English: Responsibility is at the heart of this debate - yes, Wales's stance as a globally responsible nation, but, deeper than that, I mean the sense that's been with us throughout the pandemic that the actions we take have consequences not just for ourselves but for everyone around us. Somehow, that message hasn't registered with global leaders and Governments. They continue to act as if what happens beyond our borders has little impact on our own precarious situation and put out of mind the fact that, if the virus rages anywhere, nowhere will be safe. But pandemics are periods of extremes and cutting corners only gets you so far. Our debate today isn't just about fairness in distributing vaccines to the world's poorer nations, it's about common sense, because, in a global pandemic, the actions we've all taken for 20 months to keep ourselves and families and friends safe will be all for naught if the virus continues to spread in countries where no resistance has been built up through vaccines, allowing COVID to mutate and become yet more deadly. Even if we look at the issue purely through the prism of self-interest, it makes sense to distribute vaccines equitably across the world, not to hoard and prioritise our own safety, because nobody will be safe until everyone has that assurance. So, what is stopping that from happening? In a phrase, Dirprwy Lywydd, corporate greed. Governments in the global north are allowing pharmaceutical giants to trample over our common humanity in pursuit of profit, and the self-same inequalities highlighted by the pandemic are becoming entrenched instead of addressed. Moderna, BioNTech and Pfizer are seeing astronomical profit margins for their shareholders because they have patent monopolies. Let's just unpick that: the profit margins that they're seeing, estimated to be as high as 69 per cent, that is the profit they are making on a product that was meant to save people's lives. Those margins are inflated because only they are allowed to produce the vaccines. Greed and hubris have ensured that the giants get richer at the explicit expense of the world's poor. As Dinah Fuentesfina from ActionAid International has pointed out: 'We create vaccine billionaires but fail to vaccinate billions of people in desperate need.' That ugly dichotomy is the nature of the beast of unfettered capitalism, the characteristic sneer on its face and the bark in its bite that, in order for the rich to get richer, the poor must suffer. It wouldn't have been enough for these companies to just have first refusal on the vaccine recipe, they've excluded others from developing them. And the global north Governments too have covered themselves in shame. We haven't just ordered the first lots of vaccines; we have overordered catastrophically. At least 100 million vaccines could expire unused in G7 countries in 2021. The UK is reportedly sitting on up to 210 million surplus vaccines, and a recent FOI suggests that more than 600,000 doses of the vaccine were destroyed in the UK in August 2021 - destroyed. That hope of billions thrown out as rubbish. It seems like a nightmarish morality tale that we've reached a moment in human history where we have the scientific capability of creating these formulae, but are held back by selfishness and avarice. Alchemists searched for centuries for a magic formula that would turn base metal into gold, but today we've found the reverse, turning the life-giving serum of the vaccines into effluent or sewage poured down the drains. Dinah Fuentesfina again has pointed out that, whilst hundreds of millions of people have been infected by the virus and more than 5 billion people - 5 million people, forgive me - have died, 'at least nine new billionaires have been minted thanks to COVID.' Dirprwy Lywydd, the world has broken through scientific barriers in this pandemic. Inequality is the final barrier that threatens to trip up the efforts of months and millions. We know what needs to happen. Vaccines should be considered global public goods, not locked away and stored until they've passed out of usefulness. Intellectual property rights should be removed, patents waived and vaccine technology shared. Let's do what is right while we still have time.
Welsh: Mae cyfrifoldeb yn greiddiol i'r ddadl hon - ie, safbwynt Cymru fel cenedl sy'n gyfrifol ar lefel fyd-eang, ond yn ddyfnach na hynny, yr rwy'n ei olygu yw'r ymdeimlad sydd wedi bod gyda ni drwy gydol y pandemig fod y camau a gymerwn yn arwain at ganlyniadau nid yn unig i ni ein hunain ond i bawb o'n cwmpas. Rywsut, nid yw'r neges honno wedi gadael ei hargraff ar arweinwyr a Llywodraethau byd-eang. Maent yn parhau i weithredu fel pe na bai'r hyn sy'n digwydd y tu hwnt i'n ffiniau yn cael fawr o effaith ar ein sefyllfa ansicr ein hunain ac yn cau eu llygaid i'r ffaith, os yw'r feirws yn lledaenu yn unrhyw le, na fydd unman yn ddiogel. Ond mae cyfnodau pandemig yn gyfnodau o eithafion ac ni fydd torri corneli'n mynd â chi'n bell iawn. Mae ein dadl heddiw yn ymwneud â mwy na thegwch mewn perthynas â dosbarthu brechlynnau i wledydd tlotach y byd, mae'n ymwneud â synnwyr cyffredin, oherwydd mewn pandemig byd-eang, bydd y camau y mae pawb ohonom wedi'u cymryd ers 20 mis i gadw ein hunain a theuluoedd a ffrindiau'n ddiogel i gyd yn ofer os bydd y feirws yn parhau i ledaenu mewn gwledydd lle nad oes ymwrthedd wedi datblygu drwy frechlynnau, gan ganiatáu i COVID newid a dod yn fwy marwol byth. Hyd yn oed os edrychwn ar y mater drwy brism hunan-les yn unig, mae'n gwneud synnwyr i ddosbarthu brechlynnau'n deg ar draws y byd, a pheidio â'u pentyrru a blaenoriaethu ein diogelwch ein hunain, oherwydd ni fydd neb yn ddiogel hyd nes y caiff pawb y sicrwydd hwnnw. Felly, beth sy'n atal hynny rhag digwydd? Yn syml, Ddirprwy Lywydd, trachwant corfforaethol. Mae llywodraethau hemisffer y gogledd yn caniatáu i'r cwmnïau fferyllol mawr sathru ar y ddynoliaeth sy'n ein huno wrth geisio gwneud elw, ac mae'r un anghydraddoldebau a amlygwyd gan y pandemig yn dyfnhau yn hytrach na'u lleihau. Mae Moderna, BioNTech a Pfizer yn gweld elw anferthol i'w cyfranddalwyr oherwydd bod ganddynt fonopolïau ar batentau. Gadewch i ni edrych ar hynny: yr elw y maent yn ei weld, yr amcangyfrifir ei fod mor uchel â 69 y cant, dyna'r elw y maent yn ei wneud o gynnyrch a oedd i fod i achub bywydau pobl. Mae'r elw hwnnw'n fwy am mai hwy yn unig sydd wedi cael caniatâd i gynhyrchu'r brechlynnau. Mae trachwant a rhyfyg wedi sicrhau bod y cwmnïau mawr yn mynd yn gyfoethocach ar draul amlwg tlodion y byd. Fel y nododd Dinah Fuentesfina o ActionAid International: 'Rydym yn creu biliwnyddion brechlyn ond yn methu rhoi brechlyn i biliynau o bobl sydd mewn angen dybryd.' Y ddeuoliaeth hyll honno yw natur bwystfil cyfalafiaeth ddilyffethair, y grechwen nodweddiadol ar ei wyneb a'r cyfarthiad yn ei frathiad sy'n golygu, er mwyn i'r cyfoethog fynd yn gyfoethocach, fod yn rhaid i'r tlawd ddioddef. Ni fyddai wedi bod yn ddigon i'r cwmnïau hyn gael hawl cyntaf ar rysáit y brechlyn, maent wedi eithrio eraill rhag eu datblygu. Ac mae Llywodraethau hemisffer y gogledd hefyd wedi ymddwyn yn warthus. Nid archebu'r sypiau cyntaf o frechlynnau'n unig a wnaethom; rydym wedi gorarchebu'n drychinebus. Gallai o leiaf 100 miliwn o frechlynnau gyrraedd pen eu hoes heb eu defnyddio yng ngwledydd y G7 yn 2021. Yn ôl y sôn, mae'r DU yn eistedd ar hyd at 210 miliwn o frechlynnau dros ben, ac mae cais rhyddid gwybodaeth diweddar yn awgrymu bod mwy na 600,000 dos o'r brechlyn wedi'u dinistrio yn y DU ym mis Awst 2021 - wedi'u dinistrio. Gobaith biliynau o bobl wedi'i daflu allan fel sbwriel. Mae'n swnio fel moeswers hunllefus ein bod wedi cyrraedd moment yn hanes y ddynoliaeth lle mae gennym allu gwyddonol i greu'r fformiwlâu hyn, ond eu bod wedi'u dal yn ôl gan hunanoldeb a thrachwant. Fe fu alcemyddion yn chwilio am ganrifoedd am fformiwla hud a fyddai'n troi metel sylfaenol yn aur, ond heddiw rydym wedi canfod y gwrthwyneb, a throi serwm bywhaol y brechlynnau yn elifiant neu'n garthion a arllwysir i lawr y draeniau. Mae Dinah Fuentesfina wedi tynnu sylw hefyd at y ffaith, er bod cannoedd o filiynau o bobl wedi'u heintio gan y feirws a bod mwy na 5 biliwn o bobl - 5 miliwn o bobl, maddeuwch i mi - wedi marw, 'mae o leiaf naw biliwnydd newydd wedi'u creu diolch i COVID.' Ddirprwy Lywydd, mae'r byd wedi torri drwy rwystrau gwyddonol yn y pandemig hwn. Anghydraddoldeb yw'r rhwystr terfynol sy'n bygwth baglu ymdrechion misoedd a miliynau. Rydym yn gwybod beth a ddylai ddigwydd. Dylid ystyried brechlynnau yn nwyddau cyhoeddus byd-eang, nid eu rhoi dan glo a'u storio hyd nes eu bod wedi mynd heibio i'w hoes ddefnyddiol. Dylid dileu hawliau eiddo deallusol, hepgor patentau a rhannu technoleg brechu. Gadewch inni wneud yr hyn sy'n iawn tra bod gennym amser.