English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Prejudice is a burden that confuses the past, threatens the future, and renders the present inaccessible. These words, which were spoken by Maya Angelou more than 30 years ago, still echo as loudly today. Today marks the fourth national Windrush Day, a day that recognises and celebrates the contributions of men and women across the Commonwealth who helped to build a modern Wales and made this country their home, and I am delighted the Welsh Government has been able to fund a number of organisations to mark this event across Wales, to retell those stories and to celebrate those contributions to our nation. Migrants have long formed an integral part of our nation before and since the Windrush arrivals. And it would be remiss of me not to take this opportunity to remind our EU citizens in Wales that the stories of your contributions, that your desire to call Wales your home, is something that we wholeheartedly support. And that's why we have worked tirelessly to remind those EU citizens in Wales to apply for settled status and to do so before the application deadline on 30 of June. As a Welsh Government we have also long supported and offered sanctuary to refugees and asylum seekers. We continue to work towards Wales being a nation of sanctuary, and last week I published a written statement marking the remarkable contribution of refugees to the fight against COVID-19 in Wales. Dirprwy Lywydd, if we take a moment to reflect, 2020 was, without a doubt, the year we confronted racism like never before, where we were forced to face up to the past and to the present state of our race relations. The impact of COVID-19 paralysed the world. Amongst the hardest hit by the pandemic were our black, Asian and minority ethnic communities. The brutal murder of George Floyd sent shockwaves across the globe and sparked worldwide protests against racial injustices and inequalities, including here in Wales. These are some of the events that changed our world and they will be remembered in our history books as a wake-up call for racial justice and change. The 25 of May 2021 marked one year since the death of Mr Floyd. For his family, a form of justice came when a jury of 14 found police officer, Derek Chauvin, guilty of his murder. For us, George Floyd's death is a reminder that we must take steps to address racism in all its forms and move forward. Here in Wales, we have strived to do that: to move forward. In March 2020, I discussed with the Wales Race Forum the development of a race equality action plan and the events of 2020 accelerated our determination to deliver a plan by the end of the last Senedd term. And last year, the Senedd supported a motion to wholeheartedly root out racism and racist ideologies and strive towards a more equal Wales, tackling systemic and structural racial inequalities. And we have made remarkable strides since then in our attempt to work towards eradicating racism and achieving our vision of an anti-racist Wales. On 24 March, we launched the draft race equality action plan for Wales, an anti-racist Wales, for consultation. I am proud that we are the first nation in the UK to call for an anti-racist country. The testimony from black, Asian and minority ethnic people as we co-constructed the action plan made the scale and pervasiveness of the racism people face every day very clear. This reinforced the need for the action plan to promote an anti-racist Wales. It is not good enough to be 'non-racist'. The entrenched detrimental impacts of racism and resulting inequalities require proactive, anti-racist action. Anti‑racism is a call for individuals, organisations and institutions to commit to thinking actively and responding to the potential impacts of their existing structures, processes, policies and practices on black, Asian and minority ethnic people. It is time we shift the burden of tackling racism from the recipients and victims of such acts to everyone in society. And that's how we will truly achieve a Wales which is more equal, fairer and accessible for all our citizens. And I'm grateful for the efforts of so many people and organisations across Wales who gave their valuable time, knowledge and expertise and to those who shared their lived experiences of racism in co‑creating the action plan. Together, we've achieved a draft plan that is clear in purpose, grounded in action, and championed by the people who will hold the Government to account. It is an action plan that is unashamed in its determination to eradicate racial inequalities by 2030, and it is a plan we can strengthen further. To ensure the opportunity to participate in the consultation is available to everyone, I have extended the consultation period to 15 July 2021. It's crucial that the consultation has a broad reach into diverse communities, provides opportunities for flexible dialogue, which can take many forms. I launched our race equality action plan community consultation grant to ensure consultation opportunities are made available to black, Asian and minority ethnic communities and groups, to enable them to respond to the plan. Their voices are crucial in this process, as we want to ensure that we take the time to engage with individuals and communities facing racial inequalities, to include those views in our plan. And we will take the learning from this process to inform how we work with black, Asian and minority ethnic people in the future. Hearing from the public, private and third sector is equally vital too, as this is not just a plan for the Welsh Government, it's a plan for the whole of Wales and its people - we all stand to gain from an inclusive and anti-racist Wales. Together, we must keep talking about tackling racism in Wales, and use opportunities presented to all in this consultation process. We must join forces as political parties with business associations, trade unions, public bodies, third sector and civil society. It's only through our collective effort to recognise and stamp out racism that we can truly eradicate racism and achieve our vision for an anti-racist Wales. June is also Gypsy, Roma and Traveller History Month and Pride Month. And these events are key milestones that give us the opportunity to celebrate our diversity and the strength that that brings to educate and raise awareness. And marking important anniversaries such as Windrush Day, Refugee Week, Gypsy, Roma and Traveller History Month and Pride Month serves to reinforce a basic truth: we should not, and we do not, take our communities for granted. Instead, we will redouble our efforts to make Wales a country where equality for all is assured and not seen as something that is earned. So finally, I call upon everyone here to pledge to work with us on our vision to achieve an anti-racist Wales. Dirprwy Lywydd, together we must commit to eradicating all forms of racism. Together, we must strive to create a fair and just society. Together, we must match our hopes for our country with a determination to change. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae rhagfarn yn faich sy'n drysu'r gorffennol, yn bygwth y dyfodol, ac yn gwneud y presennol yn anhygyrch. Mae'r geiriau hyn, a ynganwyd gan Maya Angelou dros 30 mlynedd yn ôl, yn dal i adleisio mor uchel heddiw. Mae heddiw'n nodi pedwerydd Diwrnod Cenedlaethol Windrush, diwrnod sy'n cydnabod ac yn dathlu cyfraniadau dynion a menywod ar draws y Gymanwlad a helpodd i adeiladu Cymru fodern a gwneud y wlad hon yn gartref iddyn nhw, ac rwy'n falch iawn bod Llywodraeth Cymru wedi gallu ariannu nifer o sefydliadau i nodi'r digwyddiad hwn ledled Cymru, i ailadrodd y straeon hynny ac i ddathlu'r cyfraniadau hynny i'n cenedl. Mae mudwyr wedi bod yn rhan annatod o'n cenedl ers amser maith cyn ac ers i deithwyr y Windrush gyrraedd. A byddai'n esgeulus imi beidio â manteisio ar y cyfle hwn i atgoffa dinasyddion yr UE yng Nghymru fod straeon eich cyfraniadau, bod eich awydd i alw Cymru'n gartref i chi, yn rhywbeth yr ydym yn ei gefnogi'n llwyr. A dyna pam yr ydym wedi gweithio'n ddiflino i atgoffa dinasyddion yr UE yng Nghymru i wneud cais am statws preswylydd sefydlog ac i wneud hynny cyn y dyddiad cau ar gyfer gwneud cais ar 30 Mehefin. Fel Llywodraeth Cymru rydym hefyd wedi cefnogi a chynnig noddfa i ffoaduriaid a cheiswyr lloches ers tro byd. Rydym yn parhau i weithio i sicrhau bod Cymru'n genedl noddfa, a'r wythnos diwethaf cyhoeddais ddatganiad ysgrifenedig yn nodi cyfraniad rhyfeddol ffoaduriaid i'r frwydr yn erbyn COVID-19 yng Nghymru. Dirprwy Lywydd, os cymerwn eiliad i fyfyrio, 2020 oedd, heb amheuaeth, y flwyddyn pan fuom yn wynebu hiliaeth na welsom ei thebyg erioed o'r blaen, lle cawsom ein gorfodi i wynebu'r gorffennol a chyflwr presennol ein cysylltiadau hiliol. Roedd effaith COVID-19 yn parlysu'r byd. Ymhlith y rhai a ddioddefodd yr ergyd galetaf gan y pandemig oedd ein cymunedau o bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Anfonodd llofruddiaeth greulon George Floyd donnau ysgytwol ar draws y byd a sbarduno protestiadau byd-eang yn erbyn anghyfiawnderau ac anghydraddoldebau hiliol, gan gynnwys yma yng Nghymru. Dyma rai o'r digwyddiadau a newidiodd ein byd a byddant yn cael eu cofio yn ein llyfrau hanes fel rhybudd amserol ar gyfer cyfiawnder hiliol a newid. Roedd y 25 o Fai 2021 yn nodi blwyddyn ers marwolaeth Mr Floyd. I'w deulu, cafwyd rhyw fath o gyfiawnder pan gafodd rheithgor o 14 y swyddog heddlu Derek Chauvin, yn euog o'i lofruddiaeth. I ni, mae marwolaeth George Floyd yn ein hatgoffa ni bod yn rhaid inni gymryd camau i fynd i'r afael â hiliaeth o bob math a symud ymlaen. Yma yng Nghymru, rydym wedi ymdrechu i wneud hynny: symud ymlaen. Ym mis Mawrth 2020, trafodais gyda Fforwm Hil Cymru y bwriad i ddatblygu cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol a chyflymodd digwyddiadau 2020 ein penderfyniad i gyflawni cynllun erbyn diwedd tymor diwethaf y Senedd. A'r llynedd, cefnogodd y Senedd gynnig i ddileu hiliaeth ac ideolegau hiliol yn llwyr ac ymdrechu tuag at Gymru fwy cyfartal, gan fynd i'r afael ag anghydraddoldebau hiliol systemig a strwythurol. Ac rydym wedi cymryd camau breision ers hynny yn ein hymdrech i weithio tuag at ddileu hiliaeth a chyflawni ein gweledigaeth o Gymru wrth-hiliol. Ar 24 Mawrth, gwnaethom lansio'r cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol drafft ar gyfer Cymru, Cymru wrth-hiliol, ar gyfer ymgynghori. Rwy'n falch mai ni yw'r genedl gyntaf yn y DU i alw am wlad wrth-hiliol. Roedd y dystiolaeth gan bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig wrth i ni gyd-adeiladu'r cynllun gweithredu yn gwneud graddfa a natur dreiddiol yr hiliaeth y mae pobl yn ei hwynebu bob dydd yn glir iawn. Roedd hyn yn atgyfnerthu'r angen am y cynllun gweithredu i hyrwyddo Cymru wrth-hiliol. Nid yw'n ddigon da dweud nad ydym yn hiliol. Mae effeithiau niweidiol hiliaeth sydd wedi eu hen sefydlu ac anghydraddoldebau sy'n deillio o hynny yn gofyn am weithredu rhagweithiol, gwrth-hiliol. Mae gwrth-hiliaeth yn alwad i unigolion a sefydliadau i ymrwymo i feddwl yn weithredol ac ymateb i effeithiau posibl eu strwythurau, eu prosesau, eu polisïau a'u harferion presennol o ran pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Mae'n bryd inni symud y baich o fynd i'r afael â hiliaeth oddi ar ysgwyddau dioddefwyr gweithredoedd o'r fath, a'i drosglwyddo i bawb mewn cymdeithas. A dyna sut y byddwn ni'n cyflawni Cymru sy'n fwy cyfartal, sy'n decach ac sy'n hygyrch i'n holl ddinasyddion. Ac rwy'n ddiolchgar am ymdrechion cynifer o bobl a sefydliadau ledled Cymru a roddodd eu hamser, eu gwybodaeth a'u harbenigedd gwerthfawr ac i'r rhai a rannodd eu profiadau byw o hiliaeth wrth gyd-greu'r cynllun gweithredu. Gyda'n gilydd, rydym wedi cyflawni cynllun drafft sy'n glir o ran diben, yn seiliedig ar weithredu, ac wedi'i hyrwyddo gan y bobl a fydd yn dwyn y Llywodraeth i gyfrif. Mae'n gynllun gweithredu sydd heb gywilydd yn ei benderfyniad i ddileu anghydraddoldebau hiliol erbyn 2030, ac mae'n gynllun y gallwn ei gryfhau ymhellach. Er mwyn sicrhau bod y cyfle i gymryd rhan yn yr ymgynghoriad ar gael i bawb, rwyf wedi ymestyn y cyfnod ymgynghori i 15 Gorffennaf 2021. Mae'n hanfodol bod yr ymgynghoriad yn ymestyn yn eang i gymunedau amrywiol, ac yn darparu cyfleoedd ar gyfer deialog hyblyg, a all fod ar sawl ffurf. Lansiais grant ymgynghori cymunedol ein cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol i sicrhau bod cyfleoedd ymgynghori ar gael i gymunedau a grwpiau o bobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig, i'w galluogi nhw i ymateb i'r cynllun. Mae eu lleisiau'n hollbwysig yn y broses hon, gan ein bod am sicrhau ein bod yn cymryd yr amser i ymgysylltu ag unigolion a chymunedau sy'n wynebu anghydraddoldebau hiliol, i gynnwys y safbwyntiau hynny yn ein cynllun. A byddwn yn cymryd yr hyn a ddysgwn o'r broses hon i lywio sut yr ydym yn gweithio gyda phobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn y dyfodol. Mae clywed gan y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector yr un mor hanfodol hefyd, gan nad cynllun i Lywodraeth Cymru yn unig yw hwn, mae'n gynllun i Gymru gyfan a'i phobl - mae pob un ohonom yn elwa ar Gymru gynhwysol a gwrth-hiliol. Gyda'n gilydd, mae'n rhaid inni barhau i siarad am fynd i'r afael â hiliaeth yng Nghymru, a defnyddio cyfleoedd a gyflwynir i bawb yn y broses ymgynghori hon. Mae'n rhaid inni ymuno fel pleidiau gwleidyddol â chymdeithasau busnes, undebau llafur, cyrff cyhoeddus, y trydydd sector a chymdeithas sifil. Dim ond trwy ein hymdrech ar y cyd i gydnabod a dileu hiliaeth y gallwn ddileu hiliaeth yn wirioneddol a chyflawni ein gweledigaeth ar gyfer Cymru wrth-hiliol. Mae mis Mehefin hefyd yn Fis Hanes Sipsiwn, Roma a Theithwyr a Mis Pride. Ac mae'r digwyddiadau hyn yn gerrig milltir allweddol sy'n rhoi cyfle i ni ddathlu ein hamrywiaeth a'r cryfder a ddaw yn sgil hynny i addysgu a chodi ymwybyddiaeth. Ac mae nodi pen-blwyddi pwysig fel Diwrnod Windrush, Wythnos Ffoaduriaid, Mis Hanes Sipsiwn, Roma a Theithwyr a Mis Pride yn atgyfnerthu gwirionedd sylfaenol: ni ddylem, ac nid ydym yn cymryd ein cymunedau'n ganiataol. Yn hytrach, byddwn yn ymdrechu'n galetach i wneud Cymru'n wlad lle mae cydraddoldeb i bawb yn sicr ac nad yw'n cael ei ystyried yn rhywbeth a enillir. Felly, yn olaf, galwaf ar bawb yma i addo gweithio gyda ni yn ein gweledigaeth i sicrhau Cymru wrth-hiliol. Dirprwy Lywydd, gyda'n gilydd mae'n rhaid i ni ymrwymo i ddileu pob math o hiliaeth. Gyda'n gilydd, mae'n rhaid inni ymdrechu i greu cymdeithas deg a chlir. Gyda'n gilydd, mae'n rhaid i'n gobeithion ar gyfer ein gwlad gyd-fynd â phenderfyniad i newid. Diolch yn fawr.