English: The Constitutional and Legislative Affairs Committee began its scrutiny of the Legislation (Wales) Bill last December, and, during December and January, we held a public consultation to inform our work. Throughout January, we heard oral evidence from a number of stakeholders, and we're grateful to the Assembly's outreach team who also interviewed a number of stakeholders on behalf of the committee, and we'd like to thank all those who've contributed to our work. We make a number of recommendations throughout our report, some of which have been commented on by the Counsel General today, which we believe will strengthen the legislation and its implementation. We welcome the proposals in the Bill and we believe it has the potential, as I've said, to contribute to the Welsh Government's aim of improving the accessibility of Welsh law, although there are some comments on the issue of accessibility I will make in due course. For that reason, we recommended that the National Assembly agrees the general principles of the Bill, which is our recommendation 2. However, it's clear to us that the additional non-legislative measures, such as ensuring the availability of legal commentary on Welsh law and educating the public about Welsh law, must form a central role in improving its accessibility, and I recognise the, I think, common agreement from the Counsel General on these points. Therefore, we recommended that the Counsel General should clarify how we will make non-legislative measures a central part of improving the accessibility of Welsh law, which is our recommendation 4. And, again, I welcome the Counsel General's comments on that. Turning to our recommendation 6, as a piece of innovative legislation, timely and robust evaluation will be critical to its success. Our recommendation 6 said that the Counsel General should commit to a review of the legislation at the midway point of the first Assembly term in which legislation takes effect - that is, by the end of 2023. Moving on, we're generally content with the provision in Part 1 of the Bill regarding the accessibility of Welsh law. However, we agree with the views expressed by some stakeholders that a clearer narrative is needed regarding the meaning of 'accessibility of Welsh law'. We believe this will be vital in facilitating robust and transparent evaluation of the success of Part 1 of the Bill. As such, our recommendation 7 said that the Counsel General should, during this Stage 1 debate, provide a clearer explanation of what is meant by 'the accessibility of Welsh law', and I welcome the comments from the Counsel General on that, which refer to the issues of clarity and availability, and also recognising there's a broader aspect to the whole issue of accessibility that needs to be developed. Certainly, within the committee, I think our consideration was accessibility in yet a slightly further and broader concept - that is, not just the clarity and availability of the law, but the accessibility in real practical terms by the citizens of Wales. I was very interested - I'm going slightly off message at the moment - in terms of the comments that were made by Lord Simon in 1949 during the Legal Aid and Advice Bill. There were some very, very positive comments made at that time about what the purpose to accessibility was, and just to read this one section here, where he said: 'Lastly, I would say what I feel most deeply - that if we are aiming at a true democracy in this country, it is not enough to boast about the language of Magna Carta; it is not enough to say that our Judges are impartial; it is not enough to say that people may trust to the fair administration of British law. If we want to make this country a real democracy we must take steps to secure that these principles of justice, protection and remedy are available to all people alike, and that it does not depend on whether they are personally able to afford it.' I think the Counsel General will recognise that there is a broader concern about the accessibility of law, which is something I'm sure he will address, and we as a legislature, with our own laws and our legal system, will have to address in terms of the real accessibility of access to the law - the empowerment of citizens, which seems to me is a fundamental part of that. Turning back to my script, I'd like to turn to our recommendation 8. Under section 2 (1), the Welsh Ministers and Counsel General will be required to prepare a programme of accessibility. We've recommended they should also be under a duty to implement such a programme to ensure its delivery. We've also recommended that the Bill should be amended so that proposed activities that are intended to promote awareness and understanding of Welsh law should be included as a duty under section 2 (3), rather than being discretionary under section 2 (4), which is our recommendation 9. Our recommendation 10 states that section 2 (7) of the Bill should be amended so that the Counsel General is required to report to the National Assembly on an annual basis on the progress made under an accessibility programme. We believe that this would provide the Counsel General not only with an opportunity to update the Assembly on proposed activities, which are progressing well, but also those that have not or will not be taken forward, and, following the laying of such a report, we envisage that we would invite the Counsel General to attend a meeting of the committee at which the report could be considered and scrutinised. And I'm glad that the Counsel General has accepted the main thrust of these recommendations: the four reports per term and to review the effectiveness. So, that is very much welcome. Our recommended amendments to section 2 of the Bill would, in our view, ensure that the bold steps that this current Welsh Government has taken towards achieving a more accessible Welsh statute book are not, in any way, diminished in the future. Turning now to consolidation and codification, the Counsel General's plans for consolidating Welsh laws are welcome. We agree that consolidated legislation will not only help the people of Wales to understand Welsh law, it will also help those practising law. However, we believe that the uncertainty that exists regarding codification does need addressing. We recommended that the Counsel General should issue a statement clarifying his proposals and intentions for codifying Welsh law. Moving on to Part 2 of the Bill, we are generally content with the provisions in Part 2 of the Bill regarding the interpretation and operation of Welsh legislation, subject to our concerns expressed below. We believe that the Bill's intended application has been drawn appropriately. Nevertheless, because of a potential for confusion, we believe that there would be merit in evaluating the impact of Part 2 of the Bill. This evaluation should form a key part of the review, which the Counsel General has committed to undertake. And, finally, I would like to briefly mention our conclusions relating to how the Bill may present an opportunity to make provision about the interpretation of bilingual legislation. We came to the conclusion that the interpretation of bilingual legislation should be a responsibility of the courts. The Counsel General has told us that it is his preference to restate the equal status provision in section 156 (1) of the Government of Wales Act 2006 in this Bill, and we see no reason for us to disagree with this approach. However, we ask the Counsel General to provide further detail and clarity on his proposal to restate that provision. I'm grateful for the comments with regard to the proposed amendment, but, in terms of the dictionary of new legislative terms and the use of the Welsh language within that, I think that is innovative; it is a marker of the progress of this institution as a legislature. And this legislation makes a very significant contribution and is a very significant milestone in that progress. Thank you, Llywydd.
Welsh: Dechreuodd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol ei waith o graffu ar Fil Deddfwriaeth (Cymru) fis Rhagfyr diwethaf, ac, yn ystod mis Rhagfyr a mis Ionawr, cynhaliwyd ymgynghoriad cyhoeddus gennym ni i lywio ein gwaith. Drwy gydol mis Ionawr, clywsom dystiolaeth lafar gan nifer o randdeiliaid, ac rydym yn ddiolchgar i dîm allgymorth y Cynulliad hefyd am gyfweld â nifer o randdeiliaid ar ran y pwyllgor, a hoffem ddiolch i bawb sydd wedi cyfrannu at ein gwaith. Rydym ni'n gwneud nifer o argymhellion yn ein hadroddiad, a gwnaeth y Cwnsler Cyffredinol sylw ar rai ohonyn nhw heddiw, ac rydym ni'n credu y byddant yn cryfhau'r ddeddfwriaeth a'r modd y caiff ei gweithredu. Rydym ni'n croesawu'r cynigion yn y Bil ac rydym ni'n credu y gallai o bosib gyfrannu at nod Llywodraeth Cymru o wella hygyrchedd cyfraith Cymru, er y byddaf yn gwneud rhai sylwadau ar y mater o hygyrchedd maes o law. Am y rheswm hwnnw, rydym ni'n argymell bod y Cynulliad Cenedlaethol yn cytuno ar egwyddorion cyffredinol y Bil, sef argymhelliad 2 o'n heiddo. Fodd bynnag, mae'n amlwg i ni fod yn rhaid i'r mesurau ychwanegol nad ydynt yn ddeddfwriaethol, megis sicrhau bod sylwadau cyfreithiol ar gyfraith Cymru ar gael ac addysgu'r cyhoedd ynghylch cyfraith Cymru, chwarae rhan ganolog wrth wella ei hygyrchedd, ac rwy'n cydnabod y cytundeb cyffredin, rwy'n credu, gan y Cwnsler Cyffredinol ar y pwyntiau hyn. Felly, fe wnaethom ni argymell y dylai'r Cwnsler Cyffredinol egluro sut y byddwn yn gwneud mesurau anneddfwriaethol yn rhan ganolog o wella hygyrchedd cyfraith Cymru, sef argymhelliad 4 o'n heiddo. Ac, unwaith eto, croesawaf sylwadau'r Cwnsler Cyffredinol ar hynny. Gan droi at argymhelliad 6 o'n heiddo, fel darn o ddeddfwriaeth arloesol, bydd gwerthusiad cadarn ac amserol yn hanfodol i'w llwyddiant. Roedd argymhelliad 6 o'n heiddo yn dweud y dylai'r Cwnsler Cyffredinol ymrwymo i gynnal adolygiad o'r ddeddfwriaeth hanner ffordd drwy dymor cyntaf y Cynulliad ble daw'r ddeddfwriaeth i rym - hynny yw, erbyn 2023. Gan symud ymlaen, yn gyffredinol rydym ni'n fodlon ar y ddarpariaeth yn rhan 1 y Bil ynghylch hygyrchedd cyfraith Cymru. Fodd bynnag, rydym ni'n cytuno â'r safbwyntiau a fynegwyd gan rai rhanddeiliaid fod angen naratif cliriach ynghylch ystyr 'hygyrchedd Cyfraith Cymru'. Credwn y bydd hyn yn hanfodol o ran hwyluso gwerthusiad cadarn a thryloyw o lwyddiant Rhan 1 o'r Bil. O'r herwydd, roedd argymhelliad 7 o'n heiddo yn dweud y dylai'r Cwnsler Cyffredinol, yn ystod y ddadl hon yng Nghyfnod 1, roi esboniad cliriach o'r hyn a olygir gan 'hygyrchedd cyfraith Cymru', a chroesawaf y sylwadau gan y Cwnsler Cyffredinol ar hynny, sy'n cyfeirio at faterion eglurder ac argaeledd, gan gydnabod hefyd bod agwedd ehangach ar fater hygyrchedd sydd angen ei datblygu. Yn sicr, yn y pwyllgor, rwy'n credu mai ein hystyriaeth oedd hygyrchedd mewn cysyniad ychydig yn ehangach - hynny yw, nid yn unig eglurder ac argaeledd y gyfraith, ond hygyrchedd mewn termau ymarferol gwirioneddol i ddinasyddion Cymru. Roedd gennyf ddiddordeb - rwy'n crwydro braidd nawr - o ran y sylwadau a wnaethpwyd gan yr Arglwydd Simon ym 1949 yn ystod y Bil Cymorth a Chyngor Cyfreithiol. Gwnaed rhai sylwadau cadarnhaol iawn ar y pryd ynghylch beth oedd diben hygyrchedd, a dyma ddarllen un adran yma, lle y dywedodd: Yn olaf, fe ddywedaf yr hyn yr wyf yn ei deimlo fwyaf - os ydym yn anelu at wir ddemocratiaeth yn y wlad hon, nid yw'n ddigon i frolio am iaith y Magna Carta; nid yw'n ddigon i ddweud bod ein Barnwyr yn ddiduedd; nid yw'n ddigon i ddweud y gall pobl ymddiried y caiff cyfraith Prydain ei gweinyddu yn deg. Os ydym ni eisiau gwneud y wlad hon yn ddemocratiaeth go iawn mae'n rhaid inni fynd ati i sicrhau bod yr egwyddorion hyn o gyfiawnder, diogelu ac unioni ar gael i bawb yn ddiwahan, ac nad yw hynny'n dibynnu ar ba un a ydynt yn bersonol yn gallu ei fforddio. Credaf y bydd y Cwnsler Cyffredinol yn cydnabod bod pryder ehangach ynghylch hygyrchedd cyfraith, sy'n rhywbeth rwy'n siŵr y bydd yn ymdrin ag ef, a bydd rhaid i ni, y ddeddfwrfa, gyda'n cyfreithiau ein hunain a'n system gyfreithiol ein hunain, o ran hygyrchedd gwirioneddol y gyfraith - bydd rhaid i ni ymdrin â grymuso dinasyddion, sy'n ymddangos i mi yn rhan hanfodol o hynny. Gan droi'n ôl at fy sgript, hoffwn droi at argymhelliad 8 o'n heiddo. O dan adran 2 (1), bydd hi'n ofynnol i Weinidogion Cymru a'r Cwnsler Cyffredinol baratoi rhaglen hygyrchedd. Rydym ni wedi argymell y dylen nhw hefyd fod o dan ddyletswydd i weithredu rhaglen o'r fath i sicrhau y caiff ei chyflawni. Rydym ni hefyd wedi argymell y dylid diwygio'r Bil fel y dylid cynnwys gweithgareddau arfaethedig y bwriedir iddynt hyrwyddo ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o gyfraith Cymru yn ddyletswydd o dan adran 2 (3), yn hytrach na bod yn ôl disgresiwn o dan adran 2 (4), a dyna yw argymhelliad 9 o'n heiddo. Mae argymhelliad 10 o'n heiddo yn nodi y dylid diwygio adran 2 (7) o'r Bil fel ei bod hi'n ofynnol i'r Cwnsler Cyffredinol adrodd i'r Cynulliad Cenedlaethol yn flynyddol ar y cynnydd a wnaed o dan raglen hygyrchedd. Credwn y byddai hyn yn rhoi cyfle i'r Cwnsler Cyffredinol nid yn unig i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Cynulliad am weithgareddau arfaethedig, sy'n mynd rhagddynt yn dda, ond hefyd am y rhai hynny nad ydynt wedi neu na fyddant yn cael eu dwyn ymlaen, ac, yn dilyn cyflwyno adroddiad o'r fath, rydym yn rhagweld y byddem yn gwahodd y Cwnsler Cyffredinol i ddod i gyfarfod y pwyllgor pryd gellid ystyried a chraffu ar yr adroddiad. Ac rwy'n falch bod y Cwnsler Cyffredinol wedi derbyn prif fyrdwn yr argymhellion hyn: y pedwar adroddiad bob tymor ac adolygu effeithiolrwydd. Felly, mae croeso mawr i hynny. Byddai'r gwelliannau yr ydym ni'n eu hargymell i adran 2 y Bil, yn ein barn ni, yn sicrhau na fydd y camau beiddgar a gymerwyd gan y Llywodraeth bresennol tuag at gyflawni llyfr statud fwy hygyrch i Gymru, mewn unrhyw ffordd, yn cael eu lleihau yn y dyfodol. Gan droi yn awr at gydgrynhoi a chyfundrefnu, mae croeso i gynlluniau'r Cwnsler Cyffredinol ar gyfer cydgrynhoi deddfau Cymru. Rydym yn cytuno y bydd deddfwriaeth sydd wedi'i chydgrynhoi nid yn unig yn helpu pobl Cymru i ddeall cyfraith Cymru, bydd hefyd yn helpu'r rhai sy'n trin y gyfraith. Fodd bynnag, credwn fod angen mynd i'r afael â'r ansicrwydd sy'n bodoli o ran cyfundrefnu. Rydym yn argymell y dylai'r Cwnsler Cyffredinol gyhoeddi datganiad yn egluro ei gynigion a'i fwriadau o ran cyfundrefnu Cyfraith Cymru. Gan symud ymlaen i ran 2 y Bil, yn gyffredinol rydym yn fodlon ar y darpariaethau yn rhan 2 y Bil ynghylch dehongli a gweithredu deddfwriaeth Cymru, yn amodol ar ein pryderon a fynegir isod. Rydym yn credu bod y Bil wedi ei lunio'n briodol i'w ddiben. Serch hynny, oherwydd y perygl o greu dryswch, credwn y byddai'n fuddiol i werthuso effaith rhan 2 o'r Bil. Dylai'r gwerthusiad hwn fod yn rhan allweddol o'r adolygiad y mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi ymrwymo i'w gynnal. Ac, yn olaf, hoffwn gyfeirio'n fyr at ein casgliadau sy'n ymwneud â sut efallai y bydd y Bil yn cynnig cyfle i wneud darpariaeth ynghylch dehongli deddfwriaeth ddwyieithog. Daethom i'r casgliad y dylai llysoedd fod yn gyfrifol am ddehongli deddfwriaeth ddwyieithog. Mae'r Cwnsler Cyffredinol wedi dweud wrthym ei fod yn ffafrio ailddatgan y ddarpariaeth o statws cyfartal yn adran 156 (1) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 yn y Bil hwn, ac ni welwn ni unrhyw reswm inni anghytuno â'r dull hwn. Fodd bynnag, rydym yn gofyn i'r Cwnsler Cyffredinol ddarparu rhagor o fanylion ac eglurder ynghylch ei gynnig i ailddatgan y ddarpariaeth honno. Rwy'n ddiolchgar am y sylwadau o ran y gwelliant arfaethedig, ond, o ran y geiriadur termau deddfwriaethol newydd a'r defnydd o'r Gymraeg o fewn hynny, credaf fod hynny'n arloesol; mae'n nodi cynnydd y sefydliad hwn fel deddfwrfa. Ac mae'r ddeddfwriaeth hon yn gwneud cyfraniad sylweddol iawn ac mae'n garreg filltir bwysig iawn yn y cynnydd hwnnw. Diolch, Llywydd.