English: Diolch, Dirprwy Lywydd. The Welsh Government is fully committed to making people safer in their homes. We have a strong record in doing just that. Since responsibility for fire was devolved in 2005, the number of fires in dwellings has fallen further and faster in Wales than anywhere else in the UK. That said, we cannot and we will not be complacent. Much evidence has emerged following the tragic fire and failings at Grenfell Tower. Indeed, it continues to do so, and it will be reflected in our approach. That evidence includes submissions to the public inquiry, the continuing tests, as well as those so far conducted, on building materials and fire doors, and, of course, the recommendations as part of Dame Judith Hackitt's review of building regulations and fire safety. Although her review was commissioned by the UK Government and relates to the position in England, we recognise its validity in a Welsh context, not least because, in 2012, we inherited the same system as that in place in England. We therefore recognise Hackitt's description of a system that is not fit for purpose. That is a damning assessment. Dame Judith Hackitt was clear in her recommendations that an effective response must be both broad and coherent. This recognises the complexities of the current system, one in which legislation overlaps and roles and responsibilities are often unclear. It is a system typified by inadequate, inconsistent gatekeeping and weak enforcement. It is an environment often characterised by a race to the bottom, by a chase for profits at the expense of standards. There has been a sometimes shocking disregard for the voices and concerns of residents. In short, there is a lot to put right and a recognition that doing so requires a whole-system challenge. We are committed to setting a legislative and policy context that reflects and addresses the risks and the evidence - an approach that will make abundantly clear our firm expectations and supports and drives high standards and full compliance. Clearly, we need to take our partners with us to make sure our intentions are grounded in experience and reality, that they can be realised. We need effective systems to deliver on our shared aims. As part of that process, the Welsh Government established an expert group last year. It has played a key role in recommending a way forward. In January, I confirmed that I would share the expert group's road map with you and I was pleased to publish it this week. My immediate response is that it offers a broad and helpful analysis. I would like to place on record my thanks to the group for their time and their lively and careful consideration of a wide range of difficult issues. The group's composition means we have been able to tap into expertise from across professions and sectors. In turn, the group also benefited from the input of UK and Scottish Government officials, builders, the Health and Safety Executive, academics and others. For my part, I will now take time to reflect on the group's recommendations before sharing my response with you in May, as I have previously indicated. I will include, as part of that response, a clear project plan, establishing priorities and timelines for our next steps. It will also take account of work being developed in other parts of the UK but that will be valuable in the Welsh context - for example, the work of the National Fire Chiefs Council in establishing a clearer understanding of risk, and that of the industry response group, identifying industry-led solutions to setting and achieving consistent professional standards. I have said before that I am committed to finding workable, proportionate solutions, and some of those will draw on work being undertaken at UK level. I do not intend for us to be different for the sake of being different, but I will not hesitate to diverge where we can be more effective and make people safer. An immediate question, then, is: which buildings should be in scope in a new Welsh system? Like many of the issues, this is complicated by numerous factors and currently with little in the way of hard, supporting evidence. Dame Judith recommended that what she calls 'higher risk residential buildings' should be those of 30m or more in height. We are clear that that does not go far enough. In common with England, our work identifying tall buildings took as a starting point the current regulations, which kick in at 18m. Hackitt recommends 30m or taller, and there are other views that would set the bar at 11m, typically four storeys. Height alone, though, does not necessarily tell us enough about risk and particularly about risk to vulnerable people. We will look thoroughly, therefore, at the emerging evidence about risk and the practical implications as we reach a balanced, effective and practicable conclusion. In terms of buildings in scope and elsewhere, the road map points to several complex areas that will benefit from a more in-depth analysis. I will consider the best way to assess the emerging evidence and frame firm proposals. The decisions we reach will help drive an informed, whole-system solution. It is clear to me, though, that, as we move to the next phase of our work, we are building on strong foundations. Our decision to require all new and converted housing to feature fire-suppression systems was very clearly the right move, and I know that, Deputy Presiding Officer, you'll be particularly pleased to hear me acknowledge that. One recommendation from the road map that I will accept here and now is that we promote the retrofitting of sprinklers. Hard evidence supports sprinklers' effectiveness in preventing fatalities. I've asked officials to draw up options for how we can further promote retrofitting in high-rise buildings across sectors. With our partners, we have previously identified the high-rise residential buildings in Wales, that is, those that are 18m or more. We are now augmenting the database we shared with local authorities with robust information about the coverage in those buildings of sprinkler systems. It is essential that our fire and rescue services and local authorities and others continue to develop and share key information. Indeed, that is a key feature of what Dame Judith Hackitt calls the 'golden thread'. As effective as sprinklers can be, we have also looked carefully at the evidence about cladding. Accordingly, we consulted on banning combustible building materials from being used on high-rise residential buildings. Working alongside specialist consultants, we are currently reviewing consultation responses and, more particularly, a number of technical issues they have raised. I anticipate bringing forward amendments to the regulations this summer. I'm pleased to say that work to remove and replace aluminium composite material cladding continues apace. All identified buildings have now either been remediated or there is activity in train. Leaseholders and residents have not been asked to fund this work. I welcome the role and decisions of responsible building owners and developers in bringing this work towards a conclusion. Across the system, it is, of course, essential that there is a competent workforce with appropriate capacity. We await the conclusions of the industry response group and its work on competency, but already we're engaging with Welsh training providers to address the needs of our future system. Providers are developing new courses to improve professionals' understanding of critical fire safety matters. My officials will continue this dialogue. We are keen that the Welsh Government can both support the necessary work and ensure that it is fully integrated into wider measures to enhance professional competence. I've referred to the importance we attach to fire-suppression systems. We have long funded our fire and rescue services to carry out safety checks in people's homes and to provide free equipment such as smoke alarms and fire-resistant bedding. There is ample evidence that these checks save lives and protect property. Every year, the service completes between 50,000 and 60,000 such checks, focusing on those most at risk. As I said at the outset, we are far from complacent. We will continue to build on our strong record. Where possible and appropriate, the Welsh Government will take forward immediate or short-term actions. But, as I have said before, some issues will require more in-depth analysis and consideration. In certain cases, that will require and lead to legislative change. Inevitably and properly, this will and absolutely should take time. It's essential we get it right. You'll be able to see from my detailed response in May and from our project plan, with transparent timescales, that we are moving with the appropriate reflection and pace to bring about truly meaningful change. I will look forward to putting that information to you, but, in closing today, I want to reiterate my thanks to the expert group for grappling with these difficult, wide-ranging challenges. Their work will help us shape and refine our response to the issues and, ultimately, ensure we keep our residents safe in their homes. Diolch.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae Llywodraeth Cymru yn gwbl ymrwymedig i wneud pobl yn fwy diogel yn eu cartrefi. Mae gennym enw da am wneud yn union hynny. Ers datganoli'r cyfrifoldeb am dân yn 2005, mae nifer y tanau mewn anheddau wedi gostwng yn is ac yn gyflymach yng Nghymru nag yn unman arall yn y DU. Wedi dweud hynny, nid ydym ni'n gallu bod yn hunanfodlon ac ni fyddwn yn gwneud hynny. Mae llawer o dystiolaeth wedi dod i'r amlwg yn dilyn y tân ofnadwy a'r methiannau yn Nhŵr Grenfell. Yn wir, mae'n hynny'n parhau i ddigwydd, a chaiff ei adlewyrchu yn ein dull ni o weithredu. Mae'r dystiolaeth honno'n cynnwys cyflwyniadau i'r ymchwiliad cyhoeddus, y profion sy'n parhau, yn ogystal â rhai sydd wedi eu cynnal hyd yn hyn, ar ddeunyddiau adeiladu a drysau tân, ac, wrth gwrs, yr argymhellion yn rhan o adolygiad y Fonesig Judith Hackitt o'r rheoliadau adeiladu a diogelwch tân. Er bod ei hadolygiad hi wedi ei gomisiynu gan Lywodraeth y DU ac mae'n ymwneud â'r sefyllfa yn Lloegr, rydym yn cydnabod ei ddilysrwydd yng nghyd-destun Cymru, nid yn lleiaf oherwydd, yn 2012, etifeddwyd yr un system ag sydd mewn grym yn Lloegr. Rydym felly'n cydnabod disgrifiad Hackitt o system nad yw'n addas i'r diben. Mae hwnnw'n asesiad damniol. Roedd y Fonesig Judith Hackitt yn glir yn ei hargymhellion fod yn rhaid i ymateb effeithiol fod yn eang a chydlynol. Mae hyn yn cydnabod cymhlethdodau'r system bresennol, sy'n un o ddeddfwriaeth yn gorgyffwrdd a swyddogaethau a chyfrifoldebau sy'n aneglur yn aml. Mae'n system a nodweddir gan drefniadau rheoli annigonol ac anghyson a gorfodaeth wan. Mae'n amgylchedd a nodweddir gan y ras i'r gwaelod, gan fynd ar ôl elw ar draul safonau. Cafwyd diystyriaeth syfrdanol weithiau o leisiau a phryderon y trigolion. Yn fyr, ceir llawer i'w gywiro a chydnabyddiaeth bod gwneud hynny'n gofyn am herio'r system gyfan. Rydym wedi ymrwymo i osod cyd-destun polisi a deddfwriaethol sy'n adlewyrchu ac yn mynd i'r afael â'r risgiau a'r dystiolaeth - dull a fydd yn gwneud ein disgwyliadau cadarn yn eglur iawn ac yn cefnogi ac ysgogi ein safonau uchel a chydymffurfiaeth lawn. Yn amlwg, mae angen inni ddwyn ein partneriaid gyda ni i wneud yn siŵr bod ein bwriadau ni'n seiliedig ar brofiad a'r hyn sy'n wirioneddol, a'u bod yn gallu cael eu gwireddu. Mae angen systemau effeithiol arnom ni i gyflawni ein nodau cyffredin. Yn rhan o'r broses honno, sefydlodd Llywodraeth Cymru grŵp arbenigol y llynedd. Mae hwn wedi bod â rhan allweddol wrth argymell y ffordd ymlaen. Ym mis Ionawr, fe wnes i gadarnhau y byddwn i'n rhannu cyngor y grŵp arbenigol gyda chi ac roeddwn i'n falch o'i gyhoeddi'r wythnos hon. Fy ymateb cyntaf yw ei fod yn cynnig dadansoddiad eang a defnyddiol. Hoffwn fynegi fy niolch ar goedd i'r grŵp am eu hamser a'u hystyriaeth fywiog a gofalus o ystod eang o faterion anodd. Mae cyfansoddiad y grŵp yn golygu ein bod wedi gallu manteisio ar arbenigedd ar draws proffesiynau a sectorau. Yn ei dro, mae'r grŵp wedi elwa hefyd ar gyfraniad swyddogion o Lywodraethau'r DU a'r Alban, adeiladwyr tai, yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch, academyddion ac eraill. O'm rhan fy hun, rwyf i nawr am gymryd amser i fyfyrio ar argymhellion y grŵp cyn rhannu fy ymateb gyda chi ym mis Mai, fel y nodais o'r blaen. Byddaf yn cynnwys, yn rhan o'r ymateb hwnnw, gynllun prosiect eglur, gan sefydlu blaenoriaethau ac amserlenni ar gyfer ein camau nesaf. Bydd hefyd yn ystyried gwaith sy'n cael ei ddatblygu mewn rhannau eraill o'r DU, ond a fyddai'n werthfawr yng nghyd-destun Cymru - er enghraifft, gwaith y National Fire Chiefs Council yn sefydlu dealltwriaeth gliriach o risg, ac eiddo'r grŵp ymateb diwydiant, gan nodi datrysiadau dan gyngor y diwydiant i bennu a chyflawni safonau cyson o broffesiynoldeb. Rwyf wedi dweud cyn hyn fy mod wedi ymrwymo i ddod o hyd i atebion sy'n ymarferol ac yn gymesur, a bydd rhai ohonyn nhw'n tynnu ar waith ar lefel y DU. Nid yw'n fwriad gennyf i fod yn wahanol er mwyn bod yn wahanol, ond ni fyddaf i'n oedi cyn gwahaniaethu pryd y ceir cyfle i fod yn fwy effeithiol a gwneud pobl yn fwy diogel. Un cwestiwn sy'n codi ar unwaith, wedyn, yw: pa adeiladau a ddylai gael eu cynnwys mewn system newydd i Gymru? Fel llawer o'r materion hyn, caiff ei gymlethu gan nifer o ffactorau a chydag ychydig yn unig o dystiolaeth gadarn i'w ategu ar hyn o bryd. Roedd y Fonesig Judith yn argymell y dylai'r hyn y mae hi'n cyfeirio atyn nhw fel 'adeiladau preswyl o risg uchel' fod yn rhai mwy na 30 metr o uchder. Rydym yn eglur nad yw hynny'n mynd yn ddigon pell. Yn gyffredin â Lloegr, cymerodd ein gwaith ni i nodi adeiladau ei fan cychwyn o'r rheoliadau cyfredol, sy'n dechrau o 18m. Mae Hackitt yn argymell 30m neu dalach, a cheir safbwyntiau eraill a fyddai gosod y marc ar 11m, sef pedwar llawr fel arfer. Er hynny, nid yw uchder yn unig o reidrwydd yn mynegi digon o ran y peryglon ac yn arbennig y perygl i bobl sy'n agored i niwed. Byddwn yn edrych yn drylwyr, felly, ar y dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ynghylch risg a'r goblygiadau ymarferol wrth inni ddod i gasgliad cytbwys, effeithiol ac ymarferol. O ran cwmpas adeiladau ac fel arall, mae'r cyngor yn nodi sawl maes cymhleth y byddan nhw'n elwa ar ddadansoddiad mwy manwl. Byddaf yn ystyried y ffordd orau o asesu'r dystiolaeth sy'n dod i'r amlwg ac yn amlinellu cynigion cadarn. Bydd y penderfyniadau y down iddynt yn helpu i ysgogi ateb cytbwys, system gyfan. Mae'n amlwg i mi, er hynny, wrth inni symud at y cam nesaf yn ein gwaith, ein bod yn adeiladu ar sylfeini cadarn. Roedd yn amlwg iawn bod ein penderfyniad i fynnu bod yr holl dai newydd a'r rhai sy'n cael eu haddasu i fod â systemau i lethu tân yn bresennol yn un cywir, a gwn, Dirprwy Lywydd, y byddwch chi'n arbennig o falch o'm clywed i'n cydnabod hynny. Un argymhelliad o'r cyngor y byddaf i'n ei dderbyn yn y fan a'r lle yw ein bod ni'n hyrwyddo ôl-osod systemau chwistrellu. Mae tystiolaeth gadarn yn cefnogi effeithiolrwydd systemau chwistrellu dŵr o ran rhwystro marwolaethau. Rwyf wedi gofyn i swyddogion lunio dewisiadau ar gyfer sut y gallwn hyrwyddo ôl-osod ymhellach mewn blociau o adeiladau uchel ar draws sectorau. Gyda'n partneriaid, rydym wedi nodi cyn hyn y blociau o adeiladau preswyl uchel yng Nghymru, hynny yw, y rhai sy'n 18m neu fwy. Rydym nawr yn ychwanegu at y gronfa ddata a rannwyd gydag awdurdodau lleol â gwybodaeth gadarn am ehangder y systemau chwistrellu yn yr adeiladau hynny. Mae'n hanfodol bod ein gwasanaethau tân ac achub a'r awdurdodau lleol ac eraill yn parhau i ddatblygu a rhannu gwybodaeth allweddol. Yn wir, mae honno'n nodwedd allweddol o'r hyn y mae'r Fonesig Judith Hackitt yn ei alw'n 'edefyn euraid'. Er bod systemau chwistrellu'n gallu bod yn effeithiol, rydym hefyd wedi ystyried yn ofalus y dystiolaeth ynglŷn â chladin. Yn unol â hynny, ymgynghorwyd ar wahardd deunyddiau llosgadwy rhag cael eu defnyddio ar flociau uchel sy'n adeiladau preswyl. Gan weithio ochr yn ochr ag ymgynghorwyr arbenigol, rydym ar hyn o bryd yn adolygu'r ymatebion i'r ymgynghoriad ac, yn fwy penodol, mae nifer o faterion technegol wedi codi. Rwy'n rhagweld cyflwyno gwelliannau i'r rheoliadau yn ystod yr haf eleni. Rwy'n falch o ddweud bod y gwaith o dynnu cladin o ddeunydd cyfansawdd alwminiwm a rhoi rhywbeth arall yn ei le yn parhau ar gyflymder mawr. Mae pob adeilad a nodwyd bellach naill ai wedi cael ei adfer neu mae gwaith yn cael ei wneud arno. Ni ofynnwyd i lesddeiliaid na thrigolion ariannu'r gwaith hwn. Rwy'n croesawu gwaith a phenderfyniadau perchnogion yr adeiladau a'r datblygwyr am ddangos cyfrifoldeb wrth ddwyn y gwaith hwn i ben. Ar draws y system, mae'n hanfodol, wrth gwrs, fod yna weithlu cymwys sydd â'r gallu priodol. Rydym yn aros am gasgliadau grŵp ymateb y diwydiant a'i waith ar gymhwysedd, ond rydym eisoes yn ymgysylltu â darparwyr hyfforddiant yng Nghymru i ymdrin ag anghenion ein system yn y dyfodol. Mae darparwyr yn datblygu cyrsiau newydd i wella dealltwriaeth gweithwyr proffesiynol o faterion diogelwch tân hanfodol. Bydd fy swyddogion i'n parhau â'r drafodaeth hon. Rydym yn awyddus i Lywodraeth Cymru allu cefnogi'r gwaith angenrheidiol a sicrhau hefyd ei fod yn cael ei integreiddio yn llawn i fesurau ehangach i wella cymhwysedd proffesiynol. Rwyf wedi cyfeirio at y pwysigrwydd a roddwn ar systemau llethu tân. Rydym wedi ariannu ein gwasanaethau tân ac achub ers tro byd i gynnal gwiriadau diogelwch yng nghartrefi pobl a rhoi offer am ddim megis larymau mwg a gwelyau sy'n gallu gwrthsefyll tân. Mae cryn dystiolaeth bod y gwiriadau hyn yn achub bywydau ac yn amddiffyn eiddo. Bob blwyddyn, bydd y gwasanaeth yn cwblhau rhwng 50,000 a 60,000 o wiriadau o'r fath, gan ganolbwyntio ar y rhai sydd yn y perygl mwyaf. Fel y dywedais ar y cychwyn, rydym ymhell o fod yn hunanfodlon. Byddwn yn parhau i adeiladu ar ein hanes o gadernid. Pan fydd hi'n bosib ac yn briodol, bydd Llywodraeth Cymru yn cymryd camau ar unwaith neu yn y byrdymor. Ond, fel yr wyf wedi ei ddweud o'r blaen, bydd angen mwy o fanylu ac ystyriaeth ar rai materion. Mewn rhai achosion, bydd hynny'n gofyn ac yn arwain at newid deddfwriaethol. Yn anochel ac yn briodol, bydd hyn yn cymryd amser, ac felly y dylai fod. Mae'n hanfodol ein bod ni'n cael hyn yn iawn. Byddwch yn gallu gweld o'm hymateb manwl ym mis Mai ac o'n cynllun prosiect, gydag amserlenni eglur, ein bod yn symud gyda myfyrdod a chyflymder priodol i gyflwyno newid gwirioneddol ystyrlon. Byddaf yn edrych ymlaen at roi'r wybodaeth honno ichi, ond wrth gloi heddiw, hoffwn fynegi fy niolch unwaith eto i'r grŵp arbenigol am fynd i'r afael â'r heriau anodd, pellgyrhaeddol hyn. Bydd eu gwaith nhw yn ein helpu ni i lunio a mireinio ein hymateb i'r materion ac yn sicrhau, yn y pen draw, ein bod yn cadw ein trigolion yn ddiogel yn eu cartrefi. Diolch.