English: One of the motivations for us involving ourselves in this inquiry is that we've all seen bank branches close. I want to stand up for communities like Nelson, which saw a Barclays close; Ystrad Mynach, which saw a Nat West; and Bargoed, the northern-most community in my constituency, the one that is most in need of town-centre growth, saw both HSBC and recently, this year, at the end of this year, Lloyds Bank leave the community. So, we feel strongly motivated to address this issue cross-party and see Welsh Government take action. I'd like to come to a few recommendations and welcome particularly recommendation 2 and the fact that the Government has accepted it. Russell George has already made reference to the fact that the Welsh Government works with LINK and the regulators to strengthen support to existing free-to-use ATM services. With a cash crisis likely in the future, these free-to-use services are vital in those communities in the northern valleys, particularly, that I represent, and I've already made reference to Bargoed. So, the financial inclusion strategy, and its accompanying delivery plan must, therefore, be reviewed regularly to ensure that that issue is addressed. I'd like to make a brief reference to recommendation 6, which makes reference to the JACS group, which we actually found out about through the course of our inquiry. Am I right, Chair, in saying that that happened through the course of the inquiry - that we found out about the work of the UK JACS group? And we were asking whether the access to banking standard is sufficiently robust. I was a bit disappointed with the Welsh Government's answer, when they said, 'While supporting the principle set out in the recommendation, the Welsh Government cannot accept, as this is a matter for the UK Government.' Well, we could have a different UK Government that might take a different view in a few weeks, or we could have the same Government that is taking the same approach. Either way, I'd like to see - and I know that it isn't typically a campaigning role that the Welsh Government takes - the Welsh Government pushing this issue very hard with the UK Government, regardless of who that may be. Recommendation 7 talks about the Welsh Government reviewing its support for the post office network to expand the banking sector. The Minister has decided to accept this only in part, and says, 'There are no plans to reintroduce support for the Post Office Network in Wales.' I was disappointed, because in 2003-2004, Bargoed post office benefited from nearly £37,000 thanks to the Welsh Government's old post office development fund, and this secured the post office in Bargoed for the future. And one of the things that I found was an evaluation that the old Welsh Assembly Government took of the post office development fund, which said that eight post offices were kept open precisely because of that fund. So, Minister, I'm putting a direct question to you: do you not believe that the post office development fund would be important in sustaining the future of post offices where banks are leaving? And, finally, I want to come to the community bank. We've spent a great deal of time - and you can see in recommendations 13 and 14 - looking around this idea of a community bank. It was in the early days of the Drakeford administration, and Banc Cambria were vying then for £600,000 of Welsh Government money to carry out feasibility work, which they subsequently received and are now in the process of establishing themselves as a bank. We had those questions that Russell George has mentioned: what about the impact on things like credit unions? How will credit unions work with a community bank? How will the post office network work with a community bank? But also, questions that I've got about place and provision: what will they look like in communities - what will a community bank look like? Well, the Welsh Government's made an outlay and now we need to see what strategy the Welsh Government has to support that in the future. A community bank in every town sounds like a fine idea, but do we have the places and the demand to make that work? It is down to the community bank to make it happen, but it was also in the First Minister's leadership manifesto - [ Interruption.] Yes.
Welsh: Un o'r cymhellion i ni gynnwys ein hunain yn yr ymchwiliad hwn yw ein bod ni i gyd wedi gweld canghennau o fanciau'n cau. Rwyf eisiau sefyll dros gymunedau fel Nelson, a welodd fanc Barclays yn cau; Ystrad Mynach, a welodd fanc Nat West yn cau; a Bargoed, y gymuned fwyaf gogleddol yn fy etholaeth, yr un sydd â'r angen mwyaf am dwf yng nghanol y dref, a welodd fanc HSBC yn cau, ac yn ddiweddar, eleni, ar ddiwedd y flwyddyn hon, mae Lloyds Bank yn gadael y gymuned. Felly, rydym yn teimlo cryn ysgogiad i fynd i'r afael â'r mater hwn ar draws y pleidiau a gweld Llywodraeth Cymru yn gweithredu. Hoffwn grybwyll rhai argymhellion a chroesawu argymhelliad 2 yn arbennig, a'r ffaith bod y Llywodraeth wedi'i dderbyn. Mae Russell George eisoes wedi cyfeirio at y ffaith bod Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda LINK a'r rheoleiddwyr i gryfhau cefnogaeth i wasanaethau ATM am ddim sy'n bodoli eisoes. Gydag argyfwng arian parod yn debygol yn y dyfodol, mae'r gwasanaethau rhad ac am ddim hyn yn hanfodol yn y cymunedau yn y cymoedd gogleddol, yn enwedig, a gynrychiolir gennyf, ac rwyf eisoes wedi cyfeirio at Fargoed. Felly, mae'n rhaid adolygu'r strategaeth cynhwysiant ariannol a'i chynllun cyflawni cysylltiedig yn rheolaidd er mwyn sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â hynny. Hoffwn gyfeirio'n fyr at argymhelliad 6, sy'n cyfeirio at y grŵp JACS, y cawsom wybod amdano yn ystod ein hymchwiliad. A wyf yn iawn, Gadeirydd, yn dweud bod hynny wedi digwydd yn ystod yr ymchwiliad - ein bod wedi cael gwybod am waith grŵp JACS y DU? Ac roeddem yn gofyn a oedd y safon mynediad at fancio'n ddigon cadarn. Roeddwn ychydig yn siomedig gydag ateb Llywodraeth Cymru, pan ddywedasant, 'Er bod Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r egwyddor yn yr argymhelliad, ni all dderbyn yr argymhelliad, oherwydd mai mater i Lywodraeth y DU yw hwn.' Wel, gallem fod â Llywodraeth wahanol yn y DU, a allai fod â barn wahanol ymhen ychydig wythnosau, neu gallem gael yr un Llywodraeth gyda'r un ymagwedd. Y naill ffordd neu'r llall, hoffwn weld Llywodraeth Cymru - a gwn nad yw'n mabwysiadu rôl ymgyrchu fel arfer - yn gwthio'r mater hwn yn galed iawn gyda Llywodraeth y DU, ni waeth pwy fydd mewn grym. Mae argymhelliad 7 yn sôn am Lywodraeth Cymru yn adolygu ei chefnogaeth i rwydwaith y swyddfeydd post er mwyn ehangu'r sector bancio. Nid yw'r Gweinidog ond wedi penderfynu derbyn hwn yn rhannol, a dywed, 'Nid oes unrhyw gynlluniau i ailgyflwyno cymorth i Rwydwaith Swyddfa'r Post yng Nghymru.' Roeddwn yn siomedig, oherwydd yn 2003-2004, cafodd swyddfa'r post ym Margoed bron i £37,000, diolch i gronfa ddatblygu hen swyddfeydd post Llywodraeth Cymru, a sicrhaodd hyn fod swyddfa'r post ym Margoed yn ddiogel ar gyfer y dyfodol. Ac un o'r pethau a welais oedd gwerthusiad a wnaed gan hen Lywodraeth Cynulliad Cymru o'r gronfa ddatblygu swyddfeydd post, a ddywedai fod wyth swyddfa'r post wedi eu cadw ar agor oherwydd y gronfa honno. Felly, Weinidog, rwyf am ofyn cwestiwn uniongyrchol i chi: onid ydych yn credu y byddai cronfa ddatblygu swyddfeydd post yn bwysig ar gyfer cynnal dyfodol swyddfeydd post lle mae'r banciau'n gadael? Ac yn olaf, rwyf am droi at y banc cymunedol. Rydym wedi treulio llawer iawn o amser - a gallwch weld yn argymhellion 13 a 14 - yn ystyried y syniad o fanc cymunedol. Yn nyddiau cynnar gweinyddiaeth Drakeford, roedd Banc Cambria yn gwneud cais am £600,000 o arian Llywodraeth Cymru er mwyn cynnal gwaith dichonoldeb, ac fe gawsant yr arian hwnnw wedyn ac maent bellach yn y broses o sefydlu eu hunain fel banc. Cawsom y cwestiynau y mae Russell George wedi'u crybwyll: beth am yr effaith ar bethau fel undebau credyd? Sut y bydd undebau credyd yn gweithio gyda banc cymunedol? Sut y bydd y rhwydwaith o swyddfeydd post yn gweithio gyda banc cymunedol? Ond hefyd, cwestiynau sydd gennyf am le a darpariaeth: sut y byddant yn edrych yn y cymunedau - sut beth fydd banc cymunedol? Wel, mae Llywodraeth Cymru wedi gwario ac yn awr mae angen inni weld pa strategaeth sydd gan Lywodraeth Cymru i gefnogi'r gwariant hwnnw yn y dyfodol. Mae banc cymunedol ym mhob tref yn swnio fel syniad gwych, ond a oes gennym y lleoedd a'r galw i wneud i hynny weithio? Cyfrifoldeb y banc cymunedol yw gwneud iddo ddigwydd, ond roedd hefyd ym maniffesto arweinyddiaeth y Prif Weinidog - [ Torri ar draws.] Ie.