English: Let nobody underestimate the impact of a 'no deal' Brexit - the impact that a 'no deal' Brexit will have on individual citizens and families. That includes, of course, European Union nationals living and working in the UK, or UK nationals, including many Welsh citizens, who have taken advantage of freedom of movement to live and work in the European Union. All will be affected. Apart from the uncertainty over reciprocal healthcare and settled status arrangements, a 'no deal' Brexit will inevitably lead to a tighter health and social care labour market across the UK. That will make it even harder for us to compete for staff, and of course a likely rise in costs. A 'no deal' Brexit will have a profound impact on all professions and all health and social care staff. The effect of changes to migration policy, particularly a policy that favours high skills and wages, will be most keenly felt in those parts of our health and social care sector that depend on relatively low-paid workers, such as workers providing domiciliary or residential care, who have a central role supporting some of the most vulnerable people in our society. So, let's be clear: disruption in our social care sector would not just affect vulnerable citizens within social care, it would inevitably lead to delayed discharges from hospitals and increased pressure upon our hospitals. That means pressure on our staff and on citizens themselves who still require health and social care. The Welsh Government has been clear that a 'no deal' Brexit would cause serious and unavoidable harm to our health and care services, and that harm would extend to all sectors, including, of course, the at least 1,400 European Union nationals who we know work in our national health service. If we are to leave the European Union with minimum harm to our health and social care services, then there must be the certainty of a deal that ensures full and continued and unfettered access to the single market, and the development of a new migration system that links migration more closely to employment, whilst protecting those employees themselves from exploitation. I'd now like to focus on the work that we have been doing to mitigate some of the substantial and known risks of a 'no deal' Brexit. We've been working closely with the NHS, the local authorities, professional and representative bodies to plan and prepare wherever possible. To support social care providers, we have commissioned Ipsos MORI to assess the composition of the social care and childcare workforce here in Wales. That research will help us to identify how many European Union workers are employed in the sector, so that we can support them and their employers, and it will also facilitate cost-effective planning for areas or roles where vulnerabilities are identified. I started my statement this afternoon by referring to reports of medicine shortages. We have been focusing work on ensuring the availability of a supply of medicines, medical devices and clinical consumables in the event of a 'no deal' Brexit. In terms of medicines, as I said, we are essentially reliant on the work being undertaken by the UK Government and the pharmaceutical industry to ensure that stocks and dedicated transport routes are available. However, we are being rigorous in our interrogation of the data that is made available from the UK Government about the medicines most likely to be affected or where there is insufficient assurance from manufacturers. In terms of medical devices and clinical consumables - everything from pacemakers to incontinence pads to surgical gloves - we will use UK arrangements where that is the right thing to do, but we will also take additional steps where we have areas of concern, or where we feel we can provide the additional certainty that we need here in Wales. In doing so, we are considering how we look beyond 29 March, and to try to secure some lasting value from the measures that we are having to take to prepare for a 'no deal' Brexit. I was pleased to welcome yesterday the publication of a very thorough and considered analysis by Public Health Wales about how Brexit could impact on all aspects of health and well-being in Wales over the short, medium and long term. The report focuses on the distinct political, social, cultural and economic challenges that Brexit poses to Wales. It will provide an invaluable reference and evidence base for service and community leaders as we move forward into even more uncertain times and the possibility of new international relationships. This is the only health impact assessment of Brexit that's been published anywhere within the UK. It is a further demonstration of how we're taking what we can from UK arrangements but also going further where that is the right thing to do. Both of these initiatives are vitally important to our overall contingency plans and we will provide the additional assurance that we can, as we are as prepared as we reasonably can be, but, as yet, we still don't know what form Brexit will take, with only nine weeks to go.
Welsh: Ni ddylai unrhyw un danbrisio effaith Brexit heb gytundeb - yr effaith y bydd Brexit heb gytundeb yn ei chael ar ddinasyddion unigol a theuluoedd. Mae hynny'n cynnwys, wrth gwrs, wladolion yr Undeb Ewropeaidd sy'n byw ac yn gweithio yn y DU, neu ddinasyddion y DU, gan gynnwys llawer o ddinasyddion Cymru, sydd wedi manteisio ar ryddid i symud er mwyn byw a gweithio yn yr Undeb Ewropeaidd. Bydd pawb yn cael eu heffeithio. Heblaw am yr ansicrwydd ynghylch trefniadau gofal iechyd cyfatebol a statws preswylydd sefydlog, bydd Brexit heb gytundeb yn anochel yn arwain at farchnad lafur dynnach o ran iechyd a gofal cymdeithasol ledled y DU. Bydd hynny'n ei gwneud hi'n fwy anodd byth inni gystadlu am staff, ac wrth gwrs, yn golygu cynnydd tebygol mewn costau. Bydd Brexit heb gytundeb yn cael effaith bellgyrhaeddol ar bob proffesiwn a holl staff iechyd a gofal cymdeithasol. Bydd y newidiadau i bolisïau ymfudo, yn enwedig polisi sy'n ffafrio sgiliau a chyflogau uchel, yn effeithio fwyaf ar y rhannau hynny o'r sector iechyd a gofal cymdeithasol sy'n dibynnu ar weithwyr ar gyflogau cymharol isel, megis gweithwyr sy'n darparu gofal cartref neu breswyl, sydd â swyddogaeth ganolog yn cefnogi rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas. Felly, gadewch inni fod yn glir: byddai amharu ar ein sector gofal cymdeithasol nid yn unig yn effeithio ar ddinasyddion sy'n agored i niwed yn y byd gofal cymdeithasol, ond byddai'n anochel yn arwain at oedi wrth ryddhau cleifion o ysbytai ac at gynyddu pwysau ar ein hysbytai. Mae hynny'n golygu pwysau ar ein staff ac ar y dinasyddion eu hunain sy'n dal i fod angen iechyd a gofal cymdeithasol arnynt. Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn glir y byddai Brexit heb gytundeb yn achosi niwed difrifol ac anochel i'n gwasanaethau iechyd a gofal, ac y byddai'r niwed hwnnw'n ymestyn i bob sector, gan gynnwys, wrth gwrs, y 1,400 o leiaf o wladolion yr Undeb Ewropeaidd y gwyddom sy'n gweithio yn ein gwasanaeth iechyd gwladol. Os ydym yn mynd i adael yr Undeb Ewropeaidd gyda'r niwed lleiaf posib i'n gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, yna mae'n rhaid cael sicrwydd y ceir cytundeb a fydd yn sicrhau mynediad llawn a pharhaus a dilyffethair i'r farchnad sengl, a datblygiad system fudo newydd lle bydd mwy o gysylltiad rhwng mudo a chyflogaeth, gan sicrhau na fydd neb yn manteisio ar y gweithwyr hynny. Hoffwn i ganolbwyntio nawr ar y gwaith yr ydym ni wedi bod yn ei wneud i liniaru rhai o'r peryglon sylweddol a hysbys o Brexit heb gytundeb. Rydym wedi bod yn gweithio'n agos gyda'r GIG, awdurdodau lleol, cyrff proffesiynol a chynrychioliadol i gynllunio a pharatoi lle bo hynny'n bosib. I gefnogi darparwyr gofal cymdeithasol, mae gennym y comisiynydd Ipsos MORI i asesu cyfansoddiad y gweithlu gofal plant a gofal cymdeithasol yma yng Nghymru. Bydd yr ymchwil honno yn ein helpu ni i ddarganfod faint o weithwyr yr Undeb Ewropeaidd sy'n cael eu cyflogi yn y sector, fel y gallwn ni eu cefnogi nhw a'u cyflogwyr. Bydd hefyd yn hwyluso cynllunio cost-effeithiol ar gyfer ardaloedd neu swyddogaethau lle canfyddir gwendidau. Dechreuais fy natganiad y prynhawn yma drwy gyfeirio at adroddiadau o brinder meddyginiaeth. Rydym wedi bod yn canolbwyntio ar sicrhau bod cyflenwad o feddyginiaethau, dyfeisiau meddygol a nwyddau traul clinigol ar gael os ceir Brexit heb gytundeb. O ran meddyginiaethau, fel y dywedais, rydym i bob diben yn dibynnu ar y gwaith y mae Llywodraeth y DU a'r diwydiant fferyllol yn ei wneud i sicrhau bod stoc a llwybrau trafnidiaeth pwrpasol ar gael. Fodd bynnag, rydym yn drylwyr wrth archwilio'r data sydd ar gael gan Lywodraeth y DU am y meddyginiaethau yr effeithir arnynt yn fwyaf tebygol neu lle nad oes digon o sicrwydd gan weithgynhyrchwyr. O ran dyfeisiau meddygol a nwyddau traul clinigol - popeth o reolyddion calon i badiau anymataliaeth i fenig llawfeddygol - byddwn yn defnyddio trefniadau'r DU os mai dyna'r peth priodol i'w wneud. Ond byddwn hefyd yn gwneud pethau ychwanegol os oes yna feysydd sy'n peri pryder, neu os teimlwn y gallwn roi'r sicrwydd ychwanegol sydd ei angen arnom ni yma yng Nghymru. Wrth wneud hynny, rydym yn ystyried sut i fwrw'n golygon y tu hwnt i 29 Mawrth, a cheisio sicrhau gwerth parhaus rhai o'r mesurau y mae'n rhaid inni eu rhoi ar waith i baratoi ar gyfer Brexit heb gytundeb. Roeddwn yn falch o groesawu ddoe gyhoeddi dadansoddiad trylwyr ac ystyriol iawn gan Iechyd Cyhoeddus Cymru ynglŷn â sut y gallai Brexit effeithio ar bob agwedd ar iechyd a lles yng Nghymru dros y tymor byr, canolig a hir. Mae'r adroddiad yn canolbwyntio ar yr heriau gwleidyddol, cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd gwahanol y bydd Cymru yn eu hwynebu yn sgil Brexit. Bydd yn ffynhonnell gyfeirio a sylfaen dystiolaeth amhrisiadwy i arweinwyr gwasanaeth a'r gymuned wrth inni gamu i gyfnod hyd yn oed mwy ansicr a'r posibilrwydd o gysylltiadau rhyngwladol newydd. Dyma'r unig asesiad effaith iechyd yn ymwneud â Brexit sydd wedi'i gyhoeddi unrhyw le yn y DU. Mae'n enghraifft bellach o sut yr ydym yn defnyddio'r hyn a allwn ni o drefniadau'r DU ond hefyd yn mynd ymhellach os mai dyna'r peth cywir i'w wneud. Mae'r ddwy fentr yn hanfodol bwysig i'n cynlluniau wrth gefn cyffredinol a byddwn yn darparu'r sicrwydd ychwanegol sy'n bosibl, oherwydd rydym mor barod ag y gallwn ni fod o fewn rheswm. Ond, hyd yn hyn, ni wyddom pa ffurf fydd i Brexit, gyda dim ond naw wythnos i fynd.