English: I'm glad the Conservatives have finally recognised the importance of local government. For those who've been here for the last five years, we've heard them attempt to take money out of local government and give it to health, the equivalent of buying a car, not maintaining it, but spending money on repairs. Spending on sports facilities, environmental health and elderly care helps keep people from needing hospital care. Local government provides a huge variety and a wide range of services. There's a booklet called the A to Z of environmental services - for those who haven't seen it, it's not a thin booklet, and that's just one area of local government. Local authority services affect everybody and everyone every day: roads, pavements, refuse collection, litter removal, education and social services daily affect the lives of the people living in an area. Social services departments in Wales are under more financial pressure than any other service area in the public sector, and I include the health service in that. We know that the population is ageing and that people are living longer, often with substantial care needs that have to be provided outside of hospitals. The reason why local government is cutting back on other services is because social services' need is so great and has to be met. Can I just quote the Cardiff University Centre for Local and Regional Government Research? It undertook the first comprehensive analysis of the impact of size on the performance of local authorities. The team developed a groundbreaking model that used inspection scores, national performance indicators, public confidence and a value for money index. The results showed local authorities have no ideal size. Larger councils have lower central administrative overheads, but size effects varied between services. Subsequent research found reorganisation-produced larger councils can disrupt performances. We also know that the largest local authority in Europe - Birmingham - has had serious problems with its social services department. So, big is not always better. They tested the impact of population size and controlled for difference in socio-economic context, including deprivation and diversity of service needs. The result of this analysis showed that population size had little impact on CPA scores, but it did affect about half of the measures of service inspection and a majority of the measures of consumer satisfaction. It also impacted on measures of value for money. But the relationship between size and performance is complex. In some cases, larger authorities performed better, in others, smaller councils performed better, and, in others, medium-sized authorities achieved the best results. In fact, if you look at the Welsh performance indicators across local authorities, it's actually the medium-sized authorities that do best in terms of getting the most greens. We know that size is not proportional to performance. Everybody doesn't look and say, 'If every council could be like Cardiff and Rhondda Cynon Taf, then we'd have a wonderful set of local authorities in Wales'. Local authorities have lost control of a large number of service areas that they had when I was first elected a councillor in 1989. They've lost institutes of higher education and the polytechnics, further education colleges, direct control of schools, a majority on police committees, Cardiff Airport, and, in many council areas, housing. Does anyone actually think these changes have been for the better regarding service delivery? On turnout, this is a problem across all elections in Wales, including, unfortunately, the Assembly election. Comparisons between council and Assembly elections are difficult, because in areas that traditionally have the highest Assembly turnout, many seats at council level go uncontested. We do know that council election turnout is substantially above the European election turnout, and, when held separately, the police commission elections. An obvious solution to getting higher turnout for local elections would be to give local authorities more control and have less Welsh Government direction. The single transferrable vote, also known as 'Guess how many seats you're going to win?', creating large wards in rural areas, moving local government away from voters - I can think of no better way of reducing turnout in local government elections than introducing STV. I note you don't ask to have a referendum on it, because I think that people know what the result would be. We had a referendum on changing the voting system, and that was overwhelmingly against making a change. So, obviously we don't want to have another one - let's impose it from above. I urge the Welsh Government to consider the following: give local authorities the power of general competence, something local governments have asked for for as long as I can remember, provide less central control over services - let local decisions be made - promote joint working for education and social services, but on the same footprint. Every Minister who takes over a different portfolio creates their own little footprint for each service; we need to have services covering the same area. Look to local authorities to work together on regional planning for housing and economic development. We have a development plan for each local authority, and we all know, don't we, that changes that are made in Swansea will have an effect in Neath Port Talbot and Carmarthenshire and the same the other way. So we need to have some sort of regional policy so we all know where we are. We should look to maximise the number of services under direct local government control. I actually believe in local government and I think it really is important that we let local authorities make decisions on behalf of their local people and then, if the people don't like it, they can kick them out.
Welsh: Rwy'n falch fod y Ceidwadwyr wedi cydnabod pwysigrwydd llywodraeth leol o'r diwedd. I'r rhai sydd wedi bod yma dros y pum mlynedd diwethaf, rydym wedi'u clywed yn ceisio mynd ag arian oddi wrth lywodraeth leol a'i roi i iechyd, sy'n cyfateb i brynu car, peidio â'i gynnal a'i gadw, ond gwario arian ar atgyweiriadau. Mae gwariant ar gyfleusterau chwaraeon, iechyd yr amgylchedd a gofal henoed yn helpu i gadw pobl rhag bod angen gofal mewn ysbyty. Mae llywodraeth leol yn darparu amrywiaeth enfawr ac ystod eang o wasanaethau. Ceir llyfryn o'r enw A i Y o wasanaethau'r amgylchedd - ar gyfer y rhai nad ydynt wedi'i weld, nid yw'n llyfryn tenau, ac un maes yn unig o lywodraeth leol yw hwnnw. Mae gwasanaethau awdurdodau lleol yn effeithio ar bawb a phob un bob dydd: mae ffyrdd, palmentydd, casglu sbwriel, cael gwared ar sbwriel, addysg a gwasanaethau cymdeithasol yn effeithio'n ddyddiol ar fywydau'r bobl sy'n byw mewn ardal. Mae adrannau gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru dan fwy o bwysau ariannol nag unrhyw faes gwasanaeth arall yn y sector cyhoeddus, ac rwy'n cynnwys y gwasanaeth iechyd yn hynny. Gwyddom fod y boblogaeth yn heneiddio a bod pobl yn byw yn hwy, yn aml gydag anghenion gofal sylweddol sy'n rhaid eu darparu y tu allan i ysbytai. Y rheswm pam y mae llywodraeth leol yn torri'n ôl ar wasanaethau eraill yw oherwydd bod angen gwasanaethau cymdeithasol mor fawr ac mae'n rhaid ei ddiwallu. A gaf fi ddyfynnu Canolfan Ymchwil i Lywodraeth Leol a Rhanbarthol Prifysgol Caerdydd? Cynhaliodd y dadansoddiad cynhwysfawr cyntaf o effaith maint ar berfformiad awdurdodau lleol. Datblygodd y tîm fodel arloesol sy'n defnyddio sgoriau arolygon, dangosyddion perfformiad cenedlaethol, hyder y cyhoedd a mynegai gwerth am arian. Dangosodd y canlyniadau nad oes maint sy'n ddelfrydol ar gyfer awdurdodau lleol. Mae gan gynghorau mwy o faint lai o orbenion gweinyddol canolog, ond roedd effeithiau maint yn amrywio rhwng gwasanaethau. Gwelodd ymchwil dilynol y gallai cynghorau mwy o faint a gynhyrchwyd drwy ad-drefnu darfu ar berfformiadau. Gwyddom hefyd fod yr awdurdod lleol mwyaf yn Ewrop - Birmingham - wedi cael problemau difrifol gyda'i adran gwasanaethau cymdeithasol. Felly, nid yw mawr bob amser yn well. Cynhaliwyd profion ganddynt ar effaith maint y boblogaeth a gosodasant reolaethau ar gyfer gwahaniaethau yn y cyd-destun economaidd-gymdeithasol, gan gynnwys amddifadedd ac amrywiaeth anghenion gwasanaethau. Dangosai canlyniad y dadansoddiad hwn nad oedd maint y boblogaeth yn effeithio fawr ddim ar sgoriau Asesu Perfformiad Corfforaethol, ond roedd yn effeithio ar oddeutu hanner y mesurau arolygu gwasanaethau a'r rhan fwyaf o fesurau boddhad defnyddwyr. Mae hefyd yn effeithio ar fesurau gwerth am arian. Ond mae'r berthynas rhwng maint a pherfformiad yn gymhleth. Mewn rhai achosion, roedd awdurdodau mwy o faint yn perfformio'n well, ac mewn eraill, roedd cynghorau llai'n perfformio'n well, ac mewn eraill, awdurdodau canolig eu maint a gâi'r canlyniadau gorau. Yn wir, os edrychwch ar ddangosyddion perfformiad Cymru ar draws awdurdodau lleol, awdurdodau o faint canolig sy'n gwneud orau mewn gwirionedd ac sy'n cael fwyaf o sgoriau gwyrdd. Gwyddom nad yw maint yn gymesur â pherfformiad. Nid yw pawb yn edrych ac yn dweud, 'Pe gallai pob cyngor fod fel Caerdydd a Rhondda Cynon Taf, yna byddai gennym set wych o awdurdodau lleol yng Nghymru'. Mae awdurdodau lleol wedi colli rheolaeth ar nifer fawr o'r meysydd gwasanaeth a oedd ganddynt pan gefais fy ethol yn gynghorydd gyntaf yn 1989. Maent wedi colli sefydliadau addysg uwch a'r colegau polytechnig, colegau addysg bellach, rheolaeth uniongyrchol ar ysgolion, mwyafrif ar bwyllgorau heddlu, Maes Awyr Caerdydd, ac mewn llawer o ardaloedd cyngor, tai. A oes unrhyw un mewn gwirionedd yn credu bod y newidiadau hyn wedi bod er gwell o ran darparu gwasanaethau? Ar y nifer sy'n pleidleisio, mae hon yn broblem yn holl etholiadau Cymru, gan gynnwys, yn anffodus, etholiad y Cynulliad. Mae'n anodd cymharu rhwng etholiadau cyngor ac etholiadau'r Cynulliad, oherwydd yn yr ardaloedd sydd â'r nifer uchaf o bobl yn pleidleisio yn etholiadau'r Cynulliad yn draddodiadol, mae llawer yn cael eu hethol yn ddiwrthwynebiad i seddau'r cyngor. Gwyddom fod y nifer sy'n pleidleisio i etholiadau'r cyngor yn sylweddol uwch na'r nifer a bleidleisiodd yn yr etholiadau Ewropeaidd, a phan gânt eu cynnal ar wahân, yn etholiadau comisiynwyr yr heddlu. Un ateb amlwg i gynyddu'r nifer sy'n pleidleisio mewn etholiadau lleol fyddai rhoi mwy o reolaeth i awdurdodau lleol a llai o gyfarwyddyd gan Lywodraeth Cymru. Mae'r bleidlais sengl drosglwyddadwy, a elwir hefyd yn 'Dyfalwch faint o seddau rydych yn mynd i'w hennill?', gan greu wardiau mawr mewn ardaloedd gwledig, a symud llywodraeth leol i ffwrdd oddi wrth bleidleiswyr - ni allaf feddwl am ffordd well o leihau'r nifer sy'n pleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol na chyflwyno'r bleidlais sengl drosglwyddadwy. Nodaf nad ydych yn gofyn am gael refferendwm arno, oherwydd credaf fod pobl yn gwybod beth fyddai'r canlyniad. Cawsom refferendwm ar newid y system bleidleisio, ac roedd canlyniad hwnnw'n bendant yn erbyn newid. Felly, yn amlwg nid oes arnom eisiau un arall - gadewch i ni ei orfodi oddi fry. Rwy'n annog Llywodraeth Cymru i ystyried y canlynol: rhoi pŵer cymhwysedd cyffredinol i awdurdodau lleol, rhywbeth y mae llywodraeth leol wedi gofyn amdano ers cyn cof, darparu llai o reolaeth ganolog dros wasanaethau - gadewch i benderfyniadau gael eu gwneud yn lleol - hyrwyddo cydweithio ym maes addysg a gwasanaethau cymdeithasol, ond ar yr un ôl troed. Mae pob Gweinidog sy'n cymryd portffolio gwahanol yn creu eu hôl-troed bach eu hunain ar gyfer pob gwasanaeth; mae angen i ni gael gwasanaethau'n cwmpasu'r un ardal. Ceisiwch gael awdurdodau lleol i gydweithio ar gynllunio rhanbarthol ar gyfer tai a datblygu economaidd. Mae gennym gynllun datblygu ar gyfer pob awdurdod lleol, ac rydym i gyd yn gwybod, onid ydym, y bydd y newidiadau sy'n cael eu gwneud yn Abertawe yn effeithio ar Gastell-nedd Port Talbot a Sir Gaerfyrddin ac fel arall. Felly mae angen i ni gael rhyw fath o bolisi rhanbarthol er mwyn i ni i gyd wybod lle rydym. Dylem geisio uchafu nifer y gwasanaethau o dan reolaeth uniongyrchol llywodraeth leol. Rwy'n credu'n gryf mewn llywodraeth leol ac rwy'n meddwl ei bod yn wirioneddol bwysig ein bod yn gadael i awdurdodau lleol wneud penderfyniadau ar ran eu pobl leol ac yna, os nad yw'r bobl yn eu hoffi, gallant gael gwared arnynt.