English: Well, again, I wish to begin by extending my sincere thanks to Mabon ap Gwynfor MS for tabling this very important motion, as well as to the 15 Members who supported these important calls to address prolonged waits for cancer diagnosis and treatments. As this debate will make clear, NHS cancer waiting times for September 2021 show that 59 per cent of patients receive their first treatment within 62 days of being suspected of having cancer, and this is well below the cancer pathway target of 75 per cent. Minister, March's quality statement for cancer was an opportunity for the Welsh Government to set out a strategy for improvements to cancer diagnoses, but it does lack further detail and accountability mechanisms. As Cancer Research UK have made clear, soon Wales will be the only UK nation without a cancer strategy, which the World Health Organization recommends that all countries have. I join with my colleagues in requesting an update on the next steps for the quality statement for cancer, and I ask that you detail what mechanisms are being considered for fast-tracking progress investment for staff, equipment and infrastructure. Even before the pandemic, Wales was experiencing significant gaps in our workforce that diagnose and treat cancer, such as imaging, endoscopy, non-surgical, oncology and specialist nurses. These staffing gaps are resulting in concerning cases turning to my office for assistance, including instances where patients are being informed of such a life-changing cancer diagnosis simply by the telephone, rather than a personable, face-to-face discussion. Alongside staff shortages, it is true for north Wales that the health board has to refer many patients back to England for necessary treatment. I know from assisting a constituent very recently that the process is not smooth, with delays encountered, for example, because multidisciplinary team meetings between Betsi board and the relevant English hospital sometimes only take place once a week. Devolution seems to be unnecessarily and unacceptably delaying cancer treatments. We need better cross-border and UK-wide NHS co-operation, so too that north Wales residents are not disadvantaged due to lack of specialism in the region. We know that disruption to services also risks later stage diagnoses, making it much harder to treat and worsening cancer survivals. So, I wish to conclude by asking the Minister to use her reply to confirm whether and how the multi-year Welsh Government budget due shortly will be used as an opportunity for investment in the cancer workforce in Wales for the long term, and I strongly, strongly request that, certainly in north Wales, some action is taken on how patients are advised of such lifelong and life-changing illnesses. Thank you. Diolch.
Welsh: Wel, unwaith eto, hoffwn ddechrau drwy ddiolch yn ddiffuant i Mabon ap Gwynfor AS am gyflwyno'r cynnig pwysig iawn hwn, yn ogystal ag i'r 15 Aelod a gefnogodd y galwadau pwysig hyn i fynd i'r afael ag amseroedd aros hir am ddiagnosis a thriniaethau canser. Fel y bydd y ddadl hon yn dangos yn glir, mae amseroedd aros canser y GIG ar gyfer mis Medi 2021 yn dangos mai 59 y cant o gleifion sy'n cael eu triniaeth gyntaf o fewn 62 diwrnod i'r dyddiad yr amheuir bod ganddynt ganser, sy'n llawer is na tharged y llwybr canser o 75 y cant. Weinidog, roedd datganiad ansawdd mis Mawrth ar gyfer canser yn gyfle i Lywodraeth Cymru nodi strategaeth ar gyfer gwella diagnosis canser, ond mae'n brin o fanylion pellach a mecanweithiau atebolrwydd. Fel y dywedodd Cancer Research UK yn glir, cyn bo hir Cymru fydd yr unig wlad yn y DU heb strategaeth ganser y mae Sefydliad Iechyd y Byd yn argymell bod un gan bob gwlad. Rwy'n ymuno â fy nghyd-Aelodau i ofyn am y wybodaeth ddiweddaraf am gamau nesaf y datganiad ansawdd ar gyfer canser, a gofynnaf i chi fanylu ar ba fecanweithiau sy'n cael eu hystyried ar gyfer cyflymu'r broses o olrhain buddsoddiad cynnydd ar gyfer staff, offer a seilwaith. Hyd yn oed cyn y pandemig, roedd bylchau sylweddol yn y gweithlu yng Nghymru sy'n rhoi diagnosis o ganser ac yn ei drin, er enghraifft ym maes delweddu, endosgopi, oncoleg nad yw'n feddygol a nyrsys arbenigol. Canlyniad y bylchau staffio hyn yw bod achosion gofidus yn troi at fy swyddfa i chwilio am gymorth, gan gynnwys achosion lle mae cleifion yn cael gwybod am ddiagnosis o ganser sy'n newid bywyd dros y ffôn, yn hytrach na drwy sgwrs bersonol, wyneb yn wyneb. Yn ogystal â phrinder staff, mae'n wir yng ngogledd Cymru fod yn rhaid i'r bwrdd iechyd atgyfeirio llawer o gleifion yn ôl i Loegr i gael y driniaeth angenrheidiol. O fod yn cynorthwyo etholwr yn ddiweddar iawn, gwn nad yw'r broses yn llyfn, gydag oedi, er enghraifft, oherwydd bod cyfarfodydd tîm amlddisgyblaethol rhwng bwrdd Betsi Cadwaladr a'r ysbyty perthnasol yn Lloegr weithiau ond yn digwydd unwaith yr wythnos. Mae'n ymddangos bod datganoli'n peri oedi diangen ac annerbyniol i driniaethau canser. Mae arnom angen gwell cydweithrediad ar draws y ffiniau a'r GIG ledled y DU, fel nad yw trigolion gogledd Cymru dan anfantais oherwydd diffyg arbenigedd yn y rhanbarth. Gwyddom fod aflonyddu ar wasanaethau hefyd yn peryglu diagnosis ar gamau diweddarach, gan ei wneud yn llawer anos ei drin a chan leihau'r nifer sy'n goroesi canser. Felly, hoffwn gloi drwy ofyn i'r Gweinidog ddefnyddio ei hateb i gadarnhau a fydd cyllideb aml-flwyddyn Llywodraeth Cymru sydd i'w chyhoeddi cyn bo hir yn cael ei defnyddio fel cyfle i fuddsoddi yn y gweithlu canser yng Nghymru yn y tymor hir, ac rwy'n gofyn yn gadarn iawn, yn sicr yng ngogledd Cymru, am weld gweithredu'n digwydd ynglŷn â'r modd y rhoddir gwybod i gleifion am afiechydon gydol oes o'r fath sy'n newid bywydau. Diolch.