English: Thank you to the committee Chair for setting out the committee's concerns in a very clear manner. You will have noted that there are many concerns raised by the committee. I'm going to focus on two aspects of the equality committee's report and the Welsh Government's response to that report: I want to look at the delivery plan and the role of education. In recommendation 8, our committee called for clarity on the legal status of the delivery plan, and for dates for the publication of that plan. This was because we are determined that the delivery plan must be one that is legally enforceable or its value, without that, is severely reduced. Without a publication date, there could be inconsistency as local strategies are developed and as local services are commissioned. In responding to the committee, the Welsh Government accepts the recommendations, but then contradicts itself, in a way, saying that the legal status and timetable for publication will be considered by the task and finish group, which met for the first time this month. Now, that doesn't sound like an issue that has been given urgent attention. Once again, we see the Welsh Government far too slow in delivering in this area. There's no mention of our concerns about the timetables, the inconsistencies, or whether the plan can be implemented and delivered once those services have been commissioned. I'm also concerned about the development of healthy relationship education in our schools. This is a preventative measure that is crucial in order to ensure that our young people grow up confident in how to deal with situations of abuse and to identify abuse in the very first place. The original White Paper for the legislation included healthy relationship education on a mandatory basis, and there is very robust evidence for delivering this as part of the curriculum. I accept that it may be part of the curriculum for the future, as the Cabinet Secretary for Education has mentioned, but what about the here and now? What about next September? We know that very young students do suffer gender inequality and stereotyping in school, which can have an effect on the quality of their education and their relationships with fellow pupils and students. Identifying unhealthy relationships is crucial. There's been some debate in this place on this issue and, ultimately, the Government included new duties for local authorities, namely that they would have to report on how they were dealing with the issue in education. But, our committee heard that there was no timetable for delivering this duty. So, we made a recommendation that the Welsh Government should implement regulations in terms of the publication of information by local authorities on the purposes of the Act. Our recommendation was that local authorities should start to introduce their reports and that the Welsh Government should ask them to do that at the beginning of the 2017-18 academic year, which is next September. Unfortunately, the response is utterly inadequate. What the Government say is that there may be an opportunity to gather data about what's happening in terms of healthy relationships in our schools, which is a long way from what the committee recommended. That's to say, in some specific schools, it may be possible to look at what's happening through the medium of the work that Women's Aid and others are carrying out in those schools, but that will be very limited indeed - it'll be patchy rather than providing the consistency that we need. There is a broader point here. The committee report notes serious problems with delivery and the pace of delivery. Indeed, sluggishness is the adjective that comes to mind in terms of that delivery, and, once again, we do need to move with pace before people start to see that this is an Act that, in reality, doesn't have teeth in terms of implementation and making the real difference that we need to see.
Welsh: Diolch i Gadeirydd y pwyllgor am osod allan pryderon y pwyllgor yn glir iawn. Byddwch wedi sylwi bod nifer fawr o bryderon wedi'u codi gan y pwyllgor. Rwyf am ganolbwyntio ar ddwy agwedd ar adroddiad y pwyllgor cydraddoldeb, a hefyd ar ymateb Llywodraeth Cymru i hynny: rwy'n mynd i edrych ar y cynllun cyflawni a rôl addysg. Yn argymhelliad 8, fe alwodd ein pwyllgor am eglurder ynglŷn â statws cyfreithiol y cynllun cyflawni, ac am ddyddiadau ar gyfer cyhoeddi'r cynllun cyflawni. Mae hyn am ein bod yn benderfynol bod yn rhaid i'r cynllun cyflawni fod yn un y gellir ei orfodi yn gyfreithiol, neu bydd ei werth, heb y grym hwnnw, yn lleihau yn sylweddol. Heb ddyddiad cyhoeddi, mae perig o greu anghysondeb wrth i strategaethau lleol gael eu datblygu ac wrth i wasanaethau lleol gael eu comisiynu. Wrth ymateb i'r pwyllgor, mae Llywodraeth Cymru yn derbyn yr argymhellion, ond wedyn yn gwrth-ddweud ei hun mewn ffordd. Mae'n dweud y bydd statws cyfreithiol ac amserlen y cyhoeddi yn cael eu hystyried gan y grŵp tasg a gorffen a wnaeth gyfarfod am y tro cyntaf y mis yma. Nid yw hynny'n swnio fel mater sy'n cael sylw brys imi. Unwaith eto, rydym yn gweld Llywodraeth Cymru lawer iawn yn rhy araf wrth gyflawni. Nid oes dim sôn am ein pryderon am amserlen, anghysonderau, nac a fydd modd gweithredu'r cynllun ar ôl i'r gwasanaethau gael eu comisiynu. Rwyf hefyd yn bryderus am ddatblygiad addysg perthnasau iach yn ein hysgolion ni. Dyma fesur ataliol allweddol hanfodol er mwyn sicrhau bod ein pobl ifanc ni'n tyfu i fyny i fod yn hyderus am sut i ddelio â sefyllfaoedd o gamdriniaeth, ac i adnabod camdriniaeth yn y man cyntaf. Roedd y Papur Gwyn gwreiddiol ar gyfer y ddeddfwriaeth yn cynnwys addysg fandadol ar berthnasoedd iach, ac mae yna dystiolaeth gadarn iawn dros wneud hyn fel rhan o'r cwricwlwm. Rwy'n derbyn efallai y bydd yn rhan o'r cwricwlwm i'r dyfodol, fel y mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wedi sôn, ond beth am rŵan, a beth am fis Medi nesaf? Rydym ni'n gwybod bod myfyrwyr ifanc iawn yn profi anghydraddoldeb 'gender' a stereoteipio yn yr ysgol, sy'n gallu amharu ar ansawdd eu haddysg a'u perthynas â'u cyd-fyfyrwyr. Mae cydnabod perthnasau sydd ddim yn iach yn hanfodol. Mae yna gryn ddadlau wedi bod yn y fan hon am hyn i gyd, ac yn y diwedd, gwnaeth y Llywodraeth gynnwys dyletswyddau newydd i awdurdodau lleol, sef bod angen iddyn nhw adrodd ar sut y byddan nhw'n trin y broblem yn y byd addysg. Ond, fe glywodd ein pwyllgor ni nad oedd yna unrhyw amserlen ar gyfer cyflwyno'r ddyletswydd yma. Felly, fe wnaethom ni argymell bod Llywodraeth Cymru'n gweithredu'r rheoliadau yn ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ar hybu pwrpas y Ddeddf. Ein hargymhelliad ni oedd bod yr awdurdodau lleol yn dechrau cyflwyno eu hadroddiadau a bod y Llywodraeth yn gofyn iddyn nhw wneud hynny ar gychwyn y flwyddyn academaidd 2017-18, sef Medi nesaf. Yn anffodus, mae'r ymateb yn hollol annigonol. Yr hyn y mae'r Llywodraeth yn ei ddweud ydy efallai bod yna gyfle i gasglu data am yr hyn sy'n digwydd o ran perthnasoedd iach yn ein hysgolion, sydd yn bell o'r hyn yr oedd y pwyllgor yn ei argymell. Hynny yw, mewn rhai ysgolion penodol, efallai bod modd edrych ar beth sy'n digwydd trwy gyfrwng y gwaith y mae Cymorth i Ferched a grwpiau eraill yn ei wneud yn yr ysgolion, ond cyfyng iawn fydd hynny - tameidiog, yn hytrach na'r cysondeb yr ydym ni ei angen. Mae yna bwynt ehangach yn fan hyn. Mae adroddiad ein pwyllgor ni yn nodi problemau mawr efo cyflawni a chyflymder y cyflawni. Yn wir, arafwch ydy'r ansoddair sydd yn dod i'r meddwl yn fan hyn ynglŷn â'r cyflawni, ac eto mae angen symud ar frys cyn i bobl ddechrau gweld mai Deddf ydy hon mewn gwirionedd sydd heb rym y tu ôl iddi ar gyfer gweithredu er mwyn gweld y gwahaniaeth yr ydym ni angen ei weld.