English: Diolch, Llywydd. I am pleased to contribute to today's debate on the general principles of the Regulation of Registered Social Landlords (Wales) Bill on behalf of the External Affairs and Additional Legislation Committee. Before turning to the substantive issue at hand, I want to place on record my thanks to the sub-committee that was established for its work in gathering evidence as part of the Stage 1 process. In particular, I want to thank Eluned Morgan for chairing the early phase of the sub-committee's work before her appointment to the Welsh Government, to David Melding for representing the Welsh Conservatives during the evidence-gathering process and his thoughtful consideration of that evidence, and put on record the contribution of Steffan Lewis to the work. Llywydd, the need for this legislation is clear; we don't challenge what the Minister has just said. It's imperative that we reverse the ONS reclassification decision and ensure that registered social landlords are considered private sector bodies for accounting purposes. Furthermore, we recognise the risks to an RSL's capacity to borrow money if reclassification does not take place. However, we are clear in our report that whilst this Bill is properly considered to be in the public interest, it should be considered as a move towards deregulation of the sector - we cannot ignore that fact - and one that will require diligent risk management and effective monitoring by the Welsh Government. To inform our committee's recommendations and conclusions, we heard from key stakeholders involved in the sector and conducted a public consultation, and our report makes a total of six of the 19 recommendations that the Minister identified. We're very grateful to all those who contributed to our work. Our first recommendation was a fairly simple one, and that's recommending the acceptance of the general principles of the Bill, because a failure to pass this legislation would mean, according to the Welsh Governments figures, over 5,000 fewer affordable homes during this Assembly term, and that's unacceptable. Recommendation 2 looked at the issue of local authority influence on RSL boards, and we did hear conflicting messages from the ONS and from the Government as to the status of local councillors who sat as independent members of the board. I'm very pleased to hear the Minister say that she will accept this and clarify the situation in order to ensure that individuals who are there as individuals are not actually placed there as and considered to be representing local authorities. During our work, we found that the regulatory framework would become even more important in terms of policing RSLs, if and when the legislative changes made by this Bill come into force. Whilst we welcome the review of the regulatory framework and the associated performance standards, we do recommend that the Bill is amended to ensure that the failure to comply with the regulatory framework is explicitly recognised on the face of the Bill as a failure to comply with a requirement under an enactment. I appreciate the Minister has stated that she thinks a regulation approach is best suited to this, but I want to stress that it would add weight if there was a duty to comply with those regulations. Our fourth recommendation concerns the role of tenants on RSL boards. Whilst we recognise that the Bill is intended to be an absolute minimum of change to satisfy the issues relating to the ONS reclassification, we do believe that there is something of a missed opportunity to strengthen the role of tenants in the governance arrangements of registered social landlords. As a result, we do call upon the Welsh Government to actually do something about it and bring forward amendments to address this. Take the opportunity that this presents you with and strengthen the role of tenants before certain constitutional changes and mergers may be considered. Turning to the regulation-making powers under section 18 of the Bill, we heard from stakeholders that there were concerns about the breadth of those powers. In oral evidence, the Minister recognised those concerns, but stressed that the powers in the Bill could only be used for consequential amendments. We took the view, in our recommendation 5, that the Welsh Government should clarify that the regulation-making powers in section 18 are to make consequential amendments only, and we welcome the acceptance of this recommendation by the Minister, as she just stated. Our final and sixth recommendation actually, as the Minister pointed out, is not to the Welsh Government, but to this Assembly. Very often, we debate a Bill on policy, but today we are debating a Bill that has been introduced as a consequence of a decision by the ONS. We therefore need to look at the implications of that Bill upon policy and its delivery. Given the changes that are being brought about by this Bill, we feel we should be guarding against unforeseen and unintended consequences. Therefore, we've recommended that a committee of this Assembly undertakes post-legislative scrutiny of this Bill, should it become an Act. This is not something new, we've done it before with other Bills, and we think the post-legislative scrutiny should look at whether tenants' rights are being properly safeguarded, and should also ensure that land and assets are not being disposed of by RSLs in a way unanticipated by the Welsh Government, in other words, that the concerns we have raised do not come to life. We therefore ask the Welsh Assembly to actually take on that aspect. Llywydd, to conclude, we believe the National Assembly should support this Bill, but those concerns that we have identified in our report, we believe, need to be addressed. I've heard the Minister's opening remarks, I also hope she has heard our concerns and our desires, not just through our report but through discussion this afternoon, so that the Welsh Government rethinks its position on some of those points and comes forward with amendments to strengthen the Bill, to strengthen the rights of tenants and give them a voice that we think they should have.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch o gyfrannu at y ddadl heddiw ynglŷn ag egwyddorion cyffredinol Bil Rheoleiddio Landlordiaid Cymdeithasol Cofrestredig (Cymru) ar ran y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol. Cyn troi at y mater perthnasol dan sylw, rwyf am gofnodi fy niolch i'r is-bwyllgor a sefydlwyd am ei waith o gasglu tystiolaeth yn rhan o broses Cyfnod 1. Yn benodol, rwyf eisiau diolch i Eluned Morgan am gadeirio cam cynnar gwaith yr is-bwyllgor cyn cael ei phenodi i Lywodraeth Cymru, i David Melding am gynrychioli'r Ceidwadwyr Cymreig yn ystod y broses o gasglu tystiolaeth a'i ystyriaeth ofalus o'r dystiolaeth honno, a chofnodi cyfraniad Steffan Lewis i'r gwaith. Llywydd, mae'r angen am y ddeddfwriaeth hon yn glir; nid ydym yn herio'r hyn y mae'r Gweinidog newydd ei ddweud. Mae'n hollbwysig inni wrthdroi penderfyniad y Swyddfa Ystadegau Gwladol i ailddosbarthu a sicrhau bod landlordiaid cymdeithasol cofrestredig yn cael eu hystyried yn gyrff sector preifat at ddibenion cyfrifyddu. At hynny, rydym ni'n cydnabod y risgiau i allu landlord cymdeithasol cofrestredig i fenthyg arian os na fydd ailddosbarthu yn digwydd. Fodd bynnag, rydym ni'n glir yn ein hadroddiad, er yr ystyrir yn briodol bod y Bil hwn er budd y cyhoedd, y dylid ei ystyried yn gam tuag at ddadreoleiddio'r sector - ni allwn ni anwybyddu'r ffaith honno - ac y bydd angen i Lywodraeth Cymru reoli risg a monitro effeithiolrwydd yn ddyfal. I lywio casgliadau ac argymhellion ein pwyllgor, clywsom gan randdeiliaid allweddol yn y sector ac fe gynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus, ac mae ein hadroddiad yn gwneud cyfanswm o chwech o'r 19 o argymhellion y nododd y Gweinidog. Rydym ni'n ddiolchgar iawn i bawb a gyfrannodd at ein gwaith. Roedd ein hargymhelliad cyntaf yn un eithaf syml, sef argymell derbyn egwyddorion cyffredinol y Bil, oherwydd byddai methu â phasio'r ddeddfwriaeth hon, yn ôl ffigurau Llywodraeth Cymru, yn golygu gostyngiad o fwy na 5,000 o gartrefi fforddiadwy yn ystod tymor y Cynulliad hwn, ac mae hynny'n annerbyniol. Roedd argymhelliad 2 yn edrych ar yr agwedd o ddylanwad awdurdodau lleol ar fyrddau landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, a chlywsom negeseuon croes gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol a'r Llywodraeth ynghylch statws cynghorwyr lleol sy'n aelodau annibynnol o'r bwrdd. Rwy'n falch iawn o glywed y Gweinidog yn dweud y bydd yn derbyn hyn ac yn egluro'r sefyllfa er mwyn sicrhau nad yw unigolion sydd yno fel unigolion yn cael eu gosod yno a'u hystyried yn gynrychiolwyr i'r awdurdodau lleol. Yn ystod ein gwaith, fe wnaethom ni ddarganfod y byddai'r fframwaith rheoleiddio yn dod hyd yn oed yn fwy pwysig o ran plismona landlordiaid cymdeithasol cofrestredig, pan fyddai'r newidiadau deddfwriaethol a wneir gan y Bil hwn yn dod i rym. Er ein bod yn croesawu'r adolygiad o'r fframwaith rheoleiddio a'r safonau perfformiad cysylltiedig, rydym ni yn argymell gwella'r Bil i sicrhau bod cydnabyddiaeth glir ar wyneb y Bil bod methu â chydymffurfio â'r fframwaith rheoleiddio yn cael ei gyfrif yn benodol yn fethiant i gydymffurfio â gofynion deddf. Rwy'n gwerthfawrogi bod y Gweinidog wedi datgan ei bod yn credu mai rheoleiddio sydd fwyaf addas ar gyfer hyn, ond hoffwn bwysleisio y byddai dyletswydd i gydymffurfio â'r rheoliadau hynny yn rhoi grym ychwanegol. Mae ein pedwerydd argymhelliad yn ymwneud â swyddogaeth tenantiaid ar fyrddau landlordiaid cymdeithasol cofrestredig. Rydym yn cydnabod mai bwriad y Bil yw cyflwyno cyn lleied o newidiadau â phosib er mwyn ymateb i faterion sy'n ymwneud â'r ailddosbarthu a wnaeth y Swyddfa Ystadegau Gwladol, ond rydym ni yn credu ein bod yn colli cyfle i atgyfnerthu swyddogaeth tenantiaid yn nhrefniadau llywodraethu landlordiaid cymdeithasol cofrestredig. O ganlyniad, rydym ni yn galw ar Lywodraeth Cymru i wneud rhywbeth am y peth mewn gwirionedd a chyflwyno gwelliannau i fynd i'r afael â hyn. Achubwch ar y cyfle y mae hyn yn ei gyflwyno i chi a chryfhewch swyddogaeth tenantiaid cyn i newidiadau cyfansoddiadol ac uniadau penodol gael eu hystyried. Gan droi at y pwerau i wneud rheoliadau o dan adran 18 o'r Bil, clywsom gan randdeiliaid y bu pryderon ynglŷn ag ehangder y pwerau hynny. Mewn tystiolaeth lafar, fe wnaeth y Gweinidog gydnabod y pryderon hynny, ond pwysleisiodd y gellid defnyddio'r pwerau yn y Bil ar gyfer gwelliannau canlyniadol yn unig. Roeddem ni o'r farn, yn argymhelliad 5 o'n heiddo, y dylai Llywodraeth Cymru egluro bod y pwerau gwneud rheoliadau yn adran 18 yno i wneud diwygiadau canlyniadol yn unig, ac rydym ni'n croesawu'r ffaith bod y Gweinidog wedi derbyn yr argymhelliad, fel y dywedodd hi. Nid ar gyfer Llywodraeth Cymru y mae ein chweched argymhelliad, sef yr olaf, mewn gwirionedd, fel y nododd y Gweinidog, ond ar gyfer y Cynulliad hwn. Yn aml iawn, rydym yn trafod Bil ynglŷn â pholisi, ond heddiw rydym yn trafod Bil sydd wedi'i gyflwyno o ganlyniad i benderfyniad gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Mae angen inni felly edrych ar oblygiadau'r Bil hwnnw ar bolisïau a sut y caiff ei weithredu. O ystyried y newidiadau fydd yn dod yn sgil y Bil hwn, rydym ni o'r farn y dylem ni fod yn ofalus nad oes yna ganlyniadau anfwriadol ac annisgwyl. Felly, rydym ni wedi argymell bod pwyllgor o'r Cynulliad hwn yn gwneud gwaith craffu ar y Bil hwn ar ôl ei basio, pe byddai'n dod yn Ddeddf. Nid yw hyn yn rhywbeth newydd, rydym ni wedi gwneud hyn o'r blaen gyda Biliau eraill ac rydym yn credu y dylai'r gwaith craffu ôl-ddeddfwriaethol ystyried a yw hawliau tenantiaid yn cael eu diogelu'n briodol, ac y dylai hefyd sicrhau nad yw landlordiaid cymdeithasol cofrestredig yn cael gwared ar dir ac asedau mewn modd nad yw Llywodraeth Cymru wedi'i ragweld, mewn geiriau eraill, nad yw'r pryderon y gwnaethom ni sôn amdanyn nhw yn troi'n broblemau go iawn. Rydym ni'n gofyn i'r Cynulliad felly fynd i'r afael â'r agwedd honno. I gloi, Llywydd, rydym ni'n credu y dylai'r Cynulliad Cenedlaethol gefnogi'r Bil hwn, ond mae angen mynd i'r afael, rydym ni'n credu, â'r pryderon hynny a nodwyd gennym ni yn ein hadroddiad. Rwyf i wedi clywed sylwadau agoriadol y Gweinidog, rwy'n gobeithio hefyd ei bod hi wedi clywed ein pryderon a'n dyheadau ni, nid yn unig yn ein hadroddiad ond drwy'r drafodaeth y prynhawn yma, fel bod Llywodraeth Cymru yn ailystyried ei safbwynt ar rai o'r pwyntiau hynny ac yn cyflwyno gwelliannau i gryfhau'r Bil, i gryfhau hawliau tenantiaid a rhoi'r llais iddyn nhw y credwn ni y dylen nhw ei gael.