English: Caring for the health and well-being of the population of north Wales should be the fundamental aim and purpose of the Betsi Cadwaladr University Health Board, and I bear witness to the fact that, as regards front-line staff, they work hard every day with their hearts and minds, trying to deliver just that. Four years ago, however, the board was placed in special measures as a result of significant failings. On 8 June 2015, our now First Minister declared that this significant decision reflected serious and outstanding concerns about the leadership, governance and progress in the health board over some time and that a thorough and balanced assessment would taken place on areas of concern to form the basis of actions to be taken as a result of those special measures. Those actions have been guided by you, Minister, from your time as Deputy Minister and your statement on 14 July 2015 to this debate today. Nearly 48 months represents the longest time any organisation has been in special measures within the history of the NHS. This is double the length of time Vaughan Gething AM initially claimed it would be. So, after 1,460 days of your direct control, I and many of my constituents and many Members here today in this Chamber would have expected the health board to be back in good health. However, after 13 written statements and three external investigations, the situation today is still alarming. North Wales mental health services have still not been de-escalated, and seem a long way from reaching so. Shockingly, Donna Ockenden has reported that she's seen insufficient progress, and it was revealed that staff believed that mental health services were going backwards. Only last month, the Public Accounts Committee - and I thank the Chair and his team for this - outlined key concerns about the delivery of the board's mental health services, including an insensitive release of the HASCAS report, which let down the families of Tawel Fan patients, insufficient progress on implementing the recommendations of the HASCAS and Ockenden reports, lack of engagement with the North Wales Community Health Council and correspondence from BCUHB staff in which they, the front line, explain that staffing was worse, they were exhausted, and they do not expect positive change in the foreseeable future. Minister, you should - I'm sorry - hold your head in shame at these findings, and the fact that on Donna Ockenden's offer to help - that you declined this. Actually, you have overseen the development of a monetary migraine also. Betsi Cadwaladr board has just recorded the biggest deficit of all Welsh health boards at the end of 2018-19 - the only board to increase its debts between this period - and has only managed to make 85 per cent of its savings target by March. The accounts at Cadwaladr seem to be spiralling out of control, with major pressures from all directions: £900,000 has been spent on just eight health legal cases, Cardiff are demanding that the board pay back £1 million for failing to hit waiting time targets, and a shortage of front-line staff saw £34 million spent on agency staff in 2017-18. Clearly, the health board still has significant improvements to make in spite of special measures. The Minister's poor management is having a negative impact on staff, and I have it on good authority that your intervention is actually causing some of the problems there now. It is indicated by the fact that sickness absence from October to December 2018 is up on the same period in 2017. Sadly, the situation is directly impacting on my constituents. Almost every day, I am receiving new complaints and having to resort now to having weekly appointments with the chair's office - the new chairman - who is working really hard to oversee my collection of constituent concerns. You know what the problems are: referral-to-treatment times no better, the highest number of patients waiting more than four hours at A&E, and serious staffing gaps. Clearly, any reasonable person cannot but agree with the Public Accounts Committee's findings that special measures has become a normality and that Welsh Government intervention has had little practical impact. The residents of north Wales, and certainly my constituents in Aberconwy and my other colleagues - they deserve better. The health service in any nation must be considered as its ultimate priority, and how disappointing that the First Minister himself cannot be present for such an important debate today. As we seem set for yet another 12 months of special measures, we have no sustainable clinical strategy in place. It is time for the First Minister and the Welsh Government to be collectively held responsible. But I hold you responsible, Minister. I will echo my colleagues' concerns. Please do not bring the name of Betsi Cadwaladr in vain, and please, Minister, if you are - . You're shaking your head now. If you remain in denial as to just how bad things are, please do us all a favour and make way for someone who might - just might - be able to turn that situation around. Thank you.
Welsh: Dylai gofalu am iechyd a lles poblogaeth gogledd Cymru fod yn nod a phwrpas sylfaenol i Fwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, ac rwy'n dyst i'r ffaith, o ran y staff rheng flaen, eu bod yn gweithio'n galed bob dydd gyda'u calonnau a'u meddyliau, yn ceisio cyflawni yn union hynny. Bedair blynedd yn ôl, fodd bynnag, rhoddwyd y bwrdd mewn mesurau arbennig o ganlyniad i fethiannau sylweddol. Ar 8 Mehefin 2015, datganodd ein Prif Weinidog erbyn hyn fod y penderfyniad arwyddocaol hwn yn adlewyrchu pryderon difrifol ac eithriadol am arweinyddiaeth, trefniadau llywodraethu a chynnydd yn y bwrdd iechyd dros beth amser ac y byddai asesiad trwyadl a chytbwys yn digwydd ar feysydd a oedd yn peri pryder er mwyn ffurfio sail i'r camau gweithredu a oedd i'w cymryd o ganlyniad i'r mesurau arbennig hynny. Rydych chi, Weinidog, wedi llywio'r camau hynny o'ch cyfnod fel Dirprwy Weinidog a'ch datganiad ar 14 Gorffennaf yn 2015 hyd at y ddadl hon heddiw. Bron i 48 mis yw'r cyfnod hwyaf y mae unrhyw sefydliad wedi bod mewn mesurau arbennig yn hanes y GIG. Mae'n ddwbl yr amser yr honnai Vaughan Gething AC yn wreiddiol y byddai'n ei gymryd. Felly, ar ôl 1,460 diwrnod o'ch rheolaeth uniongyrchol, buaswn i a llawer o fy etholwyr a llawer o Aelodau yma heddiw yn y Siambr wedi disgwyl i'r bwrdd iechyd fod yn ôl mewn cyflwr da. Fodd bynnag, ar ôl 13 o ddatganiadau ysgrifenedig a thri ymchwiliad allanol, mae'r sefyllfa heddiw'n ddychrynllyd o hyd. Mae gwasanaethau iechyd meddwl gogledd Cymru yn dal i fod heb eu hisgyfeirio, ac maent yn ymddangos yn bell iawn o gyrraedd y pwynt hwnnw. Yn frawychus, mae Donna Ockenden wedi dweud nad yw wedi gweld digon o gynnydd, a datgelwyd bod staff yn credu bod y gwasanaethau iechyd meddwl yn mynd tuag yn ôl. Y mis diwethaf yn unig, amlinellodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus - a diolch i'r Cadeirydd a'i dîm am hyn - bryderon allweddol ynghylch darparu gwasanaethau iechyd meddwl y bwrdd, gan gynnwys rhyddhau adroddiad y Gwasanaeth Cynghori ar Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn ansensitif, adroddiad a oedd yn gwneud cam â theuluoedd cleifion Tawel Fan, cynnydd annigonol ar weithredu argymhellion adroddiad y Gwasanaeth Cynghori ar Iechyd a Gofal Cymdeithasol ac adroddiad Ockenden, diffyg ymgysylltu â Chyngor Iechyd Cymuned Gogledd Cymru a gohebiaeth gan staff Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, lle maent hwy, y rheng flaen, yn egluro bod staffio'n waeth, eu bod wedi ymlâdd, ac nad ydynt yn disgwyl newid cadarnhaol yn y dyfodol rhagweladwy. Weinidog, dylech chi - mae'n flin gennyf - fod â chywilydd ynglŷn â'r casgliadau hyn, a'r ffaith bod cynnig Donna Ockenden i helpu - eich bod wedi ei wrthod. A dweud y gwir, rydych wedi llywyddu dros ddatblygiad meigryn ariannol hefyd. Mae bwrdd Betsi Cadwaladr newydd gofnodi'r diffyg mwyaf o blith holl fyrddau iechyd Cymru ar ddiwedd 2018-19 - yr unig fwrdd i gynyddu ei ddyledion yn y cyfnod hwn - ac nid yw ond wedi llwyddo i gyrraedd 85 y cant o'i darged arbedion erbyn mis Mawrth. Mae'n ymddangos bod y cyfrifon ym mwrdd iechyd Betsi Cadwaladr yn cynyddu y tu hwnt i reolaeth, gyda phwysau mawr o bob cyfeiriad: gwariwyd £900,000 ar wyth achos cyfreithiol ym maes iechyd, mae Caerdydd yn mynnu bod y bwrdd yn ad-dalu £1 filiwn am fethu cyrraedd targedau amseroedd aros, ac arweiniodd prinder o staff rheng flaen at wario £34 miliwn ar staff asiantaeth yn 2017-18. Yn amlwg, mae gan y bwrdd iechyd welliannau sylweddol i'w gwneud o hyd er gwaethaf mesurau arbennig. Mae rheolaeth wael y Gweinidog yn effeithio'n negyddol ar staff, ac rwy'n deall o le da fod eich ymyrraeth yn achosi rhai o'r problemau a geir yno yn awr mewn gwirionedd. Dangosir hynny gan y ffaith bod absenoldeb oherwydd salwch rhwng mis Hydref a mis Rhagfyr 2018 yn fwy nag ar gyfer yr un cyfnod yn 2017. Yn anffodus, mae'r sefyllfa'n effeithio'n uniongyrchol ar fy etholwyr. Bron bob dydd, rwy'n cael cwynion newydd ac yn gorfod cael apwyntiadau wythnosol yn awr gyda swyddfa'r cadeirydd - y cadeirydd newydd - sy'n gweithio'n galed iawn i oruchwylio fy nghasgliad o bryderon etholwyr. Rydych chi'n gwybod beth yw'r problemau: amseroedd aros rhwng atgyfeirio a thriniaeth nad ydynt wedi gwella dim, y nifer uchaf o gleifion yn aros mwy na phedair awr mewn adrannau damweiniau ac achosion brys, a bylchau staffio difrifol. Yn amlwg, ni all unrhyw berson rhesymol ond cytuno â chanfyddiadau'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus fod mesurau arbennig wedi dod yn drefn arferol ac nad yw ymyrraeth Llywodraeth Cymru wedi cael fawr o effaith yn ymarferol. Mae trigolion gogledd Cymru, ac yn sicr fy etholwyr yn Aberconwy a fy nghyd-Aelodau eraill - maent yn haeddu gwell. Rhaid ystyried mai'r gwasanaeth iechyd mewn unrhyw wlad yw ei phrif flaenoriaeth, ac mae'n siomedig iawn na all y Prif Weinidog ei hun fod yn bresennol ar gyfer dadl mor bwysig heddiw. Mae'n ymddangos ein bod yn wynebu 12 mis arall o fesurau arbennig, ac nid oes gennym strategaeth glinigol gynaliadwy ar waith. Mae'n bryd i'r Prif Weinidog a Llywodraeth Cymru gael eu dal yn gyfrifol ar y cyd. Ond rwy'n eich dal chi'n gyfrifol, Weinidog. Fe ategaf bryderon fy nghyd-Aelodau. Peidiwch â difenwi enw Betsi Cadwaladr, ac os gwelwch yn dda, Weinidog, os ydych - . Rydych chi'n ysgwyd eich pen yn awr. Os ydych yn dal i wadu pa mor ddrwg yw pethau, a fyddech cystal â gwneud ffafr â phawb ohonom a rhoi cyfle i rywun a allai - o bosibl - newid y sefyllfa honno. Diolch.