English: If you remember back to the period before the Measure was passed - and, even before that, the period running up to the passage of the 1993 Act - one of the major debates about the official status clause was what the practical implications would be. I agree with what Emyr said earlier, that one of the most significant elements of the Measure in 2011 is that it concluded those decades of discussions about the need to declare clearly that the Welsh language has official status in Wales, and that had legal implications and clear practical implications, but it was also significant in terms of social, psychological aspects. The ability to make that link sometimes is difficult, but I think it's reasonable to believe that a Measure that's passed by a national Parliament stating that the Welsh language has official status is an important milestone. But to go back to some of the points that Emyr made in his earlier answer, I would agree as well that it's difficult to deny that the experience following the passage of the Measure has been a difficult one. There's been debate about frustrations or the cumbersome nature of the system of imposing standards and then implementing them. There are people who are going to be in a far better situation to discuss the detail than I am personally, but I agree with the general thrust of the statement that Emyr made, namely that it's too easy to point a finger at the office of the commissioner on those issues. This is perhaps something that we could discuss further, in due course, that we need greater clarity on the breadth of the functions of the commissioner before we can make a judgment of that kind.
Welsh: Os ydych chi'n cofio nôl i gyfnod y trafod yn arwain at basio'r Mesur - a nôl hyd yn oed cyn hynny, os leiciwch chi, i'r cyfnod yn arwain i fyny at basio mesur 1993 - un o'r trafodaethau mawr ynghylch y cymal yna o statws swyddogol oedd beth fyddai ei effaith ymarferol ef. Byddwn i'n cytuno â'r hyn yr oedd Emyr yn ei ddweud yn gynharach o ran taw un o'r pethau mwyaf arwyddocaol am y Mesur yn 2011 oedd bod e'n rhoi diwedd ar, wel, y degawdau yna o drafod, mewn gwirionedd, ynglŷn â'r angen i ddatgan yn glir bod y Gymraeg yn meddu ar statws swyddogol yng Nghymru, a bod i hynny oblygiadau cyfreithiol ymarferol clir, ond ei fod e hefyd yn arwyddocaol iawn o safbwynt cymdeithasol, seicolegol. Mae'r gallu i wneud y cysylltiad yna weithiau yn gallu bod yn anodd, ond rydw i'n meddwl ei fod e'n rhesymol i dybio bod Mesur sydd yn cael ei basio gan Senedd genedlaethol yn datgan bod yr iaith yn iaith swyddogol yn garreg filltir bwysig iawn. I fynd nôl, efallai, i rai o'r pwyntiau yr oedd Emyr yn eu gwneud yn ei ateb yn gynharach, byddwn i'n cytuno hefyd, rydw i'n meddwl, fod e'n anodd gwadu bod y profiad yn dilyn pasio'r Mesur wedi bod yn un anodd, a bod yna drafod wedi bod ynglŷn â rhwystredigaethau neu natur glogyrnaidd y system o osod safonau ac wedyn eu gweithredu nhw. Mae yna bobl sy'n mynd i fod mewn llawer gwell sefyllfa i drafod y manylder yna na fi'n bersonol, ond byddwn i yn cytuno, rwy'n credu, ag ergyd gyffredinol y pwynt yr oedd Emyr yn ei wneud, sef ei bod hi'n rhy hawdd pwyntio bys at sefydliad y comisiynydd am y materion yna. Rydw i'n meddwl efallai bod hynny yn rhywbeth y gallwn ni fynd mewn iddo i'w drafod ymhellach maes o law - sef bod angen mwy o eglurder ar hyd a lled swyddogaethau'r comisiynydd cyn ein bod ni'n gallu dod i ddyfarniad o'r fath.