English: Can I thank the Member, as ever, for a very far-reaching and wide-ranging series of comments and questions? I suspect if I were to answer in detail all of them, I would attract the ire of the Llywydd, but I will do my best within the time that is available to me. [ Laughter. ] Can I just say first of all on the issue of planning - and, of course you are right, it is an incredibly complicated area - the work is under way on it? I understand that the English version and the Welsh version will both individually amount to something like 400 pages of legislation, and everything that will follow on from that. So, the assistance of the Law Commission within that process is extremely valuable. I think we also have to distinguish between the issue of consolidation as opposed to reform, and you're absolutely right about the areas, the issues and the matters that get raised with us as Senedd Members in that capacity with regard to reform. But it's also important to understand that the consolidation process is one where, effectively, we do not want to see - . I mean, we do not want to effectively tie down the entirety of the capacity of the Senedd in terms of legislation and scrutiny to actually reform the entirety of planning law, unless that becomes a specific part of the legislative programme, but rather to take what there is and to put it together and to consolidate it into a simple-as-possible and consistent piece of legislation that can then be codified under a planning head, so that citizens within Wales will know where the law is in one place, and it would be available equally in Welsh and in English. So, that's an important different process to the one where there would be reform and all the arguments over the type of reform, and so on. If we were to go down that particular road, I think consolidation as a project would actually grind to a halt over the years. But what we do look at is to look at where there are opportunities in legislation that may be forthcoming. One of them I think I mentioned when I was giving evidence to the Legislation, Justice and Constitution Committee, which does such important work in this area, was that as a result of UK Government legislation, there are areas where there will be divergence in law almost certainly. We may well want to bring our own electoral reform legislation, and that then provides opportunities for reform and for effectively consolidating into one place, and in Welsh and in English. So, we can fulfil some of those demands in other particular ways. So, it's very important to have a focus on that as part of the process that's under way. Of course, you've identified the issues of divergence. They're matters that we've discussed in this Chamber on a number of occasions, that, of course, the UK Parliament passes laws for England and Wales that often only apply to England, and in Wales we pass laws for Wales that only apply to Wales. We don't pass laws for Wales and England equally in that particular format. So, you are right that there are those anomalies, I think, in the process. They are partly political in the perception of the role of the UK Parliament in legislating and how it legislates. Those are ongoing and they emerge regularly, I think, in all the different items of legislation that come from UK Government that we have to consider and where we have to consider legislative consent memoranda. They are dealt with frequently on an individual ministerial portfolio basis, but those issues do regularly arise. It may be that if we make progress on the inter-governmental reform programme that is under way, there may be opportunities to set further principles down the road in terms of the way legislation is developed and operated and the way in which conflicts and disagreements are actually resolved. You referred to the importance of accessibility, and I agree with you entirely that, firstly, the steps that we are taking are fundamentally important in terms of accessibility. If you don't know what the law is, where it is, whether you're a citizen, whether you're a practitioner or whatever, that accessibility doesn't exist. And it is fair to say that when you look at a lot of UK Government legislation, or laws - . If you take education for example and you look there to find out where the law is, you would spend quite some time actually trying to find out where it is, what is still in force, what is still relevant, and so on. The attraction to us in terms of consolidation and codification is this: when we have consolidated law in an important area, we then have the opportunity when we make amendments not to introduce a new law, a second law and a third law and all these subsequent bits of secondary legislation, but what we do is we amend the law that we have. So, we still have a single piece of legislation in one place, but that is what we change, and that is the objective in a whole range of areas. Historic environment, I think, is an important area. There is a lot of interest in it. It does affect many aspects of Welsh cultural and historic life. So, I think that was an important one that develops. But as I mentioned in my response to Mark Isherwood, of course there are other areas that we are looking at that are ripe to do at the appropriate time. In terms of the other aspect of accessibility, which I think we're in complete agreement on, that is this: if people can't access the law themselves and be represented in the law, then that is a significant restriction on the accessibility of the law of the citizens. I've said in the past I would like to see us have our own Welsh legal aid system. One of the recommendations of the Thomas commission was for that to take place, or for the process to begin in that respect. I feel that if people cannot have representation then they do not have genuine access and they are disempowered within the legal system. When I went to visit the Cardiff civil justice courts the other week and met with the judges and some of the staff there, when you hear that in the family courts there are those whose accessibility on issues of major importance to their family, to their children and so on, was accessing the courts by means of a mobile phone, then that clearly is not something that is satisfactory. And, of course, a number of these are issues that I had intended to discuss with the Lord Chancellor and Minister for justice, Robert Buckland, last week. There has been a reshuffle. There is a change there. So, that conversation and those discussions hopefully will continue, but obviously with a new Lord Chancellor. I do hope I've answered all the points that you raised.
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Aelod, fel erioed, am gyfres o sylwadau a chwestiynau pellgyrhaeddol ac eang iawn? Rwy'n amau pe bawn i'n ateb pob un ohonyn nhw yn fanwl, byddwn i'n denu dicter y Llywydd, ond fe wnaf i fy ngorau o fewn yr amser sydd ar gael i mi. [Chwerthin.] A gaf i ddweud yn gyntaf o ran cynllunio - ac, wrth gwrs eich bod chi'n iawn, mae'n faes hynod gymhleth - fod y gwaith arno ar y gweill? Rwyf i ar ddeall y bydd y fersiwn Saesneg a'r fersiwn Gymraeg ill dau yn unigol yn cynnwys rhywbeth fel 400 tudalen o ddeddfwriaeth, a phopeth a fydd yn deillio hynny. Felly, mae cymorth Comisiwn y Gyfraith o fewn y broses honno yn hynod werthfawr. Rwy'n credu bod yn rhaid i ni hefyd wahaniaethu rhwng y mater o gydgrynhoi yn hytrach na diwygio, ac rydych chi'n llygad eich lle am y meysydd, y problemau a'r materion sy'n cael eu codi gyda ni fel Aelodau'r Senedd yn y capasiti honno o ran diwygio. Ond mae hefyd yn bwysig deall nad yw'r broses cydgrynhoi yn un yr ydym ni, i bob pwrpas, yn dymuno ei gweld - . Hynny yw, nid ydym ni eisiau clymu holl gapasiti y Senedd fwy neu lai yn nhermau deddfwriaeth a chraffu i ddiwygio'r gyfraith gynllunio gyfan mewn gwirionedd, oni bai bod hynny'n dod yn rhan benodol o'r rhaglen ddeddfwriaethol. Yn hytrach rydym ni eisiau cymryd yr hyn sydd yno a'i roi at ei gilydd a'i gydgrynhoi yn ddarn mor syml â phosibl o ddeddfwriaeth y gellir wedyn ei godio o dan bennawd cynllunio, fel y bydd dinasyddion yng Nghymru yn gwybod ble mae'r gyfraith mewn un lle, a byddai ar gael yn gyfartal yn Gymraeg ac yn Saesneg. Felly, mae honno'n broses bwysig wahanol i'r un lle byddai diwygio a'r holl ddadleuon dros y math o ddiwygio, ac yn y blaen. Pe baem yn mynd ar hyd y trywydd penodol hwn, rwy'n credu y byddai cydgrynhoi fel prosiect yn dirwyn i ben ymhen rhai blynyddoedd. Ond yr hyn yr ydym ni yn edrych arno yw ble mae cyfleoedd mewn deddfwriaeth a allai ddod i'r amlwg. Rwy'n credu y gwnes i sôn am un ohonyn nhw pan oeddwn i'n rhoi tystiolaeth i'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad, sy'n gwneud gwaith mor bwysig yn y maes hwn, oedd bod meysydd lle bydd gwahaniaeth yn y gyfraith bron yn sicr o ganlyniad i ddeddfwriaeth Llywodraeth y DU. Mae'n ddigon posibl y byddwn ni'n dymuno dod â'n deddfwriaeth diwygio etholiadol ein hunain, ac mae hynny wedyn yn darparu cyfleoedd ar gyfer diwygio ac i gydgrynhoi yn effeithiol mewn un lle, ac yn Gymraeg ac yn Saesneg. Felly, gallwn ni gyflawni rhai o'r gofynion hynny mewn ffyrdd penodol eraill. Felly, mae'n bwysig iawn cael pwyslais ar hynny yn rhan o'r broses sydd ar y gweill. Wrth gwrs, rydych chi wedi nodi materion dargyfeirio. Maen nhw'n faterion yr ydym ni wedi eu trafod yn y Siambr hon droeon, sef bod Senedd y DU, wrth gwrs, yn pasio cyfreithiau ar gyfer Cymru a Lloegr sy'n aml yn berthnasol i Loegr yn unig, ac yng Nghymru rydym ni'n pasio cyfreithiau ar gyfer Cymru sy'n berthnasol i Gymru yn unig. Nid ydym yn pasio cyfreithiau ar gyfer Cymru a Lloegr yn gyfartal yn y fformat penodol hwnnw. Felly, rydych chi'n iawn bod yr anghysonderau hynny yn y broses, yn fy marn i. Maen nhw'n rhannol yn wleidyddol yn y canfyddiad o swyddogaeth Senedd y DU wrth ddeddfu a sut y mae'n deddfu. Mae'r materion hynny yn parhau ac maen nhw'n dod i'r amlwg yn rheolaidd, rwy'n credu, ym mhob un o'r gwahanol eitemau o ddeddfwriaeth sy'n dod gan Lywodraeth y DU y mae'n rhaid i ni eu hystyried a phan fo'n rhaid i ni ystyried memoranda cydsyniad deddfwriaethol. Ymdrinnir â nhw yn aml ar sail portffolio gweinidogol unigol, ond mae'r materion hynny yn codi'n rheolaidd. Os byddwn yn gwneud cynnydd ar y rhaglen ddiwygio rynglywodraethol sydd ar y gweill, efallai y bydd cyfleoedd i osod egwyddorion pellach yn y dyfodol o ran y ffordd y caiff deddfwriaeth ei datblygu a'i gweithredu a'r ffordd y caiff gwrthdaro ac anghytundebau eu datrys mewn gwirionedd. Fe wnaethoch chi gyfeirio at bwysigrwydd hygyrchedd, ac rwy'n cytuno yn llwyr â chi, yn gyntaf, fod y camau yr ydym yn eu cymryd yn sylfaenol bwysig o ran hygyrchedd. Os nad ydych chi'n gwybod beth yw'r gyfraith, ble mae hi, pa un a ydych chi'n ddinesydd, pa un a ydych chi'n ymarferydd neu beth bynnag, nid yw'r hygyrchedd hwnnw yn bodoli. Ac mae'n deg dweud, wrth i chi edrych ar lawer o ddeddfwriaeth, neu gyfreithiau Llywodraeth y DU - . Os cymerwch chi addysg er enghraifft ac edrych yno i ddarganfod ble mae'r gyfraith, byddech yn treulio cryn amser yn ceisio darganfod ble mae hi, beth sy'n dal i fod mewn grym, beth sy'n dal i fod yn berthnasol, ac yn y blaen. Yr atyniad i ni o ran cydgrynhoi a chodio yw hyn: pan fyddwn ni wedi cydgrynhoi cyfraith mewn maes pwysig, mae gennym ni'r cyfle wedyn pan fyddwn yn gwneud gwelliannau i beidio â chyflwyno cyfraith newydd, ail gyfraith a thrydedd gyfraith a'r holl ddarnau dilynol hyn o is-ddeddfwriaeth, ond yr hyn yr ydym yn ei wneud yw diwygio'r gyfraith sydd gennym ni. Felly, mae gennym ni un darn o ddeddfwriaeth mewn un lle o hyd, ond dyna yr hyn yr ydym ni'n ei newid, a dyna'r amcan mewn ystod eang o feysydd. Mae amgylchedd hanesyddol yn faes pwysig yn fy marn i. Mae llawer o ddiddordeb ynddo. Mae yn effeithio ar lawer o agweddau ar fywyd diwylliannol a hanesyddol Cymru. Felly, rwy'n credu bod hynny'n un pwysig sy'n datblygu. Ond fel y soniais yn fy ymateb i Mark Isherwood, wrth gwrs bod meysydd eraill yr ydym ni'n edrych arnyn nhw sy'n barod i'w gwneud ar yr adeg briodol. O ran yr agwedd arall ar hygyrchedd, ac rwy'n credu ein bod ni'n cytuno'n llwyr arni, hynny yw hyn: os na all pobl gael gafael ar y gyfraith eu hunain a chael eu cynrychioli yn y gyfraith, yna mae hynny'n gyfyngiad sylweddol ar hygyrchedd cyfraith y dinasyddion. Rwyf i wedi dweud yn y gorffennol yr hoffwn i ein gweld ni yn meddu ar ein system cymorth cyfreithiol Cymru ein hunain. Un o argymhellion comisiwn Thomas oedd i hynny ddigwydd, neu i'r broses ddechrau yn hynny o beth. Rwyf i'n teimlo, os na all pobl gael cynrychiolaeth, nad oes ganddyn nhw fynediad gwirioneddol a'u bod wedi eu datrymuso o fewn y system gyfreithiol. Pan es i ar ymweliad â llysoedd cyfiawnder sifil Caerdydd rhai wythnos yn ôl a chwrdd â'r barnwyr a rhai o'r staff yno, pan fyddwch chi'n clywed bod yna rai yn y llysoedd teulu y mae eu hygyrchedd ar faterion o bwys mawr i'w teulu, i'w plant ac yn y blaen, yn dibynnu ar gael mynediad i'r llysoedd drwy ffôn symudol, yna mae'n amlwg nad yw hynny yn rhywbeth sy'n foddhaol. Ac, wrth gwrs, mae nifer o'r rhain yn faterion yr oeddwn i wedi bwriadu eu trafod gyda'r Arglwydd Ganghellor a'r Gweinidog Cyfiawnder, Robert Buckland, yr wythnos diwethaf. Bu ad-drefnu. Mae newid yno. Felly, gobeithio y bydd y sgwrs honno a'r trafodaethau hynny yn parhau, ond yn amlwg gydag Arglwydd Ganghellor newydd. Rwyf i yn gobeithio fy mod i wedi ateb yr holl bwyntiau a godwyd gennych.