English: Thank you, Deputy Presiding Officer. The Welsh Government is committed to preventing and addressing all forms of homelessness. 'Prosperity for All' sets out our vision for a Wales where everyone has a safe home that meets their needs and supports a healthy, successful and prosperous life. We are committed to working together, across the public and third sectors, to prevent homelessness and, where it cannot be prevented, to ensure it is rare, brief and un-repeated. Homelessness is about far more than just rough-sleeping. Figures from Crisis in 2016 showed that of those homeless in Wales, approximately 6 per cent were rough-sleeping, with another 94 per cent in other forms of homelessness, for example, temporary or unsuitable accommodation, sofa surfing or emergency hostels. Our own statistics show that demand on services is increasing, with over 10,000 households presenting to local authorities in 2018-19 as at risk of being homeless within 56 days, and 11,000 presenting as already homeless. We cannot and should not ignore the impact of austerity and welfare reform and the pressure that places on household budgets. Fundamentally, poverty is what causes homelessness. In recognition of the scale of the issue, Welsh Government is investing over £20 million this year alone to specifically prevent and relieve homelessness. However, homelessness remains at unacceptably high levels in Wales and the root causes show little sign of abating, particularly in view of the continued economic uncertainty we face. However, that is not to say we have not made considerable progress. We have taken significant strides forward in embedding a preventative approach. In large part, this has been delivered through the introduction and subsequent implementation of Part 2 of the Housing (Wales) Act 2014. Implementation of the Act by local authorities across Wales has made a significant difference, with over 23,000 households prevented from falling into homelessness since 2015. Over that period, local authorities, who are at the forefront of our prevention agenda, have done an admirable job maintaining prevention rates in the face of increasing demand and wider budgetary constraints. However, whilst prevention rates remain high at 68 per cent in 2018-19, there are still far too many whose homelessness is not prevented and who are falling through the net. The fact is that, despite the new legislative framework and our significant financial and policy investment, we are fighting against a rising tide. Whilst we have introduced fresh, new evidence-based approaches such as Housing First, and are embracing them fully, we are still too heavily focused on acute interventions and crisis management. The statistics last week on homelessness deaths show the unacceptable and tragic consequences of failing to support those in the most vulnerable and acute situations, but, equally, we understand that unless we address homelessness in all its forms, we will not succeed in vanquishing rough-sleeping from our society. It is time to look afresh at our approach. The ethos of our legislation is prevention, but we all know true prevention starts far earlier than 56 days. True prevention requires a holistic approach from across the public sector: it is not simply a housing issue; it is a public services issue. True prevention means ensuring the homelessness legislation is seen, as it should be, as the final safety net when all other preventative actions have failed. We are absolutely committed to ending all forms of homelessness, but we must be clear what that means in practice. In those rare circumstances where it cannot be prevented, we will seek to minimise the damage it causes, focusing on rapid rehousing and ensuring homelessness is rare, brief and un-repeated. To achieve this, our approach has been to support those currently homeless into long-term, suitable accommodation, whilst also significantly reducing the flow of individuals and families falling into or becoming at risk of homelessness. This will involve shifting our effort and resources over time from temporary, emergency accommodation solutions to earlier preventative approaches and long-term housing solutions. The strategic policy statement that I am publishing today provides the policy framework for everyone working with us to deliver our ambition. The statement and the policy principles it sets out have been informed by discussion at the homelessness ministerial task and finish group, which includes expertise from the third sector, as well as senior public service officials from health, social services, public health, education and criminal justice agencies. The statement will be supported by an annual action plan, setting out the measures that will be taken across Government, working with partners, to address homelessness. The action plan will be refreshed annually and annual progress reports will be published against the preceding year's plan. The first action plan will be informed by the work of the expert homelessness action group that I established in June this year. The group, which is chaired by Jon Sparkes, the chief executive of Crisis, has been tasked to provide advice and recommendations to Welsh Government on a number of key areas. The action group has already met four times and is working independently of Welsh Government, undertaking its work at pace over a nine-month period, reporting at key points between now and March next year. The group has already provided me with the first of their reports just yesterday. It looks in particular at actions they recommend we take to tackle rough-sleeping this winter. I will be responding quickly and positively to their report and recommendations reflecting the urgency needed to address this most acute and damaging form of homelessness. The strategic policy statement being published today sets out our ambition for homelessness to be a rarity. It is clear that when it does occur, it should be brief with individuals or households supported back into accommodation quickly with sufficient support to ensure they do not fall back into homelessness. It is vital we set up households to succeed, not to fail. For that to happen, we need to help people in crisis so they can quickly enter long-term accommodation and thrive there. It is high time we acknowledged the need to move away from the staircase earned-rewards model of service delivery. We are striving to re-shape services around a rapid rehousing approach, shifting the focus of our policy, practice and resources towards long-term housing-led solutions, away from the provision of emergency, temporary and hostel services. We have made a significant start with our Housing First programme, in which we are investing £1.6 million this year. However, Housing First is only one aspect of a rapid rehousing approach. We also need to take a whole-systems approach if we are to shift our model of service delivery. This is one of the areas where I can look forward to the advice of the action group to help set out how we can achieve this. So let me be clear, Deputy Presiding Officer: homelessness cannot be prevented through housing alone. A key aspect of a whole-system approach is the wraparound support for individuals, particularly in respect of health services. This requires alternative service delivery models jointly owned and funded by relevant public services, including mental health, substance misuse, primary care, community safety and housing, and specialist multidisciplinary teams to support individuals to address their needs and take a trauma-informed approach. A truly preventative approach begins before an individual or family ever becomes at risk of homelessness. It is about that whole-system approach and involves investing in primary and secondary prevention. Our approach to tackling homelessness amongst young people is taking exactly this approach. Primary approaches to prevention are well under way, supported through education reform in pursuit of the four purposes of our new curriculum and the introduction of the whole-school approach to mental health and wellbeing. More targeted secondary prevention work, through the youth service and in collaboration with a range of partners, aims to identify and support young people who start to show some of the risk factors that can lead to homelessness. Investing in services at this early stage to support young people and their families will address issues before they escalate. All public services and the third sector have a role to play in delivering this vision, and I call on everyone here in this Chamber and all public service leaders across Wales to pledge to work in line with these policy principles. Deputy Presiding Officer, together we can and will prevent homelessness and we can and will end homelessness in Wales.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i atal a mynd i'r afael â phob math o ddigartrefedd. Mae 'Ffyniant i Bawb' yn amlinellu ein gweledigaeth ni ar gyfer Cymru lle mae gan bawb gartref diogel sy'n diwallu ei hanghenion ac yn cefnogi bywyd iach, llwyddiannus a ffyniannus. Rydym wedi ymrwymo i gydweithio, ar draws y sectorau cyhoeddus a'r trydydd sector, i atal digartrefedd, a phryd na ellir ei atal, gwneud yn siŵr ei fod yn rhywbeth prin, byrhoedlog ac nad yw'n digwydd dro ar ôl tro. Mae digartrefedd yn golygu llawer mwy na dim ond cysgu ar y stryd. Fe ddangosodd ffigurau gan Crisis yn 2016 fod tua 6 y cant o'r bobl sy'n ddigartref yng Nghymru yn cysgu ar y stryd, gyda 94 y cant arall yn ddigartref ar ffurfiau eraill, er enghraifft, mewn llety dros dro neu anaddas, yn syrffio soffas neu mewn hosteli argyfwng. Mae ein hystadegau ni ein hunain yn dangos bod y galw am wasanaethau yn cynyddu, gyda dros 10,000 o aelwydydd yn ymddangos i awdurdodau lleol yn 2018-19 fel rhai sydd mewn perygl o fod yn ddigartref o fewn 56 diwrnod, a 11,000 yn ymddangos eu bod nhw eisoes yn ddigartref. Ni allwn, ac ni ddylem anwybyddu effaith cyni a diwygio lles a'r pwysau y mae hynny'n ei roi ar gyllidebau aelwydydd. Yn y bôn, tlodi sy'n achosi digartrefedd. I gydnabod maint y broblem, mae Llywodraeth Cymru yn buddsoddi dros £20 miliwn yn ystod y flwyddyn hon yn unig i atal a lliniaru digartrefedd yn benodol. Serch hynny, mae lefelau digartrefedd yn parhau i fod yn annerbyniol o uchel yng Nghymru ac nid yw'r achosion sylfaenol yn dangos unrhyw arwydd o arafu, yn arbennig o ystyried yr ansicrwydd economaidd sy'n ein hwynebu ni'n barhaus. Fodd bynnag, nid yw hynny'n golygu nad ydym wedi gwneud cynnydd sylweddol. Rydym wedi cymryd camau breision ymlaen o ran sefydlu dull ataliol. I raddau helaeth, mae hyn wedi cael ei gyflawni drwy gyflwyno rhan 2 o Ddeddf Tai (Cymru) 2014 a'i rhoi ar waith wedi hynny. Mae'r broses o roi'r Ddeddf ar waith gan awdurdodau lleol ledled Cymru wedi gwneud gwahaniaeth mawr, ac ers 2015 mae dros 23,000 o aelwydydd wedi eu hatal rhag bod yn ddigartref. Dros y cyfnod hwnnw, mae awdurdodau lleol, sydd ar flaen y gad yn ein hagenda atal ni, wedi gwneud gwaith clodwiw yn cynnal cyfraddau atal yn wyneb galw cynyddol a chyfyngiadau cyllidebol mwy eang. Eto i gyd, er bod cyfraddau atal yn parhau'n uchel ar 68 y cant yn 2018-19, yn achos llawer gormod ohonynt nid yw digartrefedd yn cael ei atal ac maent yn syrthio drwy'r rhwyd. Y gwir amdani yw ein bod ni, er gwaethaf y fframwaith deddfwriaethol newydd a'n buddsoddiad sylweddol o ran arian a pholisi, yn ymladd yn erbyn y llanw. Er ein bod ni wedi cyflwyno dulliau ffres a newydd sy'n seiliedig ar dystiolaeth, fel tai yn gyntaf, ac yn eu croesawu nhw'n gyfan gwbl, rydym yn dal i ganolbwyntio'n ormodol ar ymyriadau acíwt a rheoli argyfwng. Mae ystadegau'r wythnos diwethaf ar farwolaethau oherwydd digartrefedd yn dangos y canlyniadau annerbyniol a thrasig sy'n dod o fethu â chefnogi'r rhai yn y sefyllfaoedd mwyaf enbyd a bregus. Ond, yn yr un modd, rydym yn deall na fyddwn ni'n mynd i'r afael â phob math o ddigartrefedd heb inni lwyddo i orchfygu cysgu ar y stryd yn ein cymdeithas ni. Fe ddaeth yr amser inni edrych o'r newydd ar ein dull ni o weithredu. Ataliad yw ethos ein deddfwriaeth ni, ond rydym i gyd yn gwybod bod ataliadau gwirioneddol yn dechrau'n llawer cynharach na 56 diwrnod. Mae ataliad gwirioneddol yn galw am ddull cyfannol ar draws y sector cyhoeddus: nid mater o dai yn unig yw hyn; mae'n cynnwys yr holl wasanaethau cyhoeddus. Mae ataliad gwirioneddol yn golygu sicrhau y caiff deddfwriaeth digartrefedd ei hystyried, fel y dylid, yn rhwyd ddiogelwch ar y diwedd pan fo'r holl gamau ataliol eraill wedi methu. Rydym wedi ymrwymo'n llwyr i roi terfyn ar bob math o ddigartrefedd, ond mae'n rhaid i ni fod yn eglur o ran yr hyn y mae hynny'n ei olygu'n ymarferol. Yn yr amgylchiadau prin hynny lle na ellir atal digartrefedd, fe fyddwn ni'n ceisio lleihau'r niwed y mae'n ei achosi, gan ganolbwyntio ar ailgartrefu'n gyflym a sicrhau bod digartrefedd yn rhywbeth prin, yn fyrhoedlog ac nad yw'n digwydd dro ar ôl tro. Er mwyn cyflawni hyn, ein dull ni o weithredu fu cefnogi'r rhai sy'n ddigartref ar hyn o bryd i gael llety hirdymor ac addas, gan leihau'n sylweddol lif yr unigolion a'r teuluoedd sy'n mynd yn ddigartref neu mewn perygl o hynny. Bydd hyn yn golygu y byddwn ni, dros amser, yn symud ein hymdrechion a'n hadnoddau oddi wrth ddatrysiadau dros dro a llety argyfwng tuag at ddulliau ataliol cynharach a datrysiadau tai hirdymor. Mae'r datganiad polisi strategol yr wyf i'n ei gyhoeddi heddiw yn darparu'r fframwaith polisi i bawb sy'n gweithio gyda ni i wireddu ein huchelgais. Mae'r datganiad a'r egwyddorion polisi y mae'n eu nodi wedi cael eu llywio gan drafodaeth yn y grŵp gorchwyl a gorffen gweinidogol ar ddigartrefedd, sy'n cynnwys arbenigedd o'r trydydd sector, yn ogystal ag uwch swyddogion gwasanaethau cyhoeddus ym meysydd iechyd, y gwasanaethau cymdeithasol, iechyd y cyhoedd, addysg ac asiantaethau cyfiawnder troseddol. Ategir y datganiad gan gynllun gweithredu blynyddol, a fydd yn nodi'r mesurau a gymerir ar draws y Llywodraeth, gan weithio gyda phartneriaid, i fynd i'r afael â digartrefedd. Caiff y cynllun gweithredu ei ddiweddaru'n flynyddol a chaiff adroddiadau cynnydd blynyddol eu cyhoeddi yn ôl cynllun y flwyddyn flaenorol. Bydd y cynllun gweithredu cyntaf yn cael ei lywio gan waith y grŵp gweithredu ar ddigartrefedd arbenigol a sefydlais i ym mis Mehefin eleni. Mae'r grŵp, a gadeirir gan Jon Sparkes, prif weithredwr Crisis, wedi cael y dasg o roi cyngor ac argymhellion i Lywodraeth Cymru ar nifer o feysydd allweddol. Mae'r grŵp gweithredu wedi cyfarfod bedair gwaith eisoes ac mae'n gweithio'n annibynnol ar Lywodraeth Cymru. Mae'n gwneud ei waith yn gyflym dros gyfnod o naw mis, gan adrodd ar bwyntiau allweddol rhwng nawr a mis Mawrth y flwyddyn nesaf. Mae'r grŵp eisoes wedi rhoi'r cyntaf o'u hadroddiadau i mi ddoe. Mae hwnnw'n edrych yn benodol ar y camau y mae'n eu hargymell i fynd i'r afael â chysgu ar y stryd y gaeaf hwn. Byddaf yn ymateb yn gyflym ac yn gadarnhaol i'w hadroddiad a'u hargymhellion gan adlewyrchu'r brys sy'n angenrheidiol i fynd i'r afael â'r math hwn o ddigartrefedd sydd fwyaf enbyd a niweidiol. Mae'r datganiad polisi strategol sy'n cael ei gyhoeddi heddiw yn nodi ein huchelgais ni i wneud digartrefedd yn rhywbeth prin. Mae'n amlwg, pan ddigwydd, y dylai fod yn rhywbeth byrhoedlog. Dylai unigolion neu aelwydydd gael eu cefnogi i gael llety eto'n gyflym, gyda digon o gymorth i sicrhau nad ydyn nhw'n mynd yn ddigartref eto. Mae'n hanfodol ein bod yn sefydlu aelwydydd a fydd yn llwyddo, nid chwalu. I hynny ddigwydd, mae angen inni helpu pobl mewn argyfwng fel y gallan nhw gael lle mewn llety hirdymor ar frys a ffynnu yn y fan honno. Mae'n hen bryd inni gydnabod yr angen i symud i ffwrdd oddi wrth y model grisiau o ennill gwobrau ar gyfer y ddarpariaeth o wasanaethau. Rydym yn ymdrechu i ail-lunio gwasanaethau drwy ddull o ailgartrefu cyflym, gan symud canolbwynt ein polisi, ein hymarfer a'n hadnoddau tuag at atebion hirdymor a arweinir gan dai, yn hytrach na darparu gwasanaethau brys, dros dro a hostelau. Rydym wedi cychwyn arni'n dda iawn gyda'n rhaglen Tai yn Gyntaf, lle y byddwn yn buddsoddi £1.6 miliwn eleni. Er hynny, dim ond un agwedd ar ddull ailgartrefu cyflym yw Tai yn Gyntaf. Mae angen inni weithredu hefyd ar sail systemau cyfan os ydym eisiau newid ein model ni o gyflenwi gwasanaethau. Dyma un o'r meysydd lle gallaf edrych ymlaen at gael cyngor y grŵp gweithredu i helpu i nodi sut y gallwn gyflawni hynny. Felly, gadewch imi egluro, Dirprwy Lywydd: ni ellir atal digartrefedd yn unig drwy dai. Agwedd allweddol ar ddull gweithredu system gyfan yw'r cymorth cofleidiol i unigolion, yn arbennig o ran gwasanaethau iechyd. Mae hyn yn gofyn am fodelau amgen i ddarparu gwasanaethau a fydd yn eiddo i, ac yn cael eu hariannu gan, wasanaethau cyhoeddus perthnasol, gan gynnwys iechyd meddwl, camddefnyddio sylweddau, gofal sylfaenol, diogelwch cymunedol a thai, a thimau amlddisgyblaethol arbenigol i gynorthwyo unigolion i fynd i'r afael â'u hanghenion nhw ac i ddefnyddio dull sydd wedi'i lywio gan drawma. Mae dull gwirioneddol ataliol yn dechrau cyn i unigolyn neu deulu fod mewn perygl o ddigartrefedd. Mae'n ymwneud â'r dull system gyfan hwnnw ac yn golygu buddsoddi mewn camau ataliol sylfaenol ac eilaidd. Mae ein dull ni o fynd i'r afael â digartrefedd ymhlith pobl ifanc yn gwneud hynny'n union. Mae'r dulliau ataliol sylfaenol ar waith ers amser, gyda chefnogaeth diwygio addysgol i geisio cyflawni pedwar diben ein cwricwlwm newydd a chyflwyno'r dull ysgol gyfan o ymdrin ag iechyd meddwl a lles. Bydd gwaith ataliol eilaidd, drwy'r gwasanaeth ieuenctid ac mewn cydweithrediad ag amrywiaeth o bartneriaid, yn ceisio cefnogi pobl ifanc sy'n dechrau arddangos rhai o'r ffactorau risg a all arwain at ddigartrefedd. Bydd buddsoddi mewn gwasanaethau yn ystod y cyfnod cynnar hwn i gefnogi pobl ifanc a'u teuluoedd yn mynd i'r afael â phroblemau cyn iddyn nhw waethygu. Mae gan yr holl wasanaethau cyhoeddus a'r trydydd sector eu rhan i chwarae i wireddu'r weledigaeth hon, ac rwy'n galw ar bawb yma yn y Siambr hon a'r holl arweinyddion yn y gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru i addo gweithio'n unol â'r egwyddorion polisi hyn. Dirprwy Lywydd, gyda'n gilydd, fe allwn ni ac fe fyddwn ni yn atal digartrefedd, ac fe allwn ni ac fe fyddwn ni'n dod â digartrefedd i ben yng Nghymru.