English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'm happy to update Members today on the launch of 'Healthy Weight: Healthy Wales'. I had the pleasure of launching a consultation with stakeholders on 17 January. This set out our national ambitions to prevent and reduce obesity across Wales. The consultation begins a period of engagement, challenge and reflection as we develop our priorities for action. Obesity is one of the greatest public health challenges of our generation, and the Assembly, of course, agreed to make the production of this strategy a statutory requirement through the passage of our Public Health Act 2017. We know that the UK has one of the highest levels of obesity in Western Europe. The challenge of tackling obesity is one that faces countries across the world. So, we are no exception here in Wales. Twenty seven per cent of our four to five-year-olds and 60 per cent of our adults are either overweight or obese. High rates of overweight or obese four and five-year-olds are a matter of national concern. This Government is not prepared to stand by and do nothing. That could let a poor diet or physical inactivity be defining features in the lives of our children and young people. We know that being overweight increases our risk of developing major health conditions such as coronary heart disease, type 2 diabetes and some cancers. We also know that this is a risk to our mental health that can lead to low self esteem, depression and anxiety. The long-term sustainability of our NHS will require us to improve public and population health, encouraging people to manage their own health and wellbeing, to lose weight and to be active. Last year, I launched 'A Healthier Wales', the Welsh Government's long-term plan for health and social care in Wales. The plan sets the scene for how all healthcare issues will be approached in Wales from now on. In that plan, I outlined a vision for the people of Wales to live longer, healthier and happier lives. Being a healthy weight is a key component to achieving that vision. To develop the consultation, Public Health Wales has undertaken extensive research to develop a strong case for change, and that has been published in parallel. This has led to the development of four key themes. Leadership and enabling is our first theme. We recognise that a coherent systems approach at both a national and a local level will be essential. Too often in the past, great plans have failed to deliver their intended outcomes because of a lack of understanding of how the policy will be implemented. I look forward to hearing from partners about how we can ensure that we deliver measures that are co-produced with communities and that are scalable, evidenced based and evaluated on an ongoing basis to drive the continuous improvement we know we need to see. The healthy environment theme considers how we can provide greater opportunities in a person's everyday life to enable them to make healthier choices. We want to ensure that our lived environments, from our daily shop, eating choices, daily commutes or leisure time can be geared to support us to move more and to eat healthier. Our proposals here include bringing forward legislation for the first time to help tackle obesity - this includes on price promotions, calorie labelling on foods eaten out of the home, and banning the sale of energy drinks to children. I also want us to work proactively with industry to drive change through reformulation and to limit the advertising of unhealthy foods. Developing healthy weight environments through our planning and infrastructure could help us to create real opportunities to encourage healthier options on our high streets and to increase opportunities for daily physical activity. Where we spend our time can often dictate the food and activity choices we make, and politicians will know that themselves. In the healthy settings theme, we consider how changes in our education, work and leisure could help us to maintain a healthy weight. We spend a large amount of our time in education, work or in public settings, all of which can play a key role to nudge us towards making unhealthy choices. In particular, we are proposing strengthened support for early years and schools settings to enable healthy eating and daily physical activity opportunities. However, I am also clear that schools in particular cannot pick up the sole burden of tackling childhood obesity. They are an important part of the solution, however, through our third, healthy people theme of the consultation, we want to consider how we can motivate and support communities and individuals to attain and maintain a healthy body weight. That includes considering key points in our lives where we know additional support could be best placed. Crucially, we want to embed healthy eating and activity habits from the beginning, for example, helping women to manage their weight in pregnancy, through the first 1,000 days of their child's life, and providing the support that people need. We will work with health boards to ensure that we have a consistent clinical pathway in place as well. There are strong links to levels of obesity within areas of higher deprivation and we want to consider how we close the health inequalities gap. Our proposals set out how we want to work with communities to increase support. In particular, we want to think about how interventions with children and families can be targeted and facilitated in a way that helps to achieve positive and sustainable lifestyle choices. During the consultation, we will hold a number of consultation events across Wales, including discussions with members of the public in town centres, colleges and places of work. We're committed to publishing a final strategy in October of this year. I welcome your views today across the Chamber and I look forward to working proactively across the Chamber to ensure that we develop a set of proposals and actions that should put Wales at the forefront of efforts to prevent and then to reduce obesity.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n hapus i ddiweddaru'r Aelodau heddiw ar lansiad 'Pwysau Iach: Cymru Iach'. Fe ges i'r pleser o lansio ymgynghoriad â rhanddeiliaid ar 17 Ionawr. Roedd hwn yn amlinellu ein huchelgeisiau cenedlaethol i atal a lleihau gordewdra ledled Cymru. Mae'r ymgynghoriad yn dechrau cyfnod o ymgysylltu, herio a myfyrio wrth inni ddatblygu ein blaenoriaethau ar gyfer gweithredu. Mae gordewdra yn un o heriau iechyd cyhoeddus mwyaf ein cenhedlaeth, ac wrth gwrs, cytunodd y Cynulliad i wneud cynhyrchu'r strategaeth hon yn ofyniad statudol drwy basio ein Deddf Iechyd y Cyhoedd 2017. Rydym yn gwybod bod gan y DU un o'r lefelau gordewdra uchaf yng Ngorllewin Ewrop. Mae'r her o fynd i'r afael â gordewdra'n un sy'n wynebu gwledydd ledled y byd. Felly, dydyn ni ddim yn eithriad yma yng Nghymru. Mae saith ar hugain y cant o'n plant pedair i bum mlwydd oed a 60 y cant o'n hoedolion naill ai'n rhy drwm neu'n ordew. Mae cyfraddau uchel o blant pedair a phum mlwydd oed sydd dros bwysau neu'n ordew yn fater o bryder cenedlaethol. Nid yw'r Llywodraeth hon yn barod i sefyll o'r neilltu a gwneud dim. Gallai hynny adael i ddeiet gwael neu anweithgarwch corfforol fod yn nodweddion sy'n diffinio bywydau ein plant a'n pobl ifanc. Rydym yn gwybod bod bod dros bwysau'n cynyddu ein risg o ddatblygu cyflyrau iechyd difrifol fel clefyd coronaidd y galon, diabetes math 2 a rhai mathau o ganser. Rydym ni hefyd yn gwybod bod hyn yn risg i'n hiechyd meddwl sy'n gallu arwain at ddiffyg hunan-barch, iselder a gorbryder. Er mwyn cynaliadwyedd ein GIG yn y tymor hir, bydd angen inni wella iechyd y cyhoedd a'r boblogaeth, annog pobl i reoli eu hiechyd a'u lles eu hunain, i golli pwysau ac i fod yn egnïol. Y llynedd, lansiais 'Cymru Iachach', cynllun hirdymor Llywodraeth Cymru ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol yng Nghymru. Mae'r cynllun yn nodi'r ymagwedd tuag at bob mater gofal iechyd yng Nghymru o hyn ymlaen. Yn y cynllun hwnnw, amlinellais weledigaeth ar gyfer pobl Cymru i fyw bywydau hirach, iachach a hapusach. Mae pwysau iach yn elfen allweddol i wireddu'r weledigaeth honno. I ddatblygu'r ymgynghoriad, mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi cynnal ymchwil helaeth i ddatblygu achos cryf dros newid, ac mae hwnnw wedi'i gyhoeddi ochr yn ochr. Mae hyn wedi arwain at ddatblygu pedair thema allweddol. Arweinyddiaeth a galluogi yw ein thema gyntaf. Rydym yn cydnabod y bydd ymagwedd systemau cydlynol ar lefel genedlaethol ac ar lefel leol yn hanfodol. Yn rhy aml yn y gorffennol, mae cynlluniau mawr wedi methu â chyflawni eu canlyniadau arfaethedig oherwydd diffyg dealltwriaeth o sut y caiff y polisi ei weithredu. Rwy'n edrych ymlaen at glywed gan bartneriaid ynglŷn â sut y gallwn sicrhau ein bod yn darparu mesurau sy'n cael eu cyd-gynhyrchu gyda chymunedau ac y maedd eu cyflwyno ar raddfa fwy, sy'n seiliedig ar dystiolaeth ac sy'n cael eu gwerthuso'n barhaus i ysgogi'r gwelliant parhaus rydym ni'n gwybod bod angen inni ei weld. Mae'r thema amgylchedd iach yn ystyried sut y gallwn ddarparu mwy o gyfleoedd ym mywyd bob dydd unigolion i'w galluogi i wneud dewisiadau iachach. Hoffem ni sicrhau bod ein hamgylcheddau byw, ein siopa bob dydd, ein dewisiadau bwyta, ein cymudo dyddiol neu ein hamser hamdden yn gallu cael eu trefnu i'n cefnogi ni i symud mwy a bwyta'n iachach. Mae ein cynigion yma'n cynnwys cyflwyno deddfwriaeth am y tro cyntaf i helpu i fynd i'r afael â gordewdra - mae hyn yn cynnwys ar hyrwyddiadau pris, labelu calorïau ar fwydydd sy'n cael eu bwyta y tu allan i'r cartref, a gwahardd gwerthu diodydd egni i blant. Hoffwn hefyd inni weithio'n rhagweithiol gyda'r diwydiant i sbarduno newid drwy ailfformwleiddio ac i gyfyngu ar hysbysebu bwydydd afiach. Gallai datblygu amgylcheddau pwysau iach drwy ein cynllunio a'n seilwaith ein helpu i greu cyfleoedd go iawn i annog dewisiadau iachach ar ein strydoedd ac i gynyddu'r cyfleoedd am weithgarwch corfforol dyddiol. Mae ble rydym ni'n treulio ein hamser yn aml yn gallu arwain y dewisiadau bwyd a gweithgarwch rydym ni'n eu gwneud, a bydd gwleidyddion yn gwybod hynny eu hunain. Yn y thema lleoliadau iach, rydym ni'n ystyried sut gallai newidiadau i'n haddysg, ein gwaith a'n hamdden ein helpu i gynnal pwysau iach. Rydym ni'n treulio llawer o'n hamser mewn addysg, yn y gwaith neu mewn lleoliadau cyhoeddus, a gall pob un o'r rhain chwarae rhan allweddol i roi hwb inni tuag at wneud dewisiadau afiach. Yn benodol, rydym ni'n cynnig cymorth cryfach ar gyfer lleoliadau ysgolion a blynyddoedd cynnar er mwyn galluogi bwyta'n iach a chyfleoedd i wneud gweithgarwch corfforol dyddiol. Fodd bynnag, rwy'n glir hefyd na all ysgolion yn enwedig ysgwyddo holl faich o fynd i'r afael â gordewdra ymhlith plant. Maent yn rhan bwysig o'r ateb, ond, drwy drydedd thema ein hymgynghoriad, sef pobl iach, hoffem ni ystyried sut y gallwn ni gymell a chefnogi cymunedau ac unigolion i gyrraedd a chynnal pwysau corff iach. Mae hynny'n cynnwys ystyried adegau allweddol yn ein bywydau yr ydym ni'n gwybod y byddent yn lle da i gynnig cymorth ychwanegol. Yn hanfodol, hoffem ni ymgorffori arferion iach o ran bwyta a gweithgarwch o'r cychwyn, er enghraifft, helpu menywod i reoli eu pwysau yn ystod beichiogrwydd, drwy'r 1,000 o ddyddiau cyntaf o fywyd y plentyn, a darparu'r cymorth sydd ei angen ar bobl. Byddwn yn gweithio gyda byrddau iechyd i sicrhau bod gennym lwybr clinigol cyson ar waith hefyd. Ceir cysylltiadau cryf â lefelau gordewdra mewn ardaloedd o amddifadedd uwch a hoffem ni ystyried sut i gau'r bwlch anghydraddoldebau iechyd. Mae ein cynigion yn amlinellu sut hoffem ni weithio gyda chymunedau i gynyddu cefnogaeth. Yn benodol, hoffem ni feddwl am sut i dargedu ymyriadau gyda phlant a theuluoedd a'u hwyluso mewn ffordd sy'n helpu i gyflawni dewisiadau ffordd o fyw sy'n gadarnhaol a chynaliadwy. Yn ystod yr ymgynghoriad, byddwn yn cynnal nifer o ddigwyddiadau ymgynghori ledled Cymru, gan gynnwys trafodaethau gydag aelodau o'r cyhoedd mewn canol trefi, colegau a lleoedd gwaith. Rydym yn ymrwymedig i gyhoeddi strategaeth derfynol ym mis Hydref eleni. Rwy'n croesawu eich barn heddiw ar draws y Siambr ac rwy'n edrych ymlaen i weithio mewn modd rhagweithiol ar draws y Siambr i sicrhau ein bod yn datblygu cyfres o gynigion a chamau gweithredu a ddylai roi Cymru ar flaen y gad yn yr ymdrechion i atal gordewdra ac yna i'w leihau.