English: Diolch, Llywydd, and I'd like to move the motion in the names of my co-submitters and myself. This debate is an issue that all MSs know all too well about. We are contacted by residents in our constituencies all the time who are having issues with accessing local transport and ask us what we can do to improve the services. I was overwhelmed to get wide-ranging, cross-party support for this motion, as I think it shows the maturity of this Parliament that we can all work together for the common good of the people of Wales. I was disappointed to see an amendment to this motion, and I'll touch on that later on. I hope today that we can share some ideas together to move forward to improve lives and improve public transport in Wales. Living in rural Wales, as I and many others do, really is a blessing. It's a place untouched by much of modern society, and it is a landscape that people from all over the world come to admire. From the beautiful Brecon Beacons and Elan valley in my constituency to the coast of Pembrokeshire, up to the mountains of Snowdonia and along the shores of the picturesque north Wales coast, our nation is overwhelmingly rural, and politicians of all colours must remember that those living rurally have vastly different needs from those who dwell in more urbanised areas. The National Federation of Women's Institutes has a campaign called 'Get on Board' to raise awareness of the importance of local bus services. They commissioned a report to explore the impacts of the significant reductions in local bus services that we have seen in recent years. Findings show that around one in five of their survey respondents living in rural areas have access to a frequent, reliable bus service; 25 per cent of respondents said that cuts to bus services have made them feel more isolated; and 19 per cent said their mental health had been negatively affected. Cuts to rural bus services have also meant a decrease in being able to connect to other modes of public transport and, as a result, 72 per cent said that their dependency on using a car and a reliance on family and friends has increased, and this has been at a cost to our fragile climate. In 2004-05, 129 million bus journeys were undertaken in Wales, compared with only 101 million in 2018-19. This shows a significant drop in the people using public transport. This could be for a number of reasons: a reduction in the quality of the service, more access to cars and private transport, and sometimes a reluctance to wait for public transport. It could be for a number of reasons. But people who rely on public services as their sole mode of transport deserve a strong, well-funded, regular service. Approximately 80 per cent of bus users do not have access to a car, and 23 per cent of those people in Wales do not have access to a car or van. So, reliable public transport is vital. Communities like Trecastle in the west of my constituency have seen their bus service reduce to a taxi service pre COVID and now no service at all, and that's on a Welsh Government trunk road. I met with Women's Institute members in Whitton, who saw their bus service cease in 2015, following the closure of a local school. They all now find themselves stranded in rural isolation, reliant on friends and neighbours for lifts to the nearest town for shopping and the usual things from the shops. The data is clear: we all know that socialising and having access to meet with people keeps our mental health strong and prevents isolation and loneliness. The people in those communities deserve to have a guaranteed service that is sustainable for the long term, and funding for local authorities should be a top priority for Welsh Government in public transport. I know this area well as I was previously a cabinet member in the most rural council in Wales. And, if funding could be guaranteed in the long term, it would give the council and the people accessing those services a real sense of security and help them plan for the long term, and help us on the route to net zero. We're also seeing the modernisation of public transport across the United Kingdom. Zero-emission vehicles are being rolled out across various areas of public sector transport. This move is vital to ensuring Wales plays its part in tackling climate change, and ensuring Wales continues to have clean air for our citizens across the nation. I noted that my colleague Alun Davies and others have tabled an amendment to this motion, and I do think it's a shame, as it's making this motion overly political when there is no need for it to be so. They're blaming Margaret Thatcher and the Conservative Government for the deregulation of bus services way back in 1986, which was almost 40 years ago. If deregulation was so awful, why did the Labour Governments under Tony Blair and Gordon Brown not reverse these decisions between 1997 and 2009? And I hope that the people who have put the amendment forward can answer that when they make their contributions. To conclude, I look forward to hearing the debate from across the Chamber today. This is a very important topic that needs to come above party politics, because it's vital we improve public transport for all of the people right across Wales. Diolch.
Welsh: Diolch, Lywydd, a hoffwn wneud y cynnig yn enwau fy nghyd-gyflwynwyr a minnau. Mae'r ddadl hon yn fater y mae pob Aelod o'r Senedd yn ymwybodol iawn ohono. Mae trigolion yn ein hetholaethau yn cysylltu â ni drwy'r amser ynglŷn â'u trafferthion mewn perthynas â thrafnidiaeth leol ac yn gofyn inni beth y gallwn ei wneud i wella'r gwasanaethau. Roeddwn wedi syfrdanu gyda'r gefnogaeth eang, drawsbleidiol i'r cynnig hwn, a chredaf fod hynny'n dangos aeddfedrwydd y Senedd hon, ein bod yn gallu gweithio gyda'n gilydd er lles pawb yng Nghymru. Roeddwn yn siomedig o weld gwelliant i'r cynnig hwn, ac fe soniaf am hynny yn nes ymlaen. Gobeithiaf y gallwn rannu syniadau gyda'n gilydd heddiw er mwyn mynd ati i wella bywydau a gwella trafnidiaeth gyhoeddus yng Nghymru. Mae byw yng nghefn gwlad Cymru, fel rwyf finnau a llawer o bobl eraill, yn sicr yn fendith. Mae'n lle sydd heb ei gyffwrdd gan lawer o gymdeithas fodern, ac mae'n dirwedd y mae pobl o bob cwr o'r byd yn dod i'w hedmygu. O harddwch Bannau Brycheiniog a chwm Elan yn fy etholaeth i arfordir Sir Benfro, hyd at fynyddoedd Eryri ac ar hyd arfordir prydferth gogledd Cymru, mae ein gwlad yn un wledig iawn, ac mae'n rhaid i wleidyddion o bob lliw gofio bod gan y rheini sy'n byw mewn ardaloedd gwledig anghenion tra gwahanol i'r rheini sy'n byw mewn ardaloedd mwy trefol. Mae gan Ffederasiwn Cenedlaethol Sefydliadau'r Merched ymgyrch o'r enw 'Get on Board' i godi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd gwasanaethau bysiau lleol. Fe wnaethant gomisiynu adroddiad i archwilio effeithiau'r toriadau sylweddol i wasanaethau bysiau lleol rydym wedi'u gweld dros y blynyddoedd diwethaf. Mae'r canfyddiadau'n dangos mai oddeutu un o bob pump o'r rhai a ymatebodd i'r arolwg ac sy'n byw mewn ardaloedd gwledig sy'n gallu defnyddio gwasanaeth bysiau aml a dibynadwy; dywedodd 25 y cant o'r ymatebwyr fod toriadau i wasanaethau bysiau wedi gwneud iddynt deimlo'n fwy ynysig; a dywedodd 19 y cant fod eu hiechyd meddwl wedi'i effeithio'n negyddol. Mae toriadau i wasanaethau bysiau gwledig hefyd wedi golygu lleihad yn y gallu i gysylltu â mathau eraill o drafnidiaeth gyhoeddus, ac o ganlyniad, dywedodd 72 y cant fod eu dibyniaeth ar ddefnyddio car a'u dibyniaeth ar deulu a ffrindiau wedi cynyddu, a hynny ar draul ein hinsawdd fregus. Yn 2004-05, gwnaed 129 miliwn o deithiau bws yng Nghymru, o gymharu â 101 miliwn yn unig yn 2018-19. Mae hyn yn dangos gostyngiad sylweddol yn nifer y bobl sy'n defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Gallai fod nifer o resymau am hyn: gostyngiad yn ansawdd y gwasanaeth, mwy o fynediad at geir a thrafnidiaeth breifat, ac amharodrwydd, weithiau, i aros am drafnidiaeth gyhoeddus. Gallai fod nifer o resymau. Ond mae pobl sy'n dibynnu ar wasanaethau cyhoeddus fel eu hunig ddull teithio yn haeddu gwasanaeth rheolaidd, cryf sydd wedi'i ariannu'n dda. Nid oes gan oddeutu 80 y cant o ddefnyddwyr bysiau gar at eu defnydd, ac nid oes gan 23 y cant o bobl Cymru gar neu fan at eu defnydd. Felly, mae trafnidiaeth gyhoeddus ddibynadwy yn hollbwysig. Mae cymunedau fel Trecastell yng ngorllewin fy etholaeth wedi gweld eu gwasanaeth bysiau'n lleihau'n wasanaeth tacsis cyn COVID, a dim gwasanaeth o gwbl bellach, a hynny ar un o gefnffyrdd Llywodraeth Cymru. Cyfarfûm ag aelodau Sefydliad y Merched yn Llanddewi-yn-Hwytyn, lle daeth y gwasanaeth bysiau i ben yn 2015, ar ôl i ysgol leol gau. Maent bellach wedi eu hynysu mewn ardal wledig, yn dibynnu ar ffrindiau a chymdogion i'w cludo i'r dref agosaf i siopa a chael y pethau arferol o'r siopau. Mae'r data'n glir: gŵyr pob un ohonom fod cymdeithasu a gallu cyfarfod â phobl yn cadw ein hiechyd meddwl yn gryf ac yn atal teimladau o fod yn ynysig ac yn unig. Mae'r bobl yn y cymunedau hynny'n haeddu cael gwasanaeth sicr sy'n gynaliadwy yn hirdymor, a dylai cyllid i awdurdodau lleol ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus fod yn brif flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru. Rwy'n dra chyfarwydd â'r maes hwn gan fy mod yn arfer bod yn aelod cabinet o'r cyngor mwyaf gwledig yng Nghymru. A phe gellid gwarantu cyllid ar gyfer hirdymor, byddai'n rhoi ymdeimlad gwirioneddol o sicrwydd i'r cyngor a'r bobl sy'n defnyddio'r gwasanaethau hynny ac yn eu helpu i gynllunio'n hirdymor, ac yn ein helpu ar y llwybr tuag at sero net. Rydym hefyd yn gweld moderneiddio trafnidiaeth gyhoeddus ar draws y Deyrnas Unedig. Mae cerbydau allyriadau sero yn cael eu cyflwyno ar gyfer amryw o feysydd trafnidiaeth sector cyhoeddus. Mae'r newid yn hanfodol i sicrhau bod Cymru'n chwarae ei rhan wrth fynd i'r afael â newid hinsawdd, a sicrhau bod Cymru'n parhau i fod ag aer glân i'n dinasyddion ledled y wlad. Sylwais fod fy nghyd-Aelod, Alun Davies, ac eraill wedi cyflwyno gwelliant i'r cynnig hwn, a chredaf fod hynny'n drueni, gan ei fod yn gwneud y cynnig yn rhy wleidyddol pan nad oes angen iddo fod felly. Maent yn beio Margaret Thatcher a'r Llywodraeth Geidwadol am ddadreoleiddio gwasanaethau bysiau amser maith yn ôl ym 1986, sydd bron i 40 mlynedd yn ôl. Os oedd dadreoleiddio mor ofnadwy, pam na wnaeth y Llywodraethau Llafur o dan Tony Blair a Gordon Brown wrthdroi'r penderfyniadau hyn rhwng 1997 a 2009? Ac rwy'n gobeithio y gall y bobl sydd wedi cyflwyno'r gwelliant ateb hynny pan fyddant yn gwneud eu cyfraniadau. I gloi, edrychaf ymlaen at glywed y ddadl o bob rhan o'r Siambr heddiw. Mae hwn yn bwnc pwysig iawn ac mae angen iddo fod uwchlaw gwleidyddiaeth bleidiol, gan ei bod yn hanfodol ein bod yn gwella trafnidiaeth gyhoeddus i bawb ledled Cymru. Diolch.