techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: The repeated delays by this Welsh Government are a mess, and if you don't believe me, listen to Haf Elgar, vice-chair of Healthy Air Cymru and director of Friends of the Earth Cymru, who states, 'If Wales wants to be a fair and just nation, as well as a green one, we must clean up our act now.' Wales Environment Link and Healthy Air Cymru have stated that Wales needs access to environmental justice. Their letter to the Welsh Government highlights that, in Wales, 1,600 people die each year due to air pollution, only a fraction of our best nature sites on land and sea are in good condition, and that continued delays in passing laws to protect and improve our environment undermines people's right to environmental justice. What greater warning do 20 organisations and all members of WEL need to give you before you listen to our calls for you to take environmental justice seriously, put robust legislation in place to drive nature recovery, as well as the tools to hold your own Government to account?
Welsh: Mae'r oedi cyson gan Lywodraeth Cymru yn llanast. Ac os nad ydych yn fy nghredu, gwrandewch ar Haf Elgar, is-gadeirydd Awyr Iach Cymru a chyfarwyddwr Cyfeillion y Ddaear Cymru, sy'n datgan: 'Os yw Cymru am fod yn genedl deg a chyfiawn, yn ogystal â bod yn genedl werdd, rhaid inni wella'r ffordd y gweithredwn yn awr.' Mae Cyswllt Amgylchedd Cymru ac Awyr Iach Cymru wedi datgan bod angen mynediad at gyfiawnder amgylcheddol ar Gymru. Mae eu llythyr i Lywodraeth Cymru yn nodi bod 1,600 o bobl yn marw bob blwyddyn yng Nghymru oherwydd llygredd aer, mai dim ond cyfran fach iawn o'n safleoedd natur gorau ar y tir a'r môr sydd mewn cyflwr da, a bod oedi parhaus cyn cyflwyno deddfau i warchod a gwella ein hamgylchedd yn tanseilio hawl pobl i gyfiawnder amgylcheddol. Faint yn fwy o rybudd y mae angen i 20 o sefydliadau a holl aelodau Cyswllt Amgylchedd Cymru ei roi i chi cyn y byddwch yn gwrando ar ein galwadau i fod o ddifrif ynglŷn â chyfiawnder amgylcheddol, rhoi deddfwriaeth gadarn ar waith i ysgogi adferiad byd natur, yn ogystal â'r arfau i ddwyn eich Llywodraeth eich hun i gyfrif?
English: So, once again, it's very fine words and absolutely no action from you. So, we have done a number of things already on the clean air (Wales) Bill, which we'll introduce in this Senedd term. It's one of a number of actions set out in the clean air plan for Wales, 'Healthy Air, Healthy Wales', which we are taking to improve air quality. The action taken includes, of course, the Welsh transport strategy, 'Llwybr Newydd', and the roads review, and the stopping of building of roads all over Wales, which increases both the emissions and the particulates. And you don't like those bits. The robust action that we do take, you're unable to support in any way. So, fine words, no action, once again, from the Tory benches.
Welsh: Felly, unwaith eto, geiriau teg a dim gweithredu o gwbl gennych chi. Felly, rydym wedi gwneud nifer o bethau eisoes ar Fil aer glân (Cymru), y byddwn yn ei gyflwyno yn ystod tymor y Senedd hon. Mae'n un o nifer o gamau gweithredu a nodir yn y cynllun aer glân i Gymru, 'Awyr Iach, Cymru Iach', yr ydym yn eu cymryd i wella ansawdd aer. Mae'r camau a gymerwyd yn cynnwys, wrth gwrs, strategaeth drafnidiaeth Cymru, 'Llwybr Newydd', a'r adolygiad ffyrdd, a rhoi'r gorau i adeiladu ffyrdd ledled Cymru, sy'n cynyddu allyriadau a gronynnau. Ac nid ydych yn hoffi'r darnau hynny. Y camau cadarn yr ydym yn eu cymryd, ni allwch eu cefnogi mewn unrhyw ffordd. Felly, geiriau teg, dim gweithredu, unwaith eto, oddi ar feinciau'r Torïaid.
English: It's fair to say that if the Welsh Conservatives were in Government and had your levers, then we'd actually be using them. Now, despite England and Northern Ireland having the Office for Environmental Protection, Scotland having environmental standards, here in Wales we are still relying on temporary arrangements that WEL and Healthy Air Cymru have described as lacking legal powers, public strategy, and an easily navigable webiste. However, even more concerning is that the interim environmental protection assessor for Wales's annual report highlights, and I quote: 'One key issue identified during the review has been that demand for the service has been significantly higher than originally expected.' Minister, in light of this, we have been working to put in place more robust processes to ensure that we are targeting our resources at issues where we can add the most value. In light of the high demand for assistance with environmental law, will you fast-track the process of establishing a permanent body?
Welsh: Mae'n deg dweud, pe byddai'r Ceidwadwyr Cymreig mewn Llywodraeth, gyda'r ysgogiadau sydd gennych chi, byddem ni yn eu defnyddio. Nawr, er bod gan Loegr a Gogledd Iwerddon Swyddfa Diogelu'r Amgylchedd, a bod gan yr Alban safonau amgylcheddol, yma yng Nghymru, rydym yn dal i ddibynnu ar y drefniadau dros dro y mae Cyswllt Amgylchedd Cymru ac Awyr Iach Cymru wedi'u disgrifio fel rhai heb bwerau cyfreithiol, strategaeth gyhoeddus, a gwefan hawdd ei defnyddio. Fodd bynnag, mae'n peri mwy fyth o bryder fod adroddiad blynyddol asesydd interim diogelu'r amgylchedd Cymru yn tynnu sylw at y canlynol: 'Un broblem allweddol a nodwyd yn ystod yr adolygiad oedd bod y galw am y gwasanaeth wedi bod yn fwy o lawer nag a ddisgwylid yn wreiddiol.' Felly, Weinidog, yng ngoleuni hyn, rydym wedi bod yn gweithio i roi prosesau mwy cadarn ar waith i sicrhau ein bod yn targedu ein hadnoddau at faterion lle y gallwn ychwanegu'r gwerth mwyaf. Yn wyneb y galw mawr am gymorth gyda chyfraith amgylcheddol, a wnewch chi roi'r broses o sefydlu corff parhaol ar lwybr carlam?
English: So, Janet, again, once more, how many times have I got to say the same thing? We are absolutely committed to putting an environmental protection body in place. The interim environmental protection plan is working; it's actually highlighting how many people want their issues looked at, and in a much shorter timescale than was ever possible before. As you well know, we are working with the deep dive on biodiversity to put the standards in place that will have the targets that will hold our feet to the fire. Having a badge that says, 'I don't know what I want, but I want it now' is all very well, but it's actually important to have targets that mean something and that will actually push the thing forward, and not just, once more, a set of empty words.
Welsh: Felly, Janet, eto, unwaith eto, sawl gwaith y mae'n rhaid imi ddweud yr un peth? Rydym wedi ymrwymo'n llwyr i roi corff diogelu'r amgylchedd ar waith. Mae'r cynllun interim diogelu'r amgylchedd yn gweithio; mewn gwirionedd, mae'n tynnu sylw at faint o bobl sydd am i'w problemau gael sylw, ac mewn amserlen lawer byrrach nag a oedd yn bosibl erioed o'r blaen. Fel y gwyddoch, rydym yn gweithio gyda'r archwiliad dwfn ar fioamrywiaeth i roi safonau ar waith gyda thargedau a fydd yn cadw'r pwysau arnom. Mae cael bathodyn sy'n dweud, 'Nid wyf yn gwybod beth rwyf ei eisiau, ond mae arnaf ei eisiau yn awr' yn un peth, ond mae'n bwysig cael targedau sy'n golygu rhywbeth ac a fydd yn gwthio'r mater yn ei flaen, yn hytrach na set o eiriau gwag, unwaith eto.
English: Thank you, Llywydd. I'd like to highlight the contribution of fibre broadband as we move towards net zero and a sustainable future. The Welsh Government has set a target of 30 per cent of the workforce working from home, or close to home, regularly by 2030. What's apparent is that we need a broadband network that provides simpler, more reliable working experiences from our homes, community hubs and so on. Recent research by the Institute of Welsh Affairs has highlighted exactly how upgrading the full fibre network would support decarbonisation, either by reusing existing ducts and telegraph poles, or because new technologies emit 80 per cent less carbon even before factoring in the use of zero-carbon energies. So, Minister, what is the role of effective fibre broadband in the Government's broader strategy to achieve zero carbon emissions by 2050 or sooner?
Welsh: Diolch, Llywydd. Hoffwn dynnu sylw at gyfraniad band eang ffeibr i'n taith i sero net a'n dyfodol cynaliadwy. Mae Llywodraeth Cymru wedi gosod nod i 30 y cant o'r gweithlu weithio o gartref yn rheolaidd, neu'n agos at gartref, erbyn 2030. Yr hyn sy'n amlwg ydy bod angen rhwydwaith band eang sy'n darparu profiad gwaith symlach a dibynadwy o'n cartrefi a chanolfannau cydweithio cymunedol. Mae ymchwil diweddar gan y Sefydliad Materion Cymreig wedi tynnu sylw at sut yn union y byddai uwchraddio'r rhwydwaith ffeibr llawn yn cefnogi ymdrechion datgarboneiddio, naill ai drwy ailddefnyddio pibellau a pholion ffôn presennol, neu oherwydd bod technolegau newydd yn rhyddhau 80 y cant yn llai o garbon hyd yn oed cyn ystyried defnyddio ynni digarbon. Felly, Weinidog, beth ydy rôl band eang ffeibr go iawn yn strategaeth ehangach Llywodraeth Cymru i gyrraedd allyriadau carbon sero net erbyn 2050 neu'n gynharach, plis?
English: Thank you for that, Minister. For my second and final question, I'd like to turn to deforestation and supply chains. At COP26, you said that you were determined to change the Welsh Government procurement policy to ensure that we're promoting supply chains that are fair, that are ethical and that are sustainable. I welcome that. That would not only reduce Wales's global footprint, it would also support local economies. We have an opportunity to become a leader in this place, following, or rather joining, pioneers like France and the state of California, which have introduced procurement policies to end deforestation and tackle climate change. Minister, there is evidence as well that the public are supportive of these actions. A recent WWF Cymru survey of rural Welsh communities found that 84 per cent of respondents agreed that public services that provide and sell food, like schools and hospitals, should not buy food from sources where it can contribute to nature loss and climate change both in Wales and overseas. So, could you tell us, Minister, what progress has been made to introduce deforestation-free targets, risk assessments and due diligence processes in public sector procurement practices, please?
Welsh: Diolch, Weinidog. Ar gyfer fy ail gwestiwn a'r cwestiwn olaf gennyf fi, hoffwn droi at ddatgoedwigo a chadwyni cyflenwi. Yn COP26, fe ddywedoch eich bod yn benderfynol o newid polisi caffael Llywodraeth Cymru i sicrhau ein bod yn hyrwyddo cadwyni cyflenwi sy'n deg, yn foesegol ac yn gynaliadwy. Rwy'n croesawu hynny. Nid yn unig y byddai hynny'n lleihau ôl troed byd-eang Cymru, byddai hefyd yn cefnogi economïau lleol. Mae gennym gyfle i ddod yn arweinydd yn hyn o beth, gan ddilyn, neu'n hytrach, ymuno ag arloeswyr fel Ffrainc a thalaith Califfornia, sydd wedi cyflwyno polisïau caffael i roi terfyn ar ddatgoedwigo a mynd i'r afael â newid hinsawdd. Weinidog, ceir tystiolaeth hefyd fod y cyhoedd yn cefnogi'r camau hyn. Canfu arolwg diweddar gan WWF Cymru o gymunedau gwledig Cymru fod 84 y cant o'r ymatebwyr yn cytuno na ddylai gwasanaethau cyhoeddus sy'n darparu ac yn gwerthu bwyd, fel ysgolion ac ysbytai, brynu bwyd o ffynonellau a all gyfrannu at golledion i fyd natur a newid hinsawdd yng Nghymru a thramor. Felly, a wnewch chi ddweud wrthym, Weinidog, pa gynnydd a wnaed ar gyflwyno targedau dim datgoedwigo, asesiadau risg a phrosesau diwydrwydd dyladwy yn arferion caffael y sector cyhoeddus, os gwelwch yn dda?
English: Yes, certainly, Delyth. Procurement is actually in Rebecca Evans's portfolio, but obviously I work very, very closely with Rebecca. She has recently announced a number of research issues into procurement, one of which is absolutely making sure that Wales does not use up more of the world's resources than is our fair share. Part of that is to make sure, when buying products or having supply chains here that rely on products that necessarily mean deforestation in other parts of the world, that we look to replace those products in the supply chain and assist the countries to come away from the practices that they have to reforestation. We're very proud of our work in Africa, in Uganda, in Mbale, with the trees that we plant - one tree there, one tree here, for every child born in Wales. It's always worth reminding people of that. We're very proud of the reforestation that we've been able to do. I've promised to work with Size of Wales on a project that allows both the public sector and, as far as possible, the private sector in Wales to understand what its supply chains look like and to make sure that products that necessarily incur deforestation across the world are removed from those supply chains as fast as possible.
Welsh: Gwnaf, yn sicr, Delyth. Mae caffael ym mhortffolio Rebecca Evans mewn gwirionedd, ond yn amlwg, rwy'n gweithio'n agos iawn gyda Rebecca. Yn ddiweddar, mae hi wedi cyhoeddi nifer o faterion ymchwil i'r maes caffael, ac un ohonynt yw sicrhau nad yw Cymru'n defnyddio mwy na'n cyfran deg o adnoddau'r byd. Rhan o hynny yw sicrhau, wrth brynu cynhyrchion neu gael cadwyni cyflenwi yma sy'n dibynnu ar gynhyrchion sydd o reidrwydd yn golygu datgoedwigo mewn rhannau eraill o'r byd, ein bod yn ceisio cael cynhyrchion yn lle'r rheini yn y gadwyn gyflenwi a chynorthwyo'r gwledydd i ymbellhau oddi wrth eu harferion, ac ailgoedwigo. Rydym yn falch iawn o'n gwaith yn Affrica, yn Uganda, yn Mbale, gyda'r coed yr ydym yn eu plannu - un goeden yno, un goeden yma, ar gyfer pob plentyn sy'n cael ei eni yng Nghymru. Mae bob amser yn werth atgoffa pobl o hynny. Rydym yn falch iawn o'r ailgoedwigo y gallasom ei wneud. Rwyf wedi addo gweithio gyda Maint Cymru ar brosiect sy'n caniatáu i'r sector cyhoeddus, a chymaint â phosibl o'r sector preifat yng Nghymru, ddeall sut olwg sydd ar eu cadwyni cyflenwi ac i sicrhau y ceir gwared ar gynhyrchion sydd o reidrwydd yn arwain at ddatgoedwigo ledled y byd o'r cadwyni cyflenwi hynny cyn gynted â phosibl.
English: Our north Wales metro programme will transform rail, bus and active travel services across north Wales. The metros offer some of the best opportunities to meet our target of 45 per cent of journeys being made by public transport or active travel by 2040, helping reduce road congestion, carbon emissions and air pollution.
Welsh: Bydd rhaglen metro gogledd Cymru yn trawsnewid gwasanaethau trên, bws a theithio llesol ar draws y gogledd. Mae'r metros yn cynnig rhai o'r cyfleoedd gorau i gyflawni ein targed o sicrhau bod 45 y cant o deithiau'n cael eu gwneud ar drafnidiaeth gyhoeddus neu drwy deithio llesol erbyn 2040, gan helpu i leihau tagfeydd ar y ffyrdd, allyriadau carbon a llygredd aer.
English: I appreciate your response, Minister. My inbox has been flooded with correspondence from gravely concerned constituents regarding local transport matters. Transport-related problems now total the second highest category of my casework. The problems that my constituents have to endure range from inadequate and infrequent bus timetabling, especially in more rural areas of the constituency, to overcrowded trains and a lack of forward planning by the rail services, with too few carriages being put on during known busy events such as Chester races and local sporting events. Given your Government has set ambitious aims to tackle climate change, it isn't rocket science that the problems I've outlined will need rectifying, especially if you want to attract more passengers onto public transport. So, Minister, what are you going to do to reassure my concerned constituents on these issues and enhance their experience of utilising public transport within the Vale of Clwyd?
Welsh: Rwy'n gwerthfawrogi eich ymateb, Weinidog. Mae fy mewnflwch yn llawn gohebiaeth gan etholwyr sy'n hynod bryderus ynghylch materion trafnidiaeth lleol. Problemau sy'n ymwneud â thrafnidiaeth yw ail gategori mwyaf cyffredin fy ngwaith achos bellach. Mae'r problemau y mae'n rhaid i fy etholwyr eu dioddef yn amrywio o fysiau annigonol ac anfynych, yn enwedig yn ardaloedd mwy gwledig yr etholaeth, i drenau gorlawn a diffyg blaengynllunio gan y gwasanaethau rheilffyrdd, gyda rhy ychydig o gerbydau yn weithredol yn ystod digwyddiadau y gŵyr pawb eu bod yn brysur, megis rasys Caer a digwyddiadau chwaraeon lleol. O gofio bod eich Llywodraeth wedi pennu nodau uchelgeisiol i fynd i'r afael â newid hinsawdd, nid yw'n anodd deall y bydd angen unioni'r problemau a amlinellais, yn enwedig os ydych am ddenu mwy o deithwyr i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Felly, Weinidog, beth a wnewch i dawelu meddwl fy etholwyr pryderus ynglŷn â'r materion hyn a gwella eu profiad o ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus yn Nyffryn Clwyd?
English: Our allotment support grant is now in its second year and will allocate £750,000 across all of Wales's local authorities to help improve and increase allotment provision. In addition to this dedicated fund, a range of other programmes, such as Local Places for Nature, also help support the development of allotments.
Welsh: Mae ein grant cymorth rhandiroedd bellach yn ei ail flwyddyn, a bydd yn dyrannu £750,000 ar draws holl awdurdodau lleol Cymru i helpu i wella a chynyddu darpariaeth rhandiroedd. Yn ogystal â'r gronfa benodedig hon, mae amrywiaeth o raglenni eraill, megis Lleoedd Lleol ar gyfer Natur, hefyd yn helpu i gefnogi datblygiad rhandiroedd.
English: Thank you for that answer, Minister. The pandemic has shone a light on many inequalities in society, and access to green space was, for me, one of the greatest lessons we need to learn and address. For many in the most densely populated areas, stepping into the garden is not possible, and in city centre wards, such as those in my constituency, green spaces are often limited. Therefore, allotments and community gardens are a vital lifeline to nature and the social interactions that come with them. The benefits are far-reaching. On the most basic level, they help with food production, especially when the cost of living is biting, and they also help to address isolation and improve mental well-being. Community allotments are needed where people are most densely populated, however this is also where land is often at its most premium. How can the Welsh Government help to ease the process where disused land can be transformed into places that benefit the community, and what support can we give local authorities and housing associations to scope out those ignored pockets so that they can better support local people?
Welsh: Diolch am eich ateb, Weinidog. Mae'r pandemig wedi amlygu llawer o anghydraddoldebau yn y gymdeithas, ac roedd mynediad i fannau gwyrdd, i mi, yn un o'r gwersi mwyaf y mae angen inni eu dysgu a mynd i'r afael â hwy. I lawer yn yr ardaloedd mwyaf poblog, nid oes modd mynd allan i'r ardd, ac mewn wardiau yng nghanol dinasoedd, fel y rheini yn fy etholaeth i, mae mannau gwyrdd yn aml yn brin. Felly, mae rhandiroedd a gerddi cymunedol yn achubiaeth hanfodol i natur a'r rhyngweithio cymdeithasol a ddaw yn eu sgil. Mae'r manteision yn bellgyrhaeddol. Ar y lefel fwyaf sylfaenol, maent yn helpu gyda chynhyrchu bwyd, yn enwedig wrth i gostau byw gynyddu, ac maent hefyd yn helpu i fynd i'r afael ag ynysigrwydd ac yn gwella lles meddyliol. Mae angen rhandiroedd cymunedol yn y mannau gyda'r dwysedd poblogaeth mwyaf, ond yn aml, dyma lle mae tir ar ei ddrytaf hefyd. Sut y gall Llywodraeth Cymru helpu i hwyluso'r broses lle y gellir trawsnewid tir nas defnyddir yn fannau sydd o fudd i'r gymuned, a pha gymorth y gallwn ei roi i awdurdodau lleol a chymdeithasau tai ar gyfer archwilio'r pocedi angof hyn o dir fel y gallant gefnogi pobl leol yn well?
English: I completely agree, Jayne; the pandemic certainly highlighted the need for people to have an outside space that was usable and actually connect back to nature, which is good for not just physical health but also very good for mental health, of course. We have Welsh Government guidance available that provides community groups with the knowledge and tools to take ownership of green spaces - actually, including wasteland spaces; they wouldn't necessarily be green right now. A variety of organisations provide expert advice and support the transfer of green spaces to community organisations. We fund the community land advisory service to provide support for local groups and identify and take ownership or control of green spaces for recreation and food growing. We've worked with over 200 groups since 2018 to help negotiate transfers of land to community groups, including, I'm pleased to say, two in Newport. I know that you're familiar with the Local Places for Nature programme, which has created over 300 green spaces across Wales in the last year alone, with 22 in Newport, including work I know you're familiar with at Pill community allotment.
Welsh: Rwy'n cytuno'n llwyr, Jayne; yn sicr, mae'r pandemig wedi tynnu sylw at yr angen i bobl gael man yn yr awyr agored y gellir ei ddefnyddio ac i ddod i gysylltiad â natur, sydd nid yn unig o fudd i'w hiechyd corfforol, ond hefyd yn dda iawn i iechyd meddwl wrth gwrs. Mae gan Lywodraeth Cymru ganllawiau sy'n rhoi'r wybodaeth a'r arfau i grwpiau cymunedol sicrhau perchnogaeth ar fannau gwyrdd - gan gynnwys tir gwastraff; ni fyddent o reidrwydd yn wyrdd ar hyn o bryd. Mae amrywiaeth o sefydliadau yn darparu cyngor arbenigol ac yn cefnogi'r gwaith o drosglwyddo mannau gwyrdd i sefydliadau cymunedol. Rydym yn ariannu'r gwasanaeth cynghori ar dir cymunedol i roi cymorth i grwpiau lleol ac i nodi a pherchnogi neu reoli mannau gwyrdd at ddibenion hamdden a thyfu bwyd. Rydym wedi gweithio gyda dros 200 o grwpiau ers 2018 i helpu i negodi'r broses o drosglwyddo tir i grwpiau cymunedol, gan gynnwys dau yng Nghasnewydd, rwy'n falch o ddweud. Gwn eich bod yn gyfarwydd â rhaglen Lleoedd Lleol ar gyfer Natur, sydd wedi creu dros 300 o fannau gwyrdd ledled Cymru yn y flwyddyn ddiwethaf yn unig, gyda 22 yng Nghasnewydd, gan gynnwys gwaith y gwn eich bod yn gyfarwydd ag ef yn rhandir cymunedol Pilgwenlli.
English: I'd like to thank my colleague Jayne Bryant for bringing this question to the forefront. Some schools in my region and elsewhere in Wales have surplus land available as part of their school grounds. Some such as, and pardon my pronunciation, Olchfa Comprehensive School in your constituency - [ Interruption.] That's it, yes - are selling off their land for housing. However, some schools have surplus land that, although may not be large enough for housing development, may be suitable for allotments, thereby increasing the engagement of schools with the communities they serve and teaching pupils about where their food comes from and the importance of fresh vegetables for a healthy diet. What discussions have you had, Minister, with ministerial colleagues and others about potentially encouraging schools to turn over parts of their grounds for farming and growing in partnership with community organisations?
Welsh: Hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod, Jayne Bryant, am roi sylw i'r cwestiwn hwn. Mae gan rai ysgolion yn fy rhanbarth i ac mewn mannau eraill yng Nghymru dir dros ben ar gael fel rhan o dir yr ysgol. Mae rhai megis, a maddeuwch fy ynganiad, Ysgol Gyfun yr Olchfa yn eich etholaeth - [ Torri ar draws.] Dyna ni, ie - yn gwerthu eu tir er mwyn codi tai. Fodd bynnag, mae gan rai ysgolion dir dros ben, nad yw'n ddigon mawr ar gyfer datblygu tai efallai, ond a allai fod yn addas ar gyfer rhandiroedd, a thrwy hynny, gallai gynyddu ymgysylltiad yr ysgolion â'r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu ac addysgu disgyblion ynglŷn ag o ble y daw eu bwyd a phwysigrwydd llysiau ffres er mwyn cael deiet iach. Pa drafodaethau a gawsoch chi gyda'ch cyd-Weinidogion ac eraill, Weinidog, ynglŷn ag annog ysgolion o bosibl i ddarparu rhywfaint o'u tir at ddibenion ffermio a thyfu mewn partneriaeth â sefydliadau cymunedol?