English: Diolch yn fawr iawn, Llywydd, and it's a real pleasure for me to open this debate today, tabled in the name of Darren Millar. And what a time it is to be debating this topic, with our recent sporting successes and Wales playing in the Euros this afternoon - and I, like you, Llywydd, hope we finish in time today to catch the kick-off of the match against Turkey. The last few years have shown that perhaps there's never been a better time to be a fan of Welsh sport. Sport is one of the few things in our country, and even in this Chamber, that has the power to unite us all. I'm sure that Members from across the Senedd celebrated with enthusiasm when Kieffer Moore scored his equaliser on Saturday against Switzerland, because watching Wales is a communal experience that makes us proud of who we are and proud to be Welsh. We see ourselves in our sporting heroes, our shared experiences, our love of our country and our determination to succeed. But these are the same reasons why people across Wales celebrated when Andy Murray won Wimbledon, or Rory McIlroy wins a golf major, or when Mo Farah wins an Olympic gold for team GB. Because we see ourselves in these sporting heroes too. Because people in Wales are also very proud to be British; we see our British identity in these athletes, and those shared experiences and values I mentioned earlier. Because we understand that we can be both proud to be Welsh and British, and that's no contradiction. But the reason this debate has been submitted today isn't just to revel in our sporting success; it's to recognise the benefits of sport in our society, our economy and our everyday lives. The economic case for investing in sport is very clear. Recent research conducted by the Sport Industry Research Centre at Sheffield Hallam University found that for every £1 invested in sport in Wales, there is a return of £2.88, whilst major events held in the Millennium Stadium alone are estimated to boost the Welsh economy by £32 million every year in Welsh economic output, with £11 million of this being gross value added, as well as the role it plays in supporting jobs in the supply chain. It's disappointing, therefore, that the Welsh Labour Government hasn't fully realised Wales's economic and sporting potential. For example, the Welsh Government decided not to progress with a bid for the 2026 Commonwealth Games, despite the Welsh Government's own feasibility study outlining many benefits to our economy, such as the creation of additional jobs and income for Welsh businesses, which are things that Glasgow benefited from when they hosted the 2014 games. But it's not just in elite sport that we see the benefits of proper investment. The Welsh NHS spends about £35 million each year treating preventable diseases caused by physical inactivity. So, that's why we want to see increased investment in participation in sport in our communities across Wales. That's why we're calling in our motion today to invest in a larger network of 3G and 4G pitches throughout Wales, and our ask to enable free access to local authority gyms and leisure centres for young people. That should mean that the people of Wales have access to good-quality sporting facilities in their areas and communities, regardless of their skill level or postcode. Our motion also calls for the Welsh Government to build the sporting excellence of tomorrow in Wales by establishing a Welsh talent sporting fund to support talented Welsh athletes on the world stage, and a network of Welsh sports ambassadors to encourage young people into sport. Because unless we invest in our sporting heroes today, we will never be in the position to celebrate their sporting achievements tomorrow and secure Wales's place on the sporting world stage. I'm also sure that every Member in this Senedd will be aware of sporting groups and clubs in their constituencies and regions that have struggled in the last year or so. In fact, sport may well be one of the hardest hit sectors since the onset of the pandemic. According to the Football Association of Wales Trust, for example, grass-roots football clubs have lost, on average, £7,000 each, and 97 per cent of football clubs say they've been affected financially, and over half have said they'll lose volunteers. Meanwhile, the Welsh Rugby Union has described the pandemic as catastrophic to its sport, particularly with the financial impact on the grass-roots game. That's why the motion has a plan to turn this situation around, not only by increasing participation, but also creating a community sport bounce-back fund to support these community clubs following the pandemic. So, it's for these reasons that it's really disappointing to see the Welsh Government taking their usual 'delete all' approach to our motion, particularly when it makes specific calls that will deliver real change for people in Wales. The amendments literally delete the prospect of a post-pandemic recovery for some of these sports clubs, and do very little to increase participation in sport in Wales. We all know that all of us can do more to support the sector, and that's why we will not be voting for their amendments tonight; we'll be abstaining on them. By contrast, I'd like to welcome Plaid Cymru's second amendment to increase the amount of teenage girls and people from under-represented backgrounds in sport. I think it's a vital and very topical one, and I congratulate Plaid Cymru on doing that. The proposals by the FAW to restructure the women's league, for example, do nothing to increase participation of teenage girls in football whatsoever. For that reason, we'll be supporting the second Plaid Cymru amendment today. Therefore, I ask Members from across the Senedd to support our motion today, as we know the best way to have a successful sporting tomorrow is to support it today.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd, ac mae'n bleser mawr gennyf agor y ddadl hon heddiw a gyflwynwyd yn enw Darren Millar. Ac am adeg i fod yn trafod y pwnc hwn, gyda'n llwyddiannau chwaraeon diweddar a Chymru'n chwarae yn yr Ewros y prynhawn yma - ac rwyf fi, fel chithau, Lywydd, yn gobeithio y byddwn yn gorffen mewn pryd heddiw i weld y gic gyntaf yn y gêm yn erbyn Twrci. Mae'r blynyddoedd diwethaf wedi dangos efallai na fu erioed amser gwell i fod yn gefnogwr chwaraeon Cymru. Chwaraeon yw un o'r ychydig bethau yn ein gwlad, a hyd yn oed yn y Siambr hon, sydd â'r pŵer i uno pob un ohonom. Rwy'n siŵr bod Aelodau o bob rhan o'r Senedd wedi dathlu'n frwdfrydig pan sgoriodd Kieffer Moore y gôl gyfartal ddydd Sadwrn yn erbyn y Swistir, oherwydd mae gwylio Cymru yn brofiad cymunedol sy'n ein gwneud yn falch o bwy ydym ni ac yn falch o fod yn Gymry. Rydym yn gweld ein hunain yn ein harwyr chwaraeon, ein profiadau cyffredin, ein cariad at ein gwlad a'n penderfyniad i lwyddo. Ond dyma'r un rhesymau pam y dathlodd pobl ledled Cymru pan enillodd Andy Murray Wimbledon, neu pan fydd Rory McIlroy yn ennill un o'r prif gystadlaethau golff, neu pan fydd Mo Farah yn ennill y wobr aur Olympaidd i dîm Prydain. Oherwydd gwelwn ein hunain yn yr arwyr chwaraeon hyn hefyd. Oherwydd mae pobl yng Nghymru hefyd yn falch iawn o fod yn Brydeinwyr; gwelwn ein hunaniaeth Brydeinig yn yr athletwyr hyn, a'r profiadau a'r gwerthoedd cyffredin a grybwyllais yn gynharach. Oherwydd rydym yn deall y gallwn fod yn falch o fod yn Gymry ac yn Brydeinwyr, ac nid yw'r ddau beth yn gwrthddweud ei gilydd. Ond cyflwynwyd y ddadl hon heddiw nid yn unig i orfoleddu yn ein llwyddiant yn y byd chwaraeon, ond hefyd i cydnabod manteision chwaraeon yn ein cymdeithas, ein heconomi a'n bywydau bob dydd. Mae'r achos economaidd dros fuddsoddi mewn chwaraeon yn glir iawn. Canfu ymchwil ddiweddar a gyflawnwyd gan Ganolfan Ymchwil y Diwydiant Chwaraeon ym Mhrifysgol Sheffield Hallam y ceir enillion o £2.88 am bob £1 a fuddsoddir mewn chwaraeon yng Nghymru, tra amcangyfrifir bod digwyddiadau mawr a gynhelir yn Stadiwm y Mileniwm yn unig yn rhoi hwb o £32 miliwn i economi Cymru bob blwyddyn ar ffurf allbwn economaidd Cymreig, gyda £11 miliwn ohono'n werth ychwanegol crynswth, yn ogystal â'r rhan y mae'n ei chwarae yn cefnogi swyddi yn y gadwyn gyflenwi. Mae'n siomedig, felly, nad yw Llywodraeth Lafur Cymru wedi gwireddu potensial economaidd Cymru a'i photensial yn y maes chwaraeon yn llawn. Er enghraifft, penderfynodd Llywodraeth Cymru beidio â symud ymlaen gyda chais am Gemau'r Gymanwlad 2026, er gwaethaf astudiaeth ddichonoldeb Llywodraeth Cymru ei hun yn amlinellu llawer o fanteision i'n heconomi, megis creu swyddi ac incwm ychwanegol i fusnesau Cymru, sy'n bethau y cafodd Glasgow fudd ohonynt pan gynhaliwyd gemau 2014. Ond nid mewn chwaraeon elît yn unig y gwelwn fanteision buddsoddi priodol. Mae GIG Cymru yn gwario tua £35 miliwn bob blwyddyn ar drin clefydau y gellir eu hatal a achosir gan anweithgarwch corfforol. Dyna pam ein bod am weld mwy o fuddsoddi i annog pobl i gymryd rhan mewn chwaraeon yn ein cymunedau ledled Cymru. Dyna pam ein bod yn galw yn ein cynnig heddiw am fuddsoddi mewn rhwydwaith mwy o gaeau 3G a 4G ledled Cymru, ac yn gofyn am alluogi pobl ifanc i gael mynediad am ddim i gampfeydd a chanolfannau hamdden awdurdodau lleol. Dylai hynny olygu bod gan bobl Cymru fynediad at gyfleusterau chwaraeon o ansawdd da yn eu hardaloedd a'u cymunedau, waeth beth fo'u lefel sgiliau neu god post. Mae ein cynnig hefyd yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddatblygu rhagoriaeth mewn chwaraeon ar gyfer y dyfodol yng Nghymru drwy sefydlu cronfa ar gyfer talent o Gymru ym maes chwaraeon i gefnogi athletwyr talentog o Gymru ar lwyfan y byd, a rhwydwaith o lysgenhadon chwaraeon o Gymru i annog pobl ifanc i gymryd rhan mewn chwaraeon. Oherwydd oni bai ein bod yn buddsoddi yn ein harwyr chwaraeon heddiw, ni fyddwn byth mewn sefyllfa i ddathlu eu llwyddiannau mewn chwaraeon yn y dyfodol a sicrhau lle Cymru ar lwyfan y byd mewn chwaraeon. Rwyf hefyd yn siŵr y bydd pob Aelod o'r Senedd hon yn ymwybodol o grwpiau a chlybiau chwaraeon yn eu hetholaethau a'u rhanbarthau sydd wedi cael trafferth yn ystod y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf. Yn wir, mae'n ddigon posibl mai chwaraeon yw un o'r sectorau sydd wedi'u taro galetaf ers dechrau'r pandemig. Yn ôl Ymddiriedolaeth Cymdeithas Bêl-droed Cymru, er enghraifft, mae clybiau pêl-droed ar lawr gwlad wedi colli £7,000 yr un ar gyfartaledd, ac mae 97 y cant o glybiau pêl-droed yn dweud eu bod wedi cael eu heffeithio'n ariannol, a dros hanner wedi dweud y byddant yn colli gwirfoddolwyr. Yn y cyfamser, mae Undeb Rygbi Cymru wedi disgrifio'r pandemig fel trychineb i'r gamp, yn enwedig gyda'r effaith ariannol ar y gêm ar lawr gwlad. Dyna pam y mae gan y cynnig gynllun i weddnewid y sefyllfa hon, nid yn unig drwy gynyddu'r nifer sy'n cymryd rhan, ond hefyd drwy greu cronfa bownsio yn ôl ar gyfer chwaraeon cymunedol i gynorthwyo'r clybiau cymunedol hyn yn sgil y pandemig. Felly, am y rhesymau hyn mae'n siomedig iawn gweld Llywodraeth Cymru yn mabwysiadu eu hymagwedd 'dileu popeth' arferol at ein cynnig, yn enwedig pan fo'n gwneud galwadau penodol a fydd yn sicrhau newid gwirioneddol i bobl yng Nghymru. Mae'r gwelliannau yn llythrennol yn dileu'r posibilrwydd o adferiad ar ôl y pandemig i rai o'r clybiau chwaraeon hyn, ac nid ydynt yn gwneud fawr ddim i gynyddu'r niferoedd sy'n cymryd rhan mewn chwaraeon yng Nghymru. Gwyddom i gyd y gall pob un ohonom wneud mwy i gefnogi'r sector, a dyna pam na fyddwn yn pleidleisio dros eu gwelliannau heno; byddwn yn ymatal arnynt. Fel arall, hoffwn groesawu ail welliant Plaid Cymru i gynyddu nifer y merched yn eu harddegau a phobl o gefndiroedd heb gynrychiolaeth ddigonol mewn chwaraeon. Rwy'n credu ei fod yn un hanfodol ac amserol iawn, ac rwy'n llongyfarch Plaid Cymru ar wneud hynny. Nid yw cynigion Cymdeithas Bêl-droed Cymru i ailstrwythuro cynghrair y menywod, er enghraifft, yn gwneud dim o gwbl i gynyddu nifer y merched yn eu harddegau sy'n cymryd rhan mewn pêl-droed. Am y rheswm hwnnw, byddwn yn cefnogi ail welliant Plaid Cymru heddiw. Felly, gofynnaf i'r Aelodau ym mhob rhan o'r Senedd gefnogi ein cynnig heddiw, gan ein bod yn gwybod mai'r ffordd orau o gael chwaraeon llwyddiannus yfory yw eu cefnogi heddiw.