English: Diolch, Ddirprwy Lywydd. I am pleased to inform Members today that the Equality, Local Government and Communities Committee is launching a call for evidence for our forthcoming inquiry on human rights in Wales. Over the summer, we consulted stakeholders about what they felt should be our strategic priorities. A number of organisations, including Stonewall Cymru, Children in Wales and the Bevan Foundation, wanted us to undertake work on human rights. They highlighted areas of concern, such as the impact of the UK's withdrawal from the European Union, as well as the UK Government's proposals to change domestic legislation. I expect human rights to be a key part of our approach to many, if not all, of the inquiries undertaken by the committee. This is certainly true of our work to date. On Monday, we published our first report on our post-legislative scrutiny of the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. We made a range of recommendations, including ensuring that teaching about healthy relationships is delivered in all schools as part of the new curriculum being put in place following the Donaldson review. The committee was influenced by the view of the national adviser, who told us that the curriculum should include compulsory preventative programmes on all forms of violence, grounded in a gender equality and human rights framework. The committee is currently undertaking an inquiry on refugees and asylum seekers in Wales. We have visited service providers and service users in Cardiff and Swansea, and we started taking oral evidence last week. It is becoming clear that a key issue for refugees and asylum seekers, and the services that support them, is understanding and enforcing their rights. The week before last we visited Glasgow and Edinburgh. We wanted to compare approaches to supporting refugees and asylum seekers in Scotland and Wales. We also had a very fruitful meeting with the convener of the Equalities and Human Rights Committee of the Scottish Parliament, Christina McKelvie MSP. There is significant potential for collaborative work on human rights and a range of other issues. I look forward to further dialogue with Christina and our counterparts across the UK and beyond. I will keep Members informed as these relationships develop. But let me return, Llywydd, to the inquiry we are launching today. I would be grateful if Members would draw this work to the attention of people in their constituencies and regions. I am very happy to provide further information and materials to help Members publicise the inquiry and encourage feedback. I would encourage you to discuss your specific needs with the officials supporting the committee. The wider the range of evidence, the more equipped the committee will be to make recommendations and hold the Government to account on this issue. The closing date for our consultation is 10 February. We expect to be able to hold oral evidence sessions in March, before the Easter recess. Human rights is a broad and complex topic. For our first piece of specific work on this issue, the committee has decided on a focused and high-level approach. In taking this approach, we want to build on previous work in this area. In particular, we want to follow up on the fourth Assembly's Communities, Equality and Local Government Committee inquiry in 2013 into the future of equality and human rights in Wales. We will also be building on the expert discussion held in 2014 by the Equality and Human Rights Commission. This covered issues such as the current devolution settlement in relation to human rights, the approach to human rights in Welsh legislation, good and poor practice, and developing the human rights agenda in Wales. Our terms of reference have three components. First, we want to examine the impact of the UK's withdrawal from the European Union on human rights protection in Wales. Human rights are protected by a complex collection of laws and treaties. The UK's withdrawal from the European Union does not automatically affect the UK's status as a signatory to the European convention on human rights. The convention is an international treaty distinct from the EU treaties and EU charter of fundamental rights. I'm very keen that our inquiry should link up with the work that is already under way on this issue by the UK Parliament's Joint Committee on Human Rights, as well as by the Scottish Parliament's Equalities and Human Rights Committee. I will liaise closely with the Chair of the External Affairs and Additional Legislation Committee as this work develops. Second, we want to assess the impact of the UK Government's proposal to repeal the Human Rights Act 1998 and replace it with a UK bill of rights. Human rights is a key part of both the devolution settlement and the UK constitution. Our understanding is that the UK Government remains committed to replacing the Human Rights Act with a British bill of rights, which would curtail the role of the European Court of Human Rights. The Attorney-General appeared to indicate last week that this could be delayed while the UK Government deals with other matters. We will be seeking clarification of the timetable. Meanwhile, I welcome the assurances given to the committee by the Cabinet Secretary for Communities and Children in September, when he told us that he would keep Members informed of any concrete proposals from the UK Government. I share his view that the National Assembly should be fully engaged in any consultation that affects the human rights of the people of Wales. There will clearly be a role for the Constitutional and Legislative Affairs Committee in examining any such proposals. I hope that the preliminary policy work of our committee will inform such consideration. The third and final component of this inquiry is public perceptions about human rights in Wales. We are particularly interested in how understandable and relevant they are to Welsh people. We want to know what people think about the relevance of human rights in everyday Welsh life, and the role of public bodies in engaging and informing the public about their rights. This is especially important given the different approach to human rights in Wales, for example, in the Rights of Children and Young Persons (Wales) Measure 2011. Dirprwy Lywydd, I see the work of the committee, in launching this inquiry today, as part of a rights-based approach to scrutiny throughout the fifth Assembly. I expect our work programme to combine explicitly human rights-focused inquiries with examining the broad range of topics within our remit from a rights perspective. This inquiry will set the strategic context for that approach. I will be very happy to answer any questions Members have, to help us shape this inquiry. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch o roi gwybod i'r Aelodau heddiw fod y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol yn lansio galwad am dystiolaeth ar gyfer ein hymchwiliad sydd i ddod ar hawliau dynol yng Nghymru. Dros yr haf, buom yn ymgynghori â rhanddeiliaid ynglŷn â beth y teimlent y dylai ein blaenoriaethau strategol fod. Roedd nifer o sefydliadau, gan gynnwys Stonewall Cymru, Plant yng Nghymru a Sefydliad Bevan, am i ni wneud gwaith ar hawliau dynol. Roeddent yn tynnu sylw at feysydd sy'n peri pryder, fel effaith y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd, yn ogystal â chynigion Llywodraeth y DU i newid deddfwriaeth ddomestig. Rwy'n disgwyl i hawliau dynol fod yn rhan allweddol o'n hymagwedd at lawer, os nad pob un, o'r ymchwiliadau a gyflawnir gan y pwyllgor. Mae hyn yn sicr yn wir am ein gwaith hyd yma. Ddydd Llun, cyhoeddasom ein hadroddiad cyntaf ar ein gwaith craffu ôl-ddeddfwriaethol ar Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015. Gwnaethom nifer o argymhellion, gan gynnwys sicrhau bod addysg perthnasoedd iach yn cael ei darparu ym mhob ysgol fel rhan o'r cwricwlwm newydd a roddir ar waith yn dilyn adolygiad Donaldson. Dylanwadodd sylwadau'r cynghorydd cenedlaethol ar y pwyllgor, pan ddywedodd wrthym y dylai'r cwricwlwm gynnwys rhaglenni ataliol gorfodol ar bob math o drais, yn seiliedig ar fframwaith cydraddoldeb rhywiol a hawliau dynol. Ar hyn o bryd mae'r pwyllgor yn cynnal ymchwiliad ar ffoaduriaid a cheiswyr lloches yng Nghymru. Rydym wedi ymweld â darparwyr gwasanaethau a defnyddwyr gwasanaethau yng Nghaerdydd ac Abertawe, ac wedi dechrau casglu tystiolaeth ar lafar yr wythnos diwethaf. Mae'n dod yn amlwg fod deall a gorfodi eu hawliau yn fater allweddol i ffoaduriaid a cheiswyr lloches, a'r gwasanaethau sy'n eu cefnogi. Yr wythnos cyn yr wythnos diwethaf buom yn Glasgow a Chaeredin. Roeddem yn awyddus i gymharu dulliau o gefnogi ffoaduriaid a cheiswyr lloches yng Nghymru a'r Alban. Cawsom gyfarfod cynhyrchiol iawn hefyd gyda chynullydd Pwyllgor Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Senedd yr Alban, Christina McKelvie ASA. Mae cryn botensial i waith ar y cyd ar hawliau dynol ac amryw o faterion eraill. Edrychaf ymlaen at ragor o drafod gyda Christina a'n cymheiriaid ledled y DU a thu hwnt. Byddaf yn rhoi rhagor o wybodaeth i'r Aelodau wrth i'r cysylltiadau hyn ddatblygu. Ond gadewch i mi ddychwelyd, Lywydd, at yr ymchwiliad rydym yn ei lansio heddiw. Buaswn yn ddiolchgar pe bai'r Aelodau yn tynnu sylw pobl yn eu hetholaethau a'u rhanbarthau at y gwaith hwn. Rwy'n fwy na pharod i ddarparu rhagor o wybodaeth a deunyddiau er mwyn helpu'r Aelodau i roi cyhoeddusrwydd i'r ymchwiliad ac annog adborth. Buaswn yn eich annog i drafod eich anghenion penodol gyda'r swyddogion sy'n cefnogi'r pwyllgor. Po fwyaf yr ystod o dystiolaeth, y mwyaf cymwys fydd y pwyllgor i wneud argymhellion a dwyn y Llywodraeth i gyfrif mewn perthynas â'r mater hwn. Y dyddiad cau ar gyfer ein hymgynghoriad yw 10 Chwefror. Rydym yn disgwyl gallu cynnal sesiynau tystiolaeth lafar ym mis Mawrth, cyn toriad y Pasg. Mae hawliau dynol yn bwnc eang a chymhleth. Ar gyfer ein gwaith cyntaf ar y mater hwn yn benodol, mae'r pwyllgor wedi penderfynu mabwysiadau ymagwedd lefel uchel â ffocws. Wrth fabwysiadu'r ymagwedd hon, rydym yn awyddus i adeiladu ar waith blaenorol yn y maes. Yn benodol, rydym yn awyddus i wneud gwaith dilynol ar ymchwiliad Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol y pedwerydd Cynulliad yn 2013 i ddyfodol cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Byddwn hefyd yn adeiladu ar y drafodaeth arbenigol a gynhaliwyd yn 2014 gan y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol. Roedd y drafodaeth hon yn cynnwys materion megis y setliad datganoli presennol mewn perthynas â hawliau dynol, yr ymagwedd at hawliau dynol mewn deddfwriaeth Gymreig, arferion da a gwael, a datblygu'r agenda hawliau dynol yng Nghymru. Mae tair cydran i'n cylch gorchwyl. Yn gyntaf, rydym yn awyddus i archwilio effaith y DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd ar y gwaith o amddiffyn hawliau dynol yng Nghymru. Diogelir hawliau dynol gan gasgliad cymhleth o ddeddfau a chytundebau. Ni fydd statws y DU fel un o lofnodwyr y confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol yn cael ei effeithio'n awtomatig o ganlyniad i'r DU yn gadael yr Undeb Ewropeaidd. Mae'r confensiwn yn gytuniad rhyngwladol ar wahân i gytundebau a siarter hawliau sylfaenol yr UE. Rwy'n awyddus iawn i'n hymchwiliad gysylltu â'r gwaith sydd eisoes yn cael ei wneud ar y mater hwn gan Gydbwyllgor Senedd y DU ar Hawliau Dynol, yn ogystal â chan Bwyllgor Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Senedd yr Alban. Byddaf yn cysylltu'n agos â Chadeirydd y Pwyllgor Materion Allanol a Deddfwriaeth Ychwanegol wrth i'r gwaith hwn fynd rhagddo. Yn ail, rydym yn awyddus i asesu effaith argymhelliad Llywodraeth y DU i gyflwyno deddf hawliau i'r DU yn lle Deddf Hawliau Dynol 1998. Mae hawliau dynol yn rhan allweddol o'r setliad datganoli a chyfansoddiad y DU. Yn ôl yr hyn a ddeallwn, mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo i gyflwyno deddf hawliau i'r DU yn lle'r Ddeddf Hawliau Dynol, a fyddai'n cyfyngu ar rôl Llys Hawliau Dynol Ewrop. Roedd y Twrnai Cyffredinol i'w weld yn awgrymu yr wythnos diwethaf y gellid gohirio hyn wrth i Lywodraeth y DU ymdrin â materion eraill. Byddwn yn gofyn am eglurhad ynglŷn â'r amserlen. Yn y cyfamser, rwy'n croesawu'r sicrwydd a roddwyd i'r pwyllgor gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant ym mis Medi, pan ddywedodd wrthym y byddai'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau mewn perthynas ag unrhyw gynigion pendant gan Lywodraeth y DU. Rhannaf ei farn y dylai'r Cynulliad Cenedlaethol gymryd rhan lawn mewn unrhyw ymgynghoriad sy'n effeithio ar hawliau dynol pobl Cymru. Yn amlwg, bydd gan y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol rôl yn archwilio unrhyw gynigion o'r fath. Gobeithiaf y bydd gwaith polisi rhagarweiniol ein pwyllgor yn llywio ystyriaethau o'r fath. Y drydedd gydran a chydran olaf yr ymchwiliad hwn yw canfyddiadau'r cyhoedd ynglŷn â hawliau dynol yng Nghymru. Rydym yn arbennig o awyddus i weld pa mor ddealladwy a pherthnasol ydynt i bobl Cymru. Rydym yn awyddus i glywed barn pobl ynglŷn â pherthnasedd hawliau dynol ym mywyd pob dydd Cymru, a rôl cyrff cyhoeddus yn ymgysylltu a rhoi gwybod i'r cyhoedd ynglŷn â'u hawliau. Mae hyn yn arbennig o bwysig o ystyried yr ymagwedd wahanol at hawliau dynol yng Nghymru, er enghraifft, ym Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011. Ddirprwy Lywydd, rwy'n ystyried gwaith y pwyllgor, wrth lansio'r ymchwiliad hwn heddiw, yn rhan o ddull o graffu sy'n seiliedig ar hawliau drwy gydol y pumed Cynulliad. Rwy'n disgwyl y bydd ein rhaglen waith yn cyfuno ymchwiliadau sy'n canolbwyntio'n benodol ar hawliau dynol gydag archwilio'r ystod eang o bynciau yn ein cylch gorchwyl o safbwynt hawliau. Bydd yr ymchwiliad hwn yn nodi'r cyd-destun strategol ar gyfer y dull hwnnw. Byddaf yn fwy na pharod i ateb unrhyw gwestiynau gan yr Aelodau, i'n helpu i lunio'r ymchwiliad hwn. Diolch yn fawr.