English: Can I welcome your statement, leader of the house, on the gender review? It's particularly relevant to this year, with the centenary of women's suffrage. Last Saturday, I spoke at an adult learning event, and my theme was: 'We won the vote 100 years ago. Let's win equality for women in Wales today.' The opera Rhondda Rips it Up, which some of us saw - the Welsh National Opera opera - told us about the life of Margaret Mackworth, or Lady Rhondda as she became, who set fire to the post box in Newport as part of her protest as a suffragette. She was sent to prison and went on hunger strike, but was released under the cat and mouse Act. The main theme on Saturday, once we'd talked a bit about suffragettes in our communities and historical figures who had made such an impact and enabled us to be there and be discussing the way forward - . The main discussion point on Saturday was on issues relating to today's Wales, in terms of gender equality, and that is where my questions will arise in relation to your review. I look forward to reading the reports that you have published today. I've only been able to read the Chwarae Teg gender review summary. But I, particularly, have been impressed by the Women's Equality Network manifesto, and that states that it has - the manifesto and the network - a vision for Wales where every woman and girl is treated equally, lives safe from violence and fear, and is able to fully participate in the economy. So, leader of the house, do you believe the outcomes of the gender review, phase 1 and then moving on to phase 2, will help us move to fulfil - ? We can only move, make steps to fulfil that vision. We acknowledge that. Will it help to address gender inequalities that are highlighted in that manifesto? It's worth again looking at those inequalities. Fifty-five per cent of girls aged seven to 21 say that gender stereotypes affect their ability to say what they think. Fifty-two per cent of women report being sexually harassed in the workplace. We know we have a responsibility, not just the Welsh Government but here in this Assembly, to address the Me Too issues that have come out this year. One in three women in Wales will experience physical or sexual violence at some point in their lives. And the one that is so hard for us to tackle, and we cannot tackle it on our own in terms of the Welsh Government: there is a 15 per cent gender pay gap in Wales. Average hourly pay for women in Wales is £10.57, compared with £12.75 for men. Do you believe your review will help us to move forward in terms of securing commitment to halve the gender pay gap, as proposed by the Women's Equality Network in their manifesto? Can you update the Assembly on the gender pay gap in the Welsh Government - indeed, the Commission has a responsibility here - and how we can directly address that? Now, you have said, and I'm grateful for it, that Siân Gwenllian and I are co-chairing, and Suzy Davies as well - the new cross-party group on women. On Thursday we welcomed Laura McAllister to speak on her expert panel on 'A Parliament that Works for Wales'. I'm pleased to note the recommendation in the Chwarae Teg phase 1 summary report, which says Welsh Government should legislate for implementation of the expert panel for Assembly reform. Well, we know this is, again, up to the Assembly to take forward. I hope that the gender review will enable us to take this forward in terms of some of the gender-focused recommendations, and I would talk about regaining the 50/50 representation of men and women in this Assembly. We gained it in 2003. We have to regain that, and, if that includes looking at those recommendations regarding gender quotas, job sharing, then so be it. We need to move forward. Just finally on this area, we have made strides to tackle the scourge of violence against women in Wales, but the reality of violence against women is stark. I'm patron of both Atal y Fro, my local Women's Aid group and Bawso. Can you assure me that the recommendations in the gender review will be taken forward? I think this does relate to your point in your statement about making better use of the levers of government. We can have legislation, we can have funding, we can have policy that we approve, but it's about how we use those levers of government to ensure that we put gender at the centre of our policies. Can we see a step change in Welsh Government to achieve this? Of course, that does include the recommendations that say Welsh Government should review and, where necessary, strengthen existing legislation and duties, including the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act (2015). So, just finally - sorry, thank you, Deputy Presiding Officer - there's a lot more we can take forward, but I would be very pleased for what I hope will be agreed in our cross-party group, that we can help you to take this forward in terms of the gender review.
Welsh: Gaf i groesawu eich datganiad, arweinydd y tŷ, ar yr adolygiad rhywedd? Mae'n arbennig o berthnasol i eleni, gyda chanmlwyddiant y bleidlais i fenywod. Ddydd Sadwrn diwethaf, siaradais mewn digwyddiad dysgu oedolion, a fy thema oedd: 'Enillon ni'r bleidlais 100 mlynedd yn ôl. Dewch inni ennill cydraddoldeb i fenywod yng Nghymru heddiw.' Roedd yr opera Rhondda Rips it Up, y gwelodd rhai ohonom ni hi - opera Opera Cenedlaethol Cymru - yn dweud wrthym am fywyd Margaret Mackworth, neu Arglwyddes Rhondda fel y daeth hi i fod, a osododd y blwch post yng Nghasnewydd ar dân fel rhan o'i phrotest fel swffragét. Cafodd ei hanfon i'r carchar ac aeth ar streic newyn, ond rhyddhawyd hi dan Ddeddf y gath a'r llygoden. Y brif thema ar ddydd Sadwrn, unwaith yr oeddem wedi sôn ychydig am swffragetiaid yn ein cymunedau a ffigurau hanesyddol a gafodd effaith o'r fath ac a'n galluogodd i fod yno ac i drafod y ffordd ymlaen - . Y prif bwynt trafod ddydd Sadwrn oedd ar faterion sy'n ymwneud â Chymru heddiw, o ran cydraddoldeb rhwng y rhywiau, a dyna lle bydd fy nghwestiynau yn codi mewn perthynas â'ch adolygiad. Edrychaf ymlaen at ddarllen yr adroddiadau a gyhoeddwyd gennych heddiw. Nid wyf ond wedi gallu darllen crynodeb adolygiad rhywedd Chwarae Teg. Ond yn arbennig, gwnaed argraff arnaf gan faniffesto Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod, ac mae hynny'n datgan bod ganddo - y maniffesto a'r rhwydwaith - weledigaeth ar gyfer Cymru lle caiff pob menyw a merch ei thrin yn yr un modd, byw yn ddiogel rhag trais ac ofn, ac yn gallu cymryd rhan yn llawn yn yr economi. Felly, arweinydd y tŷ, ydych chi'n credu y bydd canlyniadau'r adolygiad rhywedd, cam 1 ac yna symud ymlaen i gam 2, yn ein helpu i symud i gyflawni - ? Ni allwn ond symud, cymryd camau i gyflawni'r weledigaeth honno. Rydym yn cydnabod hynny. A fydd yn helpu i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau rhwng y rhywiau a amlygwyd yn y maniffesto hwnnw? Mae'n werth edrych unwaith eto ar yr anghydraddoldebau hynny. Mae 55 y cant o ferched saith i 21 oed yn dweud bod stereoteipio ar sail rhyw yn effeithio ar eu gallu i ddweud eu barn. Mae 52 y cant o fenywod yn adrodd am ddioddef aflonyddu rhywiol yn y gweithle. Rydym yn gwybod bod gennym gyfrifoldeb, nid yn unig y Llywodraeth ond yma yn y Cynulliad hwn i fynd i'r afael â'r materion Me Too sydd wedi dod allan eleni. Bydd un o bob tair menyw yng Nghymru yn dioddef trais corfforol neu rywiol ar ryw adeg yn eu bywydau. A'r un sydd mor anodd inni i fynd i'r afael ag ef, ac na allwn ymdrin ag ef ar ein telerau ein hunain o ran Llywodraeth Cymru: mae bwlch cyflog rhwng y rhywiau o 15 y cant yng Nghymru. Mae tâl fesul awr cyfartalog menywod yng Nghymru yn £10.57, o'i gymharu â £12.75 ar gyfer dynion. A ydych yn credu y bydd eich adolygiad yn ein helpu i symud ymlaen o ran sicrhau ymrwymiad i haneru'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau, fel y cynigir gan Rwydwaith Cydraddoldeb Menywod yn eu maniffesto? Allwch chi roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Cynulliad ar y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn Llywodraeth Cymru - yn wir, mae gan y Comisiwn gyfrifoldeb yma - a sut y gallwn ymdrin â hynny'n uniongyrchol? Yn awr, rydych wedi dweud, ac rwy'n ddiolchgar am hynny, bod Siân Gwenllian a minnau yn cyd-gadeirio, a Suzy Davies yn ogystal - y grŵp trawsbleidiol newydd ar fenywod. Ddydd Iau croesawyd Laura McAllister i siarad ar ei phanel arbenigol ar 'Senedd sy'n gweithio i Gymru'. Rwy'n falch o weld yr argymhelliad yn adroddiad cryno cam 1 Chwarae Teg, sy'n dweud y dylai Llywodraeth Cymru ddeddfu ar gyfer gweithredu'r panel arbenigol ar gyfer diwygio'r Cynulliad. Wel, gwyddom, unwaith eto, mai mater i'r Cynulliad yw bwrw ymlaen â hyn. Gobeithiaf y bydd yr adolygiad rhywedd yn ein galluogi i fynd â hyn ymlaen o ran rhai o'r argymhellion sy'n canolbwyntio ar y rhywiau, a byddwn yn sôn am adennill cynrychiolaeth 50/50 dynion a menywod yn y Cynulliad hwn. Cyflawnwyd hynny yn 2003. Rhaid i ni adennill hynny, ac os yw hynny'n cynnwys edrych ar yr argymhellion hynny ynghylch cwotâu, rhannu swyddi, yna felly y bo. Mae angen inni symud ymlaen. Yn olaf ar y maes hwn, rydym wedi cymryd camau i fynd i'r afael â melltith trais yn erbyn menywod yng Nghymru, ond mae realiti trais yn erbyn menywod yn llym. Rwyf yn noddwr ar Atal y Fro, fy grŵp Cymorth i Fenywod lleol a Bawso. A allwch fy sicrhau y bydd yr argymhellion yn yr adolygiad rhywedd yn cael eu datblygu? Rwy'n meddwl bod hyn yn berthnasol i'r pwynt a wnaethoch yn eich datganiad am wneud gwell defnydd o ysgogiadau Llywodraeth. Gallwn gael deddfwriaeth, gallwn gael arian, gallwn gael polisi y byddwn yn ei gymeradwyo, ond mae'n ymwneud â sut y defnyddiwn y liferi hynny o'r Llywodraeth i sicrhau ein bod yn rhoi rhywedd wrth wraidd ein polisïau. A allwn ni weld newid sylweddol yn Llywodraeth Cymru i gyflawni hyn? Wrth gwrs, mae hynny'n cynnwys yr argymhellion y dylai Llywodraeth Cymru adolygu a, lle bo angen, atgyfnerthu deddfwriaeth a dyletswyddau presennol, gan gynnwys Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) (2015). Felly, yn olaf - mae'n ddrwg gennyf, diolch i chi, Ddirprwy Lywydd - mae llawer mwy y gallwn ei ddatblygu, ond byddwn yn falch iawn ar gyfer yr hyn y gobeithiaf y cytunir arno yn ein grŵp trawsbleidiol, y gallwn eich helpu chi i ddatblygu hyn o ran yr adolygiad rhywedd.