English: I welcome this debate today, and thank you for the opportunity to speak. I'd like to reiterate the fact of how proud I am that Wales was home to the world's first older person's commissioner. I think that was a great achievement and I think it was very forward-looking of the Welsh Government to establish this role. I think what it's done has shown that it was the right decision. I think the important developments that the current older people's commissioner has brought about is really because, as the Minister said when she did her introduction, she is deeply rooted in listening to what older people are saying. She's certainly been to my constituency to speak at meetings on two occasions, and when she described where she'd been in Wales - I mean, she is going across, back and forwards across Wales all the time, so I think she really does have a knowledge about what older people are feeling. I do agree with a rights-based approach for older people, in the same way as we've developed it for children, and I am very pleased that there have been discussions with the Minister and with the First Minister about enshrining the rights of older people in law, because I do feel that, if older people's rights are firmly enshrined in law, it will make public bodies think much more carefully when they make decisions that do affect older people, and there are a series of benchmarks to measure the lives that older people are living. I want to talk briefly about the participation of older people in everyday life and the contributions they have to give. One of the United Nations principles for older persons, which were adopted in 1991, covers participation by older people in society and says: 'Older persons should remain integrated in society, participate actively in the formulation and implementation of policies that directly affect their well-being and share their knowledge and skills with younger generations. ' It's already been mentioned here in the Chamber today about childcare, because the contribution of older people to childcare for their grandchildren, I think, cannot really be costed because we know it is so enormous. We know, in Wales, there is a huge amount of informal childcare, and that is to be absolutely applauded. I think there are other great experiences that older people are able to share with children in schools when they go into schools and try to help children learn to read. There are several examples of that happening in my constituency. I do think society's attitude is changing slowly. There have been, in the past, many arbitrary break-offs that mean that older people can't go on working, whereas we know now there are many older people working past the age of 65 - myself included. I think we also know that Government policy is changing. I'm sure you will have heard the call recently from the Justice Select Committee in Westminster to allow magistrates to carry on working past the current retirement age of 70. I think this call was made because of the shortage of magistrates, but extending magistrates' time to 75 is absolutely sensible because of the contribution that they have to give. Personally, I would extend it even further. I know that, under the coalition Government, the plan was to raise jury service up to 75 as well. So, I think that there are many areas where we are seeing a move towards not having these arbitrary cut-off points where people are forced to retire or forced to end something that they may be making a great contribution to. Of course, older people can make and do make a huge contribution to school governing bodies. Certainly, in my constituency, we have many older people who are on school governing bodies, contributing as they are on numerous public bodies in Wales and on health boards. I think it is very important that we do encourage older people to apply for these posts. I know we do make great efforts to ensure that we try to get people from minority and ethnic backgrounds to apply and also younger people, but the main bulk of people are usually in the ages up to 65 and I think we should make efforts to get older people to apply as well. I want to finish by just talking very briefly about some of the older volunteers in my constituency who've made a huge impression on me because of their energy. When we were threatened with having a post office closure, who was on the streets campaigning? It was the older people. And we managed to keep a post office in Whitchurch through all this effort. I think I've mentioned in this Chamber already the 92-year-old great grandmother who's leading the campaign for public toilets in Whitchurch. The last few Saturdays, she's been with me on Whitchurch high street getting the signatures and no-one has refused. I think, when she asks them, nobody dares say no. So, that's happening as well. And of course, I read in the press today about an 89-year-old person, a man, seeking employment. So, I think we've got to recognise the huge contribution that older people are making.
Welsh: Croesawaf y ddadl hon heddiw, a diolch am y cyfle i siarad. Hoffwn ailadrodd pa mor falch ydwyf mai Cymru oedd cartref comisiynydd pobl hŷn cyntaf y byd. Credaf fod hynny yn gyflawniad mawr ac rwy'n meddwl ei fod yn flaengar iawn o Lywodraeth Cymru i sefydlu'r swyddogaeth hon. Rwy'n credu bod yr hyn y mae'r comisiynydd wedi ei wneud yn dangos ei fod y penderfyniad cywir. Rwy'n meddwl bod y datblygiadau pwysig y mae'r comisiynydd pobl hŷn cyfredol wedi'u hachosi mewn gwirionedd oherwydd ei bod, fel y dywedodd y Gweinidog pan wnaeth hi ei chyflwyniad, wedi ei gwreiddio'n ddwfn mewn gwrando ar yr hyn y mae pobl hŷn yn ei ddweud. Mae hi yn sicr wedi bod i fy etholaeth i siarad mewn cyfarfodydd ar ddau achlysur, a phan ddisgrifiodd hi ble yr oedd hi wedi bod yng Nghymru - hynny yw, mae hi'n mynd ar hyd a lled, ac yn ôl ac ymlaen ar draws Cymru drwy'r amser, felly rwy'n credu bod ganddi wir wybodaeth am yr hyn y mae pobl hŷn yn ei deimlo. Rwy'n cytuno â dull sy'n seiliedig ar hawliau ar gyfer pobl hŷn, yn yr un modd ag yr ydym wedi ei ddatblygu ar gyfer plant, ac rwy'n falch iawn y bu trafodaethau â'r Gweinidog ac â'r Prif Weinidog ynglŷn â chynnwys hawliau pobl hŷn mewn cyfraith, oherwydd rwy'n teimlo, os yw hawliau pobl hŷn yn cael eu cynnwys yn gadarn yn y gyfraith, bydd yn gwneud i gyrff cyhoeddus feddwl yn llawer mwy gofalus wrth wneud penderfyniadau sy'n effeithio ar bobl hŷn, ac mae cyfres o feincnodau i fesur y bywydau y mae pobl hŷn yn eu byw. Rwyf eisiau siarad yn fyr am gyfranogiad pobl hŷn mewn bywyd bob dydd a'r cyfraniadau sydd ganddynt i'w wneud. Mae un o egwyddorion y Cenhedloedd Unedig ar gyfer pobl hŷn, a fabwysiadwyd ym 1991, yn cwmpasu cyfranogiad gan bobl hŷn yn y gymdeithas ac yn dweud: Dylai pobl hŷn barhau i gael eu hintegreiddio yn y gymdeithas, cymryd rhan weithgar wrth ffurfio a gweithredu polisïau sy'n effeithio ar eu lles yn uniongyrchol a rhannu eu gwybodaeth a'u medrau â'r cenedlaethau iau. Mae eisoes wedi ei grybwyll yma yn y Siambr heddiw am ofal plant, gan na ellir gosod pris ar gyfraniad pobl hŷn i ofal plant ar gyfer eu hwyrion, rwy'n meddwl, oherwydd rydym yn gwybod ei fod mor enfawr. Rydym yn gwybod, yng Nghymru, bod llawer iawn o ofal plant anffurfiol, ac mae hynny i'w ganmol yn fawr. Rwy'n meddwl bod profiadau gwych eraill y mae pobl hŷn yn gallu eu rhannu â phlant mewn ysgolion pan fyddant yn mynd i mewn i ysgolion ac yn ceisio helpu plant i ddysgu darllen. Mae nifer o enghreifftiau o hynny'n digwydd yn fy etholaeth i. Rwy'n meddwl bod agwedd cymdeithas yn newid yn araf. Bu, yn y gorffennol, lawer o dorbwyntiau mympwyol sy'n golygu na all pobl hŷn barhau i weithio, ond rydym ni yn gwybod erbyn hyn bod llawer o bobl hŷn yn gweithio heibio 65 oed - gan fy nghynnwys i. Rwy'n credu ein bod hefyd yn gwybod bod polisi'r Llywodraeth yn newid. Rwy'n siŵr y byddwch wedi clywed yr alwad yn ddiweddar gan y Pwyllgor Dethol ar Gyfiawnder yn San Steffan i ganiatáu i ynadon barhau i weithio heibio'r oedran ymddeol presennol o 70. Rwy'n credu bod yr alwad hon wedi cael ei gwneud oherwydd y prinder ynadon, ond mae ymestyn amser ynadon i 75 yn hollol synhwyrol oherwydd y cyfraniad sydd ganddynt i'w wneud. Yn bersonol, byddwn yn ymestyn hyd yn oed ymhellach. Gwn, dan y Llywodraeth glymblaid, mai'r bwriad oedd codi gwasanaeth rheithgor i fyny at 75 hefyd. Felly, rwy'n meddwl bod llawer o feysydd lle'r ydym yn gweld symudiad tuag at beidio â chael y torbwyntiau mympwyol hyn lle mae pobl yn cael eu gorfodi i ymddeol neu eu gorfodi i roi terfyn ar rywbeth y gallent fod yn gwneud cyfraniad mawr iddo. Wrth gwrs, gall pobl hŷn wneud ac maent yn gwneud cyfraniad enfawr i gyrff llywodraethu ysgolion. Yn sicr, yn fy etholaeth i, mae gennym lawer o bobl hŷn sydd ar gyrff llywodraethu ysgolion, gan gyfrannu fel y maent ar nifer o gyrff cyhoeddus yng Nghymru ac ar fyrddau iechyd. Rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn ein bod yn annog pobl hŷn i wneud cais am y swyddi hyn. Rwy'n gwybod ein bod yn gwneud ymdrech fawr i sicrhau ein bod yn ceisio cael pobl o gefndiroedd lleiafrifol ac ethnig i wneud cais a phobl iau hefyd, ond mae'r mwyafrif o'r bobl hyn fel arfer yn yr oedrannau hyd at 65 ac rwy'n meddwl y dylem wneud ymdrech i gael pobl hŷn i wneud cais hefyd. Rwyf am orffen drwy siarad yn fyr iawn am rai o'r gwirfoddolwyr hŷn yn fy etholaeth sydd wedi gwneud argraff fawr arnaf oherwydd eu hegni. Pan oeddem yn cael ein bygwth â chau swyddfa bost, pwy oedd ar y strydoedd yn ymgyrchu? Y bobl hŷn. A llwyddwyd i gadw swyddfa bost yn yr Eglwys Newydd drwy'r holl ymdrech hon. Rwy'n credu fy mod wedi sôn yn y Siambr hon eisoes am yr hen fam-gu 92-mlwydd oed sydd wedi arwain yr ymgyrch am doiledau cyhoeddus yn yr Eglwys Newydd. Yr ychydig Sadyrnau diwethaf, mae hi wedi bod gyda mi ar stryd fawr yr Eglwys Newydd yn y cael y llofnodion a does neb wedi gwrthod. Rwy'n meddwl, pan fydd hi'n gofyn iddynt, nad oes neb yn meiddio dweud na. Felly, mae hynny'n digwydd hefyd. Ac wrth gwrs, darllenais yn y wasg heddiw am berson 89 mlwydd oed, dyn, yn chwilio am waith. Felly, rwy'n meddwl bod yn rhaid i ni gydnabod y cyfraniad aruthrol y mae pobl hŷn yn ei wneud.