English: I'm going to take the opportunity, too, to celebrate our successes as it is our national day today, and to take inspiration, as we've heard, from our history in tackling many of the challenges facing us today. The Member for Neath talked about our assets. Well, one of the major assets that we have as a nation, of course, is our people, and investing in our people, for example through the education system, is something that's important for us, but it's also something that we have an honourable tradition of doing, too. We have a history of innovation and enterprise in education - as much as any other sector that we will discuss today, I would argue. We need only mention the name of Griffith Jones, Llanddowror, back at the beginning of the eighteenth century, to understand and appreciate that innovation - Griffith Jones and his circular schools educated children during the day and adults at evening, with those then going on to teach others. That cascading element of learning reached a point where there were 0.25 million people who had become literate, out of a population of less than 0.5 million. So, more than half the population were literate. And by the time that Griffith Jones passed away in 1761, Wales had the highest literacy level in the world, so much so that Catherine the Great of Russia sent a commissioner to Wales to learn lessons, and to see whether the system could be adapted for Russia. That may correspond not to us asking the OECD to come to tell us whether we're on the right path, but to Wales telling the OECD what they should be telling other nations. That's where we want to be, and, of course, that's where we have been, in that specific chapter of our history anyway. In 1889, then, the Welsh Intermediate Education Act was passed - legislation introduced by Welsh Members in Westminster that was revolutionary, because it meant that children, whatever their economic background or their academic ability, could attend a secondary school for the first time. We had to wait another 10 years before similar legislation was introduced for England. The success of the Act and the county schools was clear, with the historian K.O. Morgan - Lord Morgan - noting that, Erbyn y Rhyfel Byd Cyntaf, gorchuddiwyd Cymru gan rwydwaith o gant o ysgolion uwchradd "sirol," ac roedd ganddi system addysg uwchradd a oedd yn amlwg yn rhagflaenu'r un yn Lloegr. The success of the Act could also be seen in the fact that secondary schools in England were few and far between where there was no teacher from Wales during the first half of the twentieth century, a time when Wales was exporting teachers. 'A nation of teachers and preachers' was the description at the time, and it would be no bad thing if we succeeded in recreating that today. But, of course, our history these days is different: we have seen decline, unfortunately, not the progress that I'm sure each and every one of us would've been eager to see happening. We have seen the recent PISA results. The Estyn annual report also highlights the positives - we should acknowledge that: the outcomes of 16 per cent of secondary schools in Wales are excellent, higher than any time since 2010. But those that are not up to standard was also up to 14 per cent. Now, the history of the development of education is very interesting, of course, and is one that we should take great pride in, but we have to acknowledge, hope and be confident that we are on the verge of another exciting time in the development of a Welsh education system, with many programmes in place to reform the education system, as we have discussed in this place many times. It's not inevitable that Wales will have a system that is seen as falling behind other nations. We have led the way in the past and we can do so again. We will need to ensure, of course, that the Government has a clear vision and a clear focus on delivery in terms of the potential that we have, and I am one who supports the Government's approach at the moment, although there may be some disagreement as to how certain elements are to be rolled out in terms of timing and so on. But, essentially, I am confident that we are moving in the right direction. The OECD report praised the move away from introducing unconnected events. What we need to do now, of course, is to strengthen the vision for the long term, to continue on the path on which we are travelling. But in so doing, of course, we must ensure that the reforms in the pipeline are implemented effectively and ensure that everyone - from the teachers in the classroom to the consortia and the education authorities and everyone else - do understand where we're going and buy into the vision, that everyone is clear about their role in that context, and that they know what their contribution is to the project and how all of that work comes together. But in doing that, we can be confident that everyone will be working in the same direction and that we will achieve our aims.
Welsh: Rwyf innau yn mynd i achub ar y cyfle hefyd, rwy'n meddwl, i ddathlu ein llwyddiannau ni gan ei bod hi'n ddydd cenedlaethol arnom ni heddiw, a chymryd ysbrydoliaeth, fel rydym wedi ei glywed, o'n hanes ni wrth fynd i'r afael â nifer o'n heriau ni heddiw. Mi oedd yr Aelod dros Gastell-nedd yn sôn am ein hasedau ni. Wel, un o'r asedau pennaf sydd gyda ni fel cenedl, wrth gwrs, yw ein pobl ni, ac mae buddsoddi ynddyn nhw, er enghraifft drwy'r gyfundrefn addysg, yn rhywbeth pwysig i ni ei wneud, wrth gwrs, ond yn rhywbeth y mae gennym ni draddodiad anrhydeddus o'i wneud hefyd. Rydym yn meddu ar hanes o arloesedd a mentergarwch yn y maes addysg - yn gymaint, fe fyddwn i'n ei ddadlau, ag unrhyw sector arall a fydd yn cael ei drafod heddiw. Nid oes ond rhaid dweud yr enw Griffith Jones, Llanddowror, yn ôl ar gychwyn y ddeunawfed ganrif, wrth gwrs, i ddeall ac i werthfawrogi'r arloesedd hynny - Griffith Jones a'i ysgolion cylchynol a oedd yn dysgu plant yn ystod y dydd ac oedolion gyda'r hwyr, gyda'r rheini yn mynd yn eu blaenau wedyn i ddysgu eraill, a'r elfen raeadru yna o ddysgu yn y diwedd yn cyrraedd pwynt lle'r oedd yna 0.25 miliwn o bobl erbyn hynny wedi dod yn llythrennog, allan o boblogaeth o lai na 0.5 miliwn. Felly, roedd mwy na hanner y boblogaeth wedi dysgu darllen. Ac erbyn marwolaeth Griffith Jones yn 1761, mi oedd Cymru yn mwynhau un o lefelau llythrennedd uchaf y byd, cymaint felly nes i'r Ymherodres Catrin Fawr o Rwsia yrru comisiynydd i Gymru i ddysgu gwersi, ac i weld a oedd modd addasu'r system ar gyfer Rwsia. Mae hynny efallai yn cyfateb nid i ni yn gofyn i'r OECD ddod i ddweud wrthym ni os ydym ni ar y llwybr iawn, ond i Gymru ddweud wrth yr OECD beth ddylen nhw fod yn ei ddweud wrth y gwledydd eraill. Dyna le rydym ni eisiau ei gyrraedd, ac, wrth gwrs, dyna le rydym ni wedi bod, yn y bennod benodol yna, beth bynnag. Yn 1889, wedyn, a'r Welsh Intermediate Education Act yn cael ei phasio - deddfwriaeth wedi ei chyflwyno gan Aelodau Cymreig yn San Steffan a oedd yn chwyldroadol, oherwydd roedd yn golygu bod plant, waeth beth oedd eu cefndir economaidd nhw na'u gallu academaidd nhw, yn gallu mynychu ysgol uwchradd am y tro cyntaf. Mi fu'n rhaid aros rhyw 10 mlynedd arall cyn cyflwyno deddfwriaeth gyffelyb yn Lloegr. Roedd llwyddiant y Ddeddf a'r 'county schools', wrth gwrs, yn amlwg, gyda'r hanesydd K.O. Morgan - yr Arglwydd Morgan - yn nodi: 'By the First World War, Wales was covered with a network of a hundred "county" secondary schools, and had a secondary education system notably in advance of that of England.' Roedd llwyddiant y Ddeddf hefyd i'w weld yn y ffaith mai prin iawn oedd ysgolion uwchradd yn Lloegr, hyd yn oed, heb athro neu athrawes o Gymru yn ystod hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif, adeg pan oedd Cymru yn allforio athrawon. 'A nation of teachers and preachers' oedd y disgrifiad yn y cyfnod, a buasai hi ddim yn ffôl o beth petasem ni'n llwyddo i atgynhyrchu hynny heddiw. Ond, wrth gwrs, mae'r hanes erbyn hyn yn wahanol. Dirywiad rydym wedi ei weld, yn anffodus, nid y cynnydd rwy'n siŵr y byddai bob un ohonom ni yn awyddus i'w weld yn digwydd. Rydym wedi gweld canlyniadau PISA yn ddiweddar. Mae adroddiad blynyddol Estyn hefyd yn tynnu sylw at y positif - mae'n rhaid cydnabod hynny: yn barnu deilliannau 16 y cant o ysgolion uwchradd Cymru yn rhagorol, yn uwch nag unrhyw flwyddyn ers 2010. Ond, wrth gwrs, roedd canran yr ysgolion anfoddhaol hefyd wedi cynyddu i 14 y cant. Nawr, mae hanes datblygiad addysg yng Nghymru yn un diddorol, wrth gwrs, ac yn un y dylem ni ymfalchïo ynddo fe, ond mae'n rhaid inni gydnabod a gobeithio a hyderu ein bod ni ar drothwy cyfnod pwysig iawn yn natblygiad system addysg Cymru heddiw, gyda nifer fawr o gynlluniau ar waith, wrth gwrs, i ddiwygio'r system addysg, fel rŷm ni'n ei wybod ac fel rŷm ni wedi ei drafod fan hyn ar sawl achlysur. Nid yw hi'n anochel bod Cymru yn meddu ar system sydd yn cael ei gweld fel un sydd y tu ôl i nifer o wledydd eraill. Rŷm ni wedi arwain y ffordd o'r blaen ac fe allwn ni wneud hynny eto. Mi fydd angen, wrth gwrs, sicrhau bod gan y Llywodraeth weledigaeth glir a ffocws pendant ar ddelifro ar y potensial sydd gennym ni, ac rwyf i yn un sy'n cefnogi'r llwybr y mae'r Llywodraeth yn mynd ar ei hyd ar hyn o bryd, er efallai bod yna anghytundeb ynglŷn â sut, efallai, y mae ambell elfen yn mynd i gael ei chyflwyno a'i hamseru a rhyw bethau felly. Ond, yn ei hanfod, rydw i'n hyderus, yn symud i'r cyfeiriad cywir. Mi ganmolodd adroddiad yr OECD, wrth gwrs, y symudiad i ffwrdd o gyflwyno digwyddiadau ar hap - digwyddiadau digyswllt, efallai. Beth sydd angen ei wneud nawr, wrth gwrs, yw atgyfnerthu'r weledigaeth ar gyfer y tymor hir, i ddyfalbarhau ar hyd y trywydd rŷm ni eisoes wedi cychwyn arno fe. Ond wrth wneud hynny, wrth gwrs, mae'n rhaid diogelu bod y diwygiadau sydd ar y gweill yn cael eu gweithredu yn effeithiol, wrth gwrs, gwneud yn siŵr bod pawb - o'r athrawon yn yr ystafell ddosbarth i'r consortia ac awdurdodau addysg a phawb arall - yn deall ble rŷm ni'n mynd, yn prynu i mewn i ble rŷm ni'n mynd, bod pawb yn glir am ei rôl yn y cyd-destun hynny, eu bod nhw'n gwybod sut y maen nhw'n cyfrannu at y prosiect, a sut mae'r holl waith, wedyn, yn dod at ei gilydd hefyd. Ond o wneud hynny, fe allwn ni fod yn hyderus y bydd pawb, wedyn, yn cyd-dynnu ac y byddwn ni yn cael y maen i'r wal.