English: Thank you, Chair. I will be supporting the Minister's amendments in this group, which relate to the Welsh and English languages. But, it is very unfortunate that the provision initially on the face of the Bill, which is to be deleted, hopefully, by the amendment on immersion education - . It is very unfortunate that any Government had thought that such a clause should be included on the face of the Bill. It's regrettable that so much time and energy was spent in responding to one saga after another in terms of the Welsh language during the passage of this Bill, over an extended period of time - from the White Paper to this contentious clause in the draft Bill. We've spent time explaining to the Government's education department the fundamental principles of language planning. The fact is that there is no level playing field between the Welsh language and the English language in Wales and that the Welsh language needs specific support because of the cultural, historical and demographic context of the linguistic landscape here. At times, we've even had to explain what immersion education means, never mind how successful it has been in Wales and how crucial it will be, and how crucial it is in delivering the very policy that the education department is supposed to be leading on. Unfortunately, we've heard some arguments that show a lack of understanding repeated again this morning. But, of course, I've never doubted the personal commitment of the Minister in this context, by the way, but clearly there is some weakness in the system somewhere that is holding us back. The same are the arguments for a statutory code for the teaching of Welsh on a single continuum. The Minister's amendments safeguard the status quo and ensure that the Bill doesn't create a perverse situation, where the English language becomes the normative language in the Welsh education system and Welsh has to be opted into, as an exception for the fortunate ones. So, clearly, we need to support the Minister's amendments in that regard. But I do believe that we are also agreed that the Donaldson vision and the Minister's own vision and our vision as a committee goes further than simply continuing with the status quo, and, indeed, we need to transform the situation. Our vision relates to seeing the Welsh as language as a language for all the people of Wales, not just for those fortunate ones.
Welsh: Diolch, Gadeirydd. Mi fyddaf i yn cefnogi gwelliannau'r Gweinidog yn y grŵp yma, sy'n ymwneud â'r Gymraeg a'r Saesneg. Ond, mae'n anffodus iawn fod y fath ddarpariaeth a oedd ar wyneb y Bil ar y cychwyn, sydd yn cael ei dileu, gobeithio, gan y gwelliant ynglŷn â throchi - . Mae'n anffodus iawn fod unrhyw Lywodraeth wedi meddwl bod angen y ffasiwn gymal ar wyneb y Bil. Mae'n resyn o beth fod cymaint o amser ac egni wedi cael eu treulio yn ymateb i un saga ar ôl y llall o ran y Gymraeg yn ystod hynt y Bil yma, a hynny dros gyfnod estynedig o amser - o'r Papur Gwyn i'r cymal dadleuol yma yn y Bil drafft. Rydym ni wedi treulio amser yn esbonio wrth adran addysg y Llywodraeth am egwyddorion cynlluniau ieithyddol cwbl sylfaenol. Y ffaith ydy nad oes yna gae chwarae gwastad rhwng y Gymraeg a'r Saesneg yng Nghymru a bod y Gymraeg angen cefnogaeth benodol oherwydd cyd-destun diwylliannol, demograffig a hanesyddol y dirwedd ieithyddol. Ar adegau, rydyn ni wedi hyd yn oed gorfod esbonio beth ydy addysg drochi, heb sôn am ba mor llwyddiannus y mae hi wedi bod yng Nghymru a pha mor hanfodol y bydd hi eto, a pha mor hanfodol ydy hi er mwyn gwireddu'r union bolisi y mae'r adran addysg i fod yn arwain pawb arall i'w wireddu. Yn anffodus, rydyn ni wedi clywed rhai o'r dadleuon sydd yn dangos diffyg dealltwriaeth yn cael eu hailadrodd eto y bore yma. Ond, wrth gwrs, dwi erioed wedi amau ymrwymiad personol y Gweinidog yn y cyswllt yma, gyda llaw, ond yn amlwg mae yna ryw wendid yn y system yn rhywle sydd yn ein dal ni nôl. Yr un, mewn gwirionedd, ydy'r dadleuon dros yr angen am god statudol ynghylch dysgu'r Gymraeg ar un continwwm. Mae gwelliannau'r Gweinidog yn diogelu'r statws cwo ac yn sicrhau nad ydy'r Bil yn creu sefyllfa wyrdroëdig, lle bo'r Saesneg yn dod yn iaith normadol y system addysg yng Nghymru a'r Gymraeg yn rhywbeth mae'n rhaid optio i mewn iddi, fel eithriad i'r rhai ffodus. Felly, yn amlwg, mae eisiau cefnogi gwelliannau'r Gweinidog yn hynny o beth. Ond dwi'n credu ein bod ni hefyd yn gytûn bod gweledigaeth Donaldson a gweledigaeth y Gweinidog ei hun a ninnau fel aelodau o'r pwyllgor yma o bob plaid yn llawer amgenach na chario ymlaen efo'r statws cwo, ac, yn wir, mae angen gweddnewid y sefyllfa. Mae'n gweledigaeth ni'n ymwneud â chael y Gymraeg yn iaith i bawb yng Nghymru, ac nid dim ond y rhai ffodus yn unig.