English: As Public Health Wales reminds us in 'Making a Difference', their priority policy areas for creating a healthy Wales, over half of Welsh adults and around a quarter of Welsh children are overweight or obese, with particular issues in disadvantaged communities, such as my own in RCT, where the figure stands at 63 per cent of adults. If the numbers of people who are overweight or obese continue to rise at the present rate, by 2050 this will cost the Welsh NHS £465 million per year, with a cost to society and the economy of £2.4 billion. Linked to this are clear challenges around physical activity levels. Many adults don't undertake the recommended weekly amounts of physical activity, with only one in three children meeting guidelines. Faced with these stark facts, I am happy to support this motion today, challenging us all to develop solutions that solve what has been described as an obesity epidemic and calling on all of us to use the levers at our disposal. Welsh Government has taken action. The Change4Life campaign promotes advice on healthy eating, and schools are expected to promote healthy food choices. Policies like free swimming promote access to exercise opportunities, and I was pleased to recently meet with Ramblers Cymru to talk about the Welsh Government-sponsored initiative, Let's Walk, which celebrates the benefits of just 30 minutes of walking a day in improving health. Other initiatives, like Healthy Child Wales, will bear fruit in coming years. Interventions around childhood obesity are one of the cornerstones of Cwm Taf health board's approach. The childhood obesity steering group brings the health board together with partners like Families First, Flying Start and Communities First to develop and improve services. Work completed so far includes the development of guidance for early years settings to ensure they include evidence-based information on nutrition and physical activity, a mapping exercise to determine the need for training, and a research report that considered the effective engagement of families in targeted child and family weight management programmes. Similarly, the Cwm Taf Healthy Schools scheme is another Welsh Government-funded initiative. This bridges health and education to holistically promote good health in school settings, using interventions like cooking in the classroom. I'm sure Members will join me in congratulating Glenboi Primary School in my constituency, which yesterday completed phase 4 of the programme. Cwm Taf's approach also includes an antenatal element. The rate of obesity in pregnant women in Cwm Taf stands at around 33 per cent, and with this being a key indicator under the all-Wales maternity strategy, the health board has developed an appropriate response. Commencing in 2015, Bump Start is a specialised antenatal service to help women with a BMI of 35 or over to limit weight gain in pregnancy to healthy levels. Appointments and undertaking routine antenatal visits involve consultations with the public health midwife and a specialist dietician. In its first year of operation, the scheme has received very good feedback. However, there remains the need to do more. Crucially, unhealthy food remains cheap and easy to access, a point made strongly when the British-Irish Parliamentary Assembly, of which I am a member, took specialist evidence on childhood obesity. I know I am not alone in my disappointment that the UK Government has watered down the proposals that were expected in its action plan for tackling childhood obesity, especially around sugar and on the advertising of unhealthy foods. I am glad that Welsh Government Ministers have jointly written to the Secretary of State for Health pressing the case for tougher action, and have also put on the record again their commitment to using the powers that are devolved. Finally, I want to return to another theme that I believe offers a solution to tackle the crisis this motion considers. Members will know that I have previously referred to the nature deficit disorder, whereby children and young people in Wales consider themselves to have a weaker connection to the natural world than their peers in Northern Ireland, Scotland or even London. Initiatives such as Wales's first nature kindergarten in my constituency, in the Dare Valley Country Park, have a remedial role to play, but we need to bring about a step-change in encouraging our children outdoors. Doing so will enable them to partake of the exercise that can tackle obesity and engender the habits of lifelong activity that will lead to healthier lives.
Welsh: Fel y mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn ein hatgoffa yn 'Gwneud Gwahaniaeth', eu meysydd polisi â blaenoriaeth ar gyfer creu Cymru iach, mae dros hanner oedolion Cymru ac oddeutu chwarter plant Cymru yn cario gormod o bwysau neu'n ordew, gyda phroblemau penodol mewn cymunedau difreintiedig, fel fy un i yn Rhondda Cynon Taf, lle y mae'r ffigur yn 63 y cant o oedolion. Os yw nifer y bobl sy'n cario gormod o bwysau neu'n ordew yn parhau i gynyddu ar y gyfradd bresennol, erbyn 2050 bydd yn costio £465 miliwn y flwyddyn i GIG Cymru, gyda chost i gymdeithas a'r economi o £2.4 biliwn. Yn gysylltiedig â hyn ceir heriau clir mewn perthynas â lefelau gweithgarwch corfforol. Mae yna lawer o oedolion nad ydynt yn gwneud y lefelau wythnosol a argymhellir o weithgarwch corfforol, gyda dim ond un o bob tri phlentyn yn cyrraedd y lefelau a argymhellir. Yn wyneb y ffeithiau moel hyn, rwy'n hapus i gefnogi'r cynnig hwn heddiw, yn ein herio i ddatblygu atebion sy'n datrys yr hyn a ddisgrifiwyd fel epidemig o ordewdra ac yn galw ar bob un ohonom i ddefnyddio'r dulliau sydd ar gael i ni. Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi camau ar waith. Mae'r ymgyrch Newid am Oes yn hyrwyddo cyngor ar fwyta'n iach, ac mae disgwyl i ysgolion hyrwyddo dewisiadau bwyd iach. Mae polisïau fel nofio am ddim yn hyrwyddo mynediad i gyfleoedd ymarfer, ac roeddwn yn falch o gyfarfod Cerddwyr Cymru yn ddiweddar i siarad am y fenter a noddir gan Lywodraeth Cymru, Dewch i Gerdded, sy'n dathlu manteision 30 munud yn unig o gerdded y dydd o ran gwella iechyd. Bydd mentrau eraill, fel Plant Iach Cymru, yn dwyn ffrwyth yn y blynyddoedd i ddod. Ymyriadau'n ymwneud â gordewdra ymysg plant yw un o gonglfeini dull bwrdd iechyd Cwm Taf o weithredu. Mae'r grŵp llywio ar ordewdra ymhlith plant yn dod â'r bwrdd iechyd a phartneriaid megis Teuluoedd yn Gyntaf, Dechrau'n Deg a Cymunedau yn Gyntaf at ei gilydd i ddatblygu a gwella gwasanaethau. Mae'r gwaith a gwblhawyd hyd yn hyn yn cynnwys datblygu canllawiau ar gyfer lleoliadau blynyddoedd cynnar i sicrhau eu bod yn cynnwys gwybodaeth sy'n seiliedig ar dystiolaeth ar faeth a gweithgarwch corfforol, ymarfer mapio i bennu'r angen am hyfforddiant, ac adroddiad ymchwil a oedd yn ystyried ymgysylltiad effeithiol teuluoedd mewn rhaglenni rheoli pwysau wedi'u targedu ar gyfer plant a theuluoedd. Yn yr un modd, menter arall a ariennir gan Lywodraeth Cymru yw cynllun Ysgolion Iach Cwm Taf. Mae'n pontio iechyd ac addysg i hybu iechyd da yn gyfannol mewn lleoliadau ysgol, gan ddefnyddio ymyriadau fel coginio yn yr ystafell ddosbarth. Rwy'n siŵr y bydd yr Aelodau'n ymuno â mi i longyfarch Ysgol Gynradd Glen-boi yn fy etholaeth, a gwblhaodd gam 4 y rhaglen ddoe. Mae dull Cwm Taf hefyd yn cynnwys elfen gynenedigol. Mae cyfradd gordewdra mewn menywod beichiog yng Nghwm Taf oddeutu 33 y cant, a chan fod hwn yn ddangosydd allweddol o dan y strategaeth mamolaeth ar gyfer Cymru gyfan, mae'r bwrdd iechyd wedi datblygu ymateb priodol. Gan ddechrau yn 2015, mae Bump Start yn wasanaeth cynenedigol arbenigol i helpu menywod sydd â BMI o 35 neu drosodd i gyfyngu ar faint o bwysau y maent yn ei fagu yn ystod beichiogrwydd i lefelau sy'n iach. Mae apwyntiadau ac ymweliadau cynenedigol arferol yn cynnwys ymgynghoriadau gyda'r fydwraig iechyd y cyhoedd a deietegydd arbenigol. Yn ei flwyddyn weithredol gyntaf, mae'r cynllun wedi cael adborth da iawn. Fodd bynnag, mae angen gwneud mwy o hyd. Yn allweddol, mae bwyd afiach yn parhau i fod yn rhad ac yn hawdd cael gafael arno, pwynt a gafodd ei gyfleu'n gadarn pan gasglodd y Cynulliad Seneddol Prydeinig-Gwyddelig, yr wyf yn aelod ohono, dystiolaeth arbenigol ar ordewdra ymlith plant. Rwy'n gwybod nad fi yw'r unig un sy'n siomedig fod Llywodraeth y DU wedi glastwreiddio'r cynigion a ddisgwyliwyd yn ei chynllun gweithredu ar gyfer mynd i'r afael â gordewdra ymhlith plant, yn enwedig mewn perthynas â siwgr ac ar hysbysebu bwydydd afiach. Rwy'n falch fod Gweinidogion Llywodraeth Cymru wedi ysgrifennu ar y cyd at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Iechyd i bwysleisio'r achos dros weithredu llymach, a'u bod hefyd wedi cofnodi unwaith eto eu hymrwymiad i ddefnyddio'r pwerau sydd wedi'u datganoli. Yn olaf, rwyf am ddychwelyd at thema arall y credaf ei bod yn cynnig ateb i fynd i'r afael â'r argyfwng y mae'r cynnig hwn yn ei ystyried. Bydd yr Aelodau'n gwybod fy mod wedi cyfeirio o'r blaen at anhwylder diffyg natur, lle y mae plant a phobl ifanc yng Nghymru yn ystyried bod eu cysylltiad â'r byd naturiol yn wannach na'u cyfoedion yng Ngogledd Iwerddon, yr Alban neu hyd yn oed Llundain. Mae gan fentrau fel ysgol feithrin natur gyntaf Cymru yn fy etholaeth i, ym Mharc Gwledig Cwm Dâr, rôl adferol i'w chwarae, ond mae angen i ni sicrhau newid sylweddol i annog ein plant i fynd allan i'r awyr agored. Bydd gwneud hynny'n eu galluogi i gymryd rhan yn yr ymarfer corff sy'n gallu mynd i'r afael â gordewdra a meithrin arferion gweithgarwch gydol oes a fydd yn arwain at fywydau iachach.