English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer, and thank you to the three Members who contributed to the debate. I will keep my closing comments quite brief. Suzy Davies, first of all. Thank you for those comments. Suzy said that she was disappointed to see the number using the Welsh language going down and she pointed the finger at herself. Nobody should do that, of course. What we need is encouragement and to give people the opportunity to consider their options to use the Welsh language. But it is something that we should be aware of, and in that regard, I agree entirely with what Suzy said. And we should also bear in mind that we need leadership from Government as well as from backbench Members. There are challenges, of course, that we are seeking to overcome. And given the point that Suzy Davies made in terms of reaching out to schools and colleges, well, the linguistic challenges exist across Wales, and I do agree that we could be seeking ways to share good practice with those sectors, too. We will seek ways to do that, because it's an issue of the Senedd taking its national role seriously and reaching out to people and allowing people to learn from our experiences too. In terms of the use of Welsh language - if I can return to that - she said that it's been an unusual year and I wonder whether that accounts for the reduced use of the Welsh language. Very strangely, I've found it easier to use the Welsh language in committee meetings and Plenary meetings; there is no delay now as people reach for their headphones and so on, it happens far more smoothly in the virtual scenario. So, there are benefits that can emerge from operating virtually in this way. But thank you for those comments. Siân Gwenllian raised a number of points encouraging me as Commissioner. Now, I wouldn't disagree with the need to look again at what our status is and whether the Senedd should be subject to Welsh language standards, and so on. What I would say is that what's important is what we do as an institution, not so much what our motivations are or what the legal expectations upon us are. It's quite right that that debate should continue and it should be a lively debate. In terms of technology, Siân made some very good points. Zoom was something miraculous that happened just before the pandemic. I came across Zoom for the first time in December of last year; all of a sudden, we have this platform where we can work entirely bilingually. And, yes, there is some catching up work to be done for other platforms, including Teams. Teams, of course, internationally, has had to develop from being a platform for just four people back in March; now it's a far larger platform. But we do need to make the most of the relationship that the Senedd has with companies like Microsoft in order to ensure that that ability to work bilingually on all platforms is made a reality.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd, a diolch i'r tri a wnaeth gyfrannu at y drafodaeth yma. Mi wnaf i gadw fy sylwadau i gloi yn eithaf byr. Suzy Davies yn gyntaf. Diolch am y sylwadau hynny. Mi ddywedodd Suzy ei bod hi'n siomedig o weld y nifer sy'n defnyddio'r Gymraeg yn mynd lawr a phwyntio'r bys ati hi ei hun. Does dim eisiau i unrhyw unigolyn bwyntio'r bys atyn nhw ei hunain o gwbl, wrth gwrs; annogaeth sydd ei angen ar bobl i ystyried opsiynau ar y pryd i ddefnyddio'r Gymraeg. Ond, mae e'n rhywbeth i ni fod yn ymwybodol ohono fo, ac yn hynny o beth, dwi'n cyd-fynd yn llwyr efo'r hyn a ddywedodd Suzy. A hefyd i gofio bod angen yr arweiniad gan y Llywodraeth hefyd, yn ogystal â gan Aelodau meinciau cefn. Mae yna heriau, wrth gwrs - rydyn ni'n trio'u goresgyn nhw o hyd. Ac o ystyried y pwynt a wnaeth Suzy Davies ynglŷn ag ymestyn allan at ysgolion a cholegau, mae'r heriau ieithyddol yna'n digwydd ar draws Cymru, a dwi'n cyd-fynd y gallwn ni fod yn chwilio am ffyrdd i rannu arfer da efo'r sectorau hynny hefyd. Mi chwiliwn ni am ffordd o wneud hynny, achos mae o'n fater o'r Senedd yn cymryd ei rôl genedlaethol o ddifrif, onid ydy, ac yn ymestyn at bobl ac yn dysgu o'n profiadau ni orau y gallwn ni. O ran y defnydd o'r Gymraeg - eto, yn ôl at hynny - fedrwch chi ddweud ei bod hi wedi bod yn flwyddyn anarferol, a tybed oedd hynny i gyfrif am y ffaith bod yna lai o ddefnydd o'r Gymraeg. Yn rhyfedd iawn, dwi wedi'i ffeindio hi'n haws troi i'r Gymraeg mewn cyfarfodydd pwyllgor, er enghraifft, ac yma yn y Cyfarfod Llawn; does yna ddim oedi, bellach, i bobl orfod ymestyn am bâr o glustffonau, ac ati, mae'r peth yn digwydd yn fwy llyfn. Felly, mae yna fanteision sy'n gallu deillio o weithredu'n rhithwir yn y ffordd yna. Diolch am y sylwadau hynny. Siân Gwenllian - nifer o bwyntiau yn fy mhrocio i fel Comisiynydd. Dwi ddim yn anghytuno efo'r angen i edrych eto ar beth ydy'n statws ni ac a ddylai'r Senedd ddod o dan safonau'r iaith Gymraeg ac ati. Beth fyddwn i'n dweud ydy mai'r hyn sy'n bwysig ydy beth ydyn ni'n ei wneud fel sefydliad, nid cymaint beth ydy'r cymhelliad sydd arnom ni, neu'r disgwyliadau cyfreithiol sydd arnom ni. Mae'n hollol gymwys i'r ddadl honno barhau i fod yn un byw. Technoleg - mi wnaeth Siân bwyntiau da iawn ynglŷn â thechnoleg. Mi oedd Zoom, onid oedd, yn rhywbeth gwyrthiol a oedd wedi digwydd yn y cyfnod cyn y pandemig yma. Des i ar draws Zoom am y tro cyntaf, dwi'n meddwl, ym mis Rhagfyr y llynedd; yn sydyn reit, mae gennym ni'r platfform yma rydyn ni'n gallu gweithredu'n gwbl ddwyieithog arno fo. Ac oes, mae yna waith dal i'w wneud ar blatfformau eraill, yn cynnwys Teams. Mae Teams ei hunan, wrth gwrs, yn rhyngwladol wedi gorfod datblygu o fod yn blatfform ar gyfer, dwi'n meddwl, pedwar o bobl yn unig, nôl ym mis Mawrth; erbyn hyn, mae o'n blatfform llawer mwy. Ond mae angen defnyddio'r berthynas, wrth gwrs, sydd gan y Senedd efo cwmni fel Microsoft er mwyn gwneud yn siŵr bod y gallu yna i weithredu yn ddwyieithog ar bob platfform yn cael ei wneud yn realiti.