English: People within my region frequently express feelings of living in a divided community, of not being listened to, and of receiving no consultation, other than a letter through the door, before a HMO is unthinkingly permitted on their street. There are serious concerns around strains on infrastructure, the erosion of community cohesion and the opportunistic rogue landlords who feel that the business risks for poorly managing their accommodation are outweighed by the financial returns. The increasing concentrations of HMOs in south Wales are also in ageing communities, where feelings of disenfranchisement are particularly acute. Older people should feel that their community is a safe place where they can exercise their freedom, not somewhere riven by anti-social behaviour and the sense of trepidation that can stem from HMOs. Objections from residents and councillors are frequently met with the usual response of, 'These aren't material planning concerns.' Our communities need a sufficient mechanism for making sure that they can determine, together, how their community grows and develops. It also needs to be recognised that the continually growing body of research indicates that HMOs house some of the most vulnerable tenants in our country. In 2020, studies conducted by Professor Steve Iafrati showed that these individuals often have multiple and complex needs, as they have experience of institutional care, the criminal justice system, mental and physical health concerns and homelessness. They typically have limited recourse to other housing options and are constrained to HMOs as housing of last resort. Those who fall between the gaps in welfare provision can be openly targeted by unscrupulous landlords, whilst local authorities have limited options to house them elsewhere. Because of this, local authorities are becoming increasingly reliant upon HMOs as a quick fix for housing need. Ultimately, this doesn't address root causes so much as it attempts to treat the symptoms. There are significant accountability deficits and risk gaps blighting the current system. There is a lack of robust oversight and monitoring beyond minimal housing regulation, very little regulation of care, support or supervision for people with complex needs, and no meaningful community voice. It simply won't do to pit community against tenant. Both suffer under the current arrangements, while landlords and local authorities stand to gain. On this matter, concerns have been raised by a Plaid Cymru colleague following an incident over a HMO in my region. Issues around support to vulnerable people, lengths of stays in what is supposed to be temporary accommodation, planning applications and the concerns of the community have all been reported to him. Unfortunately, there has been a death of a young vulnerable man in a HMO in my region. This matter is still under investigation, but the case has raised a number of questions. We have to find a balance in supporting communities and homelessness and vulnerable people. HMOs are only a part of the way forward. Much more needs to be done. Just before the Easter recess, my colleague Mabon ap Gwynfor spoke passionately about the need not only to build more homes, but also the need to identify people's needs. I completely agree, and would add that part of the challenge is to ensure that the right homes are built in the right places. The same logic must be applied to HMOs. There is a vital need to introduce policies that extend to increased democratic community input, against which planning applications can be assessed. A bottom-up, community-led approach to a system of planning would take into account how HMOs can deliver social value, not merely financial value, to their owners. A framework for taking into account social cohesion would involve communities from the point of pre-application, ensuring that developments respond to local needs and well-being, with community groups and individuals involved at all stages. It would also ensure the creation of more supported HMOs, and private HMOs adopting models of working closely with organisations, local authorities and communities. HMOs in suitable locations, with specific support remits, would improve community-HMO relations drastically. Alongside community input, policy interventions must consider the internal conditions of HMOs. HMOs tend to be run by individual landlords and small businesses who house people with multiple and complex needs with little to no support. The essential non-profitable nature of care giving and support should not be left to private landlords and businesses. There is an opportunity in Wales to pilot sharing schemes for vulnerable people in housing need. The Sharing Solutions programme, piloted in England by Crisis in 2015, tested several new models for establishing successful and sustainable sharing arrangements. These schemes identified that mitigating risky tenant mixes by finding appropriate matches were a critical component to ensuring that tenants' experiences were positive. The schemes offered tenancy support with pre-tenancy training, peer mentoring and regular visits from allocated support workers. This has implications for replicating such schemes in Wales. Combining support for tenants and communities in an approach to HMOs outside of existing licensing schemes would be a step towards organising our communities around values of co-operation, membership, care and support. It would facilitate individuals' capacities to create, to direct their own lives within their communities, building democratic ownership over not just where we live, but how we live. Diolch yn fawr.
Welsh: Mae pobl yn fy rhanbarth yn aml yn dweud eu bod yn teimlo eu bod yn byw mewn cymuned ranedig, nad oes neb yn gwrando arnynt, ac nad oes neb yn ymgynghori â hwy, ac eithrio llythyr drwy'r drws, cyn y caiff tŷ amlfeddiannaeth ei ganiatáu'n ddifeddwl ar eu stryd. Ceir pryderon difrifol ynghylch straen ar seilwaith, erydu cydlyniant cymunedol a'r landlordiaid diegwyddor manteisgar sy'n teimlo bod yr enillion ariannol yn gorbwyso'r risg i'w busnes o reoli eu llety'n wael. Hefyd, mae'r crynodiadau cynyddol o dai amlfeddiannaeth yn ne Cymru mewn cymunedau sy'n heneiddio, lle mae pobl yn teimlo'n gryf eu bod wedi'u difreinio. Dylai pobl hŷn deimlo bod eu cymuned yn fan diogel lle y gallant arfer eu rhyddid, nid lle sydd wedi'i lethu gan ymddygiad gwrthgymdeithasol a'r ymdeimlad o ofn a all ddeillio o dai amlfeddiannaeth. Yr ymateb i wrthwynebiad gan drigolion a chynghorwyr yn aml yw, 'Nid yw'r rhain yn bryderon cynllunio perthnasol.' Mae angen mecanwaith digonol ar ein cymunedau i sicrhau y gallant benderfynu, gyda'i gilydd, sut y mae eu cymuned yn tyfu ac yn datblygu. Mae angen cydnabod hefyd fod y corff ymchwil sy'n tyfu'n barhaus yn dangos bod tai amlfeddiannaeth yn gartref i rai o'r tenantiaid mwyaf agored i niwed yn ein gwlad. Yn 2020, dangosodd astudiaethau a gyflawnwyd gan yr Athro Steve Iafrati fod gan yr unigolion hyn anghenion lluosog a chymhleth yn aml, gan fod ganddynt brofiad o ofal sefydliadol, y system cyfiawnder troseddol, pryderon iechyd meddwl a chorfforol a digartrefedd. Fel arfer, prin yw'r opsiynau tai eraill sy'n agored iddynt ac maent wedi'u cyfyngu i dai amlfeddiannaeth fel ateb tai olaf un. Gall y rhai sy'n syrthio i'r bylchau yn y ddarpariaeth les gael eu targedu'n agored gan landlordiaid diegwyddor, a chyfyngedig yw opsiynau awdurdodau lleol ar gyfer rhoi cartref iddynt mewn mannau eraill. Oherwydd hyn, mae awdurdodau lleol yn dod yn fwyfwy dibynnol ar dai amlfeddiannaeth fel ateb cyflym i'r angen am dai. Yn y pen draw, ymgais i drin y symptomau yw hyn yn hytrach na mynd i'r afael ag achosion sylfaenol. Mae diffyg atebolrwydd sylweddol a bylchau risg yn draul ar y system bresennol. Ceir diffyg goruchwyliaeth gadarn a monitro y tu hwnt i'r ychydig iawn o reoleiddio tai, ychydig iawn o reoleiddio gofal, cymorth neu oruchwyliaeth i bobl ag anghenion cymhleth, ac ni cheir unrhyw lais cymunedol ystyrlon. Nid yw'n iawn gosod cymuned yn erbyn y tenant. Mae'r ddau fel ei gilydd yn dioddef o dan y trefniadau presennol, tra bod landlordiaid ac awdurdodau lleol ar eu hennill. Ar y mater hwn, codwyd pryderon gan gyd-Aelod o Blaid Cymru yn dilyn digwyddiad yn ymwneud â thŷ amlfeddiannaeth yn fy rhanbarth. Mae wedi cael clywed am broblemau'n ymwneud â chymorth i bobl sy'n agored i niwed, hyd arhosiadau yn yr hyn sydd i fod yn llety dros dro, ceisiadau cynllunio a phryderon y gymuned. Yn anffodus, bu farw dyn ifanc agored i niwed mewn tŷ amlfeddiannaeth yn fy rhanbarth. Mae'r mater yn dal i fod yn destun ymchwiliad, ond mae'r achos wedi codi nifer o gwestiynau. Rhaid inni ddod o hyd i gydbwysedd wrth gefnogi cymunedau a digartrefedd a phobl sy'n agored i niwed. Dim ond rhan o'r ffordd ymlaen yw tai amlfeddiannaeth. Mae angen gwneud llawer mwy. Ychydig cyn toriad y Pasg, siaradodd fy nghyd-Aelod, Mabon ap Gwynfor, yn angerddol am yr angen nid yn unig i adeiladu mwy o gartrefi, ond hefyd am yr angen i nodi anghenion pobl. Rwy'n cytuno'n llwyr, a hoffwn ychwanegu mai rhan o'r her yw sicrhau bod y cartrefi iawn yn cael eu hadeiladu yn y mannau iawn. Rhaid cymhwyso'r un rhesymeg i dai amlfeddiannaeth. Mae gwir angen cyflwyno polisïau sy'n cynnwys mwy o fewnbwn cymunedol democrataidd, er mwyn gallu asesu ceisiadau cynllunio yn ei erbyn. Byddai dull o'r gwaelod i fyny a arweinir gan y gymuned o weithredu system gynllunio yn ystyried sut y gall tai amlfeddiannaeth ddarparu gwerth cymdeithasol, nid gwerth ariannol yn unig, i'w perchnogion. Byddai fframwaith ar gyfer ystyried cydlyniant cymdeithasol yn cynnwys cymunedau o'r pwynt cyn ymgeisio, gan sicrhau bod datblygiadau'n ymateb i anghenion a llesiant lleol, gyda grwpiau cymunedol ac unigolion yn rhan o'r broses ar bob cam. Byddai hefyd yn sicrhau bod mwy o dai amlfeddiannaeth â chymorth yn cael eu creu, a bod tai amlfeddiannaeth preifat yn mabwysiadu modelau o weithio'n agos gyda sefydliadau, awdurdodau lleol a chymunedau. Byddai tai amlfeddiannaeth mewn lleoliadau addas, gyda chylchoedd gwaith cymorth penodol, yn gwella cysylltiadau rhwng y gymuned a thai amlfeddiannaeth yn sylweddol. Ochr yn ochr â mewnbwn cymunedol, rhaid i ymyriadau polisi ystyried cyflwr tai amlfeddiannaeth yn fewnol. Mae tai amlfeddiannaeth yn tueddu i gael eu rheoli gan landlordiaid unigol a busnesau bach sy'n darparu cartref i bobl ag anghenion lluosog a chymhleth heb fawr ddim cymorth. Ni ddylid gadael natur ddi-elw allweddol y gwaith o ddarparu gofal a chymorth i landlordiaid a busnesau preifat. Mae cyfle yng Nghymru i dreialu cynlluniau rhannu ar gyfer pobl sy'n agored i niwed gydag anghenion tai. Profodd y rhaglen Sharing Solutions, a dreialwyd yn Lloegr gan Crisis yn 2015, sawl model newydd ar gyfer sefydlu trefniadau rhannu llwyddiannus a chynaliadwy. Nododd y cynlluniau hyn fod lliniaru cymysgedd peryglus o denantiaid drwy baru'n briodol yn elfen hanfodol o sicrhau bod profiadau tenantiaid yn gadarnhaol. Roedd y cynlluniau'n cynnig cymorth tenantiaeth gyda hyfforddiant cyn iddynt ddod yn denantiaid, mentora cyfoedion ac ymweliadau rheolaidd gan weithwyr cymorth dynodedig. Mae i hyn oblygiadau ar gyfer efelychu cynlluniau o'r fath yng Nghymru. Byddai cyfuno cymorth i denantiaid a chymunedau mewn dull o ymdrin â thai amlfeddiannaeth y tu allan i gynlluniau trwyddedu presennol yn gam tuag at drefnu ein cymunedau o amgylch gwerthoedd cydweithredu, cynhwysiant, gofal a chymorth. Byddai'n hwyluso gallu unigolion i greu, i gyfeirio eu bywydau eu hunain o fewn eu cymunedau, gan adeiladu perchnogaeth ddemocrataidd nid yn unig ar ble'r ydym yn byw, ond hefyd, ar sut yr ydym yn byw. Diolch yn fawr.