English: I cannot find any reference in this report on key lessons learnt from Communities First to key issues such as programme bending, grant-recipient bodies, the damning Wales Audit Office reports and the rejected proposals to take Communities First forward from 2012. Like many, I gave my support to the programme when it was launched because we were told it was about genuine community empowerment and ownership. My initial concerns were raised when evidence-based allegations were brought to me of Welsh Government gerrymandering, manipulating Communities First boundaries for political advantage in rural north Flintshire. This concern was added to by growing evidence that the programme wasn't delivering improved outcomes for people in the Communities First areas, with high inactivity and benefit dependency and low prosperity levels persisting. But, whenever we challenged the Welsh Government over this during the second and third Assemblies, they told us that Communities First was instead about programme bending, conveniently ignoring that the purpose of programme bending was supposed to be delivering improved outcomes. Well, we've heard that the programme, between 2001 and 2017, involved spending of nearly £0.5 billion. Well, the 2006 interim evaluation of Communities First found little evidence of rigorous monitoring and evaluation' and that Communities First is still a long way away from producing the regeneration outcomes thatare its main aim.' As a member of the Audit Committee in the second Assembly, I successfully called for an inquiry into Communities First to be included in the Wales Audit Office forward work programme. The resulting Wales Audit Office report, published in July 2009, found significant Welsh Government failure, stating that serious weaknesses in financial planning and the processes of funding the programme led to widespread variation in funding with no clear rationale into funding decisions, that there was an absence of basic human resource and financial planning, that monitoring was weak, and that there was no evidence that anything was done with the feedback. The 2008 Joseph Rowntree Foundation report, 'Community empowerment in practice: lessons from Communities First' found a general failure to exert community influence over statutory members of Communities First partnerships and no evidence of significant mainstream "programme bending" where statutory agencies prioritised actions and expenditure in the Communities First partnership area.' The Plas Madoc Communities First whistleblower asked for my help as she'd properly reported her concerns to the Welsh Government only to then suffer false allegations against her rather than see action against the guilty parties. It was only after I referred this to the Wales Audit Office, supported by a Plaid Cymru Member and a Liberal Democrat Member, and after the Wales Audit Office then produced a report confirming a fundamental lack of financial control and governance' that action was taken that led to the conviction of the Communities First co-ordinator. False allegations of a similar nature were then made against the Higher Shotton Communities First co-ordinator after she whistleblew against Flintshire Council, then one of the few local authority Communities First grant recipient bodies in Wales, stating that they were wrongly taking control of the programmes and diverting funding outside the Communities First area. Another Communities First co-ordinator in Flintshire had resigned under similar pressure. The joint paper published in 2011 by the Wales Council for Voluntary Action, the Centre for Regeneration Excellence Wales and Community Development Cymru, 'Communities First - A Way Forward', found that the original design of the programme was flawed and that the missing link in achieving community ownership was the lack of a longer term vision in the Communities First programme that, quote, 'would move beyond programme and Government dependency and provide the community-owned dimension which is often sought but seldom achieved in creating a better Wales.' The Minister then and Cabinet Secretary now rejected this, instead rolling out the 2012 cluster model and ignoring the lessons from Flintshire and made most local authorities the Communities First grant recipient bodies, enabling too many to encroach on programme delivery and emasculate the communities themselves. In February, the Cabinet Secretary Carl Sargeant revealed that Communities First will be phased out by March 2018 and, in June, he told the Equality, Local Government and Communities Committee that the programme would not be replaced, that the record of its work in Wales's most deprived areas had been mixed and that the figures aren't moving. What an admission of failure. And all because the little Napoleons failed to understand that as well as having needs and problems, our most marginalised communities also have social, cultural and material assets and that identifying and mobilising these can help them overcome the challenge they face and that citizens and communities should be seen as the co-producers of health and well-being rather than simply the recipients of services.
Welsh: Ni allaf ddod o hyd i unrhyw gyfeiriad yn yr adroddiad at y gwersi allweddol a ddysgwyd gan Cymunedau yn Gyntaf ar faterion allweddol fel plygu rhaglenni, cyrff sy'n derbyn grantiau, adroddiadau damniol Swyddfa Archwilio Cymru a'r cynigion a wrthodwyd i fwrw ymlaen â Cymunedau yn Gyntaf o 2012 ymlaen. Fel llawer, rhoddais fy nghefnogaeth i'r rhaglen pan gafodd ei lansio oherwydd dywedwyd wrthym ei bod yn ymwneud â pherchnogaeth a grymuso cymunedol go iawn. Dechreuais bryderu yn gyntaf pan dynnwyd fy sylw at honiadau a oedd yn seiliedig ar dystiolaeth ynglŷn â Llywodraeth Cymru yn newid y ffiniau, yn ystumio ffiniau Cymunedau yn Gyntaf er mwyn ennill mantais wleidyddol yn ardaloedd gwledig gogledd Sir y Fflint. Roedd y dystiolaeth gynyddol nad oedd y rhaglen yn cyflawni canlyniadau gwell i bobl yn ardaloedd Cymunedau yn Gyntaf yn ychwanegu at y pryder, gyda lefelau uchel o anweithgarwch a dibyniaeth ar fudd-daliadau a lefelau ffyniant isel yn parhau. Ond pan fyddem yn herio Llywodraeth Cymru ynglŷn â hyn yn ystod yr ail a'r trydydd Cynulliad, roeddent yn dweud wrthym fod Cymunedau yn Gyntaf yn ymwneud â phlygu rhaglenni yn lle hynny, gan anwybyddu, yn gyfleus, y ffaith mai cyflawni gwell canlyniadau oedd diben plygu rhaglenni i fod. Wel, rydym wedi clywed bod y rhaglen, rhwng 2001 a 2017, wedi gwario bron i £0.5 biliwn. Wel, ni chanfu gwerthusiad interim 2006 Cymunedau yn Gyntaf 'fawr ddim tystiolaeth o fonitro a gwerthuso trylwyr' a bod 'camau mawr i'w cymryd cyn y bydd Cymunedau yn Gyntaf yn cyflawni'r canlyniadau mewn perthynas ag adfywio a oedd yn brif amcanion y rhaglen.' Fel aelod o'r Pwyllgor Archwilio yn yr ail Gynulliad, gelwais yn llwyddiannus am gynnwys ymchwiliad ar Cymunedau yn Gyntaf yn rhaglen waith Swyddfa Archwilio Cymru. Roedd yr adroddiad canlynol gan Swyddfa Archwilio Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf 2009, yn dangos methiant sylweddol ar ran Llywodraeth Cymru, gan nodi bod gwendidau difrifol yn y cynllunio ariannol a'r prosesau o gyllido'r rhaglen wedi arwain at amrywiad eang yn y cyllid heb unrhyw sail resymegol glir i benderfyniadau cyllido, fod adnoddau dynol a chynllunio ariannol sylfaenol yn absennol, fod monitro'n wan, ac nad oedd unrhyw dystiolaeth fod unrhyw beth yn cael ei wneud gyda'r adborth. Roedd yr adroddiad a gyhoeddwyd gan Sefydliad Joseph Rowntree yn 2008, 'Grymuso cymunedau ar waith: gwersi o'r rhaglen Cymunedau'n Gyntaf' yn dangos methiant cyffredinol i arfer dylanwad cymunedol dros aelodau statudol o bartneriaethau Cymunedau yn Gyntaf ac 'nid oedd unrhyw dystiolaeth o gamau arwyddocaol i 'blygu rhaglenni' prif-ffrwd lle roedd asiantaethau statudol yn blaenoriaethu camau gweithredu a gwariant yn ardal y bartneriaeth Cymunedau'n Gyntaf.' Gofynnodd chwythwr chwiban Cymunedau yn Gyntaf Plas Madoc am fy help gan ei bod wedi rhannu ei phryderon yn briodol â Llywodraeth Cymru ond yn hytrach na gweld camau'n cael eu cymryd yn erbyn yr unigolion euog yn sgil hynny, dioddefodd honiadau ffug yn ei herbyn. Nid tan i mi gyfeirio'r mater hwn at Swyddfa Archwilio Cymru, a chyda chefnogaeth Aelod o Blaid Cymru ac Aelod o'r Democratiaid Rhyddfrydol, ac ar ôl i Swyddfa Archwilio Cymru lunio adroddiad yn cadarnhau diffyg rheolaeth ariannol a llywodraethu sylfaenol y cymerwyd camau a arweiniodd at gyhuddo'r cydlynydd Cymunedau yn Gyntaf. Yna cafodd honiadau ffug o natur debyg eu gwneud yn erbyn cydlynydd Cymunedau yn Gyntaf Shotton Uchaf ôl iddi chwythu'r chwiban yn erbyn Cyngor Sir y Fflint, un o'r ychydig awdurdodau lleol a oedd yn derbyn grant Cymunedau yn Gyntaf yng Nghymru ar y pryd, gan ddweud eu bod yn cymryd rheolaeth ar y rhaglenni yn anghywir ac yn dargyfeirio cyllid y tu hwnt i ardal Cymunedau yn Gyntaf. Roedd cydlynydd Cymunedau yn Gyntaf arall yn Sir y Fflint wedi ymddiswyddo o dan bwysau tebyg. Roedd y papur a gyhoeddwyd ar y cyd yn 2011 gan Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru, Canolfan Rhagoriaeth Adfywio Cymru a Datblygu Cymunedol Cymru, 'Cymunedau yn Gyntaf - Ffordd Ymlaen', yn dangos bod cynllun gwreiddiol y rhaglen yn ddiffygiol ac mai'r ddolen goll o ran cyflawni perchnogaeth gymunedol oedd diffyg gweledigaeth fwy hirdymor yn y rhaglen Cymunedau yn Gyntaf a fyddai, ac rwy'n dyfynnu, yn 'symud y tu hwnt i ddibyniaeth ar raglenni a'r Llywodraeth ac yn darparu'r dimensiwn cymunedol sy'n aml yn nod ond prin yn cael ei wireddu yn y gwaith o greu Cymru well.' Gwrthodwyd hyn gan y Gweinidog ar y pryd a'r Ysgrifennydd Cabinet yn awr, a chyflwynodd fodel clwstwr 2012 yn lle hynny ac anwybyddu'r gwersi o Sir y Fflint, a gwnaeth y rhan fwyaf o awdurdodau lleol yn gyrff derbyn grant Cymunedau yn Gyntaf, gan alluogi gormod ohonynt i ymyrryd â chyflawniad rhaglenni a dirymu'r cymunedau eu hunain. Ym mis Chwefror, datgelodd yr Ysgrifennydd Cabinet Carl Sargeant y byddai'r rhaglen Cymunedau yn Gyntaf yn dirwyn i ben fesul cam erbyn mis Mawrth 2018, ac ym mis Mehefin, dywedodd wrth y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol na fyddai'r rhaglen yn cael ei hadnewyddu, fod hanes ei gwaith yn ardaloedd mwyaf difreintiedig Cymru wedi bod yn gymysg ac nad yw'r ffigurau'n symud. Am gyfaddefiad o fethiant. A hyn holl oherwydd bod y Napoleons bach wedi methu deall bod gan ein cymunedau mwyaf ymylol asedau cymdeithasol, diwylliannol a materol, yn ogystal ag anghenion a phroblemau, a bod nodi a chrynhoi'r rhain yn gallu eu helpu i oresgyn yr her sy'n eu hwynebu, ac y dylid gweld dinasyddion a chymunedau fel cydgynhyrchwyr iechyd a llesiant yn hytrach na derbynwyr gwasanaethau yn unig.