrannu at gynhyrchu carbon deuocsid mewn mannau nad oes gennym unrhyw reolaeth drostynt. Er enghraifft, mae data o'n ffonau Apple yn cael ei gadw mewn canolfannau data yn UDA. Rydym yn derbyn niferoedd enfawr o e-byst bob dydd yn hysbysebu hyrwyddiadau na fyddwn byth yn eu darllen, ac mae'r rhain yn cael eu cadw mewn gwledydd eraill ar weinyddion sy'n rhaid eu pweru, ac yn fwy allweddol, sy'n rhaid eu hoeri. Rhaid inni hefyd gydnabod maint y broblem. Yn fyd-eang, mae gan fwy na hanner yr holl fusnesau ddata sy'n segur neu ddata nad yw'n cael ei ddefnyddio, ac amcangyfrifir y bydd 6 miliwn tunnell o garbon deuocsid yn cael ei gynhyrchu'n flynyddol drwy storio'r data hwn yn unig, ac ni fydd byth yn cael ei ddefnyddio. I gloi, o ran Bil ar ôl troed carbon digidol, rwyf am ddweud bod angen inni feddwl hefyd ynglŷn â sut y cyfrannwn at ein hallyriadau carbon byd-eang gyda data sy'n cael ei gynhyrchu yng Nghymru a'i storio dramor, a daw hyn o wella ein dealltwriaeth o sut mae data yn llifo drwy sefydliadau a thrwy greu polisïau sy'n sicrhau bod gan ein cwmnïau yng Nghymru brosesau ar waith sy'n gwella amlygrwydd data tywyll ac sy'n rheoli ein prosesau storio data yn well. Gall y polisïau hyn helpu cwmnïau a sefydliadau wedyn i gydymffurfio ymhellach â deddfau preifatrwydd data, megis y rheoliadau cyffredinol ar ddiogelu data. Mae'n beth da ein bod yn cyflwyno'r ddeddfwriaeth hon cyn gynted â phosibl a bod Cymru'n gwneud cyfraniad gwerthfawr, oherwydd amcangyfrifir y bydd y swm o ddata tywyll sy'n cael ei storio'n fyd-eang yn cynyddu bedair gwaith i 91 ZB erbyn 2025, ac mae hynny'n bendant yn tynnu sylw at yr heriau sydd o'n blaenau. Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hoffwn annog pob Aelod yma i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch.