English: I thank the Economy, Trade and Rural Affairs Committee for allowing members of the climate change committee to take part in this really important inquiry in scrutiny of Stage 1 of the Bill. I wanted to talk a little bit more about recommendation 9, which is the need for more clarity on the role of local procurement and local food supply chains, and how they're going to be supported by the Bill. There's a decent amount of information in the explanatory memorandum about food security, which is a major concern for me. So, I approve of that level of detail, and, clearly, a lot of research has gone into what we mean by food security. So, food security is the ability of the people of Wales to access enough nutritious food to meet their dietary needs for a healthy life. It's not just affected by the availability of food, but also its affordability, quality and safety. Clearly, we have a major food security crisis in Wales, because so many of our population are unable to access healthy food, because they simply can't afford it. Not only that, in many cases, far too many people, regardless of their income, are simply not eating nutritious food because they simply don't understand that processed food is full of adulteration - things that are very, very bad for them. So, I think, highlighting the evidence from the Landworkers' Alliance, who argued that missing from the Bill was, really, some references to how we're going to develop the food system to strengthen our food security, because this Bill is intended to be for the next 20 or 30 years, so, therefore, we really, really do need to get it right. Samuel Kurtz mentioned the war in Ukraine, which is one, at the moment, I would regard as quite a temporary upheaval in food security. I think much more significant are the whole issues of climate change and the wholesale movement of populations who are unable to live in areas of the world because they simply can't produce any food. And, so, this is a much more significant issue. Also mentioned in the explanatory memorandum is the role of antimicrobial resistance, which is both for people and animals, and that's a very significant issue too. So, I think, I would like to see much more detail around how the Bill challenges us in our objectives around sustainable land management to really develop those local food networks that will enable people to have access to properly fresh food, produced in a way that does not undermine the quality of our soil, and ensures that we are not subject to what is going to be a very bumpy ride going forward as we transition away from the climate change emergency. So, I hope that the Minister can provide us with some assurance that, as we take forward the Bill to Stage 2, there will be a good deal more information about how we're going to do that.
Welsh: Diolch i'r Pwyllgor Economi, Masnach a Materion Gwledig am ganiatáu i aelodau'r pwyllgor newid hinsawdd gymryd rhan yn yr ymchwiliad gwirioneddol bwysig hwn wrth graffu ar Gyfnod 1 y Bil. Roeddwn i eisiau siarad ychydig yn fwy am argymhelliad 9, sef yr angen am fwy o eglurder ar swyddogaeth caffael lleol a chadwyni cyflenwi bwyd lleol, a sut fydd y Bil yn eu cefnogi. Mae yna swm teilwng o wybodaeth yn y memorandwm esboniadol am ddiogeledd bwyd, sy'n bryder mawr i mi. Felly, rwy'n cymeradwyo'r lefel honno o fanylion, ac, yn amlwg, ymchwiliwyd llawer i'r hyn rydym ni'n ei olygu wrth ddiogeledd bwyd. Felly, diogeledd bwyd yw gallu pobl Cymru i gael gafael ar ddigon o fwyd maethlon i ddiwallu eu hanghenion dietegol ar gyfer bywyd iach. Nid effeithir arno gan faint o fwyd sydd ar gael yn unig, ond hefyd ei fforddiadwyedd, ei ansawdd a'i ddiogeledd. Yn amlwg, mae gennym ni argyfwng diogeledd bwyd mawr yng Nghymru, oherwydd bod cymaint o'n poblogaeth yn methu cael gafael ar fwyd iach, oherwydd yn syml, nid ydynt yn gallu ei fforddio. Nid yn unig hynny, mewn llawer o achosion, mae llawer gormod o bobl, ni waeth beth fo'u hincwm, nad ydyn nhw'n bwyta bwyd maethlon oherwydd yn syml, dydyn nhw ddim yn deall bod bwyd wedi'i brosesu yn llawn ategolion - pethau sy'n ddrwg iawn, iawn iddyn nhw. Felly, rwy'n credu, gan dynnu sylw at y dystiolaeth o Gynghrair Gweithwyr y Tir, oedd yn dadlau mai'r hyn oedd ar goll o'r Bil oedd, mewn gwirionedd, rai cyfeiriadau at sut rydym ni'n mynd i ddatblygu'r system fwyd i gryfhau ein diogeledd bwyd, oherwydd bwriedir i'r Bil hwn fod am yr 20 neu 30 mlynedd nesaf, felly, mae gwir angen i ni wneud pethau'n iawn. Soniodd Samuel Kurtz am y rhyfel yn Wcráin, sy'n un agwedd, ar hyn o bryd, y byddwn yn ystyried fel amhariad dros dro ar ddiogeledd bwyd. Agwedd llawer mwy arwyddocaol rwy'n credu yw'r holl faterion newid hinsawdd a symudiad poblogaethau cyfan nad ydynt yn gallu byw mewn ardaloedd o'r byd oherwydd yn syml, ni allant gynhyrchu unrhyw fwyd. Ac, felly, mae hwn yn fater llawer mwy arwyddocaol. Sonnir hefyd yn y memorandwm esboniadol am rôl ymwrthedd gwrthficrobaidd, sydd ar gyfer pobl ac anifeiliaid, ac mae hynny'n fater sylweddol iawn hefyd. Felly, rwy'n credu, hoffwn weld llawer mwy o fanylion ynghylch sut mae'r Bil yn ein herio yn ein hamcanion ynghylch rheoli tir cynaliadwy i wir ddatblygu'r rhwydweithiau bwyd lleol hynny a fydd yn galluogi pobl i gael mynediad at fwyd ffres iawn, wedi'i gynhyrchu mewn ffordd nad yw'n tanseilio ansawdd ein pridd, ac yn sicrhau nad ydym yn rhwym i daith anesmwyth iawn yn y dyfodol wrth i ni bontio o'r argyfwng newid hinsawdd. Felly, rwy'n gobeithio y gall y Gweinidog roi rhywfaint o sicrwydd i ni, wrth i ni fwrw ymlaen â'r Bil i Gyfnod 2, y bydd llawer iawn mwy o wybodaeth am sut rydym ni'n mynd i wneud hynny.