English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I think this is my second speech on the trot. I'm talking about bus services in Wales, and, before we declared a climate change emergency, a key public policy reason to support buses was to reduce congestion. And I first understood a key aspect of this properly when I heard from Nigel Winters, who was, at least then - he may still be - the managing director of Stagecoach in Wales. Perhaps this was a lobbying e-mail I received, I don't know, but it was certainly very useful in that he referred to the average speed of buses in Wales having reduced by 7 per cent in the past two years - and this was early last year, he wrote to me. And he observed that, for every 10 per cent decrease in operating speed, this led to an 8 per cent rise in operating costs for buses, and that 8 per cent increase in costs, in turn, led to an estimated 5.6 per cent fall in customer numbers. I quote what he says: 'not tackling traffic congestion will lead to a situation where less people are inclined to take the bus further increasing the number of cars on the road and resulting in even worse traffic congestion, which has an even more damaging impact on the environment and all road users.' So, as well as having buses that we want people to use to reduce congestion, the effect of that congestion, in turn, can be to reduce bus usage, because those buses slow down, they become more expensive to operate, and, if prices go up - and the average fare had increased by 6 per cent in the year to March 2018, and I think went up 3.6 per cent in the following year - that, in turn, reduces bus usage further. It's a vicious circle. I should add at this stage, though, that, as well as congestion, there are other social and economic reasons that are as important for users of bus services. Many are elderly or mobility impaired and I fear that a lack of bus services may cause them to be isolated or to lose their independence. The charity Bus Users Cymru has highlighted that bus transport is vitally important in helping older people to maintain their independence and well-being.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n credu mai dyma fy ail araith yn ddilynol. Rwy'n siarad am wasanaethau bysiau yng Nghymru, a chyn inni ddatgan argyfwng newid hinsawdd, un rheswm polisi cyhoeddus allweddol dros gefnogi bysiau oedd lleihau tagfeydd. A deallais un agwedd allweddol ar hyn yn iawn am y tro cyntaf pan glywais gan Nigel Winters, a oedd, ar y pryd o leiaf - mae'n bosibl ei fod yn dal i fod - yn rheolwr gyfarwyddwr Stagecoach yng Nghymru. Efallai mai e-bost lobïo a dderbyniais, nid wyf yn gwybod, ond roedd yn sicr yn ddefnyddiol iawn gan ei fod yn dweud bod cyflymder cyfartalog bysiau yng Nghymru wedi gostwng 7 y cant yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf - ac roedd hyn yn gynnar y llynedd pan ysgrifennodd ataf. A nododd, am bob gostyngiad o 10 y cant yn y cyflymder gweithredu, fod hynny wedi arwain at gynnydd o 8 y cant mewn costau gweithredu ar gyfer bysiau, a bod cynnydd o 8 y cant yn y costau, yn ei dro, wedi arwain at ostyngiad o 5.6 y cant amcangyfrifedig yn nifer y cwsmeriaid. Dyfynnaf yr hyn y mae'n ei ddweud: bydd peidio â mynd i'r afael â thagfeydd traffig yn arwain at sefyllfa lle mae llai o bobl yn dueddol o fynd ar y bws gan gynyddu nifer y ceir ar y ffordd ymhellach ac arwain at dagfeydd traffig hyd yn oed yn waeth, sy'n cael effaith fwy niweidiol byth ar y amgylchedd a holl ddefnyddwyr y ffordd. Felly, yn ogystal â chael bysiau rydym am i bobl eu defnyddio er mwyn lleihau tagfeydd, gall effaith y tagfeydd hynny, yn ei dro, leihau'r defnydd o fysiau, gan fod y bysiau hynny'n arafu, maent yn mynd yn ddrutach i'w gweithredu, ac os bydd prisiau'n codi - ac roedd y pris wedi codi 6 y cant ar gyfartaledd yn y flwyddyn hyd at fis Mawrth 2018, ac rwy'n meddwl ei fod wedi codi 3.6 y cant yn y flwyddyn ddilynol - mae hynny, yn ei dro, yn lleihau'r defnydd o fysiau ymhellach. Mae'n gylch dieflig. Dylwn ychwanegu ar y cam hwn, fodd bynnag, fod yna resymau cymdeithasol ac economaidd eraill, yn ogystal â thagfeydd, sydd lawn mor bwysig i ddefnyddwyr gwasanaethau bysiau. Mae llawer yn oedrannus neu â nam symudedd ac ofnaf y gallai diffyg gwasanaethau bysiau beri iddynt gael eu hynysu neu golli eu hannibyniaeth. Mae'r elusen Defnyddwyr Bysiau Cymru wedi tynnu sylw at y ffaith bod teithio ar fysiau yn hanfodol bwysig i helpu pobl hŷn i gynnal eu hannibyniaeth a'u lles.