English: Llywydd, I will now turn to our three reports in a little bit more detail. The reports being debated today look in depth at some of the issues faced by three sectors - three sectors that are important to the Welsh economy. They also build upon previous reports of the committee. Whilst it would not be possible to consider all of the issues in the time available to me today, I would encourage Members from across the Chamber to study them carefully if you haven't already done so. Our follow-up report on the implications of Brexit for ports revisits some of the issues we first brought to the attention of the National Assembly in August 2017. We took evidence from stakeholders involved in running Welsh ports, from hauliers, together with representatives from the aviation and tourism sectors. It's worth noting that not only do Welsh ports perform an important function in our modern economy, they actually also support over 18,000 jobs in Wales. The fundamental issue at Wales's major roll-on, roll-off ports is this: they lack the physical capacity and infrastructure to accommodate new customs and border checks, together with the parking requirements that would be entailed in all of that. That's why we call upon the Welsh Government to publish its contingency plans for managing traffic at Welsh ports should new delays and checks become necessary after 29 March 2019. While I appreciate that the Welsh Government believes that there may be some aspects of commercial sensitivity in doing this, I welcome subsequent assurances given to me by the Minister for Economy and Transport on this matter. However, it would be helpful if the Government could share this information with us on a confidential basis. On 'no deal', we heard from port operators and hauliers that a transition period was essential as we leave the EU. In particular, the Road Haulage Association told us that 'UK and EU road hauliers, the majority of their customers and officialdom are not, and will not be, ready for a "no deal," "no transition" scenario.' They also told us that 'current preparations are insufficient to avoid catastrophic disruption to supply chains' in such a scenario. We noted this in our report about the proposals for future customs arrangements if we have an orderly Brexit. Widely-held concerns remain about the timescales for transitioning to any new system. We also note the difficulties that may be faced by exporters if they have to operate two complicated sets of systems after Brexit. It is helpful in that regard that the Welsh Government is working with key sectors of the economy to build that resilience. I also welcome the contribution by the Minister for Economy and Transport last week, which reminded us all of the challenges in gaining heavy goods vehicle permits for Welsh businesses and the impact that might have on our indigenous companies. A simple matter that we all take for granted - that we can transport our goods across Europe without any difficulty - is now one that 'no deal' could severely damage. Llywydd, our report on the healthcare and medicines sector heard wide-ranging concerns from health sector organisations. These included the implications of Brexit for the continued supply of medicines, access to clinical trials and maintenance of the health and social care workforce. One of the concerns raised with us was around the lack of communication and continuing uncertainty with regard to Brexit. Although much uncertainty remains, the increase in communication with front-line staff, as outlined in the Welsh Government's response to the committee's report, is welcomed, and I thank the Minister for Health and Social Services for his contribution last week. In terms of the supply of medicines, the Association of the British Pharmaceutical Industry told us that 'the number one ask is for a deal with regulatory co-operation and frictionless trade and movement across borders.' We heard that 45 million patient packs of medicine move from the UK to the EU every month, with 37 million packs moving in the other direction. Before someone says that they need us more than we need them, they are different medicines and they have different needs, so it's not as easy or straightforward as people think. In our recommendation 2, we called for the Welsh Government to share details with us of work under way to ensure continuity of supply. It is reassuring to see in the Minister's response a level of detail in terms of progressing with these arrangements. Llywydd, when looking at the implications of Brexit for healthcare and medicines, it has been the well-being of patients that has been at the forefront of our minds. In particular, our membership of the EU currently gives Wales access to the very cutting edge in medical research and clinical trials. If the steady progress that we have made in improving the lives and health of our people is to continue after Brexit, it is vital that we secure close regulatory co-operation in the field of healthcare and medicines. I welcome the steps being taken by the Welsh Government to work with counterparts in the Department of Health and Social Care in Westminster, as outlined in the Minister's response. However, we do need more certainty from Government at both ends of the M4, and perhaps the Minister can address this in his contribution to the debate today, and I do refer to the Minister for Brexit in that scenario. A final issue in relation to the impact of Brexit on healthcare in Wales relates to the health and social care workforce. It's been discussed in many committees, that issue. In its evidence the British Medical Association Cymru told us that approximately 6.5 per cent of doctors currently working in Wales are from the European Economic Area. However, in terms of the wider workforce, we heard that a lack of robust data, particularly in relation to the social care and allied health professionals, is hampering efforts to prepare for Brexit. I am aware that there's been a briefing from the NHS Confederation that gives a bit more figures but the actual robust data is not there as such yet. As a committee we welcome the research work currently under way to assess the scale of the challenge and look forward to its publication in the coming weeks. Our third and final report looked at the potential implications of Brexit on the food and drink sector in Wales, something which was brought to the fore yesterday by several major companies highlighting the concerns they had if we left without a deal. The key message to us in our inquiry was that to leave the EU without a deal that secures frictionless access to the single market could be potentially disastrous for the sector in Wales. We heard that around two thirds of Welsh food and drink exports currently go to the European Union and that, in 2016, the total value of exports was around £335 million. Trading on World Trade Organization terms in the event of a 'no deal' would be particularly damaging for the red meat industry in Wales. It would see considerable new taxes placed on the export of red meat to our nearest neighbours, who currently account for about 90 per cent of all our red meat exports. Furthermore, we heard that it would be very difficult to replace the European market with trade to the rest of the world in the short term. It will take a concerted effort over a number of years for rest of the world markets to mature, and the committee welcomes the work currently being undertaken by the Welsh Government in that regard, but it is a longer term solution. Finally, in terms of the food and drinks sector in Wales, we heard about the EU's protected food names scheme, which currently gives 15 Welsh products legal protections against imitation. They include Welsh lamb, beef, Anglesey sea salt and Pembrokeshire earlies, just to name a few. It's vitally important that protected status for Welsh food and drink products is secured after Brexit and I welcome the way in which all Governments of the UK are working collaboratively on a successor scheme. It is vital, with the level of change that we're about to see in the agriculture and food sectors as a result of Brexit, that this Assembly also has ample opportunity to scrutinise policy proposals in detail. I'm sure all Ministers will reflect upon this going forward, so that we are able as a legislature to actually scrutinise the policies that come forward to us. Llywydd, it's important that we raise this awareness today in our national forum. As you will be aware, Brexit is a complicated issue that affects many aspects of our national life. I commend these reports to the National Assembly for Wales and look forward to other Members' contributions today and will respond accordingly.
Welsh: Llywydd, trof yn awr at ein tri adroddiad gydag ychydig mwy o fanylder. Mae'r adroddiadau sy'n cael eu trafod heddiw yn edrych yn fanwl ar rai o'r materion y mae'r tri sector yn eu hwynebu - tri sector sy'n bwysig i economi Cymru. Maen nhw hefyd yn adeiladu ar adroddiadau blaenorol y Pwyllgor. Er na fyddai hi'n bosib ystyried y materion i gyd yn yr amser sydd ar gael imi heddiw, rwy'n annog aelodau o bob rhan o'r Siambr i'w hastudio'n ofalus os nad ydych chi eisoes wedi gwneud hynny. Mae ein hadroddiad dilynol ar oblygiadau Brexit ar gyfer porthladdoedd yn ailystyried rhai o'r materion y daethom ni â nhw'n gyntaf i sylw'r Cynulliad Cenedlaethol ym mis Awst 2017. Cawsom dystiolaeth gan randdeiliaid sy'n ymwneud â rhedeg porthladdoedd Cymru, gan gludwyr nwyddau, ynghyd â chynrychiolwyr o'r sectorau awyrennau a thwristiaeth. Mae'n werth nodi bod porthladdoedd Cymru nid yn unig yn cyflawni swyddogaeth bwysig yn ein heconomi fodern, maen nhw mewn gwirionedd hefyd yn cefnogi dros 18,000 o swyddi yng Nghymru. Y mater sylfaenol ym mhorthladdoedd Cymru ble mae fferïau cerbydau yn mynd a dod yw hyn: nad oes ganddyn nhw'r gallu materol na'r seilwaith i ymdopi â gwiriadau ffiniau a thollau newydd, ynghyd â'r gofynion parcio y byddai hynny i gyd yn ei olygu. Dyna pam ein bod ni'n galw ar i Lywodraeth Cymru gyhoeddi ei chynlluniau wrth gefn o ran rheoli traffig ym mhorthladdoedd Cymru pe byddai oedi a gwiriadau newydd yn angenrheidiol ar ôl 29 Mawrth 2019. Er fy mod i'n sylweddoli bod Llywodraeth Cymru yn credu y gall fod rhai agweddau masnachol sensitif ynghlwm â gwneud hyn, rwy'n croesawu'r sicrwydd a roddwyd i mi er hynny gan Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth ar y mater hwn. Fodd bynnag, byddai'n ddefnyddiol pe gallai'r Llywodraeth rannu'r wybodaeth hon gyda ni yn gyfrinachol. O ran Brexit heb gytundeb, clywsom gan weithredwyr porthladdoedd a chludwyr nwyddau fod cyfnod pontio yn hanfodol wrth inni adael yr UE. Yn benodol, dywedodd y gymdeithas cludo nwyddau ar y ffyrdd wrthym ni nad yw, ac na fydd cludwyr ffyrdd y DU a'r UE, mwyafrif eu cwsmeriaid a'r drefn swyddogol yn barod am sefyllfa heb gytundeb a heb gyfnod pontio. Fy wnaethon nhw ddweud wrthym ni hefyd bod y paratoadau cyfredol yn annigonol i osgoi tarfu trychinebus ar gadwyni cyflenwi mewn sefyllfa o'r fath. Nodwyd hyn gennym ni yn ein hadroddiad am y cynigion ar gyfer y trefniadau o ran tollau yn y dyfodol os cawn ni Brexit trefnus. Mae pryderon cyffredin yn bodoli o hyd am yr amserlenni ar gyfer pontio i unrhyw system newydd. Nodwn hefyd yr anawsterau a all wynebu allforwyr os yw'n rhaid iddyn nhw weithredu dwy set gymhleth o systemau ar ôl Brexit. Mae'n ddefnyddiol yn hynny o beth bod Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda sectorau allweddol yr economi i feithrin y cydnerthedd hwnnw. Rwyf hefyd yn croesawu'r cyfraniad a wnaeth Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth yr wythnos diwethaf, a atgoffodd bob un ohonom ni o'r holl heriau wrth geisio sicrhau trwyddedau cerbydau nwyddau trwm ar gyfer busnesau Cymru ac effaith bosib hynny ar ein cwmnïau cynhenid. Mae'r mater syml yr ydym ni i gyd yn ei gymryd yn ganiataol - y gallwn ni gludo ein nwyddau ar draws Ewrop heb unrhyw anhawster - erbyn hyn yn un y gallai peidio â chael cytundeb achosi niwed difrifol iddo. Llywydd, wrth lunio ein hadroddiad ar y sector gofal iechyd a meddyginiaethau fe glywsom ni bryderon niferus gan sefydliadau yn y sector iechyd. Roedd y rhain yn cynnwys goblygiadau Brexit o ran cael cyflenwad parhaus o feddyginiaethau, gallu manteisio ar dreialon clinigol a chynnal y gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol. Roedd un o'r pryderon a fynegwyd inni ynglŷn â diffyg cyfathrebu a'r ansicrwydd sy'n dal i fod o ran Brexit. Er bod llawer o ansicrwydd o hyd, croesewir y cynnydd mewn cyfathrebu â staff rheng flaen, fel yr amlinellir yn ymateb Llywodraeth Cymru i adroddiad y pwyllgor, ac rwy'n diolch i'r Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol am ei gyfraniad yr wythnos diwethaf. O ran cyflenwi meddyginiaethau, dywedodd Cymdeithas Diwydiant Fferyllol Prydain wrthym ni mai'r prif ddyhead yw cytundeb lle caiff cydweithredu ei reoleiddio a lle mae modd symud a masnachu'n rhwydd ar draws ffiniau. Rydym ni wedi clywed bod 45 miliwn o b ecynnau meddyginiaeth i g leifion yn symud o'r DU i'r UE bob mis, gyda 37 miliwn o becynnau yn symud i'r cyfeiriad arall. Cyn i rywun ddweud eu bod nhw ein hangen ni fwy nag y mae arnom ni eu hangen nhw, maen nhw'n feddyginiaethau gwahanol ac mae ganddyn nhw wahanol anghenion, felly nid yw hi mor hawdd nac mor syml ag y mae pobl yn credu. Yn ein hargymhelliad 2 ni, fe wnaethom ni alw ar i Lywodraeth Cymru rannu manylion gyda ni o waith sydd ar y gweill i sicrhau parhad cyflenwad. Mae'n galonogol gweld cryn fanylder o ran gwneud cynnydd gyda'r trefniadau hyn yn ymateb y Gweinidog. Llywydd, wrth edrych ar oblygiadau Brexit ar gyfer gofal iechyd a meddyginiaethau, lles cleifion sydd wedi bod yn flaenaf yn ein meddyliau. Yn benodol, mae ein haelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd ar hyn o bryd yn golygu y gall Cymru fanteisio ar yr ymchwil meddygol a'r treialon clinigol gorau posib. Os yw'r cynnydd cyson yr ydym ni wedi'i wneud i wella bywydau ac iechyd ein pobl i barhau ar ôl Brexit, mae'n hanfodol inni sicrhau bod cydweithio agos wedi ei reoleiddio ym maes gofal iechyd a meddyginiaethau. Rwy'n croesawu'r hyn y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i weithio â'u cymheiriaid yn yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn San Steffan, fel yr amlinellir yn ymateb y Gweinidog. Fodd bynnag, mae angen mwy o sicrwydd arnom ni gan y Llywodraeth ar ddau ben yr M4, ac efallai y gall y Gweinidog fynd i'r afael â hyn yn ei gyfraniad at y ddadl heddiw, ac rwyf yn cyfeirio at y Gweinidog Brexit yn hynny o beth. Mater terfynol mewn cysylltiad ag effaith Brexit ar ofal iechyd yng Nghymru yw hwnnw'n ymwneud â'r gweithlu gofal cymdeithasol ac iechyd. Mae wedi'i drafod mewn sawl pwyllgor, y mater hwnnw. Yn ei thystiolaeth, dywedodd Cymdeithas Feddygol Prydain Cymru wrthym ni fod tua 6.5 y cant o feddygon yn gweithio yng Nghymru ar hyn o bryd yn dod o'r Ardal Economaidd Ewropeaidd. Fodd bynnag, o ran y gweithlu ehangach, clywsom fod diffyg data cadarn, yn enwedig mewn cysylltiad â'r gweithwyr gofal cymdeithasol ac iechyd proffesiynol cysylltiedig, yn llesteirio ymdrechion i baratoi ar gyfer Brexit. Rwyf yn ymwybodol bod Cydffederasiwn y GIG wedi cyhoeddi briff sy'n rhoi ychydig mwy o ffigurau ond nid oes unrhyw ddata gwirioneddol g adarn ar gael hyd yn hyn. Fel pwyllgor rydym ni'n croesawu'r gwaith ymchwil sydd ar y gweill ar hyn o bryd i asesu maint yr her ac yn edrych ymlaen at adeg ei gyhoeddi yn yr wythnosau nesaf. Roedd ein trydydd adroddiad a'r un terfynol yn edrych ar oblygiadau posib Brexit i'r sector bwyd a diod yng Nghymru, rhywbeth a amlygwyd ddoe gan nifer o gwmnïau mawr a oedd yn tynnu sylw at eu pryderon os ydym ni'n gadael heb gytundeb. Y neges allweddol i ni yn ein hymchwiliad oedd y gallai gadael yr UE heb gytundeb fydd yn sicrhau mynediad rhwydd i'r farchnad sengl fod yn drychinebus i'r sector yng Nghymru. Clywsom fod tua dwy ran o dair o fwyd a diod Cymru sy'n cael ei allforio ar hyn o bryd yn mynd i'r Undeb Ewropeaidd ac, yn 2016, mai cyfanswm gwerth allforion oedd tua £335 miliwn. Byddai masnachu ar delerau Sefydliad Masnach y Byd pe na byddai cytundeb yn arbennig o niweidiol i'r diwydiant cig coch yng Nghymru. Byddai'n gweld trethi newydd sylweddol ar allforio cig coch i'n cymdogion agosaf, sydd ar hyn o bryd yn cyfrif am tua 90 y cant o'n holl allforion cig coch. At hynny, clywsom y byddai'n anodd eithriadol gwneud iawn am y farchnad Ewropeaidd drwy fasnachu gyda gweddill y byd yn y tymor byr. Bydd yn cymryd ymdrech benodol dros nifer o flynyddoedd i weddill marchnadoedd y byd aeddfedu, ac mae'r pwyllgor yn croesawu'r gwaith sy'n cael ei wneud ar hyn o bryd gan Lywodraeth Cymru yn hynny o beth, ond mae'n ateb mwy hirdymor. Yn olaf, o ran y sector bwyd a diod yng Nghymru, rydym ni wedi clywed am gynllun enwau bwyd gwarchodedig yr UE, sydd ar hyn o bryd yn rhoi gwarchodaeth gyfreithiol i 15 o gynhyrchion Cymreig rhag cael eu ffugio. Maen nhw'n cynnwys cig oen Cymru, cig eidion, halen môr Môn a thatws newydd cynnar Sir Benfro, dim ond i enwi ond ychydig. Mae'n hanfodol bwysig y caiff statws gwarchodedig ar gyfer cynhyrchion bwyd a diod Cymru ei sicrhau ar ôl Brexit ac rwy'n croesawu'r ffordd y mae pob Llywodraeth yn y DU yn cydweithio ar gynllun olynol. Mae hi yn hanfodol, gyda maint y newid yr ydym ni ar fin ei weld yn y sectorau amaethyddiaeth a bwyd o ganlyniad i Brexit, fod y Cynulliad hwn hefyd yn cael digon o gyfle i graffu ar y cynigion polisi yn fanwl. Rwy'n siŵr y bydd pob Gweinidog yn ystyried hyn yn ddwys wrth gamu i'r dyfodol, fel y gallwn ni fel deddfwrfa graffu mewn gwirionedd ar y polisïau sy'n cael eu cyflwyno i ni. Llywydd, mae'n bwysig ein bod ni'n codi'r ymwybyddiaeth hon heddiw yn ein fforwm cenedlaethol. Fel y byddwch chi'n ymwybodol, mae Brexit yn fater cymhleth sy'n effeithio ar sawl agwedd ar ein bywyd cenedlaethol. Rwy'n cymeradwyo'r adroddiadau hyn i Gynulliad Cenedlaethol Cymru ac yn edrych ymlaen at gyfraniadau Aelodau eraill heddiw a byddaf yn ymateb yn unol â hynny.