English: It's timely that we're having this debate today, as Ovarian Cancer Awareness Month for this year draws to a close. Indeed, as others have said, raising awareness is absolutely key when it comes to tackling the UK's deadliest gynaecological cancer. I want to also thank the petitioner, Margaret Hutcheson. Whilst the recommendations might not fully fulfil what she was asking for initially, I think the fact that her action has got it on the agenda of the Assembly today cannot be underestimated. What a significant step forward that is in raising awareness and enabling us to step up and talk about the symptoms of ovarian cancer. In my 90-second debate on this issue, just a couple of weeks ago, I touched on how most of us here will know somebody who's had this cancer, or have a friend or family member, and that is the case for me. So, tackling ovarian cancer, to me, is not just a priority for me as a politician but it's a priority driven by personal experience. The best way today that we can work together to beat ovarian cancer is to be aware of the facts, to be aware of the symptoms and to be aware of your own family history. In fact, one in four women believe that having a smear test means that they're covered for all gynaecological cancers. Whilst we know smear tests are important and they shouldn't be feared and they definitely shouldn't be forfeited, it's important to recognise that they do not detect ovarian cancer. Currently, it remains that the best way to detect ovarian cancer is for women and health practitioners alike, as others have said, to know and to act upon the main symptoms of this cancer. On the latter, it's crucial for GPs and other healthcare professionals to have an enhanced understanding of the symptoms of ovarian cancer in order to increase the chances of early detection. As my colleague Angela Burns said, the symptoms are often misdiagnosed at the first point of contact as things like IBS or things associated with the menopause. In my mum's case, it was initially thought that she had gallstones. Some of the symptoms that previously presented themselves literally became chronic virtually overnight. It presented in March and, whilst it wasn't an easy diagnosis, she did have surgery in June. The key to that is awareness of symptoms and for women going to the doctor to be able to articulate, 'Actually, I'm concerned it could be this', and to be able to feel confident to get the doctor to make that assessment to get that early diagnosis. It would be remiss of me not to say today that I'm forever eternally grateful, and my family is, to the wonderful NHS and the amazing team of specialists in north Wales, including the oncologist who said to my mum, 'Although the cancer is aggressive, we're just going to get on with this'. This was in 2009 and, prior to that, she had breast cancer in 2005. I should probably point out at this point that my mum is part of that, shall we say, select group of avid viewers of Senedd.tv - hopefully she's watching today. But, she probably won't be commenting on the content of my contribution, she'll probably be telling her iPad that I'm talking too quickly or watching to see if I've pinched one of her items of jewellery again.
Welsh: Mae'n amserol ein bod yn cael y ddadl hon heddiw, wrth i Fis Ymwybyddiaeth Canser yr Ofari ar gyfer eleni dynnu at ei derfyn. Yn wir, fel y mae eraill wedi dweud, mae codi ymwybyddiaeth yn gwbl allweddol ar gyfer mynd i'r afael â chanser gynaecolegol mwyaf marwol y DU. Hefyd, rwyf am ddiolch i'r deisebydd, Margaret Hutcheson. Er na fydd yr argymhellion yn cyflawni'n llawn yr hyn yr oedd yn gofyn amdano i gychwyn, o bosibl, rwy'n credu na ellir bychanu'r ffaith fod ei gweithred wedi sicrhau bod y mater ar agenda'r Cynulliad heddiw. Am gam sylweddol ymlaen yw hynny o ran codi ymwybyddiaeth a'n galluogi i gamu ymlaen a siarad am symptomau canser yr ofari. Yn fy nadl 90 eiliad ar y mater hwn wythnos neu ddwy yn ôl, soniais ynglŷn â sut y bydd y rhan fwyaf ohonom yma yn adnabod rhywun sydd wedi cael y canser hwn, neu sydd â ffrind neu aelod o'r teulu, ac mae hynny'n wir yn fy achos i. Felly, nid yn unig y mae mynd i'r afael â chanser yr ofari yn flaenoriaeth i mi fel gwleidydd ond mae'n flaenoriaeth wedi'i gyrru gan brofiad personol. Y ffordd orau y gallwn weithio gyda'n gilydd heddiw i drechu canser yr ofari yw bod yn ymwybodol o'r ffeithiau, bod yn ymwybodol o'r symptomau a bod yn ymwybodol o hanes eich teulu eich hun. Yn wir, mae un o bob pedair menyw yn credu bod cael prawf ceg y groth yn golygu eu bod wedi cael prawf am bob canser gynaecolegol. Er ein bod yn gwybod bod profion ceg y groth yn bwysig ac na ddylid eu hofni ac yn sicr ni ddylid eu colli, mae'n bwysig cydnabod nad ydynt yn canfod canser yr ofari. Ar hyn o bryd, y ffordd orau o hyd o ganfod canser yr ofari yw i fenywod ac ymarferwyr iechyd fel ei gilydd, fel y mae eraill wedi dweud, wybod a gweithredu ar brif symptomau'r canser hwn. Ar yr olaf, mae'n hanfodol fod gan feddygon teulu a gweithwyr gofal iechyd proffesiynol eraill well dealltwriaeth o symptomau canser yr ofari, er mwyn cynyddu'r gobaith o'i ganfod yn gynnar. Fel y dywedodd fy nghyd-Aelod, Angela Burns, gwneir diagnosis anghywir o'r symptomau'n aml ar y pwynt cyswllt cyntaf fel pethau fel syndrom coluddyn llidus neu bethau sy'n gysylltiedig â'r menopos. Yn achos fy mam, credid yn wreiddiol fod ganddi gerrig bustl. Daeth rhai o'r symptomau a ddaethai'n amlwg yn flaenorol yn llythrennol gronig dros nos fwy neu lai. Aeth at y meddyg teulu ym mis Mawrth ac er nad oedd yn ddiagnosis hawdd, cafodd lawdriniaeth ym mis Mehefin. Yr allwedd i hynny yw ymwybyddiaeth o symptomau ac i fenywod sy'n mynd at y meddyg allu dweud, 'A dweud y gwir, rwy'n poeni y gallai fod hyn', a gallu teimlo'n hyderus y bydd y meddyg yn gwneud yr asesiad hwnnw i gael diagnosis cynnar. Byddai'n esgeulus ohonof i beidio â dweud heddiw fy mod yn fythol ddiolchgar, fel y mae fy nheulu, i'r GIG gwych a'r tîm anhygoel o arbenigwyr yng ngogledd Cymru, gan gynnwys yr oncolegydd a ddywedodd wrth fy mam, 'Er bod y canser yn ymosodol, rydym yn mynd i fwrw ymlaen â hyn'. Roedd hyn yn 2009 a chyn hynny, roedd hi wedi cael canser y fron yn 2005. Mae'n debyg y dylwn nodi ar y pwynt hwn fod fy mam yn rhan o'r grŵp dethol hwnnw, gawn ni ddweud, o wylwyr brwd Senedd.tv - gobeithio ei bod hi'n gwylio heddiw. Ond mae'n debygol na fydd yn gwneud sylwadau ar gynnwys fy nghyfraniad, mae'n fwy na thebyg y bydd hi'n dweud wrth ei iPad fy mod yn siarad yn rhy gyflym neu'n gwylio i weld a wyf wedi bachu un o'i heitemau o emwaith eto.