English: Thank you, Deputy Llywydd. Firstly, I'd like to thank the Conservatives for bringing this important issue to the Chamber, and to all Members who've contributed to today's debate. I've listened carefully to all speakers, and there have been many important points made. Liver disease is the third leading cause of premature death in the UK, and regrettably deaths in Wales from chronic liver disease have more than doubled over the past 20 years. It is now the commonest cause of death in those aged 35 to 49 in the UK. We know that liver disease can lead to liver cancer, which is one of the so-called less survivable cancers as it is difficult to diagnose, having no early and non-specific symptoms. This is why people with liver cancer tend to present late and have poor survival rates. I welcome that today is Less Survivable Cancers Awareness Day. It is so important to raise awareness of the less survivable cancers and their symptoms with the public, and to encourage people to see their GP if they're concerned. As with many health conditions, the way people lead their lives directly influences the risk of developing liver disease. Excessive alcohol consumption and obesity remain the commonest causes of liver disease in Wales, and cases are also linked to hepatitis infection. Welsh Government's 10-year 'Healthy Weight: Healthy Wales' strategy sets out our ambitions to prevent and reduce obesity across Wales. The strategy is supported by a series of two-year delivery plans. For 2022-24, we have continued to invest over £13 million into the delivery of a range of approaches that focus on both prevention and intervention. Our approach includes delivery of revised all-Wales weight management pathways for adults, children and families, which aim to put in place a range of equitable and diverse options for individuals to access information, advice and support. We know that in addition to interventions at an individual level, the environment around us plays a significant role in driving unhealthy behaviours. That's why last year we consulted on a range of proposals to enable healthier food environments to make the healthy choice the easy choice. We will be publishing the consultation responses this month and announcing our next steps in the spring.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i'r Ceidwadwyr am ddod â'r mater pwysig hwn i'r Siambr, ac i'r holl Aelodau sydd wedi cyfrannu at y ddadl heddiw. Rwyf wedi gwrando'n ofalus ar yr holl siaradwyr, ac mae llawer o bwyntiau pwysig wedi'u gwneud. Clefyd yr afu yw'r trydydd prif achos marwolaethau cyn pryd yn y DU, ac yn anffodus, mae marwolaethau yng Nghymru oherwydd clefyd cronig yr afu wedi mwy na dyblu dros yr 20 mlynedd diwethaf. Dyma'r achos marwolaeth mwyaf cyffredin bellach ymhlith pobl rhwng 35 a 49 oed yn y DU. Gwyddom y gall clefyd yr afu arwain at ganser yr afu, sef un o'r canserau llai goroesadwy, fel y'u gelwir, gan ei bod yn anodd gwneud diagnosis ohono am fod y symptomau'n amhenodol ac oherwydd diffyg unrhyw symptomau cynnar. Dyma pam fod pobl â chanser yr afu yn dueddol o'i ganfod yn hwyrach, sy'n arwain at gyfraddau goroesi gwael. Rwy'n croesawu'r ffaith mai heddiw yw Diwrnod Ymwybyddiaeth Canserau Llai Goroesadwy. Mae mor bwysig codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o'r canserau llai goroesadwy a'u symptomau, ac annog pobl i weld eu meddyg teulu os ydynt yn bryderus. Fel gyda llawer o gyflyrau iechyd, mae'r ffordd y mae pobl yn byw eu bywydau yn dylanwadu'n uniongyrchol ar y risg o ddatblygu clefyd yr afu. Mae yfed gormod o alcohol a gordewdra yn parhau i fod yn achosion mwyaf cyffredin clefyd yr afu yng Nghymru, ac mae cysylltiad rhwng achosion a heintiau hepatitis hefyd. Mae strategaeth 10 mlynedd Llywodraeth Cymru 'Pwysau Iach: Cymru Iach' yn nodi ein huchelgeisiau i atal a lleihau gordewdra ledled Cymru. Cefnogir y strategaeth gan gyfres o gynlluniau cyflawni dwy flynedd. Ar gyfer 2022-24, rydym wedi parhau i fuddsoddi dros £13 miliwn i gyflawni ystod o ddulliau sy'n canolbwyntio ar atal ac ymyrraeth. Mae ein dull o weithredu'n cynnwys darparu llwybrau rheoli pwysau diwygiedig ar gyfer Cymru i oedolion, plant a theuluoedd, gyda'r nod o roi ystod o opsiynau teg ac amrywiol ar waith i unigolion gael mynediad at wybodaeth, cyngor a chymorth. Yn ogystal ag ymyriadau ar lefel unigolion, fe wyddom fod yr amgylchedd o'n cwmpas yn chwarae rhan bwysig yn ysgogi ymddygiadau afiach. Dyna pam y gwnaethom ymgynghori y llynedd ar amrywiaeth o gynigion i alluogi amgylcheddau bwyd iachach i wneud y dewis iach yn ddewis hawdd. Byddwn yn cyhoeddi'r ymatebion i'r ymgynghoriad y mis hwn ac yn cyhoeddi ein camau nesaf yn y gwanwyn.