English: Well, that's what I am coming to, because, in terms of value for money, I'm asking: why on earth don't we just find out? Tidal lagoons are new thinking. Like CERN, this is a world first. This is a new industry, a global industry, with global implications, and it's ours for the taking here in the UK. It's not a question of 'could', David Melding; it's a question of 'should'. The Hendry report is convincing on the part that tidal energy could play in meeting our needs, but that is just part of a much bigger story. It is convincing on the immediate local economic benefits that a no-regrets pathfinder lagoon would bring to my region: it's transformative for Swansea as a city, he says. But it's true for other parts of the UK as well. It's convincing on the economic effect of other lagoons in the south east and north of Wales, and the fit with the UK industrial strategy. But the real value for money comes from being the first - the UK being the undisputed global centre for lagoon expertise and manufacturing. How often does an opportunity like this come along? For 30p on our bills, we can make all this talk of a knowledge economy mean something, by growing manufacturing for the world here in the UK. It's not just about the development phase. We could be leading the world in research and development, not just in a more efficient design but in materials, giving our steelworks new life and direction, in energy storage, in transmission methods, in flood protection. If we want a USP for our new trade deals, well here it is. Looking forward, thinking forward, spending forward - not on a lagoon, but on a new industrial future for Britain. When CERN was set up, it didn't foresee that its work would save lives through proton beam therapy, and that it would revolutionise data transfer. Its partners just knew that they were the first, and being first means driving change. Four hundred years ago - a little bit more recently than St David, I'm afraid - Hans Lippershey invented the Dutch perspective glass, a device for seeing things far away as if they were nearby. He took some existing technology, a glass lens, and did something moderately interesting with it. He didn't treat it as a first; he didn't see the potential of what he had. Galileo, on the other hand, wasn't content to see things far away as if they were nearby. He took his version of the Dutch perspective glass and showed the Venetian Senate that his telescope gave them something unique: access to the stars. It made him a rich man and made all of us richer, as the Hubble telescope, just like CERN, has helped us understand our universe. We shouldn't look at tidal lagoons as things far away as if they were nearby. We also need to look up and see the global opportunity for Wales and for Britain.
Welsh: Wel, dyna beth yr wyf yn dod ato, oherwydd, o ran gwerth am arian, rwy'n gofyn: pam ar y ddaear na wnawn ni ddarganfod hyn? Mae morlynnoedd llanw yn ffordd newydd o feddwl. Fel CERN, hwn fydd y cyntaf yn y byd. Mae hwn yn ddiwydiant newydd, yn ddiwydiant byd-eang, gyda goblygiadau byd-eang, ac mae gennyn ni yma yn y DU. Nid yw'n gwestiwn o 'gallem', David Melding; mae'n fater o 'dylem'. Mae adroddiad Hendry yn argyhoeddiadol ar y rhan y gallai ynni'r llanw ei chwarae wrth ddiwallu ein hanghenion, ond dim ond rhan o stori lawer mwy yw hynny. Mae'n argyhoeddiadol ar y manteision economaidd lleol uniongyrchol y byddai morlyn braenaru diedifar yn eu creu i fy rhanbarth i: mae'n drawsnewidiol i Abertawe fel dinas, meddai. Ond mae'n wir am rannau eraill o'r DU hefyd. Mae'n argyhoeddiadol ar effaith economaidd morlynnoedd eraill yn y de-ddwyrain a'r gogledd, a'u bod yn cyd-fynd â strategaeth ddiwydiannol y DU. Ond y gwir werth am arian yw bod y cyntaf - mai'r Deyrnas Unedig fyddai'r ganolfan fyd-eang ddiamheuol ar gyfer arbenigedd mewn morlynnoedd a'u gweithgynhyrchu. Pa mor aml y cawn gyfle fel hyn? Am 30c ar ein biliau, gallwn wneud i'r holl sôn am economi wybodaeth olygu rhywbeth, drwy dyfu gweithgynhyrchu ar gyfer y byd, yma yn y DU. Mae'n ymwneud â mwy na'r cyfnod datblygu. Gallem fod yn arwain y byd ym maes ymchwil a datblygu, nid yn unig o ran dyluniad mwy effeithlon ond o ran deunyddiau, gan roi bywyd a chyfeiriad newydd i'n gwaith dur, o ran storio ynni, o ran dulliau trosglwyddo, o ran amddiffyn rhag llifogydd. Os ydym am gael USP ar gyfer ein cytundebau masnach newydd, wel dyma fe. Edrych ymlaen, meddwl ymlaen, gwario ymlaen - nid ar forlyn, ond ar ddyfodol diwydiannol newydd i Brydain. Pan gafodd CERN ei sefydlu, nid oeddent yn rhagweld y byddai eu gwaith yn achub bywydau drwy therapi pelydr protonau, ac y byddent yn chwyldroi trosglwyddo data. Yr oll yr oedd eu partneriaid yn ei wybod oedd mai nhw oedd y cyntaf, a bod hynny'n golygu sbarduno newid. Bedwar cant o flynyddoedd yn ôl - ychydig bach yn fwy diweddar na Dewi Sant, yn anffodus - dyfeisiodd Hans Lippershey y gwydr persbectif Iseldiroedd, dyfais i weld pethau pell i ffwrdd fel pe byddent yn agos. Defnyddiodd dechnoleg a oedd yn bodoli, lens gwydr, a gwneud rhywbeth cymharol ddiddorol â hynny. Ni wnaeth drin hyn fel mai ef oedd y cyntaf; ni welodd botensial yr hyn oedd ganddo. Nid oedd Galileo, ar y llaw arall, yn fodlon ar weld pethau pell i ffwrdd fel pe byddent yn agos. Cymerodd ei fersiwn ef o'r gwydr persbectif Iseldiroedd a dangosodd i Senedd Fenis fod ei delesgop yn rhoi rhywbeth unigryw iddynt: mynediad at y sêr. Gwnaeth hyn ef yn ddyn cyfoethog a gwnaeth bob un ohonom yn gyfoethocach, gan fod telesgop Hubble, yn union fel CERN, wedi ein helpu i ddeall ein bydysawd. Ni ddylem edrych ar forlynnoedd llanw yn bethau pell fel pe byddent yn agos. Mae angen inni hefyd edrych i fyny a gweld y cyfle byd-eang i Gymru ac i Brydain.