English: Diolch, acting Presiding Officer. I formally move the amendment tabled in my name. The national development framework should provide us with the opportunity to tackle one of the biggest threats facing our nation - that of climate change. The effects of our changing climate have been felt quite dramatically in recent years. Whilst coronavirus may be dominating the 2020 headlines, the impact of climate change has been just as dramatic. Wildfires have decimated large parts of Australia and North America. The Caribbean and southern United States have faced one of the worst hurricane seasons ever; for the first time, two hurricanes struck at once. In south-east Asia, the typhoon season saw back-to-back super-typhoons, bringing destruction and loss of life. Closer to home, the UK was battered by storms, leading to widespread flooding in many parts of Wales. The evidence that human activity has caused lasting damage to our climate is undeniable. We cannot deny that our actions have led to an increasing global temperature, which has had a dramatic impact upon our weather systems. Years of inaction, continued carbon dioxide emissions and outright denial have meant it is too late to stop rising global temperatures. And unless we take action now, things will get much, much worse. We have to tackle carbon emissions now, and that means ensuring that our energy production and transport infrastructure is carbon neutral at the very least. Welsh Government Ministers have accepted this, hence the declaration of a climate emergency. Unfortunately, they haven't followed it up with urgent action. The national development framework should have been a blueprint for increasing development in a sustainable way that not only benefits the people of Wales, but also addresses the threat of climate change. And once again, the Welsh Government have placed too much focus on onshore wind. Large-scale onshore windfarms are not the answer; we would have to fill every available hill with turbines, and even then we would not address Wales's energy needs - not that anyone would accept the impact of all these turbines. I would have thought that the Welsh Government would have learnt from the opposition to technical advice note 8. They are clearly unaware of the impact of onshore windfarms, as they have banned them from our national parks and areas of outstanding natural beauty. But that is of little comfort to my region, which has, once again, been identified for a windfarm. Once again, Welsh Ministers have opted for the easy option, designating permitted development for onshore windfarms so that they can pay lip service to tackling climate change. Onshore wind cannot replace fossil-fuel generation in Wales. If they are serious, decarbonisation would be the primary goal of this framework and it would heavily focus on offshore wind and tidal generation. Tidal lagoons could meet Wales's future energy needs and a tidal barrage could meet the UK's energy needs. This is the sort of development we should be pursuing. And, yes, it would be expensive in terms of upfront cost but would be so much cheaper in the long run. We are at crunch point - unless we take difficult decisions now, we are condemning future generations to live with an onslaught of natural disasters and famine. All development decisions we take should be focused upon ensuring that we prevent further damage to our planet. I urge Welsh Government to rethink their development framework to take this into account, and if you agree with me, please support my amendment. Diolch yn fawr. Thank you very much.
Welsh: Diolch, Llywydd dros dro. Rwy'n cynnig yn ffurfiol y gwelliant a gyflwynwyd yn fy enw i. Dylai'r fframwaith datblygu cenedlaethol fod yn gyfle inni fynd i'r afael ag un o'r bygythiadau mwyaf sy'n wynebu ein cenedl - newid hinsawdd. Mae effeithiau hinsawdd sy'n newid wedi'u teimlo'n eithaf dramatig yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Er bod coronafeirws, o bosibl, yn dominyddu penawdau 2020, mae effaith newid hinsawdd wedi bod yr un mor ddramatig. Dinistriodd tanau gwyllt rannau helaeth o Awstralia a Gogledd America. Mae'r Caribî a de'r Unol Daleithiau wedi wynebu un o'r tymhorau corwyntoedd gwaethaf erioed; am y tro cyntaf, trawodd dau gorwynt ar yr un pryd. Yn ne-ddwyrain Asia, gwelodd tymor y trowyntoedd uwch-drowyntoedd un ar ôl y llall, gan ddod â dinistr a cholli bywyd. Yn nes at adref, cafodd y DU ei chwipio gan stormydd, gan arwain at lifogydd eang mewn sawl rhan o Gymru. Nid yw'n bosibl gwadu'r dystiolaeth bod gweithgarwch dynol wedi achosi niwed parhaol i'n hinsawdd. Ni allwn wadu bod ein gweithredoedd wedi arwain at dymheredd cynyddol byd-eang, sydd wedi cael effaith ddramatig ar ein systemau tywydd. Mae blynyddoedd o ddiffyg gweithredu, allyriadau carbon deuocsid parhaus a gwadu'n llwyr wedi golygu ei bod yn rhy hwyr i atal tymheredd cynyddol byd-eang. Ac oni bai ein bod ni'n gweithredu nawr, bydd pethau'n mynd yn llawer, llawer gwaeth. Mae'n rhaid inni fynd i'r afael ag allyriadau carbon nawr, ac mae hynny'n golygu sicrhau bod ein seilwaith cynhyrchu ynni a thrafnidiaeth o leiaf yn niwtral o ran carbon Mae Gweinidogion Llywodraeth Cymru wedi derbyn hyn, ac felly cawn ddatganiad o argyfwng hinsawdd. Yn anffodus, nid oes gweithredu brys wedi dilyn. Dylai'r fframwaith datblygu cenedlaethol fod wedi bod yn lasbrint ar gyfer cynyddu datblygiad mewn ffordd gynaliadwy sydd nid yn unig o fudd i bobl Cymru, ond sydd hefyd yn mynd i'r afael â bygythiad newid hinsawdd. Ac unwaith eto, mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi gormod o ffocws ar wynt ar y tir. Nid ffermydd gwynt mawr ar y tir yw'r ateb; byddai'n rhaid inni lenwi pob bryn sydd ar gael gyda thyrbinau, a hyd yn oed wedyn ni fyddem ni'n mynd i'r afael ag anghenion ynni Cymru - nid y byddai unrhyw un yn derbyn effaith yr holl dyrbinau hyn. Byddwn i wedi meddwl y byddai Llywodraeth Cymru wedi dysgu oddi wrth y gwrthwynebiad i nodyn cyngor technegol 8. Mae'n amlwg nad ydynt yn ymwybodol o effaith ffermydd gwynt ar y tir, gan eu bod wedi'u gwahardd o'n parciau cenedlaethol ac ardaloedd o harddwch naturiol eithriadol. Ond nid yw hynny'n fawr o gysur i fy rhanbarth i sydd, unwaith eto, wedi'i nodi ar gyfer fferm wynt. Unwaith eto, mae Gweinidogion Cymru wedi dewis yr opsiwn hawdd, gan ddynodi datblygiadau a ganiateir ar gyfer ffermydd gwynt ar y tir fel y gallan nhw siarad yn wag ynghylch mynd i'r afael â newid hinsawdd. Ni all gwynt ar y tir ddisodli cynhyrchu tanwydd ffosil yng Nghymru. Os ydyn nhw o ddifrif, datgarboneiddio fyddai prif nod y fframwaith hwn a byddai'n canolbwyntio'n gryf ar gynhyrchu ynni gwynt a llanw ar y môr. Gallai môr-lynnoedd llanw ddiwallu anghenion ynni Cymru yn y dyfodol a gallai morglawdd llanw ddiwallu anghenion ynni'r DU. Dyma'r math o ddatblygiad y dylem ni fod yn ei geisio. A byddai, byddai'n ddrud o ran cost ymlaen llaw ond byddai gymaint yn rhatach yn y tymor hir. Rydym ni ar bwynt tyngedfennol - oni bai ein bod ni'n gwneud penderfyniadau anodd nawr, rydym yn condemnio cenedlaethau'r dyfodol i fyw gydag ymosodiadau trychinebau naturiol a newyn. Dylai pob penderfyniad datblygu a wneir ganolbwyntio ar sicrhau ein bod yn atal difrod pellach i'n planed. Anogaf Lywodraeth Cymru i ailfeddwl ei fframwaith datblygu i roi ystyriaeth i hyn, ac os cytunwch chi â mi, cefnogwch fy ngwelliant i. Diolch yn fawr. Diolch yn fawr iawn.