English: But, according to a new report by the organisation Rewilding Britain, though, as much as a quarter of the UK's land could be restored to nature without a consequential fall in food production or farm incomes. And the group is calling for billions of pounds in farm subsidies to be spent on creating native woodlands and meadows, and on protecting peat bogs and salt marshes. As well as helping wildlife, they claim that the plan could cut our country's carbon emissions to zero. Yesterday, the Minister published the Welsh Government's policy response to its 'Brexit and our land' consultation, and at the heart of it is the principle that public money must support public good, not private profit. The crucial thing is to define what constitutes a public good. Rewilding Britain's plan is to put carbon sequestration front and centre as a model of payments that values carbon sequestration in different restored ecosystems to develop long-term mitigation of climate change. In other words, that translates as managed rewilding, and not neglecting swathes of our countryside. Around half of the 12,000 respondents to 'Brexit and our land' supported the Government's proposals for payments based on outcomes and for a greater emphasis on environmental outcomes. The other half, mostly farmers, didn't. We need to win those over with those arguments. In terms of the uplands, some acknowledged the risks of destocking, while others pointed out the huge potential environmental benefits. One respondent worried that, in 20 years, Wales would be, and I quote, 'a nation of park keepers'. You can't please all of the people all of the time, and one respondent observed that huge political will and bravery is needed to deliver a bold public goods scheme. We've already had a model of what that might look like in mid Wales. The Summit to Sea project will bring together one continuous nature-rich area, stretching from the Pumlumon massif - the highest area in mid Wales - down through wooded valleys to the Dyfi estuary and out into Cardigan bay. Within five years, it will comprise of at least 10,000 hectares of land and 28,400 hectares of sea. It's a bit of a tangent, but it strikes me that the great success of the Wales coast path project was to find a way to link up all public rights of way and permissive pathways and to negotiate new access to private land. By doing so, people can now enjoy 870 uninterrupted miles of walking from Chepstow to Queensferry, if they have the stamina. Why can't we do something similar for wildlife? Give it freedom to roam, not isolate it in pockets. Summit to Sea, or O'r Mynydd i'r Môr, is testing how those partnerships across multiple landholding and payments for public goods would work on a large scale. Whatever the strategy, we must do something and we must do it now. Britain is one of the most nature-depleted countries in the world. We are luckier than most in this country - Wales supports a large proportion of the UK population of many breeding and wintering bird species, for example, and, unlike England, we're not killing one of our precious few native mammals en masse - badgers. However, we have witnessed dramatic declines too. The 2016 state of nature report indicates that one in 14 species in Wales are at risk of extinction and almost a third of birds here are declining significantly. Across the UK, 56 per cent of species have declined since 1970. It's not about the big ideas though; everyday, small changes are vital too. A few weeks ago, I met up with Pauline Hill, people and wildlife officer at the Wildlife Trust of South and West Wales in Brecon, and we talked about three wildlife projects in Ystradgynlais at the hospital, the library and Penrhos allotments. The official scheme came to an end last year, but their legacy lives on in the community and through engagement, and gives environmental benefits. Throughout June, the wildlife trust is encouraging people to do something wild every day, as part of its 30 Days Wild challenge. We can all do our bit, especially in the 1.4 per cent of Wales that's defined as green urban space, parks and gardens. Those areas are vital for wildlife, not only for sustaining biodiversity, but as connectors to the 60 per cent of land that is framed, and the 35 per cent that is natural space - moors, forest, lake, grasslands, et cetera. I spent this morning on the roof of the Pierhead, visiting the bees. For example, they, in turn, feed on the wildlife-friendly areas planted in the local schools. It's the same idea behind the Welsh Government's green corridors initiative for trunk roads and motorways. But, as I said, 95 per cent of Wales is made up of farmland and natural land, so that's where we can, and we must, make the biggest difference. And if we're serious about using public money to deliver public good, rewilding is part of the big, bold and brave solution we need.
Welsh: Ond yn ôl adroddiad newydd gan y sefydliad Rewilding Britain, gallai cymaint â chwarter tir y DU gael ei adfer i natur heb ostyngiad canlyniadol i gynhyrchiant bwyd nac incwm ffermydd. Ac mae'r grŵp yn galw am wario biliynau o bunnoedd mewn cymorthdaliadau fferm ar greu coetiroedd a dolydd brodorol, ac ar ddiogelu mawnogydd a morfeydd heli. Yn ogystal â helpu bywyd gwyllt, maent yn honni y gallai'r cynllun ostwng allyriadau carbon ein gwlad i sero. Ddoe, cyhoeddodd y Gweinidog ymateb polisi Llywodraeth Cymru i'w hymgynghoriad 'Brexit a'n tir', ac wrth ei wraidd mae'r egwyddor fod yn rhaid i arian cyhoeddus gefnogi nwydd cyhoeddus, nid budd preifat. Y peth pwysicaf yw diffinio beth yw nwydd cyhoeddus. Cynllun Rewilding Britain yw gosod dal a storio carbon yn ganolog fel model o daliadau sy'n gweld gwerth dal a storio carbon mewn gwahanol ecosystemau a adferwyd er mwyn lliniaru newid hinsawdd yn hirdymor. Mewn geiriau eraill, golyga hynny ddad-ddofi wedi'i reoli, nid esgeuluso rhannau o'n cefn gwlad. Roedd tua hanner y 12,000 a ymatebodd i 'Brexit a'n tir' yn cefnogi argymhellion y Llywodraeth ar gyfer taliadau yn seiliedig ar ganlyniadau ac ar gyfer mwy o bwyslais ar ganlyniadau amgylcheddol. Nid oedd yr hanner arall, ffermwyr yn bennaf, yn eu cefnogi. Mae angen inni eu hargyhoeddi â'r dadleuon hynny. O ran yr ucheldiroedd, roedd rhai'n cydnabod y peryglon o ddadstocio, tra bod eraill yn tynnu sylw at y manteision amgylcheddol enfawr posibl. Roedd un ymatebydd yn bryderus y byddai Cymru, mewn 20 mlynedd, yn 'genedl o geidwaid parciau'. Ni allwch blesio pawb drwy'r amser, a nododd un ymatebydd fod angen ewyllys wleidyddol a dewrder enfawr i ddarparu cynllun nwyddau cyhoeddus beiddgar. Rydym eisoes wedi cael model o'r hyn y gallai hynny ei olygu yng nghanolbarth Cymru. Bydd prosiect O'r Mynydd i'r Môr yn dwyn ynghyd un ardal sy'n gyfoethog o ran ei natur, yn ymestyn o fasiff Pumlumon - yr ardal uchaf yng nghanolbarth Cymru - i lawr drwy gymoedd coediog i aber afon Dyfi ac allan i fae Ceredigion. O fewn pum mlynedd, bydd yn cynnwys o leiaf 10,000 hectar o dir a 28,400 hectar o fôr. Rwy'n crwydro oddi ar y testun braidd, ond mae'n ymddangos i mi mai llwyddiant mawr prosiect llwybr arfordir Cymru oedd dod o hyd i ffordd o gysylltu'r holl hawliau tramwy cyhoeddus a llwybrau caniataol a negodi mynediad newydd i dir preifat. Drwy wneud hynny, erbyn hyn gall pobl fwynhau 870 o filltiroedd di-dor o gerdded o Gas-gwent i Queensferry, os yw'r stamina ganddynt. Pam na allwn ni wneud rhywbeth tebyg ar gyfer bywyd gwyllt? Rhowch ryddid iddo grwydro, nid ei ynysu mewn pocedi. Mae O'r Mynydd i'r Môr yn profi sut y byddai'r partneriaethau hynny rhwng amryfal ddaliadau tir a thaliadau am nwyddau cyhoeddus yn gweithio ar raddfa fawr. Beth bynnag yw'r strategaeth, rhaid inni wneud rhywbeth a rhaid inni wneud hynny yn awr. Mae Prydain yn un o'r gwledydd lle mae natur wedi dihysbyddu fwyaf yn y byd. Rydym yn fwy ffodus na'r rhan fwyaf yn y wlad hon - mae Cymru'n cynnal cyfran fawr o boblogaeth y DU o lawer o rywogaethau adar sy'n magu ac yn gaeafu, er enghraifft, ac yn wahanol i Loegr, nid ydym yn lladd un o'n hychydig famaliaid brodorol en masse, sef moch daear. Fodd bynnag, rydym wedi gweld dirywiad dramatig hefyd. Dengys adroddiad 2016 ar gyflwr byd natur fod un o bob 14 rhywogaeth yng Nghymru mewn perygl o ddiflannu a bod niferoedd bron i draean o'r adar yma yn lleihau'n sylweddol. Ar draws y DU, mae 56 y cant o rywogaethau wedi dirywio ers 1970. Ond nid yw'n ymwneud â'r syniadau mawr; bob dydd, mae newidiadau bach yn hanfodol hefyd. Ychydig wythnosau'n ôl, cyfarfûm â Pauline Hill, swyddog pobl a bywyd gwyllt gydag Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt De a Gorllewin Cymru yn Aberhonddu, a buom yn siarad am dri phrosiect bywyd gwyllt yn Ystradgynlais yn yr ysbyty, y llyfrgell a rhandiroedd Penrhos. Daeth y cynllun swyddogol i ben y llynedd, ond mae eu gwaddol yn parhau yn y gymuned a thrwy ymgysylltu, ac yn cynnig manteision amgylcheddol. Drwy gydol mis Mehefin, mae'r ymddiriedolaeth bywyd gwyllt yn annog pobl i wneud rhywbeth gwyllt bob dydd, fel rhan o'i her 30 Diwrnod Gwyllt. Gallwn i gyd wneud ein rhan, yn enwedig yn yr 1.4 y cant o Gymru a ddiffinnir fel mannau trefol gwyrdd, parciau a gerddi. Mae'r ardaloedd hynny'n hanfodol i fywyd gwyllt, nid yn unig er mwyn cynnal bioamrywiaeth, ond fel mannau cysylltu â'r 60 y cant o dir a ffermir, a'r 35 y cant sy'n ofod naturiol - rhosydd, coedwigoedd, llynnoedd, glaswelltiroedd, ac ati. Treuliais y bore yma ar do'r Pierhead, yn ymweld â'r gwenyn. Er enghraifft, maent hwy, yn eu tro, yn bwydo ar yr ardaloedd bywyd gwyllt a blannwyd yn yr ysgolion lleol. Yr un syniad sydd wrth wraidd menter coridorau gwyrdd Llywodraeth Cymru ar gyfer cefnffyrdd a thraffyrdd. Ond fel y dywedais, mae 95 y cant o Gymru yn cynnwys tir fferm a thir naturiol, felly dyna lle gallwn, a lle mae'n rhaid inni wneud y gwahaniaeth mwyaf. Ac os ydym o ddifrif ynglŷn â defnyddio arian cyhoeddus i ddarparu nwydd cyhoeddus, mae dad-ddofi'n rhan o'r ateb mawr, beiddgar a dewr sydd ei angen arnom.