English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. I'm grateful to you and the Cabinet Secretary for facilitating this debate. On 17 December, tolls on the Severn bridges will be abolished. The economic geography of south Wales and the west of England will be revolutionised. Nowhere is better placed to reap the benefit than Newport. And ending the tolls is not the only change to our infrastructure that will boost Newport. Railway electrification from London to Cardiff should mean trains from Newport reaching London Paddington in one hour 35 minutes. With CrossRail, that will mean that you can leave Newport and be in Canary Wharf in under two hours. And then, of course, there is the M4. Labour's manifesto promised, and I quote, 'We will deliver a relief road for the M4,' and the Cabinet Secretary has since promoted that road through a public inquiry. So, three big prizes promised for Newport, south Wales and beyond; will they be delivered? On the tolls, yes, they are going. Unlike some other projects, notably the second Dartford crossing, the promise made and legislated for in 1992 that tolls to fund the second Severn crossing would be temporary is going to be kept. And if the housing market in Newport and Monmouthshire is anything to go by, the private sector is responding. Through Help to Buy - Wales, Welsh Government is supporting significant construction of new homes. Indeed, since April 2016, fully 20 per cent of new home building in Wales supported through Help to Buy has been in Newport. Would the Cabinet Secretary confirm that Welsh Government welcomes this scale of house building, supported by the scrapping of the Severn tolls? The reason I ask is because not all voices, including some from within his own party, do appear to welcome it - [ Interruption.] Within the Labour Party - the Cabinet Secretary's party, and yours indeed. Some complained that no tolls will just mean more congestion; others that people moving here from Bristol will just drive up house prices and not benefit Wales. Of course, one way to mitigate any rise in house prices is to build more homes and, at least on the basis of the Help to Buy statistics, Newport has been building 10 times the number of homes as Monmouthshire, where price rises have been greater.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n ddiolchgar i chi ac i Ysgrifennydd y Cabinet am hwyluso'r ddadl hon. Ar 17 Rhagfyr, bydd tollau ar bontydd Hafren yn cael eu diddymu. Bydd chwyldro'n digwydd i ddaearyddiaeth economaidd de Cymru a gorllewin Lloegr. Nid oes unman mewn sefyllfa well i elwa arno na Chasnewydd. Ac nid rhoi diwedd ar y tollau yw'r unig newid i'n seilwaith a fydd yn hybu Casnewydd. Dylai trydaneiddio'r rheilffordd o Lundain i Gaerdydd olygu bod trenau o Gasnewydd yn cyrraedd Paddington Llundain mewn awr a 35 munud. Gyda CrossRail, bydd hynny'n golygu y gallwch adael Casnewydd a bod yn Canary Wharf o dan ddwy awr. Ac yna, wrth gwrs, mae'r M4. Addawodd maniffesto'r Blaid Lafur, a dyfynnaf, 'Byddwn yn cyflwyno ffordd liniaru ar gyfer yr M4,' ac mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi hyrwyddo'r ffordd honno drwy ymchwiliad cyhoeddus ers hynny. Felly, tair gwobr fawr a addawyd ar gyfer Casnewydd, de Cymru a thu hwnt; a gânt eu cyflawni? Ar y tollau, ydynt, maent yn mynd. Yn wahanol i rai prosiectau eraill, yn arbennig ail groesfan Dartford, mae'r addewid a wnaed ac y deddfwyd ar ei gyfer yn 1992, y byddai tollau i ariannu ail bont Hafren yn rhai dros dro, yn mynd i gael ei gadw. Ac o edrych ar y farchnad dai yng Nghasnewydd a Sir Fynwy, mae'r sector preifat yn ymateb. Drwy Cymorth i Brynu - Cymru, mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi gwaith sylweddol ar adeiladu cartrefi newydd. Yn wir, ers mis Ebrill 2016, mae 20 y cant cyfan o waith adeiladu cartrefi newydd yng Nghymru a gefnogir drwy Cymorth i Brynu wedi bod yng Nghasnewydd. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet gadarnhau fod Llywodraeth Cymru'n croesawu adeiladu tai ar y raddfa hon, wedi'i gefnogi gan ddiddymu tollau'r Hafren? Y rheswm rwy'n gofyn yw nad yw pob llais, gan gynnwys rhai o fewn ei blaid ei hun, i'w weld yn ei groesawu - [ T orri ar draws.] O fewn y Blaid Lafur - plaid Ysgrifennydd y Cabinet, a'ch plaid chi yn wir. Cwynodd rhai y byddai diddymu'r tollau yn golygu mwy o dagfeydd; dywedodd eraill y byddai pobl sy'n symud yma o Fryste yn gwneud dim ond codi prisiau tai ac o ddim budd i Gymru. Wrth gwrs, un ffordd o liniaru unrhyw gynnydd mewn prisiau tai yw adeiladu mwy o gartrefi ac ar sail yr ystadegau Cymorth i Brynu o leiaf, mae Casnewydd wedi bod yn adeiladu 10 gwaith yn fwy o gartrefi na Sir Fynwy, lle mae'r cynnydd yn y prisiau wedi bod yn fwy.