English: I'm pleased to be able to speak in this important debate today. Over the next 10 years, we need to see serious action taken to address the climate emergency and, of course, a move to renewable energy. But, we must be sure to highlight that green hydrogen is very different to blue or grey hydrogen and that they should not be treated the same. To quote the former chair of the UK Hydrogen and Fuel Cell Association, 'I believe passionately that I would be betraying future generations by remaining silent on that fact that blue hydrogen is at best an expensive distraction, and at worst a lock-in for continued fossil fuel use that guarantees we will fail to meet our decarbonisation goals'. Mr Jackson's statement has been corroborated by a recent peer-reviewed study on blue hydrogen from Cornell and Stanford universities, which concluded that, even with carbon capture, blue hydrogen is dirtier than simply burning natural gas. It is along these lines that I feel I must use today's debate to air my concerns about the proposed HyNet hydrogen and carbon capture storage in north Wales. The project promotes the continued use of fossil fuels to produce hydrogen and to use carbon capture, which in itself is strongly intensive, to store the carbon dioxide released. It could make Wales the exhaust pipe for Cheshire businesses and have a local and global environmental impact. There are currently just a handful of commercially working carbon capture schemes, and all have problems. The main issue beside cost is leakages, whether from pipes or natural storage. Where leaks occur, they are easy to hide, particularly under the sea bed. I attended a HyNet meeting and a geologist was there, and he raised concerns at that meeting. I have not been in touch with him since about it, but I just wanted to pass on those concerns. Already, the increased carbon dioxide taken up in the oceans is having a major effect on animal life, due to acidification, which is on top of the global rise in sea temperature. The proposed plans could worsen habitat loss and threaten marine biodiversity further. I have also been warned that blue hydrogen can be unstable and combustible, dispensing methane into the air. I feel more detailed research is needed into the possible environmental risks of the mass carbon capture and storage proposed by the project, because I'm not an expert, it's just what I'm being told. However, fundamentally, we should be encouraging the decarbonisation of industry and homes here in Wales. The appeal of this project appears to be the ability to continue with life as usual, advertising that household appliances and boilers would not need replacing, undermining the goal of retrofitting. Carbon capture is a short-term solution to the climate emergency, when the focus ought to be on achieving long-term sustainability, and any hydrogen strategy must have a focus on green hydrogen. I also would like to raise concerns that have been shared with me recently regarding capacity for increased renewable energy. The ageing National Grid infrastructure is already struggling to cope with increased electricity use and production, with households in my region unable to connect up their solar panels. Serious consideration needs to be given to how we can significantly improve energy infrastructure across the UK to cope with the transition to renewable forms of energy production and the surges that they produce. Thank you, Llywydd, and I welcome being able to raise my concerns here today in the Senedd.
Welsh: Rwy'n falch o allu siarad yn y ddadl bwysig hon heddiw. Dros y 10 mlynedd nesaf, mae angen inni weld camau difrifol yn cael eu cymryd i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd ac wrth gwrs, i symud at ynni adnewyddadwy. Ond rhaid inni fod yn siŵr ein bod yn nodi'r ffaith bod hydrogen gwyrdd yn wahanol iawn i hydrogen glas neu lwyd ac na ddylid eu trin yr un fath. Os caf ddyfynnu cyn-gadeirydd Cymdeithas Hydrogen a Chelloedd Tanwydd y DU, 'Rwy'n credu'n angerddol y byddwn yn bradychu cenedlaethau'r dyfodol drwy gadw'n ddistaw am y ffaith bod hydrogen glas ar ei orau yn ymyrraeth ddrud, ac ar ei waethaf yn ein rhwymo i ddefnyddio tanwydd ffosil yn barhaus gan sicrhau y byddwn yn methu cyflawni ein nodau datgarboneiddio'. Mae datganiad Mr Jackson wedi'i gadarnhau mewn astudiaeth ddiweddar a adolygwyd gan gymheiriaid ar hydrogen glas gan brifysgolion Cornell a Stanford, a ddaeth i'r casgliad, hyd yn oed gyda dal carbon, fod hydrogen glas yn fwy budr na llosgi nwy naturiol yn unig. Ar hyd y llinellau hyn rwy'n teimlo bod rhaid imi ddefnyddio'r ddadl heddiw i wyntyllu fy mhryderon ynghylch cynllun hydrogen a dal a storio carbon arfaethedig HyNet yng ngogledd Cymru. Mae'r prosiect yn hyrwyddo'r defnydd parhaus o danwydd ffosil i gynhyrchu hydrogen ac i ddefnyddio dal carbon, sydd ynddo'i hun yn ddwys iawn, i storio'r carbon deuocsid a ryddheir. Gallai wneud Cymru'n bibell wacáu i fusnesau swydd Gaer a gallai arwain at effaith amgylcheddol leol a byd-eang. Ar hyn o bryd, dim ond llond llaw o gynlluniau dal carbon gweithredol masnachol a geir, ac mae problemau ynghlwm wrth bob un. Y brif broblem ac eithrio'r gost yw gollyngiadau, boed hynny o bibellau neu ddulliau storio naturiol. Lle mae gollyngiadau'n digwydd, maent yn hawdd eu cuddio, yn enwedig o dan wely'r môr. Bûm mewn cyfarfod HyNet ac roedd daearegwr yno, a mynegodd bryderon yn y cyfarfod hwnnw. Nid wyf wedi bod mewn cysylltiad ag ef ynghylch y peth ers hynny, ond roeddwn am drosglwyddo'r pryderon hynny. Eisoes, mae'r carbon deuocsid cynyddol a geir yn y cefnforoedd yn cael effaith fawr ar fywyd anifeiliaid, oherwydd asideiddio, sy'n ychwanegol at y cynnydd byd-eang yn nhymheredd y môr. Gallai'r cynlluniau arfaethedig arwain at golli mwy o gynefinoedd a bygwth bioamrywiaeth forol ymhellach. Cefais fy rhybuddio hefyd y gall hydrogen glas fod yn ansefydlog ac yn hylosg, gan wasgaru methan i'r awyr. Rwy'n teimlo bod angen ymchwil fanylach i risgiau amgylcheddol posibl y cynlluniau dal a storio carbon ar raddfa eang a argymhellir gan y prosiect, oherwydd nid wyf yn arbenigwr, ond dyma sy'n cael ei ddweud wrthyf. Fodd bynnag, yn y bôn, dylem fod yn annog datgarboneiddio diwydiant a chartrefi yma yng Nghymru. Ymddengys mai apêl y prosiect hwn yw'r gallu i barhau â bywyd fel arfer, gan hysbysebu na fyddai angen newid offer a boeleri cartrefi, a thanseilio'r nod o ôl-ffitio. Mae dal carbon yn ateb tymor byr i'r argyfwng hinsawdd, pan ddylai'r ffocws fod ar sicrhau cynaliadwyedd hirdymor, a rhaid i unrhyw strategaeth hydrogen ganolbwyntio ar hydrogen gwyrdd. Hefyd, hoffwn fynegi pryderon a rannwyd gyda mi yn ddiweddar ynglŷn â'r capasiti ar gyfer ynni adnewyddadwy cynyddol. Mae seilwaith y Grid Cenedlaethol sy'n heneiddio eisoes yn ei chael hi'n anodd ymdopi â defnydd a chynhyrchiant trydan cynyddol, gydag aelwydydd yn fy rhanbarth yn methu cysylltu eu paneli solar. Mae angen ystyried o ddifrif sut y gallwn wella'r seilwaith ynni'n sylweddol ledled y DU er mwyn ymdopi â'r newid i ffyrdd adnewyddadwy o gynhyrchu ynni a'r ymchwyddiadau y maent yn eu cynhyrchu. Diolch, Lywydd, ac rwy'n croesawu'r cyfle i fynegi fy mhryderon yma heddiw yn y Senedd.