English: Can I say I welcome this report and the Welsh Government's commitment to a wider plastics strategy? We've been calling for this for some time. I think a UK approach to many of the policy levers to manage plastic waste and increase recycling is definitely the best way forward, although there are initiatives we can take as well, as was indicated in what the Minister said about the renewed ambition of the Government. And retailers and producers tend to favour approaches that are on a UK basis for, I think, reasons that we can understand. If I can look at a deposit-return scheme first, and it's interesting that this is now widely favoured, I think. The public are ahead of us, as they are on many of these issues, and the report demonstrates that a 90 per cent plus recycling rate could be achieved in this area. Also - this was very important in the report - high-quality data would be created on recycling rates by the formality of such a scheme. But my direct question on this is: are you open to an industry-led scheme, though monitored, such as the system in Norway where reported recycling rates have been as high as 97 per cent? I do think it's important that industry is taken along with us and is part of the solution. I think the term 'extended producer responsibility' is appropriate, but, you know, they are partners too, and I think they can be very much part of the solution, as retailers can as well. Can I just say on the drinking water initiative and the Refill initiative, I do think this is imaginative? It's remarkable that in our culture we've not had - . If you go to the United States, I remember when I was first a student there just being amazed by the water fountains everywhere - absolutely everywhere - and I think we only have one water fountain in the Assembly building, Llywydd. Sorry, I'm not here to question you. [ Laughter.] Oh, there are two; I'm sorry. But this sort of scheme, or encouraging people to use reusable bottles and having points where they can go into places around town where they can be refilled, I think that's excellent and that's definitely part of the solution. I do believe wider interventions are needed on plastic waste, and as the report points out, only a quarter of 1 per cent - this is amazingly low - of single-use plastic cups are recycled, and they are a significant source of litter. And I would say here that there is consumer responsibility for a lot of it - not all that litter would be because of consumers, but a lot of it would be. So, I think we need to remember that. Seventy two million single-serve sachets are used in Wales each year and, Minister, I'm so old that you won't remember these times, but when I was brought up it was completely normal for condiments to come in bottles and pots, and then you suddenly entered this world of often unopenable plastic sachets where what's inside them suddenly squirts where perhaps you don't want it go. [ Laughter.] It is a preposterous world where we are reduced to that indignity, and so bring back the ketchup bottles and the like of salt and pepper pots, that's what I say. [ Interruption.] I heard Dai Lloyd was keen to back me in all this change to the past, as it were. The Welsh Government has extensive powers through regulations and guidance, as the report says, to control and reduce packaging in restaurants and takeaways in Wales, and I do think that might be an area to look at. Again, I think there would be a lot of public support, but again we would want to work with the outlets. I hope that you will have something to say on that fairly soon. I was pleased to hear what you said about the Welsh Government practising what it preaches, of course, in terms of its consumption of plastics. A plastic-free July, of course, is nearly upon us. I'm pleased to say that 19 people have signed my statement of opinion to widely recognise that, and I do hope the Welsh Government will be doing that too. Can I finally say that the report makes interesting points on the quality of data and I think these need to be followed up? I particularly note that Wales's adjusted municipal solid waste recycling rate is 52.2 per cent, or 11.6 per cent below the published figure. I know that's because of the form of calculation - I'm not in any way suggesting anything underhand here - but I think that, as we drive towards zero waste, we do need data that is fully robust, transparent and capable of comparison with other nations. But, broadly, I do welcome what you said this afternoon.
Welsh: A gaf i ddweud fy mod i'n croesawu'r adroddiad hwn ac ymrwymiad Llywodraeth Cymru i strategaeth blastigau ehangach? Rydym ni wedi bod yn galw am hyn ers peth amser. Rwy'n credu mai mynd ati ar lefel y DU i ymdrin â llawer o'r ysgogiadau polisi i reoli gwastraff plastig a chynyddu ailgylchu yw'r ffordd orau ymlaen yn sicr, er bod mentrau y gallwn ni eu rhoi ar waith hefyd, fel y nodwyd yn yr hyn a ddywedodd y Gweinidog am uchelgais newydd y Llywodraeth. Ac mae tuedd i fanwerthwyr a chynhyrchwyr ffafrio dulliau ar lefel y DU am, yn fy marn i, resymau y gallwn ni eu deall. Os caf i droi at y cynllun dychwelyd blaendal yn gyntaf, ac mae'n ddiddorol bod hyn yn cael ei ffafrio'n eang erbyn hyn, rwy'n credu. Mae'r cyhoedd o'n blaenau ni, fel sy'n wir am lawer o'r materion hyn, ac mae'r adroddiad yn dangos y gellid cyflawni cyfradd ailgylchu o fwy na 90 y cant yn y maes hwn. Hefyd - roedd hyn yn bwysig iawn yn yr adroddiad - byddai ffurfioldeb cynllun o'r fath yn arwain at ddata o safon ar gyfraddau ailgylchu. Ond fy nghwestiwn uniongyrchol i ynghylch hyn yw: a fyddech chi'n ystyried cynllun lle byddai diwydiant wrth y llyw, er y cai ei fonitro, fel y system yn Norwy, lle mae cyfraddau ailgylchu a gofnodwyd wedi bod mor uchel â 97 y cant? Rwyf yn credu ei bod yn bwysig ein bod yn tywys diwydiant gyda ni a'i fod yn rhan o'r ateb. Rwy'n credu bod y term 'cyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr' yn briodol, ond, wyddoch chi, maen nhw'n bartneriaid hefyd, ac rwy'n credu y gallan nhw fod yn rhan o'r ateb, yn yr un modd ag y gall manwerthwyr hefyd. A gaf i ddweud rhywfaint am y fenter dŵr yfed a'r fenter Ail-lenwi? Rwyf yn credu bod dychymyg i hyn. Mae'n rhyfeddol yn ein diwylliant nad ydyn ni wedi cael - . Os ewch chi i'r Unol Daleithiau, rwy'n cofio pan oeddwn i'n fyfyriwr yna gyntaf yn rhyfeddu ar y ffynhonnau dŵr ym mhob man - ym mhob man - ac rwy'n credu bod gennym ni un ffynnon ddŵr yn adeilad y Cynulliad, Llywydd. Mae'n ddrwg gen i, nid wyf yma i'ch cwestiynu chi. [ Chwerthin.] O, mae yna ddau; mae'n ddrwg gen i. Ond mae'r math hwn o gynllun, neu annog pobl i ddefnyddio poteli y gellir eu hailddefnyddio a chael mannau y gallan nhw fynd iddyn nhw o amgylch y dref i'w hail-lenwi, rwy'n credu bod hynny'n ardderchog a bod hynny'n sicr yn rhan o'r ateb. Rwyf yn credu bod angen ymyriadau ehangach ar wastraff plastig, ac fel y nodir yn yr adroddiad, dim ond chwarter o 1 y cant - mae hyn yn anhygoel o isel - o gwpanau plastig untro a gaiff eu hailgylchu, ac maen nhw'n ffynhonnell sylweddol o sbwriel. A byddwn i'n dweud yma mai cyfrifoldeb defnyddwyr yw llawer ohono - ni fyddai'r holl sbwriel hynny o ganlyniad i ddefnyddwyr, ond byddai llawer ohono. Felly, rwy'n credu bod angen i ni gofio hynny. Defnyddir saith deg dau miliwn o godenni gweini sengl yng Nghymru bob blwyddyn a, Gweinidog, rwyf i mor hen fyddwch chi ddim yn cofio'r dyddiau hyn, ond pan gefais i fy magu yr oedd yn gwbl arferol i sawsiau ddod mewn poteli a photiau, ac yna yn sydyn dechreuodd yr arfer hon o godenni plastig nad oes modd eu hagor yn aml iawn lle mae'r hyn sydd tu mewn iddyn nhw yn saethu allan yn sydyn i le nad oeddech chi o reidrwydd eisiau iddo fynd. [ Chwerthin.] Mae'n fyd hurt lle cawn ni ein diraddio i'r math hwnnw o amharch, felly dewch yn ôl â'r poteli sôs coch a photiau halen a phupur ac ati, dyna ddywedaf i. [ Torri ar draws.] Clywais fod Dai Lloyd yn awyddus i fy nghefnogi i â'r newid hwn i'r gorffennol, fel petai. Mae gan Lywodraeth Cymru bwerau helaeth drwy reoliadau a chanllawiau, fel y dywed yr adroddiad, i reoli a lleihau deunydd pacio mewn bwytai a siopau bwyd parod yng Nghymru, ac rwyf yn credu y gallai hynny fod yn faes fyddai'n werth ei ystyried. Unwaith eto, rwy'n credu y byddai llawer o gefnogaeth gan y cyhoedd, ond eto byddai eisiau i ni weithio gyda'r siopau. Rwyf yn gobeithio y bydd gennych rywbeth i'w ddweud ynghylch hynny yn weddol fuan. Roeddwn i'n falch o glywed yr hyn y gwnaethoch chi ei ddweud am Lywodraeth Cymru yn troi ei geiriau yn weithredoedd, wrth gwrs, o ran ei defnydd o blastigau. Mae mis Gorffennaf di-blastig, wrth gwrs, bron ar ein gwarthaf. Rwy'n falch o ddweud bod 19 o bobl wedi llofnodi fy natganiad o farn i roi cydnabyddiaeth helaeth i hynny, ac rwyf yn gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn gwneud hynny hefyd. A gaf i gloi trwy ddweud bod yr adroddiad yn gwneud pwyntiau diddorol ynglŷn ag ansawdd data ac rwy'n credu bod angen gweithredu ar y rhain? Sylwaf yn arbennig mai cyfradd ailgylchu gwastraff solet trefol diwygiedig Cymru yw 52.2 y cant, neu 11.6 y cant yn is na'r ffigur a gyhoeddwyd. Gwn fod hyn oherwydd ffurf y cyfrifo - nid wyf i mewn unrhyw ffordd yn awgrymu unrhyw beth dan din yma - ond rwy'n credu, wrth i ni weithio tuag at ddyfodol diwastraff, bod angen data arnom ni sy'n gwbl gadarn, yn dryloyw ac y gellir ei gymharu â gwledydd eraill. Ond, yn fras, rwyf yn croesawu'r hyn yr ydych chi wedi'i ddweud y prynhawn yma.