techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Aneurin Bevan health board confirmed to me today that of their 398 GPs, only 34 of those are in Blaenau Gwent, and that's 8.5 per cent of the total compared to perhaps the around 12 per cent we'd expect by population. One way they try and tackle this is through the directly employed GPs, and I was pleased to hear that, actually, the majority of those were in Blaenau Gwent, but less pleased to hear that that meant only four out of the seven full-time equivalents. Does the Minister think that these managed GPs, directly employed by the health boards, could be significantly expanded in number to at least in part address the shortages and difficulties of access to GPs in Blaenau Gwent?
Welsh: Cefais gadarnhad gan fwrdd iechyd Aneurin Bevan heddiw, mai 34 yn unig o'u 398 o feddygon teulu sydd ym Mlaenau Gwent, sef 8.5 y cant o'r cyfanswm o gymharu, efallai, â'r oddeutu 12 y cant y byddem yn ei ddisgwyl yn ôl poblogaeth. Un ffordd y maent yn ceisio mynd i'r afael â hyn yw drwy'r meddygon teulu a gyflogir yn uniongyrchol, ac roeddwn yn falch o glywed bod y mwyafrif ohonynt, mewn gwirionedd, ym Mlaenau Gwent, ond roeddwn yn llai hapus o glywed bod hynny'n golygu pedwar yn unig o'r saith meddyg cyfwerth ag amser llawn. A yw'r Gweinidog yn credu y gellid ehangu'n sylweddol nifer y meddygon teulu a reolir, ac a gyflogir yn uniongyrchol gan y byrddau iechyd, er mwyn mynd i'r afael, yn rhannol o leiaf, â'r prinder a'r anhawster i gael mynediad at feddygon teulu ym Mlaenau Gwent?
English: Well, this is a subject that I regularly get asked about in this Chamber, about whether there is a Welsh Government agenda to get rid of the partnership model in general practice, and that is not our intention at all. The great majority of general practice is delivered through the partnership model, the independent contractor model, and the managed practices are there to try and help through to deliver new models of care or to manage a transition, where traditionally, when GPs are retiring, we need to make sure that the service continues, and it is true that no person in Wales has been left without a GP. So, I see managed practices as part of the future answer, but not a replacement for the independent contractor model. And that is about the conversation with local GPs, and our cluster model has helped to promote that better working between practices, and I think we will continue to see more mergers and federations between practices and a new way of employing GPs, but I still think that the independent contractor model will be the foundation of general practice here in Wales for some time to come.
Welsh: Wel, caf fy holi'n rheolaidd ynglŷn â'r pwnc hwn yn y Siambr hon, ynglŷn ag a oes agenda gan Lywodraeth Cymru i gael gwared ar y model partneriaeth mewn ymarfer meddygol, ac nid dyna yw ein bwriad o gwbl. Caiff y mwyafrif helaeth o ymarfer meddygol ei ddarparu drwy'r model partneriaeth, model y contractwr annibynnol, ac mae'r practisau a reolir yno i geisio helpu tuag at ddarparu modelau gofal newydd neu i reoli cyfnod pontio, lle mae angen i ni sicrhau, yn draddodiadol, pan fo meddygon teulu yn ymddeol, fod y gwasanaeth yn parhau, ac mae'n wir nad oes unrhyw unigolyn yng Nghymru wedi'i adael heb feddyg teulu. Felly, credaf fod practisau a reolir yn rhan o'r ateb yn y dyfodol, ond ni fyddant yn cymryd lle model y contractwr annibynnol. Ac mae hynny'n ymwneud â'r sgwrs gyda meddygon teulu lleol, ac mae ein model clwstwr wedi helpu i hyrwyddo gweithio gwell rhwng practisau, a chredaf y byddwn yn parhau i weld mwy o gyfuno a ffederasiynau rhwng practisau a ffordd newydd o gyflogi meddygon teulu, ond rwy'n dal i gredu mai model y contractwr annibynnol fydd y sylfaen ar gyfer ymarfer meddygol yma yng Nghymru am beth amser eto.
English: Thank you for the question. Population screening is a public health priority. We know that cancer screening programmes save lives. Public Health Wales is responsible for delivering the cancer screening programmes in Wales and they are overseeing significant improvements aimed at maximising uptake and, of course, preventing more cancers.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Mae sgrinio'r boblogaeth yn flaenoriaeth iechyd y cyhoedd. Gwyddom fod rhaglenni sgrinio ar gyfer canser yn achub bywydau. Iechyd Cyhoeddus Cymru sy'n gyfrifol am ddarparu'r rhaglenni sgrinio ar gyfer canser yng Nghymru ac maent yn goruchwylio gwelliannau sylweddol gyda'r bwriad o gynyddu'r nifer sy'n manteisio arnynt, ac atal mwy o ganserau wrth gwrs.
English: Thank you, Minister. Earlier this year, I and my office staff became cancer screening champions after completing a training session led by Aneurin Bevan University Health Board and Public Health Wales. I'm also proud to be the Assembly's first bowel cancer champion, and I'm delighted that eight colleagues have since signed up. Worryingly, Newport has one of the lowest rates of all cancer screening participation in Wales. Nationally across Wales, the uptake of bowel screening last year was only 55 per cent. Improving the uptake of these free and potentially lifesaving screening programmes is vital. The simpler, more sensitive fecal immunochemical bowel screening test has been available in Wales since January. What action is the Welsh Government taking to publicise this new test and encourage those who are eligible to take part in all screening programmes?
Welsh: Diolch, Weinidog. Yn gynharach eleni, daeth staff fy swyddfa a minnau yn hyrwyddwyr sgrinio ar gyfer canser ar ôl cwblhau sesiwn hyfforddi o dan arweiniad Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan ac Iechyd Cyhoeddus Cymru. Rwyf hefyd yn falch o fod yn hyrwyddwr canser y coluddyn cyntaf y Cynulliad, ac rwy'n falch iawn fod wyth o fy nghyd-Aelodau wedi cytuno i wneud hynny wedyn. Yn anffodus, gan Gasnewydd y mae un o'r cyfraddau isaf yng Nghymru o ran y nifer sy'n cael eu sgrinio ar gyfer canser. Yn genedlaethol ledled Cymru, 55 y cant yn unig a fanteisiodd ar ddarpariaeth sgrinio'r coluddyn y llynedd. Mae'n hanfodol ein bod yn cynyddu nifer y bobl sy'n manteisio ar y rhaglenni sgrinio rhad ac am ddim hyn a allai achub bywydau. Mae'r prawf imiwnocemegol ysgarthol newydd ar gyfer sgrinio'r coluddyn, sy'n symlach ac yn fwy sensitif, wedi bod ar gael yng Nghymru ers mis Ionawr. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i roi cyhoeddusrwydd i'r prawf newydd hwn ac i annog y rheini sy'n gymwys i gymryd rhan ym mhob rhaglen sgrinio?
English: Thank you for the question. You're correct that we started introducing the new, more sensitive and, importantly, easier to administer test from January this year. It will be fully implemented across the whole of Wales by June this year. Actually, when people receive their invite to undertake the test, that's part of the direct contact with people, and it's also part of our broader message about the fact that screening really does save lives. It's important to introduce it in a way where we don't actually provide more demand than our system can cope with. That's why we're having a phased approach, having greater sensitivity within the test to make sure that we have the right number of people to deliver treatment after that. So, we'll continue, at each point, to review again the figures on uptake and the impact that means for the service. You can expect to hear on a regular basis that encouragement, a simple message from the Government and Public Health Wales to use the test, to take it up, because undertaking that screening really will save lives.
Welsh: Diolch am eich cwestiwn. Rydych yn gywir i ddweud ein bod wedi dechrau cyflwyno'r prawf newydd, sy'n fwy sensitif, ac yn bwysicach, yn haws i'w gynnal ers mis Ionawr eleni. Bydd yn cael ei weithredu'n llawn ledled Cymru erbyn mis Mehefin eleni. A dweud y gwir, pan fydd pobl yn derbyn eu gwahoddiad i wneud y prawf, mae hynny'n rhan o'r cysylltiad uniongyrchol â phobl, ac mae hefyd yn rhan o'n neges ehangach ynghylch y ffaith bod sgrinio yn achub bywydau. Mae'n bwysig ei gyflwyno mewn ffordd lle nad ydym yn creu mwy o alw nag y gall ein system ymdopi ag ef. Dyna pam ein bod wedi dewis dull graddol, a chael mwy o sensitifrwydd yn y prawf er mwyn sicrhau bod gennym y nifer gywir o bobl i ddarparu triniaeth wedi hynny. Felly, ar bob cam, byddwn yn parhau i adolygu'r ffigurau ar y nifer sy'n manteisio ar y profion ac effaith hynny ar y gwasanaeth. Gallwch ddisgwyl clywed yr anogaeth honno yn rheolaidd, neges syml gan y Llywodraeth ac Iechyd Cyhoeddus Cymru i ddefnyddio'r prawf, i fanteisio arno, gan y bydd cymryd rhan yn y broses sgrinio honno yn achub bywydau.
English: Minister, bowel cancer screening is clearly an important area. The FIT test is sensitivity based and, actually, the level of sensitivity is going to be crucial in that, but also perhaps the age, because at the moment it's 60 but it could go down to 50, but there are also smear tests. So, there is a variety of tests that are basically declining. What discussions are you having with Public Health Wales to ensure that we promote these tests, so that we get more people taking the tests, because, as you say, you get them early and we can avoid people having cancer because we can actually spot things earlier or we can treat it earlier, which means an earlier diagnosis and better results?
Welsh: Weinidog, mae'n amlwg bod sgrinio ar gyfer canser y coluddyn yn faes pwysig. Mae'r prawf imiwnocemegol ysgarthol yn seiliedig ar sensitifrwydd, ac mewn gwirionedd, bydd lefel y sensitifrwydd yn hanfodol yn hynny o beth, ond hefyd yr oedran, o bosibl, oherwydd ar hyn o bryd, 60 yw'r oedran hwnnw ond gallai ostwng i 50, ond ceir profion ceg y groth hefyd. Felly, ceir amrywiaeth o brofion sy'n lleihau o ran y nifer sy'n eu cael, yn y bôn. Pa drafodaethau rydych yn eu cael gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i sicrhau ein bod yn hyrwyddo'r profion hyn, fel bod mwy o bobl yn eu cael, oherwydd, fel y dywedwch, rydych yn eu cael yn gynnar a gallwn atal pobl rhag cael canser gan y gallwn weld pethau'n gynharach neu gallwn eu trin yn gynharach, sy'n golygu diagnosis cynharach a chanlyniadau gwell?
English: You're right, and it's of course a point of concern that there's been a slow decline, not just in Wales but across the UK, in people actually taking up the smear tests that are offered. That's partly about looking at if there's going to be a change in the test and there is some research being done on self-administered screening. There's a pilot taking place that's due to start in September this year in London, so I'll be interested in the results, which will be shared across the UK. But it's the reinforcing of the message and understanding which particular groups we need to target, because younger women are the least likely to take up the tests that are available. So, you will have seen the #loveyourcervix campaign that we started in March. We wanted to see something that was more body positive, so that people are not embarrassed about attending, and again recognise the same message with bowel screening. The tests are designed to help save lives and not taking the test means that there is an unknown risk for that person and more broadly. So, I'm more than happy to reiterate the message that I want everybody who is offered a screening test in Wales to take up the opportunity to do that for themselves and their families.
Welsh: Rydych yn iawn, ac wrth gwrs, mae'n achos pryder fod dirywiad araf wedi bod, nid yn unig yng Nghymru ond ledled y DU, o ran nifer y bobl sy'n manteisio ar y profion ceg y groth a gynigir. Mae hynny'n ymwneud yn rhannol ag edrych i weld a fydd newid yn y prawf, ac mae rhywfaint o ymchwil yn mynd rhagddo ar hunan-sgrinio. Bydd cynllun peilot yn dechrau ym mis Medi eleni yn Llundain, felly bydd diddordeb gennyf yn y canlyniadau, a fydd yn cael eu rhannu ledled y DU. Ond mae a wnelo hyn ag atgyfnerthu'r neges a deall pa grwpiau penodol y mae angen inni eu targedu, gan mai menywod iau yw'r lleiaf tebygol o fanteisio ar y profion sydd ar gael. Felly, fe fyddwch wedi gweld yr ymgyrch #loveyourcervix a gychwynnwyd gennym ym mis Mawrth. Roeddem am weld rhywbeth a oedd yn fwy cadarnhaol am y corff, fel na fyddai pobl yn teimlo embaras ynglŷn â mynychu, ac adnabod yr un neges, unwaith eto, gyda sgrinio'r coluddyn. Mae'r profion wedi'u cynllunio i helpu i achub bywydau ac mae peidio â chymryd y prawf yn golygu bod risg anhysbys i'r unigolyn dan sylw ac yn fwy cyffredinol. Felly, rwy'n fwy na pharod i ailadrodd y neges fy mod am i bawb sy'n cael cynnig prawf sgrinio yng Nghymru fanteisio ar y cyfle i wneud hynny er eu mwyn hwy a'u teuluoedd.
English: Diolch yn fawr, Llywydd. Thank you. Last year, the General Medical Council struck off 76 doctors and the Nursing and Midwifery Council struck off 257 individuals regarded as no longer fit to practice in the health service across the UK. I'm sure the Minister will agree with me that it's right for professionals in the health service to be held accountable for serious malpractice and misconduct. Does the Minister believe that managers in the health service should also be held accountable and, if so, can he tell this Chamber how many senior managers or board members in the Welsh NHS have lost their jobs as a result of service failures or mismanagement since 2016?
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Diolch. Y llynedd, diswyddwyd 76 o feddygon gan y Cyngor Meddygol Cyffredinol a diswyddwyd 257 o unigolion gan y Cyngor Nyrsio a Bydwreigiaeth gan yr ystyrid nad oeddent bellach yn addas i ymarfer yn y gwasanaeth iechyd ar draws y DU. Rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn cytuno â mi ei bod yn iawn fod gweithwyr proffesiynol yn y gwasanaeth iechyd yn atebol am gamymddwyn a chamymddygiad difrifol. A yw'r Gweinidog yn credu y dylid gwneud rheolwyr yn y gwasanaeth iechyd yn atebol hefyd, ac os felly, a all ddweud wrth y Siambr hon faint o uwch reolwyr neu aelodau byrddau yn y GIG yng Nghymru sydd wedi colli eu swyddi o ganlyniad i fethiannau yn y gwasanaeth neu gamreoli ers 2016?
English: Well, of course, the Member's aware that I don't have at my fingertips the number of staff who have left the health service from managerial positions going back to 2016. It is worth reflecting, as I said yesterday when a similar point was made, that a number of managers and leaders in services within the health service are, of course, registered clinicians as well and have professional duties too. So, you'd need to look at those people who are caught by their professional responsibilities as well as their responsibilities as managers. This goes into the broader point about leadership, governance and accountability within each one of those NHS organisations.
Welsh: Wel, wrth gwrs, mae'r Aelod yn ymwybodol nad yw nifer y staff sydd wedi gadael y gwasanaeth iechyd o swyddi rheoli ers 2016 gennyf wrth law. Mae'n werth cofio, fel y dywedais ddoe pan wnaed pwynt tebyg, fod nifer o reolwyr ac arweinwyr gwasanaethau yn y gwasanaeth iechyd yn glinigwyr cofrestredig hefyd wrth gwrs a bod ganddynt ddyletswyddau proffesiynol yn ogystal. Felly, byddai angen i chi edrych ar y bobl sydd â chyfrifoldebau proffesiynol yn ogystal â'u cyfrifoldebau fel rheolwyr. Mae hyn yn ymwneud â'r pwynt ehangach am arweinyddiaeth, llywodraethu ac atebolrwydd ym mhob un o'r sefydliadau GIG hynny.
English: I'm sure that the Minister will understand, after yesterday's statement, that issues with regard to leadership and accountability are of great concern to Members in this Chamber. Can the Minister explain to us why he has had Betsi Cadwaladr health board in special measures for about four years and we don't seem to have seen any change after this lengthy intervention? Can he account for why, if we come back to the Cwm Taf situation, there were eight reports over six years and none of those reports triggered the change that was clearly needed, and mothers and babies continued to be let down and some grievously harmed? Can the Minister explain to this Chamber why families in the Cwm Taf area should trust him, his officials and the measures that they've put in place to sort out the system in Cwm Taf, given that he failed to pick up on any of these eight reports over those six years after the first concerns were raised and that the problems in Betsi Cadwaladr are nowhere near being solved after four years?
Welsh: Rwy'n siŵr y bydd y Gweinidog yn deall, ar ôl datganiad ddoe, fod materion sy'n ymwneud ag arweinyddiaeth ac atebolrwydd yn peri cryn bryder i'r Aelodau yn y Siambr hon. A all y Gweinidog esbonio wrthym pam ei fod wedi cadw bwrdd iechyd Betsi Cadwaladr mewn mesurau arbennig ers tua phedair blynedd a pham, yn ôl pob golwg, nad ydym wedi gweld unrhyw newid ar ôl yr ymyrraeth hirfaith hon? A all ddweud pam, os dychwelwn at sefyllfa Cwm Taf, fod wyth adroddiad wedi bod dros chwe blynedd heb i unrhyw un o'r adroddiadau hynny sbarduno'r newid oedd ei angen yn amlwg, a bod mamau a babanod wedi parhau i gael cam a rhai ohonynt wedi'u niweidio'n ddifrifol? A all y Gweinidog esbonio i'r Siambr hon pam y dylai teuluoedd yn ardal Cwm Taf ymddiried ynddo ef, ei swyddogion a'r mesurau y maent wedi'u rhoi ar waith i roi trefn ar y system yng Nghwm Taf, o gofio ei fod wedi methu ymateb i unrhyw un o'r wyth adroddiad dros y chwe blynedd ar ôl i'r pryderon cyntaf gael eu mynegi, ac o gofio hefyd nad yw'r problemau yn Betsi Cadwaladr yn agos at gael eu datrys ar ôl pedair blynedd?
English: It is widely known among stakeholders, users, politicians in Wales that social care funding across Wales is considered to be very serious. Alongside the 2019-20 local government settlement, providing councils with nothing but real-terms cuts once again, leaving them with little choice but to cut vital services, Wales is likely to have a 35 per cent increase in population over the age of 65 by 2039. The additional pressure on local authorities has been noted by the Welsh Local Government Association, who have estimated that there will be £344 million-worth of service pressures in social care by 2021-2. Clearly - [ Interruption.] Allow the Minister, if he can, to respond to me. Clearly, a realistic vision is required, rather than the current rhetoric so often heard in this Chamber. The introduction of a transformative reform package is a necessity, and one that frees up local authorities from the continual, significant and ever-increasing financial burden. The provision of appropriate social care for our most vulnerable in Wales is not only an entitlement, it is a basic human right. Will you, as the portfolio holder and Minister, acknowledge the fact that local authorities across Wales are massively under-resourced by your department, by your Government, financially to provide social care? And will you look at transforming how this is funded?
Welsh: Mae'n dra hysbys ymhlith rhanddeiliaid, defnyddwyr, gwleidyddion yng Nghymru yr ystyrir bod cyllid gofal cymdeithasol ledled Cymru yn ddifrifol iawn. Ochr yn ochr â'r setliad llywodraeth leol ar gyfer 2019-20, nad yw'n rhoi unrhyw beth i gynghorau ond toriadau mewn termau real unwaith eto, gan roi fawr o ddewis iddynt ond torri gwasanaethau hanfodol, mae Cymru yn debygol o weld cynnydd o 35 y cant yn y boblogaeth dros 65 oed erbyn 2039. Mae'r pwysau ychwanegol ar awdurdodau lleol wedi'i nodi gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, sydd wedi amcangyfrif y bydd gwerth £344 miliwn o bwysau ar wasanaethau gofal cymdeithasol erbyn 2021-2. Yn amlwg - [ Torri ar draws.] Gadewch i'r Gweinidog ymateb i mi, os gall. Yn amlwg, mae angen gweledigaeth realistig, yn hytrach na'r rhethreg a glywir mor aml yn y Siambr hon ar hyn o bryd. Mae angen cyflwyno pecyn trawsnewidiol o ddiwygiadau, ac un sy'n cael gwared ar y baich ariannol parhaus, sylweddol a chynyddol ar awdurdodau lleol. Mae darparu gofal cymdeithasol priodol i'n pobl fwyaf agored i niwed yng Nghymru nid yn unig yn hawl, mae'n hawl dynol sylfaenol. A wnewch chi, fel deiliad y portffolio a'r Gweinidog, gydnabod y ffaith nad yw eich Llywodraeth yn darparu digon o adnoddau ariannol i awdurdodau lleol ledled Cymru ar gyfer darparu gofal cymdeithasol? Ac a wnewch chi ystyried trawsnewid y ffordd y caiff hyn ei ariannu?
English: Well, Llywydd, the questioner shows a staggering lack of self-awareness in asking the question. The unavoidable reality is that the Welsh Government has suffered a 7 per cent real-term reduction in our budget - well over £1 billion - and that has consequences that are unavoidable and directly flow from the policy of austerity implemented by the Government that you support, a policy that you have campaigned for in three successive general elections. I should also point out that if all of the spending demands made by Conservatives in this Chamber, and outside it, were acceded to, then we would have a much larger sum of money because we simply cannot meet all of the demands you make upon us. They are wholly unrealistic, as well as ignoring the impact of Conservative austerity. When you talk about the challenges of local government and paying for care, the biggest challenge they face is austerity. If you want to see a change in the position of local government and their funding, you should join with others in this Chamber and outside and call on the Conservative Government to end the policy on austerity to stop the damage being done in each and every one of our communities. I think many people will hear what you have had to say and wonder if at all you understand what is happening, or that if you do, whether you're potentially just a touch hypocritical.
Welsh: Wel, Lywydd, mae'r holwr yn dangos diffyg hunanymwybyddiaeth syfrdanol wrth ofyn y cwestiwn. Y realiti anochel yw bod Llywodraeth Cymru wedi dioddef gostyngiad o 7 y cant yn ein cyllideb mewn termau real - ymhell dros £1 biliwn - ac mae hynny'n arwain at ganlyniadau na ellir eu hosgoi ac sy'n deillio'n uniongyrchol o'r polisi cyni a weithredir gan y Llywodraeth rydych yn ei chefnogi, polisi rydych wedi ymgyrchu drosto mewn tri etholiad cyffredinol yn olynol. Dylwn nodi hefyd, pe bai pob un o'r galwadau am wariant a wneir gan y Ceidwadwyr yn y Siambr hon, a'r tu allan iddi, yn cael eu gwrando, byddai gennym swm llawer mwy o arian gan na allwn ateb yr holl alwadau a wnewch. Maent yn gwbl afrealistig, ac maent yn anwybyddu effaith cyni'r Ceidwadwyr. Pan fyddwch yn sôn am yr heriau i lywodraeth leol a thalu am ofal, yr her fwyaf y maent yn ei hwynebu yw cyni. Os ydych am weld newid sefyllfa llywodraeth leol a'u cyllid, dylech ymuno ag eraill yn y Siambr hon a'r tu allan a galw ar y Llywodraeth Geidwadol i ddod â pholisi cyni i ben er mwyn atal y difrod a wneir ym mhob un o'n cymunedau. Credaf y bydd llawer o bobl yn clywed yr hyn a oedd gennych i'w ddweud ac yn meddwl tybed a ydych yn deall beth sy'n digwydd o gwbl, neu os ydych yn deall, p'un a ydych o bosibl braidd yn rhagrithiol.