English: I'm pleased to take part in this debate on the NHS in Wales, and pleased also to celebrate the achievements of the NHS in Wales. This is, obviously, from the vantage point of having been a doctor in Wales since 1980. Working in the NHS has been exhilarating, challenging, and fulfilling - sometimes all at once - despite all the governmental and managerial upheavals and reorganisations that have been hurled into my path down the years. It's a tremendous bond with people. I have grown up with people in Swansea. Patients who were children when I started are now grandparents. It's been a privilege to have been a constant thread in the lives of so many people. It's a strength of trust and respect - mutual - as people recognise the tremendous commitment and skill of the staff of the NHS. Now, the NHS is not without its faults, of course. That very human resource can also err, and there is never enough money for the latest technologies and drugs. But here in Wales we have an NHS - yes, under strain every day, yet still remarkably a public service in public hands that engenders phenomenal levels of loyalty and respect from the patients of Wales. And because it's not private, no money changes hands during the consultation. People know that the advice I give them is what I would give my own family, untainted by finance skewing the management. With free prescriptions, I can recommend long-term preventative medication, life-saving tablets like statins and high blood pressure tablets and asthma inhalers, safe in the knowledge that people will take them, and not be swayed by having to pay over £8 per item for them, as in England. I am proud of the innovations in health here in Wales. Our two excellent medical schools are at the forefront of world-class research and treatments, involving patients from both inside Wales and beyond. Exciting immunotherapy for mesothelioma, as we heard in the cross-party group on asbestos last night: immunotherapy for mesothelioma in Cardiff, and patients coming from all over. Cutting-edge surgery in Cardiff, and, in Swansea, Morriston's advanced burns and plastic unit - that covers the south-west of England as well as the whole of south Wales. That burns and plastic unit is truly phenomenal. Similar high praise comes in the way of cardiac surgery in Wales, too. Lives are being saved that would not have been saved a generation ago, and I am proud to be associated with all of that. And organ donation: the new opt-out system, pioneered here in Wales, is transforming the renal transplant scene in the United Kingdom. This Assembly should be justifiably proud of its role in bringing this about, providing inspiration throughout these islands, and additional organs for transplantation across these islands and across Europe. Ours is a collaborative, human NHS, and any dependency works both ways, as I've already indicated. Yes, there are specialised units in Liverpool and Manchester serving the people of north Wales, but they are dependent on the 600,000 north Walians to make their specialised units viable, in critical mass terms. Without those 600,000 people in north Wales, those units in Liverpool and Manchester also are not viable. The dependency bit works both ways and all along Offa's Dyke around 15,000 people in England are registered with GPs in Wales, and around 13,000 people in Wales are registered with GPs in England, to be fair. But mature human consideration and altruism mean that the care carries on regardless of geography. But we live in uncertain times. Brexit has imperilled our NHS and care staff. Voting for a hard Brexit brings other Tory ways of dealing with public services too, like insidious privatisation of the health service as in England. Commissioning groups there have to commission from outside the NHS. They have to privatise; they have no choice. Division and competition are rife; non-regulation and secrecy supreme; and a Tory health secretary in England who has provoked junior doctors strikes for the first time in over 40 years. Wales - different. No, defend Wales and defend our NHS. Diolch yn fawr.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl ar y GIG yng Nghymru, ac yn falch hefyd o ddathlu llwyddiannau'r GIG yng Nghymru. Gwnaf hyn, yn amlwg, yn seiliedig ar fy mhrofiad o fod yn feddyg yng Nghymru ers 1980. Mae gweithio yn y GIG wedi bod yn gyffrous, yn heriol, ac yn werth chweil - i gyd ar unwaith weithiau - er gwaethaf yr holl dryblith ac ad-drefnu llywodraethol a rheolaethol a hyrddiwyd yn fy ffordd ar hyd y blynyddoedd. Mae'n creu bond aruthrol gyda phobl. Rwyf wedi tyfu i fyny gyda phobl yn Abertawe. Mae cleifion a oedd yn blant pan ddechreuais yn neiniau a theidiau bellach. Bu'n fraint cael bod yn llinyn cyson ym mywydau cymaint o bobl. Mae'n dangos ymddiriedaeth a pharch cadarn - o'r ddwy ochr - wrth i bobl gydnabod ymrwymiad a sgiliau aruthrol staff y GIG. Nawr, nid yw'r GIG heb ei ddiffygion, wrth gwrs. Gall adnoddau dynol iawn o'r fath wneud camgymeriadau hefyd, ac nid oes byth ddigon o arian ar gyfer y technolegau a'r cyffuriau diweddaraf. Ond yma yng Nghymru mae gennym GIG - ie, un sydd o dan straen bob dydd, ond eto un sy'n wasanaeth hynod o gyhoeddus mewn dwylo cyhoeddus, ac sy'n ennyn lefelau rhyfeddol o deyrngarwch a pharch gan gleifion Cymru. Ac oherwydd nad yw'n breifat, nid oes arian yn newid dwylo yn ystod yr ymgynghoriad. Mae pobl yn gwybod mai'r cyngor a roddaf iddynt yw'r hyn y byddwn yn ei roi fy nheulu fy hun, heb ei ddifwyno gan gyllid yn sgiwio'r drefn reoli. Gyda phresgripsiynau am ddim, gallaf argymell meddyginiaeth ataliol hirdymor, tabledi sy'n achub bywydau fel statinau a thabledi pwysedd gwaed uchel ac anadlyddion asthma, gan wybod y bydd pobl yn eu cymryd, heb gael eu dylanwadu gan yr angen i dalu mwy na £8 yr eitem amdanynt, fel yn Lloegr. Rwy'n falch o'r datblygiadau arloesol ym maes iechyd yma yng Nghymru. Mae ein dwy ysgol feddygol ragorol ar flaen y gad mewn gwaith ymchwil a thriniaethau o'r safon orau, gan gynnwys cleifion o Gymru a thu hwnt. Imiwnotherapi cyffrous ar gyfer mesothelioma, fel y clywsom yn y grŵp trawsbleidiol ar asbestos neithiwr: imiwnotherapi ar gyfer mesothelioma yng Nghaerdydd, a chleifion yn dod o bob cwr. Llawdriniaethau blaengar yng Nghaerdydd, ac yn Abertawe, uwch uned losgiadau a phlastig Treforys - sy'n gwasanaethu de-orllewin Lloegr yn ogystal â de Cymru gyfan. Mae'r uned losgiadau a phlastig honno'n wirioneddol anhygoel. Mae canmoliaeth uchel o'r fath i lawdriniaeth y galon yng Nghymru hefyd. Caiff bywydau eu hachub mewn modd na fyddai'n digwydd genhedlaeth yn ôl, ac rwy'n falch o fod yn gysylltiedig â hynny i gyd. A rhoi organau: mae'r system optio allan newydd arloesol yma yng Nghymru, yn trawsnewid trawsblannu arennau yn y Deyrnas Unedig. Dylai'r Cynulliad fod yn haeddiannol falch o'i rôl yn gwireddu hyn, ac am gynnig ysbrydoliaeth ar draws yr ynysoedd hyn, ac organau ychwanegol ar gyfer eu trawsblannu ar draws yr ynysoedd hyn ac ar draws Ewrop. Mae ein GIG ni'n gydweithredol, yn ddynol, ac mae unrhyw ddibyniaeth yn gweithio'r ddwy ffordd, fel y nodais eisoes. Oes, ceir unedau arbenigol yn Lerpwl a Manceinion yn gwasanaethu pobl gogledd Cymru, ond maent yn dibynnu ar y 600,000 o bobl o ogledd Cymru i wneud eu hunedau arbenigol yn hyfyw, o ran màs critigol. Heb y 600,000 o bobl yng ngogledd Cymru, ni fyddai'r unedau hynny yn Lerpwl a Manceinion yn hyfyw ychwaith. Mae dibyniaeth yn gweithio'r ddwy ffordd ac ar hyd Clawdd Offa mae tua 15,000 o bobl yn Lloegr wedi cofrestru gyda meddygon teulu yng Nghymru, ac mae tua 13,000 o bobl yng Nghymru wedi cofrestru gyda meddygon teulu yn Lloegr, i fod yn deg. Ond mae ystyriaeth ddynol aeddfed ac anhunanoldeb yn golygu bod y gofal yn parhau beth bynnag am y ddaearyddiaeth. Ond rydym yn byw mewn cyfnod ansicr. Mae Brexit wedi peryglu ein GIG a staff gofal. Mae pleidleisio dros Brexit caled yn cyflwyno ffyrdd Torïaidd eraill o ymdrin â gwasanaethau cyhoeddus hefyd, megis preifateiddio graddol y gwasanaeth iechyd fel yn Lloegr. Rhaid i grwpiau comisiynu yno gomisiynu o'r tu allan i'r GIG. Rhaid iddynt breifateiddio; nid oes ganddynt unrhyw ddewis. Mae rhaniadau a chystadleuaeth yn rhemp; peidio â rheoleiddio a chyfrinachedd sy'n teyrnasu; ac mae ysgrifennydd iechyd Torïaidd yn Lloegr wedi ysgogi streiciau gan feddygon iau am y tro cyntaf ers dros 40 mlynedd. Yng Nghymru, mae'n wahanol. Na, amddiffynwch Gymru ac amddiffynwch ein GIG. Diolch yn fawr.