English: I congratulate the finance Minister on her budget and the process she's used. I'm noting, just from Rhun just then, that his remarks were quite gentle in admonishing the UK Government for the shifts in timings of its budgets and how those have been communicated, which contrasts what we heard earlier in the Scottish Parliament, where there seems to have been a serious ding-dong about the complete disrespect for the Scottish Parliament, apparently and profound consequences and catastrophic risks that the change in timing will lead to for them, which appears to be that they expected their budget to come after the UK one but before 11 March, which is their legal date for the local government funding. So, I don't quite know how they're going to sort it out, but what we seem to be doing here seems to be more sensible and with somewhat less drama than what we're seeing there. I note that the finance Minister says that she'll deliver the certainty and stability that Welsh public services need through doing this, and we then get the UK budget on 11 March. Given that she's bringing down the £125 million from the Welsh reserve, can I ask, is that a standard approach going forward or is that informed by her knowledge that the UK budget is coming later and, perhaps, an expectation that there may be further Barnett consequentials coming through following 11 March? I've criticised the finance Minister before for her emphasis on complaining about austerity when she's not complaining about Brexit. There was a bit less of that today. I did, though, note a tweet from BBC Wales Politics at 11 o'clock last night saying, 'The UK government must take responsibility, says @fmwales', and I sort of clicked through it to see what story he was commenting on or what he thought they should be taking responsibility for, and there was no story behind it. It was just a general comment of applicability. I wasn't even sure what it was meant to relate to. But I think what people in Wales want to hear is what is the Welsh Government doing with the levers at its disposal. Of course, it doesn't have all the levers. Of course, there's been a period where public spending has been less than the completely unsustainable trajectory that it was on previously, but given the cloth we have, how are we cutting it and what are our priorities? And I'm not sure whether I saw a slightly wistful look on the First Minister's face in terms of the budget that his finance Minister's got to present is giving a lot more money to a lot more different areas than he was ever able to when he had that role. I think we need not just to look at the comparison to 2010, which the finance Minister is always so keen on making, but what's the increase we're having this year. There's a complaint about the £36 million or £50 million that's not coming through for pensions, but where in this statement is the reference to what is the overall Barnett consequential, the extra money we have to spend in Wales next year because of the decisions that have been taken by the UK Government and by the relative improvement in the economy compared to the unsustainable trajectory that we got on to spending before? I don't see in this budget what the Welsh Government is communicating on its core priority, particularly on the biggest spending areas. We hear from the Conservatives a lot of condemnation, but I felt that a few years back, at least, there was actually a Conservative critique of the Welsh Government's spending that had a degree of internal consistency about it, that relative to England, they had cut spending on health. I saw the First Minister's reaction to the suggestion of there being a cut, but, certainly, relative to England, in Wales, we or the Welsh Government have chosen to implement austerity by being less generous to health and more generous to local government than has happened in England, and that is by far the largest budget and financial decision that has been made. Yet, this year, when the restrictions come off, when we have significant money to hand out, the amount handed out in percentage terms is almost the same to health and to local government, so I can't determine from that where the Welsh Government's priorities are, and I note that there have been reductions, but the reductions that have been made in English local government are hugely greater than those that have been made in Welsh local government. I do ask whether there are further opportunities for efficiencies in Wales that haven't been taken that have been in England. I accept the comments that are made around social care and the interaction with the NHS. I think that is a fair comment, but it does not explain the whole difference in the approach that's been taken. And I'd ask why, in Wales, are councillors paid, I think, £13,868 this year? Next year, will that be more than £14,000? Why are councils not allowed to make savings in that area? When I served in my local council in England that was facing big reductions in spending because of austerity, one of the first things we did was to cut the councillor allowances to far lower than those that we have in Wales. Yet we continue to have 22 councils, we continue to have a much larger number of councillors who are paid a very significant amount of money. Is that not an area where we should be looking for savings? The Government talks a lot about its prioritisation of climate change. I recall the first budget of this Assembly, where I was wearing multiple hats, and the Welsh Government announced very substantial reductions to its spending on climate change projects. What I ask the First Minister and the finance Minister is: could we have, in comparable terms, what Welsh Government is planning to spend now compared to what it was going to spend then? I remember the uproar, a modest proportion of those cuts were put back. Where are we now compared to then and can we try and consider that on a comparable basis, both in capital and revenue terms? I felt Rhun made a very good comment around the prioritisation of climate change spending, and I really am concerned that we do not know what is the relative benefit of those different types of spending. So, we've got investment in active travel, in the electric bus fleet, ways of building homes; what are the relative yields in terms of the impact we can have on emissions of spending in those different areas? Some electric buses - I'd love to see more of them, not least because of the impact on air quality, but they are very expensive, and there's quite good evidence that home insulation and looking at the energy efficiency is a very effective way of reducing emissions for relatively limited spending. But we have this national forest for Wales - sounds great, we're spending a certain amount on that, we're also spending a certain amount on planting trees in Uganda. What is the relative return from the spending in those areas? Surely, Welsh Government should be investing in research to try and understand that, looking at best practice elsewhere, making those comparisons so the money is, at least, spent in the most effective way possible, rather than looking instead to put it into a communications campaign so we can campaign back to those who are campaigning for us just to do more about climate change. What we need to do is look into what measures are most effective for the amount of money we have available, and I hope Welsh Government will push in that direction. I wish them well with the budget, we look forward on the Finance Committee to looking in greater detail on Thursday with various interest groups, and I hope Welsh Government will take note of what is said by those. I also hope it will look to build a better and more effective budget process going forward. I believe that the process we have for spending in the Welsh Parliament now is better than the one that they had in Westminster. I am not convinced it is yet for tax, but I hope that the Finance Committee and Welsh Government will be able to work together in terms of looking at the medium-term plans for what is the best way for us to run budgets in this place in future. Thank you.
Welsh: Rwy'n llongyfarch y Gweinidog Cyllid ar ei chyllideb a'r broses a ddefnyddiwyd ganddi. Rwy'n nodi, yn union o'r hyn y mae Rhun newydd ei ddweud, fod ei sylwadau'n weddol fwyn wrth geryddu Llywodraeth y DU am y newidiadau yn amseriad ei chyllidebau a'r modd y cafodd hynny ei gyfathrebu. Mae'n gwrthgyferbynnu â'r hyn a glywsom ni'n gynharach yn Senedd yr Alban, lle mae'n ymddangos y cafwyd ffrae wirioneddol ddifrifol ynghylch yr amharch llwyr i Senedd yr Alban, mae'n ymddangos, a'r risgiau difrifol a thrychinebus y bydd y newid mewn amseriad yn arwain atynt. Mae'n ymddangos eu bod nhw'n disgwyl i'w cyllideb nhw ddod ar ôl un y DU ond cyn 11 o fis Mawrth, sef eu dyddiad cyfreithiol nhw ar gyfer ariannu llywodraeth leol. Felly, ni wn yn iawn sut y maen nhw'n mynd i ddatrys hynny, ond ymddengys bod yr hyn yr ydym ni'n ei wneud yn y fan hon yn fwy synhwyrol ac yn llai o ddrama na'r hyn yr ydym ni'n ei weld yn y fan honno. Sylwaf fod y Gweinidog Cyllid yn dweud y bydd yn darparu'r sicrwydd a'r sefydlogrwydd y mae ar wasanaethau cyhoeddus Cymru eu hangen nhw drwy wneud hyn, ac yna fe gawn ni gyllideb y DU ar 11 o fis Mawrth. Gan ei bod hi'n dod â'r £125 miliwn o gronfa wrth gefn Cymru, a gaf i ofyn, a yw hwnnw'n ddull gweithredu safonol wrth symud ymlaen neu a yw hynny wedi ei ysbrydoli gan ei gwybodaeth hi bod cyllideb y DU am ddod yn ddiweddarach ac, efallai, yn disgwyl y bydd symiau canlyniadol Barnett pellach i ddod i'r amlwg ar ôl 11 o fis Mawrth? Rwyf wedi beirniadu'r Gweinidog Cyllid o'r blaen am ei phwyslais hi ar gwyno am gyni pan nad yw'n cwyno am Brexit. Fe gawsom ni dipyn yn llai o hynny heddiw. Ond fe wnes i nodi neges drydar gan adran wleidyddiaeth BBC Cymru am 11 o'r gloch neithiwr yn dweud, Rhaid i Lywodraeth y DU ysgwyddo'r cyfrifoldeb, meddai @fmwales, ac fe wnes i glicio drwyddi i weld pa stori yr oedd yn cyfeirio ati neu beth oedd yn credu y dylen nhw fod yn cymryd cyfrifoldeb amdano, ac nid oedd yna unrhyw stori y tu ôl iddi. Dim ond sylw cyffredinol o berthnasedd oedd hwn. Nid oeddwn i'n yn siŵr at beth yr oedd yn ceisio cyfeirio. Ond rwy'n credu mai'r hyn y mae pobl Cymru yn awyddus i'w glywed yw'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud gyda'r dulliau sydd ar gael iddi. Wrth gwrs, nid yw'r holl ysgogiadau ganddi hi. Wrth gwrs, cafwyd cyfnod o wariant cyhoeddus a oedd yn llai na'r trywydd cwbl anghynaladwy a oedd yn ei ddilyn o'r blaen, ond o ystyried y defnydd sydd gennym ni, sut ydym ni am ei dorri a beth yw ein blaenoriaethau ni? Ac rwy'n siŵr imi weld golwg braidd yn hiraethus ar wyneb y Prif Weinidog o ran y gyllideb y mae ei Weinidog Cyllid ef yn ei chyflwyno, sy'n rhoi llawer mwy o arian i lawer mwy o wahanol feysydd nag y llwyddodd ef i'w wneud pan oedd yn y swydd honno. Credaf fod angen inni edrych nid yn unig ar y gymhariaeth â 2010, y mae'r Gweinidog Cyllid bob amser mor awyddus i'w wneud, ond ar beth yw'r cynnydd yr ydym ni'n ei weld y flwyddyn hon. Mae yna gwyno am y £36 miliwn neu'r £50 miliwn nad yw'n dod drwodd ar gyfer pensiynau. Ond ymhle yn y datganiad hwn y mae cyfeiriad at yr hyn fydd swm canlyniadol cyffredinol Barnett, yr arian ychwanegol sydd gennym ni i'w wario yng Nghymru'r flwyddyn nesaf oherwydd y penderfyniadau a gymerwyd gan Lywodraeth y DU a chan y gwelliant cymharol yn yr economi o'i gymharu â'r trywydd anghynaladwy yr oeddem ni arno o ran gwariant o'r blaen? Nid wyf i'n gweld yn y gyllideb hon yr hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei gyfleu am ei blaenoriaeth graidd, yn enwedig o ran y meysydd mwyaf o wariant. Rydym yn clywed llawer o gondemnio gan y Ceidwadwyr, ond roeddwn i'n teimlo, ychydig o flynyddoedd yn ôl, o leiaf, fod rhywfaint o gysondeb o fewn beirniadaeth y Ceidwadwyr o wariant Llywodraeth Cymru, a oedd, o'i gymharu â Lloegr, wedi torri'r gwariant ar iechyd. Fe welais i ymateb y Prif Weinidog i'r awgrym fod toriad wedi bod, ond, yn sicr, o'i gymharu â Lloegr, yng Nghymru rydym ni neu Lywodraeth Cymru wedi dewis gweithredu cyni drwy fod yn llai hael gydag iechyd a bod yn fwy hael gyda llywodraeth leol na'r hyn sydd wedi digwydd yn Lloegr. A dyna'r gyllideb a'r penderfyniad ariannol mwyaf a gafodd ei wneud o bell ffordd. Eto i gyd, y flwyddyn hon, pan ddaw'r cyfyngiadau i ben, pan fydd gennym ni arian sylweddol i'w ddosbarthu, mae'r swm a drosglwyddir yn ganrannol bron yr un faint i iechyd ac i lywodraeth leol. Felly, o hynny, ni allaf i benderfynu ymhle y mae blaenoriaethau Llywodraeth Cymru. Ac rwy'n sylwi bod gostyngiadau wedi bod, ond mae'r gostyngiadau sydd wedi cael eu gwneud o ran llywodraeth leol yn Lloegr yn fwy o lawer na'r rhai sydd wedi cael eu gwneud o ran llywodraeth leol yng Nghymru. Rwy'n gofyn a oes yna gyfleoedd pellach i sicrhau arbedion effeithlonrwydd yng Nghymru sydd wedi cael eu gwneud yn Lloegr. Rwy'n derbyn y sylwadau a wneir ynghylch gofal cymdeithasol a'r rhyngweithio â'r GIG. Credaf ei fod yn sylw teg, ond nid yw'n esbonio'r holl wahaniaeth yn y dull a ddefnyddiwyd. Ac fe fyddwn i'n gofyn pam, yng Nghymru, y mae cynghorwyr yn cael eu talu, rwy'n credu, £13,868 eleni? Y flwyddyn nesaf, a fydd hynny'n fwy na £14,000? Pam nad yw'r cynghorau'n cael gwneud arbedion yn y maes hwnnw? Pan oeddwn i'n gwasanaethu yn fy nghyngor lleol yn Lloegr a oedd yn wynebu gostyngiadau mawr mewn gwariant oherwydd cyni, un o'r pethau cyntaf a wnaed oedd torri lwfansau cynghorwyr yn llawer is na'r rhai sydd gennym ni yng Nghymru. Eto i gyd, mae gennym ni 22 o gynghorau o hyd, ac rydym yn dal i fod â nifer llawer mwy o gynghorwyr sy'n cael swm sylweddol iawn o arian. Onid yw hwnnw'n faes lle dylem ni fod yn chwilio am arbedion ynddo? Mae'r Llywodraeth yn sôn llawer am flaenoriaethu newid hinsawdd. Rwy'n cofio cyllideb gyntaf y Cynulliad hwn, lle'r oeddwn i'n gwisgo sawl het, ac fe gyhoeddodd Llywodraeth Cymru ostyngiadau sylweddol iawn yn ei gwariant ar brosiectau newid hinsawdd. Yr hyn yr wyf yn ei ofyn i'r Prif Weinidog a'r Gweinidog Cyllid yw: a gawn ni wybod, er mwyn gallu cymharu, faint y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu ei wario nawr o'i gymharu â'r hyn yr oedd yn ei wario bryd hynny? Gallaf gofio'r fanllef o brotest, a chafodd cyfran fechan o'r toriadau hynny eu hepgor. Ble rydym ni arni nawr o'i gymharu â phryd hynny, ac a allwn ni geisio ystyried hynny ar sail gymaradwy, o ran cyfalaf a refeniw fel ei gilydd? Roeddwn i'n teimlo bod Rhun wedi gwneud sylw da iawn ynghylch blaenoriaethu gwariant ar newid hinsawdd, ac rwy'n pryderu'n fawr nad ydym yn gwybod beth fydd budd cymharol y gwahanol fathau o wariant. Felly, rydym wedi cael buddsoddiad mewn teithio llesol, yn y fflyd o fysiau trydan, dulliau o adeiladu tai; beth yw'r enillion cymharol o ran yr effaith y gallwn ei chael o ran gollyngiadau yn sgil gwariant yn y meysydd amrywiol hyn? Bysiau trydan - fe fyddwn i wrth fy modd yn gweld mwy ohonyn nhw, yn anad dim oherwydd yr effaith ar ansawdd aer, ond maen nhw'n ddrud iawn, a cheir tystiolaeth weddol dda fod inswleiddio cartrefi ac edrych ar yr effeithlonrwydd ynni yn ffordd effeithiol iawn o leihau allyriadau gyda gwariant cymharol fychan. Ond mae gennym ni'r goedwig genedlaethol hon i Gymru - mae'n swnio'n beth rhagorol, rydym ni'n gwario swm penodol ar hynny, rydym ni'n gwario swm penodol ar blannu coed yn Uganda hefyd. Beth yw'r enillion cymharol o wariant yn y meysydd hynny? Siawns na ddylai Llywodraeth Cymru fod yn buddsoddi mewn ymchwil i geisio deall hynny, gan edrych ar yr arferion gorau mewn mannau eraill, ac o wneud y cymariaethau hynny, wybod bod yr arian, o leiaf, yn cael ei wario yn y ffordd fwyaf effeithiol posibl, yn hytrach nag ystyried ei wario ar ymgyrch gyfathrebu fel y gallwn ni ymgyrchu yn ôl i'r rhai sy'n ymgyrchu inni wneud mwy dros newid hinsawdd. Yr hyn y mae angen inni ei wneud yw ystyried pa fesurau sydd fwyaf effeithiol ar gyfer y swm o arian sydd ar gael, ac rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn gwthio i'r cyfeiriad hwnnw. Rwy'n dymuno'n dda iddyn nhw gyda'r gyllideb, ac edrychwn ymlaen yn y Pwyllgor Cyllid ddydd Iau i edrych yn fanylach ar hyn gyda gwahanol grwpiau diddordeb, ac rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn cymryd sylw o'r hyn a ddywedir gan y rhain. Rwy'n gobeithio hefyd y bydd yn meithrin proses gyllidebol well a mwy effeithiol i'r dyfodol. Rwy'n credu bod y broses hon sydd gennym ni ar gyfer gwario yn Senedd Cymru yn well nawr na'r un a oedd ganddyn nhw yn San Steffan. Nid wyf wedi fy narbwyllo ei bod ar gyfer treth eto, ond rwy'n gobeithio y gall y Pwyllgor Cyllid a Llywodraeth Cymru gydweithio i edrych ar y cynlluniau tymor canolig ar y ffordd orau inni redeg cyllidebau yn y lle hwn yn y dyfodol. Diolch.