techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you to my fellow Newportonian, John Griffiths, for showcasing our city here today. I agree wholeheartedly with the points that John has made. Newport city centre has a renewed vibrancy, not least because of Friars Walk, which has brought flagship retail and restaurants, along with the invaluable independent businesses - some that have stayed in Newport through thick and thin - and new exciting businesses such as Parc Pantry, Crafted and the award-winning Tiny Rebel Brewery Co., which are just a couple of examples. There's so much more to come. John has mentioned a new world-class convention centre at the Celtic Manor, which will be another string to Newport's bow, and not just to Newport's bow, but Wales's. We have one of the first UK proton beam therapy units for cancer treatment about to open in the west of the city, and I've spoken in the Chamber before about the plan of the Office of National Statistics to develop a data hub. I'm personally proud, as someone who was born and brought up and lives in Newport, of our cultural and sporting heritage. With the Roman remains at Caerleon, a rich medieval maritime history, our majestic transporter bridge and the elegant Tredegar House, along with the historic parks, such as Belle Vue. Our unique Chartist history puts Newport at the forefront of a modern democracy. Our industrial and musical past and present attracts people to our city. From the Tredegar House Folk Festival to the Caerleon arts festival, we've a rich history and we're a city that must continue to rise.
Welsh: Diolch i fy nghyd-frodor o Gasnewydd, John Griffiths, am dynnu sylw at ein dinas yma heddiw. Cytunaf yn llwyr â'r pwyntiau y mae John wedi eu gwneud. Mae bywiogrwydd newydd yn perthyn i ganol dinas Casnewydd, i raddau helaeth oherwydd Friars Walk, sydd wedi dod â siopau a bwytai blaenllaw i mewn, ynghyd â'r busnesau annibynnol amhrisiadwy - a rhai ohonynt wedi aros yng Nghasnewydd drwy adegau da a drwg - a busnesau newydd cyffrous megis Parc Pantry, Crafted a'r Tiny Rebel Brewery Co. sydd wedi ennill gwobrau, ac un neu ddau o enghreifftiau'n unig yw'r rhain. Mae cymaint mwy i ddod. Mae John wedi crybwyll canolfan gynadledda newydd o safon fyd-eang yn y Celtic Manor, a fydd yn destun balchder unwaith eto i Gasnewydd, ac nid yn unig i Gasnewydd, ond i Gymru. Mae gennym un o'r unedau therapi pelydr proton cyntaf yn y DU ar gyfer triniaeth ganser ar fin agor yng ngorllewin y ddinas, ac rwyf wedi siarad yn y Siambr o'r blaen am gynllun y Swyddfa Ystadegau Gwladol i ddatblygu canolfan ddata. Yn bersonol rwy'n falch, fel rhywun a gafodd ei eni a'i fagu ac sy'n byw yng Nghasnewydd, o'n treftadaeth ddiwylliannol a chwaraeon, gyda'r olion Rhufeinig yng Nghaerllion, hanes morwrol canoloesol cyfoethog, ein pont gludo fawreddog a cheinder Tŷ Tredegar, ynghyd â'r parciau hanesyddol, megis Belle Vue. Mae ein hanes Siartaidd unigryw yn rhoi Casnewydd ar y blaen mewn democratiaeth fodern. Mae ein gorffennol a'n presennol diwydiannol a cherddorol yn denu pobl i'n dinas. O Ŵyl Werin Tŷ Tredegar i ŵyl gelfyddydau Caerllion, mae gennym hanes cyfoethog ac rydym yn ddinas sy'n rhaid iddi barhau i gamu ymlaen.
English: The first item on our agenda this afternoon is questions to the First Minister, and the first question, Gareth Bennett.
Welsh: Yr eitem gyntaf ar ein hagenda y prynhawn yma yw cwestiynau i'r Prif Weinidog, a'r cwestiwn cyntaf, Gareth Bennett.
English: Well, sustainably improving infrastructure and transport links, reducing journey times and increasing transport choice, and focusing on the safety and reliability of the road network are priorities for this Government.
Welsh: Wel, mae gwella seilwaith a chysylltiadau thrafnidiaeth yn gynaliadwy, lleihau hyd teithiau a chynyddu'r dewis o drafnidiaeth, a chanolbwyntio ar ddiogelwch a dibynadwyedd y rhwydwaith ffyrdd yn flaenoriaethau i'r Llywodraeth hon.
English: I thank the First Minister for his answer. As you will no doubt be aware, there are major housing developments planned for the edges of Cardiff, which will, undoubtedly, increase road traffic congestion in the next few years. Of course, we're hopeful that the south Wales metro will eventually arrive. But, in the medium term, are there any steps that the Government here could take to alleviate any potential increases in road congestion, which could possibly turn Cardiff into what, increasingly, road users are saying is a glorified car park?
Welsh: Diolchaf i'r Prif Weinidog am ei ateb. Fel y byddwch yn sicr yn ymwybodol, mae datblygiadau tai mawr wedi'u cynllunio ar gyfer cyrion Caerdydd, a fydd, heb amheuaeth, yn cynyddu tagfeydd traffig ar y ffyrdd yn ystod y blynyddoedd nesaf. Wrth gwrs, rydym ni'n obeithiol y bydd metro de Cymru yn cyrraedd yn y pen draw. Ond, yn y tymor canolig, a oes unrhyw gamau y gallai'r Llywodraeth yma eu cymryd i liniaru unrhyw gynnydd posibl i dagfeydd ar y ffyrdd, a allai o bosibl droi Caerdydd yn faes parcio enfawr, fel y mae defnyddwyr ffordd yn ei ddweud yn gynyddol?
English: Well, it's a matter, of course, for the local authority to ensure that, when there is a development, section 106 is used to its fullest extent and that the community infrastructure levy can be used in order to make sure that infrastructure can be provided where there is development. And I'd expect any local authority in Wales to be able to do that. And, of course, the metro, in time, will be able to extend its reach to parts of the city and, indeed, beyond, where there is no heavy rail link and where light rail, for example, would make perfect sense in terms of moving people around.
Welsh: Wel, mater i'r awdurdod lleol, wrth gwrs, yw sicrhau, pan fydd datblygiad, bod adran 106 yn cael ei defnyddio i'w heithaf ac y gellir defnyddio'r ardoll seilwaith cymunedol i wneud yn siŵr y gellir darparu seilwaith lle ceir datblygiad. A byddwn yn disgwyl i unrhyw awdurdod lleol yng Nghymru allu gwneud hynny. Ac, wrth gwrs, bydd y metro, ymhen amser, yn gallu ymestyn ei gyrhaeddiad i rannau o'r ddinas ac, yn wir, y tu hwnt, lle nad oes cyswllt rheilffordd trwm a lle byddai rheilffordd ysgafn, er enghraifft, yn gwneud synnwyr perffaith o ran symud pobl o gwmpas.
English: Does the First Minister agree that the completion of the cross-Valley link road in Mountain Ash will reduce congestion in this particular part of South Wales Central and, moreover, that it will play an important part in assisting the two-way flow of capital and labour in future economic schemes such as the Cardiff capital region?
Welsh: A yw'r Prif Weinidog yn cytuno y bydd cwblhau'r ffordd gyswllt ar draws y Cymoedd yn Aberpennar yn lleihau tagfeydd yn y rhan benodol hon o Ganol De Cymru ac, yn ogystal, y bydd yn chwarae rhan bwysig i gynorthwyo'r llif dwyffordd o gyfalaf a llafur yng nghynlluniau economaidd y dyfodol, fel prifddinas-ranbarth Caerdydd?
English: Yes, I do. Transport links are important for two reasons, as the Member said - firstly, to enable people to get to work more quickly, but, also, to enable investment to flow more easily to communities where investment has been hard to attract in years gone by. So, for me, schemes like the metro, like the cross-Valley link, are important schemes in ensuring that people and investment can move more freely around.
Welsh: Ydw, mi ydwyf. Mae cysylltiadau trafnidiaeth yn bwysig am ddau reswm, fel y dywedodd yr Aelod - yn gyntaf, i alluogi pobl i gyrraedd y gwaith yn gyflymach, ond, hefyd, i alluogi buddsoddiad i lifo'n haws i gymunedau lle bu'n anodd denu buddsoddiad yn y blynyddoedd a fu. Felly, i mi, mae cynlluniau fel y metro, fel y cyswllt ar draws y Cymoedd, yn gynlluniau pwysig i sicrhau y gall pobl a buddsoddiad symud o gwmpas yn fwy rhydd.
English: First Minister, in Europe, 460,000 people die prematurely each year from air pollution. Worldwide, the figure is 6.5 million. In Wales, thousands die every year, and the World Health Organization lists Cardiff as one of the worst areas for air pollution. Now, Labour's plans for Cardiff include putting 10,000 extra cars on the roads. So, how is this consistent with the goals of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, taking into account that those 10,000 extra cars will breathe poisonous fumes all over my constituents?
Welsh: Brif Weinidog, yn Ewrop, mae 460,000 o bobl yn marw cyn pryd bob blwyddyn o lygredd aer. 6.5 miliwn yw'r ffigur yn fyd-eang. Yng Nghymru, mae miloedd yn marw bob blwyddyn, ac mae Sefydliad Iechyd y Byd yn rhestru Caerdydd fel un o'r ardaloedd gwaethaf o ran llygredd aer. Nawr, mae cynlluniau Llafur ar gyfer Caerdydd yn cynnwys rhoi 10,000 o geir ychwanegol ar y ffyrdd. Felly, sut mae hyn yn cyd-fynd ag amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, gan gymryd i ystyriaeth y bydd y 10,000 o geir ychwanegol hynny yn chwythu mygdarthau gwenwynig ar fy etholwyr?
English: Well, I fully expect, as I said earlier on, that any development should include the maximum use of section 106 agreements and the community infrastructure levy in order to make sure that sustainable transport links are put in place to those developments. It is correct to say that the days when development was driven entirely by the car have come to an end, and it's important that all local authorities in Wales are able to, or do, look at sustainable transport options, as development occurs.
Welsh: Wel, rwy'n llawn ddisgwyl, fel y dywedais yn gynharach, y dylai unrhyw ddatblygiad gynnwys y defnydd mwyaf posibl o gytundebau adran 106 a'r ardoll seilwaith cymunedol er mwyn gwneud yn siŵr bod cysylltiadau trafnidiaeth cynaliadwy yn cael eu sefydlu i'r datblygiadau hynny. Mae'n gywir i ddweud bod y dyddiau pan yr oedd datblygiad yn cael ei yrru yn gyfan gwbl gan y car wedi dod i ben, ac mae'n bwysig bod pob awdurdod lleol yng Nghymru yn gallu, neu yn ystyried dewisiadau trafnidiaeth cynaliadwy, wrth i ddatblygiad ddigwydd.
English: First Minister, I'd invite you to walk through Cogan if you want to really experience poor air quality - it's quite astonishingly bad there. I walk through Cogan quite frequently. It's clear that we need to reduce the number of needless journeys, or journeys that are not shared - so, you know, just one occupant driving the car. There are many quick wins we can gain, and that ought to be the other half of our active travel strategy. We've got a good law; we need to start to implement it.
Welsh: Brif Weinidog, byddwn yn eich gwahodd i gerdded trwy Cogan os ydych chi wir eisiau cael profiad o ansawdd aer gwael - mae'n rhyfeddol o wael yno. Rwy'n cerdded trwy Cogan yn eithaf aml. Mae'n amlwg bod angen i ni leihau nifer y teithiau diangen, neu deithiau nad ydynt yn cael eu rhannu - felly, wyddoch chi, dim ond un o'r rhai yn y car yn gyrru. Ceir llawer o fuddugoliaethau cyflym y gallwn ni eu hennill, a dyna ddylai fod hanner arall ein strategaeth teithio llesol. Mae gennym ni gyfraith dda; mae angen i ni ddechrau ei gweithredu.
English: Well, firstly, this is a multi-pronged approach. Where there are immense traffic problems that cannot be resolved through public transport, they need to be dealt with. The M4 is such an issue. But we can't rely on car-based transport forever. When the franchise transfers to the Welsh Government, we want to make sure that we have better-quality rolling stock on Cardiff suburban lines, the development of the metro, more light rail, in years to come, so that communities that have perhaps lost their links years ago to the heavy rail network are reconnected via the light rail network. When it comes to cycling, we are very, very keen to make sure that more cities see cycling not just as a recreation but as a mode of transport. Cardiff has a network of cycle routes - they're not all connected. Other towns and cities don't do so well. It's important for many cyclists that they're not in the same lanes as traffic - their confidence isn't strong enough for them to do that. So, we must do more through active travel, as the Member says, to make sure that all modes of sustainable transport are promoted.
Welsh: Wel, yn gyntaf, mae hwn yn ddull amlochrog. Pan geir problemau traffig enfawr na ellir eu datrys trwy gludiant cyhoeddus, mae angen ymdrin â nhw. Mae'r M4 yn fater o'r fath. Ond ni allwn ddibynnu ar gludiant mewn ceir am byth. Pan fydd y fasnachfraint yn trosglwyddo i Lywodraeth Cymru, rydym ni eisiau gwneud yn siŵr bod gennym ni gerbydau o ansawdd gwell ar reilffyrdd maestrefol Caerdydd, datblygiad y metro, mwy o reilffyrdd ysgafn, yn y blynyddoedd i ddod, fel y gall cymunedau sydd efallai wedi colli eu cysylltiadau â'r rhwydwaith rheilffyrdd trwm flynyddoedd yn ôl yn cael eu hailgysylltu drwy'r rhwydwaith rheilffyrdd ysgafn. O ran beicio, rydym ni'n awyddus dros ben i wneud yn siŵr bod mwy o ddinasoedd yn ystyried beicio nid yn unig fel gweithgaredd hamdden ond fel modd o deithio. Mae gan Gaerdydd rwydwaith o lwybrau beicio - nid ydyn nhw i gyd wedi'u cysylltu. Nid yw trefi a dinasoedd eraill yn gwneud cystal. Mae'n bwysig i lawer o feicwyr nad ydynt yn yr un lonydd â thraffig - nid yw eu hyder yn ddigon cryf iddyn nhw wneud hynny. Felly, mae'n rhaid i ni wneud mwy trwy deithio llesol, fel y mae'r Aelod yn ei ddweud, i wneud yn siŵr bod pob math o drafnidiaeth gynaliadwy yn cael ei hyrwyddo.
English: I met her at the Joint Ministerial Committee on 24 October, and many things were discussed at that time.
Welsh: Cwrddais â hi yn y Cyd-bwyllgor Gweinidogion ar 24 Hydref, a gwnaeth llawer o bethau gael eu trafod bryd hynny.
English: Could the First Minister now give this National Assembly an assurance that there will be no diminution in its legal powers due to the exceptions to the Wales Bill, the so-called Brexit process or the unconstitutional questions posed by some Conservative Members of Parliament?
Welsh: A all y Prif Weinidog nawr sicrhau'r Cynulliad Cenedlaethol yma na fydd unrhyw leihad yn ei rym cyfreithiol oherwydd yr eithriadau i Fil Cymru, y broses Frexit, fel y'i gelwir, nac ychwaith gwestiynau anghyfansoddiadol ambell Aelod Seneddol Ceidwadol?
English: In terms of the Brexit process, there are two things that are vital here, the first of which is no diminution in powers for this institution and, of course, ensuring that the powers that reside in Brussels now are transferred to this institution and to the people of Wales. Those are the principles that we continue to pursue through the discussions that we're having with the UK Government.
Welsh: Ynglŷn â'r broses Brexit, mae dau beth sy'n hollbwysig fan hyn, sef, yn gyntaf, dim lleihad ym mhwerau'r sefydliad hwn ac, wrth gwrs, sicrhau bod y pwerau sydd ar hyn o bryd ym Mrwsel yn cael eu trosglwyddo i'r sefydliad hwn ac i bobl Cymru hefyd. A dyna'r egwyddorion yr ydym yn parhau i'w dilyn trwy'r siarad a'r drafodaeth rydym yn eu cymryd ymlaen gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig.
English: May I start by thanking the First Minister for continuing the negotiations between his party and Plaid Cymru on the constitutional future of Wales, and specifically for the meeting that we had yesterday? We look forward, of course, to seeing the amendments to the Wales Bill in the House of Lords in order to secure these processes. I would like to raise another issue with him today, an issue related to another Parliament. The presiding officer of the Catalunyan Parliament is facing a court case in Spain for allowing a debate on the constitutional future of Catalunya - that is to say that they allowed a debate in the Catalunyan Parliament on independence. We all know that Spain is very sensitive on the issue of independence, but, in a democratic nation, as we have seen in Scotland and as we see here in Wales, a debate on the future of a nation is crucially important to demonstrate that that nation can move forward, step by step together in that process. Can you therefore raise these issues with the Westminster Government, expressing concern that the speaker of a Parliament is facing a court case for allowing a debate in that Parliament?
Welsh: A gaf i ddechrau drwy ddiolch i'r Prif Weinidog am barhau â'r trafodaethau rhwng ei blaid yntau a Phlaid Cymru ynglŷn â dyfodol cyfansoddiadol Cymru, ac yn benodol am y cyfarfod a gawsom ni ddoe? Rydym ni'n edrych ymlaen at weld y gwelliannau a fydd gerbron Tŷ'r Arglwyddi ynglŷn â Bil Cymru, i sicrhau'r broses hon. Ond, hoffwn i godi mater arall gydag e heddiw, mater sy'n ymwneud â Senedd arall. Mae llywydd Senedd Catalwnia yn wynebu achos llys yn Sbaen am ganiatáu trafodaeth ar ddyfodol cyfansoddiad Catalwnia - hynny yw, caniatáu trafodaeth yn Senedd Catalwnia am annibyniaeth. Nawr, rydym ni i gyd yn gwybod bod Sbaen yn sensitif iawn ynglŷn â'r cwestiwn o annibyniaeth, ond, mewn gwlad ddemocrataidd, fel rydym ni wedi'i weld yn yr Alban ac fel rydym ni'n gweld fan hyn yng Nghymru hefyd, mae trafodaeth am ddyfodol cenedl yn hollbwysig i ddangos bod cenedl yn gallu symud ar y broses yna, gam wrth gam, gyda'i gilydd. A fyddwch chi, felly, yn gallu codi'r materion hyn gyda Llywodraeth San Steffan, gan fynegi pryder bod llywydd Senedd yn wynebu achos llys am ganiatáu trafodaeth mewn senedd?
English: Could I consider that in more detail? I will do that and I will write to the Member regarding the details. I know that the situation is different in Spain. When I went to Catalunya to meet with the Catalunyan President at that time, one of the questions asked of me in the press conference was whether I had had David Cameron's permission to go to Catalunya. I said, 'No, and I wouldn't expect to have permission and David wouldn't expect me to ask for permission anyway.' However, that is the context in Catalunya. But, could I consider the situation in more detail, and I will then write to the Member?
Welsh: A gaf i ystyried hynny yn fwy manwl? Mi wnaf i hynny ac ysgrifennaf at yr Aelod ynglŷn â'r manylion. Rwy'n gwybod bod y sefyllfa yn wahanol yn Sbaen. Pan es i i Gatalwnia i gwrdd ag Arlywydd Catalwnia ar y pryd, un o'r cwestiynau a gafodd eu gofyn i fi yng nghynhadledd y wasg oedd a oeddwn wedi cael caniatâd David Cameron i ddod i Gatalwnia. Ac fe ddywedais i 'Na, nid oeddwn i wedi cael y caniatâd ac nid oeddwn yn erfyn cael y caniatâd, a byddai David ddim yn erfyn i fi ofyn am ganiatâd ta beth.' Ond dyna beth yw'r cyd-destun yng Nghatalwnia. Ond a gaf i ystyried y sefyllfa yn fwy manwl ac wedyn ysgrifennu yn ôl at yr Aelod?
English: Questions now from the party leaders and, first of all, the leader of the Welsh Conservatives, Andrew R.T. Davies.
Welsh: Cwestiynau yn awr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies.
English: Thank you, Presiding Officer. First Minister, before I start my questions, can I wish you the compliments of the season, and best wishes to your family over the festive period, and best wishes for the new year in particular as well? Last week, we had the really good news about Tata Steel and the announcement of the agreement that seemed to have been reached between the unions and the company. Bearing in mind where we were this time last year, with 700 job losses announced, and then the devastating news in March that many of us in this Chamber engaged with, and right the way through the election process, it was looking rather bleak. It's unimaginable to be in the positive territory we're in at the moment. But there is an important caveat that the deal has to be ratified by the workers around the pension pot and the pension arrangements going forward. Are you confident that that is a deal that should be endorsed by the workers when they're balloted on it?
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Brif Weinidog, cyn i mi ddechrau ar fy nghwestiynau, a gaf i ddymuno cyfarchion y tymor i chi, a dymuniadau gorau i'ch teulu dros gyfnod y Nadolig, a dymuniadau gorau ar gyfer y flwyddyn newydd yn arbennig hefyd? Yr wythnos diwethaf, cawsom y newyddion da iawn am Tata Steel a chyhoeddiad y cytundeb yr oedd yn ymddangos a gafwyd rhwng yr undebau a'r cwmni. O gofio ein sefyllfa yr adeg hon y llynedd, pan gyhoeddwyd colled 700 o swyddi, ac yna'r newyddion trychinebus ym mis Mawrth yr ymgysylltodd llawer ohonom ni yn y Siambr hon ag ef, a'r holl ffordd drwy'r broses etholiadol, roedd yn edrych braidd yn llwm. Mae'n annirnadwy i fod yn y sefyllfa gadarnhaol yr ydym ni ynddi ar hyn o bryd. Ond ceir cafeat pwysig bod yn rhaid i'r cytundeb gael ei gadarnhau gan y gweithwyr o ran y pot pensiwn a'r trefniadau pensiwn yn y dyfodol. A ydych chi'n ffyddiog bod hwn yn gytundeb a ddylai gael ei gymeradwyo gan y gweithwyr pan fyddant yn pleidleisio arno?
English: Could I first of all reciprocate and wish him the season's greetings as well, of course? He raises an important issue about Tata. Tata would not be in the position that it's in at the moment in Wales if it wasn't for the help that we've given, and not just the financial help - the £60 million package - but also the hard work put in by officials of the Welsh Government, in many, many meetings. I've spoken to Tata many, many times, both here and in Mumbai, and, in fairness to Tata, they are a company that listens. They are prepared, if you put up the right case, to listen and to move forward, and last week's announcement illustrated that. It's a matter, of course, for the workforce as to what they do, but, if I can put it this way, it is unclear what the future would be if the deal wasn't accepted. These are difficult times, and I think the emphasis has to be on continuing steel production in Wales, and there will be some difficult decisions around that, I understand. Nevertheless, that has to be the main objective.
Welsh: A gaf i ymateb yn gyntaf oll trwy ddymuno cyfarchion y tymor iddo yntau hefyd, wrth gwrs? Mae'n codi mater pwysig ynghylch Tata. Ni fyddai Tata yn y sefyllfa y mae ynddi ar hyn o bryd yng Nghymru heblaw am y cymorth yr ydym ni wedi ei roi, ac nid y cymorth ariannol yn unig - y pecyn £60 miliwn - ond hefyd y gwaith caled a wnaed gan swyddogion Llywodraeth Cymru, mewn llawer iawn o gyfarfodydd. Rwyf i wedi siarad â Tata lawer iawn o weithiau, yma ac ym Mumbai, ac, er tegwch i Tata, mae'n gwmni sy'n gwrando. Maen nhw'n barod, os gwnewch chi gyflwyno'r achos cywir, i wrando ac i symud ymlaen, a dangosodd cyhoeddiad yr wythnos diwethaf hynny. Mater i'r gweithlu, wrth gwrs, yw'r hyn y maen nhw'n ei wneud, ond, os caf ei roi fel hyn, nid yw'n eglur beth fyddai'r dyfodol pe na byddai'r cytundeb yn cael ei dderbyn. Mae hwn yn gyfnod anodd, ac rwy'n credu bod yn rhaid i'r pwyslais fod ar barhau i gynhyrchu dur yng Nghymru, a bydd rhai penderfyniadau anodd yn gysylltiedig â hynny, rwy'n deall. Serch hynny, mae'n rhaid i hynny fod y brif amcan.