techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you. I think the First Minister has been clear and consistent in the process that's undergoing on the M4. He's still awaiting for the legal advice before he can look at the evidence of the public inquiry - he's not yet been presented with the inspector's report. And he'll take that decision in the way that it's been set out on a number of occasions.
Welsh: Diolch. Credaf fod y Prif Weinidog wedi bod yn glir ac yn gyson yn y broses sydd ar y gwell ar yr M4. Mae'n dal i aros am gyngor cyfreithiol cyn y gall edrych ar dystiolaeth yr ymchwiliad cyhoeddus - ni chyflwynwyd adroddiad yr arolygydd iddo eto. A bydd yn gwneud y penderfyniad hwnnw yn y ffordd y mae wedi'i nodi ar sawl achlysur.
English: Diolch, Llywydd. Minister, can you outline what plans are in place for the implementation of your economic action plan this year?
Welsh: Diolch, Lywydd. Weinidog, a allwch amlinellu pa gynlluniau sydd ar waith ar gyfer gweithredu eich cynllun gweithredu economaidd eleni?
English: Yes, and I thank the Member for his question, and wish him and all other Members a very happy new year. Of course, the economic action plan now has with it regional teams established and chief regional officers. We've got a cross-Government delivery board, regional plans are being put together at the moment, and the OECD has been invited to scrutinise and assess the success of the EAP. We've implemented the economic contract and also the economy futures fund, and, with the economy futures fund, of course, the calls to action - the lens through which we are now investing in businesses.
Welsh: Iawn, a diolch i'r Aelod am ei gwestiwn, ac rwy'n dymuno blwyddyn newydd dda iddo ac i'r holl Aelodau eraill. Wrth gwrs, bellach mae timau rhanbarthol a phrif swyddogion rhanbarthol wedi'u sefydlu i fynd gyda'r cynllun gweithredu economaidd. Mae gennym fwrdd cyflawni trawslywodraethol, mae cynlluniau rhanbarthol yn cael eu rhoi at ei gilydd ar hyn o bryd, a gwahoddwyd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd i graffu ar, ac i asesu llwyddiant y cynllun gweithredu economaidd. Rydym wedi rhoi'r contract economaidd ar waith a chronfa dyfodol yr economi hefyd, a gyda chronfa dyfodol yr economi, wrth gwrs, y galwadau i weithredu - y lens a ddefnyddiwn yn awr ar gyfer buddsoddi mewn busnesau.
English: Can I thank the Minister for his answer and welcome him back to the post in the new Government? Of course, you talked there about the implementation of the plan, but what I want to understand is the detail of that. Certainly, at the meeting of the Economy, Infrastructure and Skills Committee in January, Members asked you about the delivery of the new economic action plan, and at that meeting, when asked by committee members about the detail of delivering the action plan, you said that discussions were under way between the Welsh Government and relevant stakeholders and that more details would follow in the spring. So, I submitted a written question in the spring and asked for progress on the economic contract and the calls for action - of course, two key components of the plan - and in your answer, you said that, 'We have been discussing our approach with businesses and other organisations across Wales'. So, again, I asked you in a written question just before Christmas - just last month - and in your answer then you said that your planned measures included refining your approach in 2019 and taking forward work to develop challenge proposals with groups of businesses. So, my concern here, Minister, is that there is talk about plans but nothing that we can tangibly see. All I hear about is plans: plans to deliver a plan and then to deliver the next plan. So, I will ask, Minister: has the delivery of the action plan stalled, and, again, when will we and businesses see progress tangibly on the ground?
Welsh: A gaf fi ddiolch i'r Gweinidog am ei ateb a'i groesawu yn ôl i'r swydd yn y Llywodraeth newydd? Wrth gwrs, fe sonioch yn y fan honno am weithredu'r cynllun, ond yr hyn rwyf am ei ddeall yw manylion hynny. Yn sicr, yng nghyfarfod Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau ym mis Ionawr, gofynnodd Aelodau i chi ynglŷn â chyflwyno'r cynllun gweithredu economaidd newydd, ac yn y cyfarfod hwnnw, pan ofynnwyd iddynt gan aelodau'r pwyllgor ynglŷn â manylion y gwaith o gyflwyno'r cynllun gweithredu, fe ddywedoch fod trafodaethau ar y gweill rhwng Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid perthnasol ac y byddai mwy o fanylion yn dilyn yn y gwanwyn. Felly, cyflwynais gwestiwn ysgrifenedig yn y gwanwyn a gofyn pa gynnydd a wnaed ar y contract economaidd a'r galwadau am weithredu - dau o brif elfennau'r cynllun, wrth gwrs - ac yn eich ateb, fe ddywedoch chi, 'Buom yn trafod ein dull o weithredu gyda busnesau a sefydliadau eraill ledled Cymru'. Felly, unwaith eto, gofynnais i chi mewn cwestiwn ysgrifenedig ychydig cyn y Nadolig - gwta fis yn ôl - ac yn eich ateb y pryd hwnnw fe ddywedoch fod eich mesurau arfaethedig yn cynnwys mireinio eich dull o weithredu yn 2019 a bwrw ymlaen â gwaith ar ddatblygu cynigion heriol gyda grwpiau o fusnesau. Felly, fy mhryder yma, Weinidog, yw bod sôn am gynlluniau ond nid oes dim y gallwn ei weld yn bendant. Cynlluniau yw'r unig beth a glywaf: cynlluniau i ddarparu cynllun ac yna i gyflwyno'r cynllun nesaf. Felly, rwyf am ofyn hyn, Weinidog: a yw'r gwaith o gyflwyno'r cynllun gweithredu wedi'i oedi, ac unwaith eto, pa bryd fyddwn ni a busnesau yn gweld cynnydd pendant ar lawr gwlad?
English: [ Inaudible. ] delivery, of course - that is important, rather than just a plan. What businesses need, I'm sure you will agree, is clarity to operate effectively, and they're looking to the Welsh Government to provide this. So, Minister, I want to see something specific and something practical happening on the ground, and what is going to be delivered over this next 12 months? Businesses want to know that and I think we, as Members, want to know that in order that we can hold you to account and scrutinise you in that regard. But can I ask you to consider setting out a timetable - a month-by-month timetable - over this next year so that we can measure the delivery against your economic plan?
Welsh: [ Anghlywadwy. ] darparu, wrth gwrs - mae hynny'n bwysig, yn hytrach na dim ond cynllun. Yr hyn y mae busnesau ei angen, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno, yw eglurder i allu gweithredu'n effeithiol, ac maent yn disgwyl i Lywodraeth Cymru ddarparu'r eglurder hwnnw. Felly, Weinidog, rwyf am weld rhywbeth penodol a rhywbeth ymarferol yn digwydd ar lawr gwlad, a beth sy'n mynd i gael ei gyflawni dros y 12 mis nesaf? Mae busnesau am wybod ac rwy'n meddwl ein bod ni, fel Aelodau, eisiau gwybod hynny fel y gallwn eich dwyn i gyfrif a chraffu arnoch o safbwynt hynny. Ond a gaf fi ofyn i chi ystyried gosod amserlen - amserlen o un mis i'r llall - dros y flwyddyn nesaf fel y gallwn fesur cyflawniad yn erbyn eich cynllun economaidd?
English: The Member will be interested to know that I'm carrying out a review of the definition of anchor company status and regionally important companies. There is no doubt that large companies make a huge contribution to the Welsh economy. In 2018, Presiding Officer, there were 1,675 large enterprises active in Wales, and that represented 0.6 per cent of all active enterprises in Wales, which is well above the equivalent UK figure of 0.1 per cent. As we've seen with the likes of Aston Martin and Airbus, those companies that are currently considered anchor companies are hugely important in driving growth within their respective supply chains.
Welsh: Bydd yr Aelod yn falch o wybod fy mod yn cynnal adolygiad o'r diffiniad o statws cwmni angori a chwmnïau o bwys yn rhanbarthol. Nid oes unrhyw amheuaeth fod cwmnïau mawr yn gwneud cyfraniad enfawr i economi Cymru. Yn 2018, Lywydd, roedd 1,675 o fentrau mawr yn weithredol yng Nghymru, sef 0.6 y cant o'r holl fentrau gweithredol yng Nghymru, sy'n llawer uwch na'r ffigur cyfatebol ar gyfer y DU o 0.1 y cant. Fel y gwelsom gyda chwmnïau fel Aston Martin ac Airbus, mae cwmnïau yr ystyrir eu bod yn gwmnïau angori ar hyn o bryd yn hynod o bwysig ar gyfer ysgogi twf o fewn eu cadwyni cyflenwi.
English: I'm very interested to note the review that will be taking place and I look forward to hearing the results of that review. Ford, of course, is one anchor company. A thousand jobs are at risk there, we now understand. Airbus is another. Goodness knows what threats there will be to future investment there in light of Brexit. Wylfa Newydd, surely, would be an anchor in years to come. I'll have a chance to return to that issue with a topical question later on. But how do you reflect on the potential impact of the fact that across Wales anchors seem to be slipping, and is that a driver behind the review that you've called?
Welsh: Mae'n ddiddorol nodi'r adolygiad a fydd yn digwydd, ac edrychaf ymlaen at glywed canlyniadau'r adolygiad hwnnw. Un cwmni angori, wrth gwrs, yw Ford. Deallwn yn awr fod 1,000 o swyddi mewn perygl yno. Mae Airbus yn un arall. Pwy a ŵyr pa fygythiadau a fydd i fuddsoddiad yno yn y dyfodol yn sgil Brexit. Byddai Wylfa Newydd, yn sicr, yn gwmni angori yn y blynyddoedd i ddod. Bydd cyfle i mi ddychwelyd at y mater hwnnw mewn cwestiwn amserol yn nes ymlaen. Ond beth yw eich barn ar effaith bosibl y ffaith ei bod hi'n ymddangos, ledled Cymru, fod cwmnïau angori'n llithro, ac a yw hynny'n ysgogiad i'r adolygiad y galwoch amdano?
English: What we are seeing, though, through much of what you discussed there is the vulnerability of even those anchor sectors that we consider to be so important. Now, you'll know I'm not an 'eggs all in one basket, let's depend on a foreign direct investment bank and only on large companies' kind of guy, and you'll know that we in Plaid Cymru are clear on the need, for example, to refocus on growing our small and medium-sized indigenous enterprises. But there is no escaping the importance of those big players, and this is clearly, as you agree through your answers, a very risky time for them. So, will you agree to convene a major economic summit now to show that Wales is serious about overcoming current challenges, to show that Welsh Government is serious about overcoming challenges, and to discuss the nature of those challenges plus our needs in terms of infrastructure investment, and the needs of our small and medium-sized enterprises? Because we cannot afford to face those challenges without showing our mettle as a nation, and showing that we are serious about overcoming them.
Welsh: Fodd bynnag, yr hyn a welwn, drwy lawer o'r hyn a drafodwyd gennych yn y fan honno, yw pa mor fregus yw'r sectorau angori hynny, hyd yn oed, y credwn eu bod mor bwysig. Nawr, fe fyddwch yn gwybod nad wyf yn berson 'Wyau i gyd mewn un fasged, gadewch i ni ddibynnu ar fanc buddsoddi uniongyrchol tramor ac ar gwmnïau mawr yn unig', er ein bod ni ym Mhlaid Cymru yn glir ynglŷn â'r angen, er enghraifft, i ail-ffocysu ar dyfu ein mentrau cynhenid bach a chanolig eu maint. Ond nid oes modd dianc rhag pwysigrwydd y cwmnïau mawr hynny, ac fel y cytunwch yn eich atebion, mae hon yn amlwg yn adeg beryglus iawn iddynt. Felly, a wnewch chi gytuno i gynnal uwchgynhadledd economaidd fawr yn awr i ddangos bod Cymru o ddifrif ynglŷn â goresgyn heriau presennol, i ddangos bod Llywodraeth Cymru o ddifrif ynglŷn â goresgyn heriau, ac i drafod natur yr heriau hynny ynghyd â'n hanghenion o ran buddsoddi mewn seilwaith, ac anghenion ein mentrau bach a chanolig eu maint? Oherwydd ni allwn fforddio wynebu'r heriau hynny heb ddangos ein gallu fel cenedl, a dangos ein bod ni o ddifrif ynglŷn â'u goresgyn.
English: I would not disagree with the Member on those points, and I'm pleased to say that over the past 12 or so months I've been engaging with businesses by their respective sectors and on a regional basis - smaller scale summits, if you like, to discuss the impact that Brexit is having, and also the longer term challenges and opportunities that many sectors, in particular financial and professional services, advanced manufacturing and life sciences face. And the next summit, actually, will take place later this month. It will concern mariner energy and it will take place in Swansea. So, we are keenly pursuing every opportunity to engage with business to identify the threats, challenges and opportunities of the future, in the context, of course, of the situation that we face with Britain leaving the European Union. I think what's really important now, though, is that, for all of the work that Welsh Government is doing and can do, the UK Government offers a calm, collected position that a proper Government with proper leadership can offer at Westminster, and, above all, the uncertainty over Brexit must come to an end.
Welsh: Ni fyddwn yn anghytuno â'r Aelod ar y pwyntiau hynny, ac rwy'n falch o ddweud fy mod wedi bod yn ymgysylltu â busnesau drwy eu sectorau perthnasol ac ar sail ranbarthol dros y 12 mis diwethaf - uwchgynadleddau ar raddfa lai, os hoffech, i drafod yr effaith y mae Brexit yn ei chael, a hefyd yr heriau a'r cyfleoedd mwy hirdymor y mae llawer o sectorau, yn enwedig gwasanaethau ariannol a phroffesiynol, gweithgynhyrchu uwch a gwyddorau bywyd yn eu hwynebu. A bydd yr uwchgynhadledd nesaf yn digwydd yn ddiweddarach y mis hwn mewn gwirionedd. Bydd yn ymwneud ag ynni morol ac fe'i cynhelir yn Abertawe. Felly rydym yn mynd ar drywydd pob cyfle i ymgysylltu â busnesau er mwyn nodi bygythiadau, heriau a chyfleoedd y dyfodol, yng nghyd-destun y sefyllfa a wynebwn gyda Phrydain yn gadael yr Undeb Ewropeaidd wrth gwrs. Credaf mai'r hyn sy'n wirioneddol bwysig yn awr, er hynny, yw fod Llywodraeth y DU yn cynnig safbwynt digynnwrf a phwyllog ar yr holl waith y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud ac yn gallu ei wneud fel y gall Llywodraeth briodol gydag arweinyddiaeth go iawn ei gynnig yn San Steffan, ac yn fwy na dim, rhaid i'r ansicrwydd ynglŷn â Brexit ddod i ben.
English: Diolch, Llywydd. And can I also congratulate the Minister on being retained in his Cabinet position? The First Minister stood in this Chamber - sorry. The previous First Minister stood in this Chamber and proclaimed that unemployment in Wales was below the UK average at 3.8 per cent. However, the latest figure is now running at 4.2 per cent, which is above the UK average. Does the Minister believe that the First Minister was a little premature in his positive assessment of this aspect of the Welsh economy?
Welsh: Diolch, Lywydd. Ac a gaf fi hefyd longyfarch y Gweinidog ar gael ei gadw yn ei swydd yn y Cabinet? Safodd y Prif Weinidog yn y Siambr hon - mae'n ddrwg gennyf. Safodd y Prif Weinidog blaenorol yn y Siambr hon a datgan bod diweithdra yng Nghymru yn is na chyfartaledd y DU ar 3.8 y cant. Fodd bynnag, mae'r ffigur diweddaraf bellach yn 4.2 y cant, sy'n uwch na chyfartaledd y DU. A yw'r Gweinidog yn credu bod y Prif Weinidog wedi rhoi ei asesiad cadarnhaol o'r agwedd hon ar economi Cymru ychydig yn rhy gynnar?
English: No. In all fairness to the former First Minister, he was quoting factually the unemployment statistic at the time, and what is absolutely clear is that Wales now has record low unemployment, record low economic inactivity rates, record high employment rates, and that we are also seeing - . It is often assumed that economic activity and employment are confined, mostly, to the more urbanised areas, but actually, if you look at rural areas - you'll find, across Wales, in rural communities, employment rates higher and unemployment rates lower than the Welsh average. In parts of Wales - if you take north Wales for example - you'll find that not only is the unemployment rate there below the Welsh average and at a historic low level - in fact, the lowest level since records began - the unemployment rate there is also below the UK average. I think there's a huge success story that should be told about the ability of the Welsh Government to drive down unemployment, and all of the facts, all of the evidence bears that statement out. Since devolution, Wales has had the fourth highest increase in gross value added, unemployment has fallen dramatically, inactivity rates have fallen dramatically. But what concerns me today, right now, is that set against a backdrop of record high employment and record low unemployment, we still need to ensure that jobs are more secure, we still need to ensure that jobs are better paid, and we still need to ensure that people have higher levels of skills in order to get better quality jobs.
Welsh: Na. Er tegwch i'r cyn Brif Weinidog, roedd yn dyfynnu'n ffeithiol o'r ystadegau diweithdra ar y pryd, a'r hyn sy'n hollol glir yw fod diweithdra yng Nghymru yn is nag erioed, mae cyfraddau anweithgarwch economaidd yn is nag erioed, mae cyfraddau cyflogaeth yn uwch nag erioed, ac rydym hefyd yn gweld - . Rhagdybir yn aml fod gweithgarwch economaidd a chyflogaeth wedi'u cyfyngu, yn bennaf, i ardaloedd mwy trefol, ond mewn gwirionedd, os edrychwch ar ardaloedd gwledig - fe welwch, ledled Cymru, mewn cymunedau gwledig, fod cyfraddau cyflogaeth yn uwch a chyfraddau diweithdra yn is na'r cyfartaledd drwy Gymru. Mewn rhannau o Gymru - os edrychwch ar ogledd Cymru er enghraifft - fe welwch nid yn unig fod y gyfradd ddiweithdra yno yn is na chyfartaledd Cymru, ac ar lefel is nag erioed - yn wir, mae ar ei lefel isaf ers dechrau cadw cofnodion - mae'r gyfradd ddiweithdra yno yn is na chyfartaledd y DU hefyd. Credaf fod gallu Llywodraeth Cymru i ostwng lefelau diweithdra wedi bod yn llwyddiant enfawr, ac mae'r holl ffeithiau, yr holl dystiolaeth, yn ategu'r datganiad hwnnw. Ers datganoli, Cymru sydd wedi gweld y cynnydd mwyaf ond tri mewn gwerth ychwanegol gros, mae diweithdra wedi gostwng yn ddramatig, mae cyfraddau anweithgarwch wedi gostwng yn ddramatig. Ond yr hyn sy'n fy mhoeni heddiw, ar hyn o bryd, yw fod angen inni sicrhau o hyd, yn erbyn cefndir o gyflogaeth uwch nag erioed a diweithdra is nag erioed, fod swyddi'n fwy diogel, mae angen inni sicrhau o hyd fod cyflogau'n well, ac mae angen inni sicrhau o hyd fod gan bobl lefelau uwch o sgiliau er mwyn cael swyddi o ansawdd gwell.
English: I thank the Minister for that answer. Of course, as with all statistics, the devil is in the detail. For instance, we find that this unemployment statistic includes as employed those on the iniquitous zero-hours contracts. And another factor not addressed is the increase in the number of people in our border areas, particularly in South Wales East and the east of north Wales who, although they live in Wales, are actually working in England, which is not necessarily reciprocated. This would appear again, would you not agree, to further exacerbate the inaccuracy of the stated unemployment figures and therefore, of course, the true state of the Welsh economy?
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am yr ateb hwnnw. Wrth gwrs, fel gyda phob ystadegyn, yn y manylion y ceir y gwirionedd. Er enghraifft, gwelwn fod yr ystadegyn ar ddiweithdra'n cynnwys pobl ar gontractau dim oriau anghyfiawn fel pobl a gyflogir. Ac un ffactor arall nad yw'n cael sylw yw'r cynnydd yn nifer y bobl yn ein hardaloedd ar y ffin, yn enwedig yn Nwyrain De Cymru a dwyrain gogledd Cymru sydd, er eu bod yn byw yng Nghymru, yn gweithio yn Lloegr mewn gwirionedd, ac nid yw'r gwrthwyneb o reidrwydd yn wir. Byddai hyn yn ymddangos eto, oni fyddech yn cytuno, fel pe bai'n gwaethygu ymhellach anghywirdeb y ffigurau diweithdra a nodwyd ac felly, gwir gyflwr economi Cymru wrth gwrs?
English: Well, the figure in the Mersey Dee Alliance area, that functioning geographical area of north-east Wales and Chester and Cheshire West and the Wirral, shows that around about 25,000 people do as the Member says - travel from Wales to England each day to work - and the figure travelling from England to Wales each day is also around 25,000. So, actually, it balances out very well, and that's why we're keen to ensure that the Flintshire corridor project goes ahead to make Wales a more attractive place for investment, so that we can win more investment on this side of the border. It's also a huge contributing factor to the improved GVA figures that I've already quoted. But the Member raises and incredibly important point about zero-hours contracts and the availability of fair work. Well, we wish Wales to become a fair work nation, and in March, the Fair Work Commission will report back with recommendations about how we will meet our vision. Their recommendations will be fully considered in the context of the economic contract contained within the economic action plan. And it's my intention to be able to adopt those recommendations and implement them in a revised economic contract as soon as possible.
Welsh: Wel, dengys y ffigur yn ardal Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy, fod ardal ddaearyddol weithredol gogledd-ddwyrain Cymru a Chaer a Gorllewin Sir Gaer a Wirral, fod tua 25,000 o bobl yn gwneud fel y dywed yr Aelod - teithio o Gymru i Loegr bob dydd i weithio - ac mae'r ffigur sy'n teithio o Loegr i Gymru bob dydd hefyd tua 25,000. Felly, mewn gwirionedd, mae'n sicrhau cydbwysedd da iawn, a dyna pam rydym yn awyddus i sicrhau bod prosiect coridor Sir y Fflint yn mynd rhagddo i wneud Cymru yn lle mwy deniadol ar gyfer buddsoddi ynddo, fel y gallwn ennill mwy o fuddsoddiad ar yr ochr hon i'r ffin. Mae hefyd yn ffactor sy'n cyfrannu'n enfawr at y ffigurau gwerth ychwanegol gros gwell rwyf eisoes wedi'u dyfynnu. Ond mae'r Aelod yn nodi pwynt eithriadol o bwysig am gontractau dim oriau ac argaeledd gwaith teg. Wel, rydym am i Gymru ddod yn genedl gwaith teg, ac ym mis Mawrth, bydd y Comisiwn Gwaith Teg yn adrodd yn ôl gydag argymhellion ynglŷn â sut y gwireddwn ein gweledigaeth. Bydd eu hargymhellion yn cael eu hystyried yn llawn yng nghyd-destun y contract economaidd sydd wedi'i gynnwys yn y cynllun gweithredu economaidd. Ac mae'n fwriad gennyf allu mabwysiadu'r argymhellion hynny a'u rhoi ar waith mewn contract economaidd diwygiedig cyn gynted â phosibl.
English: I thank the Minister for that clarification. The latest projections for post-Brexit Britain tell us that the UK will leapfrog France and become the sixth biggest economy in the world and is likely to remain there for at least a decade. Can the Minister assure us that he and this Government will do all that they can to ensure that Wales will not miss out on this unique opportunity to exploit this anticipated expansion of the UK economy so that we in Wales will avoid the seriously high unemployment figures currently being experienced across most of Europe?
Welsh: Diolch i'r Gweinidog am yr eglurhad hwnnw. Mae'r rhagolygon diweddaraf ar gyfer Prydain ôl-Brexit yn dweud wrthym y bydd y DU yn codi uwchben Ffrainc ac yn dod yn chweched economi fwyaf yn y byd ac mae'n debygol o aros yno am o leiaf ddegawd. A all y Gweinidog ein sicrhau y bydd ef a'r Llywodraeth hon yn gwneud popeth a allant i sicrhau na fydd Cymru colli'r cyfle unigryw hwn i fanteisio ar yr ehangu disgwyliedig yn economi'r DU fel y byddwn ni yng Nghymru yn osgoi'r ffigurau diweithdra uchel difrifol a brofir ar hyn o bryd ar draws y rhan fwyaf o Ewrop?