English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and can I start by thanking the Members for tabling this debate this afternoon and all those who've contributed to the debate? Much of what we've discussed today does chime with my energy statement of December last year around using energy more efficiently, moving to low-carbon generation, levering in more resources, and gaining economic benefit from the new technologies and business models that now are emerging from the transition. This does include our highly successful flagship Welsh Government Warm Homes programme, which has been designed to ensure economic benefits for Wales in terms of employment and business opportunities. All of the energy efficiency improvements installed under our schemes have been delivered by Wales-based SMEs. Between 2011 and 2016, we have invested over £217 million in Welsh Government Warm Homes to improve the energy efficiency of over 39,000 homes of those on low incomes or living in the most deprived areas of Wales, and I expect to publish the 2016-17 figures next month. So, it's significant funding, but, as Lee Waters said, we really need to see how much more we can put in. I'd love to put £1 billion into our energy efficiency programmes, but I think we have to be pragmatic. Last year, the Nest scheme delivered estimated average energy bill savings of over £400 per household. If these estimated savings were realised for every home improved through Nest, it would equate to annual energy bill savings of over £9.5 million per year. We also recently published the findings of research on the health impacts of Nest. The research shows that the scheme is having a very clear, positive impact on the health of recipients, with a reduction in the use of the NHS by those receiving energy efficiency measures through the scheme. Those findings have supported our decision to extent the eligibility criteria for our new Nest scheme to include householders on low incomes who have a respiratory or circulatory condition. So, we are making progress in tackling fuel poverty, despite the fact that some of the levers, as Vikki Howells said, for tackling fuel poverty are not devolved. Powers over welfare reform, for instance, and the regulation of the retail energy market, rest with the UK Government. I have to say that the plans that were set out in the Tory manifesto to get rid of winter fuel payment wouldn't help either. Overall, fuel poverty has reduced from 29 per cent in 2012 to 23 per cent in 2016, which is a reduction of 6 percentage points in just four years. Over the next four years, we'll invest a further £104 million in Welsh Government Warm Homes, and that will enable us to improve up to 25,000 homes of those on low incomes, or, again, living in the most deprived areas of Wales. Our investment will lever in up to £24 million of EU funding in addition to funding from the UK energy company obligation. Our investment helps provide stability and certainty for the energy efficiency supply chain in Wales to grow their business at a time when the UK Government has undermined confidence in the industry with their stop-start approach to energy supplier obligations. I'm also looking to strengthen building regulations through our proposed Part L review this year. This will look at how we can control insulation values and reduce energy usage in homes. In addition, we've been exploring opportunities to lever in more resources and support from energy suppliers, local authorities, pension funds, and others, to accelerate investment across Wales to tackle fuel poverty and support our decarbonisation ambitions. I'm looking at all opportunities for innovation, both in energy efficiency products and in financial models, which can then help support the uptake of energy efficiency improvements amongst able-to-pay households as well as those on low incomes. I will be making an announcement in the autumn on my proposals. Energy efficiency in general terms will be included in the scope of the National Infrastructure Commission for Wales's remit, although the commission will only consider economic infrastructure. We believe a modern, efficient, and reliable energy infrastructure is important for our businesses and communities, and we're committed to supporting the development of new, renewable energy generation. Renewable and low-carbon electricity and heat form an important element of Welsh Government's approach to decarbonisation. To deliver secure and affordable low-carbon energy, we need that mix of different technologies and sizes, from community scale to major projects. The transition to a low-carbon economy not only reduces emissions, but brings opportunities around clean growth, quality jobs, and global market advantages. I'm committed to achieving a more circular economy in Wales and using the earth's natural resources far more efficiently. Energy is a key economic imperative that underpins our aims for a secure and prosperous Wales. In terms of opportunities, this means supporting large energy investments in on-shore renewables, marine, nuclear, and so on, including our two largest energy investment projects: Wylfa Newydd and the proposed Swansea bay tidal lagoon. Wylfa Newydd, for example, is estimated to create 850 permanent jobs, and thousands more for a temporary period. Arbed, too, has created more than 470 jobs and delivered more than 60,000 hours of training in green technologies to existing and new employees. The no-carbon economy is one of the UK's fastest-growing sectors, creating jobs and providing investment across each region. I've written to the UK Government on a number of occasions setting out the benefits from renewable developments. We are also committed to supporting community-led energy projects. As a result of Welsh Government's support, 15 community schemes are up and running, providing benefit to the local area. I agree with Jeremy Miles: it's very interesting to see some of the co-operative models that are coming forward, and I've been very lucky to not just visit, but to open, such schemes since I've been in this portfolio. I'm also looking to set ambitious yet realistic targets for renewable energy in Wales. The evidence from the decarbonisation pathway will inform the setting of any targets and enable us to assess which pathways provide the best opportunities and outcomes for Wales. I'm committed to using all my powers to provide ongoing support mechanisms that ensure we retain the ability to deliver new-generation developments and efficiency whilst managing the cost to bill payers.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, ac a gaf fi ddechrau drwy ddiolch i'r Aelodau am gyflwyno'r ddadl hon y prynhawn yma ac i bawb sydd wedi cyfrannu at y ddadl? Mae llawer o'r hyn rydym wedi'i drafod heddiw yn cydweddu'n gyda fy natganiad ynni ym mis Rhagfyr y llynedd ynglŷn â defnyddio ynni'n fwy effeithlon, symud i gynhyrchiant carbon isel, denu mwy o adnoddau, a chael budd economaidd o'r technolegau a'r modelau busnes newydd sydd bellach yn datblygu o'r newid. Mae hyn yn cynnwys y rhaglen flaenllaw hynod lwyddiannus gan Lywodraeth Cymru, Cartrefi Cynnes, a gynlluniwyd i sicrhau manteision economaidd i Gymru o ran cyfleoedd cyflogaeth a busnes. Mae pob un o'r mesurau gwella effeithlonrwydd ynni a osodwyd drwy ein cynlluniau wedi cael eu darparu gan fusnesau bach a chanolig yng Nghymru. Rhwng 2011 a 2016, rydym wedi buddsoddi dros £217 miliwn yng nghynllun Cartrefi Cynnes Llywodraeth Cymru i wella effeithlonrwydd ynni dros 39,000 o gartrefi pobl ar incwm isel neu bobl sy'n byw yn ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru, ac rwy'n disgwyl gallu cyhoeddi ffigurau 2016-17 y mis nesaf. Felly, mae'n gyllid sylweddol, ond fel y dywedodd Lee Waters, mae gwir angen inni weld faint yn fwy y gallwn ei roi i mewn. Byddwn wrth fy modd yn rhoi £1 biliwn tuag at ein rhaglenni effeithlonrwydd ynni, ond rwy'n meddwl bod yn rhaid i ni fod yn bragmatig. Y llynedd, sicrhaodd y cynllun Nyth arbedion cyfartalog amcangyfrifedig o dros £400 ar filiau ynni'r cartref. Pe bai'r arbedion amcangyfrifedig hyn yn cael eu gwireddu ar gyfer pob cartref sy'n cael ei wella drwy'r cynllun Nyth, byddai'n cyfateb i arbedion o fwy na £9.5 miliwn ar filiau ynni blynyddol. Yn ddiweddar hefyd, bu inni gyhoeddi canfyddiadau gwaith ymchwil ar effeithiau iechyd Nyth. Mae'r ymchwil yn dangos bod y cynllun yn cael effaith glir a chadarnhaol ar iechyd y rhai sy'n ei dderbyn, gyda gostyngiad yn y defnydd o'r GIG gan y rhai sy'n derbyn mesurau effeithlonrwydd ynni drwy'r cynllun. Mae'r canfyddiadau hynny wedi cefnogi ein penderfyniad i ymestyn y meini prawf cymhwyster ar gyfer ein cynllun Nyth newydd i gynnwys deiliaid tai ar incwm isel sydd â chyflwr anadlol neu gyflwr cylchrediad y gwaed. Felly, rydym yn gwneud cynnydd ar drechu tlodi tanwydd, er nad yw rhai o'r dulliau trechu tlodi tanwydd wedi'u datganoli, fel y dywedodd Vikki Howells. Llywodraeth y DU sydd â phwerau dros ddiwygio lles, er enghraifft, a rheoleiddio'r farchnad ynni fanwerthol. Rhaid i mi ddweud na fyddai cynlluniau a gafodd eu nodi ym maniffesto'r Torïaid i gael gwared ar y taliad tanwydd gaeaf yn helpu chwaith. Yn gyffredinol, mae tlodi tanwydd wedi gostwng o 29 y cant yn 2012 i 23 y cant yn 2016, sy'n ostyngiad o 6 pwynt canran mewn pedair blynedd yn unig. Dros y pedair blynedd nesaf, byddwn yn buddsoddi £104 miliwn pellach yng nghynllun Cartrefi Cynnes Llywodraeth Cymru, a bydd hynny'n ein galluogi i wella hyd at 25,000 o gartrefi pobl ar incwm isel, neu bobl, unwaith eto, sy'n byw yn ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru. Bydd ein buddsoddiad yn denu hyd at £24 miliwn o arian yr UE yn ychwanegol at gyllid y rhwymedigaeth cwmnïau ynni yn y DU. Mae ein buddsoddiad yn helpu i ddarparu sefydlogrwydd a sicrwydd i'r gadwyn gyflenwi effeithlonrwydd ynni yng Nghymru dyfu eu busnesau ar adeg pan fo Llywodraeth y DU wedi tanseilio hyder yn y diwydiant gyda'i hymagwedd oriog tuag at rwymedigaethau cyflenwyr ynni. Rwy'n ystyried cryfhau rheoliadau adeiladu hefyd drwy ein hadolygiad arfaethedig o Ran L eleni. Bydd hwn yn edrych ar sut y gallwn reoli gwerthoedd inswleiddio a lleihau defnydd o ynni mewn cartrefi. Yn ogystal, rydym wedi bod yn edrych ar gyfleoedd i ddenu mwy o adnoddau a chymorth gan gyflenwyr ynni, awdurdodau lleol, cronfeydd pensiwn ac eraill, i gyflymu buddsoddi ledled Cymru ar gyfer trechu tlodi tanwydd a chefnogi ein huchelgais o ran datgarboneiddio. Rwy'n edrych ar bob cyfle i arloesi, mewn perthynas â chynhyrchion effeithlonrwydd ynni a modelau ariannol, a all helpu wedyn i gefnogi'r nifer sy'n manteisio ar welliannau effeithlonrwydd ynni o blith teuluoedd sydd â gallu i dalu yn ogystal â rhai sydd ar incwm isel. Byddaf yn gwneud cyhoeddiad yn yr hydref ar fy nghynigion. Bydd effeithlonrwydd ynni yn gyffredinol yn cael ei gynnwys yn y gwaith cwmpasu ar gylch gorchwyl Comisiwn Seilwaith Cenedlaethol Cymru, er mai seilwaith economaidd yn unig y bydd y comisiwn yn ei ystyried. Rydym yn credu bod seilwaith ynni modern, effeithlon a dibynadwy yn bwysig i'n busnesau a'n cymunedau, ac rydym yn ymrwymedig i gefnogi'r gwaith o ddatblygu cynhyrchiant ynni newydd adnewyddadwy. Mae ynni adnewyddadwy a thrydan a gwres carbon isel yn elfen bwysig o ddull Llywodraeth Cymru o ddatgarboneiddio. Er mwyn darparu ynni carbon isel sicr a fforddiadwy, mae angen y gymysgedd honno o wahanol dechnolegau a meintiau, o'r raddfa gymunedol i brosiectau mawr. Mae'r newid i economi carbon isel, nid yn unig yn lleihau allyriadau, ond yn creu cyfleoedd ar gyfer twf glân, swyddi o ansawdd, a manteision yn y farchnad fyd-eang. Rwy'n ymrwymedig i sicrhau economi fwy cylchol yng Nghymru a defnyddio adnoddau naturiol y ddaear yn llawer mwy effeithlon. Mae ynni yn rheidrwydd economaidd allweddol sy'n sail i'n hamcanion ar gyfer Cymru ddiogel a ffyniannus. O ran cyfleoedd, mae hyn yn golygu cefnogi buddsoddiadau ynni mawr mewn ynni adnewyddadwy ar y tir, ynni morol, ynni niwclear, ac yn y blaen, yn cynnwys ein dau brosiect buddsoddiad ynni mwyaf: Wylfa Newydd a morlyn llanw arfaethedig bae Abertawe. Amcangyfrifir y bydd Wylfa Newydd, er enghraifft, yn creu 850 o swyddi parhaol, a miloedd yn fwy am gyfnod dros dro. Mae Arbed, hefyd, wedi creu mwy na 470 o swyddi ac wedi darparu mwy na 60,000 o oriau o hyfforddiant mewn technolegau gwyrdd i weithwyr presennol a newydd. Mae'r economi ddi-garbon yn un o'r sectorau sy'n tyfu gyflymaf yn y DU, gan greu swyddi a darparu buddsoddiad ar draws pob rhanbarth. Rwyf wedi ysgrifennu at Lywodraeth y DU ar sawl achlysur yn nodi manteision datblygiadau ynni adnewyddadwy. Rydym hefyd wedi ymrwymo i gefnogi prosiectau ynni a arweinir gan y gymuned. O ganlyniad i gefnogaeth Llywodraeth Cymru, mae 15 o gynlluniau cymunedol ar waith, yn darparu budd i'r ardal leol. Rwy'n cytuno â Jeremy Miles: mae'n ddiddorol iawn gweld rhai o'r modelau cydweithredol sy'n cael eu cyflwyno, ac rwyf wedi bod yn ffodus iawn nid yn unig i ymweld, ond i agor, cynlluniau o'r fath ers i mi gael y portffolio hwn. Rwyf hefyd yn ystyried gosod targedau uchelgeisiol ond realistig ar gyfer ynni adnewyddadwy yng Nghymru. Bydd y dystiolaeth o'r llwybr datgarboneiddio yn llywio'r modd y gosodir unrhyw dargedau ac yn ein galluogi i asesu pa lwybrau sy'n darparu'r cyfleoedd a'r canlyniadau gorau ar gyfer Cymru. Rwyf wedi ymrwymo i ddefnyddio fy holl bwerau i ddarparu mecanweithiau cymorth parhaus sy'n sicrhau ein bod yn cadw'r gallu i gyflawni datblygiadau cynhyrchiant newydd ac effeithlonrwydd ynni gan reoli'r gost i'r bobl sy'n talu'r biliau.