English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. I would also like to welcome this work done by Ruth Hussey and the expert team. I think it's clear that, if we look at the ageing population, more of the same is simply unsustainable, and I think that's what really comes out in this report. That further integration of health and social care is something I think that most people now accept. It has simply got to happen. It's clear that prevention has got to take centre stage, and we've all got to be encouraged to take more responsibility for looking after ourselves. I'm delighted that the report asks for new models to be trialled across Wales. There's already great work being done and I think it's really important that we recognise that. I went to an extra-care home in Newtown in Powys recently, partly financed by the Welsh Government - an excellent example. More of that is the kind of thing we want to see. That's an expensive model; there will be other models that we need to look at. But it's an opportunity for us to road test some radical new ideas. Can I welcome the fact that the review is also sensitive to the fact that delivery will be different in different parts of Wales, and that the Welsh language needs of older people in particular need to be taken into account? Dawn has talked a lot about the need for skills in the workforce, and for that workforce to be recognised and appreciated. Unless we really address that issue I think we are going to see that continuous revolving door of unskilled workers in our care service, and that is not something either that is sustainable. So, at some point we have to talk about financing those people properly. The key thing to remember is that it's got to be people centred. The end user has got to be centre stage here. We heard this afternoon of the national strategy 'Prosperity for All', and the need for an innovative care model in the community. There is one area that I think is missing from the report - and I understand why it wasn't part of their remit - and that is housing. Unless we get the housing right, I think it's going to be really difficult for us to look after the care needs of our public. So, we need to somehow, at some stage, pleat housing into this discussion, and then we can build an economic development strategy on the back of that as well, with the whole skills agenda to go behind that. I think that's really important for us to keep an eye on. But at some point we have to have a conversation with the public about, actually, first of all, what is the current situation. Because most people walk into a care home and are quite surprised to find a £700 a week cheque being demanded of them. They're not aware of that. We have to tell them what the current situation is and then have a conversation about what they'd like it to look like in future. We've got to be brave about this. We've absolutely got to be brave. And one of the things that's really heartened me this afternoon is the fact that, actually, we've heard really constructive suggestions from all parties. Unless we work together on this, I think the people of Wales will not forgive us, because if we get this wrong, if we don't address this, it'll be our neighbours, our family, our friends who will pay the price, and they won't forgive us. So, we've got an opportunity here to take a lead in Wales, to do something before the rest of the United Kingdom, but the only way this is going to work is if we work together and that we're brave and we're honest with the people of Wales about what needs to happen. At some point, that conversation needs to be also about what they can contribute. It's partly about carers, and us helping carers, but it may be at some point a financial discussion that we may need to have. We started the NHS; it was in Wales that that was started. My dream is to see a national care service developed in Wales as well, and I think together we can make that happen.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Hoffwn innau hefyd groesawu'r gwaith hwn a wnaed gan Ruth Hussey a'r tîm arbenigol. Rwy'n credu ei bod yn glir, os edrychwn ni ar y boblogaeth sy'n heneiddio, bod mwy o'r un peth yn syml yn anghynaladwy, a chredaf mai dyna'r hyn sy'n dod i'r amlwg yn yr adroddiad hwn. Mae integreiddio iechyd a gofal cymdeithasol ymhellach yn rhywbeth rwy'n credu bod y rhan fwyaf o bobl yn awr yn ei dderbyn. Yn syml, mae'n rhaid iddo ddigwydd. Mae'n amlwg bod yn rhaid rhoi lle canolog i atal, ac mae'n rhaid i bob un ohonom gael ein hannog i gymryd mwy o gyfrifoldeb am ofalu amdanom ni ein hunain. Rwyf wrth fy modd bod yr adroddiad yn gofyn am fodelau newydd i'w treialu ledled Cymru. Mae gwaith gwych eisoes yn cael ei wneud ac rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn inni gydnabod hynny. Es i i gartref sy'n cynnig gofal ychwanegol yn y Drenewydd ym Mhowys yn ddiweddar, wedi'i ariannu'n rhannol gan Lywodraeth Cymru - enghraifft wych. Mwy o hynny yw'r math o beth yr ydym ni eisiau ei weld. Mae hwnnw'n fodel drud; mae modelau eraill y bydd angen inni edrych arnynt. Ond mae'n gyfle i ni roi prawf ar rai syniadau newydd radical. A gaf i groesawu'r ffaith bod yr adolygiad hefyd yn sensitif i'r ffaith y bydd y ddarpariaeth yn wahanol mewn gwahanol rannau o Gymru, a bod angen ystyried anghenion pobl hŷn o ran y Gymraeg yn arbennig? Mae Dawn wedi sôn llawer am yr angen am sgiliau yn y gweithlu, ac i'r gweithlu hwnnw gael ei gydnabod a'i werthfawrogi. Oni bai ein bod yn mynd i'r afael â'r mater hwnnw o ddifrif, rwy'n credu y byddwn ni'n gweld llif cyson o weithwyr anfedrus yn ein gwasanaeth gofal, ac nid yw hynny'n rhywbeth sy'n gynaliadwy. Felly, ar ryw adeg, mae'n rhaid i ni siarad am ariannu'r bobl hynny yn iawn. Y peth allweddol i'w gofio yw bod yn rhaid canolbwyntio ar bobl. Mae'n rhaid rhoi'r sylw canolog i'r defnyddiwr terfynol yn y fan yma. Clywsom y prynhawn yma am y strategaeth genedlaethol 'Ffyniant i Bawb', a'r angen am fodel gofal arloesol yn y gymuned. Mae un maes yr wyf o'r farn sydd ar goll o'r adroddiad - ac rwy'n deall pam nad oedd yn rhan o'r cylch gwaith͏ - a'r maes hwnnw yw tai. Oni bai ein bod yn cael pethau'n gywir yn y maes tai, rwy'n credu y bydd hi'n anodd iawn inni ofalu am anghenion gofal y cyhoedd. Felly, mae angen inni rywsut, ar ryw adeg, gynnwys tai yn y drafodaeth hon, ac yna fe allwn ni lunio strategaeth datblygu economaidd yn sgil hynny hefyd, gyda'r agenda sgiliau gyfan i ddilyn hynny. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn inni gadw llygad arno. Ond ar ryw adeg mae'n rhaid i ni gael sgwrs gyda'r cyhoedd ynghylch, mewn gwirionedd, yn gyntaf oll, beth yw'r sefyllfa bresennol. Oherwydd mae'r rhan fwyaf o bobl yn cerdded i mewn i gartref gofal ac yn synnu'n fawr o ddarganfod y bydd angen siec o £700 yr wythnos ganddynt. Nid ydynt yn ymwybodol o hynny. Mae'n rhaid i ni ddweud wrthynt beth yw'r sefyllfa bresennol ac yna cael sgwrs ynglŷn â sut yr hoffent i bethau fod yn y dyfodol. Mae'n rhaid i ni fod yn ddewr ynglŷn â hyn. Does dim dwywaith bod angen i ni fod yn ddewr. Ac un o'r pethau sydd wedi fy nghalonogi'n fawr iawn y prynhawn yma yw'r ffaith ein bod ni wedi clywed awgrymiadau gwirioneddol adeiladol gan bob plaid. Oni bai ein bod ni'n gweithio gyda'n gilydd ar hyn, rwy'n credu na fydd pobl Cymru yn maddau i ni, oherwydd os byddwn ni'n cael hyn yn anghywir, os na fyddwn ni'n mynd i'r afael â hyn, ein cymdogion, ein teulu, ein ffrindiau a fydd yn talu'r pris, ac ni fyddan nhw'n maddau i ni. Felly, mae gennym ni gyfle yma i arwain yng Nghymru, i wneud rhywbeth cyn bod gweddill y Deyrnas Unedig yn ei wneud, ond yr unig ffordd y mae hyn yn mynd i weithio yw drwy i ni weithio gyda'n gilydd a bod yn ddewr ac yn onest â phobl Cymru am yr hyn sydd angen digwydd. Ar ryw adeg, mae'n rhaid i'r sgwrs honno fod yn ymwneud â'r hyn y gallant ei gyfrannu hefyd. Mae'n ymwneud â gofalwyr yn rhannol, a ninnau'n helpu gofalwyr, ond gall fod angen trafodaeth ariannol arnom ni ar ryw adeg. Ni a ddechreuodd y GIG; yng Nghymru y dechreuwyd hynny. Fy mreuddwyd i yw gweld gwasanaeth gofal cenedlaethol yn cael ei ddatblygu yng Nghymru hefyd, a chredaf y gallwn ni gyflawni hynny gyda'n gilydd.