English: UKIP fully support this motion and efforts to eradicate hepatitis C by 2030. As others have highlighted, hepatitis C is a disease that affects about 2 per cent of the world's population and is responsible for hundreds of thousands of deaths each year. It is therefore unsurprising that the World Health Organization wants to eliminate the disease. The UK Government has pledged its support for the World Health Organization's eradication goals last year and I would urge the Welsh Government to follow this example. The Welsh NHS has made significant strides in treating people with hepatitis C in recent years. Nearly 900 patients were treated last year in an attempt to clear the backlog of patients awaiting treatment. However, with up to 7,000 people in Wales unknowingly infected with the hepatitis C virus, much, much more must be done to identify and treat people living with the disease. Wales urgently needs a hepatitis C reduction strategic action plan to ensure that local health boards prioritise elimination of the disease within the Welsh liver disease delivery plan. The strategic action plan should, as an absolute minimum, implement and build upon the recommendations contained within the Hepatitis C Trust's 2016 report on hepatitis C in Wales. In preparing that report, the Hepatitis C Trust found that hepatitis C sufferers in Wales are disproportionately drawn from some of the most disadvantaged and marginalised groups in society, and three quarters of people with the virus come from the lowest two socioeconomic quintiles. They also found that their disadvantage was compounded by the stigma of hepatitis C. The Hepatitis C Trust found that those who were diagnosed in the 1980s were told by health professionals not to tell anyone else of their diagnosis, and many commented on the years of internalised guilt and shame that resulted. Thankfully, our NHS has moved on from that shameful period. However, the stigma perpetuates. We still have far too many people with hepatitis C who report the sense of guilt and shame they feel or how, in some way, they feel dirty. Unfortunately, this often results in those individuals disengaging with care entirely, despite being aware of their diagnosis - a decision that greatly increases the risk of liver cirrhosis or cancer. In order to tackle this pervading stigma and the incredible harm it does, the Hepatitis C Trust report recommends action be taken to normalise the disease by undertaking positive media campaigns to highlight the cross-section of people living with the virus. I hope that the Cabinet Secretary will work with his counterparts in the rest of the UK and the Hepatitis C Trust to deliver such a campaign. However, if we are to fully eradicate the stigma, we have to ensure that those living with the virus have positive experiences when dealing with all health professionals. People with hepatitis C have reported always being booked in for the last dental appointment of the day, apparently to allow time for dental practices to undertake additional infection control practices. Such practices left people feeling as though they posed a danger to others and were in some way distinct from the rest of the population. This has to stop. Additional infection control measures should be unnecessary - dental practices should have sufficient infection control measures in place with every patient to prevent transmission of every blood-borne virus. We have to educate not just the public, but also our health professionals, about hepatitis C. I urge the Welsh Government to adopt the Hepatitis C Trust's recommendations and I urge Members to support the motion. Together, we can eradicate this terrible disease. Diolch yn fawr, Llywydd.
Welsh: Mae UKIP yn llwyr gefnogi'r cynnig hwn ac ymdrechion i ddileu hepatitis C erbyn 2030. Fel y mae eraill wedi nodi, mae hepatitis C yn glefyd sy'n effeithio ar oddeutu 2 y cant o boblogaeth y byd ac mae'n gyfrifol am gannoedd o filoedd o farwolaethau bob blwyddyn. Felly, nid yw'n syndod fod Sefydliad Iechyd y Byd yn awyddus i gael gwared ar y clefyd. Addawodd Llywodraeth y DU ei chefnogaeth i nodau dileu Sefydliad Iechyd y Byd y llynedd a byddwn yn annog Llywodraeth Cymru i ddilyn yr esiampl hon. Mae'r GIG yng Nghymru wedi gwneud cynnydd sylweddol yn trin pobl sydd â hepatitis C yn y blynyddoedd diwethaf. Cafodd bron i 900 o gleifion eu trin y llynedd mewn ymgais i glirio'r ôl-groniad o gleifion sy'n aros am driniaeth. Fodd bynnag, gyda hyd at 7,000 o bobl yng Nghymru wedi'u heintio'n ddiarwybod iddynt gan firws hepatitis C, rhaid gwneud llawer iawn mwy i ganfod a thrin pobl sy'n byw gyda'r clefyd. Mae gwir angen cynllun gweithredu strategol ar Gymru i leihau achosion o hepatitis C er mwyn sicrhau bod byrddau iechyd lleol yn blaenoriaethu gwaith ar ddileu'r clefyd yng nghynllun cyflawni Cymru ar gyfer clefyd yr afu. Dylai'r cynllun gweithredu strategol, fan lleiaf un, weithredu ac adeiladu ar yr argymhellion yn adroddiad Ymddiriedolaeth Hepatitis C ar gyfer 2016 ar hepatitis C yng Nghymru. Wrth baratoi'r adroddiad hwnnw, canfu Ymddiriedolaeth Hepatitis C fod pobl sy'n dioddef o hepatitis C yng Nghymru yn cynnwys nifer anghymesur o bobl o'r grwpiau mwyaf difreintiedig ac ymylol mewn cymdeithas, a daw tri chwarter y bobl sydd â'r feirws o'r ddau gwintel economaidd-gymdeithasol isaf. Canfuwyd hefyd fod eu hanfantais wedi'i waethygu gan stigma hepatitis C. Canfu Ymddiriedolaeth Hepatitis C fod gweithwyr iechyd proffesiynol wedi dweud wrth y rhai a gafodd ddiagnosis yn y 1980au i beidio â dweud wrth unrhyw un arall am eu diagnosis, a soniodd sawl un am y blynyddoedd o euogrwydd wedi'i fewnoli a'r cywilydd a ddeilliodd o hynny. Diolch byth, mae ein GIG wedi symud ymlaen o'r cyfnod cywilyddus hwnnw. Fodd bynnag, mae'r stigma'n parhau. Mae gennym lawer gormod o bobl â hepatitis C sy'n sôn am yr ymdeimlad o euogrwydd a chywilydd a deimlant neu'r ffordd y maent, rywsut, yn teimlo'n fudr. Yn anffodus, mae hyn yn aml yn arwain at wneud i'r unigolion hynny ymddieithrio o ofal yn gyfan gwbl, er eu bod yn ymwybodol o'u diagnosis - penderfyniad sy'n cynyddu'r risg o sirosis neu ganser yr afu yn fawr. Er mwyn mynd i'r afael â stigma gorchfygol o'r fath a'r niwed anhygoel y mae'n ei wneud, mae adroddiad Ymddiriedolaeth Hepatitis C yn argymell y dylid cymryd camau i normaleiddio'r clefyd drwy gynnal ymgyrchoedd cadarnhaol ar y cyfryngau i dynnu sylw at y trawstoriad o bobl sy'n byw gyda'r feirws. Rwy'n gobeithio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn gweithio gyda'i gymheiriaid yng ngweddill y DU ac Ymddiriedolaeth Hepatitis C i gyflwyno ymgyrch o'r fath. Fodd bynnag, os ydym am gael gwared ar y stigma yn gyfan gwbl, mae'n rhaid inni sicrhau bod y bobl sy'n byw gyda'r feirws yn cael profiadau cadarnhaol wrth ymdrin â phob gweithiwr iechyd proffesiynol. Mae pobl sydd â hepatitis C wedi sôn am y modd y trefnir bob amser iddynt gael triniaeth ddeintyddol olaf y dydd er mwyn rhoi amser, mae'n debyg, i bractisau deintyddol gyflawni arferion rheoli heintiau ychwanegol. Mae arferion o'r fath wedi peri i bobl deimlo eu bod yn creu perygl i bobl eraill ac mewn rhyw ffordd yn wahanol i weddill y boblogaeth. Mae'n rhaid rhoi diwedd ar hyn. Dylai mesurau rheoli heintiau ychwanegol fod yn ddiangen - dylai fod gan bractisau deintyddol ddigon o fesurau rheoli heintiau ar waith gyda phob claf i atal trosglwyddo pob feirws a gludir yn y gwaed. Mae'n rhaid i ni addysgu nid yn unig y cyhoedd, ond ein gweithwyr iechyd proffesiynol hefyd, ynglŷn â hepatitis C. Rwy'n annog Llywodraeth Cymru i fabwysiadu argymhellion Ymddiriedolaeth Hepatitis C ac anogaf yr Aelodau i gefnogi'r cynnig. Gyda'n gilydd, gallwn ddileu'r clefyd ofnadwy hwn. Diolch yn fawr, Llywydd.