English: We are hopeful that some of the short-term actions, in particular around assertive outreach, will have started to help get some people off the streets. This is even more pressing when we consider the recent publication of the annual rough-sleeping count. As we stated in our original report, this count can only ever provide a snapshot, and cannot be seen as a definitive figure. However, it does provide us with some sense of the numbers sleeping rough. It is therefore worrying that the 2019 count showed a 17 per cent increase in the numbers compared to 2018. Moving on to this particular piece of committee work, this is a case of the committee being very much led by the lived experience of those who slept rough. As part of our follow-up work on our original report, we spoke to rough-sleepers across all areas of Wales and those who provide them with support. Time and time again, we kept hearing about the barriers faced by those with co-occurring disorders. We heard that the right support is simply not there for people to get the help they need when they need it. We are incredibly grateful to all those who were willing and able to share their often difficult memories and experiences. There has been a worrying increase in the number of homeless people dying on the streets. Of these deaths, two in five are caused by drug poisoning. This is unacceptable, and provided further impetus to look in more detail at the issue. I would like to thank the stakeholders who gave evidence to us. They were open and frank in their assessment of where the system was going wrong. They also had lots of ideas as to what could be done better. There were two things that they said to us that I would highlight. One was that this is an issue where the solutions are known, and that we just need to get on with implementing them. Secondly, we were told that being open and honest with us could have ramifications. This was not the first time that we had heard such concerns during our consideration of these issues. So, I would welcome the Minister today making a clear statement of support that organisations should be able to voice concerns about services or support without the risk of jeopardising their own funding. As we highlight in our report, there are a lot of policies, strategic documents and action plans covering this area. This is to be expected when it cuts across so many different policy fields. However, it does mean that co-occurring disorders can fall between the gaps, as there is no one person or organisation to ensure that it is all brought together. But we are seeing positive change on this front, with actions in both the substance misuse delivery plan and the mental health delivery plan that seek to address some of the barriers to getting the right support to some of the most vulnerable people. In the Welsh Government response, they state that the current deep dive project on co-occurring disorders will be looking at how issues can be unblocked to ensure full implementation of the service framework for co-occurring disorders. So, it would be useful if the Minister could outline what some of these particular issues are and whether they chime with the committee's findings, in particular on commissioning, culture and leadership. We have heard of pockets of good practice delivering life-changing support to people, but we are concerned that there is not the ability for this good practice to be replicated across Wales. We heard from the witnesses that often, the competitive nature of commissioning means that this does not happen. Organisations cannot then learn from others either what works well or what doesn't. I am therefore pleased that the Government has accepted recommendation 2. I would welcome some more detail today on the research and evaluation work being undertaken by Government to support dissemination of best practice. Closely linked to the sharing of good practice is that of culture and leadership. Dr Sankey from the Community Care Collaborative told us about the silos she has tried to break down in bringing all the support services under one roof. But this has been challenging and difficult. Yet, Dr Sankey's work and the Housing First models show us that services can work together to deliver integrated and cohesive support. And it is that sort of support that helps deliver the life-changing help that sticks, brings people off the streets and enables them to manage their substance misuse and mental health conditions. The Welsh Government accepted in principle our recommendation 4, which called for them to take a lead role in bringing forward the necessary culture change. In their response, they emphasise the importance of local authorities stepping up to deliver this strategic leadership. We are slightly concerned that this could mean a continuation of fragmented delivery, with integration varying from one local authority to another. So, how will the Welsh Government endeavour to ensure that this does not happen? We also note the emphasis that Welsh Government place on the housing support grant in their response, and we will continue to make our calls for the budget for this important funding to be increased in the 2020-21 budget. Dirprwy Lywydd, in closing, we hope that we will start to see the necessary changes that mean that we see far fewer people on our streets, and those who are there get support in a quick and timely manner. I very much look forward to hearing the views of other Members and, of course, the Minister's response. Diolch yn fawr.
Welsh: Rydym yn obeithiol y bydd rhai o'r camau gweithredu tymor byr, yn enwedig mewn perthynas ag allgymorth grymusol, wedi dechrau helpu i gael rhai pobl oddi ar y strydoedd. Mae hyn yn fwy pwysig byth pan ystyriwn y cyfrif blynyddol o nifer y rhai sy'n cysgu allan a gyhoeddwyd yn ddiweddar. Fel y nodwyd yn ein hadroddiad gwreiddiol, dim ond ciplun y gall y cyfrif ei roi, ac ni ellir ei ystyried yn ffigur pendant. Fodd bynnag, mae'n rhoi syniad inni o'r niferoedd sy'n cysgu allan. Mae'n destun pryder felly fod y cyfrif ar gyfer 2019 yn dangos cynnydd o 17 y cant yn y niferoedd o'i gymharu â 2018. Gan symud ymlaen at y gwaith penodol hwn gan y pwyllgor, mae'n deillio o'r ffaith bod y pwyllgor yn cael ei arwain i raddau helaeth gan brofiad bywyd y rhai sy'n cysgu allan. Fel rhan o'n gwaith dilynol ar ein hadroddiad gwreiddiol, buom yn siarad â rhai sy'n cysgu allan ar draws pob ardal yng Nghymru a'r rheini sy'n rhoi cymorth iddynt. Dro ar ôl tro, clywsom am y rhwystrau sy'n wynebu pobl ag anhwylderau sy'n cyd-ddigwydd. Clywsom nad yw'r gefnogaeth gywir ar gael i bobl gael y cymorth sydd ei angen arnynt pan fyddant ei angen. Rydym yn hynod ddiolchgar i bawb a oedd yn barod ac yn abl i rannu eu hatgofion a'u profiadau digon anodd yn aml. Bu cynnydd gofidus yn nifer y bobl ddigartref sy'n marw ar y strydoedd. O'r marwolaethau hyn, achosir dau o bob pump gan wenwyn cyffuriau. Mae hyn yn annerbyniol, a rhoddodd ysgogiad pellach i edrych yn fanylach ar y mater. Hoffwn ddiolch i'r rhanddeiliaid a roddodd dystiolaeth i ni. Roeddent yn agored ac yn onest yn eu hasesiad o ble roedd y system yn mynd o'i le. Roedd ganddynt hefyd lawer o syniadau am yr hyn y gellid ei wneud yn well. Hoffwn dynnu sylw at ddau o'r pethau a ddywedwyd wrthym. Un ohonynt oedd bod hwn yn fater lle mae'r atebion yn hysbys, a bod angen inni fwrw ati i'w gweithredu. Yn ail, dywedwyd wrthym y gallai fod goblygiadau yn sgil bod yn agored ac yn onest â ni. Nid dyma'r tro cyntaf inni glywed pryderon o'r fath wrth inni ystyried y materion hyn. Felly, buaswn yn falch pe bai'r Gweinidog yn gwneud datganiad clir o gefnogaeth heddiw y dylai sefydliadau allu lleisio pryderon am wasanaethau neu gymorth heb risg o beryglu eu cyllid eu hunain. Fel yr amlygwn yn ein hadroddiad, ceir llawer o bolisïau, dogfennau strategol a chynlluniau gweithredu ar gyfer y maes hwn. Mae hyn i'w ddisgwyl pan fydd yn torri ar draws cynifer o feysydd polisi gwahanol. Fodd bynnag, mae'n golygu y gall anhwylderau sy'n cyd-ddigwydd ddisgyn rhwng y bylchau, gan nad oes un unigolyn na sefydliad i sicrhau bod y cyfan yn cael ei dynnu at ei gilydd. Ond rydym yn gweld newid cadarnhaol yn hyn o beth, gyda chamau gweithredu yn y cynllun cyflawni ar gamddefnyddio sylweddau a'r cynllun cyflawni ar gyfer iechyd meddwl sy'n ceisio mynd i'r afael â rhai o'r rhwystrau i gael y cymorth cywir i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed. Yn ymateb Llywodraeth Cymru, maent yn datgan y bydd y prosiect at wraidd y mater ar anhwylderau sy'n cyd-ddigwydd yn edrych ar sut y gellid dadflocio problemau i sicrhau y gweithredir fframwaith y gwasanaeth yn llawn ar gyfer anhwylderau sy'n cyd-ddigwydd. Felly, byddai'n ddefnyddiol pe gallai'r Gweinidog amlinellu beth yw rhai o'r materion penodol hyn ac a ydynt yn cyd-fynd â chanfyddiadau'r pwyllgor, yn enwedig ar gomisiynu, diwylliant ac arweinyddiaeth. Clywsom am bocedi o ymarfer da sy'n cynnig cymorth sy'n newid bywydau pobl, ond rydym yn pryderu nad oes gallu i efelychu'r ymarfer da hwnnw ledled Cymru. Clywsom gan y tystion fod natur gystadleuol comisiynu yn aml yn golygu nad yw hyn yn digwydd. Ni all sefydliadau ddysgu gan eraill felly beth sy'n gweithio'n dda neu beidio. Rwy'n falch felly fod y Llywodraeth wedi derbyn argymhelliad 2. Buaswn yn croesawu rhagor o fanylion heddiw am y gwaith ymchwil a gwerthuso a wneir gan y Llywodraeth i gefnogi'r broses o ledaenu ymarfer gorau. Mae cysylltiad agos rhwng rhannu ymarfer da a diwylliant ac arweinyddiaeth. Dywedodd Dr Sankey o'r Gydweithfa Gofal Cymunedol wrthym am y seilos y mae wedi ceisio eu chwalu i ddod â'r holl wasanaethau cymorth o dan yr un to. Ond mae hyn wedi bod yn heriol ac yn anodd. Eto i gyd, mae gwaith Dr Sankey a'r modelau Tai yn Gyntaf yn dangos i ni y gall gwasanaethau weithio gyda'i gilydd i ddarparu cefnogaeth integredig a chydlynol. A dyma'r math o gefnogaeth sy'n helpu i ddarparu'r cymorth sy'n newid bywydau'n barhaol, yn dod â phobl oddi ar y strydoedd ac yn eu galluogi i reoli eu camddefnydd o sylweddau a'u cyflyrau iechyd meddwl. Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn ein hargymhelliad 4 mewn egwyddor, argymhelliad a oedd yn galw arnynt i arwain y gwaith o gyflwyno'r newid diwylliant sy'n angenrheidiol. Yn eu hymateb, maent yn pwysleisio pa mor bwysig yw hi i awdurdodau lleol gamu ymlaen i ddarparu'r arweinyddiaeth strategol hon. Rydym braidd yn bryderus y gallai hyn olygu bod darpariaeth dameidiog yn parhau, gydag integreiddio'n amrywio o un awdurdod lleol i'r llall. Felly, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn ymdrechu i sicrhau nad yw hyn yn digwydd? Rydym hefyd yn nodi'r pwyslais y mae Llywodraeth Cymru yn ei roi ar y grant cymorth tai yn eu hymateb, a byddwn yn parhau i alw am gynyddu'r cyllid pwysig hwn yng nghyllideb 2020-21. Ddirprwy Lywydd, wrth gloi, gobeithiwn y byddwn yn dechrau gweld y newidiadau angenrheidiol sy'n golygu ein bod yn gweld llawer llai o bobl ar ein strydoedd, a bod y rhai sydd yno'n cael cymorth yn gyflym ac yn amserol. Edrychaf ymlaen yn fawr at glywed barn Aelodau eraill, ac at ymateb y Gweinidog wrth gwrs. Diolch yn fawr.