English: I'm grateful for the opportunity to speak on this matter, considering I'm not a member of the committee, but particularly as the report is rather robust in its analysis and rather damning in its conclusions. My interest in this report is because my Member's legislative proposal is on improving inland waterways, and, obviously, water pollution affects my constituency. The first recommendation of the report, in black and white on page 6, reads: 'The amount of sewage discharges into Welsh rivers is unacceptable. We must see action from the Welsh Government', a damning admission that the Welsh Labour Government has been content, for over 20 years, to see raw sewage dumped into our waterways, waterways such as the River Towy in Carmarthenshire and the Cleddau in Pembrokeshire, both in my constituency. Simply put, it isn't good enough. This is why I'm grateful to the Climate Change, Environment, and Infrastructure Committee and its Chair, Llyr Gruffydd, for investigating this important matter. This is an issue that affects constituents of every Member in this Siambr, with notifications of discharges flooding my inbox. Every time a permitted combined sewage overflow discharges sewage, I get notified by concerned constituents, those who use the inland waterways, who get in touch in both anger and desperation through Surfers Against Sewage's online system. According to the committee's report, 2020 saw 105,751 permitted - permitted - discharges. Those are instances where the Welsh Government policy dictated that raw sewage could be dumped in our rivers and seas. This number omits non-permitted sewage discharges, instances where there are no Welsh Government-approved permits to dump human waste in our rivers, a point raised and stressed by committee Chair Llyr earlier. The exact number we don't know, because neither the Welsh Government nor their sponsored body NRW monitor instances such as these. Frankly, I believe this is not good enough. Across the border, the UK Government have brought an action plan to address these very issues; the Welsh Government have sat on their hands, signed off on sewage permits and continued to dump raw waste into our rivers. Dŵr Cymru have stated that this is a situation that is, and I quote, 'not where we want to be.' Ofwat have acknowledged their deep concerns about sewage discharge, going on to say the 'current level is unacceptable'. Yet, Welsh Government policy has led to us being in this position, so, by opting to do nothing, the situation will only worsen. We can only effect change by taking heed of this report and the recommendations included in it. All 10 of these recommendations are constructive, effective and achievable. I would also stress that the better river water quality taskforce needs to be more transparent than we are seeing at present. Where are the minutes from this meeting? This is such a public interest topic that the idea that a taskforce set up to improve river quality won't publish minutes of its meetings is frankly bizarre. Welsh Government, water companies and regulators must all come together to deliver meaningful change. Now is the time to listen and for action and to work constructively with one another, and I'm sure we can make some positive steps forward. This is an opportunity to turn the page and ensure our rivers become bastions of biodiversity and places for all of us to enjoy. I sincerely hope this report is the wake-up call that's needed. Diolch.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar am y cyfle i siarad ar y mater hwn, o ystyried nad wyf yn aelod o'r pwyllgor, ond yn enwedig gan fod yr adroddiad yn eithaf cadarn ei ddadansoddiad ac yn eithaf damniol ei gasgliadau. Mae gennyf ddiddordeb yn yr adroddiad oherwydd bod cynnig deddfwriaethol fy Aelod ar wella dyfrffyrdd mewndirol, ac yn amlwg, mae llygredd dŵr yn effeithio ar fy etholaeth i. Mae argymhelliad cyntaf yr adroddiad, mewn du a gwyn ar dudalen 6, yn dweud 'Mae nifer y gollyngiadau carthion i afonydd Cymru yn annerbyniol. Rhaid i ni weld camau gweithredu gan Lywodraeth Cymru' sy'n gyfaddefiad damniol fod Llywodraeth Lafur Cymru wedi bod yn fodlon gweld carthion amrwd yn cael ei ollwng i'n dyfrffyrdd, dyfrffyrdd fel afon Tywi yn sir Gaerfyrddin ac afon Cleddau yn sir Benfro, ill dau yn fy etholaeth, ers dros 20 mlynedd. Nid yw'n ddigon da. Dyna pam rwy'n ddiolchgar i'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith a'i Gadeirydd, Llyr Gruffydd, am ymchwilio i'r mater pwysig hwn. Mae'n fater sy'n effeithio ar etholwyr pob Aelod yn y Siambr hon, gyda hysbysiadau am ollyngiadau yn gorlifo fy mewnflwch. Bob tro y bydd gorlif carthffosiaeth cyfunol trwyddedig yn gollwng carthion, caf fy hysbysu gan etholwyr pryderus, y rhai sy'n defnyddio'r dyfrffyrdd mewndirol, sy'n cysylltu mewn dicter ac anobaith drwy system ar-lein Surfers Against Sewage. Yn ôl adroddiad y pwyllgor, cafwyd 105,751 o ollyngiadau a ganiateir - a ganiateir - yn 2020. Mae'r rheini'n achosion lle roedd polisi Llywodraeth Cymru yn dweud y gallai carthion amrwd gael eu gollwng i'n hafonydd a'n moroedd. Mae'r nifer hwn yn hepgor gollyngiadau carthion heb eu trwyddedu, achosion lle nad oedd unrhyw drwyddedau wedi'u cymeradwyo gan Lywodraeth Cymru i ollwng gwastraff dynol yn ein hafonydd, pwynt a godwyd ac a bwysleisiwyd gan Gadeirydd y pwyllgor, Llyr, yn gynharach. Nid ydym yn gwybod yr union nifer, am nad yw Llywodraeth Cymru na'r corff a noddir ganddynt, CNC, yn monitro achosion o'r fath. A bod yn onest, nid wyf yn credu bod hyn yn ddigon da. Ar draws y ffin, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno cynllun gweithredu i fynd i'r afael â'r union faterion hyn; mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud dim, wedi cymeradwyo trwyddedau carthion a pharhau i ollwng gwastraff crai i'n hafonydd. Mae Dŵr Cymru wedi datgan, ac rwy'n dyfynnu, 'nid dyma yw'r sefyllfa yr hoffem fod ynddi.' Mae Ofwat wedi cydnabod eu pryderon dwfn ynghylch gollwng carthion, gan fynd rhagddynt i ddweud bod y 'lefel bresennol yn annerbyniol'. Ac eto, polisi Llywodraeth Cymru sydd wedi arwain at y sefyllfa hon, felly drwy ddewis gwneud dim, dim ond gwaethygu a wnaiff y sefyllfa. Ni allwn sicrhau newid heb gymryd sylw o'r adroddiad hwn a'r argymhellion sydd ynddo. Mae pob un o'r 10 argymhelliad yn adeiladol, yn effeithiol ac yn gyraeddadwy. Hoffwn bwysleisio hefyd fod angen i'r tasglu ansawdd dŵr afon gwell fod yn fwy tryloyw na'r hyn a welwn ar hyn o bryd. Lle mae cofnodion y cyfarfod hwn? Mae hwn yn bwnc sy'n ennyn cymaint o ddiddordeb cyhoeddus fel bod y syniad na fydd tasglu a sefydlwyd i wella ansawdd afonydd yn cyhoeddi cofnodion ei gyfarfodydd yn gwbl ryfeddol. Rhaid i Lywodraeth Cymru, cwmnïau dŵr a rheoleiddwyr ddod at ei gilydd i sicrhau newid ystyrlon. Nawr yw'r amser i wrando, i weithredu ac i weithio'n adeiladol gyda'n gilydd, ac rwy'n siŵr y gallwn wneud rhai camau cadarnhaol yn ein blaenau. Dyma gyfle i droi dalen newydd a sicrhau bod ein hafonydd yn gadarnleoedd ar gyfer bioamrywiaeth ac yn lleoedd i bob un ohonom eu mwynhau. Rwy'n mawr obeithio y bydd yr adroddiad hwn yn ein deffro i'r hyn sydd angen ei wneud. Diolch.