English: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. I move the Welsh Government's draft budget before the National Assembly. We live in the most sustained adverse economic conditions faced for many generations, but even in this age of austerity, this has been a budget created under peculiarly testing circumstances. I'm grateful to the Finance Committee for the recognition in its report on the draft budget, published last week, that this has been an exercise framed in uncertainty. Certainly it has been one where planning for the future has been constrained by events, partially within Wales, but more significantly still, beyond our own boundaries. The Welsh Government's usual budget cycle begins in March every year, but in 2016, the election of a new National Assembly in May, the formation of a minority administration, the ensuing agreement with Plaid Cymru to discuss key aspects of our programme over the summer months, have all produced an inevitable impact on our budget preparations. Beyond Wales, the European referendum result, the formation of the new administration in Westminster, the incoming Chancellor's decision to formulate a fiscal reset and to delay that announcement until the autumn statement on 23 November, combined to shroud our own planning in uncertainty. Nevertheless, Dirprwy Lywydd, my own ambition throughout the summer was to lay a budget of more than one year's duration. I was then, and continue now, to be alert to the case that our partner organisations make, that planning is aided by longer budget periods. By September, however, it was clear that the lack of clarity about the revenue resources available to the National Assembly beyond 2017-18 meant that this ambition would not be possible. The budget before Members today therefore sets out revenue spending plans for one year, but capital budgets for four years ahead. Dirprwy Lywydd, as a result of the work of my immediate predecessor, Jane Hutt, there has been an increasingly sophisticated focus on equality impacts in the budget round, and in the alignment of policy priorities and spending allocations. This draft budget draws heavily on the legacy of that work, both in individual departments and centrally. But while this year's budget has been developed on a truncated timetable, I want to be clear that there is more we can and will do to apply these equality principles over the longer timetable, which will be available for budget planning next year. This draft budget, Dirprwy Lywydd, is both a first and a last of its kind, and I want to say something on both counts. This is the first budget to be shaped by the passing of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, placed on the statute book by the fourth Assembly. I accept the views expressed during the scrutiny process, but at this point in time the impact of the Act is more evolutionary than complete. Nevertheless, the Act is there to be seen in the alignment of individual spending decisions with the five ways of working and the seven goals that it sets out. I do intend to introduce changes next year to the internal budget preparations that I undertake with Cabinet colleagues and others, to ensure that the Act goes on making a growing impact on our budget processes and outcomes. In a world of shrinking resource, growing demands and sharply competing priorities, however, no-one should believe that the Act provides a simplistic blueprint through which all tensions can be resolved. We are at the start of the journey that the Act provides, and more can and will be done to use it in next year's budget making. If this is the first year of the well-being of future generations Act, this is the last draft budget before the National Assembly before we become responsible for raising taxes in Wales. Provided the necessary legislation is approved by Assembly Members, in next year's budget round, the finance Minister will be responsible for proposing the rates and bands for land transaction tax, and for the implementation detail of land disposals tax. I believe that this will change the nature of the scrutiny of future budgets. When the Chair of the Finance Committee made his introductory statement to the Assembly, he said that in future there would be a need to make changes to the budget process in order to deal with these new fiscal developments, with a new focus by the Finance Committee on Welsh Government's spending, taxation and borrowing plans. I agree with the conclusions that he drew. Turning back to this budget, I don't intend to repeat what I said when I made my statement here on the floor of the Assembly on 18 October. This budget is very deliberately a budget for stability and ambition: stability in its efforts to ward off the worst impacts of revenue cuts to the Welsh Government's budget over this term, and in providing longer term certainty for capital planning; ambitious because of the way we are investing in all our headline commitments as set out in the programme for government. This will help us to navigate through the treacherously difficult times in which we live, helping us to invest in growth and prosperity for all. So, I repeat, Dirprwy Lywydd, what I have said many times in this Chamber and beyond since the budget was first laid: this budget provides a temporary period of relief from the UK Government's worst impacts of austerity. We must, therefore, use this period to plan now for the tougher times and the more difficult choices that lie ahead.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Cynigiaf gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru gerbron y Cynulliad Cenedlaethol. Rydym ni'n byw dan yr amodau economaidd anffafriol mwyaf estynedig a wynebwyd ers cenedlaethau lawer, ond hyd yn oed yn yr oes hon o galedi, mae hon yn gyllideb a grëwyd o dan amgylchiadau arbennig o heriol. Rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Cyllid am gydnabod yn ei adroddiad ar y gyllideb ddrafft, a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf, y bu hwn yn orchwyl a gwblhawyd mewn ansicrwydd dybryd. Yn sicr, bu'n orchwyl lle bo'r gwaith o gynllunio ar gyfer y dyfodol wedi ei gyfyngu gan ddigwyddiadau, yn rhannol yng Nghymru, ond yn fwy arwyddocaol fyth, y tu hwnt i'n ffiniau. Mae cylch cyllideb arferol Llywodraeth Cymru yn dechrau ym mis Mawrth bob blwyddyn, ond yn 2016, mae ethol Cynulliad Cenedlaethol newydd ym mis Mai, ffurfio gweinyddiaeth leiafrifol, y cytundeb dilynol â Phlaid Cymru i drafod agweddau allweddol ar ein rhaglen dros fisoedd yr haf, i gyd wedi cael effaith anochel ar y paratoadau ar gyfer ein cyllideb. Y tu hwnt i Gymru, roedd canlyniad y refferendwm Ewropeaidd, ffurfio'r weinyddiaeth newydd yn San Steffan, penderfyniad y Canghellor newydd i lunio ailosodiad cyllidol ac i oedi'r cyhoeddiad hwnnw tan ddatganiad yr hydref ar 23 Tachwedd, wedi cyfuno i foddi ein cynlluniau ni mewn ansicrwydd. Serch hynny, Ddirprwy Lywydd, fy uchelgais i drwy gydol yr haf oedd gosod cyllideb sy'n para mwy na blwyddyn. Roeddwn i bryd hynny, ac rwy'n parhau i fod yn awr, yn ymwybodol o ddadl ein sefydliadau partner, bod cynllunio wedi'i gynorthwyo gan gyfnodau cyllidebu hirach. Erbyn mis Medi, fodd bynnag, yr oedd yn amlwg bod y diffyg eglurder am yr adnoddau refeniw sydd ar gael i'r Cynulliad Cenedlaethol y tu hwnt i 2017-18 yn golygu na fyddai'r uchelgais hon efallai'n bosibl. Mae'r gyllideb gerbron yr Aelodau heddiw felly yn nodi cynlluniau gwario refeniw am un flwyddyn, ond ceir cyllidebau cyfalaf am bedair blynedd i ddod. Ddirprwy Lywydd, o ganlyniad i waith fy rhagflaenydd, Jane Hutt, bu pwyslais mwyfwy soffistigedig ar effeithiau cydraddoldeb ar gylch cynllunio'r gyllideb, ac ar gysoni blaenoriaethau polisi a dyraniadau gwariant. Mae'r gyllideb ddrafft hon yn tynnu i raddau helaeth ar waddol y gwaith hwnnw, mewn adrannau unigol ac yn ganolog. Ond er bod y gyllideb eleni wedi ei datblygu yn ôl amserlen gwta, mae arnaf eisiau ei gwneud yn glir bod mwy y gallwn ni ei wneud ac y byddwn ni yn ei wneud i gymhwyso'r egwyddorion cydraddoldeb hyn dros amserlen hirach, a fydd ar gael ar gyfer cynllunio'r gyllideb y flwyddyn nesaf. Mae'r gyllideb ddrafft hon, Ddirprwy Lywydd, y cyntaf a'r olaf o'i math, ac rwy'n dymuno dweud rhywbeth am y ddau bwynt. Hon yw'r gyllideb gyntaf i'w ffurfio yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, a roddwyd ar y llyfr statud gan y Pedwerydd Cynulliad. Rwyf yn derbyn y farn a fynegwyd yn ystod y broses graffu, ond ar hyn o bryd mae effaith y Ddeddf yn esblygol na hytrach nag yn gyflawn. Serch hynny, mae'r Ddeddf yno i'w gweld wrth gysoni penderfyniadau gwariant unigol â'r pum ffordd o weithio a'r saith nod y mae'n eu nodi. Rwy'n bwriadu cyflwyno newidiadau y flwyddyn nesaf i'r paratoadau mewnol ar gyfer y gyllideb yr wyf i'n eu cynnal â chydweithwyr yn y Cabinet ac eraill, er mwyn sicrhau bod y Ddeddf yn parhau i gael effaith gynyddol ar brosesau a chanlyniadau ein cyllideb. Fodd bynnag, mewn byd lle mae adnoddau yn crebachu, gofynion yn cynyddu a blaenoriaethau yn cystadlu'n llym, ni ddylai unrhyw un gredu bod y Ddeddf yn darparu cynllun syml a all ddatrys pob tensiwn. Rydym ar ddechrau'r daith y mae'r Ddeddf yn ei darparu, a bydd modd gwneud rhagor a bydd rhagor yn cael ei wneud i'w defnyddio wrth lunio cyllideb y flwyddyn nesaf. Os hon yw blwyddyn gyntaf Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol, hon yw'r gyllideb ddrafft olaf gerbron y Cynulliad Cenedlaethol cyn i ni ddod yn gyfrifol am godi trethi yng Nghymru. Ar yr amod y caiff y ddeddfwriaeth angenrheidiol ei chymeradwyo gan Aelodau'r Cynulliad, yng nghylch cynllunio'r gyllideb y flwyddyn nesaf, bydd y Gweinidog Cyllid yn gyfrifol am gynnig y cyfraddau a'r bandiau ar gyfer y dreth trafodiadau tir, ac am fanylion gweithredu'r dreth gwarediadau tir. Credaf y bydd hyn yn newid natur y craffu ar gyllidebau yn y dyfodol. Pan wnaeth Cadeirydd y Pwyllgor Cyllid ei ddatganiad rhagarweiniol i'r Cynulliad, dywedodd yn y dyfodol y byddai angen gwneud newidiadau i broses y gyllideb er mwyn ymdrin â'r datblygiadau cyllidol newydd hyn, gyda phwyslais newydd gan y Pwyllgor Cyllid ar gynlluniau gwario, trethiant a benthyca Llywodraeth Cymru. Cytunaf â'r casgliadau a gyrhaeddodd. Gan droi yn ôl at y gyllideb hon, nid wyf yn bwriadu ailadrodd yr hyn a ddywedais pan wnes i fy natganiad yma ar lawr y Cynulliad ar 18 Hydref. Mae'r gyllideb hon yn fwriadol iawn yn gyllideb ar gyfer sefydlogrwydd ac uchelgais: sefydlogrwydd yn ei hymdrechion i ochel rhag effeithiau gwaethaf toriadau refeniw i gyllideb Llywodraeth Cymru yn ystod y tymor hwn, ac wrth ddarparu sicrwydd tymor hirach ar gyfer cynllunio cyfalaf; uchelgeisiol oherwydd y ffordd yr ydym yn buddsoddi yn ein holl brif ymrwymiadau fel y nodir yn y rhaglen lywodraethu. Bydd hyn yn ein helpu i lywio drwy'r cyfnod peryglus o anodd sydd ohoni, gan ein helpu i fuddsoddi mewn twf a ffyniant i bawb. Felly, rwyf yn ailadrodd, Ddirprwy Lywydd, yr hyn yr wyf wedi'i ddweud droeon yn y Siambr hon a thu hwnt ers gosod y gyllideb am y tro cyntaf: mae'r gyllideb hon yn darparu rhyddhad dros dro rhag effeithiau caledi gwaethaf Llywodraeth y DU. Mae'n rhaid i ni, felly, ddefnyddio'r cyfnod hwn i gynllunio ar gyfer y cyfnod anoddach a'r dewisiadau anoddach sydd o'n blaenau.