English: I am pleased to have the opportunity to take part in this afternoon's debate. Yesterday, I had the privilege of holding a joint briefing session on mental health services in rural areas with Simon Thomas. This event highlighted some of the serious issues regarding mental health provision in our rural communities. As Angela Burns said, one in four people suffer from mental health issues at some point in their lives, and the agricultural industry has one of the highest rates of suicide. The farming industry can be a very arduous one to work in, and several factors that cause stress are out of farmers' hands, such as fluctuating prices in the market or the emotional effect of bovine TB. Many farmers work in isolated conditions and spend long hours on their own with very little contact with others. The nature of the work demands long hours of difficult physical labour. Indeed, according to a report on supporting farmers' well-being by the Nuffield Farming Scholarships Trust, approximately 50 farmers in the UK die by suicide every year. In the United States, farmers, foresters and fishermen have the highest rates of suicide of any profession in the country. Despite these facts, mental health is not often discussed in the farming industry, and even though efforts are being made to address this issue, it is clear that more could be done. However, awareness of mental health in rural areas is increasing and good work is being done across Wales. In my constituency, Emma Picton-Jones established the DPJ Foundation in July 2016 following the death of her husband Daniel, and we heard an excellent presentation from Emma in yesterday's briefing session. The foundation's aim is to support men in rural communities who face mental health issues by using Daniel's story to help challenge the stigma associated with mental health. Very recently, it launched Share the Load, an outreach counselling service that offers talking therapies and outreach advice services to those who need the support. The foundation's work is currently focused on Pembrokeshire, but there are examples of these kinds of activities in other parts of Wales, and it's vital that the Welsh Government promotes more locally based mental health support networks that are suited to the requirements of a particular locality. Perhaps in responding to this debate, the Cabinet Secretary might tell us how the Welsh Government is working with smaller community networks, especially in rural Wales, to get to grips with mental health issues in those communities. Of course, raising awareness is one thing, but it is also important that services are available to people who face mental health issues, and there are concerns that there is no access to services in rural areas. The remote nature of many farming communities means that they are often geographically removed from core health services. For example, Hywel Dda local health board held a consultation on its plans to change the way it provides mental health services across west Wales by establishing a central specialist assessment unit at Glangwili hospital, with a central treatment unit located at Prince Philip Hospital in Llanelli. For rural communities located in Pembrokeshire, this once again means that patients will have to travel further afield for specialist treatment. Unfortunately, the health board's proposals will naturally add to journey times, and there is no doubt that people who depend on public transport will face additional difficulties because transport infrastructure in Pembrokeshire is restricted. So, it is, therefore, vital that the Welsh Government acknowledges that there is no one-size-fits-all solution and that health boards must understand this when they plan their services. We could also learn lessons from across the globe with regard to how other nations tackle mental health in rural communities. The Nuffield Farming Scholarships Trust report makes it clear that Australia and New Zealand are leading the way in their response to mental health issues among farmers, and perhaps we could benefit from some of their ideas. For example, New Zealand has a system of health pit stops where farmers have an opportunity to have a general physical and mental health check. These pit stops are held at major industry events, such as agricultural fairs. This trailer has also developed institutions such as the Centre for Rural and Remote Mental Health and the National Centre for Farmer Health, which focus on developing intervention strategies for mental health and well-being in rural communities. So, there is scope for Wales to look at these initiatives to see how we can learn from some of the successes, and I hope that the Welsh Government will ensure that our health boards learn from successful schemes worldwide. In closing, Deputy Presiding Officer, may I once again reiterate the importance of investing in mental health support networks for rural communities? Farmers are some of the most important workers in Wales, but they are also sometimes some of our most vulnerable citizens. And so, as part of any strategy or policy that the Government develops on mental health, I would like to see a deeper understanding of and greater attention paid to our rural communities and those who work in them. I therefore urge Members to support this motion. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n falch o gael y cyfle i gymryd rhan yn y ddadl y prynhawn yma. Ddoe, fe ges i'r fraint o allu cyd-gynnal sesiwn briffio yma yn y Cynulliad ar wasanaethau iechyd meddwl mewn ardaloedd gwledig gyda Simon Thomas. O'r digwyddiad yma, daeth i'r amlwg rai o'r materion difrifol iawn ynghylch y ddarpariaeth ar gyfer iechyd meddwl yn ein cymunedau gwledig. Fel dywedodd Angela Burns, mae un ym mhob pedwar o bobl yn dioddef o broblemau iechyd meddwl rywbryd yn eu bywydau, ac yn y byd amaethyddol, ceir un o'r cyfraddau uchaf o hunanladdiad. Mae'r diwydiant ffermio yn gallu bod yn anodd iawn i weithio ynddo ac mae nifer o'r ffactorau hynny o straen yn rhywbeth sydd tu hwnt i ddwylo ffermwyr, megis anwadalwch mewn prisiau yn y farchnad, neu'r effaith emosiynol o TB mewn gwartheg. Mae nifer o ffermwyr yn gweithio mewn amodau ynysig ac yn treulio oriau hir ar eu pennau eu hunain gydag ychydig iawn o gyswllt gyda phobl eraill. Mae natur y gwaith yn mynnu oriau hir o waith llafur corfforol caled. Yn wir, yn ôl yr adroddiad ar gefnogi lles ffermwyr gan Nuffield Farming Scholarships Trust mae yna tua 50 o ffermwyr ym Mhrydain yn marw bob blwyddyn drwy hunanladdiad. Yn yr Unol Daleithiau, ffermwyr, fforestwyr a physgotwyr sydd â'r gyfradd uchaf o hunanladdiad, o gymharu ag unrhyw broffesiwn arall yn y wlad. Er gwaetha'r ffeithiau hyn, nid yn aml caiff iechyd meddwl ei sôn amdano yn y diwydiant amaethyddol, ac er bod ymdrechion yn cael eu gwneud i fynd i'r afael â'r mater hwn, mae'n amlwg y gellir gwneud mwy. Fodd bynnag, mae ymwybyddiaeth o iechyd meddwl mewn cymunedau gwledig yn cynyddu ac mae peth gwaith da yn cael ei wneud ar hyn o bryd ledled Cymru. Yn fy etholaeth i, sefydlodd Emma Picton-Jones Sefydliad DPJ ym mis Gorffennaf 2016 yn dilyn marwolaeth ei gŵr Daniel, a chlywsom gyflwyniad arbennig gan Emma yn y sesiwn briffio ddoe. Nod y sefydliad yw cefnogi dynion mewn cymunedau gwledig sydd â phroblemau iechyd meddwl trwy ddefnyddio stori Daniel i helpu i dorri'r stigma sy'n gysylltiedig ag iechyd meddwl, ac yn ddiweddar iawn lansiodd y sefydliad Share the Load, ei wasanaeth cwnsela allgymorth sy'n cynnig therapïau siarad a chynghori allgymorth i'r rhai sydd angen y gefnogaeth hon. Mae gwaith Sefydliad DPJ ar hyn o bryd yn canolbwyntio ar sir Benfro, ond mae enghreifftiau o'r math hwn o weithgareddau mewn rhannau eraill o Gymru, ac mae'n hollbwysig bod Llywodraeth Cymru yn cymeradwyo ac yn hyrwyddo rhwydweithiau cymorth iechyd meddwl mwy lleol sydd yn addas i ofynion yr ardaloedd hynny. Efallai wrth ymateb i'r ddadl hon, bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud wrthym ni sut mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda rhwydweithiau cymunedol llai, yn enwedig yng nghefn gwlad Cymru, i fynd i'r afael â mater iechyd meddwl yn y cymunedau hynny. Wrth gwrs, mae codi ymwybyddiaeth yn un peth, ond mae hefyd yn bwysig bod darpariaeth o wasanaethau ar gael i bobl â phroblemau iechyd meddwl, ac mae pryderon nad oes mynediad at wasanaethau mewn ardaloedd gwledig ar gael. Mae natur anghysbell y nifer o gymunedau ffermio yn golygu eu bod yn aml yn ddaearyddol bell oddi wrth wasanaethau iechyd craidd. Er enghraifft, llynedd, ymgynghorodd bwrdd iechyd prifysgol Hywel Dda am ei gynlluniau i newid y ffordd y mae'n darparu gwasanaethau iechyd meddwl ar draws gorllewin Cymru trwy sefydlu uned asesu arbenigol ganolog yn ysbyty Glangwili gydag uned drin ganolog yn Ysbyty Tywysog Philip yn Llanelli. Felly, ar gyfer cymunedau gwledig yn sir Benfro, unwaith eto bydd rhaid i gleifion deithio ymhellach i ffwrdd ar gyfer triniaeth arbenigol. Yn anffodus, bydd cynigion y bwrdd iechyd yn ychwanegu at amseroedd teithio yn naturiol ac, yn sicr, bydd yn anodd i bobl sy'n dibynnu ar drafnidiaeth gyhoeddus oherwydd bod seilwaith trafnidiaeth sir Benfro yn gyfyngedig. Felly, mae'n hanfodol bwysig bod Llywodraeth Cymru yn cydnabod nad yw un dull sy'n addas i bawb yn gweithio, a rhaid sicrhau bod byrddau iechyd yn deall hynny wrth gynllunio gwasanaethau. Gallwn hefyd ddysgu gwersi o bob cwr o'r byd ynghylch sut y maent yn ymdrin ag iechyd meddwl mewn cymunedau gwledig. Mae adroddiad Ymddiriedolaeth Ysgoloriaethau Ffermio Nuffield yn ei gwneud hi'n glir bod Awstralia a Seland Newydd yn eithaf datblygedig wrth fynd i'r afael ag iechyd meddwl ffermwyr, ac efallai y gallwn fanteisio ar rai o'u syniadau. Er enghraifft, mae gan Seland Newydd system o health pit stops lle mae gan ffermwyr y cyfle i gael archwiliad iechyd corfforol a meddyliol cyffredinol, ac mae'r pit stops hyn yn cael eu cynnal mewn digwyddiadau diwydiant mawr megis sioeau amaethyddol. Mae Awstralia hefyd wedi datblygu sefydliadau megis y Ganolfan Iechyd Meddwl Gwledig ac Anghysbell a'r Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Ffermwyr sy'n canolbwyntio ar ddatblygu strategaethau ymyrraeth ar gyfer iechyd a lles meddwl gwledig. Felly, mae lle i Gymru i edrych ar y cynlluniau hyn a gweld sut y gallwn ni ddysgu am rai o'r llwyddiannau yma, a gobeithiaf y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod ein byrddau iechyd yn dysgu o gynlluniau llwyddiannus ledled y byd. Wrth gloi, Dirprwy Lywydd, a allaf unwaith eto ailadrodd pwysigrwydd buddsoddi mewn rhwydweithiau cymorth iechyd meddwl ar gyfer cymunedau gwledig? Mae ffermwyr yn rhai o weithwyr pwysicaf Cymru, ond weithiau maent hefyd yn rhai o'n pobl mwyaf bregus. Felly, fel rhan o unrhyw strategaeth neu bolisi'r Llywodraeth a ddatblygir ar iechyd meddwl, hoffwn weld mwy o ddealltwriaeth a sylw i'n cymunedau gwledig a'r rheini sy'n gweithio ynddynt. Felly, rydw i'n annog pobol i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch yn fawr iawn.