English: So we argue that these proposals - and I know they are advocated by some in the Senedd - are nowhere near enough. They lack the urgency needed to meet the challenges of the climate and nature emergencies, and they lack the ambition we need for our food producers to strengthen their outstanding international reputation in challenging and uncertain trading environments. So that's why, unlike some, we do propose not a continuation of the basic payment scheme, but a radical break, as referred to by Huw Irranca-Davies, so that all public moneys invested in the sector support them to deliver more for the natural environment and make their farm businesses more productive and resilient. We do see examples of innovation everywhere, and like Helen Mary Jones, I saw this year for the first time a milk vending machine out in west Wales. I think it was a different one to the one that she referred to, but it is great to see that sort of innovation, particularly from our young farmers right across Wales. It was really humbling to see the efforts of food businesses during the pandemic, not only to find imaginative ways to continue to trade in COVID-secure ways, but also to contribute directly to the effort to fight the virus, providing food for our key workers and even repurposing their operations to contribute other vital supplies. Welsh Government has invested more than £32 million to support food businesses since March. We launched the Caru Cymru Caru Blas campaign, which involved hundreds of businesses in celebrating the sector's extraordinary progress in recent years, achieving a 38 per cent increase in turnover between 2014 and 2020. One of the ways we have supported the sector's growth is through the establishment of the food cluster network, the largest network of its kind in the UK, which connects businesses along every part of the value chain. We've created sustainable brand values initiatives, again strengthening the sector's commitment to environmental issues and to employee well-being and fair work. There are many food businesses in Wales who exemplify the kind of food system we need in Wales: local supply chains, increasingly skilled and diverse workforces, contributing so much more to our society than the high-quality food for which Wales is increasingly developing its international reputation. As well as change in the food and farming sectors, we also want to draw more people into growing and sharing food in their local community, and Jenny Rathbone referred to the support Welsh Government has given to horticulture. We do have the twin challenges of the EU transition period coming to an end and COVID-19, but we have continued to support people, because we have seen an increase during the pandemic in people taking an interest in nature on their doorstep. And we've supported over 100 community food-growing initiatives, large and small, to expand the provision of community food growing in every part of Wales. Llyr Huws Gruffydd referred to food waste in his opening remarks, and last month I announced £13 million in additional investment through a further expansion of the circular economy fund, and that funding will support the development of town centre facilities, which is part of a wider drive towards greater reuse and repair. We'll continue to work to divert food from waste and encourage the development of local food and skill-sharing networks. These projects, of which there are already many examples in Wales, are making healthy food more accessible and affordable, promoting social cohesion, enabling collaborative action between local authorities and the voluntary sector, revitalising town centres, building on our world-leading recycling record and reducing the environmental impact of our food. So it's really important that we bring together the many different perspectives and components of the Welsh food system, and the measure of success should be how these then translate into real change on the ground. The action the Welsh Government is taking is guided by the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 and its way of working, and the Act and well-being goals are embedded within a consultation we had last year. And the vision and mission document addresses many of the issues that have been raised during this debate. Janet Finch-Saunders referred also to the food and drink Wales industry board, and they've been a key partner as we've delivered support to the food and drink sector. So the food system this Welsh Government seeks to support is one in which our communities play more of a role in shaping it for themselves. Change is needed to preserve the natural and cultural heritage of Wales and to distribute the benefits of the rich natural environment in Wales in a way that's fairer now, today, as well as for our future generations. Diolch.
Welsh: Felly rydym yn dadlau nad yw'r cynigion hyn - a gwn eu bod yn cael eu cefnogi gan rai yn y Senedd - yn agos at fod yn ddigon. Nid ydynt yn dangos y difrifoldeb sydd ei angen i ateb heriau'r argyfwng hinsawdd a'r argyfwng natur, ac nid oes ganddynt yr uchelgais sydd ei angen arnom i'n cynhyrchwyr bwyd gryfhau eu henw da rhyngwladol eithriadol mewn amgylcheddau masnachu heriol ac ansicr. Felly dyna pam, yn wahanol i rai, ein bod yn cynnig, nid parhau â chynllun y taliad sylfaenol, ond toriad radical, fel y nododd Huw Irranca-Davies, fel bod yr holl arian cyhoeddus a fuddsoddir yn y sector yn eu cynorthwyo i gyflawni mwy dros yr amgylchedd naturiol a gwneud eu busnesau fferm yn fwy cynhyrchiol a gwydn. Rydym yn gweld enghreifftiau o arloesedd ym mhobman, ac fel Helen Mary Jones, eleni gwelais beiriant gwerthu llaeth am y tro cyntaf, allan yng ngorllewin Cymru. Credaf ei fod yn un gwahanol i'r un y cyfeiriodd ato, ond mae'n wych gweld y math hwnnw o arloesedd, yn enwedig gan ein ffermwyr ifanc ledled Cymru. Roedd yn agoriad llygad i weld ymdrechion busnesau bwyd yn ystod y pandemig, nid yn unig i ddod o hyd i ffyrdd dychmygus o barhau i fasnachu mewn ffyrdd sy'n ddiogel rhag COVID, ond hefyd i gyfrannu'n uniongyrchol at yr ymdrech i ymladd y feirws, darparu bwyd i'n gweithwyr allweddol a hyd yn oed addasu eu gweithgarwch at ddibenion gwahanol er mwyn cyfrannu cyflenwadau hanfodol eraill. Mae Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi mwy na £32 miliwn i gefnogi busnesau bwyd ers mis Mawrth. Lansiwyd ymgyrch Caru Cymru Caru Blas, a oedd yn cynnwys cannoedd o fusnesau'n dathlu cynnydd eithriadol y sector yn ystod y blynyddoedd diwethaf, gan sicrhau cynnydd o 38 y cant yn y trosiant rhwng 2014 a 2020. Un o'r ffyrdd rydym wedi cefnogi twf y sector yw drwy sefydlu'r rhwydwaith clystyrau bwyd, y rhwydwaith mwyaf o'i fath yn y DU, sy'n cysylltu busnesau ar hyd pob rhan o'r gadwyn werth. Rydym wedi creu mentrau gwerthoedd brand cynaliadwy, i gryfhau unwaith eto ymrwymiad y sector i faterion amgylcheddol ac i les gweithwyr a gwaith teg. Ceir llawer o fusnesau bwyd yng Nghymru sy'n enghreifftiau o'r math o system fwyd sydd ei hangen arnom yng Nghymru: cadwyni cyflenwi lleol, gweithluoedd cynyddol fedrus ac amrywiol, sy'n cyfrannu cymaint mwy i'n cymdeithas na'r bwyd o ansawdd uchel y mae Cymru'n datblygu ei henw da rhyngwladol yn gynyddol am ei gynhyrchu. Yn ogystal â newid yn y sectorau bwyd a ffermio, rydym hefyd am ddenu mwy o bobl i dyfu a rhannu bwyd yn eu cymuned leol, a chyfeiriodd Jenny Rathbone at y gefnogaeth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i rhoi i arddwriaeth. Mae gennym ddwy her gyda chyfnod pontio'r UE yn dod i ben a COVID-19, ond rydym wedi parhau i gefnogi pobl, oherwydd gwelsom gynnydd yn ystod y pandemig yn nifer y bobl sy'n ymddiddori mewn natur ar garreg eu drws. Ac rydym wedi cefnogi dros 100 o fentrau tyfu bwyd cymunedol, mawr a bach, i ehangu'r ddarpariaeth o fwyd cymunedol sy'n tyfu ym mhob rhan o Gymru. Cyfeiriodd Llyr Huws Gruffydd at wastraff bwyd yn ei sylwadau agoriadol, a'r mis diwethaf cyhoeddais fuddsoddiad ychwanegol o £13 miliwn drwy ymestyn cronfa'r economi gylchol ymhellach, a bydd y cyllid hwnnw'n cefnogi datblygiad cyfleusterau canol y dref, sy'n rhan o ymgyrch ehangach tuag at fwy o ailddefnyddio ac atgyweirio. Byddwn yn parhau i weithio i ddargyfeirio bwyd o wastraff ac annog datblygu rhwydweithiau bwyd a rhannu sgiliau lleol. Mae'r prosiectau hyn, y ceir llawer o enghreifftiau ohonynt yng Nghymru eisoes, yn gwneud bwyd iach yn fwy hygyrch a fforddiadwy, gan hyrwyddo cydlyniant cymdeithasol, galluogi gweithredu ar y cyd rhwng awdurdodau lleol a'r sector gwirfoddol, adfywio canol trefi, adeiladu ar ein cyflawniad ailgylchu sy'n arwain y byd a lleihau effaith amgylcheddol ein bwyd. Felly mae'n bwysig iawn ein bod yn dwyn ynghyd y safbwyntiau a'r elfennau gwahanol niferus mewn perthynas â system fwyd Cymru, a dylai mesur llwyddiant gynnwys edrych ar sut y mae'r rhain wedyn yn trosi'n newid gwirioneddol ar lawr gwlad. Mae'r camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd yn cael eu harwain gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 a'i ffordd o weithio, ac mae'r Ddeddf a'r nodau llesiant wedi'u hymgorffori mewn ymgynghoriad a gawsom y llynedd. Ac mae'r ddogfen gweledigaeth a chenhadaeth yn mynd i'r afael â llawer o'r materion a godwyd yn ystod y ddadl hon. Cyfeiriodd Janet Finch-Saunders hefyd at fwrdd diwydiant bwyd a diod Cymru, ac maent wedi bod yn bartner allweddol wrth inni roi cymorth i'r sector bwyd a diod. Felly mae'r system fwyd y mae Llywodraeth Cymru yn ceisio ei chefnogi yn un lle mae ein cymunedau'n chwarae mwy o ran yn y broses o'i llunio drostynt eu hunain. Mae angen newid er mwyn diogelu treftadaeth naturiol a diwylliannol Cymru a dosbarthu manteision yr amgylchedd naturiol cyfoethog yng Nghymru mewn ffordd sy'n decach nawr, heddiw, yn ogystal ag ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Diolch.