English: Sorry, I was just about to come to that. [ Laughter.] And I agree, and I was just about to use it as a good example of where this national energy company could help. Because how would the Welsh Government do that? Does it just give £200 million to a private company? Please, I don't think so. If you're going to give Welsh taxpayers' money to a company, which I wouldn't oppose, but let's do it together, co-financing - . I think £200 million is a serious offer, but it's the starting offer - maybe more is required - but in which case you'd want to take some of the profits, you'd want to be part of the technology, you'd want to be part of the profits that might come from spinning off the technology for future tidal lagoons. You need a body to do that, don't you? Well, what body do you then have to do it? When you were faced with Wales and borders franchise arrangement, you set up Transport for Wales, a non-dividend body to do that work on behalf of the Welsh Government. Surely this is an example of why we do need a national energy company to do precisely this. I don't disagree with you at all. In fact, I supported and welcomed, when the initial announcement was made, a co-investment kind of model - £200 million wasn't mentioned there. I'm sure the Cabinet Secretary for Finance knew how much money was in the pot, but it wasn't mentioned. Now we have a figure. I think the figure is a serious opening offer. If it's going to be upped at all, then we need to take stakes in the company, stakes in the technology, stakes in the future development. But let's put one thing to bed - the tidal lagoon is not an outrageously expensive proposal in this context. The Secretary of State for Wales has made some dreadful mistakes over the last few years, including the reneging on promises of investment for electrification for Swansea, for example. His mathematics are all to pot, I have to say. To say the tidal lagoon is asking twice as much as nuclear - no way. The tidal lagoon project specifically asked for a 90-year contract at £89.90 per MWh. It sounds a lot, but in 90 years' time, that's not a lot of money at all. That compares to Hinkley Point, which is £92.50 per MWh. The tidal lagoon would have installed capacity of 320 MW, providing power to over 150,000 homes, and as everyone knows, it's designed as a pathfinder project. That is more expensive, because the technology itself is not new, but it's the application of the technology that's new. It's not innovative to have a turbine in water, but it is innovative to put it in a wall that goes around a big tidal range. That's innovative. So, the application is innovative, not the technology. You compare something like a tidal lagoon with a nuclear power station - both have high capital costs, both of them, but over a 100-year period, which is in effect the tidal lagoon period, you get decreasing costs of production, whereas our experience with nuclear is that those costs are rarely maintained at that level. That's why they want 35-year contracts for those costs. So, the lagoon would provide energy security, and as the Hendry review, which was the independent review that the Government set up to look into this, said very clearly, both nuclear and tidal lagoons are UK sources of generation, but nuclear relies on imported uranium, and as other technologies move on, and as China might take up more uranium, the price of imported uranium might well rise. What the tidal lagoon gives us is Welsh generation using our own natural resources. I think that in itself is something that we support. Not only do we support it, the public support it - 76 per cent supported wave and tidal energy, and 38 per cent, in that poll done itself by the Department of Energy and Climate Change, supported nuclear. I don't want to set up one against the other, and that's the dangerous thing that the Secretary of State is likely to do here, and say, 'Well, on Monday we gave you Wylfa, and on Friday we won't give you the tidal lagoon.' If we're going to have a proper energy mix, then we need all sources to be applied and we need in particular to see the tidal lagoon to be given the assistance of the Westminster Government. I can't put it any better than to conclude by quoting what Hendry himself said around the tidal lagoon: 'To put this in context, the cost of a pathfinder projectis expected to average around 30 pence per household per annum during the first thirty years. This seems to me an extremely modest amount to pay for a new technology which delivers those benefits and which has clear potential to start a significant new industry. Moving ahead with a pathfinder lagoon is, I believe, a no-regrets policy.' I believe the lagoon should be supported on that basis. I believe a national energy company could be the vehicle for the Welsh Government to invest and be part of that significant new industry. We here will either take a decision this week to invest in the tidal lagoon and be part of that, or we will find ourselves supplicants once again, when, in 10 years' time perhaps, a Chinese company comes in and says, 'I love your tidal range, let's have a tidal lagoon.'
Welsh: Mae'n ddrwg gennyf, roeddwn ar fin dod at hynny. [ Chwerthin.] Ac rwy'n cytuno, ac roeddwn ar fin ei ddefnyddio fel enghraifft dda o ble y gallai'r cwmni ynni cenedlaethol hwn helpu. Oherwydd sut y byddai Llywodraeth Cymru yn gwneud hynny? A yw'n rhoi £200 miliwn i gwmni preifat a dyna ni? Nid wyf yn credu hynny rywsut. Os ydych yn mynd i roi arian trethdalwyr Cymru i gwmni, ac ni fuaswn yn gwrthwynebu hynny, ond gadewch inni ei wneud gyda'n gilydd, cyd-ariannu - . Credaf fod £200 miliwn yn gynnig go iawn, ond cynnig cyntaf ydyw - efallai fod angen mwy - ond os felly byddech am fynd â pheth o'r elw, byddech am fod yn rhan o'r dechnoleg, byddech am fod yn rhan o'r elw a allai ddeillio o'r dechnoleg ar gyfer morlynnoedd llanw yn y dyfodol. Mae angen corff i wneud hynny, onid oes? Wel, pa gorff a fydd gennych felly i wneud hynny? Pan oeddech yn wynebu trefniant masnachfraint Cymru a'r gororau, fe sefydloch chi Trafnidiaeth Cymru, corff di-ddifidend i wneud y gwaith hwnnw ar ran Llywodraeth Cymru. Does bosibl nad yw hon yn enghraifft o pam y mae angen cwmni ynni cenedlaethol i wneud hynny. Nid wyf yn anghytuno â chi o gwbl. Yn wir, roeddwn yn cefnogi ac yn croesawu rhyw fath o fodel cydfuddsoddi pan wnaed y cyhoeddiad gwreiddiol - ni chrybwyllwyd £200 miliwn yno. Rwy'n siŵr fod Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid yn gwybod faint o arian a oedd yn y pot, ond ni soniwyd amdano. Bellach mae gennym ffigur. Credaf fod y ffigur yn gynnig agoriadol go iawn. Os yw'n mynd i gael ei godi o gwbl, mae angen inni gael rhan yn y cwmni, rhan yn y dechnoleg, rhan yn y datblygiad yn y dyfodol. Ond gadewch inni wneud un peth yn glir - nid yw'r morlyn llanw yn gynnig beiddgar o ddrud yn y cyd-destun hwn. Mae Ysgrifennydd Gwladol Cymru wedi gwneud camgymeriadau ofnadwy dros y blynyddoedd diwethaf, gan gynnwys cefnu ar addewidion o fuddsoddiad ar gyfer trydaneiddio i Abertawe, er enghraifft. Mae ei fathemateg yn ddiffygiol iawn, rhaid imi ddweud. Mae dweud bod y morlyn llanw yn gofyn am ddwywaith cymaint ag ynni niwclear - nid yw hynny'n wir o gwbl. Gofynnodd y prosiect morlyn llanw yn benodol am gontract 90 mlynedd ar £89.90 y MWh. Mae'n swnio'n llawer, ond ymhen 90 mlynedd, nid yw'n llawer o arian o gwbl. Mae'n cymharu â Hinkley Point, sef £92.50 y MWh. Byddai gan y morlyn llanw gynhwysedd gosodedig o 320 MW, yn darparu pŵer i dros 150,000 o gartrefi, ac fel y gŵyr pawb, mae wedi'i gynllunio i fod yn brosiect braenaru. Mae hynny'n fwy costus, oherwydd nid yw'r dechnoleg ei hun yn newydd, ond mae'r defnydd a wneir o'r dechnoleg yn newydd. Nid yw'n arloesol i gael tyrbin mewn dŵr, ond mae'n arloesol i'w roi mewn wal sy'n mynd o amgylch amrediad llanw mawr. Mae hynny'n arloesol. Felly, y cais sy'n arloesol, nid y dechnoleg. Cymharwch rywbeth fel morlyn llanw â gorsaf ynni niwclear - mae costau cyfalaf uchel i'r ddau beth ond dros gyfnod o 100 mlynedd, sef cyfnod y morlyn llanw mewn gwirionedd, mae'r costau cynhyrchu'n gostwng, ond ein profiad gydag ynni niwclear yw mai anaml y cedwir y costau ar y lefel honno. Dyna pam y maent eisiau contractau 35 mlynedd am y costau hynny. Felly, byddai'r morlyn yn diogelu ffynonellau ynni, ac fel y dywedodd adolygiad Hendry yn glir iawn, sef yr adolygiad annibynnol a sefydlwyd gan y Llywodraeth i ymchwilio i hyn, mae morlynnoedd llanw ac ynni niwclear yn ffynonellau cynhyrchu yn y DU, ond mae niwclear yn dibynnu ar fewnforio wraniwm, ac fel y mae technolegau eraill yn symud yn eu blaenau, a chan y gallai Tsieina gymryd rhagor o wraniwm, gallai pris wraniwm sy'n cael ei fewnforio godi. Yr hyn y mae'r morlyn llanw yn ei roi inni yw cynhyrchiant Cymreig gan ddefnyddio ein hadnoddau naturiol ein hunain. Credaf fod hynny ynddo'i hun yn rhywbeth yr ydym yn ei gefnogi. Nid yn unig ein bod ni'n cefnogi hynny, mae'r cyhoedd yn ei gefnogi - roedd 76 y cant yn cefnogi ynni'r tonnau ac ynni'r llanw, a 38 y cant oedd yn cefnogi ynni niwclear yn yr arolwg a wnaed gan yr Adran Ynni a Newid Hinsawdd ei hun. Nid wyf am osod un yn erbyn y llall, a dyna'r peth peryglus y mae'r Ysgrifennydd Gwladol yn debygol o'i wneud yma, a dweud, 'Wel, ddydd Llun rhoesom Wylfa i chi, a ddydd Gwener nid ydym am roi'r morlyn llanw i chi.' Os ydym yn mynd i gael cymysgedd ynni priodol, mae arnom angen i bob ffynhonnell gael ei defnyddio ac yn benodol mae angen inni weld y morlyn llanw'n cael cymorth y Llywodraeth yn San Steffan. Ni allaf ei roi'n well na chloi drwy ddyfynnu'r hyn a ddywedodd Hendry ei hun am y morlyn llanw: I roi hyn mewn cyd-destun, mae disgwyl i gost prosiect braenaru fod o gwmpas 30 ceiniog y cartref y flwyddyn ar gyfartaledd yn ystod y 30 mlynedd gyntaf. Ymddengys hyn i mi yn swm eithriadol o fach i'w dalu am dechnoleg newydd sy'n darparu'r buddion hyn ac sydd â photensial amlwg i ddechrau diwydiant newydd sylweddol. Mae symud ymlaen gyda morlyn braenaru yn bolisi heb ddim y gellid bod yn edifar yn ei gylch yn fy marn i. Credaf y dylid cefnogi'r morlyn ar y sail honno. Credaf y gallai cwmni ynni cenedlaethol fod yn gyfrwng i Lywodraeth Cymru fuddsoddi a bod yn rhan o'r diwydiant newydd sylweddol hwnnw. Byddwn ninnau yma naill ai'n gwneud penderfyniad yr wythnos hon i fuddsoddi yn y morlyn llanw ac i fod yn rhan o hynny, neu byddwn yn wynebu sefyllfa lle byddwn yn ymbil unwaith eto, pan ddaw cwmni o Tsieina i mewn ymhen 10 mlynedd efallai, a dweud, 'Rwy'n dwli ar eich amrediad llanw, beth am gael morlyn llanw.'