English: This week, we sadly lost who, I think, is our greatest ever Briton. She was a leader of our nation, but also a mother, a grandmother and a great-grandmother - a badge that she wore very proudly until her very last day with us. She was someone who spanned generations, acting as a bridge with the past, as well as simultaneously evolving as times did. I know that people across Wales are feeling and are hurting right now at the loss of a figure that they may never have met, but will have meant so much to so many. Whether it was sharing a few brief words with Her Majesty, being in attendance when she visited some of our communities, or even just a letter or a card in the post congratulating us on a personal milestone or achievement, people simply never forgot the interactions that they had with her. For meeting her was a memory that would last a lifetime, and a story retold to friends and family a thousand times over. The only time that I ever had the privilege of meeting Her Majesty was in this building, just under a year ago, when she came to open our Senedd. I didn't know I'd get the chance to meet her that day, but, as I left the Chamber through that door just behind me, I found myself ushered into a line of MSs, and out of the other door came Her Majesty, accompanied by the Llywydd, who introduced her to Members. The first politician she would meet, of course, would be Janet Finch-Saunders, perhaps the closest the Queen ever came to a meeting of equals in her 70-year reign. [ Laughter.] But the interaction that I had with Her Majesty, a few moments later, albeit brief, would be one that would stay with me for a lifetime. Because to think of her simply as a monarch would be to completely miss the point. What she was was a builder, a builder of bridges, because whether you voted Labour or Conservative you had one Queen; whether you were born in the UK or came here to build a better life, you had one Queen; held a faith or didn't, young or old, supported Swansea City or Cardiff City; whether you're a unionist or a separatist; whether you're a monarchist or a republican, you had one Queen. Sometimes, when we lose someone in our lives, we realise we took for granted the things that they did for us and only notice them when they're not around any longer. What is most remarkable to me is, if you really think about what we asked of her as a country to do for us when she came to the throne, we asked her to step above it all, to represent everyone, to never put a foot out of place, to cross divides in a society, that could sometimes feel that it was more divided than ever, and to lead by example, preaching love and forgiveness to a nation that wasn't always ready to do it, and we asked it all of her at just 25 years of age. She wasn't just the Queen of this country or, indeed, the Queen of the Commonwealth, she was the Queen of the world: the Queen. She was global before the world was, and she used that status to celebrate us, to represent us and do us proud. So, Queen Elizabeth, I say, 'Thank you and God save the King.'
Welsh: Yr wythnos hon, fe gollon ni, yn drist, rhywun, yr wyf i'n credu, yw ein Prydeiniwr gorau erioed. Roedd hi'n arweinydd ein cenedl, ond hefyd yn fam, yn fam-gu ac yn hen fam-gu - bathodyn yr oedd hi'n ei wisgo'n falch iawn tan ei diwrnod olaf un gyda ni. Roedd hi'n rhywun a oedd yn rhychwantu cenedlaethau, yn gweithredu fel pont gyda'r gorffennol, yn ogystal ag yn esblygu ar yr un pryd fel y gwnaeth yr oes. Rwy'n gwybod bod pobl ledled Cymru yn teimlo ac yn brifo ar hyn o bryd yn sgil colli ffigwr na fyddan nhw erioed wedi'i chyfarfod efallai, ond bydd wedi golygu cymaint i gynifer. P'un a oedd hynny yn rhannu ychydig o eiriau byr gyda'i Mawrhydi, gan fod yn bresennol pan ymwelodd â rhai o'n cymunedau, neu hyd yn oed lythyr neu gerdyn yn unig yn y post yn ein llongyfarch ar garreg filltir neu gyflawniad personol, nid oedd pobl byth yn anghofio'r rhyngweithiadau a gawsant gyda hi. Oherwydd, roedd ei chyfarfod hi yn atgof a fyddai'n para am oes, ac yn stori a fyddai'n cael ei hail-adrodd i ffrindiau a theulu filoedd o weithiau. Yr unig dro erioed i mi gael y fraint o gyfarfod Ei Mawrhydi oedd yn yr adeilad hwn, ychydig llai na blwyddyn yn ôl, pan ddaeth i agor ein Senedd. Doeddwn i ddim yn gwybod y byddwn i'n cael cyfle i gwrdd â hi y diwrnod hwnnw, ond, wrth i mi adael y Siambr drwy'r drws hwnnw y tu ôl i mi, cefais fy hun yn cael fy nhywys i linell o ASau, ac allan o'r drws arall daeth Ei Mawrhydi, yng nghwmni'r Llywydd, a wnaeth ei chyflwyno i'r Aelodau. Y gwleidydd cyntaf y byddai hi'n ei gyfarfod, wrth gwrs, fyddai Janet Finch-Saunders, efallai yr agosaf y daeth y Frenhines erioed i gyfarfod ei chydradd yn ei theyrnasiad 70 mlynedd. [ Chwerthin.] Ond byddai'r ymadwaith a gefais gyda'i Mawrhydi, ychydig eiliadau'n ddiweddarach, er yn fyr, yn un a fyddai'n aros gyda mi am oes. Oherwydd byddai meddwl amdani dim ond fel brenhines yn methu'r pwynt yn llwyr. Beth oedd hi oedd adeiladwr, adeiladwr pontydd, oherwydd p'un a wnaethoch chi bleidleisio i'r blaid Lafur neu'r blaid Geidwadol roedd gennych chi un Frenhines; p'un a gawsoch chi eich geni yn y DU neu ddod yma i adeiladu bywyd gwell, roedd gennych chi un Frenhines; yn arddel ffydd neu beidio, yn hen neu'n ifanc, yn cefnogi Dinas Abertawe neu Ddinas Caerdydd; p'un a ydych chi'n unoliaethwr neu'n ymwahanwr; p'un a ydych chi'n frenhinwr neu'n weriniaethwr, roedd gennych chi un Frenhines. Weithiau, pan fyddwn ni'n colli rhywun yn ein bywydau, rydyn ni'n sylweddoli ein bod ni'n cymryd yn ganiataol y pethau yr oedden nhw'n eu gwneud i ni a dim ond yn sylwi arnyn nhw pan nad ydyn nhw o gwmpas bellach. Yr hyn sy'n fwyaf rhyfeddol i mi yw, os ydych chi wir yn meddwl am yr hyn y gwnaethom ni ofyn iddi ei wneud fel gwlad pan ddaeth hi i'r orsedd, fe ofynnon ni iddi gamu uwchlaw'r cyfan, i gynrychioli pawb, i beidio byth â rhoi troed allan o'i le, i groesi rhaniadau mewn cymdeithas, a allai weithiau deimlo ei bod yn fwy rhanedig nag erioed, ac i arwain drwy esiampl, pregethu cariad a maddeuant i genedl nad oedd bob amser yn barod i wneud hynny, a gwnaethom ofyn am hyn i gyd ganddi yn ddim ond 25 oed. Nid Brenhines y wlad hon yn unig oedd hi nac, yn wir, Brenhines y Gymanwlad, hi oedd Brenhines y byd: y Frenhines. Roedd hi'n fyd eang cyn oedd y byd felly, a defnyddiodd hi'r statws hwnnw i'n dathlu ni, i'n cynrychioli ni a'n gwneud ni'n falch. Felly, Brenhines Elizabeth, rwy'n dweud, 'Diolch i chi a Duw gadwo'r Brenin.'