techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Yes, I applaud what Unison have done. In terms of what we have done, Healthy Working Wales is our work and health programme. It aims to improve health at work by focusing on prevention and retention or rehabilitation for those made ill at work. Funding has been committed until 2020 as part of our 'Prosperity for All' commitment to focus on support for employees' health and well-being. I can say that Healthy Working Wales is delivered by Public Health Wales. Further work is taking place in partnership with Business Wales to target the programme for SMEs and to increase outreach, and that will include focusing on the need to improve the mental health and well-being of staff by putting in place policies and practices that protect mental health in the workplace.
Welsh: Gwnaf, rwy'n cymeradwyo'r hyn y mae Unsain wedi ei wneud. O ran yr hyn yr ydym ni wedi ei wneud, Cymru Iach ar Waith yw ein rhaglen iechyd a gwaith. Ei nod yw gwella iechyd yn y gwaith trwy ganolbwyntio ar atal a chadw neu adsefydlu ar gyfer y rheini a wnaed yn sâl yn y gwaith. Mae cyllid wedi ei ymrwymo tan 2020 yn rhan o'n hymrwymiad 'Ffyniant i Bawb' i ganolbwyntio ar gefnogi iechyd a llesiant cyflogeion. Gallaf ddweud bod Cymru Iach ar Waith yn cael ei darparu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae rhagor o waith yn cael ei wneud mewn partneriaeth â Busnes Cymru i dargedu'r rhaglen ar gyfer BBaChau ac i gynyddu allgymorth, a bydd hynny'n cynnwys canolbwyntio ar yr angen i wella iechyd meddwl a llesiant staff trwy gyflwyno polisïau ac arferion sy'n diogelu iechyd meddwl yn y gweithle.
English: First Minister, we lose an average of 2.5 days per employee to mental health-related absence each year. It is also estimated that presenteeism, where mental health issues lessen work performance, costs the UK around £15 billion a year. It has been estimated that optimal treatment for mental health disorders will only reduce the impact of mental health illness by 28 per cent. So, we have to focus on prevention. The mental health first aid programme can provide help to prevent mental health problems developing into a more serious state. First Minister, what can the Welsh Government do to encourage more businesses to train their staff in mental health first aid in the same way that they employ first aiders to treat physical ailments?
Welsh: Prif Weinidog, rydym ni'n colli cyfartaledd o 2.5 diwrnod fesul cyflogai i absenoldeb sy'n gysylltiedig ag iechyd meddwl bob blwyddyn. Amcangyfrifir hefyd bod presenoldebaeth,pan fo materion iechyd meddwl yn gwaethygu perfformiad gwaith, yn costio tua £15 biliwn y flwyddyn i'r DU. Amcangyfrifir na fydd y driniaeth orau ar gyfer anhwylderau iechyd meddwl ddim ond yn lleihau effaith salwch meddwl gan 28 y cant. Felly, mae'n rhaid i ni ganolbwyntio ar atal. Gall y rhaglen cymorth cyntaf iechyd meddwl roi cymorth i atal problemau iechyd meddwl rhag datblygu'n gyflwr mwy difrifol. Prif Weinidog, beth all Llywodraeth Cymru ei wneud i annog mwy o fusnesau i hyfforddi eu staff mewn cymorth cyntaf iechyd meddwl yn yr un modd ag y maen nhw'n cyflogi swyddogion cymorth cyntaf i drin anhwylderau corfforol?
English: Well, two things: first of all, it's already happening through Healthy Working Wales - 3,549 organisations in Wales employing 503,914 people have engaged in the Healthy Working Wales range of programmes since July 2011, and that represents 36 per cent of the working population of Wales. It is something, of course, that will form part of the economic contract, as the Cabinet Secretary will explain later, as part of the economic action plan.
Welsh: Wel, dau beth: yn gyntaf oll, mae eisoes yn digwydd trwy Cymru Iach ar Waith - mae 3,549 o sefydliadau yng Nghymru sy'n cyflogi 503,914 o bobl wedi cymryd rhan yn yr amrywiaeth o raglenni Cymru Iach ar Waith ers mis Gorffennaf 2011, ac mae hynny'n cynrychioli 36 y cant o boblogaeth weithio Cymru. Mae'n rhywbeth, wrth gwrs, a fydd yn rhan o'r contract economaidd, fel y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ei esbonio yn ddiweddarach, yn rhan o'r cynllun gweithredu economaidd.
English: 'Prosperity for All' makes our expectations for collaboration very clear. We have asked Sport Wales and Public Health Wales to set out how they will build on existing examples of good practice and work together on joint policies.
Welsh: Mae 'Ffyniant i Bawb' yn gwneud ein disgwyliadau o ran cydweithredu yn eglur iawn. Rydym ni wedi gofyn i Chwaraeon Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru nodi sut y byddant yn adeiladu ar enghreifftiau presennol o arfer da ac yn gweithio gyda'i gilydd ar bolisïau ar y cyd.
English: First Minister, if we are to meet the challenges of achieving a more preventative and proactive approach to better health in Wales, we do need a more physically active population. That is an important part of making that necessary change. In Newport, the Aneurin Bevan health board public health department, together with Newport Live, Newport City Council, Natural Resources Wales, local sports groups and many others, have been working together for some time to try and achieve a more physically active local population so that we do get that better health. In addition to what you've outlined in your initial answer, First Minister, I know locally - and I'm sure it applies to many other such initiatives across Wales - that there is great interest in what further action, what further support, Welsh Government might be able to provide to support those initiatives, to make that fundamental change to a more preventative and proactive approach to health in Wales.
Welsh: Prif Weinidog, os ydym ni'n mynd i ymateb i'r heriau o sicrhau dull mwy rhagweithiol ac ataliol o gael gwell iechyd yng Nghymru, mae angen poblogaeth sy'n gwneud mwy o ymarfer corff arnom. Mae hynny'n rhan bwysig o wneud y newid angenrheidiol hwnnw. Yng Nghasnewydd, mae adran iechyd y cyhoedd bwrdd iechyd Aneurin Bevan, ynghyd â Casnewydd Fyw, Cyngor Dinas Casnewydd, Cyfoeth Naturiol Cymru, grwpiau chwaraeon lleol a llawer o grwpiau eraill wedi bod yn gweithio gyda'i gilydd ers cryn amser i geisio sicrhau poblogaeth leol sy'n gwneud mwy o ymarfer corff fel ein bod ni'n cael yr iechyd gwell hwnnw. Yn ogystal â'r hyn yr ydych chi wedi ei amlinellu yn eich ateb cychwynnol, Prif Weinidog, gwn yn lleol - ac rwy'n siŵr ei fod yn berthnasol i lawer o fentrau eraill o'r fath ledled Cymru - bod diddordeb mawr ym mha gamau pellach, pa gymorth pellach, y gallai Llywodraeth Cymru ei ddarparu i gynorthwyo'r mentrau hynny, i wneud y newid sylfaenol hwnnw i ddull mwy rhagweithiol ac ataliol o ymdrin ag iechyd yng Nghymru.
English: Well, I can tell my friend the Member for Newport East that the Public Health (Wales) Act 2017 places a requirement on Welsh Ministers to publish a national strategy on preventing and reducing obesity, while engaging in physical activity and tackling sedentary lifestyles will play an important role. That work is being led by the chief medical officer, and both the sports sector and health sector are fully engaged in the developing work. We also have, of course, the national exercise referral scheme, a Welsh Government-funded scheme that's delivered by Public Health Wales that's been developed to standardise exercise referral opportunities across all local authorities and local health boards in Wales. It targets patients who have a chronic condition or who are at risk of developing chronic disease, and there were over 28,000 referrals across Wales in 2016. In terms of Newport, I can say that the total investment into Newport from Sport Wales, for example, is over £610,000 - over £0.5 million of core funding, which covers work with schools, community participation, free swimming and other regional work with and through Positive Futures, and £100,000 roughly, which is community chest funding, which a local Newport community chest panel oversees.
Welsh: Wel, gallaf ddweud wrth fy nghyfaill yr Aelod dros Ddwyrain Casnewydd bod Deddf Iechyd y Cyhoedd (Cymru) 2017 yn ei gwneud yn ofyniad ar Weinidogion Cymru i gyhoeddi strategaeth genedlaethol ar atal a lleihau gordewdra, a bydd cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol a mynd i'r afael â ffyrdd eisteddog o fyw yn chwarae rhan bwysig. Mae'r gwaith hwnnw'n cael ei arwain gan y prif swyddog meddygol, ac mae'r sector chwaraeon a'r sector iechyd yn cymryd rhan lawn yn y gwaith sy'n datblygu. Mae gennym ni hefyd, wrth gwrs, y cynllun atgyfeirio ymarfer corff cenedlaethol, cynllun a ariennir gan Lywodraeth Cymru a ddarperir gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a ddatblygwyd i safoni cyfleoedd atgyfeirio ymarfer corff ar draws holl awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol Cymru. Mae'n targedu cleifion sydd â chyflwr cronig, neu sydd mewn perygl o ddatblygu clefyd cronig, ac roedd dros 28,000 o atgyfeiriadau ledled Cymru yn 2016. O ran Casnewydd, gallaf ddweud bod cyfanswm y buddsoddiad yng Nghasnewydd gan Chwaraeon Cymru, er enghraifft, yn fwy na £610,000 - dros £0.5 miliwn o arian craidd, sydd ar gyfer gwaith gydag ysgolion, cyfranogiad cymunedol, nofio am ddim a gwaith rhanbarthol arall gyda a thrwy Dyfodol Cadarnhaol, a £100,000 yn fras, sy'n gyllid cist gymunedol, y mae panel cist gymunedol lleol yng Nghasnewydd yn ei oruchwylio.
English: First Minister, I listened to your initial answer to John Griffiths. I absolutely accept, and it was very clear during the public health Bill process, that Ministers are acutely aware of the need to improve our health and well-being by using sport and leisure. However, there is still a woeful level of interaction between those who are responsible for the commissioning of sport and leisure in order to provide these services and those who are responsible for driving the health and well-being agenda. I know what you say about Public Health Wales and Sports Wales. However, I would like to ask for (1) more imagination in what we provide because leisure does not just mean sport, and if you are elderly and infirm, to be frank, a sports hall down the road with a football in it is not going to do you any good, and secondly, what can your Government do to try to get at a local level these commissioning agents, those who have the duty to provide and those who want to have well-being and good healthy living for our citizens, to actually work together on a daily, weekly and monthly basis?
Welsh: Prif Weinidog, gwrandewais ar eich ateb cychwynnol i John Griffiths. Rwy'n derbyn yn llwyr, ac roedd yn amlwg iawn yn ystod proses Bil iechyd y cyhoedd, bod y Gweinidogion yn ymwybodol iawn o'r angen i wella ein hiechyd a'n llesiant trwy ddefnyddio chwaraeon a hamdden. Fodd bynnag, ceir lefel druenus o ryngweithio o hyd rhwng y rhai sy'n gyfrifol am gomisiynu chwaraeon a hamdden er mwyn darparu'r gwasanaethau hyn a'r rheini sy'n gyfrifol am ddatblygu'r agenda iechyd a llesiant. Rwy'n deall yr hyn yr ydych chi'n ei ddweud am Iechyd Cyhoeddus Cymru a Chwaraeon Cymru. Fodd bynnag, hoffwn ofyn am (1) mwy o ddychymyg yn yr hyn yr ydym ni'n ei ddarparu oherwydd nid yw hamdden yn golygu chwaraeon yn unig, ac os ydych chi'n oedrannus ac yn fethedig, a bod yn onest, nid yw neuadd chwaraeon i lawr y ffordd gyda phêl-droed yn mynd i wneud unrhyw ddaioni i chi, ac yn ail, beth all eich Llywodraeth ei wneud i geisio cael yr asiantau comisiynu hyn ar lefel leol, y rheini sydd â dyletswydd i ddarparu a'r rheini sydd eisiau cael llesiant a byw'n iach i'n dinasyddion, i weithio gyda'n gilydd mewn gwirionedd yn feunyddiol, yn wythnosol ac yn fisol?
English: It's quite right to say it's not all about sport and more to do with activity and exercise, of course. I can say that work is taking place between Sport Wales and Public Health Wales, which will include the establishment of a new outcomes framework for physical activity, some shared performance measures, actions and methods for evaluating impact and value for money. The Cabinet Secretary for Health and Social Services and the Minister for Culture, Tourism and Sport have agreed to extend funding for 16 months for Let's Walk Cymru, delivered through Ramblers Cymru, and that works with local authority co-ordinators to develop a range of walks and routes across Wales for people with varying levels of abilities. And you're quite right to say that it is vital for older people and people with disabilities to be provided with opportunities to engage in leisure and cultural programmes. Of course, the recent OlympAge games are an excellent example of what can be achieved when organisations work collaboratively towards the shared goal of population health improvement. I'm pleased that that event was a success and I hope it continues next year.
Welsh: Mae'n hollol iawn i ddweud nad yw'n fater o chwaraeon yn unig a'i fod yn fwy i'w wneud â gweithgarwch ac ymarfer corff, wrth gwrs. Gallaf ddweud bod gwaith yn cael ei wneud rhwng Chwaraeon Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Cymru, a fydd yn cynnwys sefydlu fframwaith canlyniadau newydd ar gyfer gweithgarwch corfforol, rhai mesurau perfformiad, camau gweithredu a dulliau a rennir i werthuso effaith a gwerth am arian. Mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a'r Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon wedi cytuno i ymestyn cyllid i Dewch i Gerdded Cymru, a ddarperir drwy Ramblers Cymru, am 16 mis, ac mae hynny'n gweithio gyda chydgysylltwyr awdurdod lleol i ddatblygu amrywiaeth o deithiau a llwybrau cerdded ledled Cymru ar gyfer pobl â lefelau amrywiol o alluoedd. Ac rydych chi'n hollol iawn i ddweud ei bod yn hanfodol i bobl hŷn a phobl ag anableddau gael cyfleoedd i gymryd rhan mewn rhaglenni hamdden a diwylliant. Wrth gwrs, mae gemau Olympaidd yr henoed diweddar yn enghraifft wych o'r hyn y gellir ei gyflawni pan fydd sefydliadau yn gweithio ar y cyd tuag at y nod a rennir o wella iechyd y boblogaeth. Rwy'n falch bod y digwyddiad hwnnw'n llwyddiant ac rwy'n gobeithio y bydd yn parhau y flwyddyn nesaf.
English: I am convinced that it's through the education system that we can get young people on the right track towards physical activity in order to improve their health. There's an opportunity here to draw attention to the beginning of the health committee inquiry into physical activity among children and young people. Now, Ireland has just introduced physical activity as an examination - for a leaving certificate - there. To what extent do you and your Government believe that we need an element of testing, or even examination, in order to ensure that every young person throughout their school career does ensure that physical activity is high on their agenda?
Welsh: Rydw i'n grediniol mai drwy'r system addysg y mae cael pobl ifanc ar y trywydd iawn tuag at weithgarwch corfforol er mwyn gwella eu hiechyd nhw. Mae cyfle fan hyn i dynnu sylw at ddechrau'r ymchwiliad gan y pwyllgor iechyd yma i mewn i weithgarwch corfforol gan blant a phobl ifanc. Rŵan, mae Iwerddon newydd gyflwyno gweithgaredd corfforol fel arholiad leaving certificate yno; i ba raddau ydych chi a'ch Llywodraeth yn credu bod angen elfen o brofi neu hyd yn oed arholi gorfodol er mwyn sicrhau bod pob person ifanc, drwy gydol eu hamser yn yr ysgol, yn sicrhau bod gweithgarwch corfforol yn uchel ar eu hagenda?
English: Well, of course, that does happen in schools already, as physical education is compulsory, and some are actually examined on that - that's true - at GCSE and A-level, but it's part of the curriculum for all. It is true to say, I believe, that it is vital to ensure that young children develop behaviours in order to ensure that they can continue to participate in sport. But, of course, we do lose people, because they come to an age when they don't want to participate. For me, that's the time when we should consider what alternative activities would be of interest to them. Perhaps they don't want to compete, but they could walk or do other activities. So, I think there are a number of different approaches that we could take. Some will want to participate in PE or in sport, but we can work with the schools to see what we can do to assist and support those who want to do physical things but not sport - I think that is the answer to ensuring that more young girls, in particular, carry on with physical exercise.
Welsh: Wel, wrth gwrs, mae hynny'n digwydd yn yr ysgol yn barod, ynglŷn â'r ffaith bod addysg gorfforol yn rhywbeth y maen nhw'n gorfod ei wneud. Mae rhai yn cael eu harholi arni, mae hynny'n wir, ar lefel TGAU a lefel A, ond mae'n rhan o'r cwricwlwm i bawb. Mae'n wir i ddweud, rwy'n credu, ei bod yn hollbwysig sicrhau bod plant ifanc yn datblygu ffordd o fihafio er mwyn sicrhau eu bod nhw'n cario ymlaen i wneud chwaraeon yn y pen draw, ond rŷm ni yn colli pobl, wrth gwrs; mae oedran yn dod lle nad yw rhai pobl ifanc eisiau gwneud unrhyw fath o chwaraeon. I fi, dyna'r amser i ni ystyried pa fath o bethau eraill y bydd o ddiddordeb iddyn nhw. Efallai nad ydyn nhw'n moyn cystadlu; efallai eu bod nhw'n moyn gwneud pethau fel cerdded neu redeg, ond ddim cystadlu yn erbyn pobl eraill. So, rwy'n credu bod yna sawl ffordd i ystyried hyn. Bydd rhai, wrth gwrs, yn moyn gwneud addysg gorfforol, byddan nhw'n moyn gwneud chwaraeon, ond beth mae'n rhaid inni sicrhau yw ein bod ni'n edrych, gydag ysgolion, ar beth y gallwn ni ei wneud i hybu'r rheini sydd efallai eisiau gwneud pethau, eisiau gwneud pethau corfforol, ond ddim eisiau gwneud chwaraeon. Yn fanna, rwy'n credu, mae'r ateb ynglŷn â sicrhau bod mwy o ferched ifanc, yn enwedig, yn cario ymlaen gyda, nid chwaraeon, ond ymarfer corfforol yn y pen draw.
English: Yes. The taskforce delivery plan sets out actions and milestones to deliver three priorities: good-quality jobs and the skills to do them, better public services, and strengthening communities. It is an excellent example of joined-up, collaborative working - all the buzz words there - involving partners from across public, private and third sectors and, most importantly, Valleys communities.
Welsh: Gwnaf. Mae'r cynllun cyflawni'r tasglu yn nodi camau gweithredu a cherrig milltir i gyflawni tair blaenoriaeth: swyddi o ansawdd da a'r sgiliau i'w gwneud, gwell gwasanaethau cyhoeddus, a chryfhau cymunedau. Mae'n enghraifft ardderchog o weithio cydgysylltiedig a chydweithredol - yr holl eiriau poblogaidd yn y fan yna - yn cynnwys partneriaid o bob rhan o'r sectorau cyhoeddus a phreifat a'r trydydd sector ac, yn bwysicaf oll, cymunedau'r Cymoedd.
English: With that in mind, I particularly welcome the aspect that supports local small and medium-sized enterprises to bid for public sector procurement contracts. Caerphilly County Borough Council piloted a project for local SMEs to bid for contracts as part of the Welsh housing quality standard programme, and it brought together four SMEs who worked together to deliver an external refurbishment package worth £1.2 million. The work was successfully completed, but the council was disappointed that the consortium of SMEs broke down soon afterwards, and then were unable to further bid for contracts that were in infancy. So, the concern that the council has is that there's limited support to help those small firms continue to work together. So, can the First Minister tell us what further support can be made available to insist and encourage such relationships in the future and how that then will be embedded in the economic plan?
Welsh: Gyda hynny mewn golwg, croesawaf yn arbennig yr agwedd sy'n cefnogi mentrau bach a chanolig eu maint lleol i wneud cais am gontractau caffael y sector cyhoeddus. Treialwyd prosiect gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili ar gyfer BBaChau lleol i gynnig am gontractau yn rhan o raglen safon ansawdd tai Cymru, a daeth â phedwar o BBaChau ynghyd a weithiodd gyda'i gilydd i gyflwyno pecyn gwaith ailwampio allanol gwerth £1.2 miliwn. Cwblhawyd y gwaith yn llwyddiannus, ond roedd y cyngor yn siomedig bod y consortiwm o BBaChau wedi chwalu yn fuan wedyn, ac nad oedd yn gallu cynnig ymhellach am gontractau a oedd ar gychwyn. Felly, y pryder sydd gan y cyngor yw mai prin yw'r cymorth sydd ar gael i helpu'r busnesau bach hynny i barhau i weithio gyda'i gilydd. Felly, a all y Prif Weinidog ddweud wrthym ni pa gymorth pellach y gellir ei ddarparu i fynnu ac annog cysylltiadau o'r fath yn y dyfodol a sut y bydd hynny'n cael ei ymgorffori wedyn yn y cynllun economaidd?
English: We know that they're hugely important to what we want to deliver as part of the economic action plan. Without a co-ordinated approach across Government, we won't succeed. I can say that the Cabinet Secretary for Local Government and Public Services has met with all other Ministers and Cabinet Secretaries to discuss the work of the taskforce and the delivery plan, and it will be very much part of the delivery of the taskforce's work to work with those SMEs that are the bedrock of so many examples of enterprise in our communities.
Welsh: Rydym ni'n gwybod eu bod nhw'n hynod bwysig i'r hyn yr ydym ni eisiau ei gyflawni yn rhan o'r cynllun gweithredu economaidd. Heb ddull gweithredu cydgysylltiedig ar draws y Llywodraeth, ni fyddwn yn llwyddo. Gallaf ddweud bod Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Gwasanaethau Cyhoeddus wedi cyfarfod â'r holl Weinidogion ac Ysgrifenyddion Cabinet eraill i drafod gwaith y tasglu a'r cynllun cyflawni, a bydd yn sicr yn rhan o gyflawniad gwaith y tasglu i weithio gyda'r BBaChau hynny sy'n gonglfaen cymaint o enghreifftiau o fentergarwch yn ein cymunedau.
English: First Minister, 'Our Valleys, Our Future' pledges to exploit the job creation potential of major infrastructure investment, such as the M4 relief road and the south Wales metro project. The M4 relief road is currently bogged down in a public inquiry, and one of your own backbenchers has claimed that the south Wales metro project is being set up to fail. First Minister, what contingency plans do you have if your Government fails to deliver these projects, which are essential to the success of the 'Our Valleys, Our Future' strategy, and that are desperately needed there? Thank you.
Welsh: Prif Weinidog, mae 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol' yn gwneud adduned i fanteisio ar botensial creu swyddi buddsoddiad seilwaith mawr, fel ffordd liniaru'r M4 a phrosiect metro de Cymru. Mae ffordd liniaru'r M4 yn sownd mewn ymchwiliad cyhoeddus ar hyn o bryd, ac mae un o aelodau eich meinciau cefn eich hun wedi honni bod prosiect metro de Cymru yn cael ei drefnu i fethu. Prif Weinidog, pa gynlluniau wrth gefn sydd gennych chi os bydd eich Llywodraeth yn methu â darparu'r prosiectau hyn, sy'n hanfodol i lwyddiant strategaeth 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol', ac y mae eu hangen yn daer yno? Diolch.