English: However, the Welsh Government has proved averse to implementing the Localism Act 2011 community rights agenda, which would help community engagement. Although the well-being objectives in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 include people contributing to their community being informed, included and listened to, too often this hasn't happened, either because people in power don't want to share it or because of a failure to understand that delivering services this way will create more efficient and effective services. UK Government policy on non-devolved matters applies across the UK, but only Wales has had a Labour Welsh Government for almost 21 years. The Joseph Rowntree report on UK poverty published in October 2018 stated that of the four countries of the UK Wales has consistently had the highest poverty rates for the past 20 years. Two months previously, a Bevan Foundation 'State of Wales' briefing found that the relative income poverty rate in Wales was higher than that in England, Northern Ireland and Scotland, the proportion of working-age adults in poverty in Wales was higher than any other UK nation, and the pensioner poverty rate in Wales was far higher than in the other UK nations. Last May, the End Child Poverty Network reported that Wales was the only UK nation to see a rise in child poverty the previous year to 29 per cent. Well, child poverty levels in Wales had already reached that level in 2007 - the highest child poverty level in the UK - after a decade of UK Labour Government, eight years of Labour Welsh Government and before all of this could be blamed on the financial crash or the post-2010 UK Government. Despite billions of structural funding intended to close the relative prosperity gap, figures published last month show that Wales still has the lowest prosperity per head amongst the UK nations at just 72.8 per cent of the UK level. The five-yearly publication of Wales's index of multiple deprivation last November revealed that many of the wards at the bottom had also been in, or just outside, the bottom five, 10 and 15 years previously. Age Alliance Wales has raised repeated concern that the third sector has been seen as a bit-part player, with little or no strategic involvement in the integrated care fund and little input into programme planning. Despite the Welsh Government's repeated championing of prevention and early intervention services, its actions have, in practice, been stripping out key third-sector early intervention and prevention services at huge additional cost to our health and social services. A Wales Audit Office report last September noted that the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 places a duty on local authorities to focus on prevention and early intervention, and deliver a wider range of community-based services through partnerships and multi-agency working, but reported that wide variation in the availability, visibility, accessibility and quality of information provided by local authorities is resulting in inconsistent take-up across Wales. They stated that councils should involve third-sector partners in co-producing preventative solutions to meet people's needs and ensure people have equitable access to these services. Well, all mainstream political parties want to tackle poverty. Labour claims that only the state can guarantee fairness, and, of course, the state is key. But their centralised top-down approach means well but fails badly. Welsh Conservatives understand that social justice will only be delivered by really empowering people to fulfil their potential and to take ownership in their own communities. Labour sets limits on what the voluntary sector, social enterprises and community groups can do. Welsh Conservatives recognise that it is these social entrepreneurs and poverty fighters who can deliver the solutions for the long-term problems of our most deprived communities - they can succeed where the state alone fails. Our motion proposes that this Senedd recognises the need to deliver, in practice, a co-productive approach to community regeneration, with community involvement in co-designing and co-delivery of local services. This means adopting international best practice, enabling people and professionals to share power and work together in equal relationships to make public services more effective and relevant, and unlocking community strengths to build stronger communities for the future. As the Bevan Foundation emphasises, a theory of change that builds on people's assets and enables them to improve their lives is more effective than meeting needs or addressing deficits. The Welsh Government should focus on long-term outcomes not short-term inputs, and programmes should be co-produced by communities and professionals, drawing on evidence of what works. Our motion proposes that this Senedd acknowledges the particular challenges faced by seaside and market towns with higher retail vacancy rates and higher levels of deprivation than in other parts of Wales and calls on the Welsh Government to establish seaside town and market town funds to support regeneration in communities across Wales. Five of the 10 most deprived areas in Wales are located within towns, including Rhyl, Merthyr Tydfil and Wrexham. As the Federation of Small Businesses Cymru has argued, towns are fundamental to the way that Wales works, with small towns in Wales accounting for almost 40 per cent of the population of the country, and they say we need a new approach to our high streets, struggling under the weight of a number of issues, and we've now reached a critical time for these businesses. A Welsh Conservative Government would therefore establish a seaside town fund and a market town fund to help regenerate Wales's local communities, with £200 million to be invested in our local areas over a five-year term. These funds, which would enable communities to decide how the fund is to be invested within their local area, will help to support vital local services and businesses and emphasise the Welsh Conservatives' commitment to levelling up investment across Wales and restoring Welsh towns and communities. As the Welsh Retail Consortium notes, Wales has the highest non-domestic rates multiplier in Britain, and a higher empty shop rate than in any other part of the UK. Whilst Labour only provides 100 per cent rate relief for retail properties, up to a rateable value of £9,100, a Welsh Conservative Government would extend this to £15,000. The Welsh Government amendment recognises the important role of business improvement districts. But, their website states that only 24 of these exist or are being developed in Wales, that support is only available until March 2020, and that only funding of up to £30,000 is available for each district. Enough is enough. As evidence repeatedly confirms, embracing the co-production revolution in our towns and communities trumps top-down approaches towards community engagement any day. After 20 years, we need real change.
Welsh: Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn wrthwynebus i weithredu agenda hawliau cymunedol Deddf Lleoliaeth 2011, a fyddai'n cynorthwyo ymgysylltiad cymunedol. Er bod yr amcanion llesiant yn Neddf Lles Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn cynnwys pobl yn cyfrannu at eu cymuned a chael eu hysbysu, eu cynnwys a'u clywed, yn rhy aml nid yw hyn wedi digwydd, naill ai oherwydd nad yw pobl mewn grym eisiau ei rannu neu oherwydd methiant i ddeall y bydd darparu gwasanaethau fel hyn yn creu gwasanaethau mwy effeithlon ac effeithiol. Mae polisi Llywodraeth y DU ar faterion heb eu datganoli yn berthnasol ledled y DU, ond dim ond Cymru sydd wedi cael Llywodraeth Lafur ers bron i 21 mlynedd. Nododd adroddiad Joseph Rowntree ar dlodi yn y DU a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2018 mai Cymru, o bedair gwlad y DU, sydd wedi bod â'r cyfraddau uchaf o dlodi yn gyson dros yr 20 mlynedd diwethaf. Ddau fis yn gynt, canfu sesiwn friffio 'State of Wales' Sefydliad Bevan fod cyfradd tlodi incwm cymharol yng Nghymru yn uwch na'r gyfradd yn Lloegr, Gogledd Iwerddon a'r Alban; roedd cyfran yr oedolion o oedran gweithio a oedd yn byw mewn tlodi yng Nghymru yn uwch nag unrhyw wlad arall yn y DU; ac roedd cyfradd tlodi pensiynwyr yng Nghymru yn llawer uwch nag yng ngwledydd eraill y DU. Fis Mai diwethaf, nododd y Rhwydwaith Dileu Tlodi Plant mai Cymru oedd yr unig wlad yn y DU i weld cynnydd mewn tlodi plant yn y flwyddyn flaenorol i 29 y cant. Wel, roedd lefelau tlodi plant yng Nghymru eisoes wedi cyrraedd y lefel honno yn 2007 - y lefel tlodi plant uchaf yn y DU - ar ôl degawd o Lywodraeth Lafur y DU, wyth mlynedd o Lywodraeth Lafur Cymru a chyn y gellid beio hyn i gyd ar y cwymp ariannol neu Lywodraeth y DU ar ôl 2010. Er gwaethaf biliynau o gyllid strwythurol y bwriedid iddo gau'r bwlch ffyniant cymharol, mae ffigurau a gyhoeddwyd y mis diwethaf yn dangos mai Cymru sydd â'r ffyniant isaf y pen o hyd ymhlith gwledydd y DU ar ddim ond 72.8 y cant o lefel y DU. Datgelodd cyhoeddiad bob pum mlynedd o fynegai amddifadedd lluosog Cymru fis Tachwedd diwethaf fod llawer o'r wardiau ar y gwaelod wedi bod ymhlith y pum gwaelod, neu ychydig bach uwchben hynny, ddeng mlynedd a 15 mlynedd cyn hynny hefyd. Mae Age Alliance Cymru wedi mynegi pryder dro ar ôl tro fod y trydydd sector wedi cael ei weld fel elfen nad yw'n chwarae llawer o ran, gydag ond ychydig o gyfranogiad strategol yn y gronfa gofal integredig os o gwbl, a fawr ddim mewnbwn wrth gynllunio rhaglenni. Er bod Llywodraeth Cymru wedi hyrwyddo gwasanaethau atal ac ymyrraeth gynnar dro ar ôl tro, mae ei gweithredoedd, yn ymarferol, wedi arwain at ddiddymu gwasanaethau ymyrraeth gynnar ac atal allweddol y trydydd sector ar gost ychwanegol enfawr i iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Nododd adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru fis Medi diwethaf fod Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 yn gosod dyletswydd ar awdurdodau lleol i ganolbwyntio ar atal ac ymyrraeth gynnar, a darparu ystod ehangach o wasanaethau yn y gymuned trwy bartneriaethau a gwaith amlasiantaethol, ond adroddodd fod amrywio eang o ran argaeledd, gwelededd, hygyrchedd ac ansawdd y wybodaeth a ddarperir gan awdurdodau lleol yn arwain at ddefnydd anghyson ledled Cymru. Roeddent yn dweud y dylai cynghorau gynnwys partneriaid trydydd sector wrth gydgynhyrchu atebion ataliol i ddiwallu anghenion pobl a sicrhau bod gan bobl fynediad teg at y gwasanaethau hyn. Wel, mae pob plaid wleidyddol brif ffrwd eisiau trechu tlodi. Mae Llafur yn honni mai dim ond y wladwriaeth a all warantu tegwch, ac wrth gwrs, mae'r wladwriaeth yn allweddol. Ond mae eu dull canolog o'r brig i lawr yn llawn bwriadau da ond yn methu'n ddrwg. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn deall mai dim ond trwy rymuso pobl o ddifrif i gyflawni eu potensial ac i gymryd perchnogaeth yn eu cymunedau eu hunain y sicrheir cyfiawnder cymdeithasol. Mae Llafur yn gosod cyfyngiadau ar yr hyn y gall y sector gwirfoddol, mentrau cymdeithasol a grwpiau cymunedol ei wneud. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn cydnabod mai'r entrepreneuriaid cymdeithasol a'r trechwyr tlodi hyn sy'n gallu dod o hyd i'r atebion ar gyfer problemau hirdymor ein cymunedau mwyaf difreintiedig - gallant hwy lwyddo lle mae'r wladwriaeth ar ei phen ei hun yn methu. Mae ein cynnig yn argymell bod y Senedd hon yn cydnabod yr angen i ddarparu dull cydgynhyrchiol o adfywio cymunedol yn ymarferol, gyda'r gymuned yn cyfrannu yn y gwaith o gyd-gynllunio a chyd-ddarparu gwasanaethau lleol. Mae hyn yn golygu mabwysiadu arferion gorau rhyngwladol, gan alluogi pobl a gweithwyr proffesiynol i rannu pŵer a chydweithio mewn perthynas gyfartal i wneud gwasanaethau cyhoeddus yn fwy effeithiol a pherthnasol a datgloi cryfderau cymunedol i adeiladu cymunedau cryfach ar gyfer y dyfodol. Fel y mae Sefydliad Bevan yn pwysleisio, mae damcaniaeth newid sy'n adeiladu ar asedau pobl ac yn eu galluogi i wella eu bywydau yn fwy effeithiol na diwallu anghenion neu fynd i'r afael â diffygion. Dylai Llywodraeth Cymru ganolbwyntio ar ganlyniadau hirdymor nid mewnbynnau tymor byr, a dylid cydgynhyrchu rhaglenni gan gymunedau a gweithwyr proffesiynol, gan bwyso ar dystiolaeth o'r hyn sy'n gweithio. Mae ein cynnig yn argymell bod y Senedd hon yn cydnabod yr heriau arbennig a wynebir gan drefi glan môr a threfi marchnad sydd â chyfraddau uwch o adeiladau manwerthu gwag a lefelau uwch o amddifadedd na rhannau eraill o Gymru ac yn galw ar Lywodraeth Cymru i sefydlu cronfeydd ar gyfer trefi glan môr a threfi marchnad i gefnogi adfywio mewn cymunedau ledled Cymru. Mae pump o'r 10 ardal fwyaf difreintiedig yng Nghymru wedi'u lleoli mewn trefi, gan gynnwys y Rhyl, Merthyr Tudful a Wrecsam. Fel y mae Ffederasiwn Busnesau Bach Cymru wedi dadlau, mae trefi'n allweddol i'r ffordd y mae Cymru'n gweithio, gyda threfi bach yng Nghymru yn cynnwys bron 40 y cant o boblogaeth y wlad, ac maent yn dweud bod angen dull newydd o fynd ati ar ein strydoedd mawr, sy'n dioddef o dan bwysau nifer o broblemau, ac rydym bellach wedi cyrraedd amser tyngedfennol ar y busnesau hyn. Felly byddai Llywodraeth Geidwadol Gymreig yn sefydlu cronfa ar gyfer trefi glan môr a chronfa ar gyfer trefi marchnad i helpu i adfywio cymunedau lleol Cymru, gyda £200 miliwn i'w fuddsoddi yn ein hardaloedd lleol dros dymor o bum mlynedd. Bydd y cronfeydd hyn, a fyddai'n galluogi cymunedau i benderfynu sut y dylid buddsoddi'r gronfa yn eu hardal leol, yn helpu i gefnogi gwasanaethau a busnesau lleol hanfodol ac yn pwysleisio ymrwymiad y Ceidwadwyr Cymreig i lefelu buddsoddiad ledled Cymru ac adfer trefi a chymunedau Cymru. Fel y mae Consortiwm Manwerthu Cymru yn nodi, Cymru sydd â'r lluosydd ardrethi annomestig uchaf ym Mhrydain a chyfradd siopau gwag uwch nag unrhyw ran arall o'r DU. Er mai rhyddhad ardrethi 100 y cant ar eiddo manwerthu hyd at werth ardrethol o £9,100 yn unig y mae Llafur yn ei ddarparu, byddai Llywodraeth Geidwadol yng Nghymru yn ymestyn hyn i £15,000. Mae gwelliant Llywodraeth Cymru yn cydnabod rôl bwysig ardaloedd gwella busnes. Ond mae eu gwefan yn nodi mai 24 o'r rhain yn unig sy'n bodoli neu sy'n cael eu datblygu yng Nghymru, mai tan fis Mawrth 2020 yn unig y mae cymorth ar gael, ac mai cyllid o hyd at £30,000 yn unig sydd ar gael ar gyfer pob ardal. Digon yw digon. Fel y mae tystiolaeth yn cadarnhau dro ar ôl tro, mae croesawu'r chwyldro cydgynhyrchu yn ein trefi a'n cymunedau bob amser yn well na dulliau o'r brig i lawr o ymgysylltu â'r gymuned. Ar ôl 20 mlynedd, mae angen newid go iawn.