English: The cancer implementation group has a national programme called detecting cancer early, which looks at access to diagnostic testing, symptom awareness and screening uptake. That group is funding two pilots in south Wales, covering the whole of Cwm Taf and ABMU health boards, that aim to identify early stage cancers that typically present with more difficult to identify symptoms. The vague symptoms pathway, which we discussed before, in fact in answer to a question from Hefin David, is halfway through a two-year test and it's being delivered on a one-stop basis. I think that really will give us lots of learning to be developed and implemented across a whole system that really should lead to greater early detection, and obviously that should lead to better outcomes for people. But, of course, much of today's debate has focused on population screening, which is a core component of our early detection efforts. Our bowel screening programme in Wales has now been in operation for 10 years. Men and women aged 60, as has been said, are sent a screening kit every two years until the age of 74. The age range that we apply, and not continuing to screen people above the age of 74, comes on the advice, for example, of Public Health Wales, but, in particular, the United Kingdom National Screening Committee, who advise all four nations in the UK about where to have the greatest benefit and having early detection to avoid premature death. The current kit, as has been said, requires people to collect multiple samples to be posted back to Bowel Screening Wales for analysis. In 2016-17, more than 280,000 people were screened as part of that programme, and that identified more than 1,600 people needing a follow-up, and ultimately it identified 216 people with bowel cancer. But, as has been said in this debate, those numbers only represent 53.4 per cent of the eligible population who returned a kit in 2016-17. Our priority was increased uptake, as the evidence indicates that the benefits will outweigh the risks at a population level, for this age range. There is a difficult part here, because you can't ignore the human impact of what happens, but we have to make evidence-based choices about the whole population and whole-population screening. That's why we'll continue to follow the best advice available to us. But, bluntly, the current test isn't necessarily a very popular or easy test to administer. I'll say more about a new test shortly. The point about Lynch syndrome has been mentioned more than once, and, in 2017, NICE introduced new guidelines that recommended that all bowel cancer patients are tested at diagnosis. Now, we initially thought we could do that through a specially commissioned service but that hasn't proved possible, so, following advice and discussion with the Wales cancer network, we're looking at the best way to implement the guideline. It's currently commissioned through the All Wales Medical Genetics Service for those who are at the highest risk. In a change to move beyond that, we're looking at recommendations that have been delivered on implementation that have been received from the Wales cancer network and the chief scientific adviser for health will now be looking to discuss that with health boards and the pathology network that exists. So, we will have more to say on how we will be doing more to deliver against that NICE guideline. But, of course, it's for individual people to take up the offer of screening. It's a matter of choice. We can't force people to do so. We recognise, as I say, that the impracticalities of the current test discourage some people, but I do welcome the work that Dawn Bowden highlighted in her contribution - not just about the recognitions that others make that there are socioeconomic differences in uptake of screening, but also the need to try and raise awareness of symptoms and encourage people to undertake the test. So, a really positive initiative for Dawn Bowden, together with Vikki Howells and Lynne Neagle, to campaign on this issue. We should see a real difference in January 2019 when we will introduce the new faecal immunochemical test, or FIT screening test. The test only requires one sample to be taken and is shown in pilots to improve uptake by 5 to 10 per cent, a significant and positive improvement. As well as being easy to use, as has been said today, the test is more accurate as well. The threshold for sensitivity for the test need to be carefully considered. Public Health Wales, through careful modelling, have advised us that the threshold in Wales should be 150 mg per gram initially, and, at that planned threshold, the advice is that the test is more sensitive and will identify more cancers as a result. We intend to increase the sensitivity of the test over time in line with the ongoing expansion of diagnostic and treatment services, and we'll do that in a safe and sustainable manner, acting on the advice of Public Health Wales and health boards, because it wouldn't be any good to test people and refer them to a service that just isn't ready to see them. Other health services, in fact, have put themselves in a difficult position and are now having to reduce the sensitivity of the test because their follow-on services aren't in place, and, in relation to reducing the screening age, we are committed to reduce the age range in line with the advice from the UK National Screening Committee as soon as is practical to do so. We'll do that progressively over time. But, as with the introduction of FIT, increasing the age range will increase the demand on other services, and we need to ensure that health boards can safely manage and sustainably manage that additional demand. In the meantime, our focus must be on improving the screening uptake for the current group of people we have at the greatest risk of developing bowel cancer. We will continue to work with health boards to improve colonoscopy capacity so improvements can happen sooner rather than later, and the endoscopy implementation group, a national leadership group, is working on that very issue. That's had additional focus in January from the national executive board, with recommendations due to go back next month. I recognise that we need to get this right, and not just about screening capacity, but the far larger - [ Inaudible.] - relating to people with urgent suspected cancers, cancer surveillance patients, as well as some others, such as inflammatory bowel disease. Addressing this issue will require significant focus from health boards on productivity, workforce arrangements and service models, and, increasingly, the appointment of non-medical endoscopists is helping to alleviate pressures in the system. There is also - before I finish, Dirprwy Lywydd - the important potential of FIT to be used as a safe means for triaging referrals to colonoscopy, with a number of health boards actively considering this, and it may significantly reduce, in a safe way, the referrals made to services to allow them to better meet demand and screen outpatients. I look forward to reporting back on the progress we will make in Wales in meeting the aims and objectives outlined in the motion today.
Welsh: Mae gan y grŵp gweithredu ar ganser raglen genedlaethol o'r enw darganfod canser yn gynnar, sy'n edrych ar fynediad at brofion diagnostig, ymwybyddiaeth o symptomau a niferoedd sy'n ymgymryd â sgrinio. Mae'r grŵp yn ariannu dau dreial yn ne Cymru, i gynnwys byrddau iechyd Cwm Taf a Phrifysgol Abertawe Bro Morgannwg, gyda'r nod o ganfod canserau cam cynnar sydd fel arfer yn ymddangos mewn symptomau mwy anodd i'w canfod. Mae'r llwybr symptomau amwys, a drafodwyd gennym o'r blaen mewn ateb i gwestiwn gan Hefin David, hanner ffordd drwy brawf dwy flynedd ac mae'n cael ei ddarparu ar sail un stop. Credaf y bydd hynny'n sicr yn rhoi llawer o ddysgu i ni ei ddatblygu a'i weithredu ar draws system gyfan, ac yn bendant dylai arwain at fwy o ganfod cynnar, ac yn amlwg, dylai hynny arwain at well canlyniadau i bobl. Ond wrth gwrs, mae llawer o'r ddadl heddiw wedi canolbwyntio ar sgrinio poblogaeth, sy'n elfen graidd yn ein hymdrechion i ganfod yn gynnar. Mae ein rhaglen sgrinio'r coluddyn yng Nghymru bellach wedi bod ar waith ers 10 mlynedd. Anfonir pecyn sgrinio at ddynion a menywod 60 oed bob dwy flynedd tan eu bod yn 74 oed. Daw'r ystod oedran a ddefnyddiwn, a pheidio â pharhau i sgrinio bobl dros 74 oed, o ganlyniad i gyngor gan Iechyd Cyhoeddus Cymru er enghraifft, ond yn arbennig, Pwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y Deyrnas Unedig, sy'n rhoi cyngor i'r pedair gwlad yn y DU ynglŷn â ble i gael y budd mwyaf a chanfod yn gynnar er mwyn osgoi marwolaeth gynamserol. Mae'r pecyn presennol, fel y dywedwyd, yn ei gwneud hi'n ofynnol i bobl gasglu samplau lluosog i'w dychwelyd at Sgrinio Coluddion Cymru ar gyfer eu dadansoddi. Yn 2016-17, sgriniwyd mwy na 280,000 o bobl yn rhan o'r rhaglen honno, a nododd fod mwy na 1,600 o bobl angen archwiliad dilynol, ac yn y pen draw nododd fod canser y coluddyn ar 216 o bobl. Ond fel y dywedwyd yn y ddadl hon, mae'r niferoedd hynny'n dangos mai yn 53.4 y cant o'r boblogaeth gymwys yn unig a ddychwelodd becyn yn 2016-17. Ein blaenoriaeth oedd cynyddu'r nifer honno, gan fod y dystiolaeth yn dangos y bydd y manteision yn gorbwyso'r risgiau ar lefel y boblogaeth ar gyfer yr ystod oedran hwn. Mae yna ran anodd yma, oherwydd ni allwch anwybyddu effaith ddynol yr hyn sy'n digwydd, ond rhaid inni wneud dewisiadau sy'n seiliedig ar dystiolaeth am y boblogaeth gyfan a sgrinio poblogaeth-gyfan. Dyna pam y byddwn yn parhau i ddilyn y cyngor gorau sydd ar gael i ni. Ond yn blwmp ac yn blaen, nid yw'r prawf presennol o reidrwydd yn brawf poblogaidd iawn nac yn un hawdd i'w wneud. Fe soniaf am brawf newydd yn y man. Mae'r pwynt am syndrom Lynch wedi'i grybwyll fwy nag unwaith, ac yn 2017, cyflwynodd NICE ganllawiau newydd a argymhellai y dylai pob claf canser y coluddyn gael ei brofi wrth gael diagnosis. Nawr, roeddem yn meddwl i ddechrau y gallem wneud hynny drwy wasanaeth wedi'i gomisiynu'n arbennig ond ni fu hynny'n bosibl, felly, yn dilyn cyngor a thrafodaeth gyda rhwydwaith canser Cymru, rydym yn edrych ar y ffordd orau o weithredu'r canllaw. Ar hyn o bryd caiff ei gomisiynu drwy Wasanaeth Geneteg Meddygol Cymru Gyfan ar gyfer y rhai sy'n wynebu'r risg fwyaf. Wrth newid i symud y tu hwnt i hynny, rydym yn edrych ar argymhellion a roddwyd ar ei weithrediad a gafwyd gan rwydwaith canser Cymru a bydd y prif gynghorydd gwyddonol ar iechyd yn trafod hynny yn awr gyda byrddau iechyd a'r rhwydwaith patholeg sy'n bodoli. Felly, bydd gennym fwy i'w ddweud ynglŷn â sut y byddwn yn gwneud rhagor i gyflawni'r canllaw NICE. Ond wrth gwrs, mater i unigolion yw derbyn y cynnig i sgrinio. Mae'n fater o ddewis. Ni allwn orfodi pobl i wneud hynny. Rydym yn cydnabod, fel rwy'n dweud, fod anymarferoldeb y prawf presennol yn datgymell rhai pobl, ond rwy'n croesawu'r gwaith a nododd Dawn Bowden yn ei chyfraniad - nid yn unig ynglŷn â'r gydnabyddiaeth gan eraill fod yna wahaniaethau economaidd-gymdeithasol yn y nifer sy'n cael eu sgrinio, ond hefyd yr angen i geisio codi ymwybyddiaeth o symptomau ac annog pobl i wneud y prawf. Felly, ysgogiad cadarnhaol iawn i Dawn Bowden, ynghyd â Vikki Howells a Lynne Neagle, ymgyrchu ar y mater hwn. Dylem weld gwahaniaeth go iawn yn Ionawr 2019 pan fyddwn yn cyflwyno'r prawf imiwnogemegol ysgarthion newydd, neu'r prawf sgrinio FIT. Un sampl yn unig sydd angen ei gymryd ar gyfer y prawf ac mae treialon wedi gweld cynnydd o 5 i 10 y cant yn nifer y bobl sy'n ei ddefnyddio, sy'n welliant sylweddol a chadarnhaol. Yn ogystal â bod yn hawdd i'w ddefnyddio, fel sydd wedi'i ddweud heddiw, mae'r prawf yn fwy cywir yn ogystal. Mae angen ystyried y trothwy sensitifrwydd ar gyfer y prawf yn ofalus. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru, trwy fodelu gofalus, wedi ein cyghori y dylai'r trothwy yng Nghymru fod yn 150 mg y gram i ddechrau, ac ar y trothwy arfaethedig hwnnw, y cyngor yw bod y prawf yn fwy sensitif a bydd yn nodi mwy o ganserau o ganlyniad. Rydym yn bwriadu cynyddu sensitifrwydd y prawf dros amser yn unol ag ehangu parhaus y gwasanaethau diagnostig a gwasanaethau triniaeth, a byddwn yn gwneud hynny mewn modd diogel a chynaliadwy, gan weithredu ar gyngor gan Iechyd Cyhoeddus Cymru a byrddau iechyd, oherwydd ni fyddai profi pobl a'u cyfeirio at wasanaeth nad yw'n barod i'w gweld o werth yn y byd. Mae gwasanaethau iechyd eraill, mewn gwirionedd, wedi rhoi eu hunain mewn sefyllfa anodd a bellach yn gorfod lleihau sensitifrwydd y prawf am nad yw eu gwasanaethau dilynol yn eu lle, ac mewn perthynas â gostwng yr oedran sgrinio, rydym wedi ymrwymo i ostwng yr ystod oedran yn unol â chyngor gan Bwyllgor Sgrinio Cenedlaethol y DU cyn gynted ag y bo'n ymarferol i wneud hynny. Byddwn yn gwneud hynny'n raddol dros amser. Ond fel gyda chyflwyno FIT, bydd cynyddu'r ystod oedran yn cynyddu'r galw am wasanaethau eraill, ac mae angen inni sicrhau bod byrddau iechyd yn gallu rheoli'r galw ychwanegol hwnnw mewn ffordd ddiogel a chynaliadwy. Yn y cyfamser, rhaid i'n ffocws fod ar wella'r nifer sy'n cael eu sgrinio o blith y grŵp presennol o bobl sydd gennym sy'n wynebu'r risg mwyaf o ddatblygu canser y coluddyn. Byddwn yn parhau i weithio gyda byrddau iechyd i wella capasiti colonosgopi fel y gall gwelliannau ddigwydd yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach, ac mae'r grŵp gweithredu ym maes endosgopi, grŵp arweinyddiaeth cenedlaethol, yn gweithio ar yr union fater hwnnw. Mae hynny wedi cael sylw ychwanegol ym mis Ionawr gan y bwrdd gweithredol cenedlaethol, gydag argymhellion i'w dychwelyd y mis nesaf. Rwy'n cydnabod bod angen inni gael hyn yn iawn, ac mae'n ymwneud â mwy na chapasiti sgrinio, ond y - [ Anhyglywadwy.] - llawer mwy sy'n ymwneud â phobl yr amheuir bod canser arnynt, cleifion dan wyliadwriaeth ar gyfer canser, yn ogystal â rhai eraill, megis clefyd llid y coluddyn. Bydd mynd i'r afael â'r mater hwn yn galw am ffocws sylweddol gan fyrddau iechyd ar gynhyrchiant, trefniadau gweithlu a modelau gwasanaeth, ac yn gynyddol, mae penodi endosgopegwyr anfeddygol yn helpu i leddfu pwysau yn y system. Hefyd - cyn i mi orffen, Ddirprwy Lywydd - mae yna botensial pwysig y gellir defnyddio'r FIT fel ffordd ddiogel o frysbennu atgyfeiriadau at golonosgopeg, ac mae nifer o fyrddau iechyd wrthi'n ystyried hyn, a gallai leihau'n sylweddol, mewn ffordd ddiogel, yr atgyfeiriadau a wnaed at wasanaethau i'w galluogi i ateb y galw a sgrinio cleifion allanol yn well. Edrychaf ymlaen at adrodd yn ôl ar y cynnydd a wnawn yng Nghymru ar gyflawni'r nodau a'r amcanion a amlinellwyd yn y cynnig heddiw.