English: The service changes will support the introduction of a new performance measure to be introduced later this month and it will be based on the patients' clinical needs. Wales will be the first UK nation to introduce a measure of this kind for eye care patients alongside the existing referral-for-treatment target. The challenges facing ophthalmic services are well known. Nick Ramsay pointed out a number of them. The number of people with sight problems is set to increase dramatically, and as such obviously the burden on current services will also increase. As the video is very dramatically showing us, and quite rightly so, currently nearly 107,000 people in Wales are living with sight loss, and this is predicted to double by 2050. Improving access and speeding up diagnosis are vital to ensure eye care services are fit for the future. We absolutely recognise that some waiting times are too long and there is a much needed system change for eye care - that is why the Cabinet Secretary for health is announcing these. We do need to find new ways of working alongside the community. The Cabinet Secretary for Health and Social Services has also emphasised that we expect all patients to be seen as quickly as possible and in order of clinical need. As Nick Ramsay says, we are rightly proud of the fact that we're the first Government in the world to have an eye care delivery plan and are now the first in the UK to introduce a performance measure of this kind for eye care. These changes are in line with our long-term vision for the NHS in Wales to transform the way services are delivered and provide quality care closer to people's homes. We are also bringing forward new patient pathways to prevent sight loss and better support people to live independently in the community. Since 2001, the NHS Wales eye care service has enabled optometrists and ophthalmologists, so primary and secondary care tiers, to work at the top of their licences to reduce the number of patients being referred to hospital eye departments. The service works to firstly preserve sight through the early detection of eye disease and then to provide help to those who have visual impairment for which further treatment is not appropriate. Two ophthalmic services are unique to Wales and are providing high-quality services and support to people with eye problems. They are the eye health examination service, which enables people to access services in their local optometry practice instead of their GP surgery or hospital department, and the diabetic eye screening Wales service, which screens all patients with diabetic retinopathy to help prevent them going blind unnecessarily. As well as improving patient pathways, Nick Ramsay rightly also brought up the issues around essential work that needs to be done to ensure that we support independent living. The Government is incredibly proud to be able to promote the social model of disability. That is to say that we recognise that there are organisational, attitudinal and environmental barriers to equality and inclusion that must be removed to create a level playing field and to ensure any person living with a disability has access to the same opportunities as everyone else. We obviously also take this approach with sight loss. A third eye care service, also unique to Wales, is the low vision service. This enables people living with sight conditions to make the best use of the sight they have by prescribing low-vision aids and enabling them to live as independently as possible. Working with the low vision services for Wales, we are working to ensure effective referrals to social services and the third sector to offer vision impaired individuals help to establish the support they need and wish to achieve. We'll shortly publish a new framework, entitled action on disability, the right to independent living, in October of this year - in fact, in this month of this year. The new framework will continue to be rooted in the social model of disability. We've been extensively engaging with disabled people and their representative organisations over the last year to identify areas of inequality that matter most to disabled people of all ages in Wales, together with their potential solutions. Our ambition for the low vision service is one of many actions in the framework's action plan tackling some of the key barriers identified by disabled people themselves. These key barriers will be no surprise to Members to hear. Nick Ramsay pointed out many of them. They are: accessible information, access to buildings, access to shared space, including active travel routes and street clutter issues, and access to public transport. I think you highlighted all of those in your contribution, Nick. We also introduced the all-Wales standards for accessible communication and information for people with sensory loss in December 2013. The aim of the all-Wales standards is to set out the standards of service delivery that people with sensory loss should expect to receive when they access healthcare in Wales. The key part of the all-Wales standards is the requirement that every patient or service user who requires communication support should have this need met. As a result of this requirement, the new accessible data information standard has been issued to meet the need to provide communication support. This is a national project, led by the Welsh Government in partnership with the Centre for Equality and Human Rights, health boards, NHS trusts, the NHS Wales Informatics Service, and third sector partners. The standard enables GP surgeries to capture, record, flag and share the communication information needs of patients with sensory loss. It is a tool, or an enabler, to help GP practices and healthcare professionals meet their legal duty under the Equality Act 2010 to make reasonable adjustments for those with a disability. It also enables GP surgeries to do this in a consistent manner across all health boards. And, in addition, a Welsh health circular has now been issued with an implementation plan giving details of this new accessible data standard. One of the other areas I also want to mention - and, again, Nick Ramsay raised this - is access to employment opportunities for people living with disabilities, including impaired vision and sight loss. Seventy-five thousand disabled people in Wales are either actively seeking work or would very much like to work. Just 45 per cent of working-age disabled people are currently in employment, compared to 80 per cent of those not disabled, which is a really pretty shocking disability employment gap of around 35 per cent. We've been working very hard in this sector to identify these barriers because they're very often beyond the control of the disabled person. So, organisational systems, attitudinal, physical and environmental barriers. Many of the commitments set out in our employability plan are aimed at tackling this disability employment gap. We work with partners to address the issues, including employer attitudes, job design and working practices. I was very pleased to speak at an employability inclusion summit in Swansea last Friday, where I had the privilege and pleasure of meeting a large number of disabled people and talking to them about some of the barriers they had encountered, but much more importantly, and optimistically, about some of the available assistance to employers, and there were a large number of employers there who were very able, eager and willing to look at some of the small adjustments that they could make to ensure that they could continue to employ people with disabilities. We've also established an officials working group on equalities and employment, which includes driving forward actions on disability in employment, to supporting our commitments within our employability plan to increase the number of disabled people into work. In partnership with disabled people, we are working to develop a meaningful target that will reflect their needs and wishes and that will be ambitious and achievable. We hope this will provoke the step change necessary, both within workplaces and society, to break down the barriers faced by disabled people and those with long-term health conditions while seeking employment. I just want to say, Dirprwy Lywydd, at this point, that we know that in trials where personal characteristics are stripped out of application forms, employers are often shocked then to discover that the person that they previously said wasn't acceptable to them actually has all of the qualifications necessary. We know that this employment gap exists at all levels of skills. So, disabled people with a PhD are less employed than other people with a PhD, and all the way down there's a skills gap. So, it's very much the social model: it's around us accepting that disabled people very often, if not always, have the skills available to them and, actually, what we need to address is the inclusivity of our employment practices, both in the public and private sector in Wales. Our business skills gateway webpages have now dedicated pages setting out the support available to employers and individuals to assist them to employ disabled people, and we're working with the DWP to help develop an employer pack of information about access to work, which will include further information to help employers seek specialist advice to help with the recruitment of disabled people. Lastly, a new disability action plan for apprenticeships will be published in autumn this year, focusing on practical actions to break down barriers to disabled people accessing apprenticeships. The question was asked in Nick Ramsay's contribution: how can we remove the barriers to equal participation in society of blind and partially sighted people? And the answer is that we can do that by improving patient pathways; using the social model of disability; listening to the community and taking action on the issues that matter most to them, such as accessible information, employment, and the clinical pathways that Dai Lloyd also emphasised. So, I'm very grateful to the Member for raising this important point and I think that, together, we can continue to make Wales an exemplar in this field. Diolch.
Welsh: Bydd y newidiadau yn y gwasanaeth yn cefnogi'r mesur perfformiad newydd sydd i'w gyflwyno yn ddiweddarach y mis hwn a bydd yn seiliedig ar anghenion clinigol cleifion. Cymru fydd y wlad gyntaf yn y DU i gyflwyno mesur o'r fath ar gyfer cleifion gofal llygaid ochr yn ochr â'r targed amseroedd aros presennol rhwng atgyfeirio a thriniaeth. Mae'r heriau sy'n wynebu gwasanaethau offthalmig yn hysbys. Cyfeiriodd Nick Ramsay at nifer ohonynt. Mae nifer y bobl sydd â phroblemau gyda'u golwg yn cynyddu'n ddramatig, ac fel y cyfryw mae'n amlwg y bydd y baich ar y gwasanaethau presennol hefyd ar gynnydd. Fel y mae'r fideo'n dangos inni'n ddramatig iawn, ac yn gwbl briodol felly, mae bron 107,000 o bobl yng Nghymru yn byw gyda nam ar y golwg ar hyn o bryd, a rhagwelir y bydd y nifer yn dyblu erbyn 2050. Mae gwella hygyrchedd a chyflymu diagnosis yn hanfodol i sicrhau bod gwasanaethau gofal llygaid yn addas ar gyfer y dyfodol. Rydym yn cydnabod yn bendant fod rhai amseroedd aros yn rhy hir ac mae mawr angen newid y system gofal llygaid - dyna pam y mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd yn cyhoeddi'r rhain. Mae angen inni ddod o hyd i ffyrdd newydd o weithio ochr yn ochr â'r gymuned. Mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol hefyd wedi pwysleisio ein bod yn disgwyl i'r holl gleifion gael eu gweld cyn gynted â phosibl ac yn ôl eu hangen clinigol. Fel y dywed Nick Ramsay, rydym yn briodol falch o'r ffaith mai ni yw'r Llywodraeth gyntaf yn y byd i gael cynllun cyflawni ar gyfer gofal llygaid a'r wlad gyntaf yn y DU bellach i gyflwyno mesur perfformiad o'r math hwn ar gyfer gofal llygaid. Mae'r newidiadau hyn yn cyd-fynd â 'n gweledigaeth hirdymor ar gyfer y GIG yng Nghymru i drawsnewid y ffordd y darperir gwasanaethau a sicrhau gofal o ansawdd yn nes at gartrefi pobl. Rydym hefyd yn cyflwyno llwybrau newydd ar gyfer cleifion i'w hatal rhag colli eu golwg a'u cynorthwyo'n well i fyw'n annibynnol yn y gymuned. Ers 2001, mae gwasanaeth gofal llygaid GIG Cymru wedi galluogi optometryddion ac offthalmolegwyr, felly haenau gofal sylfaenol ac eilaidd, i weithio ar frig eu trwyddedau i leihau nifer y cleifion sy'n cael eu cyfeirio at adrannau gofal llygaid mewn ysbytai. Mae'r gwasanaeth yn gweithio i ddiogelu'r golwg yn gyntaf drwy ganfod clefydau ar y llygaid yn gynnar a darparu cymorth wedyn i'r rheini sydd â nam ar y golwg pan nad yw'n briodol i roi triniaeth bellach. Ceir dau wasanaeth offthalmig sy'n unigryw i Gymru ac maent yn darparu gwasanaethau a chymorth o ansawdd uchel i bobl â phroblemau llygaid, sef y gwasanaeth archwiliadau iechyd llygaid, sy'n galluogi pobl i gael mynediad at wasanaethau yn eu practis optometreg lleol yn lle'u meddygfa neu adran ysbyty, a gwasanaeth sgrinio llygaid diabetig Cymru, sy'n sgrinio pob claf sydd â retinopatheg diabetig i helpu i'w hatal rhag mynd yn ddall yn ddiangen. Yn ogystal â gwella llwybrau cleifion, roedd Nick Ramsay yn iawn hefyd i roi sylw i faterion yn ymwneud â'r gwaith hanfodol sydd angen ei wneud i sicrhau ein bod yn cefnogi byw'n annibynnol. Mae'r Llywodraeth yn hynod o falch o allu hybu'r model cymdeithasol o anabledd. Hynny yw, rydym yn cydnabod bod rhwystrau amgylcheddol, ymagweddol a sefydliadol i gydraddoldeb a chynhwysiant sy'n rhaid eu dileu er mwyn sicrhau chwarae teg ac i wneud yn siŵr fod unrhyw un sy'n byw gydag anabledd yn cael yr un cyfleoedd â phawb arall. Yr un yw ein hymagwedd at bobl sydd â nam ar y golwg. Trydydd gwasanaeth gofal llygaid sydd hefyd yn unigryw i Gymru yw'r gwasanaeth golwg gwan. Mae hwn yn galluogi pobl sy'n byw â chyflyrau golwg i wneud y defnydd gorau o'r golwg sydd ganddynt drwy bresgripsiynu cymhorthion golwg gwan a'u galluogi i fyw mor annibynnol â phosibl. Gan weithio gyda gwasanaethau golwg gwan ar gyfer Cymru, rydym yn gweithio i sicrhau atgyfeiriadau effeithiol at y gwasanaethau cymdeithasol a'r trydydd sector i gynnig help i rai â nam ar eu golwg i bennu pa gymorth y maent ei angen a'i eisiau. Byddwn yn cyhoeddi fframwaith newydd o'r enw gweithredu ar anabledd, yr hawl i fyw'n annibynnol ym mis Hydref eleni - y mis hwn yn wir. Bydd y fframwaith newydd yn parhau i fod yn seiliedig ar y model cymdeithasol o anabledd. Rydym wedi bod yn ymgysylltu'n helaeth â phobl anabl a'u sefydliadau cynrychioliadol dros y flwyddyn ddiwethaf i nodi'r meysydd anghydraddoldeb sydd bwysicaf i bobl o bob oed yng Nghymru, ynghyd ag atebion posibl. Mae ein huchelgais ar gyfer y gwasanaeth golwg gwan yn un o nifer o gamau gweithredu yng nghynllun gweithredu'r fframwaith i fynd i'r afael â rhai o'r rhwystrau allweddol a nodwyd gan bobl anabl eu hunain. Ni fydd y rhwystrau allweddol hyn yn syndod i'r Aelodau eu clywed. Nododd Nick Ramsay lawer ohonynt, sef: gwybodaeth hygyrch, mynediad i adeiladau, mynediad i ofodau a rennir, gan gynnwys llwybrau teithio llesol a phroblemau gyda blerwch stryd, a mynediad at drafnidiaeth gyhoeddus. Credaf eich bod wedi tynnu sylw at bob un o'r rheini yn eich cyfraniad, Nick. Hefyd, ym mis Rhagfyr 2013, cyflwynwyd safonau Cymru gyfan ar gyfer cyfathrebu hygyrch a gwybodaeth ar gyfer pobl â nam ar y synhwyrau. Nod y safonau ar gyfer Cymru gyfan yw gosod y safonau darparu gwasanaeth y dylai pobl â nam ar y synhwyrau ddisgwyl eu cael wrth iddynt wneud defnydd o ofal iechyd yng Nghymru. Rhan allweddol o'r safonau ar gyfer Cymru gyfan yw'r gofyniad y dylid diwallu angen pob claf neu ddefnyddiwr gwasanaeth am gymorth i gyfathrebu. O ganlyniad i'r gofyniad hwn, cyhoeddwyd y safon gwybodaeth data hygyrch newydd i ddiwallu'r angen i ddarparu cymorth cyfathrebu. Prosiect cenedlaethol yw hwn, dan arweiniad Llywodraeth Cymru mewn partneriaeth â'r Ganolfan Cydraddoldeb a Hawliau Dynol, y byrddau iechyd, ymddiriedolaethau'r GIG, Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru a phartneriaid trydydd sector. Mae'r safon yn galluogi meddygfeydd i gasglu, cofnodi, fflagio a rhannu anghenion cyfathrebu gwybodaeth cleifion â nam ar y synhwyrau. Mae'n offeryn, neu'n alluogydd i helpu practisau meddygon teulu a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol i gyflawni eu dyletswydd gyfreithiol o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010 i wneud addasiadau rhesymol ar gyfer pobl ag anableddau. Mae hefyd yn galluogi meddygfeydd i wneud hyn mewn modd cyson ar draws pob bwrdd iechyd. Ac yn ogystal, erbyn hyn cyhoeddwyd cylchlythyr iechyd Cymru gyda chynllun gweithredu'n rhoi manylion y safon data hygyrch newydd. Un o'r meysydd eraill rwyf am sôn amdano hefyd - ac unwaith eto, nododd Nick Ramsay hyn - yw mynediad at gyfleoedd cyflogaeth ar gyfer pobl sy'n byw gydag anableddau, gan gynnwys nam ar y golwg a cholli golwg. Mae 75,000 o bobl anabl yng Nghymru naill ai wrthi'n chwilio am waith neu'n awyddus iawn i weithio. Ar hyn o bryd 45 y cant yn unig o bobl anabl o oedran gweithio sydd mewn gwaith, o'i gymharu ag 80 y cant o bobl nad ydynt yn anabl, ac mae'n fwlch cyflogaeth anabledd eithaf syfrdanol o tua 35 y cant. Rydym wedi bod yn gweithio'n galed iawn yn y sector hwn i nodi'r rhwystrau oherwydd eu bod yn aml iawn y tu hwnt i reolaeth y person anabl. Felly rhwystrau o ran systemau sefydliadol, agweddau, a ffactorau ffisegol ac amgylcheddol. Mae llawer o'r ymrwymiadau a nodir yn ein cynllun cyflogadwyedd yn ceisio mynd i'r afael â'r bwlch cyflogaeth anabledd. Rydym yn gweithio gyda phartneriaid i fynd i'r afael â'r problemau, gan gynnwys agweddau cyflogwyr, cynllunio gwaith ac arferion gwaith. Roeddwn yn falch iawn o siarad mewn uwchgynhadledd ar gynhwysiant cyflogadwyedd yn Abertawe ddydd Gwener diwethaf, lle cefais y fraint a'r pleser o gyfarfod â nifer fawr o bobl anabl a siarad â hwy ynglŷn â rhai o'r rhwystrau yr oeddent wedi'u hwynebu, ond yn llawer pwysicach, ac yn galonogol, siaradais â hwy am beth o'r cymorth sydd ar gael i gyflogwyr, ac roedd nifer fawr o gyflogwyr yno a oedd yn abl, yn frwdfrydig ac yn barod iawn i edrych ar rai o'r addasiadau bach y gallent eu gwneud i sicrhau y gallent barhau i gyflogi pobl ag anableddau. Rydym hefyd wedi sefydlu gweithgor swyddogion ar gydraddoldeb a chyflogaeth, sy'n cynnwys sbarduno camau gweithredu ar anabledd mewn cyflogaeth, i gefnogi ein hymrwymiadau yn ein cynllun cyflogadwyedd i gynyddu nifer y bobl anabl mewn gwaith. Mewn partneriaeth â phobl anabl, rydym yn gweithio i ddatblygu targed ystyrlon a fydd yn adlewyrchu eu hanghenion a'u dymuniadau ac a fydd yn uchelgeisiol ac yn gyraeddadwy. Rydym yn gobeithio y bydd hyn yn ysgogi'r newid sydd ei angen, mewn gweithleoedd ac yn y gymdeithas, er mwyn chwalu'r rhwystrau a wynebir gan bobl anabl a phobl â chyflyrau iechyd hirdymor wrth eu bod yn chwilio am waith. Hoffwn ddweud ar y pwynt hwn, Ddirprwy Lywydd, ein bod yn gwybod bod cyflogwyr yn cael sioc yn aml mewn treialon, pan gaiff nodweddion personol eu hepgor o ffurflenni cais, wrth ddarganfod bod yr unigolyn yr oeddent wedi dweud yn flaenorol nad oeddent yn dderbyniol iddynt yn meddu ar bob un o'r cymwysterau angenrheidiol mewn gwirionedd. Rydym yn gwybod bod y bwlch cyflogaeth hwn yn bodoli ar bob lefel sgiliau. Felly, cyflogir llai o bobl anabl sydd â PhD na phobl eraill sydd â PhD, a'r holl ffordd i lawr ceir bwlch sgiliau. Felly, mae'n sicr yn ymwneud â'r model cymdeithasol: mae'n ymwneud â'n cael i dderbyn bod pobl anabl yn aml iawn, os nad bob amser, yn meddu ar y sgiliau sydd ar gael iddynt ac mewn gwirionedd, yr hyn sydd angen inni fynd i'r afael ag ef yw cynwysoldeb ein harferion cyflogaeth, yn y sector cyhoeddus a'r sector preifat yng Nghymru. Mae tudalennau gwe ein porth sgiliau busnes yn cynnwys tudalennau penodol erbyn hyn sy'n nodi'r cymorth sydd ar gael i gyflogwyr ac unigolion i'w helpu i gyflogi pobl anabl, ac rydym yn gweithio gyda'r Adran Gwaith a Phensiynau i helpu i ddatblygu pecyn gwybodaeth ar gyfer cyflogwyr ar fynediad at waith, a fydd yn cynnwys rhagor o wybodaeth i helpu cyflogwyr i ddod o hyd i gyngor arbenigol i helpu gyda recriwtio pobl anabl. Yn olaf, cyhoeddir cynllun gweithredu anabledd newydd ar gyfer prentisiaethau yn yr hydref eleni a fydd yn canolbwyntio ar gamau gweithredu ymarferol i chwalu'r rhwystrau i bobl anabl gael mynediad at brentisiaethau. Gofynnwyd y cwestiwn yng nghyfraniad Nick Ramsay: sut y gallwn ddileu'r rhwystrau i gyfranogiad cyfartal pobl ddall a rhannol ddall yn y gymdeithas? A'r ateb yw y gallwn wneud hynny drwy wella llwybrau cleifion; defnyddio'r model cymdeithasol o anabledd; gwrando ar y gymuned a gweithredu ar y materion sydd bwysicaf iddynt, megis gwybodaeth hygyrch, cyflogaeth, a'r llwybrau clinigol a bwysleisiwyd gan Dai Lloyd hefyd. Felly, rwy'n ddiolchgar iawn i'r Aelod am godi'r pwynt pwysig hwn, a chredaf y gallwn barhau, gyda'n gilydd, i wneud Cymru'n esiampl yn y maes hwn. Diolch.