English: I'm pleased to have the opportunity to speak in this debate today. I'm very pleased that it's a Bill that we are discussing that is going to confer more powers upon this Assembly, and that that Bill is being delivered by a Conservative Government at UK level and a Conservative Secretary of State. I want to pay tribute to them for standing by their words to deliver a Bill that is going to confer additional powers upon us. And I will say this: the Bill doesn't as far as I would like in some areas, but it's with joy that I am going to be voting for the Bill today, because of those additional areas in which we will be getting powers so that we can do something positive with those powers, and use them to great effect. I want to confine my comments today to one particular part of the Bill where I'm delighted that, through amendment, these additional powers have been added, and that is subsection 58 of Part 2 of the Bill, which devolves responsibility to Welsh Ministers for licensing gaming machines where a maximum stake is more than £10. Now, as Members of this Assembly will be aware, I've never hidden my personal disdain for fixed-odds betting terminals and their link to problem gambling here in Wales. They are a scourge on Wales that have inflicted a significant personal and social damage on individuals, their families and communities the length and breadth of this country. And, of course, a recent independent report published by the Institute for Public Policy Research in December found that problem gambling is costing the Governments of Wales, England and Scotland up to £1.2 billion every single year. But we must remember that it's the act of gambling and the pressure that the industry puts on individuals to gamble that are the fundamental areas where blame should be apportioned, not to those individuals, necessarily, themselves, because we have to remember that this is a disorder, an addiction that people are having to deal with, one that is equally as powerful as alcohol or substance misuse. Now, I stated, when wearing a previous portfolio hat, that given the power of gambling addiction, I think it should be viewed and treated as a public health issue, because of the impact that such a disorder has on the health and well-being of the affected individuals, their families and their loved ones, and it's a significant impact. Now, we know that, while gambling is not a new phenomenon in Wales, it is an issue that Wales has a particularly serious problem with. Despite our country being the only home nation not to gather statistics about problematic gambling and gambling disorders, the population as a whole is staking an amount that is equivalent to £1.6 billion per year of the nation's gross domestic product into fixed-betting-odds terminals alone. As a comparison, that is £675 for every single adult here in Wales. Moreover, if you factor in the associated variable costs, such as the decline in work performance, potential unemployment, indebtedness, housing problems, et cetera that gambling causes, it demonstrates that gambling not only impacts on our nation's health, but also on our nation's economy as well. So, I've been extremely pleased to champion this issue, along with other AMs here in this Chamber, and, indeed, some parliamentary colleagues at the Westminster end, by bringing a variety of stakeholders together to try to educate and influence everybody in this Chamber, and policy makers more widely, that this is something that requires urgent attention. Now, whilst there are some elements of public policy that we can change, in collaboration with some excellent organisations in the third sector, such as Beat the Odds, which, of course, is an organisation that was put together by CAIS, which is based in my constituency, and Living Room, down here in Cardiff, I don't believe that we can really get to grips with this problem as a nation unless we have this legislative competence being bestowed upon us. That's why I'm very, very keen to ensure that this LCM today gets a positive response from everybody across this Chamber, because it enables us to deal with this issue and other issues in areas of competence that will be coming to us. I was very pleased to see Eluned Morgan's contributions in the House of Lords on this very issue while the Bill was making its passage through Parliament, because I think, personally, that this is something that we can all get around the table together on and deal with once and for all. So, I want to encourage every Member in this Chamber to think very carefully about the opportunities that the Wales Bill presents to us. I appreciate that it doesn't go as far as everybody in this Chamber would want, but these are important steps with important powers being conferred upon the National Assembly that we will be able to use to improve the quality of life of everybody in Wales, and, therefore, I will be supporting it.
Welsh: Rwy'n falch o'r cyfle i siarad yn y ddadl hon heddiw. Rwy'n falch iawn fod y Bil yr ydym yn ei drafod yn mynd i roi mwy o bwerau i'r Cynulliad hwn, a bod y Bil yn cael ei gyflwyno gan Lywodraeth Geidwadol ar lefel y DU ac Ysgrifennydd Gwladol Ceidwadol. Hoffwn dalu teyrnged iddynt am gadw at eu gair a chyflwyno Bil sydd yn mynd i roi pwerau ychwanegol i ni. Ac rwyf am ddweud hyn: nid yw'r Bil yn mynd mor bell ag yr hoffwn mewn rhai meysydd, ond rwy'n mynd i bleidleisio'n llawen dros y Bil heddiw, oherwydd y meysydd ychwanegol hynny y byddwn yn cael pwerau ynddynt fel y gallwn wneud rhywbeth cadarnhaol gyda'r pwerau hynny, a'u defnyddio yn effeithiol iawn. Rwyf am gyfyngu fy sylwadau heddiw i un rhan benodol o'r Bil yr wyf yn hapus iawn, trwy welliant, bod y pwerau ychwanegol hyn wedi eu hychwanegu, sef isadran 58 o Ran 2 y Bil, sy'n datganoli cyfrifoldeb i Weinidogion Cymru i drwyddedu peiriannau hapchwarae lle mae uchafswm yr arian betio yn fwy na £10. N awr, fel y bydd Aelodau'r Cynulliad hwn yn gwybod, dydw i erioed wedi cuddio fy nirmyg personol o derfynellau betio ods sefydlog a'u cysylltiad â phroblem hapchwarae yma yng Nghymru. Maent yn bla ar Gymru ac maent wedi achosi niwed personol a chymdeithasol sylweddol i unigolion, eu teuluoedd a'u cymunedau ar hyd a lled y wlad hon. Ac, wrth gwrs, canfu adroddiad annibynnol diweddar a gyhoeddwyd gan y Sefydliad Ymchwil Polisi Cyhoeddus ym mis Rhagfyr fod hapchwarae problemus yn costio hyd at £1.2 biliwn i Lywodraethau Cymru, Lloegr a'r Alban bob blwyddyn. Ond mae'n rhaid i ni gofio mai'r weithred o hapchwarae a'r pwysau y mae'r diwydiant yn ei roi ar unigolion i hapchwarae yw'r meysydd sylfaenol i'w beio, nid o reidrwydd yr unigolion eu hunain, oherwydd rhaid inni gofio bod hwn yn salwch, yn ddibyniaeth y mae pobl yn gorfod ymdrin ag ef, un sydd yr un mor bwerus â chamddefnyddio sylweddau neu alcohol. Nawr, pan oeddwn yn gwisgo het portffolio blaenorol, dywedais, o ystyried pŵer dibyniaeth hapchwarae, y dylai, yn fy marn i, gael ei weld a'i drin fel mater iechyd cyhoeddus, oherwydd yr effaith y mae anhwylder o'r fath yn ei chael ar iechyd a lles yr unigolion yr effeithir arnynt, eu teuluoedd a'u hanwyliaid, ac mae'r effaith yn sylweddol. Nawr, er nad yw hapchwarae yn ffenomen newydd yng Nghymru, gwyddom ei fod yn fater sy'n broblem arbennig o ddifrifol i Gymru. Er gwaethaf y ffaith mai ein gwlad ni oedd yr unig wlad gartref i beidio â chasglu ystadegau am hapchwarae problemus ac anhwylderau hapchwarae, mae'r boblogaeth yn ei chyfanrwydd yn betio swm sy'n gyfwerth â £1.6 biliwn y flwyddyn o gynnyrch mewnwladol crynswth y genedl mewn terfynellau betio ods sefydlog yn unig. Fel cymhariaeth, mae hynny yn £675 am bob oedolyn yma yng Nghymru. Ar ben hynny, os ydych yn cynnwys y costau amrywiol cysylltiedig, megis y dirywiad mewn perfformiad yn y gwaith, diweithdra posibl, dyledion, problemau tai, ac yn y blaen, a achosir gan hapchwarae, mae'n dangos bod hapchwarae yn effeithio nid yn unig ar iechyd ein cenedl, ond hefyd ar economi ein cenedl. Felly, rwyf wedi bod yn hynod falch o hyrwyddo'r mater hwn, ynghyd ag ACau eraill yma yn y Siambr hon, ac, yn wir, rai cydweithwyr seneddol ym mhen San Steffan. Rwyf wedi dod ag amrywiaeth o randdeiliaid at ei gilydd i geisio addysgu a dylanwadu ar bawb yn y Siambr, a gwneuthurwyr polisi yn ehangach, bod hwn yn rhywbeth sydd angen sylw brys. Nawr, er bod rhai elfennau o bolisi cyhoeddus y gallwn ni eu newid, mewn cydweithrediad â sefydliadau rhagorol yn y trydydd sector, fel Beat the Odds, sydd, wrth gwrs, yn sefydliad a gafodd ei ffurfio gan CAIS, sydd wedi'i leoli yn fy etholaeth i, a'r Ystafell Fyw, i lawr yma yng Nghaerdydd, nid wyf yn credu y gallwn fynd i'r afael o ddifrif â'r broblem hon fel cenedl oni bai fod gennym y cymhwysedd deddfwriaethol hwn. Dyna pam rwyf yn awyddus iawn, iawn i sicrhau bod y Memorandwm Cydsyniad Deddfwriaethol hwn heddiw yn cael ymateb cadarnhaol gan bawb ar draws y Siambr hon, gan ei fod yn ein galluogi ni i ymdrin â'r mater hwn a materion eraill mewn meysydd cymhwysedd a fydd yn dod atom ni. Roeddwn yn falch iawn o weld cyfraniadau Eluned Morgan yn Nhŷ'r Arglwyddi ar yr union fater hwn wrth i'r Bil wneud ei daith drwy'r Senedd, gan fy mod yn meddwl, yn bersonol, bod hyn yn rhywbeth y gallwn ni i gyd eistedd o amgylch y bwrdd gyda'n gilydd i ymdrin ag ef unwaith ac am byth. Felly, rwy'n annog pob Aelod yn y Siambr hon i feddwl yn ofalus iawn am y cyfleoedd y mae Bil Cymru yn eu cyflwyno i ni. Rwy'n sylweddoli nad yw'n mynd mor bell ag y byddai pawb yn y Siambr hon yn dymuno. Ond mae'r rhain yn gamau pwysig, gyda phwerau pwysig yn cael eu rhoi i'r Cynulliad Cenedlaethol y byddwn yn gallu eu defnyddio i wella ansawdd bywyd pawb yng Nghymru, ac felly, byddaf yn ei gefnogi.