English: Thank you, Presiding Officer. Everyone in Wales deserves to have their rights recognised and made real, and raising the awareness of older people about the rights they already have and making sure those rights are embedded in both the way public services are delivered, and, indeed, in society more broadly, is of the utmost importance, and I do believe it is this concern that has prompted Darren Millar to bring this Bill proposed today, and I certainly agree strongly with the sentiments that lie behind the proposed Bill. Wales has a long history of working with and for older people, as Darren Millar has acknowledged, from the introduction of the first strategy for older people in Wales in 2003 to establishing the world's first older people's commissioner in 2008, and this work continues today with a renewed focus on older people's rights, as Huw Irranca-Davies has mentioned. Current work to embed older people's rights across the Welsh public services includes the following: producing practical guidance to demonstrate how public bodies can have due regard to the UN Principles for Older Persons, as required by the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014; updating the 2009 guidance on escalating concerns on the closure of care homes; planning for a social care awareness-raising campaign in spring 2019, which will include awareness raising about older people's rights under existing law; and working closely with older people, public bodies, third sector organisations and leading academics to co-produce a strategy for an ageing society - and early work on this is being overseen by the ministerial advisory forum on ageing. It will adopt a rights-based approach that is placing older people at the heart of policy making. That's not an exhaustive list, but I think it does demonstrate the Welsh Government's commitment to protect and uphold older persons' rights. In addition to this work on making rights real, Welsh Government has taken many actions to support older people on a wider basis. This includes free swimming, free bus passes, boosting advocacy services, engaging older people through a ministerial advisory forum, funding falls prevention initiatives, improving the quality of care homes, funding a dementia action plan, tackling loneliness and isolation, increasing the capital limit for residential care, and investing significantly in health and care, including through the integrated care fund. So, when we consider the merits of this proposed legislation, we must put it in context. Older people's rights are already enshrined in the UK Human Rights Act 1998, and age is a protected characteristic under the Equality Act 2010. Specifically in Wales, the social services and well-being Act requires local authorities to have due regard to the UN Principles for Older People and gives older people a strong voice in the arrangements for any care they may need. [ Interruption. ] Yes, certainly.
Welsh: Diolch i chi, Lywydd. Mae pawb yng Nghymru yn haeddu cael eu hawliau wedi eu cydnabod a'u gwneud yn real, ac mae codi ymwybyddiaeth pobl hŷn ynglŷn â'r hawliau sydd ganddynt eisoes a gwneud yn siŵr fod yr hawliau hynny wedi sefydlu yn y ffordd y caiff gwasanaethau cyhoeddus eu darparu, ac yn wir, mewn cymdeithas yn fwy cyffredinol, o'r pwys mwyaf, ac rwy'n credu mai'r pryder hwn sydd wedi ysgogi Darren Millar i ddwyn y Bil hwn gerbron heddiw, ac yn sicr, rwy'n cytuno'n gryf â'r teimladau sydd wrth wraidd y Mesur a argymhellir. Mae gan Gymru hanes hir o weithio gyda ac ar ran pobl hŷn, fel y mae Darren Millar wedi cydnabod, o gyflwyno'r strategaeth gyntaf ar gyfer pobl hŷn yng Nghymru yn 2003 i sefydlu comisiynydd pobl hŷn cyntaf y byd yn 2008, ac mae'r gwaith hwn yn parhau heddiw gyda ffocws o'r newydd ar hawliau pobl hŷn, fel y crybwyllodd Huw Irranca-Davies. Mae gwaith cyfredol ar sicrhau bod hawliau pobl hŷn yn gwreiddio ar draws y gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn cynnwys y canlynol: cynhyrchu canllawiau ymarferol i ddangos sut y gall cyrff cyhoeddus roi sylw dyledus i Egwyddorion y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Pobl Hŷn, fel sy'n ofynnol dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014; diweddaru canllawiau 2009 ar bryderon cynyddol ynglŷn â chau cartrefi gofal; cynllunio ar gyfer ymgyrch codi ymwybyddiaeth o ofal cymdeithasol yng ngwanwyn 2019, a fydd yn cynnwys codi ymwybyddiaeth o hawliau pobl hŷn o dan y gyfraith bresennol; a chydweithio'n agos â phobl hŷn, cyrff cyhoeddus, sefydliadau trydydd sector ac academyddion blaenllaw ar gydgynhyrchu strategaeth ar gyfer cymdeithas sy'n heneiddio - a goruchwylir gwaith cynnar ar hyn gan fforwm cynghori'r Gweinidog ar heneiddio. Bydd yn mabwysiadu dull yn seiliedig ar hawliau, sy'n gosod pobl hŷn wrth wraidd y broses o lunio polisi. Nid yw honno'n rhestr gynhwysfawr, ond credaf ei bod yn dangos ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddiogelu ac i gynnal hawliau pobl hŷn. Yn ychwanegol at y gwaith hwn ar sicrhau bod hawliau'n real, mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi nifer o gamau ar waith i gefnogi pobl hŷn ar sail ehangach. Mae hyn yn cynnwys nofio am ddim, tocynnau teithio am ddim ar fysiau, hybu gwasanaethau eiriolaeth, ymgysylltu â phobl hŷn drwy fforwm cynghori'r Gweinidog, ariannu mentrau atal cwympiadau, gwella ansawdd cartrefi gofal, ariannu cynllun gweithredu ar gyfer dementia, mynd i'r afael ag unigrwydd ac arwahanrwydd, cynyddu'r terfyn cyfalaf ar gyfer gofal preswyl, a buddsoddi'n sylweddol mewn iechyd a gofal, gan gynnwys drwy gyfrwng y gronfa gofal integredig. Felly, pan fyddwn yn ystyried rhinweddau'r ddeddfwriaeth a argymhellir, rhaid inni ei rhoi mewn cyd-destun. Mae hawliau pobl hŷn eisoes wedi'u hymgorffori yn Neddf Hawliau Dynol y DU 1998, ac mae oed yn nodwedd warchodedig o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Yn benodol yng Nghymru, mae'r Ddeddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol roi sylw dyledus i Egwyddorion y Cenhedloedd Unedig ar gyfer Pobl Hŷn ac yn rhoi llais cryf i bobl hŷn yn y trefniadau ar gyfer unrhyw ofal y gallent fod ei angen. [ Torri ar draws. ] Iawn, yn sicr.