English: I'm grateful to the Minister for her introduction to this debate. This is the most political budget that I've considered in my time here. We have the combination of not only the pandemic, but the continuing impact of austerity, we have the impact of Brexit, we know that we have the impact of climate change, and I believe we also have a crisis of inequality that means that the needs of this budget need to meet not only Wales as a country, as a whole, as a nation, but also the needs of the people who have suffered the impact of austerity over the last decade as well, and those are very real challenges. I welcome the fact that the Welsh Government has, over many years, and does in this budget as well, protected key local services. We've not privatised the national health service, and we've invested in people and not given contracts to friends and to donors. Those are the values of a Government that is in touch with the values of Wales and the values that we will need to guide us as we debate the way in which we emerge from the shadow of this pandemic, the values that mean that children in Wales are not receiving £5 worth of food for a week or for three days or for two weeks - an appalling situation that disfigures the Government across the border in England. This Government does, nevertheless, face some real challenges. The first challenge it faces is that in terms of its finance policy. It's the easiest thing in the world to create the dividing lines, as I've just done, between ourselves and the Government in Westminster. But is it enough if we are to rebuild Wales in a different way? Do the finances available to us provide us with the tools that we require in order to do that? For me, I don't believe so. I believe the Tory taxation rates have sought to loosen the burden on the broadest shoulders but have not provided the tools that we require in order to address the crisis of inequality. For me, we need to provide more funding for public services, and we need to provide more funding and more investment in the weakest and the powerless in our society, and that means taking the hard decisions over taxation. This budget does not do that, and I believe that we need to have that hard and difficult and tough conversation, and not just simply standing up and providing shopping lists of pet subjects for funding. In investing in the public sector and public services, nobody can support the current structure of the public sector in Wales. In the last 12 months we've seen the power of the public sector to be a force for good across Wales. We would not have been able to respond to the pandemic in the way that we have had we had a privatised public sector. But we know that that public sector is not fit for purpose, and we cannot put money into that public sector without also reforming that public sector, and that is something that the Government must and needs to face up to. In investing in those communities that have been hit hardest by austerity, the post-COVID response package needs to form the basis of an economic recovery plan for the Welsh economy, but also an economic redevelopment plan. I will talk about Blaenau Gwent because it's my own constituency, but the whole of the Heads of the Valleys region has been badly hit by the economic consequences of the poor choices of austerity over many years. We want to see a revival, a renaissance of our towns, our Valleys towns, but also, in other parts of Wales, our market towns, and that will not happen unless we invest in our people and our places and our communities. We need to be able to ensure - and this is one area where I do agree with Mike Hedges - . The impact of the pandemic has taught us a different way of working and a different way of living, and we need to be able to put that into practice. What does that mean for a town like Tredegar or a town like Ebbw Vale or a town like Aberdare or Maesteg? What does it mean for us in the future? And finally, Presiding Officer, climate. It is the greatest long-term crisis facing us. A crisis of ecology, a crisis of our environment and a crisis of our planet. One of the things that we've seen time and time again is a series of reports telling us that this crisis is accelerating. We are not responding to that crisis with sufficient urgency and sufficient emphasis on the actions that we must take. And that is not simply a matter for Government; it's a matter for all of us. It's a matter for us as a community, as a society, as a country. If we are to allow future generations to inherit a planet that is either liveable or saveable, then we have to take actions today. The actions that are described are simply not adequate enough to do that, and I think the Government recognises that. Therefore, we as a community, as a society, need to ask ourselves the really tough questions about not only this budget but what it seeks to achieve for our own generations, but also for future generations. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i'r Gweinidog am ei chyflwyniad i'r ddadl hon. Dyma'r gyllideb fwyaf gwleidyddol yr wyf wedi'i hystyried yn fy amser yma. Mae gennym y cyfuniad nid yn unig o'r pandemig, ond effaith barhaus cyni, cawn effaith Brexit, gwyddom fod gennym ni effaith newid hinsawdd, a chredaf fod gennym ni hefyd argyfwng anghydraddoldeb sy'n golygu bod angen i anghenion y gyllideb hon ddiwallu nid yn unig Cymru fel gwlad, yn ei chyfanrwydd, fel cenedl, ond hefyd anghenion y bobl sydd wedi dioddef effaith cyni dros y degawd diwethaf hefyd, ac mae'r rheini'n heriau gwirioneddol. Croesawaf y ffaith bod Llywodraeth Cymru, dros flynyddoedd lawer, gan wneud hynny yn y gyllideb hon hefyd, wedi diogelu gwasanaethau lleol allweddol. Nid ydym ni wedi preifateiddio'r gwasanaeth iechyd gwladol, ac rydym ni wedi buddsoddi mewn pobl ac nid ydym ni wedi rhoi contractau i ffrindiau ac i roddwyr. Dyna werthoedd Llywodraeth sydd mewn cysylltiad â gwerthoedd Cymru a'r gwerthoedd y bydd eu hangen arnom ni i'n harwain wrth inni drafod y ffordd yr ydym yn dod allan o gysgod y pandemig hwn, y gwerthoedd sy'n golygu nad yw plant yng Nghymru yn cael gwerth £5 o fwyd am wythnos neu am dri diwrnod neu am bythefnos - sefyllfa echrydus sy'n pardduo'r Llywodraeth dros y ffin yn Lloegr. Serch hynny, mae'r Llywodraeth hon yn wynebu rhai heriau gwirioneddol. Yr her gyntaf y mae'n ei hwynebu yw ei pholisi cyllid. Y peth hawsaf yn y byd yw creu'r llinellau sy'n rhannu, fel yr wyf newydd ei wneud, rhyngom ni a'r Llywodraeth yn San Steffan. Ond a yw'n ddigon os ydym am ailgodi Cymru mewn ffordd wahanol? A yw'r arian sydd ar gael inni yn rhoi inni'r arfau y mae arnom eu hangen er mwyn gwneud hynny? Yn bersonol, dydw i ddim yn credu hynny. Credaf fod cyfraddau trethiant y Torïaid wedi ceisio ysgafnu'r baich ar yr ysgwyddau lletaf ond nid ydyn nhw wedi darparu'r arfau y mae arnom ni eu hangen er mwyn mynd i'r afael ag argyfwng anghydraddoldeb. Yn bersonol, mae angen inni ddarparu mwy o arian ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus, ac mae angen inni ddarparu mwy o gyllid a mwy o fuddsoddiad yn y gwannaf a'r di-rym yn ein cymdeithas, ac mae hynny'n golygu gwneud y penderfyniadau anodd ynghylch trethiant. Nid yw'r gyllideb hon yn gwneud hynny, a chredaf fod angen inni gael y sgwrs galed ac anodd honno, ac nid dim ond codi a rhoi rhestr siopa o hoff bynciau i'w hariannu. Wrth fuddsoddi yn y sector cyhoeddus a gwasanaethau cyhoeddus, ni all neb gefnogi strwythur presennol y sector cyhoeddus yng Nghymru. Yn ystod y 12 mis diwethaf rydym ni wedi gweld pŵer y sector cyhoeddus yn rym llesol ledled Cymru. Ni fyddem wedi gallu ymateb i'r pandemig yn y ffordd a wnaethom ni pe baem ni wedi cael sector cyhoeddus wedi'i breifateiddio. Ond gwyddom nad yw'r sector cyhoeddus hwnnw'n addas i'r diben, ac ni allwn ni roi arian i'r sector cyhoeddus hwnnw heb ddiwygio'r sector cyhoeddus hwnnw hefyd, ac mae hynny'n rhywbeth y mae'n rhaid i'r Llywodraeth ei wynebu ac y mae angen iddi ei wynebu. Wrth fuddsoddi yn y cymunedau hynny sydd wedi cael eu taro galetaf gan gyni, mae angen i'r pecyn ymateb ar ôl COVID fod yn sail i gynllun adfer economaidd ar gyfer economi Cymru, ond hefyd i gynllun ailddatblygu economaidd. Soniaf am Flaenau Gwent oherwydd fy etholaeth i yw hi, ond mae holl ranbarth Blaenau'r Cymoedd wedi cael ei daro'n wael gan ganlyniadau economaidd dewisiadau gwael cyni dros flynyddoedd lawer. Rydym eisiau gweld adfywiad, dadeni ein trefi, ein trefi yn y Cymoedd, ond hefyd, mewn rhannau eraill o Gymru, ein trefi marchnad, ac ni fydd hynny'n digwydd oni bai ein bod yn buddsoddi yn ein pobl a'n lleoedd a'n cymunedau. Mae angen inni allu sicrhau - ac mae hwn yn un maes lle yr wyf yn cytuno â Mike Hedges - . Mae effaith y pandemig wedi dysgu ffordd wahanol i ni o weithio a ffordd wahanol o fyw, ac mae angen inni allu rhoi hynny ar waith. Beth mae hynny'n ei olygu i dref fel Tredegar neu dref fel Glynebwy neu dref fel Aberdâr neu Faesteg? Beth mae'n ei olygu i ni yn y dyfodol? Ac yn olaf, Llywydd, hinsawdd. Dyma'r argyfwng hirdymor mwyaf sy'n ein hwynebu. Argyfwng ecoleg, argyfwng ein hamgylchedd ac argyfwng ein planed. Un o'r pethau yr ydym ni wedi'i weld dro ar ôl tro yw cyfres o adroddiadau sy'n dweud wrthym fod yr argyfwng hwn yn cyflymu. Nid ydym yn ymateb i'r argyfwng hwnnw gyda digon o frys a digon o bwyslais ar y camau y mae'n rhaid inni eu cymryd. Ac nid mater i'r Llywodraeth yn unig yw hynny; mae'n fater i bob un ohonom ni. Mae'n fater i ni fel cymuned, fel cymdeithas, fel gwlad. Os ydym ni am ganiatáu i genedlaethau yn y dyfodol etifeddu planed sydd naill ai'n blaned y gellid byw arni neu'n blaned y gellir ei hachub, yna mae'n rhaid inni weithredu heddiw. Nid yw'r camau a ddisgrifir yn ddigonol i wneud hynny, a chredaf fod y Llywodraeth yn cydnabod hynny. Felly, mae angen i ni fel cymuned, fel cymdeithas, ofyn y cwestiynau anodd iawn i ni'n hunain ynghylch nid yn unig y gyllideb hon ond yr hyn y mae'n ceisio'i gyflawni ar gyfer ein cenedlaethau ein hunain, ond hefyd ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Diolch yn fawr iawn.