English: Diolch, Llywydd. I move the motion. I would very much like to begin by thanking the Chairs and members of the Equality, Local Government and Communities Committee, the Legislation, Justice and Constitution Committee and the Finance Committee, as well as other Members who've contributed to the scrutiny of the Local Government and Elections (Wales) Bill. I'm also really grateful to all the stakeholders who responded to the consultations on both the White and Green Papers, which informed the Bill, and those who contributed evidence to the scrutiny process. I'm especially grateful to all those in local government who have worked with me and my officials to agree a shared vision for the future and to jointly develop solutions to the challenges they face, which have shaped the final Bill. Lastly, Llywydd, I would just like to pay tribute to the Bill team and the officials in Welsh Government, who've absolutely worked their socks off in supporting the Bill through its very many iterations. It's a year to the day that we introduced the Bill to the Senedd, very nicely. So, I do acknowledge that the provisions in this Bill have been a long time in the making. The proposals for reforming local government have been subject to much detailed discussion and consultation. It may well have taken several years to get to this point, but I believe we now have a Bill that will deliver effective reform that has been designed with local government. The Local Government and Elections (Wales) Bill, which was introduced to the Senedd exactly a year ago to the date, provides a broad package of reforms. These include a general power of competence for principal local authorities and eligible community councils and a new performance and governance regime for principal councils. The Bill provides increased opportunities for public participation and transparency in local government to give more power to local people. It includes measures to encourage greater diversity amongst office holders and members in principal councils, such as those relating to job sharing, remote working and family absence. The Bill will enable corporate joint committees to be established by regulation. These will bring more coherence to regional governance arrangements; they will strengthen local democratic accountability by ensuring that it is local elected members making decisions together about local government services, delivering for people and communities across Wales. Consultation on the establishment regulations is currently under way until 4 January, and I very much welcome Members' views on those regulations. The Bill will also improve the electoral arrangements for local government. This includes the extension of the franchise to 16 and 17-year-olds and to foreign citizens legally resident in Wales, allowing them to have a say in how their communities are run. This reflects the rights of 16 and 17-year-olds and qualifying foreign citizens to register and vote in Senedd elections. The Bill will reform the legislation relating to local government finance, including national non-domestic rates and council tax and strengthen and modernise the operation of local government over a range of miscellaneous matters. In summary, this Bill will enable us to implement our proposals for strengthening and empowering local government in Wales. It will build resilient and renewed principal and community councils, providing them with better tools to work with each other and with us, their communities, and across all sectors to reconstruct Wales in the light of the coronavirus pandemic. I urge all Members to support this Bill. Diolch.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i Gadeiryddion ac aelodau'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, y Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad a'r Pwyllgor Cyllid, yn ogystal ag Aelodau eraill sydd wedi cyfrannu at y gwaith o graffu ar Fil Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru). Rwyf hefyd yn ddiolchgar iawn i'r holl randdeiliaid a ymatebodd i'r ymgynghoriadau ar y Papur Gwyn a'r Papur Gwyrdd, a fu'n gyfrifol am lywio'r Bil, a'r rhai a gyfrannodd dystiolaeth i'r broses graffu. Rwy'n arbennig o ddiolchgar i bawb mewn llywodraeth leol sydd wedi gweithio gyda mi a fy swyddogion i gytuno ar weledigaeth gyffredin ar gyfer y dyfodol ac i ddatblygu atebion ar y cyd i'r heriau y maent yn eu hwynebu, heriau sydd wedi rhoi siâp i'r Bil terfynol. Yn olaf, Lywydd, hoffwn dalu teyrnged i dîm y Bil a'r swyddogion yn Llywodraeth Cymru sydd wedi gweithio'n galed iawn i gefnogi'r Bil drwy ei nifer fawr iawn o iteriadau. Mae'n flwyddyn i'r diwrnod ers inni gyflwyno'r Bil i'r Senedd, sy'n dwt iawn. Felly, rwy'n cydnabod bod darpariaethau'r Bil hwn wedi bod ar y gweill am amser hir. Mae'r cynigion ar gyfer diwygio llywodraeth leol wedi bod yn destun trafodaeth ac ymgynghoriad manwl iawn. Efallai ei bod wedi cymryd sawl blwyddyn i gyrraedd y pwynt hwn, ond credaf fod gennym Fil yn awr a fydd yn sicrhau diwygio effeithiol a gynlluniwyd gyda llywodraeth leol. Mae Bil Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru), a gyflwynwyd i'r Senedd union flwyddyn yn ôl i'r diwrnod, yn darparu pecyn eang o ddiwygiadau. Mae'r rhain yn cynnwys pŵer cymhwysedd cyffredinol ar gyfer prif awdurdodau lleol a chynghorau cymuned cymwys a chyfundrefn lywodraethu a pherfformiad newydd ar gyfer prif gynghorau. Mae'r Bil yn rhoi mwy o gyfleoedd i'r cyhoedd gymryd rhan a thryloywder mewn llywodraeth leol er mwyn rhoi mwy o bŵer i bobl leol. Mae'n cynnwys mesurau i annog mwy o amrywiaeth ymhlith deiliaid swyddi ac aelodau o brif gynghorau, megis y rhai sy'n ymwneud â rhannu swyddi, gweithio o bell ac absenoldeb teuluol. Bydd y Bil yn galluogi cyd-bwyllgorau corfforaethol i gael eu sefydlu drwy reoliadau. Bydd y rhain yn dod â mwy o gydlyniad i drefniadau llywodraethu rhanbarthol; byddant yn cryfhau atebolrwydd democrataidd lleol drwy sicrhau mai aelodau etholedig lleol sy'n gwneud penderfyniadau gyda'i gilydd ynglŷn â gwasanaethau llywodraeth leol, gan ddarparu ar gyfer pobl a chymunedau ledled Cymru. Mae ymgynghoriad ar y rheoliadau sefydlu ar y gweill ar hyn o bryd tan 4 Ionawr, ac rwy'n croesawu barn yr Aelodau ar y rheoliadau hynny. Bydd y Bil hefyd yn gwella'r trefniadau etholiadol ar gyfer llywodraeth leol. Mae hyn yn cynnwys ymestyn yr etholfraint i gynnwys pobl ifanc 16 a 17 oed ac i ddinasyddion tramor sy'n preswylio'n gyfreithlon yng Nghymru, gan ganiatáu iddynt gael llais yn y ffordd y caiff eu cymunedau eu rhedeg. Mae hyn yn adlewyrchu hawliau pobl ifanc 16 a 17 oed a dinasyddion tramor cymwys i gofrestru a phleidleisio yn etholiadau'r Senedd. Bydd y Bil yn diwygio'r ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â chyllid llywodraeth leol, gan gynnwys ardrethi annomestig cenedlaethol a'r dreth gyngor ac yn cryfhau ac yn moderneiddio gweithrediad llywodraeth leol mewn ystod o faterion amrywiol. I grynhoi, bydd y Bil hwn yn ein galluogi i weithredu ein cynigion ar gyfer cryfhau a grymuso llywodraeth leol yng Nghymru. Bydd yn adeiladu prif gynghorau a chynghorau cymuned gwydn ac adnewyddedig, gan ddarparu gwell arfau iddynt weithio gyda'i gilydd a chyda ni, eu cymunedau, ac ar draws pob sector i ailadeiladu Cymru yng ngoleuni'r pandemig coronafeirws. Rwy'n annog yr holl Aelodau i gefnogi'r Bil hwn. Diolch.