English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I move the motion in my name. This inquiry was partly prompted by the alarming figures from the consumer group Which? about the rate of bank closures, and the difficulties people have in accessing cash. There have been many questions and debates in this Chamber about bank closures, but we wanted to understand the impact on individual businesses and communities in our piece of work. Approximately one third of people who responded to our online survey said that they had to travel an extra hour to access a bank, and, for 13 per cent, it was over an hour. Older people and vulnerable customers, such as those with autism or dementia, find it hard to safely manage their finances. Welsh speakers increasingly cannot access services in their language of choice. And we found that Wales is doubly disadvantaged because online banking is not a viable alternative for many people, either because of a lack of connectivity, or for other reasons. And the impact on businesses is severe. It is harder to deposit takings for smaller businesses, they have to close earlier to do their banking, it's harder to get loans, bank closures affect footfall, and tourism and other businesses suffer because visitors can't access cash. So, we heard some real horror stories about towns running out of cash. And we know that Wales certainly isn't ready to go cashless - too many people will be left behind and financially excluded. LINK, the UK's largest cash machine network, told us that free access to cash for consumers is a vital national service. Chapter 5 of our report highlighted the particular challenges Wales faces with digital connectivity. And the Welsh Government's response to our report was largely positive. Clearly, some areas are not devolved, but some policy levers are reserved - or rather aren't reserved - but there are levers that the Welsh Government has at its disposal. The response to recommendation 8 was that the Welsh Government should map the gaps in banking services in Wales, and it suggests some early work is being done in this area. So, I think that is extremely encouraging. We heard a lot during the inquiry about the JACS group, the Joint Authorities Cash Strategy Group, led by HM Treasury. For Members who are unfamiliar with that, or what that means, this brings together the regulators of access to cash to implement the recommendations made by the independent access to cash review. And the review warned that the UK must not sleepwalk into a cashless society. The committee wants the Welsh Government to work with JACS to ensure that Welsh needs are met, but the extent of engagement is not clear from the response from the Government. It says that it 'will require JACS to establish clear channels of communication, including regular and suitably frequent opportunities for effective engagement.' JACS was set up in May, so it would be, I think, very helpful to know how soon the Minister expects those channels to be opened up, and how confident the Minister is that JACS will be effective. We have seen some positive moves, such as LINK's recent announcement of a delivery fund, where communities can directly request an ATM in their area. But this, of course, puts the responsibility onto communities themselves. The so-called high-street banks, which have largely disappeared from our high streets, don't deny that branch closures are impacting on customers, but they seem to be entirely focused on digital innovation, not recognising the huge number of people who are digitally excluded. And a Which? report two weeks ago said that one in five adults don't feel confident in their ability to check their balance online. So, some banks have tried to replace branches with mobile vans - this is where I often get confused, because mobile banking can be mobile vans or mobile technology, but this is mobile vans - but we found these generally to be inadequate. And the Post Office network is held up as the alternative provider, but it doesn't really offer the same level of service, and has other disadvantages. We were troubled by the lack of awareness about Post Office banking services, so we do want to see more action to publicise them. The Welsh Government response points out that Post Office matters are not devolved, and it has no plans to reintroduce support for the network in Wales that it once did deliver. It also says that -
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n cyflwyno'r cynnig yn fy enw. Ysgogwyd yr ymchwiliad hwn yn rhannol gan ffigurau brawychus y grŵp defnyddwyr Which? ynglŷn â chyfradd cau banciau, a'r anawsterau y mae pobl yn eu cael wrth geisio cael mynediad at arian parod. Mae llawer o gwestiynau a dadleuon wedi bod yn y Siambr hon ynglŷn â chau banciau, ond roeddem eisiau deall yr effaith ar fusnesau a chymunedau unigol yn ein gwaith. Dywedodd tua thraean o'r bobl a ymatebodd i'n harolwg ar-lein eu bod yn gorfod teithio awr ychwanegol i gael mynediad at fanc, ac roedd 13 y cant ohonynt yn gorfod teithio dros awr. Mae pobl hŷn a chwsmeriaid sy'n agored i niwed, megis y rheini ag awtistiaeth neu ddementia, yn ei chael yn anodd rheoli eu harian yn ddiogel. Yn gynyddol, ni all siaradwyr Cymraeg gael mynediad at wasanaethau yn eu dewis iaith. A gwelsom fod Cymru dan anfantais ddwbl am nad yw bancio ar-lein yn ddewis amgen ymarferol i lawer o bobl, naill ai oherwydd diffyg cysylltedd, neu am resymau eraill. Ac mae'r effaith ar fusnesau yn ddifrifol. Mae'n anos i fusnesau llai dalu enillion i mewn, mae'n rhaid iddynt gau'n gynt i wneud eu bancio, mae'n anos cael benthyciadau, mae cau banciau'n effeithio ar nifer y cwsmeriaid, ac mae twristiaeth a busnesau eraill yn dioddef am na all ymwelwyr gael gafael ar arian parod. Felly, clywsom straeon erchyll am drefi heb arian parod. A gwyddom yn sicr nad yw Cymru'n barod i fynd heb arian parod - bydd gormod o bobl yn cael eu gadael ar ôl ac yn cael eu hallgáu'n ariannol. Mae LINK, rhwydwaith peiriannau arian parod mwyaf y DU, wedi dweud wrthym fod mynediad am ddim at arian parod i ddefnyddwyr yn wasanaeth cenedlaethol hanfodol. Roedd pennod 5 ein hadroddiad yn tynnu sylw at yr heriau penodol sy'n wynebu Cymru o ran cysylltedd digidol. Ac roedd ymateb Llywodraeth Cymru i'n hadroddiad yn gadarnhaol ar y cyfan. Yn amlwg, nid yw rhai meysydd wedi'u datganoli, ond mae rhai ysgogiadau polisi wedi'u cadw'n ôl - neu heb eu cadw'n ôl yn hytrach - ond mae gan Lywodraeth Cymru ysgogiadau at ei defnydd. Yr ymateb i argymhelliad 8 oedd y dylai Llywodraeth Cymru fapio'r bylchau yn y gwasanaethau bancio yng Nghymru, ac mae'n awgrymu bod rhywfaint o waith cynnar yn cael ei wneud yn y maes hwn. Felly, rwy'n credu bod hynny'n galonogol dros ben. Clywsom lawer yn ystod yr ymchwiliad am grŵp JACS, Grŵp Strategaeth Arian Parod yr Awdurdodau ar y Cyd, a arweinir gan Drysorlys ei Mawrhydi. I Aelodau sy'n anghyfarwydd â hwnnw, neu'r hyn y mae'n ei olygu, mae'n dwyn ynghyd y rheoleiddwyr mynediad at arian parod i weithredu'r argymhellion a wnaed gan yr adolygiad annibynnol ar fynediad at arian parod. A rhybuddiodd yr adolygiad na ddylai'r DU gerdded yn ei chwsg i mewn i gymdeithas heb arian parod. Mae'r pwyllgor eisiau i Lywodraeth Cymru weithio gyda JACS i sicrhau bod anghenion Cymru yn cael eu diwallu, ond nid yw graddau'r ymgysylltiad yn glir yn yr ymateb gan y Llywodraeth. Mae'n dweud y bydd 'yn mynnu bod JACS yn sefydlu sianeli cyfathrebu clir, gan gynnwys cyfleoedd rheolaidd a digon aml i ymgysylltu'n effeithiol.' Sefydlwyd JACS ym mis Mai, felly credaf y byddai'n ddefnyddiol iawn gwybod pa mor fuan y mae'r Gweinidog yn disgwyl i'r sianeli hynny gael eu hagor, a pha mor hyderus yw'r Gweinidog y bydd JACS yn effeithiol. Rydym wedi gweld rhai symudiadau cadarnhaol, megis cyhoeddiad diweddar LINK am gronfa gyflenwi, lle gall cymunedau ofyn yn uniongyrchol am beiriant ATM yn eu hardal. Ond mae hyn, wrth gwrs, yn rhoi'r cyfrifoldeb ar gymunedau eu hunain. Nid yw banciau'r stryd fawr, fel y'u gelwir, sydd wedi diflannu o'n strydoedd mawr i raddau helaeth, yn gwadu bod cau canghennau'n effeithio ar gwsmeriaid, ond ymddengys eu bod yn canolbwyntio'n llwyr ar arloesi digidol, heb gydnabod y nifer enfawr o bobl sydd wedi'u hallgáu'n ddigidol. A dywedodd adroddiad Which? bythefnos yn ôl, nad yw un o bob pump oedolyn yn teimlo'n hyderus yn eu gallu i wirio eu balans ar-lein. Felly, mae rhai banciau wedi ceisio cael faniau symudol yn lle canghennau - dyma lle byddaf yn aml yn drysu, oherwydd gall bancio symudol fod yn faniau symudol neu'n dechnoleg symudol, ond faniau symudol yw'r rhain - ond roedd y rhain yn annigonol at ei gilydd. Ac mae rhwydwaith Swyddfa'r Post yn cael ei ystyried yn ddarparwr amgen, ond nid yw'n cynnig yr un lefel o wasanaeth mewn gwirionedd, ac mae ganddo anfanteision eraill. Roedd y diffyg ymwybyddiaeth am wasanaethau bancio Swyddfa'r Post yn peri pryder i ni, felly rydym eisiau gweld mwy o ymdrech i roi cyhoeddusrwydd iddynt. Mae ymateb Llywodraeth Cymru yn tynnu sylw at y ffaith nad yw materion Swyddfa'r Post wedi'u datganoli, ac nid oes ganddi gynlluniau i ailgyflwyno cefnogaeth i'r rhwydwaith yng Nghymru fel y gwnaeth ei ddarparu ar un adeg. Mae hefyd yn dweud -