English: Diolch. As elected representatives, we're in a privileged position. We're trusted to do our very best for the people that we serve. And whilst I'm talking about local government today, the issues apply to all parts of our democracy. The decisions that our councillors make have real-life impacts on our communities across Wales. Our communities are made up of people who are different - different backgrounds, different cultures and different aspirations. And different generations are shaped by changes in the environment, by technological advances, and by their daily experiences. And that's why diversity in democracy is so important. Individuals must be confident that the decisions that are taken and that impact on their daily lives and their futures are shaped by taking into account all views and perspectives within their communities. The latest census results show that between 2011 and 2021, the proportion of black, Asian and minority ethnic people in Wales increased from 4.4 per cent to 6.3 per cent. However, the 2017 local government candidates survey showed that only 1.8 per cent of elected principal councillors, and 1.2 per cent of elected town and community councillors, were from a minority ethnic group, and I'll be interested to see the results from the 2022 local government survey, which will be available shortly. We've already taken action to support diversity in democracy in Wales. We have reduced the age for voting in Senedd and local government elections to 16. We have introduced more flexibility for council meetings to be held through a variety of different methods, including fully remote and hybrid. We were the first country in the UK to introduce family absence for principal councillors. And we recognise the additional costs that disabled candidates may incur and we've introduced a pilot access to elected office fund, and six of the individuals supported through the fund are now community councillors. We have introduced job-share arrangements for executive roles, and four councils currently have these arrangements in place. However, we believe that there is more to do, and that's why we have commissioned a number of pieces of research, including an evidence review of how councillor remuneration in Wales compares with other countries; a survey of public attitudes; and an online survey of councillors in Wales. More than 1,600 responses were received from principal and town and community councillors to the online survey, and a wealth of information has been collected on topics such as the perceived influence of councillors, workload, remuneration, and behaviours and attitudes towards councillors. The findings of this survey, and the other pieces of research, were published last year. In addition, two workshops were held to further explore the research findings with stakeholders, and a further online workshop is planned for 17 January. I've made arrangements for officials working in this policy area to be available to Members of the Senedd at a drop-in session, and Members will be notified of the date for the session as soon as it's finalised. This will enable MSs to discuss the research and to share any views and experiences that they feel will be helpful in shaping our future approach. One of the key issues that has emerged from the research work is the expectation that the public has about councillors' workload and availability. This leads to questions about whether these expectations are fair and how councillors respond to this. Results from the public survey indicated that almost two thirds of respondents felt that councillors 'should be available to the community at any time'. In terms of councillors, 63 per cent indicated that they were available 24 hours a day, seven days a week. This demonstrates the high level of commitment to public service amongst our local elected members, but it also raises a concern, as these time pressures present difficulties to many people who may have caring, family, employment or business commitments, and therefore it might present a potential barrier to increasing diversity. The research also explored the existing support for councillors and what further support might be helpful, as well as whether there should be core mandatory training for councillors, whether the remuneration model for councillors remains valid, and how we can be clear about the role councillors play in society. While there was not a clear outcome on the issue of mandatory training, a number of town and community councillors felt that there is a need for more training, particularly on issues relating to equality and diversity. There was a broad range of views about the current remuneration arrangements, which we will want to explore further. Respondents to the Wales omnibus survey in March 2021 appeared to have a good understanding of the role of local government councillors in Wales and they offered a range of views on their day-to-day work. Looking forward, we have a programme for government commitment to reform local government elections to reduce the democratic deficit and to extend the access to elected office fund. The diversity of our local elected representatives is critical to our democratic health as a nation. Supporting and encouraging candidates from diverse backgrounds is an integral part of encouraging people to engage with our democracy. We will therefore be using the evidence from this research, and the other work that we have commissioned from the Wales Centre for Public Policy, to develop the next steps in delivering these commitments. I will shortly be publishing the results from the May 2022 candidate survey. But, even without the results, we know that there was an increase in the number of vacant and uncontested seats in our town and community councils. Just over 60 per cent of town and community council seats were uncontested, and just over 20 per cent were vacant. Twenty-nine councils were initially inquorate. There are two key issues for us to work on. Firstly, ensuring communities feel connected with and want to engage with their community council. Secondly, making sure that people feel engaged enough to want to put themselves forward for election to community councils. To address these issues, I am establishing a ministerial working group, a democratic health task and finish group. I am really keen that this is a pacey, pragmatic review of the barriers and opportunities that will introduce fresh thinking into how we increase participation. Finally, while there is some evidence from the national survey that suggests that more people are feeling involved in local decision making and feel that they have a relationship with councillors, there is also more negativity towards councillors. The councillors survey highlighted particular concerns about the increasing levels of polarisation in public debate. Many felt this negativity had intensified in recent years, driven by the debates around and the impact of Brexit, the handling of the COVID-19 pandemic, and general declining levels of trust in politicians. Findings showed that around half of respondents had experienced or witnessed inappropriate behaviour from members of the public towards councillors. Clearly, this is unacceptable. I have also been disappointed that some of the abuse experienced by councillors has been at the hands of other councillors. Two out of every five respondents had witnessed or experienced inappropriate behaviour by other councillors. There is a risk that abuse becomes normalised and seen as part of the job, but it absolutely is not. We must work together to set zero tolerance and identify steps that we can take to address abuse and harassment in the future. I support the WLGA's work in this area, and ask Members to also call out abuse at every opportunity. I thank Members for their ongoing interest in this agenda, and encourage colleagues to attend the drop-in session. Members will be notified of the date as soon as it is finalised.
Welsh: Diolch. Fel cynrychiolwyr etholedig, rydym ni mewn sefyllfa freintiedig. Mae'r bobl yr ydym ni'n eu gwasanaethu yn ymddiried ynom ni i wneud ein gorau glas drostynt. Ac er fy mod i'n sôn am lywodraeth leol heddiw, mae'r materion yn berthnasol i bob rhan o'n democratiaeth. Mae'r penderfyniadau y mae ein cynghorwyr yn eu gwneud yn cael effeithiau gwirioneddol ar ein cymunedau ledled Cymru. Mae ein cymunedau'n cynnwys pobl sy'n wahanol - cefndiroedd gwahanol, diwylliannau gwahanol a dyheadau gwahanol. Ac mae gwahanol genedlaethau'n cael eu llunio gan newidiadau yn yr amgylchedd, gan ddatblygiadau technolegol, a gan eu profiadau beunyddiol. A dyna pam mae amrywiaeth mewn democratiaeth mor bwysig. Rhaid i unigolion fod yn hyderus bod y penderfyniadau sy'n cael eu cymryd, a bod yr effaith ar eu bywydau bob dydd a'u dyfodol, yn cael eu llunio drwy ystyried pob barn a safbwynt yn eu cymunedau. Yn ôl canlyniadau diweddaraf y cyfrifiad, rhwng 2011 a 2021, cynyddodd cyfran y bobl ddu, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru o 4.4 y cant i 6.3 y cant. Fodd bynnag, dangosodd arolwg ymgeiswyr llywodraeth leol 2017 mai dim ond 1.8 y cant o'r prif gynghorwyr etholedig, a 1.2 y cant o gynghorwyr tref a chymuned etholedig, a oedd yn dod o grŵp ethnig lleiafrifol, a bydd gennyf i ddiddordeb gweld canlyniadau arolwg llywodraeth leol 2022, a fydd ar gael yn fuan. Rydym ni eisoes wedi cymryd camau i gefnogi amrywiaeth mewn democratiaeth yng Nghymru. Rydym ni wedi gostwng yr oedran ar gyfer pleidleisio yn y Senedd ac etholiadau llywodraeth leol i 16. Rydym ni wedi cyflwyno mwy o hyblygrwydd i gyfarfodydd y cyngor gael eu cynnal drwy amrywiaeth o wahanol ddulliau, gan gynnwys yn gwbl o bell a hybrid. Ni oedd y wlad gyntaf yn y DU i gyflwyno absenoldeb teuluol i brif gynghorwyr. Ac rydym ni'n cydnabod y costau ychwanegol y gall ymgeiswyr anabl eu talu ac rydym ni wedi treialu mynediad at gronfa swyddfa etholedig, ac mae chwech o'r unigolion sy'n cael eu cefnogi drwy'r gronfa nawr yn gynghorwyr cymuned. Rydym ni wedi cyflwyno trefniadau rhannu swyddi ar gyfer swyddi gweithredol, ac mae gan bedwar cyngor y trefniadau hyn ar waith ar hyn o bryd. Fodd bynnag, rydym ni'n credu bod rhagor i'w wneud, a dyna pam yr ydym ni wedi comisiynu nifer o ddarnau ymchwil, gan gynnwys adolygu tystiolaeth o sut mae taliadau cydnabyddiaeth cynghorwyr yng Nghymru yn cymharu â gwledydd eraill; arolwg o agweddau'r cyhoedd; ac arolwg ar-lein o gynghorwyr yng Nghymru. Cafwyd dros 1,600 o ymatebion gan brif gynghorwyr a chynghorwyr tref a chymuned i'r arolwg ar-lein, ac mae cyfoeth o wybodaeth wedi'i chasglu ar bynciau fel dylanwad canfyddedig cynghorwyr, llwyth gwaith, tâl cydnabyddiaeth, ac ymddygiad ac agweddau tuag at gynghorwyr. Cafodd canfyddiadau'r arolwg hwn, a'r darnau eraill o ymchwil eu cyhoeddi'r llynedd. Yn ogystal, cafodd dau weithdy eu cynnal i ymchwilio'n ddyfnach i ganfyddiadau'r ymchwil gyda rhanddeiliaid, ac mae gweithdy ar-lein arall wedi'i drefnu ar gyfer 17 Ionawr. Rwyf i wedi gwneud trefniadau i swyddogion sy'n gweithio yn y maes polisi hwn fod ar gael i Aelodau'r Senedd mewn sesiwn galw heibio, a bydd Aelodau'n cael gwybod am ddyddiad y sesiwn cyn gynted ag y bydd wedi'i gadarnhau. Bydd hyn yn galluogi Aelodau'r Senedd i drafod yr ymchwil a rhannu unrhyw farn a phrofiadau y maen nhw'n teimlo y bydd yn ddefnyddiol wrth lunio ein dull gweithredu yn y dyfodol. Un o'r prif faterion sydd wedi deillio o'r gwaith ymchwil yw'r disgwyliad sydd gan y cyhoedd ynglŷn â llwyth gwaith cynghorwyr a pha mor aml y maen nhw ar gael. Mae hyn yn arwain at gwestiynau ynghylch a yw'r disgwyliadau hyn yn deg a sut mae cynghorwyr yn ymateb i hyn. Roedd canlyniadau'r arolwg cyhoeddus yn nodi bod bron i ddwy ran o dair o'r ymatebwyr yn teimlo y dylai cynghorwyr 'fod ar gael i'r gymuned unrhyw bryd'. O ran cynghorwyr, nododd 63 y cant eu bod ar gael 24 awr y dydd, saith diwrnod yr wythnos. Mae hyn yn dangos y lefel uchel o ymrwymiad i wasanaeth cyhoeddus ymhlith ein haelodau etholedig lleol, ond mae hefyd yn codi pryder, gan fod y pwysau amser hyn yn creu anawsterau i lawer o bobl a allai fod ag ymrwymiadau gofalu, teulu, cyflogaeth neu fusnes, ac felly gallai achosi rhwystr posibl rhag cynyddu amrywiaeth. Gwnaeth yr ymchwil hefyd archwilio'r gefnogaeth bresennol i gynghorwyr a pha gefnogaeth arall a allai fod o gymorth, yn ogystal ag a ddylai hyfforddiant gorfodol craidd fod ar gael i gynghorwyr, a yw'r model taliadau ar gyfer cynghorwyr yn parhau i fod yn ddilys, a sut y gallwn ni fod yn glir ynghylch y rhan y mae cynghorwyr yn ei chwarae yn y gymdeithas. Er nad oedd canlyniad clir ar fater hyfforddiant gorfodol, roedd nifer o gynghorwyr tref a chymuned yn teimlo bod angen mwy o hyfforddiant, yn enwedig ar faterion yn ymwneud â chydraddoldeb ac amrywiaeth. Roedd amrywiaeth eang o safbwyntiau ynghylch y trefniadau taliadau cydnabyddiaeth presennol, y byddwn ni eisiau eu harchwilio'n ehangach. Roedd yn ymddangos bod gan ymatebwyr i arolwg omnibws Cymru ym mis Mawrth 2021 ddealltwriaeth dda o ran cynghorwyr llywodraeth leol yng Nghymru, ac roedden nhw'n cynnig amrywiaeth o safbwyntiau am eu gwaith o ddydd i ddydd. Gan edrych ymlaen, mae gennym ni raglen ar gyfer ymrwymiad y llywodraeth i ddiwygio etholiadau llywodraeth leol i leihau'r diffyg democrataidd ac ymestyn y gronfa mynediad i swyddi etholedig. Mae amrywiaeth ein cynrychiolwyr etholedig lleol yn hanfodol i'n hiechyd democrataidd fel cenedl. Mae cefnogi ac annog ymgeiswyr o gefndiroedd amrywiol yn rhan annatod o annog pobl i ymgysylltu â'n democratiaeth ni. Byddwn ni felly'n defnyddio'r dystiolaeth o'r ymchwil hon, a'r gwaith arall yr ydym ni wedi'i gomisiynu o Ganolfan Polisi Cyhoeddus Cymru, i ddatblygu'r camau nesaf i gyflawni'r ymrwymiadau hyn. Cyn bo hir, byddaf i'n cyhoeddi'r canlyniadau o arolwg ymgeiswyr mis Mai 2022. Ond, hyd yn oed heb y canlyniadau, rydym ni'n gwybod bod cynnydd yn nifer y seddi gwag a diymgeisydd yn ein cynghorau tref a chymuned. Roedd ychydig dros 60 y cant o seddi cynghorau tref a chymuned â dim ond un ymgeisydd, ac roedd ychydig dros 20 y cant yn wag. Roedd 29 o gynghorau heb gworwm i ddechrau Mae dau fater allweddol i ni weithio arnyn nhw. Yn gyntaf, sicrhau bod cymunedau'n teimlo cysylltiad â'u cyngor cymuned ac eisiau ymgysylltu â'u cyngor cymuned. Yn ail, gwneud yn siŵr bod pobl yn teimlo wedi'u hymgysylltu digon i fod eisiau cynnig eu hunain i gael eu hethol i gynghorau cymuned. Er mwyn ymdrin â'r materion hyn, rwy'n sefydlu gweithgor gweinidogol, grŵp gorchwyl a gorffen iechyd democrataidd. Rwy'n awyddus iawn bod hwn yn adolygiad cyflym, pragmatig o'r rhwystrau a'r cyfleoedd a fydd yn cyflwyno ffordd newydd o feddwl ynghylch sut yr ydym yn cynyddu cyfranogiad. Yn olaf, er bod peth tystiolaeth o'r arolwg cenedlaethol sy'n awgrymu bod mwy o bobl yn teimlo'u bod yn rhan o benderfyniadau lleol ac yn teimlo fod ganddyn nhw berthynas gyda chynghorwyr, mae yna hefyd fwy o negyddiaeth tuag at gynghorwyr. Tynnodd arolwg y cynghorwyr sylw at bryderon penodol am y lefelau cynyddol o bolareiddio yn y ddadl gyhoeddus. Roedd llawer yn teimlo bod yr agwedd negyddol hon wedi dwysáu yn ystod y blynyddoedd diwethaf, wedi'u hysgogi gan y dadleuon ynghylch Brexit a'i effaith, sut yr ymdrinwyd â COVID-19, a lefelau ymddiriedaeth yn dirywio'n gyffredinol mewn gwleidyddion. Dangosodd canfyddiadau fod tua hanner yr ymatebwyr wedi wynebu neu wedi bod yn dyst i ymddygiad amhriodol gan aelodau'r cyhoedd tuag at gynghorwyr. Yn amlwg, mae hyn yn annerbyniol. Rwyf i hefyd wedi cael fy siomi fod rhywfaint o'r gamdriniaeth y mae cynghorwyr wedi'i hwynebu wedi dod oddi wrth gynghorwyr eraill. Roedd dau o bob pum ymatebwr wedi bod yn dyst, neu wedi wynebu ymddygiad amhriodol gan gynghorwyr eraill. Mae risg bod camdriniaeth yn cael ei normaleiddio a'i gweld fel rhan o'r swydd, ond yn amlwg, nid ydyw. Rhaid i ni weithio gyda'n gilydd i sefydlu dim goddefgarwch a nodi camau y gallwn ni eu cymryd i ymdrin â chamdriniaeth ac aflonyddu yn y dyfodol. Rwy'n cefnogi gwaith CLlLC yn y maes hwn, ac yn gofyn i'r Aelodau amlygu camdriniaeth ar bob cyfle. Diolch i'r Aelodau am eu diddordeb parhaus yn yr agenda hon, ac rwy'n annog cyd-Aelodau i ddod i'r sesiwn galw heibio. Bydd Aelodau'n cael gwybod am y dyddiad cyn gynted ag y bydd yn cael ei gadarnhau.