English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I welcome this debate on the Equality and Human Rights Commission Wales impact report for 2019-20. This is an unprecedented time for equality and human rights in the UK and communities have been facing exceptional challenges as a result of the coronavirus pandemic. We're all aware some people are disproportionately and adversely affected more than others. I'd like to thank the interim chairs, Dr Alison Parken and Martyn Jones, the Wales board and staff of the EHRC for their continued work in highlighting inequalities and promoting equality and human rights in Wales during this challenging time, and for this impact report. In their report, the EHRC highlighted as one of their priority areas the importance of education in creating a more equal and fair society. In the new curriculum, learners will explore the local, national, and global context to all aspects of learning. They will learn how to make connections and develop understanding within a diverse society. Last July, the Minister for Education appointed Professor Charlotte Williams to chair the black, Asian and minority ethnic communities, contributions and cynefin in the new curriculum working group. The work of the group includes - but goes beyond - black history, to consider a range of minority ethnicities as part of the story of Wales. Membership comprises experienced practitioners and contributors to black, Asian and minority ethnic and Welsh history. Transport is also a key policy theme. It's vital to employment, education and access to services, and affects our social and community well-being and health. I'm grateful to the EHRC for providing invaluable advice and information to inform the development of the transport strategy, including information on older and disabled people's experiences of using public transport. The formal consultation closed yesterday, but 'Llwybr Newydd' - new path - sets out a long-term vision for an accessible and sustainable transport system. Whilst the EHRC report mentions criminal justice, this remains a reserved matter, but many of the services needed to support offenders, ex-offenders and promote rehabilitation are devolved, and the responsibility of the Welsh Government. Last year, the Commission on Justice in Wales published its report, 'Justice in Wales for the People of Wales', and of particular relevance is the finding that the funding of legal advice services through legal aid means access to justice is not universally available across Wales. The commission on justice highlighted growing advice challenges in some areas, a serious risks to the long-term sustainability of many legal practices. But recognising this, the EHRC trained advice providers and public sector workers to raise awareness of discrimination so they can better respond to their clients' needs. Members will be aware that the Welsh Government introduced the single advice fund to help meet the increasing demand for access to advice services. Ten million pounds of grant funding has been made available for provision of information and advice services from January last year until March this year. It's important that we recognise that advice services have had to change, with the single advice fund providers transferring their face-to-face advice services to remote channels - telephone, e-mail, web chat - a mammoth undertaking by the providers to transfer their services, but reaching out to so many. It remains the intention of this Government to commence the socioeconomic duty, which will come into force by 31 March. The duty will require certain public bodies to consider the socioeconomic impact when making strategic decisions, and I'm proud our Government is taking this forward. But we've worked closely with the EHRC to prepare for the commencement, and to ensure the duty delivers its intended impact. It is important also that we've taken forward action in a number of other areas where EHRC have engaged with us: the race equality action plan for Wales, the LGBT+ action plan, research into the impact of COVID-19 on disabled people - we're awaiting a report that's been commissioned from Professor Debbie Foster of Cardiff University on that particular subject - but also, importantly, research into opportunities to strengthen and advance equality and human rights in Wales. I think it's useful to just take note that we have worked to develop plans for Wales that have been co-constructed, particularly the race equality action plan, involving grass-roots groups, young people, older people, along with Welsh Government staff networks, with black, Asian and minority ethnic staff engaging in the vision for the race equality action plan. I think it's also important that the EHRC has played a part in our steering group, in the research into opportunities to strengthen equality and human rights in Wales. We've had many calls for action to strengthen and enhance our equality and human rights in Wales. We've commissioned research to inform future discussions, and a draft report is due next month. The EHRC's impact report debated today provides us with just a brief taste of the commission's work in Wales, and continues to emphasise the importance of the EHRC's contribution to Welsh life, to improve lives and safeguard rights and help create a more equal Wales. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'r ddadl hon ar adroddiad effaith Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol Cymru ar gyfer 2019-20. Mae hwn yn gyfnod digynsail ar gyfer cydraddoldeb a hawliau dynol yn y DU ac mae cymunedau wedi bod yn wynebu heriau eithriadol o ganlyniad i bandemig y coronafeirws. Rydym ni i gyd yn ymwybodol bod rhai pobl yn cael eu heffeithio'n anghymesur ac yn anffafriol yn fwy nag eraill. Hoffwn ddiolch i'r cadeiryddion dros dro, Dr Alison Parken a Martyn Jones, a staff a bwrdd Cymru y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol am eu gwaith parhaus yn tynnu sylw at anghydraddoldebau a hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru yn ystod y cyfnod heriol hwn, ac ar gyfer yr adroddiad effaith hwn. Yn eu hadroddiad, tynnodd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol sylw fel un o'u meysydd blaenoriaeth at bwysigrwydd addysg wrth greu cymdeithas fwy cyfartal a theg. Yn y cwricwlwm newydd, bydd dysgwyr yn archwilio'r cyd-destun lleol, cenedlaethol a byd-eang i bob agwedd ar ddysgu. Byddan nhw'n dysgu sut i wneud cysylltiadau a datblygu dealltwriaeth o fewn cymdeithas amrywiol. Fis Gorffennaf diwethaf, penododd y Gweinidog Addysg yr Athro Charlotte Williams i gadeirio'r gweithgor cymunedau, cyfraniadau a chynefin pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn y cwricwlwm newydd. Mae gwaith y gweithgor yn cynnwys - ond yn mynd y tu hwnt i - hanes pobl dduon, i ystyried amrywiaeth o ethnigrwydd lleiafrifol yn rhan o stori Cymru. Mae'r aelodau yn cynnwys ymarferwyr profiadol a chyfranwyr i hanes pobl dduon, Asiaidd a hanes lleiafrifoedd ethnig a Chymru. Mae trafnidiaeth hefyd yn thema polisi allweddol. Mae'n hanfodol i gyflogaeth, addysg a'r cyfle i fanteisio ar wasanaethau, ac mae'n effeithio ar ein lles a'n hiechyd cymdeithasol a chymunedol. Rwy'n ddiolchgar i'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol am ddarparu cyngor a gwybodaeth amhrisiadwy i lywio datblygiad y strategaeth drafnidiaeth, gan gynnwys gwybodaeth ynghylch profiadau pobl hŷn a phobl anabl o ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Daeth yr ymgynghoriad ffurfiol i ben ddoe, ond mae 'Llwybr Newydd' yn nodi gweledigaeth hirdymor ar gyfer system drafnidiaeth hygyrch a chynaliadwy. Er bod adroddiad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn sôn am gyfiawnder troseddol, mae hwn yn parhau i fod yn fater a gedwir yn ôl, ond mae llawer o'r gwasanaethau sydd eu hangen i gefnogi troseddwyr, cyn-droseddwyr a hyrwyddo adsefydlu wedi'u datganoli, ac yn gyfrifoldeb Llywodraeth Cymru. Y llynedd, cyhoeddodd y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru ei adroddiad, 'Cyfiawnder yng Nghymru i Bobl Cymru', ac yn arbennig o berthnasol yw'r canfyddiad bod ariannu gwasanaethau cyngor cyfreithiol drwy gymorth cyfreithiol yn golygu nad yw'r cyfle i fanteisio ar gyfiawnder ar gael i bawb ledled Cymru. Tynnodd y comisiwn ar gyfiawnder sylw at heriau cyngor cynyddol mewn rhai meysydd, risgiau difrifol i gynaliadwyedd hirdymor llawer o bractisau cyfreithiol. Ond wrth gydnabod hyn, gall darparwyr cyngor a gweithwyr y sector cyhoeddus gael eu hyfforddi gan Gomisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i godi ymwybyddiaeth o wahaniaethu fel y gallant ymateb yn well i anghenion eu cleientiaid. Bydd yr Aelodau'n ymwybodol bod Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno'r gronfa gynghori sengl i helpu i ateb y galw cynyddol am gyfle i fanteisio ar wasanaethau cynghori. Mae deg miliwn o bunnoedd o gyllid grant ar gael ar gyfer darparu gwasanaethau gwybodaeth a chyngor o fis Ionawr y llynedd tan fis Mawrth eleni. Mae'n bwysig i ni gydnabod bod gwasanaethau cynghori wedi gorfod newid, gyda darparwyr y gronfa gynghori sengl yn trosglwyddo eu gwasanaethau cynghori wyneb yn wyneb i sianeli o bell - ffôn, e-bost, sgwrs ar y we - ymrwymiad enfawr gan y darparwyr i drosglwyddo eu gwasanaethau, ond estyn at gynifer. Bwriad y Llywodraeth hon o hyd yw cychwyn y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol, a ddaw i rym erbyn 31 Mawrth. Bydd y ddyletswydd yn ei gwneud yn ofynnol i rai cyrff cyhoeddus ystyried yr effaith economaidd-gymdeithasol wrth wneud penderfyniadau strategol, ac rwy'n falch bod ein Llywodraeth yn bwrw ymlaen â hyn. Ond rydym ni wedi gweithio'n agos gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i baratoi ar gyfer y cychwyn, ac i sicrhau bod y ddyletswydd yn cyflawni ei heffaith arfaethedig. Mae'n bwysig hefyd ein bod ni wedi cymryd camau mewn nifer o feysydd eraill lle mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi ymgysylltu â ni: cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol Cymru, y cynllun gweithredu LGBT+, ymchwil i effaith COVID-19 ar bobl anabl - rydym ni'n aros am adroddiad sydd wedi'i gomisiynu gan yr Athro Debbie Foster o Brifysgol Caerdydd ar y pwnc penodol hwnnw - ond hefyd, yn bwysig, ymchwil i gyfleoedd i gryfhau a hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Rwy'n credu ei bod yn ddefnyddiol nodi ein bod ni wedi gweithio i ddatblygu cynlluniau ar gyfer Cymru sydd wedi'u cyd-ddatblygu, yn enwedig y cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol, sy'n cynnwys grwpiau ar lawr gwlad, pobl ifanc, pobl hŷn, ynghyd â rhwydweithiau staff Llywodraeth Cymru, gyda staff du, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn cymryd rhan yn y weledigaeth ar gyfer y cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol. Rwy'n credu ei bod hefyd yn bwysig bod y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol wedi chwarae rhan yn ein grŵp llywio, yn yr ymchwil i gyfleoedd i gryfhau cydraddoldeb a hawliau dynol yng Nghymru. Rydym ni wedi cael llawer o alwadau am weithredu i gryfhau a gwella ein cydraddoldeb a'n hawliau dynol yng Nghymru. Rydym ni wedi comisiynu ymchwil i lywio trafodaethau yn y dyfodol, a disgwylir adroddiad drafft fis nesaf. Mae adroddiad effaith y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol sy'n cael ei drafod heddiw yn rhoi blas byr i ni o waith y comisiwn yng Nghymru, ac mae'n parhau i bwysleisio pwysigrwydd cyfraniad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i fywyd Cymru, i wella bywydau a diogelu hawliau ac i helpu i greu Cymru fwy cyfartal. Diolch yn fawr.