English: Diolch, Llywydd. We are facing a global pandemic, the like of which we have not seen before. This is an extremely worrying time for all families across Wales, including those in our rural, coastal and farming communities. My thoughts go out to all who are affected. Before and since my planned oral statement of 24 March, which was postponed by agreement of the Business Committee, my officials and I have been working hard to engage with and support those working in our food sectors, on safeguarding our environment, and on ensuring critical infrastructure and infection control continue to operate for the people of Wales. On 16 March, I hosted a round-table meeting bringing together the views of Wales's farmers, fishers, foresters and food and drink producers. This proved crucial for planning and tackling the immediate challenges across my portfolio. Since then, I've been working to ensure continuity of food supplies, working closely with the UK Government, the UK retailer forum, the food contingency emergency liaison group and the Food and Drink Wales Industry Board, amongst others. In addition, I have been working with the agricultural resilience group - I met them last week and there is another round-table discussion next week. My officials are in daily contact with stakeholders. The intelligence and outputs from the ARG are feeding into Welsh Government thinking on how best to deal with the impact of the escalating measures to manage the COVID-19 outbreak. I can assure Members that retailers and supply chains are meeting the challenge. Our food stores are being restocked irrespective of their location. I want to sincerely thank the retail workforce for their hard work. More than 85,000 people in Wales have been sent a letter by the Chief Medical Officer for Wales because they have a specific pre-existing, long-term health condition, which means they are at a very high risk of severe illness from coronavirus due to a serious underlying health issue. They've been asked to undertake a series of shielding measures, including staying at home for 12 weeks. On 3 April, I joined the Minister for Housing and Local Government in announcing the delivery of the first food boxes to the doorsteps of eligible people who cannot rely on family or friends to help them. The Welsh Government has made £15 million available for the direct delivery food scheme. The food boxes, which people request from their local authority, provide essential foods in packages and tins for one person who is shielding for one week. In addition, we have now agreed with supermarkets that they will prioritise online home delivery orders for people who are shielding in Wales. Farmers are, of course, at the very heart of our food chains and our environmental resilience, even more so during this global pandemic, and it's vital they have our support. On 1 April, I announced farmers now have an extra month to submit their single application form, with the deadline extended to 15 June. In response to concerns about crop diversification requirements following the recent flooding and the added pressure of the coronavirus situation, I also confirmed that Welsh Government is removing the requirements completely for BPS 2020. Furthermore, an additional £5.5 million has been allocated to the BPS and Glastir 2019 support scheme, which reopened on 1 April to support those 800 contracts or claimants who've not received a payment. Farmers will be able to apply for support through the scheme to alleviate potential cash-flow problems. Tackling agricultural pollution is a priority, and I will be publishing draft regulations on the Welsh Government website, which I am minded to introduce once the crisis comes to an end. As we recover from the current crisis, we must do all we can to prevent damage being done to our fragile ecosystems and to help nature flourish. We also need to remember that, throughout this difficult time, our critical workers are working incredibly hard around the clock in challenging circumstances to keep us and our animals safe. This includes staff in Natural Resources Wales, Animal and Plant Health Agency, local authorities, water companies, as well as timber, oil, gas and electricity workers maintaining power to our hospitals, homes and industries. Our vets are crucial in ensuring animal health and welfare and dealing with reports of suspected animal diseases. Controlling the spread of TB remains important, but testing will only continue if it can be done safely. Cattle movement restrictions will be applied for overdue TB tests, but keepers will no longer be referred for cross-compliance penalties. Where a pre-movement test is required, animals may only be traded if they have all been tested by a vet and shown to be negative. The result of all tests must be reported to APHA and guidance on TB testing is being reviewed and updated daily. Fishers are a vital part of our food chains and our coastal communities, and it is vital they too have our support during these difficult times. As a result of the coronavirus crisis, the shellfish trade to Europe, which is more than 90 per cent of Welsh seafood exports, has collapsed and trade within the UK has practically stopped. We are, therefore, working hard to finalise a hardship grant for eligible Welsh licence vessel owners to support the viability of the Welsh seafood sector. Finally, Llywydd, Members will be aware COP26 has had to be postponed. However, our response to the climate emergency will continue. This Government remains committed to achieving our emissions reduction targets and producing our next low carbon delivery plan as scheduled. So, as my colleague Ken Skates said last week, we must work together with compassion, with urgency and with care to get through the significant challenges we face and to come out the other side. Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rydym ni'n wynebu pandemig byd-eang, nad ydym ni wedi gweld ei debyg o'r blaen. Mae hwn yn gyfnod pryderus iawn i bob teulu ledled Cymru, gan gynnwys y rheini yn ein cymunedau gwledig, arfordirol ac amaethyddol. Rwy'n cydymdeimlo â phawb y mae hwn wedi effeithio arnyn nhw. Cyn ac ers fy natganiad llafar arfaethedig ar 24 Mawrth, a ohiriwyd drwy gytundeb y Pwyllgor Busnes, mae fy swyddogion a minnau wedi bod yn gweithio'n galed i gefnogi ac ymgysylltu â'r rheini sy'n gweithio yn ein sectorau bwyd ynghylch diogelu ein hamgylchedd ac i sicrhau bod seilwaith hanfodol ar waith ac y parheir i reoli heintiau er mwyn pobl Cymru. Ar 16 Mawrth, cynhaliais gyfarfod bord gron a oedd yn dwyn ynghyd farn ffermwyr, pysgotwyr, coedwigwyr a chynhyrchwyr bwyd a diod Cymru. Bu hyn yn hollbwysig o ran cynllunio a mynd i'r afael â'r heriau uniongyrchol ar draws fy mhortffolio. Ers hynny, rwyf wedi bod yn gweithio i sicrhau parhad cyflenwadau bwyd, gan weithio'n agos gyda Llywodraeth y DU, fforwm manwerthwyr y DU, y grŵp cyswllt argyfyngau bwyd wrth gefn a Bwrdd Diwydiant Bwyd a Diod Cymru, ymhlith eraill. Yn ogystal â hynny, rwyf wedi bod yn gweithio gyda'r grŵp cydnerthedd amaethyddol - fe wnes i gyfarfod â nhw yr wythnos diwethaf a bydd trafodaeth bord gron arall yr wythnos nesaf. Mae fy swyddogion mewn cysylltiad dyddiol â rhanddeiliaid. Mae'r wybodaeth a'r allbynnau o'r Grŵp Cydnerthedd Amaethyddol yn cyfrannu at feddylfryd Llywodraeth Cymru ynghylch y ffordd orau o ymdrin ag effaith y mesurau cynyddol i reoli haint COVID-19. Gallaf sicrhau Aelodau bod manwerthwyr a chadwyni cyflenwi yn ateb yr her. Mae ein storfeydd bwyd yn cael eu cyflenwi waeth beth fo'u lleoliad. Hoffwn ddiolch o galon i'r gweithlu manwerthu am eu gwaith caled. Mae dros 85,000 o bobl yng Nghymru wedi cael llythyr gan Brif Swyddog Meddygol Cymru am fod ganddyn nhw eisoes gyflwr iechyd tymor hir penodol, sy'n golygu eu bod mewn perygl mawr o fod yn ddifrifol wael o achos y coronafeirws oherwydd problem iechyd ddifrifol sy'n bodoli eisoes. Gofynnwyd iddyn nhw ymgymryd â chyfres o fesurau gwarchod, gan gynnwys aros gartref am 12 wythnos. Ar 3 Ebrill, ar y cyd â'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol, cyhoeddais fod y bocsys bwyd cyntaf yn cael eu dosbarthu i riniogydd pobl gymwys na allan nhw ddibynnu ar deulu na ffrindiau i'w helpu. Mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau bod £15 miliwn ar gael ar gyfer y cynllun danfon bwyd uniongyrchol. Mae'r pecynnau bwyd, y mae pobl yn gofyn amdanyn nhw gan eu hawdurdod lleol, yn darparu gwerth wythnos o fwydydd hanfodol mewn pecynnau a thuniau ar gyfer un unigolyn a warchodir. Hefyd, rydym ni bellach wedi cytuno â'r archfarchnadoedd y byddant yn rhoi blaenoriaeth i archebion ar-lein y mae angen eu danfon i gartrefi pobl a warchodir yng Nghymru. Wrth gwrs, mae ffermwyr wrth wraidd ein cadwyni bwyd a'n cydnerthedd amgylcheddol, yn fwy fyth yn ystod y pandemig byd-eang hwn, ac mae'n hanfodol ein bod yn eu cefnogi. Ar 1 Ebrill, cyhoeddais fod gan ffermwyr bellach fis ychwanegol i gyflwyno ffurflen y cais sengl, gyda'r dyddiad cau wedi'i ymestyn i 15 Mehefin. Mewn ymateb i bryderon ynghylch y gofynion arallgyfeirio o ran cnydau yn dilyn y llifogydd diweddar a'r pwysau ychwanegol oherwydd y sefyllfa gyda'r coronafeirws, cadarnheais hefyd fod Llywodraeth Cymru yn dileu'r gofynion yn gyfan gwbl ar gyfer Cynllun Taliad Sylfaenol 2020. At hynny, mae £5.5 miliwn ychwanegol wedi'i ddyrannu at Gynllun y Taliad Sylfaenol a chynllun cymorth Glastir 2019, a ailagorodd ar 1 Ebrill i gefnogi'r 800 o'r contractau neu'r hawlwyr hynny nad ydyn nhw wedi cael taliad. Bydd ffermwyr yn gallu gwneud cais am gymorth drwy'r cynllun er mwyn lliniaru problemau llif arian posibl. Mae mynd i'r afael â llygredd amaethyddol yn flaenoriaeth, a byddaf yn cyhoeddi rheoliadau drafft ar wefan Llywodraeth Cymru, yr wyf yn bwriadu eu cyflwyno ar ôl i'r argyfwng ddod i ben. Wrth inni ddod at ein hunain ar ôl yr argyfwng presennol, rhaid inni wneud popeth a allwn ni i atal niweidio ein hecosystemau bregus a helpu natur i ffynnu. Mae angen inni gofio hefyd, drwy gydol y cyfnod anodd hwn, fod ein gweithwyr hanfodol yn gweithio'n eithriadol o galed bob awr o'r dydd a'r nos dan amgylchiadau heriol i'n cadw ni a'n hanifeiliaid yn ddiogel. Mae hyn yn cynnwys staff Cyfoeth Naturiol Cymru, yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion, awdurdodau lleol, cwmnïau dŵr, yn ogystal â gweithwyr ym maes coed, olew, nwy a thrydan sy'n sicrhau bod ynni ar gael i'n hysbytai, ein cartrefi a'n diwydiannau. Mae ein milfeddygon yn hollbwysig o ran sicrhau iechyd a lles anifeiliaid ac wrth ymdrin ag achosion lle amheuir bod clefydau ar anifeiliaid. Mae rheoli lledaeniad TB yn dal yn bwysig, ond dim ond os gellir gwneud hynny'n ddiogel y bydd profion yn parhau. Bydd cyfyngiadau symud gwartheg yn berthnasol ar gyfer profion TB hwyr, ond ni chaiff ceidwaid eu hatgyfeirio bellach am gosbau trawsgydymffurfio. Os oes angen cynnal prawf cyn symud, dim ond os yw'r milfeddyg wedi profi pob un o'r anifeiliaid ac wedi dangos eu bod yn negyddol y gellir eu gwerthu. Rhaid hysbysu APHA am ganlyniad pob prawf ac mae'r canllawiau ar brofion TB yn cael eu hadolygu a'u diweddaru bob dydd. Mae pysgotwyr yn rhan hanfodol o'n cadwyni bwyd a'n cymunedau arfordirol, ac mae'n hanfodol ein bod yn eu cefnogi hwythau hefyd yn ystod y cyfnod anodd hwn. O ganlyniad i argyfwng y coronafeirws, mae'r fasnach pysgod cregyn i Ewrop, sy'n fwy na 90 y cant o allforion bwyd môr Cymru, wedi dymchwel ac mae masnach o fewn y DU wedi dod i ben i bob pwrpas. Felly, rydym yn gweithio'n galed ar fanylion terfynol grant caledi ar gyfer perchnogion cychod trwydded cymwys yng Nghymru er mwyn cefnogi hyfywedd y sector bwyd môr yng Nghymru. Yn olaf, Llywydd, bydd yr Aelodau'n ymwybodol y bu'n rhaid gohirio COP26. Fodd bynnag, bydd ein hymateb i'r argyfwng hinsawdd yn parhau. Mae'r Llywodraeth hon yn parhau i roi pwys mawr ar gyflawni ein targedau lleihau allyriadau a chynhyrchu ein cynllun cyflawni carbon isel nesaf fel y trefnwyd. Felly, fel y dywedodd fy nghyd-Aelod, Ken Skates, yr wythnos diwethaf, mae'n rhaid inni gydweithio gyda thosturi, a hynny ar fyrder a chyda gofal, i wynebu'r heriau sylweddol sy'n ein hwynebu ni a goresgyn hyn. Diolch.