English: Thank you. New figures announced yesterday by the Office for National Statistics, which includes fatalities in all settings, show that up to 8 May there have been 1,852 deaths related to the virus in Wales, and that is 1,852 families that have been devastated. So, I firstly wish to place on the record my appreciation, as the Member of the Senedd for Islwyn, and my sincere thanks for the heroic efforts of the men and women of the national health service, serving on that front line. They, along with all care and critical workers, continue to ensure that the communities of Islwyn function, and Wales continues to demonstrate that there is such a thing as society. So, as political representatives of the Welsh people, we look to the future and how Wales can move forward safely and proactively as we seek to function more fully as a society together. I wish to welcome the Welsh health Secretary's comments that Wales will take a deliberately cautious approach in unlocking the lockdown measures with the next review to be held on 28 May. It is right that human lives are paramount and not ill-judged haste. As Members know, as a lifelong socialist, I believe that our public policy actions must and should be governed by the principles and values of social justice. It is important that we facilitate further activities, yes, but only as it is evidenced safe to do so, with outside activities and other solitary sports that allow people to recommence whilst fully observing common sense and social distancing, and enjoyment of visiting garden centres in the fresh air and other outside activities. We do know that the virus dislikes sunlight and being outside. Equally and fundamentally, as a Welsh Labour Government, we remain committed and dedicated, as we always have been, to ensuring that those poorer and more vulnerable members of our communities - who are often living, as has been said, in smaller accommodation, often without large gardens, often cramped, or in flats without outside space - are and will be able to experience greater liberty for mental as well as physical health. We know and have heard again today that the virus disproportionately impacts on the poorest in our society. We also know the dangers of the hidden pandemic within this global pandemic, namely women and their children, majoritively but not solely by any means, who are now forced to live under lockdown rules with controlling and abusive partners who are able to remorselessly exploit Government rules for their own invidious advantage. So, if this is you or someone you know, you must please say. You do not have to suffer, and help and support is available to you right now. Llywydd, the First Minister re-articulated today how Welsh Government's actions are governed by the science. We are all longing to see the day where restrictions on meeting people from other households outdoors will be eased. We do know that the virus is very likely to decay very quickly a few minutes outdoors in air and on surfaces exposed to sunlight. And we also know of the very strong desire for grandparents to see grandchildren and vice versa. This is not felt just in Islwyn, but beyond. But we all know that timing must be right. So, as the First Minister stated, COVID-19 thrives on chains of human contact. The lockdown and the new normal must seek to limit those changes, otherwise we fear, based on scientific evidence, the virus will simply spread and spike again. This is simply what Wales's lockdown restrictions are trying to negate. At all costs, we must now stop the exponential growth of an invisible killer. What is rushed in law is not good law, and with this pandemic, the same principles apply. Finally, Llywydd, we also need, I believe, to begin to formulate a legacy programme for some hopeful good, as has been stated by others today, to come from this dreadful and tragic pandemic. In Wales we need to consider, as we have, a new way, new cultures of working, travelling, procurement, organisation, education, and climate management, but mostly how the most vulnerable in our society, whether they are children or adults, can be better safeguarded and aided in times of good as well as the bad times they are experiencing now. Would the First Minister agree that there will be green shoots of great potential? And as the First Minister also put it -
Welsh: Diolch. Mae ffigurau newydd a gyhoeddwyd ddoe gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, sy'n cynnwys marwolaethau ym mhob lleoliad, yn dangos y bu 1,852 o farwolaethau a oedd yn gysylltiedig â'r feirws yng Nghymru hyd at 8 Mai, ac mae hynny'n golygu bod 1,852 o deuluoedd yn galaru. Felly, yn gyntaf, hoffwn gofnodi fy ngwerthfawrogiad a fy niolch diffuant fel yr Aelod o'r Senedd dros Islwyn am ymdrechion arwrol dynion a menywod y gwasanaeth iechyd gwladol, sy'n gwasanaethu ar y rheng flaen. Maent hwy, ynghyd â'r holl weithwyr gofal a gweithwyr hanfodol, yn parhau i sicrhau bod cymunedau Islwyn yn gweithredu, ac mae Cymru'n parhau i ddangos bod y fath beth â chymdeithas yn bodoli. Felly, fel cynrychiolwyr gwleidyddol pobl Cymru, rydym yn edrych tua'r dyfodol a'r modd y gall Cymru symud ymlaen yn ddiogel ac yn rhagweithiol wrth inni geisio gweithredu'n fwy llawn fel cymdeithas gyda'n gilydd. Hoffwn groesawu sylwadau Ysgrifennydd iechyd Cymru y bydd Cymru'n mabwysiadu ymagwedd fwriadol ofalus tuag at lacio'r cyfyngiadau symud gyda'r adolygiad nesaf i'w gynnal ar 28 Mai. Mae'n iawn mai bywydau pobl sydd bwysicaf, nid brys di-feddwl. Fel y gŵyr yr Aelodau, fel sosialydd ar hyd fy oes, rwy'n credu bod yn rhaid i'n gweithredoedd polisi cyhoeddus gael eu llywodraethu gan egwyddorion a gwerthoedd cyfiawnder cymdeithasol. Mae'n bwysig ein bod yn hwyluso gweithgarwch pellach, ydy, ond nid cyn inni gael tystiolaeth ei bod hi'n ddiogel inni wneud hynny, gyda gweithgareddau awyr agored a chwaraeon unigol eraill sy'n caniatáu i bobl ailddechrau arni gan arfer synnwyr cyffredin a chadw pellter cymdeithasol, a mwynhau ymweld â chanolfannau garddio yn yr awyr iach a gweithgareddau awyr agored eraill. Gwyddom fod y feirws yn casáu golau haul a'r awyr agored. Yn yr un modd, ac yn hollbwysig, fel Llywodraeth Lafur Cymru, rydym yn parhau i fod yn ymrwymedig ac yn ymroddedig, fel y buom erioed, i sicrhau bod aelodau tlotach a mwy bregus ein cymunedau - sy'n aml yn byw, fel y nodwyd eisoes, mewn cartrefi llai o faint, yn aml heb erddi mawr, yn aml mewn gofod cyfyng, neu mewn fflatiau heb ofod awyr agored - yn gallu profi, ac y byddant yn gallu profi mwy o ryddid er mwyn sicrhau iechyd meddwl gwell yn ogystal ag iechyd corfforol gwell. Fe wyddom, ac rydym wedi clywed eto heddiw, fod y feirws yn effeithio'n anghymesur ar y bobl dlotaf yn ein cymdeithas. Gwyddom hefyd am beryglon y pandemig cudd o fewn y pandemig byd-eang hwn, sef menywod a'u plant yn bennaf, ond nid yn unig mewn unrhyw ffordd, sy'n cael eu gorfodi nawr i fyw o dan gyfyngiadau symud gyda phartneriaid camdriniol sy'n eu rheoli ac sy'n gallu manteisio'n ddiedifar ar reolau'r Llywodraeth er eu budd ffiaidd eu hunain. Felly, os yw hyn yn wir amdanoch chi neu rywun rydych yn eu hadnabod, mae'n rhaid i chi ddweud. Nid oes rhaid i chi ddioddef, ac mae cymorth a chefnogaeth ar gael i chi nawr. Lywydd, fe ailadroddodd y Prif Weinidog heddiw sut y mae gweithredoedd Llywodraeth Cymru yn cael eu llywodraethu gan y wyddoniaeth. Mae pob un ohonom yn edrych ymlaen at y diwrnod pan fydd cyfyngiadau ar gyfarfod â phobl o aelwydydd eraill yn yr awyr agored yn cael eu llacio. Gwyddom fod y feirws yn debygol iawn o ddirywio'n gyflym ar ôl ychydig funudau yn yr awyr agored ac ar arwynebau yng ngolau'r haul. A gwyddom hefyd am yr awydd cryf iawn sydd gan neiniau a theidiau i weld eu hwyrion a'u hwyresau, a'r ffordd arall. Nid yn Islwyn yn unig y teimlir hyn, ond y tu hwnt. Ond gŵyr pob un ohonom fod yn rhaid i'r amseru fod yn iawn. Felly, fel y nododd y Prif Weinidog, mae COVID-19 yn ffynnu ar gadwyni cyswllt dynol. Mae'n rhaid i'r cyfyngiadau symud a'r normal newydd geisio cyfyngu ar y newidiadau hynny, oherwydd fel arall, ar sail tystiolaeth wyddonol, ofnwn y bydd y feirws yn lledaenu ac yn cynyddu eto. Dyma'r hyn y mae cyfyngiadau symud Cymru yn ceisio'i osgoi. Ar bob cyfrif, mae'n rhaid inni atal twf esbonyddol y lladdwr anweledig hwn. Nid yw'r hyn sy'n cael ei ruthro mewn cyfraith yn gyfraith dda, a chyda'r pandemig hwn, mae'r un egwyddorion yn berthnasol. Yn olaf, rwy'n credu bod angen inni ddechrau llunio rhaglen etifeddol ar gyfer y daioni y gobeithiwn ei weld, fel y nodwyd gan eraill heddiw, o'r pandemig ofnadwy a thrasig hwn. Yng Nghymru, mae angen inni ystyried, fel y gwnaethom eisoes, ffordd newydd, mathau newydd o ddiwylliant gwaith, ffyrdd newydd o deithio, caffael, trefnu, addysgu a rheoli'r hinsawdd, ond yn bennaf, sut y gall y bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas, boed yn blant neu'n oedolion, gael eu diogelu'n well a'u cynorthwyo mewn cyfnodau da yn ogystal â'r cyfnod gwael y maent yn ei wynebu ar hyn o bryd. A fyddai'r Prif Weinidog yn cytuno y byddwn yn gweld egin gwyrdd ag iddynt botensial mawr? Ac fel y dywedodd y Prif Weinidog hefyd -