English: Diolch, Llywydd. Last year, we received the stark warning from the Intergovernmental Panel on Climate Change, showing that the warming of our climate is beyond doubt and the evidence for human impact is even more certain. In Wales, we have a strong commitment to act on climate change, through the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 and the Environment (Wales) Act 2016. In December 2018, we set our first legislative interim targets and first two carbon budgets, providing clarity and direction. Following the setting of our first carbon budget in March this year, the Welsh Government published 'Prosperity for All: A Low Carbon Wales', which contains detailed sector-by-sector emissions profiles, and 100 policies and proposals to achieve our first carbon budget and a low-carbon Wales. The plan is broken down by portfolio, which demonstrates the collective Cabinet commitment to change. It pulls together 76 pieces of policy from across the Welsh Government, UK Government and the European Union, and 24 proposals for future action. Implementing the policies in the plan is crucial to meet our first interim target and carbon budget, and the proposals create the foundation for greater decarbonisation. Latest data shows we are making progress, with carbon emissions 25 per cent lower in 2017 compared to 1990. However, we must not underestimate the challenges we face in Wales. Nearly 60 per cent of our emissions are from power and industrial installations. In the power sector, emissions grew by 44 per cent between 1990 and 2016, whilst over the same period, overall UK emissions from the sector reduced by 60 per cent. This reflects historical UK Government decisions to site fossil fuel power generation in Wales. Wales is, as a result, an exporter of electricity to the UK power system. We need to be a part of a new energy system where we can control the outcomes we want for Wales - outcomes that are good in terms of our economy, the natural resources we all rely on, and our communities. This is why, in the plan, we have a proposal not only to develop our policy on the combustion of fuels, but have also focused on greater local ownership of renewable energy generation. Wales already generates electricity from renewable sources equivalent to 48 per cent of our total consumption. The plan contains actions to reduce emissions from industry, which must focus on collaboration, research and development. We will establish a dedicated industry-led group to consider the particular opportunities and challenges of decarbonising industrial sectors and business in Wales. Doing so must ensure a sustainable and competitive business environment, whilst also maximising the innovation opportunities from decarbonising industry. We will decarbonise our transport system through focusing on encouraging modal shift towards more sustainable travel, and support the uptake of low-emission vehicles. We will decarbonise our buildings through expanded retrofit programmes, which not only help to reduce emissions but also tackle fuel poverty and build local skills. Next month, we will receive recommendations on how this could be achieved from our external advisory group. We will also increase our carbon stores through increasing tree cover and woodland creation activities. This is one of the reasons for a new national forest for Wales, and I will also be launching a consultation on the next stage of our land management policy next month, ahead of the Royal Welsh Show. We must ensure our transition is grounded on fairness and equity, leaving no-one behind, and I am pleased to see this was also highlighted in the UK Committee on Climate Change's recent advice, whose 95 per cent target was predicated upon retaining the industrial base we have and decarbonising it, rather than offshoring our emissions. This is not only important in protecting our local jobs but also ensuring we are being globally responsible. We will also establish a climate just advisory group to advise Government on the transition away from a fossil fuel-based economy, with equity at the heart of our action. I have always been clear, Government action alone will not be sufficient. We cannot do this without everyone playing their part. Working differently to develop skills, innovation, behaviour change and collaboration will be crucial if we are going to meet our ambition. Therefore, our next plan will need to be a whole-Wales plan, reflecting the need to recognise the contributions of all to meet the challenge of climate change and to secure maximum benefits for the well-being of Wales through the transition to a low-carbon economy. Shortly after the plan was published, the Welsh Government declared a climate emergency to galvanise action. This was followed by the National Assembly becoming the first Parliament in the world to vote in support of such a declaration. Earlier this month, and in light of our declaration, I confirmed acceptance of the Committee on Climate Change's advice for a 95 per cent emission reduction by 2050, and committed us to going even further and achieving net zero emissions no later than 2050. This is Wales's fair contribution to the UK's commitments under the Paris agreement. As a result of this, next year we will bring forward legislation to adopt a 95 per cent carbon reduction target, representing a huge increase in ambition from our current 80 per cent target; and before the end of 2021, we will set out our next plan to meet the 2021 to 2025 budget period. All Ministers are being asked to review their actions in the plan to identify where we can go further and faster to meet the increased ambition we have set ourselves. However, we must remain focused on the first step. 'A Low Carbon Wales' describes how we will meet our first carbon budget and also provides a vital foundation for the greater efforts to come, not only from Government, but from all of Wales. If we do not tackle the areas outlined in the plan, we will not ultimately meet our first carbon budget or the fundamental challenge of tackling climate change. Reaching our targets will mean people working together across Government, the private, public and voluntary sectors, and the involvement of society as a whole, and I am pleased to see others have already followed in declaring a climate emergency. This is a tremendous challenge, but one I am confident Wales can rise to.
Welsh: Diolch, Llywydd. Llynedd, cawsom rybudd llym gan y Panel Rhynglywodraethol ar Newid Hinsawdd, sy'n dangos ei bod y tu hwnt i amheuaeth fod ein hinsawdd yn cynhesu a bod y dystiolaeth am effaith hynny ar y ddynoliaeth hyd yn oed yn fwy cadarn. Yng Nghymru, mae gennym ymrwymiad cryf i weithredu ar newid hinsawdd, drwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Ym mis Rhagfyr 2018, pennwyd ein nodau interim deddfwriaethol cyntaf a'r ddwy gyllideb garbon gyntaf, gan roi eglurder a chyfeiriad. Ar ôl pennu ein cyllideb garbon gyntaf ym mis Mawrth eleni, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru 'Ffyniant i bawb: Cymru Carbon Isel', sy'n cynnwys proffiliau allyriadau manwl yn ôl y sector, a 100 o bolisïau a chynigion i gyflawni ein cyllideb garbon gyntaf a Chymru carbon isel. Mae'r cynllun wedi cael ei rannu yn ôl y portffolio, sy'n dangos ymrwymiad y Cabinet cyfunol i'r newid. Mae'n dwyn 76 o ddarnau polisi ynghyd o bob rhan o Lywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU a'r Undeb Ewropeaidd, a 24 o gynigion i'w gweithredu yn y dyfodol. Mae gweithredu'r polisïau yn y cynllun yn hollbwysig i gyrraedd ein nod interim a'n cyllideb garbon gyntaf, ac mae'r cynigion yn gosod y sylfaen ar gyfer datgarboneiddio yn fwy eang. Mae'r data diweddaraf yn dangos ein bod yn gwneud cynnydd, gydag allyriadau carbon 25 y cant yn is yn 2017 o'u cymharu â 1990. Er hynny, ni ddylem fychanu'r heriau yr ydym yn eu hwynebu yng Nghymru. Daw bron 60 y cant o'n hallyriadau yn sgil cynhyrchu ynni a diwydiant. Yn y sector ynni, cynyddodd yr allyriadau 44 y cant rhwng 1990 a 2016, tra bod allyriadau cyffredinol y DU o'r sector wedi gostwng 60 y cant yn ystod yr un cyfnod. Mae hyn yn adlewyrchu penderfyniadau hanesyddol Llywodraeth y DU i leoli gorsafoedd ynni tanwydd ffosil yng Nghymru. Mae Cymru, o ganlyniad, yn allforio trydan i system ynni'r DU. Mae angen inni fod yn rhan o system ynni newydd lle gallwn reoli'r canlyniadau yr ydym yn eu dymuno i Gymru - canlyniadau sy'n fuddiol o ran ein heconomi, yr adnoddau naturiol y mae pob un ohonom yn dibynnu arnyn nhw, a'n cymunedau ni. Dyma pam, yn y cynllun, mae gennym ni gynnig nid yn unig i ddatblygu ein polisi ar losgi tanwyddau, ond i ganolbwyntio hefyd ar fwy o berchnogaeth leol ar gynhyrchu ynni adnewyddadwy. Mae Cymru eisoes yn cynhyrchu trydan o ffynonellau adnewyddadwy sy'n cyfateb i 48 y cant o gyfanswm ein defnydd. Mae'r cynllun yn cynnwys camau i leihau allyriadau yn sgil diwydiant, a bydd yn rhaid i hynny ganolbwyntio ar gydweithredu, ymchwil a datblygu. Byddwn yn sefydlu grŵp un pwrpas dan arweiniad y diwydiant i ystyried y cyfleoedd a'r heriau arbennig sy'n dod gyda datgarboneiddio sectorau diwydiannol a busnesau yng Nghymru. I wneud hynny bydd yn rhaid sicrhau amgylchedd busnes cynaliadwy a chystadleuol, gan fanteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd i arloesi a ddaw gyda datgarboneiddio diwydiant. Byddwn yn datgarboneiddio ein system drafnidiaeth drwy ganolbwyntio ar annog newid moddol tuag at deithio mwy cynaliadwy, a chefnogi'r defnydd o gerbydau allyriadau isel. Byddwn yn datgarboneiddio ein hadeiladau drwy raglenni ôl-ffitio estynedig, sydd nid yn unig yn helpu i leihau allyriadau ond yn mynd i'r afael â thlodi tanwydd hefyd ac yn meithrin sgiliau lleol. Fis nesaf, byddwn ni'n derbyn argymhellion ar sut y gellid cyflawni hyn gan ein grŵp cynghori allanol. Byddwn hefyd yn cynyddu ein storfeydd carbon drwy ehangu'r gorchudd coed a chyda gweithgareddau i greu coetiroedd. Dyma un o'r rhesymau am gael coedwig genedlaethol newydd i Gymru, a byddaf i'n lansio ymgynghoriad hefyd ar gam nesaf ein polisi rheoli tir y mis nesaf, cyn y Sioe Frenhinol. Mae'n rhaid inni sicrhau bod ein trawsnewidiad yn seiliedig ar degwch a chyfiawnder, heb adael neb ar ôl, ac rwy'n falch o weld y tynnwyd sylw at hyn hefyd yng nghyngor diweddar Pwyllgor y DU ar y Newid yn yr Hinsawdd, yr oedd ei nod o 95 y cant yn seiliedig ar gadw'r sail ddiwydiannol sydd gennym ni a'i datgarboneiddio, yn hytrach nag anfon ein hallyriadau dramor. Mae hyn yn bwysig nid yn unig o ran diogelu ein swyddi lleol ond o ran sicrhau ein bod hefyd yn gyfrifol yn fyd-eang. Byddwn hefyd yn sefydlu grŵp cynghori ar gyfiawnder hinsoddol i gynghori'r Llywodraeth ar symud oddi wrth economi sy'n seiliedig ar danwydd ffosil, gyda thegwch yn ganolog i'n camau gweithredu. Rwyf wedi bod yn glir bob amser, ni fydd gweithredu gan y Llywodraeth yn ddigonol ynddo'i hunan. Ni allwn gyflawni hyn heb i bawb chwarae eu rhan. Bydd gweithio mewn ffordd amgen i ddatblygu sgiliau, arloesi, newid ymddygiad a chydweithio yn hanfodol os ydym i gyflawni ein huchelgais. Felly, bydd angen i'n cynllun nesaf fod yn gynllun ar gyfer Cymru gyfan, a fydd yn adlewyrchu'r angen i gydnabod cyfraniadau pawb i ymateb i her newid hinsawdd a diogelu'r manteision mwyaf posib i les Cymru drwy drawsnewid i fod yn economi carbon isel. Yn fuan ar ôl cyhoeddi'r cynllun, datganodd Llywodraeth Cymru argyfwng hinsawdd i ysgogi camau gweithredu. Wedi hyn y Cynulliad Cenedlaethol oedd y senedd gyntaf yn y byd i bleidleisio o blaid datganiad o'r fath. Yn gynharach y mis hwn, ac yng ngoleuni ein datganiad ni, fe wnes i gadarnhau fy mod yn derbyn cyngor y Pwyllgor ar y Newid yn yr Hinsawdd i leihau allyriadau 95 y cant erbyn 2050, ac yn ein hymrwymo ni i fynd ymhellach na hynny hyd yn oed a sicrhau dileu allyriadau net yn llwyr erbyn 2050 fan bellaf. Dyma gyfraniad teg Cymru i ymrwymiadau'r DU yn ôl cytundeb Paris. O ganlyniad i hyn, y flwyddyn nesaf byddwn yn cyflwyno deddfwriaeth i fabwysiadu nod i leihau carbon 95 y cant, sy'n cynrychioli newid enfawr o ran uchelgais o'n nod presennol o 80 y cant; a chyn diwedd 2021, byddwn yn nodi ein cynllun nesaf yn cyfateb i gyfnod y gyllideb o 2021 i 2025. Gofynnir i bob Gweinidog adolygu ei gamau gweithredu yn y cynllun i nodi lle y gallwn lwybro ymhellach ac yn gyflymach i fodloni'r uchelgais uwch a osodwyd gennym ni ein hunain. Fodd bynnag, bydd yn rhaid inni barhau i ganolbwyntio ar y cam cyntaf. Mae 'Cymru Carbon Isel' yn disgrifio sut y byddwn ni'n cwrdd â'n cyllideb garbon gyntaf ac yn gosod sylfaen hanfodol hefyd ar gyfer yr ymdrechion mwy caled o'n blaen, nid yn unig gan y Llywodraeth, ond gan Gymru benbaladr. Os nad awn ni i'r afael â'r meysydd sy'n cael eu hamlinellu yn y cynllun, ni fyddwn yn y pen draw yn cyrraedd ein cyllideb garbon gyntaf na'r her sylfaenol o fynd i'r afael â newid hinsawdd. Bydd cyrraedd ein nodau yn golygu y bydd pobl yn cydweithio ar draws y Llywodraeth, y sectorau preifat, cyhoeddus a gwirfoddol, ac yn cynnwys y gymdeithas yn ei chyfanrwydd, ac rwy'n falch o weld bod rhywrai eraill eisoes wedi dilyn wrth ddatgan argyfwng hinsawdd. Mae hon yn her aruthrol, ond yn un yr wyf i'n hyderus y gall Cymru ymateb iddi.