English: Diolch, Llywydd. The final report of the South East Wales Transport Commission was published on 26 November, completing their detailed and independent review into sustainable ways to tackle congestion on the M4 around Newport. I'd like to put on record my thanks to Lord Burns and his team of commissioners for preparing an excellent and evidenced piece of work. For those living locally who've had to endure the negative impact of congestion, and for the businesses and individuals who need a more reliable and resilient transport network, I believe that this report sets out a coherent and realistic plan for this vital corridor of Wales. I hope Members have had an opportunity to consider the report. For me, the most striking finding was its first-principles investigation of the use of the road itself. The majority of trips are between 10 and 50 miles, starting or ending in Newport, Cardiff and Bristol. So, the evidence clearly shows this is a regional challenge requiring a region-wide response. These trips have a high proportion of single car occupancy, and the congestion is most severe in the morning and evening peaks. The evidence shows this is a commuter issue, not one caused by local journeys across Newport. The type of trips filling up this road and causing congestion are ones that could readily be served by public transport if it were competitive on cost, journey time and convenience. Given the geography and topography of the area, it's vital this important corridor of Wales has an effective and high-quality public transport system serving it that can give people genuinely high-quality choices across all the modes that can take pressure off the road. I believe that our new Wales transport strategy, 'Llwybr Newydd', complements the recommendations in the Burns report. Taken together, I believe they can reshape the way we think about how people move around south-east Wales and, indeed, beyond. The transport strategy sets out a powerful case for change. The Burns recommendations are a blueprint for how that change can be delivered in south-east Wales, building upon the significant metro work already progressing. Lord Burns calls for enhancement of the south Wales main line and also for six new stations on it. This infrastructure is, of course, the responsibility of the UK Government, and they'll need to be a part of the conversation we need to have about the realisation of this plan. On 23 November, I published my statement on the union connectivity review, and my officials are in the process of preparing a substantive submission to the work of Sir Peter Hendy. I believe that this provides the vehicle for the UK Government to provide early commitment to delivering on the Burns recommendations in non-devolved areas. The Burns recommendations set out solid reasoning why the rail network in this region needs to be levelled up to be comparable to other parts of the United Kingdom. For too long Wales has been at the back of the queue when the UK Government has been investing in rail infrastructure, and this is a positive opportunity for the UK Government to make good on their underinvestment. It is that underinvestment in fact that has caused the problems we now see in Newport, and I look forward to working in partnership with them to put that right and to deliver the Burns vision. Lord Burns recommends significant enhancement of bus and active travel infrastructure in and around Newport, and I'm particularly struck by how this report highlights the social injustice of Newport having a very high proportion of trips by private car, yet having some of the lowest levels of car ownership anywhere in the country. Now, whilst the Welsh Government set out the strategic needs, the detail of this is, of course, best decided locally. I'm pleased to say that we have signed a memorandum of understanding with Newport City Council to jointly steer the way forward for bus and active travel measures in the city, supported by Transport for Wales. We've put in place short-term actions to help support individuals, communities and businesses to deal with the immediate impacts of coronavirus. However, Lord Burns is rightly setting out a blueprint for the longer term, which takes into account the significant growth forecasts for this region. And that growth, combined with our aims to encourage modal shift, justifies creating a sustainable mass-transit system right across the region. I'll be discussing the recommendations relating to land-use planning with the Minister for Housing and Local Government to see how we can work together to support them. Integration between transport and land-use planning is fundamental. It's important that new development is built in the right locations, which are well connected and have good public transport accessibility, particularly in this part of Wales where classic radial development is more challenging. The recommendations reach across all aspects of transport policy and delivery. They'll require close collaboration and co-operation between partners, and work is under way for a delivery unit to be established, which will be a partnership of Welsh Government, Newport council and Transport for Wales to help make progress on the report recommendations, and I expect that unit to have its first meeting this month. This unit will initially be tasked with reviewing all 72 recommendations of the Burns commission and determining what next steps would need to be taken. For new recommendations, the development unit will advise me and our partners in local authorities and Network Rail on the best course of action to develop and sufficiently to inform further decision making. In some areas, we have already made a start. The recommended new rail stations at St Mellons, on the outskirts of Cardiff, and at Llanwern are already at planning stages. We've also taken steps to bring our Wales and borders rail network back into public ownership. The bus reform programme has been established in response to the impact of COVID-19, and we are developing longer term plans for reforming the way that bus services are planned, funded and delivered. We've provided the largest ever investment in active travel funding. This is creating safe travel routes and better connections in our towns and cities, interfacing with public transport connections, reducing reliance on cars. There is more to do in Newport, of that there is no doubt, and, indeed, across Wales. In conclusion, I warmly welcome the findings of the Burns report. The Welsh Government has set out our core vision for transport in Wales: an accessible, sustainable transport system that is good for people and communities, good for the environment, good for our economy and good for places. The recommendations within the report will, I believe, help us to achieve that ambition. But it will only happen, of course, if this report is more than a shiny document that sits on a shelf. It has to lead to real and dynamic change, and I look forward to working with the UK Government and others to help make it a reality.
Welsh: Diolch, Llywydd. Fe gyhoeddwyd adroddiad terfynol Comisiwn Trafnidiaeth De-ddwyrain Cymru ar 26 Tachwedd, gan gwblhau ei adolygiad manwl ac annibynnol o'r ffyrdd cynaliadwy o fynd i'r afael â thagfeydd ar yr M4 o amgylch Casnewydd. Fe hoffwn i roi ar gofnod fy niolch i Arglwydd Burns a'i dîm o gomisiynwyr am baratoi darn o waith rhagorol ar sail tystiolaeth. I'r bobl leol y bu'n rhaid iddyn nhw ddioddef effaith andwyol y tagfeydd, ac i'r busnesau a'r unigolion sydd angen rhwydwaith trafnidiaeth mwy dibynadwy a chadarn, rwy'n credu bod yr adroddiad hwn yn rhoi cynllun cydlynol a realistig i'r coridor hanfodol hwn yng Nghymru. Rwy'n gobeithio bod yr Aelodau wedi cael cyfle i roi ystyriaeth i'r adroddiad. I mi, y canfyddiad mwyaf trawiadol oedd ei ymchwiliad i'r egwyddorion cyntaf ar gyfer y defnydd a wneir o'r ffordd hon yn benodol. Mae'r rhan fwyaf o deithiau arni rhwng 10 a 50 milltir o bellter, yn cychwyn o Gasnewydd, Caerdydd, a Bryste neu'n diweddu yn un o'r lleoedd hynny. Felly, mae'r dystiolaeth yn dangos yn eglur mai her ranbarthol yw hon sy'n gofyn am ymateb ledled y rhanbarth. Mae cyfran uchel o'r teithiau yn cael eu gwneud gydag un unigolyn yn y car, ac mae'r tagfeydd ar eu mwyaf difrifol yn ystod oriau brig y bore a chyda'r nos. Mae'r dystiolaeth yn dangos mai mater i gymudwyr yw hwn, nid un a achosir gan deithiau lleol o gwmpas Casnewydd. Mae'r math o deithiau sy'n llenwi'r ffordd hon ac sy'n achosi tagfeydd yn rhai y gellid eu gwneud yn rhwydd ar drafnidiaeth gyhoeddus pe bai hynny'n gystadleuol o ran y gost, amser y daith a chyfleustra. O ystyried daearyddiaeth a thopograffeg yr ardal, mae'n hanfodol bod gan y coridor pwysig hwn i Gymru system drafnidiaeth gyhoeddus effeithiol o ansawdd uchel sy'n rhoi gwasanaeth da ac yn cynnig dewisiadau gwirioneddol o ansawdd uchel i bobl ar draws yr holl ddulliau a fydd yn ysgafnu'r baich sydd ar y ffordd. Rwyf i o'r farn fod ein strategaeth drafnidiaeth newydd ni i Gymru, 'Llwybr Newydd', yn ategu'r argymhellion sydd yn adroddiad Burns. Gyda'i gilydd, rwy'n credu y gallan nhw ail-lunio ein dull ni o ystyried sut y gall pobl deithio o gwmpas y de-ddwyrain ac, yn wir, y tu hwnt i'r fan honno. Mae'r strategaeth drafnidiaeth yn dadlau'n gryf o blaid newid. Mae argymhellion Burns yn lasbrint ar gyfer sut y gellir cyflawni'r newid hwnnw yn y de-ddwyrain, gan adeiladu ar y gwaith metro sylweddol sy'n mynd rhagddo eisoes. Mae Arglwydd Burns yn galw am wella prif lein de Cymru ac am chwe gorsaf newydd arni hefyd. Cyfrifoldeb Llywodraeth y DU yw'r seilwaith hwn, wrth gwrs, ac fe fydd angen iddyn nhw fod â rhan yn y drafodaeth y mae'n rhaid inni ei chael ynglŷn â gwireddu'r cynllun hwn. Ar 23 Tachwedd, fe gyhoeddais i fy natganiad ar adolygiad cysylltedd yr undeb, ac mae fy swyddogion i'n paratoi cyflwyniad sylweddol ar hyn o bryd i waith Syr Peter Hendy. Rwy'n credu y bydd hwn yn gyfrwng i Lywodraeth y DU ddarparu ymrwymiad cynnar i gyflawni argymhellion Burns mewn meysydd nad ydynt wedi eu datganoli. Mae argymhellion Burns yn nodi rhesymau cadarn pam mae angen i'r rhwydwaith rheilffyrdd yn y rhanbarth hwn gael ei godi i fod ar lefel debyg i rannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Bu Cymru ar ei hôl hi'n llawer rhy hir wrth aros am fuddsoddiad gan Lywodraeth y DU mewn seilwaith rheilffyrdd, ac mae hwn yn gyfle cadarnhaol i Lywodraeth y DU wneud cyfiawnder am y tanfuddsoddiad a fu. Y tanfuddsoddiad hwnnw mewn gwirionedd sydd wedi achosi'r problemau a welwn ni yng Nghasnewydd nawr, ac rwy'n edrych ymlaen at weithio mewn partneriaeth â nhw i unioni'r cam hwnnw a chyflawni gweledigaeth Burns. Mae Arglwydd Burns yn argymell gwella'r seilwaith bysiau a theithio llesol yn sylweddol yng Nghasnewydd a'r cyffiniau ac, yn drawiadol iawn yn fy marn i, mae dull yr adroddiad hwn o dynnu sylw at yr anghyfiawnder cymdeithasol sydd yng Nghasnewydd pan fo cyfran uchel iawn o deithiau mewn car preifat, ac eto yn y fan honno y mae rhai o'r cyfraddau isaf sydd i'w cael yn unman yn y wlad o ran bod yn berchen ar gar. Nawr, er bod Llywodraeth Cymru yn nodi'r anghenion strategol, mae'n llawer gwell penderfynu ar y manylion yn lleol, wrth gwrs. Rwy'n falch o ddweud ein bod ni wedi arwyddo memorandwm cyd-ddealltwriaeth gyda Chyngor Dinas Casnewydd i lywio'r ffordd ymlaen gyda'n gilydd ar gyfer mesurau teithio ar fysiau a theithio llesol yn y ddinas, gyda chefnogaeth Trafnidiaeth Cymru. Rydym wedi rhoi camau tymor byr ar waith i helpu i gefnogi unigolion, cymunedau a busnesau i ymdrin ag effeithiau uniongyrchol y coronafeirws. Er hynny, mae Arglwydd Burns, a hynny'n briodol, yn cyflwyno glasbrint ar gyfer y tymor hwy, sy'n ystyried y rhagolygon twf sylweddol sydd i'r rhanbarth hwn. Ac mae'r twf hwnnw, ynghyd â'n hamcanion ni i annog newid moddol, yn cyfiawnhau creu system teithio torfol sy'n gynaliadwy ledled y rhanbarth. Fe fyddaf yn trafod yr argymhellion sy'n ymwneud â chynllunio defnydd tir gyda'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol i weld sut y gallwn ni gydweithio i'w cefnogi nhw. Mae integreiddio rhwng trafnidiaeth a chynllunio defnydd tir yn hanfodol. Mae'n bwysig bod datblygiadau newydd yn cael eu hadeiladu yn y lleoliadau priodol, sydd â chysylltedd eang a hygyrchedd da o ran trafnidiaeth gyhoeddus, yn enwedig yn y rhan hon o Gymru lle mae datblygiad radical clasurol yn fwy heriol. Mae'r argymhellion yn ymestyn ar draws pob agwedd ar bolisi a darpariaeth trafnidiaeth. Fe fydd angen cydweithio a chydweithrediad agos rhwng partneriaid, ac mae gwaith ar y gweill i sefydlu uned gyflawni, a fydd yn bartneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru, Cyngor Casnewydd a Thrafnidiaeth Cymru i helpu i wneud cynnydd o ran argymhellion yr adroddiad, ac rwy'n disgwyl i'r uned honno gyfarfod am y tro cyntaf yn ystod y mis hwn. Fe fydd yr uned yn gyfrifol i ddechrau am adolygu pob un o 72 o argymhellion comisiwn Burns a phenderfynu pa gamau nesaf y bydd angen eu cymryd. Ar gyfer argymhellion newydd, fe fydd yr uned ddatblygu yn fy nghynghori i a'n partneriaid ni mewn awdurdodau lleol a Network Rail ynglŷn â'r ffordd orau o weithio i ddatblygu a llywio penderfyniadau pellach. Mewn rhai ardaloedd, rydym wedi dechrau eisoes. Mae'r gorsafoedd rheilffordd newydd a argymhellir yn Llaneirwg, ar gyrion Caerdydd, ac yn Llanwern eisoes ar y camau cynllunio. Rydym wedi cymryd camau hefyd i ddod â'r rhwydwaith rheilffyrdd sydd gennym ni i Gymru a'r gororau yn ôl i berchnogaeth gyhoeddus. Fe gafodd y rhaglen i ddiwygio bysiau ei sefydlu mewn ymateb i effaith COVID-19, ac rydym yn datblygu cynlluniau tymor hwy ar gyfer diwygio'r ffordd y mae gwasanaethau bysiau yn cael eu cynllunio, eu hariannu a'u darparu. Rydym wedi rhoi'r buddsoddiad mwyaf a fu erioed i gyllid teithio llesol. Mae hynny'n creu llwybrau teithio diogel a gwell cysylltiadau yn ein trefi a'n dinasoedd ni, sy'n rhyngweithio â chysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus, gan leihau'r ddibyniaeth ar geir. Mae mwy i'w wneud eto yng Nghasnewydd, nid oes unrhyw amheuaeth o hynny, ac, yn wir, ledled Cymru hefyd. I gloi, rwyf i'n croesawu canfyddiadau adroddiad Burns yn fawr iawn. Mae Llywodraeth Cymru wedi datgan ein gweledigaeth graidd ni ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru: system drafnidiaeth hygyrch a chynaliadwy sydd o fudd i bobl a chymunedau, o fudd i'r amgylchedd, o fudd i'n heconomi ac o fudd i fangreoedd. Rwyf i o'r farn y bydd yr argymhellion yn yr adroddiad yn ein helpu ni i gyflawni'r uchelgais hwnnw. Ond ni ddaw hynny, wrth gwrs, oni bai i'r adroddiad hwn fod yn rhywbeth mwy na dogfen ddisglair sy'n cael ei gadael ar y silff. Mae'n rhaid i'r adroddiad arwain at newid gwirioneddol a deinamig, ac rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda Llywodraeth y DU ymysg eraill i helpu i wireddu hynny.