English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to thank the committee for their report and the debate today. We may not agree on every single issue at the end of it, but I think there is a shared ambition for our digital future within the world of health and care. Of course, 'A Healthier Wales' puts digital technology transformation and basic, essential use at the heart of transforming health and care. I'm clear that it is our ambition to have the investment, systems, skills and leadership in place to deliver that. This is a key aspect of our daily lives, and, of course, health and care is no exception. Our challenge is catching up with the reality of how we live our lives. People expect information about their care to be available where and when it is needed, and that is what our national approach aims to provide. I do recognise concerns over the pace of delivery, the stability of our systems and leadership. I made a clear commitment in 'A Healthier Wales' to accelerate digital change for the benefit of society and, indeed, the wider Welsh economy. The Government's additional investment of £25 million of capital and £25 million of revenue for digital in the next financial year will make a significant difference to help us to drive that change. To ensure that we work with increased pace and focus on priorities, we now have a three-year national informatics plan developed through engagement with health boards, trusts and policy officials, and we will focus on replacing cancer, eyecare, pathology and hospital pharmacy systems. We'll increase investment in technology to aid the mobilisation of our care professionals and the delivery of an online service. It is worth remembering that, in Wales, we have taken an incremental approach to developing IT systems for the NHS. When Informing Healthcare was set up in 2003 it had an annual budget of £30 million. In contrast, in England, the national programme for IT was cut short after spending £7.3 billion and the National Audit Office reported that money spent on care record systems did not represent value for money. In addition, the Major Projects Authority concluded that the programme in England was not fit to provide the modern IT services that the NHS requires. We already have achieved a range of things in terms of digital delivery. Our national systems allow professionals across health and care to access a single, up-to-date view of the patient's care record and for images to be shared across Wales. The level of services is improved, time is saved and risk and cost reduced. Wales is one of the first countries to use a national test results service, meaning that test results are available where and when they're needed, regardless of organisational boundaries. I've seen for myself, as I hope Members have, too, the difference that Choose Pharmacy makes for patients, who can now get prescribed medicines from pharmacists in an emergency without reference to a GP because they have access to the patient's information. That system is now live in more than 95 per cent of eligible pharmacies, and for a change in an IT project, it is on budget and ahead of schedule. GPs in Wales are able to use one of two centrally managed IT systems to provide everything from desktop support to managed print services, hopefully allowing GPs to focus more of their time to treat people in their care. Patients are increasingly able to make use of digital technology to help their own care and treatment, from booking appointments online, ordering repeat prescriptions and accessing data from their health records. There is, though, much more to do. The introduction of text reminders, as one example, has helped to reduce the number of missed appointments. Our approach to digital systems supports a system where health and care are integrated and they must have the citizen at the centre. So, the Welsh community care information system has already gone live in 13 organisations and I'm clear that I want more to come on board progressively until we have the whole country covered, to deliver a shared view of the patient, of the person, to colleagues in health and social services, to improve safety and the quality of care. This is the first time that such a programme has been delivered on a national scale anywhere.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch i'r pwyllgor am ei adroddiad a'r ddadl heddiw. Efallai na fyddwn yn cytuno ar bob mater ar ei ddiwedd, ond credaf fod yna uchelgais a rennir ar gyfer ein dyfodol digidol o fewn y byd iechyd a gofal. Wrth gwrs, mae 'Cymru Iachach' yn gosod trawsffurfio technoleg ddigidol a defnydd sylfaenol a hanfodol o dechnoleg wrth wraidd y gwaith o weddnewid iechyd a gofal. Rwy'n glir mai ein huchelgais yw sicrhau buddsoddiad, systemau, sgiliau ac arweinyddiaeth ar gyfer cyflawni hynny. Mae hon yn agwedd allweddol ar ein bywydau bob dydd, ac wrth gwrs, nid yw iechyd a gofal yn eithriad. Ein her yw dal i fyny â realiti'r ffordd rydym yn byw ein bywydau. Mae pobl yn disgwyl i wybodaeth am eu gofal fod ar gael lle bynnag a phan fo'i hangen, a dyna y mae ein dull gweithredu cenedlaethol yn ceisio ei ddarparu. Rwy'n cydnabod pryderon ynglŷn â chyflymder y broses o ddarparu'r wybodaeth honno, sefydlogrwydd ein systemau ac arweinyddiaeth. Gwneuthum ymrwymiad clir yn 'Cymru Iachach' i gyflymu newid digidol er budd cymdeithas, ac economi ehangach Cymru yn wir. Bydd buddsoddiad ychwanegol y Llywodraeth o £25 miliwn o gyfalaf a £25 miliwn o refeniw ar gyfer technoleg ddigidol yn y flwyddyn ariannol nesaf yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i'n helpu i sbarduno'r newid hwnnw. Er mwyn sicrhau ein bod yn gweithio'n gyflymach ac yn canolbwyntio ar flaenoriaethau, mae gennym bellach gynllun gwybodeg cenedlaethol tair blynedd a ddatblygwyd drwy ymgysylltiad â'r byrddau iechyd, yr ymddiriedolaethau a swyddogion polisi, a byddwn yn canolbwyntio ar adnewyddu systemau canser, gofal llygaid, patholeg a fferyllfeydd ysbyty. Byddwn yn cynyddu buddsoddiad mewn technoleg i gynorthwyo i gyfarparu ein gweithwyr gofal proffesiynol a darparu gwasanaeth ar-lein. Mae'n werth cofio, yng Nghymru, ein bod wedi mabwysiadu dull cynyddrannol o ddatblygu systemau TG ar gyfer y GIG. Pan sefydlwyd Hysbysu Gofal Iechyd yn 2003 roedd ganddo gyllideb flynyddol o £30 miliwn. Er cymhariaeth, yn Lloegr, cafodd y rhaglen genedlaethol ar gyfer TG ei thorri'n fyr ar ôl gwario £7.3 biliwn ac adroddodd y Swyddfa Archwilio Genedlaethol nad oedd arian a wariwyd ar systemau cofnodi gofal yn darparu gwerth am arian. Yn ogystal, daeth yr Awdurdod Prosiectau Mawr i'r casgliad nad oedd y rhaglen yn Lloegr yn addas ar gyfer darparu'r gwasanaethau TG modern sydd eu hangen ar y GIG. Rydym eisoes wedi cyflawni amryw o bethau mewn perthynas â chyflawniad digidol. Mae ein systemau cenedlaethol yn caniatáu i weithwyr proffesiynol ar draws iechyd a gofal gael mynediad at y cofnod diweddaraf o ofal y claf ac i ddelweddau gael eu rhannu ledled Cymru. Mae lefel y gwasanaethau yn gwella, arbedir amser a cheir llai o risg a chost. Cymru yw un o'r gwledydd cyntaf i ddefnyddio gwasanaeth canlyniadau prawf cenedlaethol, sy'n golygu bod canlyniadau profion ar gael lle bynnag a phan fo'u hangen ar draws y ffiniau sefydliadol. Gwelais o lygaid y ffynnon, fel y mae'r Aelodau hefyd wedi'i weld, gobeithio, y gwahaniaeth y mae Dewis Fferyllfa yn ei wneud i gleifion, a bellach gallant gael meddyginiaethau ar bresgripsiwn gan fferyllwyr mewn argyfwng heb fynd at feddyg teulu am fod gan fferyllfeydd fynediad at wybodaeth y claf. Mae'r system honno ar waith mewn mwy na 95 y cant o fferyllfeydd cymwys erbyn hyn, ac am unwaith mae'n brosiect TG sy'n gweithredu o fewn y gyllideb ac yn gynt na'r disgwyl. Mae meddygon teulu yng Nghymru yn gallu defnyddio un o ddwy system TG wedi'u rheoli'n ganolog i ddarparu popeth o gymorth bwrdd gwaith i reoli gwasanaethau argraffu, gyda'r gobaith o ganiatáu i feddygon teulu ganolbwyntio mwy o'u hamser ar drin pobl yn eu gofal. Mae cleifion yn gallu gwneud mwy a mwy o ddefnydd o dechnoleg ddigidol i helpu eu gofal a'u triniaeth eu hunain, yn cynnwys trefnu apwyntiadau ar-lein, archebu presgripsiynau amlroddadwy a chael gafael ar ddata o'u cofnodion iechyd. Fodd bynnag, mae llawer mwy i'w wneud. Mae cyflwyno negeseuon testun i atgoffa am apwyntiadau yn un enghraifft sydd wedi helpu i leihau nifer yr apwyntiadau a gollir. Mae ein dull o weithredu systemau digidol yn cefnogi system lle caiff iechyd a gofal eu hintegreiddio a rhaid iddynt roi'r dinesydd yn y canol. Felly, mae system wybodaeth gofal cymunedol Cymru eisoes wedi cael ei rhoi ar waith mewn 13 o sefydliadau eisoes ac rwy'n glir fy mod am i ragor ddod yn rhan ohoni ar sail gynyddol hyd nes y cawn y wlad gyfan wedi'i chynnwys, i ddarparu cofnod a rennir am y claf, yr unigolyn, i gydweithwyr ym maes iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, er mwyn gwella diogelwch ac ansawdd gofal. Dyma'r tro cyntaf y cyflawnwyd rhaglen o'r fath ar raddfa genedlaethol yn unman.