English: We rely on the EU for imports too. Chemicals, including some of those that help us provide clean water, veterinary medicines, and more than four fifths of our food imports, accounting for half of the food we eat in the UK, come from the EU. All are tariff free and produced to standards we understand and expect. If we leave the EU without a deal, there will be no orderly or phased transition, and 40 years of integrated EU legislation, systems, funding and free trade will come to an end overnight. Our exporters and importers will face significant increases in prices, administration and delivery time. Tariffs are likely to be applied to imports and exports. A drop in sterling caused by a 'no deal' Brexit could mitigate some tariff costs for importers but contribute to higher food prices for consumers as import costs increase. There is no good news for exports either in a 'no deal' scenario under WTO rules, which hard Brexiteers celebrate. Processed foods could attract tariffs of around 15 per cent and other products could exceed 50 per cent, with red meat attracting particularly high tariffs. Our businesses will have to develop their capacity to handle previously unnecessary red tape, including customs declarations, export health certificates or fisheries catch certificates. Document, identity and physical checks will be carried out at the border with the EU for products of animal origin and live animals arriving from the UK. This will inevitably cause delays, potentially ruining fresh food and live shellfish. Even the wooden pallets on which goods are transported will require certification and checks. Our EU labour force is important to Wales. Almost all Government vets working in our abattoirs are European citizens from other EU countries, as are many workers in food processing more generally. We cannot afford for these essential workers to leave the UK at a time of exponential growth in demand for export health certificates post Brexit. The impacts of a 'no deal' Brexit will be felt differently across Wales. Our rural communities will clearly bear the brunt of any loss of markets, especially in the red meat sector. Our coastal communities will suffer if seafood businesses are unable to viably export shellfish. Although diversifying into different types of farming or fishing could lessen the impact, it will not make up for the loss of, or impeded access to, the EU market. All of this combines to create a perfect storm, which will begin on 30 March and last for an unknown length of time. The severity of that storm will depend on the type of deal we leave with. A 'no deal' storm will be the most damaging for Wales. As a Government we've been working since the EU referendum to prepare for Brexit in whatever form. Across my portfolio, we've reviewed 1,200 pieces of legislation. With the UK Government we are in the process of amending 900 pieces of legislation in an unprecedented exercise to ensure we have a working statue book by exit day. This will make sure the framework of EU environmental legislation, within which we have developed our own ambitious plans for the environment, climate and future generations, continue to be available to us. The National Assembly has played, and will continue to play, an important part in developing and passing this legislation, and Wales will gain more powers in environment, agriculture and fisheries after Brexit. We have been working to ensure the necessary systems are in place to meet newly applied EU requirements on third countries, as we will be after Brexit, or to replace soon-to-be-inaccessible EU-run systems. This includes systems for chemical approvals, for export health certificates, for catch certifications and training for additional vets. My officials are running more than 50 projects to put in place the necessary arrangements. To meet the shortened timescales and ensure this is in place by exit day, much of this has been delivered in conjunction with the other UK administrations, especially the UK Government departments DEFRA, the Department for Business, Energy and Industrial Strategy and the Health and Safety Executive. However, future decision making in many of these areas will fall to Welsh Ministers and ultimately to this Assembly. We continue to provide advice and information to businesses, and last week the Welsh Government launched the Preparing Wales/Paratoi Cymru website. I am committed to working with key sectors to design support mechanisms around these serious challenges, and we've already provided £6 million from our transition fund to this end. My officials are working closely with the UK Government on emergency planning to safeguard our food supply, ensure an uninterrupted energy supply and, with Dŵr Cymru Welsh Water and Hafren Dyfrdwy, secure our water supply. Whilst there are some opportunities from Brexit in the future, I am deeply concerned at the immediate turmoil that will ensue, and I want to ensure the survival of our sectors. I'm concerned by the evidence from the CBI, FSB and others suggesting that many businesses are not yet actively preparing for Brexit and for a 'no deal' Brexit. Some will think they are immune from Brexit as they do not export or import, but because our economy is so integrated with the EU, the economic impacts will affect their suppliers and customers alike. There is a great deal of change to come, and in the event of a no deal, this will likely hit hard on multiple fronts at the same time. Some of this is for Government to manage. However, faced with a threat of this scale, we can only do so much. Businesses must also act, and quickly, because the scale of the challenge cannot be underestimated.
Welsh: Rydym ni'n dibynnu ar yr UE ar gyfer mewnforion hefyd. Mae cemegion, gan gynnwys rhai o'r rheini sy'n ein helpu i ddarparu dŵr glân, meddyginiaethau milfeddygol, a mwy na phedair rhan o bump o'n mewnforion bwyd, sy'n hanner y bwyd yr ydym ni'n ei fwyta yn y DU, yn dod o'r UE. Mae'r rhain i gyd yn ddi-dariff ac wedi eu cynhyrchu i safonau yr ydym ni'n eu deall ac yn eu disgwyl. Os byddwn yn gadael yr UE heb gytundeb, ni fydd cyfnod pontio trefnus na fesul cam, a bydd 40 mlynedd o ddeddfwriaeth, systemau, cyllid a masnach rydd integredig yr UE yn dod i ben dros nos. Bydd ein hallforwyr a'n mewnforwyr yn wynebu cynnydd sylweddol i brisiau, gweinyddu ac amser cyflenwi. Mae tariffau'n debygol o gael eu rhoi ar fewnforion ac allforion. Gallai gostyngiad i sterling a achosir gan Brexit heb gytundeb liniaru rhai costau tariff i fewnforwyr ond byddai'n cyfrannu at brisiau bwyd uwch i ddefnyddwyr wrth i gostau mewnforio gynyddu. Does dim newyddion da i allforion ychwaith mewn senario 'dim cytundeb' o dan reolau Sefydliad Masnach y Byd, y mae cefnogwyr Brexit caled yn ei glodfori. Gallai bwydydd wedi'u prosesu ddenu tariffau o tua 15 y cant a gallai cynhyrchion eraill fod dros 50 y cant, gyda chig coch yn denu tariffau arbennig o uchel. Bydd yn rhaid i'n busnesau ddatblygu eu gallu i ymdrin â biwrocratiaeth a oedd yn ddiangen cynt, gan gynnwys datganiadau tollau, tystysgrifau iechyd allforio neu dystysgrifau dalfa pysgodfeydd. Bydd archwiliadau dogfennau, adnabod a chorfforol yn cael eu cynnal ar y ffin â'r UE ar gyfer cynhyrchion anifeiliaid ac anifeiliaid byw sy'n cyrraedd o'r DU. Mae'n anochel y bydd hyn yn achosi oedi, a allai ddifetha bwyd ffres a physgod cregyn byw. Bydd hyd yn oed y paledi pren y caiff nwyddau eu cludo arnynt yn gorfod cael eu hardystio a'u harchwilio. Mae ein llafurlu o'r UE yn bwysig i Gymru. Mae bron holl filfeddygon y Llywodraeth sy'n gweithio yn ein lladd-dai yn ddinasyddion Ewropeaidd o wledydd UE eraill, ac felly hefyd llawer o weithwyr prosesu bwyd yn fwy cyffredinol. Ni allwn fforddio i'r gweithwyr hanfodol hyn adael y DU ar adeg o dwf esbonyddol i'r galw am dystysgrifau iechyd allforio ar ôl Brexit. Bydd effeithiau Brexit heb gytundeb yn cael eu teimlo'n wahanol ledled Cymru. Yn amlwg, ein cymunedau gwledig fydd yn dioddef waethaf o golli unrhyw farchnadoedd, yn enwedig yn y sector cig coch. Bydd ein cymunedau arfordirol yn dioddef os na all busnesau bwyd môr allforio pysgod cregyn yn ddichonadwy. Er y gallai arallgyfeirio i wahanol fathau o ffermio neu bysgota leihau'r effaith, ni fydd yn gwneud iawn am golli marchnad yr UE, neu lai o fynediad ati. Mae hyn oll yn cyfuno i greu storm berffaith, a fydd yn dechrau ar 30 Mawrth ac yn para am gyfnod anhysbys. Bydd difrifoldeb y storm honno yn dibynnu ar y math o gytundeb a gawn wrth adael. Storm 'dim cytundeb' fydd y mwyaf niweidiol i Gymru. Fel Llywodraeth rydym ni wedi bod yn gweithio ers refferendwm yr UE i baratoi ar gyfer Brexit ar ba bynnag ffurf. Ar draws fy mhortffolio i, rydym ni wedi adolygu 1,200 o ddarnau o ddeddfwriaeth. Gyda Llywodraeth y DU, rydym ni wrthi'n diwygio 900 o ddarnau o ddeddfwriaeth mewn ymarfer digynsail i sicrhau bod gennym ni lyfr statud sy'n gweithio erbyn y diwrnod ymadael. Bydd hyn yn sicrhau bod fframwaith deddfwriaeth amgylcheddol yr UE, yr ydym ni wedi datblygu ein cynlluniau uchelgeisiol ein hunain ar gyfer yr amgylchedd, hinsawdd a chenedlaethau'r dyfodol yn unol ag ef, yn parhau i fod ar gael i ni. Mae'r Cynulliad Cenedlaethol wedi chwarae rhan bwysig, a bydd yn parhau i chwarae rhan bwysig, yn y broses o ddatblygu a phasio'r ddeddfwriaeth hon, a bydd Cymru yn ennill mwy o bwerau ym meysydd yr amgylchedd, amaethyddiaeth a physgodfeydd ar ôl Brexit. Rydym ni wedi bod yn gweithio i sicrhau bod y systemau angenrheidiol ar waith i fodloni gofynion newydd yr UE ar drydydd gwledydd, fel y byddwn ni ar ôl Brexit, neu i ddisodli systemau a redir gan yr UE na fyddant ar gael cyn bo hir. Mae hyn yn cynnwys systemau ar gyfer cymeradwyo cemegion, ar gyfer tystysgrifau iechyd allforio, ar gyfer ardystiadau dalfa a hyfforddiant ar gyfer milfeddygon ychwanegol. Mae fy swyddogion yn rhedeg mwy na 50 o brosiectau i roi'r trefniadau gofynnol ar waith. I fodloni'r amserlenni byrrach a sicrhau bod hyn ar waith erbyn y diwrnod ymadael, mae llawer o hyn wedi cael ei gyflawni ar y cyd â gweinyddiaethau eraill y DU, ac, yn benodol, adrannau Llywodraeth y DU DEFRA, yr Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol a'r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch. Fodd bynnag, yn y dyfodol, Gweinidogion Cymru ac yn y pen draw y Cynulliad hwn fydd yn gwneud penderfyniadau yn llawer o'r meysydd hyn. Rydym ni'n parhau i ddarparu cyngor a gwybodaeth i fusnesau, a lansiodd Llywodraeth Cymru wefan Preparing Wales/Paratoi Cymru yr wythnos diwethaf. Rwyf i wedi ymrwymo i weithio gyda sectorau allweddol i gynllunio mecanweithiau cymorth o gwmpas yr heriau difrifol hyn, ac rydym ni eisoes wedi darparu £6 miliwn o'n cronfa bontio i'r perwyl hwn. Mae fy swyddogion yn gweithio'n agos gyda Llywodraeth y DU ar gynllunio brys i ddiogelu ein cyflenwad bwyd, i sicrhau cyflenwad ynni di-dor a, chyda Dŵr Cymru Welsh Water a Hafren Dyfrdwy, i sicrhau ein cyflenwad dŵr. Er y daw rhai cyfleoedd o Brexit yn y dyfodol, rwy'n pryderu'n fawr am yr helynt tymor byr a fydd yn dilyn, a hoffwn sicrhau bod ein sectorau yn goroesi. Rwy'n pryderu am y dystiolaeth gan y CBI, y Ffederasiwn Busnesau Bach ac eraill sy'n awgrymu nad yw llawer o fusnesau yn cynllunio'n ymarferol ar gyfer Brexit eto, ac ar gyfer Brexit heb gytundeb. Bydd rhai yn meddwl eu bod yn ddiogel rhag Brexit gan nad ydynt yn allforio nac yn mewnforio, ond gan fod ein heconomi mor integredig gyda'r UE, bydd yr effeithiau economaidd yn effeithio ar eu cyflenwyr a'u cwsmeriaid hefyd. Mae llawer iawn o newid i ddod, ac os na chawn ni gytundeb, mae'n debygol o fod yn ergyd galed i sawl maes ar yr un pryd. Cyfrifoldeb y Llywodraeth yw rheoli rhywfaint o hyn. Fodd bynnag, ceir terfyn i'r hyn y gallwn ni wneud o wynebu bygythiad o'r maint hwn. Mae'n rhaid i fusnesau weithredu hefyd, ac yn gyflym, oherwydd ni ellir tanbwysleisio maint yr her.