techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: So, at the moment, we've concentrated on the Welsh housing quality standard for publicly provided housing. Mike Hedges knows very well that the Welsh housing quality standard asks social landlords to get to a standard assessment procedure rating of 65 or higher, or an energy performance certificate D rating equivalent. About 97 per cent of our stock so far is up at that standard and we've got a small amount more to do before we meet the entire Welsh housing quality standard. What we've been trying to do in the private rented sector is change the relationship between landlords and tenants and ensure that tenants have a better deal all round in terms of the way that properties are let, the sorts of property that are available and the regulation through Rent Smart Wales. We haven't at this point in time got any particular energy efficiency indications there, but as I just said in answer to Helen Mary Jones, we are expecting the decarbonisation working group report imminently, and they were asked to look across the piece in Wales, and I am expecting a set of recommendations around what we should do across every tenure in Wales to improve energy efficiency and indeed insulation and standards to go with it.
Welsh: Ar hyn o bryd, rydym wedi canolbwyntio ar safon ansawdd tai Cymru ar gyfer tai a ddarperir yn gyhoeddus. Gŵyr Mike Hedges yn iawn fod safon ansawdd tai Cymru yn ei gwneud yn ofynnol i landlordiaid cymdeithasol gael sgôr o 65 neu uwch yn y weithdrefn asesu safonol, neu dystysgrif perfformiad ynni sy'n cyfateb i radd D. Mae oddeutu 97 y cant o'n stoc yn cyrraedd y safon honno ar hyn o bryd, ac mae gennym ychydig yn fwy i'w wneud cyn ein bod yn bodloni'r safon ansawdd tai ar gyfer Cymru gyfan. Yr hyn rydym wedi bod yn ceisio'i wneud yn y sector rhentu preifat yw newid y berthynas rhwng landlordiaid a thenantiaid a sicrhau bod tenantiaid yn cael bargen well yn gyffredinol o ran y ffordd y caiff eiddo ei osod, y mathau o eiddo sydd ar gael a'r rheoliadau drwy Rhentu Doeth Cymru. Ar hyn o bryd, nid ydym wedi cael unrhyw arwyddion penodol ynghylch effeithlonrwydd ynni, ond fel y dywedais wrth ateb Helen Mary Jones, rydym yn disgwyl i'r gweithgor datgarboneiddio adrodd cyn bo hir, a gofynnwyd iddynt ystyried Cymru gyfan, ac rwy'n disgwyl set o argymhellion ynghylch yr hyn y dylem ei wneud ar draws pob deiliadaeth yng Nghymru i wella effeithlonrwydd ynni, ac yn wir, insiwleiddio a safonau i fynd gyda hynny.
English: I have read their report with interest. However, it is a devolved matter and our own independent task and finish group for leasehold reform is on schedule to deliver its report to me in July. I will be reviewing its recommendations and then deciding which actions to take forward for Wales.
Welsh: Rwyf wedi darllen eu hadroddiad â chryn ddiddordeb. Fodd bynnag, mae'n fater datganoledig ac mae ein grŵp gorchwyl a gorffen annibynnol ein hunain ar gyfer diwygio cyfraith lesddaliad ar y trywydd iawn i gyflwyno eu hadroddiad i mi ym mis Gorffennaf. Byddaf yn adolygu eu hargymhellion ac yna'n penderfynu pa gamau i'w cymryd ar gyfer Cymru.
English: I do commend you for reading the report. England and Wales law is often common in this area, and I think there are lessons to be learnt, and I think the House of Commons committee's done a great service here. Estate management fees as well as service charges have been criticised for their size, lack of transparency and the difficulty with which they can be challenged. Those are certainly problems that we have in Wales. And Which?, the consumer organisation, has pointed out that no new-build housing estate should have their roads as the responsibility of the leaseholder, yet this is happening more and more at the moment. Often, as the report indicates, developers blame the local council, the council blames the developers and it's an unholy mess. I have met with residents on a new-build estate within my own region and they've informed me that they're in a conflict between the estate and the local council and the developer over the adoption of a main road through the estate, which is a bus route. And despite that road being a key bus route, it's not at the moment going to be adopted. This is just a crazy situation. The planners should never allow it and the developers should not be allowed to produce roads of inadequate quality when they're clearly marked as being required to be bus routes.
Welsh: Fe'ch cymeradwyaf am ddarllen yr adroddiad. Mae cyfraith Cymru a Lloegr yn aml yn gyffredin yn y maes hwn, a chredaf fod gwersi i'w dysgu, a bod pwyllgor Tŷ'r Cyffredin wedi gwneud gwasanaeth gwych yma. Mae ffioedd rheoli ystadau yn ogystal â ffioedd gwasanaeth wedi cael eu beirniadu am eu maint, eu diffyg tryloywder a pha mor anodd yw eu herio. Mae'r rheini'n sicr yn broblemau sydd gennym yng Nghymru. Ac mae Which?, y sefydliad defnyddwyr, wedi nodi na ddylai ffyrdd unrhyw ystâd o dai newydd fod yn gyfrifoldeb i'r lesddeiliad, ond mae hyn yn digwydd yn amlach ac yn amlach ar hyn o bryd. Yn aml, fel y dywed yr adroddiad, mae datblygwyr yn beio'r cyngor lleol, mae'r cyngor yn beio'r datblygwyr ac mae'n llanast anniben. Rwyf wedi cyfarfod â phreswylwyr ar ystâd dai newydd yn fy rhanbarth i ac maent wedi dweud wrthyf eu bod yn gwrthdaro rhwng yr ystâd a'r cyngor lleol a'r datblygwr ynghylch mabwysiadu prif ffordd drwy'r ystâd, sy'n llwybr bysiau. Ac er bod y ffordd honno'n llwybr bysiau allweddol, ni fydd yn cael ei mabwysiadu ar hyn o bryd. Mae hon yn sefyllfa wallgof. Ni ddylai'r cynllunwyr ganiatáu hyn ac ni ddylid caniatáu i'r datblygwyr gynhyrchu ffyrdd o ansawdd annigonol pan fyddant wedi'u nodi'n glir fel rhai y mae'n ofynnol iddynt fod yn llwybrau bysiau.
English: Can I echo the comments from David Melding, because, clearly, leaseholders are facing some very serious challenges, particularly financially? And, when you come back to your working group, I hope that they recommend that you take action on putting regulation upon estate management companies - and if they don't, I hope you put it in anyway. Because, for example, I've got many constituents in my constituency who own properties on different estates - not just one, many estates - which are leasehold. And I've got one here in front of me that has actually given them the breakdown of the leasehold bill they've received for this year. They are required to pay £187 a month on top of everything - that's on top of council tax, on top of the utilities. And I'll include what they say: included in the list are out-of-hours fees; a management fee, twice; an accountancy fee; and banking charges. They're included in the list they're expected to pay. Now, these are management companies that are looking after estates on behalf of these, and they are using it as a money machine. I hope you put in place, in those proposals afterwards, regulations to put upon these agencies to ensure that they deal with people fairly and that any funding they require is based upon actual need and not costs that they incur anyway.
Welsh: A gaf fi adleisio'r sylwadau gan David Melding, oherwydd, yn amlwg, mae lesddeiliaid yn wynebu heriau difrifol iawn, yn enwedig yn ariannol? A phan fyddwch yn dychwelyd at eich gweithgor, rwy'n gobeithio y byddant yn argymell eich bod yn gweithredu i reoleiddio cwmnïau rheoli ystadau - ac os nad ydynt, rwy'n gobeithio y byddwch yn ei gynnwys beth bynnag. Oherwydd, er enghraifft, mae llawer o etholwyr yn fy etholaeth sy'n berchen ar eiddo ar wahanol ystadau - nid un yn unig, llawer o ystadau - sy'n eiddo lesddaliadol. Ac mae gennyf un yma o fy mlaen sydd wedi rhoi dadansoddiad iddynt o'r bil lesddaliad y maent wedi'i gael ar gyfer eleni. Mae'n ofynnol iddynt dalu £187 y mis ar ben popeth arall - ar ben y dreth gyngor, ar ben y cyfleustodau. Ac rwyf am gynnwys yr hyn a ddywedant: mae'r rhestr yn cynnwys ffioedd y tu allan i oriau; ffi reoli, ddwywaith; ffi gyfrifyddiaeth; a ffioedd bancio. Maent wedi eu cynnwys yn y rhestr y disgwylir iddynt ei thalu. Nawr, mae'r rhain yn gwmnïau rheoli sy'n gofalu am ystadau ar ran y rhain, ac maent yn ei ddefnyddio fel peiriant arian. Rwy'n gobeithio y byddwch wedi rhoi rheoliadau ar waith, yn y cynigion hynny wedyn, ar gyfer yr asiantaethau hyn i sicrhau eu bod yn trin pobl yn deg a bod unrhyw gyllid y mae arnynt ei angen yn seiliedig ar angen gwirioneddol yn hytrach nag ar gostau y maent yn eu hwynebu beth bynnag.
English: Yes, again, I share the Member's disquiet at some of the practices that have arisen as a result of this. The fundamental issue is that when somebody buys a freehold house that they ought to be receiving the proper advice from their lawyers acting on their behalf about the other charges that are associated with that house, including whether there is an adopted road for which they will be required to provide maintenance. In response to David Melding, I rehearsed the things that we're doing to look at this. Certainly, in the short term, we're looking to see if there's anything we can do about some of the specific charges. The difficulty, though, is that there are protections in place for leaseholders, but those protections do not extend to freeholders who've entered into that kind of management agreement. So, the UK Government has seen that this a lacunae, so, with any luck, they'll step into that place, because we're on the boundary of the devolution settlement here as well. So, we have asked the task and finish group to look specifically at some of the charges as well, but, actually, a much better solution would be to get the roads to an adoptable standard and get them adopted. So, it may be that we have to look at schemes in order to be able to facilitate that. And I will certainly be looking at our own Help to Buy scheme, to see if there's anything we can do in that scheme to make sure that we aren't promulgating practices that are unhelpful, to say the least.
Welsh: Unwaith eto, rwy'n rhannu pryderon yr Aelod ynglŷn â rhai o'r arferion sydd wedi codi o ganlyniad i hyn. Y mater sylfaenol yma yw pan fydd rhywun yn prynu tŷ rhydd-ddaliadol, dylent fod yn derbyn y cyngor priodol gan eu cyfreithwyr sy'n gweithredu ar eu rhan ynglŷn â'r ffioedd eraill sy'n gysylltiedig â'r tŷ hwnnw, gan gynnwys p'un a oes ffordd fabwysiedig y bydd gofyn iddynt ddarparu gwaith cynnal a chadw ar ei chyfer. Mewn ymateb i David Melding, ailadroddais y pethau rydym yn eu gwneud i edrych ar hyn. Yn sicr, yn y tymor byr, rydym yn edrych i weld a oes unrhyw beth y gallwn ei wneud ynglŷn â rhai o'r ffioedd penodol. Yr hyn sy'n anodd, fodd bynnag, yw bod amddiffyniadau ar waith ar gyfer lesddeiliaid, ond nid yw'r amddiffyniadau hynny'n gwarchod rhydd-ddeiliaid sydd wedi ymrwymo i gytundeb rheoli o'r fath. Felly, mae Llywodraeth y DU wedi gweld bod hyn yn fwlch, felly, gydag unrhyw lwc, byddant yn camu i'r bwlch hwnnw, gan ein bod ar ffin y setliad datganoli yma hefyd. Felly, rydym wedi gofyn i'r grŵp gorchwyl a gorffen edrych yn benodol ar rai o'r ffioedd hefyd, ond mewn gwirionedd, ateb gwell o lawer fyddai sicrhau bod y ffyrdd yn cyrraedd safon lle gellir eu mabwysiadu, ac yna eu mabwysiadu. Felly, efallai y bydd yn rhaid inni edrych ar gynlluniau er mwyn gallu hwyluso hynny. Ac yn sicr, byddaf yn edrych ar ein cynllun Cymorth i Brynu ein hunain, i weld a oes unrhyw beth y gallwn ei wneud yn y cynllun hwnnw i sicrhau nad ydym yn lledaenu arferion nad ydynt o gymorth, a dweud y lleiaf.
English: Diolch yn fawr, Llywydd. Minister, I'm sure you'll join me in welcoming the excellent report that was launched yesterday by Tai Pawb, the Chartered Institute of Housing Cymru and Shelter Cymru on the right to adequate housing in Wales. And I commend the report to all Members who have not had a chance to see it yet. The report makes a compelling case for the right to adequate housing to be enshrined in Welsh law, whilst also clearly setting out a route-map for how we should get there. Do you agree that the right to housing in Wales should be recognised in statute?
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Weinidog, rwy'n siŵr y byddwch yn ymuno â mi i groesawu'r adroddiad ardderchog a lansiwyd ddoe gan Tai Pawb, Sefydliad Tai Siartredig Cymru a Shelter Cymru ar yr hawl i dai digonol yng Nghymru. A chymeradwyaf yr adroddiad i'r holl Aelodau nad ydynt wedi cael cyfle i'w weld eto. Mae'r adroddiad yn gwneud achos cryf dros ymgorffori'r hawl i dai digonol yng nghyfraith Cymru, a hefyd yn nodi map clir ar gyfer sut y dylem gyrraedd y sefyllfa honno. A ydych yn cytuno y dylid cydnabod yr hawl i dai yng Nghymru mewn statud?
English: Yes, I absolutely do. I spoke at the event yesterday. Unfortunately, I had another event to go to, so I was sandwiched in between two parts of the author of the report's introduction of it. But I was very impressed by the clarity with which he set out some of the legislative issues that he'd researched, and I'm very much looking forward to going through with my officials what the route-map might be to achieving some of the recommendations in the report for Wales. But in my contribution to that event, I did say that it's not only important to make sure that people have housing as a fundamental human right, front and centre, but that, actually, we're in a position to deliver it. So, if, for example, an individual has a right to enforce that, we have to have an adequate housing supply, in order for them to be able to have the houses to get into. We also have to have the right support mechanisms in place to enable people who have a range of difficulties to stay in their accommodation and so on. So, whilst I absolutely fundamentally accept the purpose of the report, and concur with it, we do have a range of practical issues to consider as well.
Welsh: Ydw, yn sicr. Bûm yn siarad yn y digwyddiad ddoe. Yn anffodus, bu'n rhaid imi fynychu digwyddiad arall, felly cefais fy ngwasgu i mewn rhwng dwy ran o gyflwyniad awdur yr adroddiad i'r adroddiad. Ond gwnaeth y modd eglur y nododd rai o'r materion deddfwriaethol y bu'n ymchwilio iddynt argraff fawr arnaf, ac edrychaf ymlaen yn fawr at drafod manylion y map gyda fy swyddogion o ran sut i gyflawni rhai o'r argymhellion yn yr adroddiad ar gyfer Cymru. Ond yn fy nghyfraniad i'r digwyddiad hwnnw, dywedais ei bod nid yn unig yn bwysig sicrhau yn anad dim fod gan bobl dai fel hawl ddynol, ond ein bod mewn sefyllfa i ddarparu hynny mewn gwirionedd. Felly, er enghraifft, os oes gan unigolyn hawl i orfodi hynny, mae'n rhaid bod gennym gyflenwad digonol o dai, er mwyn iddynt allu cael y tai i fynd iddynt. Mae'n rhaid i ni hefyd sicrhau bod y mecanweithiau cymorth cywir ar waith gennym i alluogi pobl sydd ag amrywiaeth o anawsterau i aros yn eu cartrefi ac yn y blaen. Felly, er fy mod yn llwyr dderbyn diben yr adroddiad yn ei hanfod, ac yn cytuno ag ef, mae gennym amrywiaeth o faterion ymarferol i'w hystyried hefyd.
English: Thank you, Minister, for that very encouraging answer, if I can say. And you quite rightly say you need a strategy to be able to ensure a right exists in practice. And, indeed, the report sketches out what needs to be done in terms of a rights-based national housing strategy. And it's indeed something I've already called for - and I think other parties share this aspiration. And can I just say, it would be a fantastic year for us to achieve a commitment to this development of a national housing strategy. After all, we are fast approaching the hundredth anniversary of the birth of council housing as we know it. The Housing, Town Planning, &c. Act 1919 - more commonly known as the Addison Act - received Royal Assent in July 1919. And I think, indeed, that it was referred to in the meeting, at the launch, yesterday. Minister, will a national housing strategy emerge from the affordable housing review, with targets on increasing supply of housing at its heart, but also other issues addressed as well?
Welsh: Diolch, Weinidog, am yr ateb calonogol iawn hwnnw, os caf ddweud. Ac rydych yn llygad eich lle pan ddywedwch fod angen strategaeth arnoch i allu sicrhau bod hawl yn bodoli yn ymarferol. Ac yn wir, mae'r adroddiad yn amlinellu'r hyn y mae angen ei wneud o ran strategaeth dai genedlaethol sy'n seiliedig ar hawliau. Ac yn wir, mae'n rhywbeth rwyf wedi galw amdano eisoes - a chredaf fod eraill yn rhannu'r dyhead hwn. Ac a gaf fi ddweud, byddai'n flwyddyn wych i ni pe gallem gyflawni ymrwymiad i ddatblygu'r strategaeth dai genedlaethol hon. Wedi'r cyfan, rydym yn prysur agosáu at ganmlwyddiant tai cyngor. Derbyniodd Ddeddf Tai a Chynllunio Trefol 1919 - sy'n fwy adnabyddus fel Deddf Addison - Gydsyniad Brenhinol ym mis Gorffennaf 1919. Ac yn wir, rwy'n credu ei bod wedi cael sylw yn y cyfarfod, yn y lansiad ddoe. Weinidog, a fydd yr adolygiad o dai fforddiadwy yn arwain at strategaeth dai genedlaethol, a fydd yn cynnwys targedau i gynyddu'r cyflenwad o dai yn ganolog iddi, ond a fydd yn mynd i'r afael â materion eraill hefyd?
English: I'm certainly very interested in looking at housing in the round. It's not just the affordable housing review that we've got to look at. You've heard me mentioning already in Plenary today the decarbonisation review. We have a rent policy review, we have a leasehold reform review, we have an ongoing priority need review - I think there are two more that I'm not currently thinking of. I've already put in train meeting together with the chairs of all of those reviews, and a number of officials, so that we can look in the round, across all of the advice we've got, so that we can come up with a coherent response to the series of reports. That may or may not turn into a strategy, but I am looking to have a coherent response across the piece. And I'm very keen to make sure that the report that was launched yesterday is part of that.
Welsh: Yn sicr, mae diddordeb mawr gennyf mewn edrych ar dai yn gyffredinol. Nid yr adolygiad tai fforddiadwy yn unig sydd gennym i'w ystyried. Rydych wedi fy nghlywed yn sôn eisoes yn y Cyfarfod Llawn heddiw am yr adolygiad datgarboneiddio. Mae gennym adolygiad polisi rhent, mae gennym adolygiad diwygio cyfraith lesddaliad, mae gennym adolygiad parhaus o angen blaenoriaethol - credaf fod dau arall nad wyf yn eu cofio ar hyn o bryd. Rwyf eisoes wedi trefnu cyfarfodydd â chadeiryddion pob un o'r adolygiadau hynny, a nifer o swyddogion, fel y gallwn edrych ar y cyfan, ar draws yr holl gyngor a gawsom, i allu meddwl am ymateb cydlynol i'r gyfres o adroddiadau. Gall hynny droi'n strategaeth, neu gallai beidio, ond rwy'n bwriadu sicrhau ymateb cydlynol yn gyffredinol. Ac rwy'n awyddus iawn i sicrhau bod yr adroddiad a lansiwyd ddoe yn rhan o hynny.
English: I do think the strategy would be the way to look at all these things comprehensively. You're quite right - it's not just affordable housing, it's the totality of housing. But there are other key areas as well that we could mention here that should be part of a national housing strategy: the eradication of homelessness; increasing security of tenure for generation rent - nearly 20 per cent of those in housing at the moment; leasehold reform; and a strong tenant's voice. These are all major things that we should be pushing for. And, Minister, is it not time for us to forge a consensus on these issues - between all the parties in this Chamber, I think - that we could come together, and have a cross-party national housing strategy? What a wonderful achievement that would be, in the twentieth anniversary year of devolution. And will you invite the representatives of all parties to discuss this objective with the Welsh Government, because I think we could agree it?
Welsh: Credaf mai'r strategaeth fyddai'r ffordd o edrych ar yr holl bethau hyn mewn ffordd gynhwysfawr. Rydych yn llygad eich lle - nid oes a wnelo hyn â thai fforddiadwy yn unig, mae'n ymwneud â'r maes tai yn ei gyfanrwydd. Ond mae meysydd allweddol eraill y gallem sôn amdanynt yma a ddylai fod yn rhan o strategaeth dai genedlaethol: dileu digartrefedd; cynyddu diogelwch deiliadaeth ar gyfer y genhedlaeth rhent - bron i 20 y cant o'r rheini mewn tai ar hyn o bryd; diwygio cyfraith lesddaliad; a llais cryf i'r tenant. Mae'r rhain oll yn bethau pwysig y dylem fod yn gwthio amdanynt. A Weinidog, onid yw'n bryd inni greu consensws ar y materion hyn - rhwng yr holl bleidiau yn y Siambr hon, rwy'n credu - y gallem ddod at ein gilydd, a chael strategaeth dai genedlaethol drawsbleidiol? Oni fyddai hynny'n gyflawniad gwych, yn ystod ugeinfed mlynedd datganoli? Ac a wnewch chi wahodd cynrychiolwyr o'r holl bleidiau i drafod yr amcan hwn gyda Llywodraeth Cymru, gan y credaf y gallem gytuno arno?
English: Yes, I'm very happy to say that I'd like to do that. In fact, I'm very happy to say now, Llywydd, on the floor of the Assembly, that I'd very much like to look at where the consensus across the parties is. We've had this discussion a number of times in Plenary, and you're absolutely right - a number of parties have put out housing documents, and there is much that we agree upon; there are nuances that we do not. I think David Melding is absolutely right in saying that it would be good to seek where the consensus is and see what can be done, once we've had all the reports in and we can look at them in the round.
Welsh: Rwy'n fwy na pharod i ddweud y buaswn yn awyddus i wneud hynny. Yn wir, rwy'n fwy na pharod i ddweud nawr, Lywydd, ar lawr y Cynulliad, y buaswn yn awyddus iawn i edrych ar lle mae'r consensws ar draws y pleidiau. Rydym wedi cael y drafodaeth hon sawl gwaith yn y Cyfarfod Llawn, ac rydych yn llygad eich lle - mae nifer o bleidiau wedi cyhoeddi dogfennau tai, ac mae llawer rydym yn cytuno arno; mae pethau bychain nad ydym yn cytuno arnynt. Credaf fod David Melding yn llygad ei le yn dweud y byddai'n dda gweld lle mae'r consensws a gweld beth y gellir ei wneud, pan fydd yr holl adroddiadau wedi dod i law a gallwn edrych arnynt yn eu cyfanrwydd.
English: Diolch, Llywydd. Minister, the importance of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 cannot be understated in the deliberations of local authorities. So, Minister, how does the Welsh Government track the implementation of the Act's principles by councils?
Welsh: Diolch, Lywydd. Weinidog, ni ellir gorbwysleisio pwysigrwydd Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 yn nhrafodaethau awdurdodau lleol. Felly, Weinidog, sut y mae Llywodraeth Cymru yn olrhain gweithrediad egwyddorion y Ddeddf gan gynghorau?
English: We work very closely with councils to ensure that they embed the seven ways of working of the Act, and that the principles of the Act are far-reaching. We're working currently with a working group in local government to make sure that, in everything we do with local authorities, we implement the Act and put it at the front and centre of everything that we do.
Welsh: Rydym yn gweithio'n agos iawn gyda chynghorau i sicrhau eu bod yn ymgorffori'r saith ffordd o weithio yn y Ddeddf, a bod egwyddorion y Ddeddf yn bellgyrhaeddol. Rydym ar hyn o bryd yn gweithio gyda gweithgor mewn llywodraeth leol i sicrhau, ym mhob dim a wnawn gydag awdurdodau lleol, ein bod yn gweithredu'r Ddeddf a'i bod yn ganolog i bopeth a wnawn.