English: I thank the Welsh Conservatives for tabling this motion. It affords an early opportunity for this Senedd to debate a critical topic, namely the health and future of our country's waterways. The motion asks us to note the adverse impact of a Government policy on Welsh agriculture. I do think somehow that that's pretty rich coming from a party that would sell Welsh farmers down the river for a free trade deal with Australia, and a party that's imposed £137 million UK budget cut on Welsh rural communities. But I'll put that hypocrisy aside, because the salient point to argue today is that the all-Wales nitrate vulnerable zone will have no such adverse impact, and the standards in the regulations are in no way, in my opinion, excessive. Rather, they establish baseline standards for production in Wales that are comparable to the rest of the UK and also Europe. And that alignment will be critical to future trade, especially if Wales is to market brand-Wales produce based on sustainability. We've heard again today why the regulations are urgently needed. Having represented Mid and West Wales since 2007, I have lost track of the number of incidents of serious river pollution from agriculture in that time. But I was still shocked to read the figures in black and white: nearly 3,000 substantiated agriculture-related pollution incidents in Wales since 2001; an average of 148 a year for the last 20 years; and more than three a week in the last three years alone. That is definitely not acceptable, that is definitely not sustainable, but it is entirely preventable, and it is our moral duty here to do something about that. The evidence also clearly shows that this is a Wales-wide problem and it requires a bold, clear, national solution. 'The State of Natural Resources Report' for 2020 states that two thirds of our river water bodies failed to achieve good ecological status under the water framework directive classification. Evidence published by NRW in January on our nine river special areas of conservation identifies agriculture as a major contributor to pollutant levels in these nationally important waters that exceed legal limits. More than 60 per cent of protected rivers in Wales exceed phosphate pollution limits, so I think it's a bit disingenuous for Plaid Cymru Members to suggest that we can achieve the crucial environmental benefits they say they want to see just by tinkering around the fringes of this with voluntary and local regulations. The truth of the matter is that unless we take urgent action to control pollution at source, it'll be too late to recover our river ecosystems. The all-Wales nitrate vulnerable zone regulation is a wholly proportionate tool that will help tackle the nature and climate emergency and thereby support sustainable farming both now and in the future.
Welsh: Diolch i'r Ceidwadwyr Cymreig am gyflwyno'r cynnig hwn. Mae'n rhoi cyfle cynnar i'r Senedd hon drafod pwnc hollbwysig, sef iechyd a dyfodol dyfrffyrdd ein gwlad. Mae'r cynnig yn gofyn inni nodi effaith andwyol polisi'r Llywodraeth ar amaethyddiaeth yng Nghymru. Rwy'n credu rywsut fod hynny'n chwerthinllyd gan blaid a fyddai'n troi cefn ar ffermwyr Cymru am gytundeb masnach rydd gydag Awstralia, a phlaid sydd wedi gwneud toriad o £137 miliwn yng nghyllideb y DU ar gyfer cymunedau gwledig Cymru. Ond rwyf am osod y rhagrith hwnnw o'r neilltu, oherwydd y pwynt amlwg i'w ddadlau heddiw yw na fydd parth perygl nitradau Cymru gyfan yn cael effaith andwyol o'r fath, ac nid yw'r safonau yn y rheoliadau yn ormodol o gwbl yn fy marn i. Yn hytrach, maent yn pennu safonau sylfaenol ar gyfer cynhyrchu yng Nghymru sy'n debyg i weddill y DU ac Ewrop hefyd. A bydd yr aliniad hwnnw'n hanfodol i fasnach yn y dyfodol, yn enwedig os yw Cymru am farchnata cynnyrch brand Cymru yn seiliedig ar gynaliadwyedd. Rydym wedi clywed eto heddiw pam y mae angen y rheoliadau ar frys. Ar ôl cynrychioli Canolbarth a Gorllewin Cymru ers 2007, rwyf wedi colli golwg ar nifer yr achosion o lygredd difrifol mewn afonydd o amaethyddiaeth yn y cyfnod hwnnw. Ond roeddwn yn dal i synnu wrth ddarllen y ffigurau mewn du a gwyn: bron i 3,000 o achosion o lygredd sy'n gysylltiedig ag amaethyddiaeth wedi'u profi yng Nghymru ers 2001; cyfartaledd o 148 y flwyddyn am yr 20 mlynedd diwethaf; a mwy na thri achos yr wythnos yn y tair blynedd diwethaf yn unig. Yn sicr, nid yw hynny'n dderbyniol, nid yw'n gynaliadwy, ond mae'n gwbl ataliadwy, a'n dyletswydd foesol ni yma yw gwneud rhywbeth amdano. Mae'r dystiolaeth hefyd yn dangos yn glir fod hon yn broblem i Gymru gyfan ac mae'n galw am ateb cenedlaethol beiddgar, clir. Mae 'Adroddiad Cyflwr Adnoddau Naturiol' 2020 yn nodi bod dwy ran o dair o'n cyrff dŵr afonydd wedi methu cyflawni statws ecolegol da o dan ddosbarthiad cyfarwyddeb y fframwaith dŵr. Mae tystiolaeth a gyhoeddwyd gan CNC ym mis Ionawr ar ein naw ardal cadwraeth arbennig afonol yn nodi bod amaethyddiaeth yn cyfrannu'n helaeth at lefelau llygryddion yn y dyfroedd cenedlaethol pwysig hyn sy'n uwch na'r terfynau cyfreithiol. Mae mwy na 60 y cant o afonydd gwarchodedig yng Nghymru yn cynnwys llygredd ffosffad sy'n uwch na'r terfynau, felly rwy'n credu ei bod braidd yn ffuantus i Aelodau Plaid Cymru awgrymu y gallwn gyflawni'r manteision amgylcheddol hanfodol y maent yn dweud eu bod am eu gweld drwy chwarae gydag ymylon y broblem gyda rheoliadau gwirfoddol a lleol. Y gwir amdani yw, oni bai ein bod yn cymryd camau brys i reoli llygredd yn y tarddiad, bydd yn rhy hwyr i adfer ecosystemau ein hafonydd. Mae rheoleiddio parthau perygl nitradau Cymru gyfan yn arf cwbl gymesur a fydd yn helpu i fynd i'r afael â'r argyfwng natur a hinsawdd ac felly'n cefnogi ffermio cynaliadwy yn awr ac yn y dyfodol.