English: Diolch. The background to this statement here today, I believe, is a manifesto commitment that the First Minister made in April. But, when he announced this taskforce, he said it was being done, and I quote: 'to challenge the relentless pessimism that we hear from Plaid Cymruin the Valleys. To listen to them, you'd think that nothing ever happened here. Well, it's our job to put them right'. But, I think it's less about putting us right than talking to the people of the area and trying to empower them, and their communities, to make decisions for their own lives. How do we know this? As you've already said, Minister, it's because of the referendum result. In spite of billions of pounds of European money flowing into the Valleys, many people looked around them and asked whether their lives had been materially improved. Of course, we can always point to projects here and there, but has all that money dealt conclusively with the legacy of post-industrialisation? Has is brought an end to high unemployment and an unwell population? Has it really delivered economic opportunity and reduced crime and other anti-social issues? The answer is that it has not. We are still stuck with these issues, as we were 20, 30 or 40 years - or half a century - ago, and it isn't good enough. So, the first thing this taskforce needs to be concerning itself with, in my view, is outcomes - how you will measure the success of your efforts. Why not start with the fundamental question: how has this or that policy or initiative improved the lives of the people of the Valleys? It seems to me to be the most elementary question, but probably the most important question here. So, I'd like the Minister to say how outcomes will be measured. I would also like to know whether the criteria for measurement will be decided independently rather than by the Welsh Government, because that's rather like marking your own work, and, as I've already said, people in the Valleys aren't really buying it at the moment. I'd also like to know how you intend to start this conversation with people. We're talking about engagement post Brexit and people being annoyed with politicians. How do you want to talk to people other than the usual suspects? We have to engage with people in their communities if they now tell us that they feel that politicians are distant. How are you going to make sure that that changes in terms of the future? I'm pleased that the terms of reference refer to delivering opportunity rather than combating poverty. We've had the latter for as long as I can remember being an Assembly Member, and it hasn't worked. I'm firmly of the view that if we really want to deliver jobs, then many of the other issues will look after themselves if we focus on the economic prospects of people in these areas. So, I would like to understand - . I know that Communities First doesn't just exist in south Wales, but if you are going to be launching this new taskforce, how, then, does it marry into schemes like this and other anti-poverty initiatives that may interweave or conflict with what you are doing in this new initiative? I think that, rather than seeking - going back to what I was saying at the start - to shoot the messenger, the Welsh Government needs to take a hard look at itself, because it's not just Plaid Cymru that's saying that not enough is being done. The Communities, Equality and Local Government Committee reported in June last year, saying that, by the Welsh Government's lack of progress in reducing poverty, particularly given its long-term commitment investing in the issue, there was deep concern there. So, we need to look at, instead of putting blame on people, treating the symptoms of poverty and tackling the root causes of poverty. I'd like to know whether, in the wake of the referendum, as you mentioned Brexit at the beginning, the Welsh Government has reviewed the effectiveness of European money that has been spent in the south Wales Valleys area. After all, if it is the provider of funding, rather than deliverer of its intended purposes, then the EU can only shoulder some of the blame if that funding does not lead to significant and measurable improvement. Or, to put it another way, new pavements or a walkway in a town centre won't deliver jobs in and of themselves - it's what goes in and around that that counts. Lastly, I'd like to know what this taskforce will do to break the link between poverty and poor educational attainment. In this party, we've pushed for community-focused schools with strong links to families and the wider community, and I think that the Welsh Government must deliver its own manifesto pledge to pilot a new model of community learning centres, providing extended services from 8 a.m. to 6 p.m., with childcare, parenting support, family learning and community access to facilities built around the school day. There is cross-party support for such a proposal, and we have also pledged to turn schools into community hubs so that they can be open at weekends, they can be open to the community, as opposed to just open at school times, and we can then engage on a wider basis in terms of eradicating poverty in Wales. I don't disagree with the setting up of this taskforce, but I don't either want it to be just another piece of work that sits on a bookshelf somewhere and gets forgotten about; I want people in the Valleys areas who feel, often, quite disenfranchised and disengaged to become part of the debate in the future so that we can make devolution work for them and we can make the future of Wales be part of their conversation, not just ours as politicians.
Welsh: Diolch. Y cefndir i'r datganiad hwn yma heddiw, rwy'n credu, yw ymrwymiad maniffesto a wnaeth y Prif Weinidog ym mis Ebrill. Ond, pan gyhoeddodd y tasglu hwn, dywedodd ei fod yn cael ei wneud, ac rwy'n dyfynnu: 'i herio'r pesimistiaeth di-baid a glywn gan Blaid Cymru yn y Cymoedd. I wrando arnynt, ni fyddech yn meddwl bod dim byd byth yn digwydd yma. Wel, ein gwaith ni yw eu cywiro nhw'. Ond, rwy'n meddwl bod hyn yn llai o fater o'n cywiro ni nag yn fater o siarad â phobl yr ardal a cheisio eu grymuso nhw, a'u cymunedau, i wneud penderfyniadau dros eu bywydau eu hunain. Sut yr ydym ni'n gwybod hyn? Fel yr ydych eisoes wedi'i ddweud, Weinidog, mae oherwydd canlyniad y refferendwm. Er bod biliynau o bunnoedd o arian Ewropeaidd yn llifo i mewn i'r Cymoedd, roedd llawer o bobl yn edrych o'u cwmpas ac yn gofyn a oedd eu bywydau wedi cael eu gwella o ddifrif. Wrth gwrs, gallwn bob amser bwyntio at brosiectau yma ac acw, ond a yw'r holl arian hwnnw wedi ymdrin yn derfynol ag etifeddiaeth ôl-ddiwydiannu? A yw wedi rhoi diwedd ar ddiweithdra uchel a phoblogaeth sâl? A yw wedi darparu gwir gyfle economaidd a llai o droseddu a materion gwrth-gymdeithasol eraill? Yr ateb yw nac ydy. Rydym yn dal i wynebu'r materion hyn, fel yr oeddem 20, 30 neu 40 mlynedd - neu hanner canrif - yn ôl, ac nid yw'n ddigon da. Felly, y peth cyntaf y mae angen i'r tasglu hwn fod yn meddwl amdano, yn fy marn i, yw canlyniadau - sut y byddwch chi'n mesur llwyddiant eich ymdrechion. Beth am ddechrau â'r cwestiwn sylfaenol: sut y mae'r polisi neu'r fenter hon neu'r llall wedi gwella bywydau pobl y Cymoedd? Mae'n ymddangos i mi mai dyna'r cwestiwn mwyaf elfennol, ond mae'n debyg y cwestiwn pwysicaf yma. Felly, hoffwn i'r Gweinidog ddweud sut y bydd yn mesur canlyniadau. Hoffwn hefyd wybod a fydd y meini prawf mesur yn cael eu pennu'n annibynnol yn hytrach na gan Lywodraeth Cymru, oherwydd mae hynny'n debyg iawn i farcio eich gwaith eich hun, ac, fel yr wyf eisoes wedi'i ddweud, nid yw pobl yn y Cymoedd wir yn credu yn hynny ar hyn o bryd. Hoffwn wybod hefyd sut yr ydych yn bwriadu dechrau'r sgwrs hon â phobl. Rydym yn sôn am ymgysylltiad ar ôl Brexit a phobl yn flin gyda gwleidyddion. Sut yr ydych eisiau siarad â phobl ar wahân i'r bobl arferol? Mae'n rhaid inni ymgysylltu â phobl yn eu cymunedau os ydynt nawr yn dweud wrthym eu bod yn teimlo bod gwleidyddion yn bell oddi wrthynt. Sut yr ydych yn mynd i wneud yn siŵr bod hynny'n newid o ran y dyfodol? Rwy'n falch bod y cylch gorchwyl yn cyfeirio at ddarparu cyfle yn hytrach na brwydro yn erbyn tlodi. Rydym wedi cael yr olaf cyhyd ag y gallaf gofio bod yn Aelod Cynulliad, ac nid yw wedi gweithio. Rwy'n gadarn o'r farn, os ydym wir eisiau creu swyddi, y bydd llawer o'r materion eraill yn edrych ar ôl eu hunain os ydym yn canolbwyntio ar ragolygon economaidd pobl yn yr ardaloedd hyn. Felly, hoffwn ddeall - . Rwy'n gwybod nad dim ond yn y de y mae Cymunedau yn Gyntaf yn bodoli, ond os ydych yn mynd i fod yn lansio'r tasglu newydd, sut, felly, y mae'n cyd-fynd â chynlluniau fel hwn a mentrau gwrth-dlodi eraill a all fod yn cydblethu neu'n gwrthdaro â'r hyn yr ydych yn ei wneud yn y fenter newydd hon? Rwy'n meddwl, yn hytrach na cheisio - i fynd yn ôl at yr hyn yr oeddwn yn ei ddweud ar y dechrau - saethu'r negesydd, bod angen i Lywodraeth Cymru edrych yn fanwl arni hi ei hun, oherwydd nid Plaid Cymru yr unig lais sy'n dweud nad oes digon yn cael ei wneud. Cafwyd adroddiad gan y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol ym mis Mehefin y llynedd, yn dweud, yn sgil diffyg cynnydd Llywodraeth Cymru o ran lleihau tlodi, yn enwedig o ystyried ei hymrwymiad hirdymor i fuddsoddi yn y mater, bod pryder dwfn yno. Felly, mae angen inni ystyried, yn hytrach na rhoi bai ar bobl, trin symptomau tlodi ac ymdrin ag achosion gwaelodol tlodi. Hoffwn wybod, yn sgil y refferendwm, fel y soniasoch am Brexit ar y dechrau, a yw Llywodraeth Cymru wedi adolygu effeithiolrwydd yr arian Ewropeaidd sydd wedi ei wario yn ardal Cymoedd y de. Wedi'r cyfan, os mai darparwr cyllid ydyw, yn hytrach na chyflawnwr y dibenion a fwriadwyd gan y cyllid, dim ond rhywfaint o'r bai all yr UE ei ysgwyddo os nad yw cyllid yn arwain at welliant sylweddol a mesuradwy. Neu, i'w roi mewn ffordd arall, wnaiff palmentydd newydd neu rodfa yng nghanol tref ddim darparu swyddi ynddynt eu hunain - yr hyn sy'n dod i'r dref ac o'i chwmpas sy'n cyfrif. Yn olaf, hoffwn wybod beth fydd y tasglu hwn yn ei wneud i dorri'r cysylltiad rhwng tlodi a chyrhaeddiad addysgol gwael. Yn y blaid hon, rydym wedi gwthio am ysgolion bro â chysylltiadau cryf â theuluoedd a'r gymuned ehangach, ac rwy'n meddwl bod yn rhaid i Lywodraeth Cymru gyflawni ei haddewid maniffesto ei hun i dreialu model newydd o ganolfannau dysgu cymunedol, gan ddarparu gwasanaethau estynedig o 8 a.m. tan 6 p.m., gyda gofal plant, cymorth rhianta, dysgu teuluol a mynediad cymunedol i gyfleusterau wedi'u hadeiladu o amgylch y diwrnod ysgol. Ceir cefnogaeth drawsbleidiol i gynnig o'r fath, ac rydym hefyd wedi addo troi ysgolion yn ganolfannau cymunedol fel y gallant fod yn agored ar benwythnosau, gallant fod yn agored i'r gymuned, yn hytrach na dim ond ar agor ar amseroedd ysgol, ac yna gallwn ymgysylltu ar sail ehangach o ran dileu tlodi yng Nghymru. Nid wyf yn anghytuno â sefydlu'r tasglu hwn, ond nid wyf am ychwaith iddo fod yn ddim mwy na darn arall o waith sy'n eistedd ar silff lyfrau yn rhywle ac yn cael ei anghofio; rwyf am i bobl yn ardaloedd y Cymoedd sy'n teimlo, yn aml, wedi'u difreinio a'u hymddieithrio ddod yn rhan o'r drafodaeth yn y dyfodol fel y gallwn wneud i ddatganoli weithio ar eu cyfer nhw ac fel y gallwn wneud i ddyfodol Cymru fod yn rhan o'u sgwrs nhw, nid dim ond ein sgwrs ni fel gwleidyddion.