English: I'd like to pay tribute as well to those working in the waste sector, particularly local authority staff who've kept the waste collection wheels turning throughout this pandemic. I notice, Minister, in your statement, obviously there's a laudable focus on recycling and the circular economy, but, of course, the key thing here is that we have to stop producing that waste in the first place, and I don't hear much in your statement about that. And I would like you to elaborate around what you are actually doing on that front, because statistics from WRAP Cymru tell us that we produce 400,000 tonnes of plastic waste in Wales every year. Sixty seven per cent of that is packaging waste and we only recycle 33 per cent of household waste. So, whilst you're proud of the Welsh record on recycling, it's been suggested to me that what we have, actually, is a decent record on collecting recyclable material as opposed to necessarily getting the recycling bit right. We've seen how some of that material ends up in places that it shouldn't, and WRAP Cymru stats as well remind us that we have a long, long way to go. Your statement tells us, and I quote, that 'I made clear that our approach to the circular economy should be about taking action and that's what we are doing'. Well, I've been a Member of this Senedd for nine and a half years, nearly 10 years. Ten years ago, we were talking about the need for a deposit-return scheme. We're still talking about the need for a deposit-return scheme. Ten years ago, this place was talking about extended producer responsibility. Ten years later, we're still talking about it. Ten years ago, we were talking about banning single-use plastics, and do you know what? We're still talking about banning single-use plastics. If this is your definition of taking action, Minister, I think we have much deeper problems than I ever imagined we did have. So, can you tell us when exactly will these initiatives be introduced? Because they're long, long overdue, and people like myself have had a gutsful of waiting for this so-called action. I'm looking forward to your new circular economy strategy, to be published at at the end of this year. I'd be interested maybe if you could elaborate a little bit about how that will take account, of course, of the whole COVID pandemic situation that we find ourselves in, and the new waste epidemic that stems from that in relation to face masks and gloves and single-use items, which are a scourge now - and I imagine that there will be some sort of bespoke initiatives to try and tackle those particular issues - but also Brexit. One of the big risks stemming from Brexit will be a huge increase in food waste, because what we'll see, potentially, is a huge disruption of supply chains, invariably leading to surplus food being produced in certain sectors, and one of those being lamb. There were reports in the media last week that we could be facing up to 2 million lamb carcasses going to waste in the UK alone, so I'm just wondering what contingency planning you might have as a Government to ready yourself for that. Thank you.
Welsh: Hoffwn dalu teyrnged hefyd i'r rhai sy'n gweithio yn y sector gwastraff, yn enwedig staff awdurdodau lleol sydd wedi cadw'r olwynion casglu gwastraff yn troi drwy'r pandemig hwn. Sylwaf, Gweinidog, yn eich datganiad, yn amlwg mae pwyslais canmoladwy ar ailgylchu a'r economi gylchol, ond, wrth gwrs, y peth allweddol yma yw bod yn rhaid inni roi'r gorau i gynhyrchu'r gwastraff hwnnw yn y lle cyntaf, ac nid wyf yn clywed llawer yn eich datganiad am hynny. Ac fe hoffwn i chi ymhelaethu ar yr hyn yr ydych yn ei wneud yn hynny o beth, oherwydd mae ystadegau gan WRAP Cymru yn dweud wrthym ni ein bod yn cynhyrchu 400,000 tunnell o wastraff plastig yng Nghymru bob blwyddyn. Gwastraff deunydd pacio yw 67 y cant o hynny a dim ond 33 y cant o wastraff cartref yr ydym ni yn ei ailgylchu. Felly, er eich bod yn falch o record Cymru o ran ailgylchu, awgrymwyd i mi mai'r hyn sydd gennym ni, mewn gwirionedd, yw record dda o ran casglu deunydd ailgylchadwy yn hytrach na chael yr agwedd ailgylchu'n iawn o reidrwydd. Rydym ni wedi gweld sut mae rhywfaint o'r deunydd hwnnw'n diweddu mewn mannau na ddylai, ac mae ystadegau WRAP Cymru hefyd yn ein hatgoffa bod gennym ni ffordd bell, bell i fynd. Mae eich datganiad yn dweud wrthym, a dyfynnaf: 'Fe'i gwnes hi'n glir y dylai ein hymagwedd at yr economi gylchol ymwneud â gweithredu a dyna'r hyn yr ydym ni yn ei wneud'. Wel, rwyf wedi bod yn Aelod o'r Senedd hon ers naw mlynedd a hanner, bron i 10 mlynedd. Ddeng mlynedd yn ôl, roeddem yn sôn am yr angen am gynllun dychwelyd ernes. Rydym yn dal i sôn am yr angen am gynllun dychwelyd ernes. Ddeng mlynedd yn ôl, roedd y fan yma yn sôn am gyfrifoldeb estynedig y cynhyrchydd. Ddeng mlynedd yn ddiweddarach, rydym yn dal i siarad amdano. Ddeng mlynedd yn ôl, roeddem yn sôn am wahardd plastigau untro, a wyddoch chi beth? Rydym yn dal i sôn am wahardd plastigau untro. Os mai dyma'ch diffiniad o weithredu, Gweinidog, credaf fod gennym ni broblemau llawer dyfnach nag a ddychmygais erioed. Felly, a allwch chi ddweud wrthym ni pryd yn union y caiff y mentrau hyn eu cyflwyno? Oherwydd mae'n hen hen bryd, ac mae pobl fel fi wedi cael llond bol o aros am y gweithredu honedig yma. Rwy'n edrych ymlaen at eich strategaeth economi gylchol newydd, i'w chyhoeddi ddiwedd eleni. Byddai gennyf ddiddordeb pe gallech chi efallai ymhelaethu ychydig ar sut y bydd hynny'n ystyried, wrth gwrs, yr holl sefyllfa o bandemig COVID yr ydym ni ynddi, a'r epidemig gwastraff newydd sy'n deillio o hynny o ran mygydau wyneb a menig ac eitemau un defnydd, sy'n bla nawr - a thybiaf y bydd rhyw fath o fentrau pwrpasol i geisio mynd i'r afael â'r materion penodol hynny - ond Brexit hefyd. Un o'r risgiau mawr a ddaw yn sgil Brexit fydd cynnydd enfawr mewn gwastraff bwyd, oherwydd yr hyn a welwn ni, o bosib, yw tarfu'n aruthrol ar gadwyni cyflenwi, gan arwain yn ddieithriad at gynhyrchu bwyd dros ben mewn rhai sectorau, ac un o'r rheini yw cig oen. Cafwyd adroddiadau yn y cyfryngau yr wythnos diwethaf y gallem ni fod yn wynebu hyd at 2 filiwn o garcasau ŵyn yn cael eu gwastraffu yn y DU yn unig, felly tybed pa gynlluniau wrth gefn a allai fod gennych chi fel Llywodraeth i baratoi eich hun ar gyfer hynny. Diolch.