English: Diolch, Llywydd. I'm very pleased to open today's debate on our committee report. I would like to start by thanking all those who contributed to our inquiry, either by giving written or oral evidence, but in particular those people who participated in our focus groups. Hearing from them about the challenges of insecure work, low pay and accessing the welfare system really focused our minds and directly influenced our conclusions. Inequality causes great damage to our communities in so many ways, reducing quality of life for everyone, including those who are relatively prosperous. This is increasingly evidenced and acknowledged, and awareness has been raised by publications such as the book The Spirit Level. Wales has particular challenges to improve standards of living, and this report is one strand of the committee's work to help tackle inequality and poverty. We make 23 recommendations in total on a wide range of issues, from the Government's economic strategy to quality of work and welfare. The Welsh Government accepted six recommendations, accepted 15 in principle and rejected two. The response is disappointing in places. In particular, there is a lack of detail or meaningful engagement with the recommendations and the evidence underpinning them. In some areas, Welsh Government feels unable to commit to certain recommendations until the ongoing procurement review is completed. I would ask that the Cabinet Secretary agrees to come back to the committee following the publication of that review with a more detailed response to recommendations 14, 15 and 16 on procurement. There is also the ongoing activity on fair work, which is reflected in the Government's position. Recommendations 18, 20, 21 and 22 are, in effect, passed to the fair work commission for consideration. These recommendations relate to reducing the use of zero-hours contracts, increasing the use of the voluntary living wage and reducing the gender pay gap. As these are all matters that could have a direct impact on the levels of take-home pay for people at the sharp end of the labour market, it is concerning that decisions have been deferred until next year. We will continue to monitor the response to these recommendations and the progress of the fair work commission. As with procurement, we would expect to get detailed responses to our recommendations from Welsh Government once the commission has reported. Llywydd, throughout our work, there were a number of key policy announcements by Welsh Government that we took into account, in particular the publication of the economic action plan and the employability plan. While broadly welcoming the shift in approach, we shared the concerns from stakeholders that both plans lack clear actions, deadlines and indicators against which performance can be measured. We therefore made recommendation 2, which calls for a single, joined-up implementation plan detailing how the economic action plan and the employability plan will be delivered. The Welsh Government accepted this in principle, stating that it will continue to consider the optimal mechanisms for managing and reporting on delivering, and will publish a progress report on the employability plan in September. It also cites the well-being indicators as a mechanism to ensure consistent measuring. We do not feel that this goes far enough. We are concerned that there is a risk that the good intentions in both these important plans may not be realised without setting clear timescales, deliverables and milestones. It also makes it very difficult for us as Assembly Members to scrutinise the effectiveness of the plans. I would like to receive greater clarity on why this recommendation was not fully accepted.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n falch iawn o agor y ddadl heddiw ar adroddiad ein pwyllgor. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i bawb a gyfrannodd at ein hymchwiliad, naill ai drwy roi tystiolaeth yn ysgrifenedig neu ar lafar, ond yn enwedig i'r bobl a gymerodd ran yn ein grwpiau ffocws. Roedd clywed oddi wrthynt am heriau gwaith heb ddiogelwch, cyflogau isel a mynediad at y system les yn canolbwyntio ein meddyliau ac yn dylanwadu'n uniongyrchol ar ein casgliadau. Mae anghydraddoldeb yn achosi niwed mawr i'n cymunedau mewn cymaint o ffyrdd, gan leihau ansawdd bywyd i bawb, gan gynnwys pobl sy'n gymharol ffyniannus. Caiff hyn ei gydnabod yn fwyfwy amlwg, a chodwyd ymwybyddiaeth gan gyhoeddiadau megis y llyfr The Spirit Level. Mae Cymru'n wynebu heriau penodol o ran gwella safonau byw, ac mae'r adroddiad hwn yn un elfen o waith y pwyllgor i helpu i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb a thlodi. Rydym yn gwneud 23 o argymhellion i gyd ar amrywiaeth eang o faterion, o strategaeth economaidd y Llywodraeth i ansawdd gwaith a lles. Mae Llywodraeth Cymru wedi derbyn chwe argymhelliad, wedi derbyn 15 mewn egwyddor ac wedi gwrthod dau. Mae'r ymateb yn siomedig mewn mannau. Yn benodol, ceir diffyg manylder neu ymgysylltiad ystyrlon â'r argymhellion, a'r dystiolaeth sy'n sail iddynt. Mewn rhai meysydd, mae Llywodraeth Cymru yn teimlo na all ymrwymo i argymhellion penodol hyd nes y cwblheir yr adolygiad caffael parhaus. Buaswn yn gofyn i Ysgrifennydd y Cabinet gytuno i ddod yn ôl i'r pwyllgor yn sgil cyhoeddi'r adolygiad hwnnw gydag ymateb mwy manwl i argymhellion 14, 15 ac 16 ar gaffael. Hefyd, ceir y gweithgarwch parhaus ar waith teg, sy'n cael ei adlewyrchu yn safbwynt y Llywodraeth. Caiff argymhellion 18, 20, 21 a 22 eu trosglwyddo, i bob pwrpas, i'r comisiwn gwaith teg eu hystyried. Mae'r argymhellion hyn yn ymwneud â lleihau'r defnydd o gontractau dim oriau, cynyddu'r defnydd o'r cyflog byw a lleihau'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau. Gan fod y rhain oll yn faterion a allai effeithio'n uniongyrchol ar lefelau cyflogau pobl yn rheng flaen y farchnad lafur, mae'n destun pryder fod penderfyniadau wedi eu gohirio tan y flwyddyn nesaf. Byddwn yn parhau i fonitro'r ymateb i'r argymhellion hyn a chynnydd y comisiwn gwaith teg. Fel gyda chaffael, byddem yn disgwyl cael ymatebion manwl i'n hargymhellion gan Lywodraeth Cymru ar ôl i'r comisiwn gyflwyno'i adroddiad. Lywydd, drwy gydol ein gwaith, roedd yna nifer o gyhoeddiadau polisi allweddol gan Lywodraeth Cymru a gafodd eu hystyried gennym, yn enwedig cyhoeddi'r cynllun gweithredu economaidd a'r cynllun cyflogadwyedd. Er ein bod yn croesawu'r newid dull at ei gilydd, roeddem yn rhannu pryderon rhanddeiliaid fod y ddau gynllun yn brin o gamau gweithredu clir, terfynau amser a dangosyddion y gellir mesur perfformiad yn eu herbyn. Felly rydym wedi gwneud argymhelliad 2, sy'n galw am un cynllun gweithredu cydgysylltiedig sy'n manylu ar sut y cyflawnir y cynllun gweithredu economaidd a'r cynllun cyflogadwyedd. Roedd Llywodraeth Cymru yn derbyn hyn mewn egwyddor, gan ddweud y bydd yn parhau i ystyried y dulliau gorau posibl ar gyfer rheoli ac adrodd ar gyflawniad, a bydd yn cyhoeddi adroddiad cynnydd ar y cynllun cyflogadwyedd ym mis Medi. Mae hefyd yn cyfeirio at y dangosyddion llesiant fel mecanwaith i sicrhau dulliau cyson o fesur. Nid ydym yn teimlo bod hyn yn mynd yn ddigon pell. Rydym yn pryderu bod perygl na fydd y bwriadau da yn y ddau gynllun pwysig hwn yn cael eu gwireddu heb bennu amserlenni clir, amcanion cyflawnadwy a cherrig milltir. Mae hefyd yn ei gwneud hi'n anodd iawn i ni fel Aelodau'r Cynulliad graffu ar effeithiolrwydd y cynlluniau. Hoffwn gael mwy o eglurder ynglŷn â pham na chafodd yr argymhelliad hwn ei dderbyn yn llawn.