English: Well, Llywydd, I think they're two very important points made there by Huw Irranca-Davies. We do need to learn the lessons of previous renewables. There is still no offshore wind industrial strategy out of the UK Government, despite the fact that we have been calling for one, and others in the industry have been calling for one. We do have concerns that, in the reliance on competitive processes to drive down the cost of projects, that will result in the cheapest supply chain solutions, rather than investing in the long-term value, which is to be had there for Wales by making sure not only that energy is produced in the Celtic sea, but that everything that goes into that has a local supply chain, creating jobs in the process. As to the grid, I sometimes think, Llywydd, because it is called the National Grid, that people don't realise that this is a private company, listed on the stock market, distributing £1 billion every year in dividends to shareholders. Indeed, it distributed £4.5 billion in 2017 alone, directly into the hands of shareholders, when we know that there is not enough investment going into the vital connections that the grid provides. When I was in Ireland in the autumn, Llywydd, I took part in a round-table discussion with the foreign Minister of the Irish Government and developers interested in the Celtic sea from the Irish perspective as well. I was struck by what a major developer said there - that their greatest fear was that they would bring the energy all the way to the beach and then there would be nothing that you could do with it, because there would be no connection into the grid. I saw an article just this week by Molly Scott Cato, the Green economist, saying that there are almost 700 renewable energy projects on hold across the United Kingdom, waiting for the National Grid to find them capacity. Well, my own preference would be to bring the National Grid under public control so that it was run in the public interest and where there was no leakage into private profit of the resources of that company. In the meantime, we work with the company and with others here in Wales. We were glad to see, last year, a move towards anticipatory demand in the grid system, glad to see that the latest energy Minister at the UK Government says that improving the grid is his top priority, in all his responsibilities. There is undoubtedly a need for a step change in making sure that the grid is fit not just for today, but for the future, so that when we put the Celtic sea to work, in the way that Sam Kurtz said in his original question, there will be the infrastructure there to take up the energy that will be produced.
Welsh: Wel, Llywydd, rwy'n credu eu bod nhw'n ddau bwynt pwysig iawn a wnaed yn y fan yna gan Huw Irranca-Davies. Mae angen i ni ddysgu gwersi ynni adnewyddadwy blaenorol. Nid oes strategaeth ddiwydiannol ynni gwynt ar y môr gan Lywodraeth y DU o hyd, er gwaethaf y ffaith ein bod ni wedi bod yn galw am un, a bod eraill yn y diwydiant wedi bod yn galw am un. Mae gennym ni bryderon, yn y ddibyniaeth ar brosesau cystadleuol i ostwng cost prosiectau, y bydd hynny'n arwain at yr atebion cadwyn gyflenwi rhataf, yn hytrach na buddsoddi yn y gwerth hirdymor, sydd i'w gael yno i Gymru drwy wneud yn siŵr nid yn unig bod ynni'n cael ei gynhyrchu yn y môr Celtaidd, ond bod gan bopeth sy'n mynd i mewn i hynny gadwyn gyflenwi leol, gan greu swyddi yn y broses. O ran y grid, rwy'n meddwl weithiau, Llywydd, oherwydd mai'r Grid Cenedlaethol yw ei enw, nad yw pobl yn sylweddoli mai cwmni preifat yw hwn, wedi'i restru ar y farchnad stoc, gan ddosbarthu £1 biliwn bob blwyddyn mewn difidendau i gyfranddalwyr. Yn wir, dosbarthodd £4.5 biliwn yn 2017 yn unig, yn uniongyrchol i ddwylo cyfranddalwyr, pan wyddwn ni nad oes digon o fuddsoddiad yn mynd i'r cysylltiadau hanfodol y mae'r grid yn eu darparu. Pan oeddwn i yn Iwerddon yn yr hydref, Llywydd, cymerais ran mewn trafodaeth bord gron gyda Gweinidog tramor Llywodraeth Iwerddon a datblygwyr sydd â diddordeb yn y môr Celtaidd o safbwynt y Gwyddelod hefyd. Cefais fy nharo gan yr hyn a ddywedodd datblygwr mawr yno - mai eu hofn mwyaf oedd y bydden nhw'n dod â'r ynni yr holl ffordd i'r traeth ac yna ni fyddai unrhyw beth y gallech chi ei wneud ag ef, oherwydd ni fyddai unrhyw gysylltiad i'r grid. Gwelais erthygl dim ond yr wythnos hon gan Molly Scott Cato, yr economegydd Gwyrdd, yn dweud bod bron i 700 o brosiectau ynni adnewyddadwy wedi'u hoedi ar draws y Deyrnas Unedig, yn aros i'r Grid Cenedlaethol ddod o hyd i gapasiti iddyn nhw. Wel, fy newis i fy hun fyddai dod â'r Grid Cenedlaethol o dan reolaeth gyhoeddus fel ei fod yn cael ei redeg er budd y cyhoedd a lle nad oedd unrhyw ollyngiad i elw preifat o adnoddau'r cwmni hwnnw. Yn y cyfamser, rydyn ni'n gweithio gyda'r cwmni a chydag eraill yma yng Nghymru. Roedden ni'n falch o weld, y llynedd, symudiad tuag at ragweld galw yn y system grid, yn falch o weld bod y Gweinidog ynni diweddaraf yn Llywodraeth y DU yn dweud mai gwella'r grid yw ei brif flaenoriaeth, o'i holl gyfrifoldebau. Nid oes amheuaeth bod angen newid sylweddol i wneud yn siŵr bod y grid yn addas nid yn unig ar gyfer heddiw, ond ar gyfer y dyfodol, fel pan fyddwn ni'n gwneud i'r môr Celtaidd weithio, yn y ffordd a ddywedodd Sam Kurtz yn ei gwestiwn gwreiddiol, y bydd y seilwaith yno i fanteisio ar yr ynni a fydd yn cael ei gynhyrchu.