English: Diolch, acting Presiding Officer. I very much welcome the opportunity to respond to today's debate on behalf of the Welsh Government in support of those who have served and those who continue to serve. As a Government, we are very much committed to building on our work supporting serving personnel, veterans and their families in Wales. It would be remiss of me not to start today by talking about the terrible siltation in Ukraine and to reiterate how the Welsh Government stands in support and solidarity with Ukraine and with the Ukrainian people, and is providing £4 million in financial and humanitarian aid to help provide critical support to those in desperate need. And many of the points that Jenny Rathbone raised are, obviously, a matter for the UK Government, but I am aware from recent correspondence that there are British troops at readiness to support the humanitarian effort in and around the situation in Ukraine. I think it's also important that we recognise that the current situation may be having an adverse effect on some of our veterans with service-related conditions, arising from their time in war zones, and our Veterans NHS Wales service and a wide-range of support are available for them to access, so perhaps we will recirculate them to Members to make sure they are able to signpost constituents, should they need it. As a Government, we are committed to supporting the armed forces community and very much recognise their sacrifices. This year, we will honour those who served in the Falklands, 40 years on from that conflict. The First Minister will lead a national commemoration service in June, and I will be supporting additional events, including a cycle ride with veterans, starting off from the national Falklands memorial in Cardiff. The contribution of our armed forces to our nation is something we all appreciate and never forget, whether thousands of miles away or here at home. And we have all seen, and are all incredibly grateful for, the support our serving personnel have provided during the COVID pandemic, working with the NHS. They've delivered vital supplies, vaccinations, driven ambulances and epitomised the ethos of service not self. The Welsh Government has welcomed the appointment of Colonel James Phillips as the first Veterans' Commissioner for Wales. As Members will be aware, Scotland and Northern Ireland both have established commissioner roles who work to improve the opportunities for their respective veteran populations, and we will of course support that intention here in Wales. I actually had the opportunity to meet Colonel Phillips informally at the St David's Day dinner at the 160th (Welsh) Brigade - the dinner that James Evans tried to tell me was cancelled. I don't know what he was up to there. [ Laughter.] I don't know whether they'd just told James it was cancelled. [ Laughter.] But in all seriousness, whilst I was able to meet Colonel Phillips informally a couple of weeks ago, we extended an invitation to join us here in the Senedd to learn more about what we are doing in Wales, both as a devolved Government and also how we work together in this place in common cause in support of our veterans and their families. Indeed, not only can we, I feel, reflect with pride on the part that partnership working has played in our progress in supporting veterans in Wales, but also the cross-party consensus and shared sense of purpose that persists within this place. Welsh Government officials have already approached UK Government counterparts to arrange regular engagement opportunities where we can discuss how the veterans' commissioner's appointment will add value to the support already provided in Wales within our established structures, and the future needs of our armed forces community. We're committed to and have a proven track record of working collaboratively to support or armed forces and veterans community in Wales, from our armed forces expert group to our now widely renowned armed forces liaison officers. We very much focus on putting our finite resources into front-line support and services, including: the continued investment in Veterans NHS Wales to make sure veterans have access to the mental health treatment they need; supporting veterans into employment, including a service leaver and veterans employment event in November last year, with the Career Transition Partnership and 160th brigade, something we're keen to build on this year and plan another event; as well as introducing the Great Place to Work for Veterans initiative in November 2020, to provide ex-service personnel with the option of joining the civil service through guaranteed-interview schemes. This is something that we'll be able to provide an update on in our annual report this year, demonstrating our firm belief that veterans have much to offer after their service. Upholding the principles of the armed forces covenant are fundamental to our work in Wales. We recognise that working with our key partners and now the commissioner and other nations in the UK will help build on the range and scope of support provided. Our network of armed forces liaison officers are unique in the UK and, as we heard, they're embedded within our local authorities and are absolutely essential to covenant delivery across Wales. They continue to deliver key support, including running mental health and first aid courses and training, and establishing veterans hubs, like we've heard from Laura Anne Jones today, in local authorities areas, and providing that really important support on the ground where it's needed. And they also offer a mechanism to take some of those local issues and then to actually feed them to the armed forces expert group for us to be able to plug any gaps that might still exist in services and support. As a Government, our approach is very much to develop policy in consultation, partnership and on a peer-to-peer basis. Our veterans scoping exercise, which is currently being implemented, engaged with over 1,000 veterans, families and organisations across Wales. It's a level of engagement that we would all expect from any role that represents the views of veterans, and we will obviously clearly support the commissioner to ensure he can best engage with the veteran population in all parts of Wales. As always, there's always more work to do, and we're absolutely committed to building on this support, particularly in the area of supporting service children, and we're working, at the moment, on a priority around getting that PLASC data and improving that. It's something that we recognised in the scoping exercise, and it's very much a priority for us moving forward now. One of the things that we do look forward to also discussing with the new commissioner, Colonel Phillips, is the support for those leaving service and returning to Wales. We remain the only country in the UK without a resettlement centre, an issue that we are actively engaged with the UK Government on at present. So, I'd obviously welcome any support for that from Members across the benches in the Chamber. If I could just turn now to point 5 in the motion and the Welsh Government's annual report, and I'm very happy to give consideration as to whether the suggestion in the motion represents the most effective means of providing scrutiny of the report. The support available for the armed forces community is captured annually in the covenant annual report, and whilst we aren't currently mandated to, we always try to have an annual debate, and that report is laid in the Senedd and scrutinised by members of the armed forces expert group as well. Their feedback is actually included within that report to help inform our priorities moving forward. We also contribute to the UK Government's covenant annual report, which is also subject to scrutiny before the UK Parliament, and I'm very happy to take up the invitation to come along to the cross-party group again in the future. Acting Presiding Officer, I'd like to start as I began in that collegiate fashion and say the Welsh Government is supporting this motion today and we look forward to continuing to work together with the veterans' commissioner, with all stakeholders and partners, to build on the achievements to date, and to move forward in the interests of our veterans and their families in Wales.
Welsh: Diolch, Lywydd dros dro. Rwy'n croesawu'r cyfle i ymateb i'r ddadl heddiw ar ran Llywodraeth Cymru i gefnogi'r rhai sydd wedi gwasanaethu a'r rhai sy'n parhau i wasanaethu. Fel Llywodraeth, rydym wedi ymrwymo'n gadarn i adeiladu ar ein gwaith yn cefnogi personél sy'n gwasanaethu, cyn-filwyr a'u teuluoedd yng Nghymru. Byddwn ar fai pe na bawn yn dechrau heddiw drwy sôn am y sefyllfa ofnadwy yn Wcráin ac ailadrodd sut y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi ac yn sefyll mewn undod ag Wcráin a chyda phobl Wcráin, ac mae'n darparu £4 miliwn mewn cymorth ariannol a dyngarol i helpu i ddarparu cymorth hanfodol i'r rhai sydd mewn angen dybryd. Ac mae llawer o'r pwyntiau a godwyd gan Jenny Rathbone, yn amlwg, yn fater i Lywodraeth y DU, ond rwy'n ymwybodol o ohebiaeth ddiweddar fod milwyr Prydeinig yn barod i gefnogi'r ymdrech ddyngarol yn gysylltiedig â'r sefyllfa yn Wcráin. Credaf ei bod hefyd yn bwysig ein bod yn cydnabod y gallai'r sefyllfa bresennol gael effaith niweidiol ar rai o'n cyn-filwyr sydd â chyflyrau sy'n gysylltiedig â gwasanaethu yn deillio o'u hamser mewn ardaloedd rhyfel, ac mae ein gwasanaeth GIG Cymru i Gyn-filwyr ac ystod eang o gymorth ar gael iddynt ei ddefnyddio, felly efallai y gallwn ddosbarthu manylion amdanynt i'r Aelodau eto i sicrhau eu bod yn gallu cyfeirio etholwyr, os bydd angen. Fel Llywodraeth, rydym wedi ymrwymo i gefnogi cymuned y lluoedd arfog ac yn cydnabod eu haberth yn fawr. Eleni, byddwn yn anrhydeddu'r rhai a wasanaethodd yn y Falklands, 40 mlynedd ar ôl y gwrthdaro hwnnw. Bydd y Prif Weinidog yn arwain gwasanaeth coffa cenedlaethol ym mis Mehefin, a byddaf yn cefnogi digwyddiadau ychwanegol, gan gynnwys taith feicio gyda chyn-filwyr, gan ddechrau wrth gofeb genedlaethol y Falklands yng Nghaerdydd. Mae cyfraniad ein lluoedd arfog i'n gwlad yn rhywbeth yr ydym i gyd yn ei werthfawrogi, ac ni fyddwn byth yn ei anghofio, boed hynny filoedd o filltiroedd i ffwrdd neu yma gartref. Ac rydym i gyd wedi gweld, ac yn hynod ddiolchgar am y gefnogaeth y mae ein personél sy'n gwasanaethu wedi'i rhoi yn ystod y pandemig COVID, gan weithio gyda'r GIG. Maent wedi darparu cyflenwadau hanfodol, brechiadau, wedi gyrru ambiwlansys ac wedi ymgorffori'r ethos o roi eraill yn gyntaf. Mae Llywodraeth Cymru wedi croesawu penodiad y Cyrnol James Phillips fel Comisiynydd Cyn-filwyr cyntaf Cymru. Fel y gŵyr yr Aelodau, mae'r Alban a Gogledd Iwerddon wedi sefydlu rolau comisiynwyr sy'n gweithio i wella'r cyfleoedd ar gyfer eu poblogaethau cyn-filwyr, a byddwn ninnau wrth gwrs yn cefnogi'r bwriad hwnnw yma yng Nghymru. Cefais gyfle i gwrdd â'r Cyrnol Phillips yn anffurfiol yng nghinio Dydd Gŵyl Dewi Brigâd 160 (Cymru) - y cinio y ceisiodd James Evans ddweud wrthyf ei fod wedi'i ganslo. Nid wyf yn gwybod beth oedd ei fwriad. [ Chwerthin.] Nid wyf yn gwbod a oeddent wedi dweud wrth James ei fod wedi'i ganslo. [ Chwerthin.] Ond o ddifrif, er fy mod wedi gallu cwrdd â'r Cyrnol Phillips yn anffurfiol wythnos neu ddwy yn ôl, rydym wedi estyn gwahoddiad iddo ymuno â ni yma yn y Senedd i ddysgu mwy am yr hyn a wnawn yng Nghymru, fel Llywodraeth ddatganoledig a hefyd sut rydym yn gweithio gyda'n gilydd yn y lle hwn gyda'r un nod o gefnogi ein cyn-filwyr a'u teuluoedd. Yn wir, teimlaf y gallwn ymfalchïo nid yn unig yn y rhan y mae gweithio mewn partneriaeth wedi'i chwarae yn ein cynnydd wrth inni gefnogi cyn-filwyr yng Nghymru, ond hefyd yn y consensws trawsbleidiol a'r ymdeimlad cyffredin o bwrpas sy'n parhau yn y lle hwn. Mae swyddogion Llywodraeth Cymru eisoes wedi cysylltu â swyddogion cyfatebol yn Llywodraeth y DU i drefnu cyfleoedd ymgysylltu rheolaidd lle y gallwn drafod sut y bydd penodiad y comisiynydd cyn-filwyr yn ychwanegu gwerth at y cymorth a ddarperir eisoes yng Nghymru o fewn ein strwythurau sefydledig, ac anghenion cymuned ein lluoedd arfog yn y dyfodol. Rydym wedi ymrwymo i gydweithio, ac mae gennym hanes o wneud hynny, i gefnogi cymuned ein lluoedd arfog a chyn-filwyr yng Nghymru, o'n grŵp arbenigol ar y lluoedd arfog i'n swyddogion cyswllt y lluoedd arfog sydd bellach yn adnabyddus. Rydym yn canolbwyntio'n gadarn ar roi ein hadnoddau cyfyngedig tuag at gymorth a gwasanaethau rheng flaen, yn cynnwys: y buddsoddiad parhaus yn GIG Cymru i Gyn-filwyr i sicrhau bod cyn-filwyr yn gallu cael y driniaeth iechyd meddwl sydd ei hangen arnynt; cefnogi cyn-filwyr i ddod o hyd i waith, gan gynnwys digwyddiad cyflogaeth i rai sy'n gadael gwasanaeth a chyn-filwyr ym mis Tachwedd y llynedd, gyda'r Bartneriaeth Pontio Gyrfa a'r 160 Brigâd, rhywbeth yr ydym yn awyddus i adeiladu arno eleni a chynllunio digwyddiad arall; yn ogystal â chyflwyno menter Gweithle Gwych i Gyn-aelodau'r Lluoedd Arfog ym mis Tachwedd 2020, i roi'r dewis i gyn-aelodau'r lluoedd arfog ymuno â'r gwasanaeth sifil drwy gynlluniau gwarantu cyfweliad. Mae hyn yn rhywbeth y byddwn yn gallu darparu'r wybodaeth ddiweddaraf yn ei gylch yn ein hadroddiad blynyddol eleni, gan ddangos ein cred gadarn fod gan gyn-filwyr lawer i'w gynnig ar ôl gorffen eu gwasanaeth. Mae cynnal egwyddorion cyfamod y lluoedd arfog yn hanfodol i'n gwaith yng Nghymru. Rydym yn cydnabod y bydd gweithio gyda'n partneriaid allweddol, a'r comisiynydd yn awr, a gwledydd eraill y DU yn helpu i adeiladu ar ystod a chwmpas y cymorth a ddarperir. Mae ein rhwydwaith o swyddogion cyswllt y lluoedd arfog yn unigryw yn y DU ac fel y clywsom, maent wedi ymsefydlu yn ein hawdurdodau lleol ac maent yn gwbl hanfodol i gyflawni'r cyfamod ledled Cymru. Maent yn parhau i ddarparu cymorth allweddol, gan gynnwys cynnal cyrsiau a hyfforddiant iechyd meddwl a chymorth cyntaf, a sefydlu canolfannau i gyn-filwyr, fel y clywsom gan Laura Anne Jones heddiw, yn ardaloedd yr awdurdodau lleol, a darparu cymorth pwysig iawn ar lawr gwlad lle mae ei angen. Ac maent hefyd yn cynnig mecanwaith i godi rhai o'r materion lleol hynny gyda'r grŵp arbenigol ar y lluoedd arfog er mwyn inni allu llenwi unrhyw fylchau a allai fod yn dal i fodoli o ran gwasanaethau a chymorth. Fel Llywodraeth, ein dull gweithredu yw datblygu polisi drwy ymgynghori, mewn partneriaeth a rhwng cymheiriaid. Ymgysylltodd ein hymarfer cwmpasu ar gyn-filwyr, sydd ar y gweill ar hyn o bryd, â thros 1,000 o gyn-filwyr, teuluoedd a sefydliadau ledled Cymru. Mae'n lefel o ymgysylltiad y byddem i gyd yn ei disgwyl gan unrhyw rôl sy'n cynrychioli barn cyn-filwyr, ac yn amlwg, byddwn yn cynorthwyo'r comisiynydd i sicrhau y gall ymgysylltu yn y ffordd orau â'r boblogaeth cyn-filwyr ym mhob rhan o Gymru. Mae mwy o waith i'w wneud bob amser, ac rydym wedi ymrwymo'n llwyr i adeiladu ar y cymorth hwn, yn enwedig ym maes cefnogi plant y lluoedd arfog, ac ar hyn o bryd rydym yn gweithio ar flaenoriaeth i gael y data CYBLD hwnnw a gwella hynny. Mae'n rhywbeth y gwnaethom ei gydnabod yn yr ymarfer cwmpasu, ac mae'n flaenoriaeth i ni wrth symud ymlaen yn awr. Un o'r pethau yr ydym yn edrych ymlaen at ei drafod gyda'r comisiynydd newydd hefyd, y Cyrnol Phillips, yw'r cymorth i'r rhai sy'n gadael y gwasanaeth ac yn dychwelyd i Gymru. Ni yw'r unig wlad yn y DU sydd heb ganolfan adsefydlu, ac rydym yn ymgysylltu'n weithredol â Llywodraeth y DU ar hynny ar hyn o bryd. Felly, byddwn yn amlwg yn croesawu unrhyw gefnogaeth i hynny gan Aelodau ar draws y meinciau yn y Siambr. Os caf droi yn awr at bwynt 5 yn y cynnig ac adroddiad blynyddol Llywodraeth Cymru, ac rwy'n hapus iawn i ystyried ai'r awgrym yn y cynnig yw'r ffordd fwyaf effeithiol o graffu ar yr adroddiad. Mae'r cymorth sydd ar gael i gymuned y lluoedd arfog yn cael ei gynnwys yn flynyddol yn adroddiad blynyddol y cyfamod, ac er nad ydym yn gorfod gwneud hynny ar hyn o bryd, rydym bob amser yn ceisio cael dadl flynyddol, a chaiff yr adroddiad ei osod yn y Senedd a'i graffu hefyd gan aelodau o'r grŵp arbenigol ar y lluoedd arfog. Mewn gwirionedd, mae eu hadborth wedi'i gynnwys yn yr adroddiad i helpu i lywio ein blaenoriaethau wrth symud ymlaen. Rydym hefyd yn cyfrannu at adroddiad blynyddol cyfamod Llywodraeth y DU, sydd hefyd yn destun craffu gerbron Senedd y DU, ac rwy'n falch iawn o dderbyn y gwahoddiad i ddod i'r grŵp trawsbleidiol eto yn y dyfodol. Lywydd dros dro, hoffwn orffen fel y dechreuais, yn y modd colegol hwnnw, a dweud bod Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r cynnig hwn heddiw ac edrychwn ymlaen at barhau i gydweithio â'r comisiynydd cyn-filwyr, gyda'r holl randdeiliaid a phartneriaid, i adeiladu ar yr hyn a gyflawnwyd hyd yma, ac i symud ymlaen er budd ein cyn-filwyr a'u teuluoedd yng Nghymru.