English: Llywydd, I thank Joyce Watson for that important question. We are on track, we believe, to move beyond alert level 0 on 28 March. And on Friday of last week, we published our transition plan, which is all about living safely with the virus. We are moving from the emergency to the endemic state of dealing with the pandemic, and, while we are living safely with the virus, we will rely on good advice, properly informed, as the Member said, by the best clinical and scientific advice available to us. We will have to rely on the continued responsibility of individual citizens here in Wales, and then that sense of responsibility will be underpinned by actions that only Governments can take. And that is where the actions of the UK Government are concerning to us. The abrupt, cliff-edge end to testing in England has, in the perverse way of the system, driven Barnett consequentials into Scotland, Wales and Northern Ireland that constrain our ability to make different choices of a public health nature, and really that cannot be acceptable. We have two major concerns at the way in which the UK Government is rushing to remove the protections that have been available to citizens over the last two years. First of all, we have to have a sufficient capacity of surveillance so that we are able to spot whether there are new variants emerging here in Wales, new variants being imported from other parts of the world, or simply local outbreaks, where you need to have a more intensive public health response. Without adequate testing, having an adequate surveillance system becomes more difficult. And secondly, I have a real concern about the way in which it will be possible in future to rebuild a system should we face an unexpected surprise. The UK Government has decided unilaterally to close the Imperial Park 5 laboratory in Newport at the end of this month. Wales will be the only part of the United Kingdom, or of Great Britain at least, without a testing laboratory of that sort available to us. I ask UK Ministers repeatedly what would happen in the autumn if we were to see a different variant emerge and a need for a new, stepped-up level of testing to be available to deal with it, and so far, Llywydd, I can tell you that there is no answer to that at all. Once you have dismantled a sophisticated laboratory of the sort we've had in Newport, when you take that equipment away, when you say to the people who have served us so well over the last two years that we're going to dispense with their services in a few short weeks, do we really expect that they will simply re-emerge when we need them again in an emergency? These are short-sighted actions, they are driven by the Treasury, in my view, not by the department of health in London, and I hope that we will not all have to live to regret them.
Welsh: Llywydd, diolch i Joyce Watson am y cwestiwn pwysig yna. Rydym ni'n credu ein bod ni ar y trywydd iawn i symud y tu hwnt i lefel rhybudd 0 ar 28 Mawrth. A ddydd Gwener yr wythnos diwethaf, cyhoeddwyd ein cynllun pontio, sy'n ymwneud â byw yn ddiogel gyda'r feirws. Rydym ni'n symud o'r sefyllfa argyfwng i'r sefyllfa endemig o ddelio â'r pandemig, ac, er ein bod ni'n byw yn ddiogel gyda'r feirws, byddwn yn dibynnu ar gyngor da, ar sail gwybodaeth, fel y dywedodd yr Aelod, gan y cyngor clinigol a gwyddonol gorau sydd ar gael i ni. Bydd yn rhaid i ni ddibynnu ar gyfrifoldeb parhaus dinasyddion unigol yma yng Nghymru, ac yna bydd y synnwyr hwnnw o gyfrifoldeb yn cael ei ategu gan gamau y gall Llywodraethau yn unig eu cymryd. A dyna lle mae gweithredoedd Llywodraeth y DU yn peri pryder i ni. Mae'r terfyn pen dibyn sydyn ar brofion yn Lloegr, mewn ffordd wrthnysig y system, wedi anfon symiau canlyniadol Barnett i Gymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon sy'n cyfyngu ar ein gallu i wneud gwahanol ddewisiadau o natur iechyd y cyhoedd, ac ni all hynny fod yn dderbyniol mewn gwirionedd. Mae gennym ni ddau bryder mawr ynglŷn â'r ffordd y mae Llywodraeth y DU yn rhuthro i gael gwared ar yr amddiffyniadau sydd wedi bod ar gael i ddinasyddion dros y ddwy flynedd ddiwethaf. Yn gyntaf oll, mae'n rhaid i ni gael digon o gapasiti gwyliadwriaeth fel y gallwn ni weld a oes amrywiolion newydd yn dod i'r amlwg yma yng Nghymru, amrywiolion newydd sy'n cyrraedd o rannau eraill o'r byd, neu achosion lleol hyd yn oed, lle mae angen i chi gael ymateb iechyd cyhoeddus mwy dwys. Heb brofion digonol, mae cael system wyliadwriaeth ddigonol yn fwy anodd. Ac yn ail, mae gen i bryder gwirioneddol ynghylch y ffordd y bydd yn bosibl ailadeiladu system yn y dyfodol pe baem ni'n wynebu syrpréis annisgwyl. Mae Llywodraeth y DU wedi penderfynu yn unochrog cau labordy Imperial Park 5 yng Nghasnewydd ddiwedd y mis hwn. Cymru fydd yr unig ran o'r Deyrnas Unedig, neu o Brydain Fawr o leiaf, heb labordy profi o'r math hwnnw ar gael i ni. Rwy'n gofyn dro ar ôl tro i Weinidogion y DU beth fyddai'n digwydd yn yr hydref pe baem ni'n gweld gwahanol amrywiolyn yn dod i'r amlwg a bod angen i lefel newydd, uwch o brofion fod ar gael i ymdrin ag ef, a hyd yn hyn, Llywydd, gallaf ddweud wrthych chi nad oes ateb i hynny o gwbl. Pan fyddwch chi wedi datgymalu labordy soffistigedig o'r math a fu gennym ni yng Nghasnewydd, pan fyddwch chi'n mynd â'r offer hwnnw i ffwrdd, pan fyddwch chi'n dweud wrth y bobl sydd wedi ein gwasanaethu mor dda dros y ddwy flynedd diwethaf ein bod ni'n mynd i gael gwared ar eu gwasanaethau mewn ychydig wythnosau byr, a ydym ni wir yn disgwyl y byddan nhw'n ailymddangos pan fyddwn ni eu hangen nhw eto mewn argyfwng? Mae'r rhain yn gamau annoeth, maen nhw'n cael eu hysgogi gan y Trysorlys, yn fy marn i, nid gan yr adran iechyd yn Llundain, ac rwy'n gobeithio na fydd yn rhaid i bob un ohonom ni fyw i ddifaru hyn.