English: And I think Mike Hedges hit the nail on the head, actually: there's a sort of misapprehension about what it means. But I've actually visited a west side apartment in New York that's a co-operative, and it looked like a penthouse to me, is all I can say. So, I do think there's a misconception - he's quite right about that. What it also does is it allows us to drive different models and types of tenure into our housing across Wales, and that kind of mixed tenure is really important. So, I don't think any set of housing that's a single tenure is actually particularly useful. So, it really is a good way of driving different models of ownership into different bits of Wales and can really be beneficial. I'm particularly interested, actually, in models that allow people to have a shared equity ownership - part of a co-operative - in places described as 'deprived communities', in inverted commas. Members will have heard me say before how cross I am about the fact that the place I grew up in is described as a 'deprived community', which is news to both me and my parents, but there we go. But, driving different models of ownership into places that are single-tenure social housing, for example, can be a really useful model as well, as it allows different types of people to live in harmony together in a community, which is what we're looking for. So, we've been investing in community-led housing since 2012. We've tried several different approaches, including providing £1.9 million-worth of capital funding to support three top-down ministerial-led pioneer schemes. That approach has had some success. For example, the co-operative at Loftus Garden in Newport by Pobl has been great; it's helped those in the co-op take on more responsibility for their homes and their community and led to a greater community spirit being fostered in the wider development. That, sadly, has not been the case with all the schemes, which is why we've taken stock of our approach going forward. I do think the Taf Fechan scheme that Dawn Bowden mentioned is a very good example of how it can work, where you take somewhere that nobody really wanted to live, let's be honest, and turn it into a very desirable place to live, because as I understand it there's a good long list of people who'd love to live there if they could just get in. So, it can, critically, lead to the turnaround of those kinds of developments as well. So, I'm really committed to that, I'm really committed to making sure that the good examples that we do have in Wales - and they do exist - are spread out across Wales, but we do need to get local authority support to be involved in that as well. Dawn Bowden mentioned the support that the local council there had given to the support of the co-operative, and I know that Swansea City Council has moved to adopt a co-operative housing policy recently as well. So, I think all local authorities can learn from that, and I'd be really keen to get that into the spread of excellent practice across Wales. So, I'm really keen to do that. What I'm also keen to do, though, is not have it to be top-down. So, what we want to do is enable communities to come together and form a co-operative in order to take control over their lives. So, I think it works really well, as you described, Dawn, when people get really involved in it and they can have a decision-making part in that. So, I'm very keen on being able to enable that rather than trying to push it onto communities, which hasn't always been as successful as we'd like, even with the best of intentions. So, one of the best ways to increase provision is to provide support of that sort. So, our funding through the Wales Co-operative Centre is designed to deliver that support and I'm pleased we've widened our support to a larger scale programme for community-led housing in conjunction with the Nationwide Foundation as well, to provide that underlying level of support. The expertise available through the Communities Creating Homes programme is being used to support new and existing community-led housing groups across Wales. It's a toolkit for developing co-operative housing schemes that outlines actions that housing associations can take to support community-led housing, and I'm pleased to see that the ELGC committee recognised the important role that the toolkit can have in its recent report on empty properties. The other thing I want to be really clear about is in broadening the support to ensure a focus on embedding the core co-operative principles, we want to be sure that the seven core principles are vital and embedded all at once. So, you can't sort of pick and mix it, you want to get all of the principles, as you've described, to get the successful programme running. So, we've got a lot more interest increasing, and this debate is an excellent way of getting the message out there as well. So, I'm really grateful to Dawn for raising it. I'm not currently looking at introducing community land trusts at the moment. One of the reasons for that is that I'm not convinced that that would work, but I would just like to say in the Chamber that if a project came forward that relied on that kind of budget, we would be willing to look at it. Broadly, I'm saying we'd be willing to look at any community-led project that we thought might develop homes for people along those co-operative lines. So, I'm very happy to look at that, although I'm not minded to introduce the fund as such just the moment. The affordable housing supply review reported back in May. Based on their recommendations, we're seeking to consolidate the number of bespoke schemes and funding pots we have available.
Welsh: Ac rwy'n credu bod Mike Hedges wedi taro'r hoelen ar ei phen, mewn gwirionedd: mae yna ryw fath o gamsyniad ynglŷn â'r hyn y mae'n ei olygu. Ond rwyf wedi ymweld â fflat yn ardal orllewinol Efrog Newydd sy'n rhan o gwmni cydweithredol, ac roedd yn edrych fel pentws i mi, dyna'r cyfan y gallaf ei ddweud. Felly, rwy'n credu bod camsyniad - mae'n llygad ei le ynglŷn â hynny. Yr hyn y mae'n ei wneud hefyd yw caniatáu inni hyrwyddo gwahanol fodelau a mathau o ddeiliadaeth yn ein sector tai ledled Cymru, ac mae'r math hwnnw o ddeiliadaeth gymysg yn bwysig iawn. Felly, nid wyf yn credu bod unrhyw set o dai un math o ddeiliadaeth yn arbennig o ddefnyddiol mewn gwirionedd. Felly, mae'n ffordd dda o ysgogi gwahanol fodelau o berchnogaeth i wahanol rannau o Gymru a gall fod yn fuddiol iawn. Mae gennyf ddiddordeb arbennig mewn modelau sy'n caniatáu i bobl gael perchnogaeth rhannu ecwiti - rhan o gwmni cydweithredol - mewn mannau a ddisgrifiwyd fel 'cymunedau difreintiedig', mewn dyfynodau. Bydd yr Aelodau wedi fy nghlywed yn dweud o'r blaen mor flin wyf fi fod y fan lle cefais fy magu'n cael ei ddisgrifio fel 'cymuned ddifreintiedig', sy'n newyddion i mi a fy rhieni, ond dyna ni. Ond gall hyrwyddo gwahanol fodelau o berchnogaeth mewn lleoedd lle nad oes ond deiliadaeth tai cymdeithasol, er enghraifft, fod yn fodel defnyddiol iawn hefyd, gan ei fod yn caniatáu i wahanol fathau o bobl fyw'n gytûn gyda'i gilydd mewn cymuned, sef yr hyn y chwiliwn amdano. Felly, rydym wedi bod yn buddsoddi mewn tai dan arweiniad y gymuned ers 2012. Rydym wedi rhoi cynnig ar sawl gwahanol ddull, gan gynnwys darparu gwerth £1.9 miliwn o arian cyfalaf i gefnogi tri chynllun arloesi o'r brig i lawr a arweinir gan Weinidogion. Mae'r dull hwnnw wedi cael rhywfaint o lwyddiant. Er enghraifft, mae'r cwmni cydweithredol yng Ngardd Loftus yng Nghasnewydd gan Pobl wedi bod yn wych; mae wedi helpu'r rheini yn y cwmni cydweithredol i ysgwyddo mwy o gyfrifoldeb am eu cartrefi a'u cymuned ac wedi arwain at feithrin mwy o ysbryd cymunedol yn y datblygiad ehangach. Yn anffodus, nid yw hynny wedi digwydd gyda'r holl gynlluniau, a dyna pam ein bod wedi pwyso a mesur ein dull o weithredu ar gyfer y dyfodol. Rwy'n credu bod cynllun Taf Fechan y soniodd Dawn Bowden amdano yn enghraifft dda iawn o sut y gall weithio, lle rydych yn cymryd rhywle nad oedd neb eisiau byw ynddo mewn gwirionedd, gadewch i ni fod yn onest, a'i droi'n lle dymunol iawn i fyw ynddo, oherwydd, yn ôl yr hyn a ddeallaf, mae rhestr hir o bobl a fyddai wrth eu bodd yn byw yno pe baent yn cael. Felly, yn allweddol, gall arwain at drawsnewid y mathau hynny o ddatblygiadau hefyd. Rwy'n wirioneddol ymrwymedig i hynny, rwy'n wirioneddol ymrwymedig i sicrhau bod yr enghreifftiau da sydd gennym yng Nghymru - ac maent yn bodoli - yn cael eu lledaenu ar draws Cymru, ond mae angen i ni gael cymorth gan awdurdodau lleol i fod yn rhan o hynny hefyd. Soniodd Dawn Bowden am y cymorth a roddodd y cyngor lleol yno i gefnogi'r cwmni cydweithredol, a gwn fod Cyngor Dinas Abertawe wedi pleidleisio i fabwysiadu polisi tai cydweithredol yn ddiweddar hefyd. Felly, rwy'n credu y gall pob awdurdod lleol ddysgu o hynny, a buaswn yn awyddus iawn i gael hynny'n rhan o ledaeniad arferion rhagorol ledled Cymru. Felly, rwy'n awyddus iawn i wneud hynny. Fodd bynnag, rhywbeth arall rwy'n awyddus i'w wneud yw peidio â'i gael o'r brig i lawr. Rydym am iddo alluogi cymunedau i ddod ynghyd a ffurfio cwmni cydweithredol er mwyn cymryd rheolaeth ar eu bywydau. Felly, rwy'n credu ei fod yn gweithio'n dda iawn, fel gwnaethoch ddisgrifio, Dawn, pan fydd pobl yn cymryd rhan go iawn a gallant gael rhan yn gwneud penderfyniadau yn hynny. Felly, rwy'n awyddus iawn i allu galluogi hynny yn hytrach na cheisio ei wthio ar gymunedau, gan nad yw hynny wedi bod mor llwyddiannus ag yr hoffem bob amser, hyd yn oed gyda'r bwriadau gorau. Felly, un o'r ffyrdd gorau o gynyddu'r ddarpariaeth yw darparu cymorth o'r math hwnnw. Mae ein cyllid drwy Ganolfan Cydweithredol Cymru wedi'i gynllunio i ddarparu'r cymorth hwnnw ac rwy'n falch ein bod wedi ehangu ein cefnogaeth i raglen ar raddfa fwy ar gyfer tai dan arweiniad y gymuned ar y cyd â'r Nationwide Foundation yn ogystal, i ddarparu'r lefel sylfaenol honno o gymorth. Defnyddir yr arbenigedd sydd ar gael drwy'r rhaglen Cymunedau'n Creu Cartrefi i gefnogi grwpiau tai newydd a rhai sy'n bodoli eisoes dan arweiniad y gymuned ledled Cymru. Pecyn cymorth ydyw ar gyfer datblygu cynlluniau tai cydweithredol ac mae'n amlinellu'r camau y gall cymdeithasau tai eu cymryd i gefnogi tai dan arweiniad y gymuned, ac rwy'n falch o weld bod y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau wedi cydnabod y rôl bwysig y gall y pecyn cymorth ei chael yn ei adroddiad diweddar ar eiddo gwag. Y peth arall rwy'n awyddus i fod yn glir iawn yn ei gylch wrth ehangu'r gefnogaeth i sicrhau ffocws ar wreiddio'r egwyddorion cydweithredol craidd, yw ein bod am sicrhau bod y saith egwyddor graidd yn hanfodol ac wedi'u gwreiddio i gyd ar unwaith. Felly, ni allwch ddewis a dethol, rydych am gynnwys yr holl egwyddorion, fel rydych wedi disgrifio, er mwyn cael y rhaglen lwyddiannus yn weithredol. Felly, mae mwyfwy o ddiddordeb yn hyn, ac mae'r ddadl hon yn ffordd ragorol o gyfleu'r neges hefyd. Felly, rwy'n ddiolchgar iawn i Dawn am roi sylw iddi. Nid wyf yn ystyried cyflwyno ymddiriedolaethau tir cymunedol ar hyn o bryd. Un o'r rhesymau am hynny yw nad wyf wedi fy narbwyllo y byddai hynny'n gweithio, ond hoffwn ddweud yn y Siambr, pe bai prosiect yn cael ei gyflwyno sy'n dibynnu ar gyllideb o'r fath, byddem yn fodlon ei ystyried. Yn fras, rwy'n dweud y byddem yn barod i edrych ar unrhyw brosiect dan arweiniad y gymuned a allai ddatblygu cartrefi i bobl ar hyd y llinellau cydweithredol hynny yn ein barn ni. Felly, rwy'n hapus iawn i edrych ar hynny, er nad wyf yn bwriadu cyflwyno'r gronfa fel y cyfryw ar hyn o bryd. Cafodd adroddiad yr adolygiad o'r cyflenwad tai fforddiadwy ei gyflwyno yn ôl ym mis Mai. Yn seiliedig ar eu hargymhellion, rydym yn ceisio cydgrynhoi'r nifer o gynlluniau pwrpasol a photiau ariannu sydd ar gael gennym.