techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: I want to ask the Minister about micro hydro projects. We have lost the funding to these in Wales and I wondered if you might consider restarting the hydropower grant scheme so that we can ensure that Wales meets its commitments to reach net zero. Thank you. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Rwyf eisiau gofyn i'r Gweinidog ynghylch prosiectau micro-hydro. Rydym wedi colli'r cyllid ar gyfer y rhain yng Nghymru, tybed a fyddech chi'n ystyried ailgychwyn y cynllun grant ynni dŵr fel y gallwn sicrhau bod Cymru'n cyflawni ei hymrwymiadau i gyrraedd sero-net. Diolch yn fawr iawn.
English: Thank you, Jane. I appreciate the sentiments, and I absolutely want to work alongside everybody in the Senedd, but also actually want to have our feet held to the fire; we absolutely do need to go as fast as we can, and it's very important that the Government is urged to go faster where that's appropriate. I very much look forward to working with you with that set of criteria in mind. In terms of micro hydro, I had a very good meeting with a hydro group in Wales very recently. We've invited them to sit on one of the round-tables that my colleague Lee Waters is conducting as part of his deep dive into renewable energy, and part of the outcome of the deep dive will be to look at how we put grants in place for community and micro projects across Wales. So, I expect that to be part of the outcome of the deep dive, and we absolutely are ensuring that hydro is a big part of that.
Welsh: Diolch, Jane. Rwy'n gwerthfawrogi'r teimladau, ac rwyf eisiau gweithio ochr yn ochr â phawb yn y Senedd, ond rwyf hefyd eisiau i ni fod o dan bwysau; mae angen inni symud mor gyflym ag y gallwn, ac mae'n bwysig iawn bod y Llywodraeth yn cael ei hannog i fynd yn gyflymach pan fo hynny'n briodol. Edrychaf ymlaen yn fawr at weithio gyda chi gyda'r gyfres yna o feini prawf mewn golwg. O ran micro-hydro, cefais gyfarfod da iawn gyda grŵp hydro yng Nghymru yn ddiweddar iawn. Rydym wedi eu gwahodd i un o gyfarfodydd bord gron y mae fy nghyd-Aelod Lee Waters yn eu cynnal fel rhan o'i waith asesu ac archwilio ynni adnewyddadwy'n fanwl, a rhan o ganlyniad yr archwilio manwl hwn fydd edrych ar sut yr ydym yn rhoi grantiau ar waith ar gyfer prosiectau cymunedol a micro ledled Cymru. Felly, disgwyliaf i hynny fod yn rhan o ganlyniad yr archwilio manwl, ac rydym yn sicrhau bod hydro yn rhan fawr o hynny.
English: I also thank the Minister for her statement. First, can I request that the science is explained? It is net zero rather than zero because we exhale carbon dioxide. Carbon is oxidised to form carbon dioxide. We know that carbon dioxide is a greenhouse gas because, despite being substantially further away from the sun than Mercury, Venus is hotter. The difference is that Venus has an atmosphere made up mainly from carbon dioxide. I have four requested actions: reduce Welsh Government Ministers' travel using virtual visits and meetings to set an example; ban the extraction of peat and the use of peat in Wales; set annual net tree planting targets at local authority level; and set an expectation that those in administrative positions in Welsh Government-funded bodies work from home or a local hub over half the time, with exception reports produced for the Welsh Government. Finally, I hope the next COP meeting is a virtual meeting with zero travel.
Welsh: Rwyf i hefyd yn diolch i'r Gweinidog am ei datganiad. Yn gyntaf, a gaf i ofyn am eglurhad o ran y wyddoniaeth? Sero-net yw hi yn hytrach na sero oherwydd ein bod yn anadlu carbon deuocsid. Mae carbon yn cael ei ocsideiddio i ffurfio carbon deuocsid. Gwyddom fod carbon deuocsid yn nwy tŷ gwydr oherwydd, er ei bod yn bellach o lawer o'r haul na'r blaned Mercher, mae'r blaned Gwener yn boethach. Y gwahaniaeth yw bod gan y blaned Gwener atmosffer sy'n cynnwys carbon deuocsid yn bennaf. Mae gennyf bedwar cam gweithredu yr wyf yn gofyn amdanyn nhw: lleihau teithio Gweinidogion Llywodraeth Cymru gan ddefnyddio ymweliadau a chyfarfodydd rhithwir i osod esiampl; gwahardd cloddio a defnyddio mawn yng Nghymru; gosod targedau plannu coed net blynyddol ar lefel awdurdod lleol; a gosod disgwyliad bod y rhai mewn swyddi gweinyddol mewn cyrff a ariennir gan Lywodraeth Cymru yn gweithio gartref neu mewn canolfan leol dros hanner yr amser, gan eithrio adroddiadau a gynhyrchir ar gyfer Llywodraeth Cymru. Yn olaf, rwy'n gobeithio y bydd cyfarfod nesaf COP yn gyfarfod rhithwir heb unrhyw deithio.
English: I'd like to declare that I'm a councillor on Rhondda Cynon Taf council before asking this question. In response to the statement, I wanted to ask about the dualling of the A4119 from Coed-Ely to Ynysmaerdy, a project that was announced last week as one of those looking to receive £11.4 million through the levelling-up fund of the British Government. Obviously, this stems from a bid that was made by a council controlled by the Labour Party. Indeed, the Welsh Government has contributed to the development of the project in the past through the local transport fund. How does this fit with the Welsh Government's review of investment in new roads? Indeed, is this scheme part of that review? If not, why not? And, if so, what is the view of the Minister in terms of the fact that the Welsh Government's policy is being undermined by the British Government in this way?
Welsh: Hoffwn ddatgan fy mod i'n gynghorydd ar gyngor Rhondda Cynon Taf cyn gofyn y cwestiwn hwn. Yn sgil y datganiad, eisiau gofyn oeddwn ynghylch deuoli yr A4119 o Goed-elái i Ynysmaerdy, prosiect gafodd ei gyhoeddi wythnos diwethaf fel un o'r prosiectau sydd am dderbyn £11.4 miliwn drwy levelling-up fund Llywodraeth Prydain. Yn amlwg, mae hwn yn deillio o gais a gafodd ei wneud gan gyngor sydd yn cael ei reoli gan y Blaid Lafur, ac yn wir, mae Llywodraeth Cymru wedi cyfrannu at ddatblygu'r prosiect yn y gorffennol drwy'r gronfa trafnidiaeth leol. Sut mae hyn yn cyd-fynd gydag adolygiad Llywodraeth Cymru o ran buddsoddi mewn ffyrdd newydd? Yn wir, a yw'r cynllun hwn yn rhan o'r adolygiad? Os nad ydy o, pam ddim? Ac os ydy o, beth yw barn y Gweinidog o ran y ffaith bod polisi Llywodraeth Cymru yn cael ei danseilio gan Lywodraeth Prydain yn y fath fodd?
English: I do welcome this statement from the Minister, so I thank the Minister for that. It's absolutely right that our minds are focused on the changes that we all have to make to reach net zero, but I do believe it's going to take some bold and tough decisions to reach the true net zero, and I'd like this to be reflected in everything we do as Governments and everything we do in society. One of the key areas I see is public sector pension investments, and I'd be very keen to encourage the Minister, her officials, and Members from across the Chamber to read my piece for the Welsh Fabians, which has been published today on this. Now, Minister, I do recognise that we don't have the competence to do this, but I do believe there are other ways of achieving this. For example, we could include public sector pension fund investments in our carbon neutral public sector targets in 2030. Now, this would provide, in my opinion, the impetus to the campaign and send signals to public sector investment funds to create products that don't invest in oil and gas. So, therefore, do I have your support, Minister, and the influence of your ministry for climate change - the Welsh Government's ministry for climate change - to help strengthen this campaign as we take it forward?
Welsh: Rwy'n croesawu'r datganiad hwn gan y Gweinidog, felly diolch i'r Gweinidog am hynna. Mae'n gwbl gywir bod ein meddyliau'n canolbwyntio ar y newidiadau y mae'n rhaid i bob un ohonom eu gwneud i gyrraedd sero-net, ond rwy'n credu y bydd rhaid cymryd penderfyniadau beiddgar a chaled i gyrraedd y gwir sero-net, a hoffwn i hyn gael ei adlewyrchu ym mhopeth a wnawn fel Llywodraethau a phopeth a wnawn mewn cymdeithas. Un o'r meysydd allweddol a welaf yw buddsoddiadau pensiwn y sector cyhoeddus, a byddwn yn awyddus iawn i annog y Gweinidog, ei swyddogion, ac Aelodau o bob rhan o'r Siambr i ddarllen y darn a ysgrifennais ar gyfer Ffabiaid Cymru, sydd wedi'i gyhoeddi heddiw. Nawr, Gweinidog, rwy'n cydnabod nad oes gennym y cymhwysedd i wneud hyn, ond rwy'n credu bod ffyrdd eraill o gyflawni hyn. Er enghraifft, gallem ni gynnwys buddsoddiadau cronfa bensiwn y sector cyhoeddus yn ein targedau sector cyhoeddus carbon niwtral yn 2030. Nawr, byddai hyn yn rhoi, yn fy marn i, yr ysgogiad i'r ymgyrch ac yn rhoi arwyddion i gronfeydd buddsoddi'r sector cyhoeddus i greu cynhyrchion nad ydyn nhw yn buddsoddi mewn olew a nwy. Felly, a gaf i eich cefnogaeth, Gweinidog, a dylanwad eich gweinyddiaeth ar gyfer newid hinsawdd - gweinyddiaeth Llywodraeth Cymru ar gyfer newid hinsawdd - i helpu i gryfhau'r ymgyrch hon wrth inni fwrw ymlaen â hi?
English: Diolch, Jack. I think the very simple answer to that is 'yes'. I think we absolutely need to make sure that the public sector across Wales, including its pension funds, de-invest from deforestation and oil and gas exploration as fast as possible. I'm not yet aware of the full detail of the deforestation announcements that have been made from COP26, but I fervently hope that they do include things like the investment of pension funds from the public sector and so on, and I will certainly be working alongside my colleague, Rebecca Evans, to put pressure on the UK Government to make sure that we do invest UK pension funds in the right way. You are absolutely right in identifying it as being outside of our competence, but nevertheless we are happy to bring our influence to bear in that regard.
Welsh: Diolch, Jack. Rwy'n credu mai'r ateb syml iawn i hynny yw 'cewch'. Credaf fod angen inni sicrhau bod y sector cyhoeddus ledled Cymru, gan gynnwys ei gronfeydd pensiwn, yn dadfuddsoddi o ddatgoedwigo ac archwilio olew a nwy cyn gynted â phosibl. Nid wyf eto'n ymwybodol o fanylion llawn y cyhoeddiadau datgoedwigo a wnaed o COP26, ond rwy'n gobeithio'n fawr eu bod yn cynnwys pethau fel buddsoddi arian pensiwn o'r sector cyhoeddus ac yn y blaen, a byddaf yn sicr yn gweithio ochr yn ochr â fy nghyd-Aelod, Rebecca Evans, i roi pwysau ar Lywodraeth y DU i sicrhau ein bod yn buddsoddi cronfeydd pensiwn y DU yn y ffordd gywir. Rydych yn llygad eich lle wrth nodi ei fod y tu allan i'n cymhwysedd ni, ond serch hynny rydym yn fodlon dylanwadu yn hynny o beth.
English: I welcome the ambition that's been referred to here this afternoon. Let us hope that it doesn't suffer the same fate as the ambition that your Government had of eradicating child poverty in Wales. Time will tell, of course. Forgive my cynicism; every time I hear the Government here announcing things on climate change and talking about difficult decisions and the need for everyone to pull their weight, what I hear is the call on farmers to constantly cut emissions, to do more, and calls on rural communities to do more, whilst you don't touch upon the millionaires and multinationals and heavy industry that are doing most damage to our climate. I would like to hear more about the pressure that you're putting on multinationals and the very wealthy to pull their weight in this regard. Yes, there are very difficult decisions to be made. How do you reconcile your statement yesterday on the Llanbedr link road with your plan to dual the A465 at the Heads of the Valleys? I note that this work started just a month before the moratorium, thereby enabling you to continue the dualling of this huge road, which will allow vehicles to travel at 70 mph. Yes, there are difficult decisions to be made. Are you willing to take that decision to prevent that work and cease it to ensure that that doesn't develop, for the benefit of communities in Wales?
Welsh: Dwi'n croesawu'r uchelgais sydd wedi cael ei gyfeirio ato yma y prynhawn yma. Gadewch i ni obeithio na fydd e'n dioddef yr un ffawd â'r uchelgais oedd gan eich Llywodraeth chi o waredu tlodi plant yng Nghymru. Amser a ddengys, wrth gwrs. Maddeuwch fy sinigiaeth; bob tro dwi'n clywed y Llywodraeth yma yn cyhoeddi pethau ynghylch newid hinsawdd ac yn sôn am benderfyniadau anodd a'r angen i bawb dynnu eu pwysau, yr hyn dwi'n ei glywed ydy galw ar ffermwyr drwy'r amser i dorri allyriadau, i wneud mwy, a galw ar gymunedau gwledig i wneud mwy, tra eich bod chi ddim yn cyffwrdd o gwbl ar y bobl ariannog, y miliwnyddion, a'r busnesau mawr trymion sydd yn gwneud y difrod mwyaf i'n hinsawdd ni. Felly, hoffwn i glywed mwy am y pwysau rydych chi'n ei ddwyn ar y cwmnïau mawr a'r bobl ariannog i dynnu pwysau. Oes, mae yna benderfyniadau anodd iawn i'w gwneud. Sut, felly, ydych chi'n cysoni eich datganiad ddoe ar ffordd gyswllt Llanbedr efo'ch cynllun chi i ddeuoli'r A465 ar flaenau'r Cymoedd? Dwi'n nodi bod y gwaith yma wedi dechau gwta fis cyn y moratoriwm, felly yn eich galluogi chi i barhau a deuoli'r ffordd anferthol yma a fydd yn galluogi cerbydau i deithio 70 milltir yr awr. Oes, mae yna benderfyniadau anodd i'w gwneud. Ydych chi'n fodlon cymryd y penderfyniad yna i atal y gwaith yna a sicrhau nad ydy hwnna'n datblygu, er lles dyfodol cymunedau Cymru?
English: Can you conclude now, please?
Welsh: A wnewch chi gloi nawr, os gwelwch yn dda?
English: A final question, therefore. If we do want to see the alleviation of climate change and real things happening in our rural communities, then that has to go hand in hand with investment in public transport for our communities, and, more than that, in public services in our communities. It's fine for you to ask some octogenarian in Llanbedr to ride a bike some four miles to the nearest surgery in Harlech, but that doesn't meet the fundamental problems that there aren't such services available in our communities. So, will you work with the Minister for Economy and ensure that community services are provided in our rural communities? Thank you.
Welsh: Y cwestiwn olaf, felly. Os rydyn ni am weld lliniaru ar newid hinsawdd a bod rhywbeth go iawn yn digwydd i'n cymunedau gwledig ni, yna mae'n rhaid i hynny fynd law yn llaw efo buddsoddi mewn trafnidiaeth gyhoeddus ein cymunedau, ac, yn fwy na hynny, mewn gwasanaethau cyhoeddus ein cymunedau. Mae'n iawn i chi ofyn i ryw octogenarian yn Llanbedr i reidio beic pedwar milltir i'r syrjeri agosaf yn Harlech, ond dydy hynny ddim yn ateb y broblem sylfaenol fod yna ddim gwasanaethau felly yn y cymunedau. Felly, a wnewch chi gydweithio efo Gweinidog yr Economi a sicrhau fod gwasanaethau cymunedol yn cael eu darparu yn ein cymunedau gwledig? Diolch.
English: Thank you. Unlike Delyth Jewell, I found that the net-zero plan was absolutely packed with new facts, analyses and firm commitments, so I thank you very much for the rigour of the work that has gone into that very large report. I welcome the opportunity to hold the Government's feet to the fire, as well as being open to new ideas and actions. I do think that we are letting the private sector off the hook when it comes to decarbonising our housing. I was disturbed to read not only that Rent Smart Wales reports that there are 109,000 private sector rented homes that are below energy rating C, and there are certainly a lot of them in my constituency. But not only that, I read in your report that there are 60,000 private rented homes without any EPC at all, so I wonder if you can tell us what Rent Smart Wales is doing to rectify that anomaly in the system, because we clearly need to know if they are even compliant with the energy rating E. Secondly -
Welsh: Diolch. Yn wahanol i Delyth Jewell, roeddwn i'n credu bod y cynllun sero-net yn llawn i'r ymylon o ffeithiau, dadansoddiadau ac ymrwymiadau cadarn newydd, felly diolch yn fawr iawn i chi am drylwyredd y gwaith sydd wedi mynd i mewn i'r adroddiad mawr iawn yna. Rwy'n croesawu'r cyfle i roi pwysau ar y Llywodraeth, yn ogystal â bod yn agored i syniadau a chamau gweithredu newydd. Rwyf i yn credu ein bod ni'n gadael i'r sector preifat ddianc yn hawdd wrth sôn am ddatgarboneiddio ein tai. Roedd yn annifyr i mi ddarllen nid yn unig bod Rhentu Doeth Cymru yn adrodd bod 109,000 o gartrefi rhentu yn y sector preifat sy'n is na sgôr ynni C, ac yn sicr mae llawer ohonyn nhw yn fy etholaeth i. Ond nid yn unig hynny, darllenais yn eich adroddiad fod 60,000 o gartrefi rhentu preifat heb unrhyw dystysgrif perfformiad ynni o gwbl, felly tybed a wnewch chi ddweud wrthym beth y mae Rhentu Doeth Cymru yn ei wneud i unioni'r anghysondeb hwnnw yn y system, oherwydd mae'n amlwg bod angen i ni wybod a ydyn nhw hyd yn oed yn cydymffurfio â'r sgôr ynni E. Yn ail -
English: And finally, I hope.
Welsh: Ac yn olaf, gobeithio.
English: - I want to turn to part L, which is that Lord Deben was very, very strong on this when he spoke to the climate change committee in September. He said that he feels very strongly about the need for the Welsh Government to use the powers that it has on this, which is that by not moving quicker towards net-zero obligations in new homes, we are simply letting house builders off the hook. Because they are, as he says, handing the purchaser of these new homes the bill instead of doing it themselves in the first place at a very much lower price, and that does not need to increase the cost of the house itself -
Welsh: - hoffwn i droi at ran L, sef bod yr Arglwydd Deben yn teimlo'n gryf iawn, iawn ynghylch hyn pan siaradodd â'r pwyllgor newid hinsawdd ym mis Medi. Dywedodd ei fod yn teimlo'n gryf iawn ynghylch yr angen i Lywodraeth Cymru ddefnyddio'r pwerau sydd ganddi ar hyn, sef ein bod ni, drwy beidio â symud yn gyflymach tuag at rwymedigaethau sero-net mewn cartrefi newydd, yn gadael i adeiladwyr tai ddianc yn hawdd. Gan eu bod nhw, fel y dywed, yn rhoi'r bil i brynwr y cartrefi newydd hyn yn hytrach na gwneud y gwaith eu hunain yn y lle cyntaf am bris llawer is, ac nid oes angen i hynny gynyddu cost y tŷ ei hun -
English: The Member must ask the second and final question.
Welsh: Mae'n rhaid i'r Aelod ofyn yr ail gwestiwn a fydd y cwestiwn olaf.
English: So, what are we doing to raise the bar higher in relation to new housing, because every new house that's built that's not zero carbon has to be retrofitted? And as you explain very clearly in the net-zero plan, that is a really complicated business.
Welsh: Felly, beth ydym ni'n ei wneud i godi'r bar yn uwch mewn cysylltiad â thai newydd, oherwydd bod yn rhaid ôl-osod pob tŷ newydd nad yw'n ddi-garbon? Ac fel yr ydych chi'n ei egluro yn glir iawn yn y cynllun sero-net, mae hwnnw'n fusnes cymhleth iawn.
English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and thank you, Minister, for your statement this afternoon. If I may say, as a Pencoed boy, I look forward to seeing what the partnership between Thermify and Swansea University will produce. It crucial that we discuss what the Welsh Government can do, particularly during COP26, and as part of what the Government can do, the economy is central, of course.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad y prynhawn yma. Os gallaf i ddweud, fel boi Pen-coed, dwi'n edrych ymlaen at weld beth fydd y bartneriaeth rhwng Thermify a Phrifysgol Abertawe yn ei gynhyrchu. Mae'n hollbwysig ein bod yn trafod beth all Llywodraeth Cymru ei wneud, yn enwedig yn ystod COP26, ac fel rhan o beth all y Llywodraeth ei wneud, mae'r economi yn hanfodol.
English: Diolch yn fawr, Deputy Llywydd, and I'll extend my thanks to the Minister for his statement. I agree with him about the importance of the steel industry; if we are to move towards a green economy, then that must include localised steel production. I'm sure, Minister, you've read the report overnight of a EU-US trade deal on steel, and it is absolutely vital that UK steel has the same access to that deal. So, I'd be very interested, Minister, in your thoughts, and what this means for the steel sector within Wales. And just secondly and finally, Deputy Llywydd, the Minister again talks about skills quite heavily in his statement today, and if we are to build the next generation of green technology and products here in Wales, it's clear that we do need the right skills. So, perhaps you could tell us how confident you are that we are training and upskilling the right people to fulfil this need. And can you confirm to the Chamber today that the conversations are not just with employers, but they are with professional bodies, such as the Institution of Engineering and Technology, and also our trade union partners across Wales and the United Kingdom?
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd, a hoffwn i ddiolch i'r Gweinidog am ei ddatganiad. Rwy'n cytuno ag ef ynghylch pwysigrwydd y diwydiant dur; os ydym am symud tuag at economi werdd, mae'n rhaid i hynny gynnwys cynhyrchu dur lleol. Rwy'n siŵr, Gweinidog, eich bod chi wedi darllen yr adroddiad dros nos am fargen fasnach rhwng yr UE a'r Unol Daleithiau ar gyfer dur, ac mae'n gwbl hanfodol bod gan ddur y DU yr un gallu i fanteisio ar y fargen honno. Felly, byddai gen i ddiddordeb mawr, Gweinidog, yn eich barn chi, a beth mae hyn yn ei olygu i'r sector dur yng Nghymru. Ac yn ail ac yn olaf, Dirprwy Lywydd, mae'r Gweinidog unwaith eto yn sôn yn fawr am sgiliau yn ei ddatganiad heddiw, ac os ydym am ddatblygu'r genhedlaeth nesaf o dechnoleg a chynhyrchion gwyrdd yma yng Nghymru, mae'n amlwg bod angen y sgiliau cywir arnom. Felly, efallai y gallech chi ddweud wrthym ba mor hyderus ydych chi eich bod yn hyfforddi ac yn gwella sgiliau y bobl iawn i gyflawni'r angen hwn. Ac a wnewch chi gadarnhau i'r Siambr heddiw nad gyda chyflogwyr yn unig y mae'r sgyrsiau, ond eu bod gyda chyrff proffesiynol, fel y Sefydliad Peirianneg a Thechnoleg, a hefyd ein partneriaid undebau llafur ledled Cymru a'r Deyrnas Unedig?