English: Thank you very much, Llywydd, and I move the amendments, and I'm very pleased to contribute to this debate. It is about time that fisheries had a full airing; it's the first debate for some time in the Assembly. I also welcome the new report prepared by the Wales Centre for Public Policy that underpins this debate this afternoon. As has already been noted, fisheries are a relatively small sector in the Welsh economy, but they are an important part of the livelihood of Welsh coastal communities. One need only visit Porth Meudwy on a summer's day to see the lobster fisherman who also works with sheep on the Llŷn peninsula to see land and sea coming together. That's the kind of sustainable livelihood we want to see reflected as we draw up a new fisheries policy. Although quotas and the way that quotas were dealt with under the common fisheries policy have taken a great deal of attention over the past few years in discussing exiting the European Union, and although I am quite happy to say, and have said in the past, that I wasn't a fan of the EU CFP, the fact is, when you look at Wales, that 92 per cent of Welsh fisheries' output comes from non-quota fisheries. Of course, we are talking particularly there about shellfish. It's also true to say that before we had the powers, 88 per cent of Welsh fishing quotas were sold to Spanish businesses, not by the European Union, but by the UK Government. They approved that. Now, of course, we have greater control over our own quotas, but only 10 per cent of the Welsh quota is caught in Welsh waters at the moment. So, there's quite some way to go to retake ownership of that area, and we have to do that in a way that is sustainable environmentally, and which also recognises the habitat and the relationship between land and sea. Just to give you an example of how important this is: as we look at a few communities, we still export £5 million-worth of whelks abroad, but they don't go to the European Union, they go to Korea. If you've visited the fish processing plant in Newquay, you'll have seen the effect of that industry, but you will also know that it is reliant on agreements that the EU has beyond the member states, and that's a market that can be very important to some communities too. In that context, I would ask the Cabinet Secretary to consider putting a moratorium on any sale of quota outwith Wales until the situation is clearer, as we discuss these new contracts. That's why I was so eager to understand whether the Government had a new policy that any new quotas in terms of fish that return, as it were, would be in terms of buying and selling or on the basis of a quota that was based on the environment alone. Because, in my view, the Welsh Government must hold that fishing quota for ensuing years, until we see clearly what the environmental impact is, who can fish our fishing grounds, and what kind of fisheries trade agreement we will have. We will need access to fisheries beyond Welsh waters. Only 20 per cent of Welsh quota species are landed here in Welsh ports - I know that the climate change committee will be visiting Milford Haven very soon - and 73 per cent of Welsh quota species are landed in other ports within the EU. We can't, and we don't have the resources to change that fundamentally over the next few years. So, international negotiations are going to be extremely important but, in the meantime, I would appeal to the Cabinet Secretary to consider placing a moratorium on any further sale of quota. The second part of the debate that is important to us is that there are sufficient resources to deliver this. I visited, along with Rhun ap Iorwerth, the Prince Madog, which is a research vessel that we have in Wales, run by Bangor University. Clearly, we need more investment in that area. I think the Cabinet Secretary recognised in the Finance Committee last week that we need more investment in this area. We don't understand enough about our own seas: where the fish are, what their habitats are, and how we can sustain these habitats. So, we need to invest in the research as well as the safeguarding and policing elements of any fishing as we proceed. And the final point in our amendments - [ Interruption.] Okay, I think there may be time.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd, ac rwy'n cynnig y gwelliannau ac yn falch iawn o gyfrannu at y ddadl yma. Mae yn hen bryd i bysgodfeydd gael eu trafodaeth lawn gyntaf am gyfnod hir iawn, rydw i'n meddwl, yn y Cynulliad. Rydw i hefyd yn croesawu'r papur sydd wedi ei baratoi gan Ganolfan Polisi Cyhoeddus Cymru, sydd yn gefn i'r ddadl yma. Nawr er, fel sydd wedi cael ei nodi eisoes, fod pysgodfeydd yn sector gweddol fychan yn economi Cymru, mae yn rhan bwysig o fywoliaeth cymunedau arfordirol Cymru. Nid oes ond angen i ddyn ymweld â Phorth Meudwy ar ddiwrnod o haf a gweld pysgotwr cimwch sydd hefyd yn bysgotwr defaid ar y tir mawr ym Mhen Llŷn i weld bod y môr a'r tir yn dod gyda'i gilydd. Dyna'r fath o fywoliaeth gynaliadwy rydym ni eisiau iddi gael ei hadlewyrchu wrth lunio polisi pysgodfeydd newydd. Er bod cwotâu a'r ffordd roedd cwotâu wedi cael eu trin gan y polisi pysgodfeydd cyffredin wedi hawlio lot o sylw yn ystod y blynyddoedd diwethaf wrth drafod gadael yr Undeb Ewropeaidd, ac er fy mod i'n ddigon hapus i ddweud, ac wedi dweud yn y gorffennol hefyd, nad oeddwn i'n ffan yn y cyd-destun yna o bolisi'r Undeb Ewropeaidd, y ffaith amdani yw, pan ydych chi'n edrych ar Gymru, fod 92 y cant o gynnyrch pysgota Cymru yn dod o bysgodfeydd sydd heb gwotâu. Wrth gwrs, rydym ni'n sôn yn benodol am bysgod cregyn. Mae'n wir hefyd i ddweud, cyn inni gael meddu ar y pwerau, fod 88 y cant o gwotâu pysgota Cymru wedi cael eu gwerthu i fusnesau Sbaen, nid gan yr Undeb Ewropeaidd ond gan Lywodraeth Prydain - hi wnaeth awdurdodi hynny. Erbyn hyn, wrth gwrs, mae gennym ni fwy o reolaeth dros ein cwotâu ein hunain, ond dim ond 10 y cant o gwota Cymru sy'n cael ei ddal yn nyfroedd Cymru, ym moroedd Cymru ar hyn o bryd. Felly, mae yna dipyn o ffordd i fynd i adennill perchnogaeth dros y maes yna. Mae'n rhaid inni wneud hynny mewn ffordd sydd yn gynaliadwy o ran yr amgylchedd ac sydd yn cydnabod y cynefin a'r berthynas rhwng y tir mawr a'r môr. Dim ond i roi enghraifft ichi o ba mor bwysig yw hyn: wrth edrych ar ambell i gymuned, rydym ni'n dal yn allforio gwerth £5 miliwn o'r gwichiaid moch dramor, ond nid i'r Undeb Ewropeaidd mae'r cregyn bach yma'n mynd, ond i Gorea. Os ŷch chi wedi ymweld, yn y gorffennol, â ffatri bysgod Cei Newydd, byddwch chi wedi gweld effaith y diwydiant yna, ond byddwch chi hefyd yn gwybod ei fod yn ddibynnol ar gytundebau sydd gan yr Undeb Ewropeaidd tu hwnt i'r Undeb Ewropeaidd, ac mae honno'n farchnad sydd yn gallu bod yn bwysig i ambell i gymuned yn ogystal. Yn y cyd-destun hwnnw, fe fyddwn i'n gofyn i'r Ysgrifennydd Cabinet ystyried rhoi moratoriwm ar unrhyw werthu cwotâu pysgod tu allan i Gymru nes bod y sefyllfa yn gliriach, wrth i ni drafod y cytundebau newydd. Dyna pam roeddwn i mor awyddus i ddeall a oedd yna bolisi newydd gan y Llywodraeth fod unrhyw gwotâu newydd ynglŷn â physgod newydd sydd yn dod yn ôl, fel petai, ar sail prynu a gwerthu neu ar sail cwota sydd yn seiliedig ar amgylchedd yn unig. Achos yn fy marn i, mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru ddal y cwota pysgod erbyn hyn ar gyfer y blynyddoedd i ddod, nes ein bod ni'n gweld yn glir beth yw'r effaith amgylcheddol, pwy gaiff bysgota ein tiroedd ni, a pha fath o gytundeb masnach pysgodfeydd sydd gyda ni. Bydd angen mynediad i bysgodfeydd tu hwnt i foroedd Cymru. Dim ond 20 y cant o rywogaethau cwota Cymru sy'n cael eu glanio yma ym mhorthladdoedd Cymru - rydw i'n gwybod y bydd y pwyllgor newid hinsawdd yn ymweld ag Aberdaugleddau yn fuan iawn - ac mae 73 y cant o rywogaethau cwota Cymru yn cael eu glanio ym mhorthladdoedd eraill yn yr Undeb Ewropeaidd. Nid oes modd i ni, ac nid oes adnoddau i ni, yn ystod y flwyddyn neu ddwy nesaf, i newid hynny yn sylfaenol iawn. Felly, mae trafodaeth ryngwladol yn mynd i fod yn hynod bwysig, ond yn y cyfamser, fe fyddwn i'n apelio i'r Ysgrifennydd Cabinet ystyried rhoi moratoriwm ar unrhyw werthu cwota pellach. Yr ail ran o'r ddadl sy'n bwysig i ni yw bod yna adnoddau digonol i wireddu hyn. Roeddwn i wedi ymweld, gyda Rhun ap Iorwerth, â'r Prince Madog, sef llong ymchwil sydd gyda ni yng Nghymru, gyda Phrifysgol Bangor. Mae'n amlwg bod angen mwy o fuddsoddi yn y maes yna. Rydw i'n meddwl bod yr Ysgrifennydd Cabinet wedi cydnabod yn y Pwyllgor Cyllid yr wythnos diwethaf fod angen mwy o fuddsoddi yn y maes yma. Nid ydym ni'n deall digon am ein moroedd ein hunain: lle mae'r pysgod, sut mae eu cynefin nhw, sut mae cynnal moroedd cynaliadwy. Felly, mae angen i ni fuddsoddi yn yr ymchwil yn ogystal â'r amddiffyn o bosib, a'r plismona hefyd, o unrhyw bysgota wrth fynd ymlaen. A'r pwynt olaf rydym yn ei wneud yn y gwelliannau yma - [ Torri ar draws.] Ocê. Rwy'n credu bod jest abówt amser.