English: Yesterday in the debate on the Welsh Government's draft budget, I spoke about how the people of Wales are facing multiple crises, unprecedented crises since the advent of devolution, and I agreed with the Welsh Government that this was a difficult budget in a difficult time, and outlined the support that is needed for those who need it most, why the services providing this support must be given the resources that they need to fill those huge holes that exist in the safety net, which has been torn to shreds by the Westminster Tories. I set out in my contribution why Welsh Government should feel duty-bound to use all the levers available to it, which was the purpose of our call for it to use the income tax-raising powers it currently has to serve and support the people of Wales during these crises - the cost-of-living crisis, the NHS crisis, the social care crisis, the cost-of-learning crisis, the cost-of-doing-business crisis, the housing crisis, climate crisis - crises that disproportionately affect the most vulnerable of our citizens, and whose effects will scar our communities not just today or tomorrow, but for years to come. Because I, for one, am frankly fed up of hearing Welsh Government Ministers say over and over, 'We'd like to do more but we don't have the money'. If devolution truly is, as famously described by Ron Davies, a process, a journey with no fixed end point, enabling us to make our own decisions and set our own priorities, then calling for the powers we need for Wales to be able to afford to do so is a completely logical step, especially given the need, as our motion describes, to respond to the current cost-of-living crisis and the crisis facing our public services. So, that's the 'why', and in it's an important 'why' because it's not powers for their own sake but the means to make devolution work more effectively, to fund the levels of public expenditure we need. We've already heard how Wales is something of an anomaly compared to the rest of the UK when it comes to its limited tax powers, and, to quote a recent report by the Institute of Welsh Affairs on this matter, as a nation we are 'in the relatively uncommon position of having little control' over our devolved budget, with limited taxation powers, next to no influence over the block grant from Westminster, as we heard from Luke Fletcher, and exceptionally limited borrowing powers. And our anomalous situation is also relevant within a wider international context. As a recent Organisation for Economic Co-operation and Development study illustrated, the UK possesses one of the most rigidly centralised tax systems in the world - something Mike Hedges alluded to. Every other G7 nation collects more taxes at a local or regional level compared to the UK. For example, devolved or decentralised taxation accounts for 30 per cent of total German tax revenue, 34 per cent in the case of the USA and almost 50 per cent in the case of Canada. This compares to just over 10 per cent of local UK tax revenue that is collected at the devolved level. We can look to the example of Euskadi, the Basque Country, too, whose devolved Government has extensive powers over personal income taxation, corporate taxation and its own wealth and inheritance and gift tax. This has engendered economic growth in the Basque Country, which has been described as highly inclusive by the Foreign Policy Centre. The region features among the top in Europe, not only in terms of GDP per capita, but crucially, given the current economic context, also in having a low percentage of population at risk of poverty or social exclusion. So, what we're proposing here isn't particularly radical, therefore; rather, it seeks to normalise what is already happening, and happening well elsewhere. The argument that we can't use tax to fund the spending we need, to create the fairer, more prosperous Wales we all want to see, is patently fairly ridiculous when set in the international context. And with the powers to set all rates and bands, income tax can be a fair and proportionate way to secure the resources we need, to help us overcome the shameful levels of poverty that blight the lives of too many of our citizens, and the dire need for investment in our public services. Westminster has never and never will work for Wales. Devolution is a journey, a journey of discovery that the Westminster way of doing things is not a good model for Wales to follow. If you believe in devolution, if you believe in taking the responsibility of governing seriously, and if you believe in serving the people of Wales, you should vote for our motion.
Welsh: Ddoe yn y ddadl ar gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru, fe siaradais am y ffordd y mae pobl Cymru yn wynebu sawl argyfwng, argyfyngau digynsail ers dyfodiad datganoli, ac fe gytunais gyda Llywodraeth Cymru fod hon yn gyllideb anodd mewn cyfnod anodd, ac amlinellais y cymorth sydd ei angen ar gyfer y rhai sydd ei angen fwyaf, pam mae'n rhaid rhoi'r adnoddau sydd eu hangen ar y gwasanaethau sy'n darparu'r cymorth hwn i lenwi'r tyllau enfawr sy'n bodoli yn y rhwyd ddiogelwch, sydd wedi ei rhwygo'n rhacs gan Dorïaid San Steffan. Nodais yn fy nghyfraniad pam y dylai Llywodraeth Cymru deimlo dyletswydd i ddefnyddio'r holl ddulliau sydd ar gael iddi, sef pwrpas ein galwad arni i ddefnyddio'r pwerau codi treth incwm sydd ganddi ar hyn o bryd i wasanaethu a chefnogi pobl Cymru yn ystod yr argyfyngau hyn - yr argyfwng costau byw, argyfwng y GIG, yr argyfwng gofal cymdeithasol, yr argyfwng costau dysgu, yr argyfwng costau gwneud busnes, yr argyfwng tai, yr argyfwng hinsawdd - argyfyngau sy'n effeithio'n anghymesur ar y mwyaf bregus o'n dinasyddion, ac y bydd eu heffeithiau'n creithio ein cymunedau nid yn unig heddiw ac yfory, ond am flynyddoedd i ddod. Oherwydd rwyf fi, yn bersonol, wedi cael llond bol ar glywed Gweinidogion Llywodraeth Cymru yn dweud drosodd a throsodd, 'Hoffem wneud mwy ond nid oes gennym arian'. Os yw'n wir mai proses yw datganoli, fel y'i disgrifiwyd gan Ron Davies, taith heb unrhyw ben draw sefydlog, sy'n ein galluogi i wneud ein penderfyniadau ein hunain a gosod ein blaenoriaethau ein hunain, yna mae galw am y pwerau sydd eu hangen arnom i Gymru allu fforddio gwneud hynny yn gam cwbl resymegol, yn enwedig o ystyried yr angen, fel y mae ein cynnig yn ei ddisgrifio, i ymateb i'r argyfwng costau byw presennol a'r argyfwng sy'n wynebu ein gwasanaethau cyhoeddus. Felly, dyna'r 'pam', ac mae'r 'pam' yn bwysig oherwydd nid pwerau er eu mwyn eu hunain ydynt ond modd o wneud i ddatganoli weithio'n fwy effeithiol, i ariannu'r lefelau o wariant cyhoeddus sydd eu hangen arnom. Rydym eisoes wedi clywed sut mae Cymru'n eithriad braidd o'i chymharu â gweddill y DU o ran ei phwerau trethu cyfyngedig, ac os caf ddyfynnu adroddiad diweddar gan y Sefydliad Materion Cymreig ar y mater, fel cenedl rydym 'mewn sefyllfa gymharol anghyffredin yn yr ystyr nad oes gennym fawr o reolaeth' dros ein cyllideb ddatganoledig, yn gyfyngedig o ran ein pwerau trethu, heb fawr ddim dylanwad dros y grant bloc o San Steffan, fel y clywsom gan Luke Fletcher, ac yn eithriadol o gyfyngedig o ran ein pwerau benthyca. Ac mae ein sefyllfa eithriadol hefyd yn berthnasol o fewn cyd-destun rhyngwladol ehangach. Fel y dangosodd astudiaeth ddiweddar gan y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, gan y DU y mae un o'r systemau trethu canolog mwyaf anhyblyg yn y byd - rhywbeth y cyfeiriodd Mike Hedges ato. Mae pob cenedl G7 arall yn casglu mwy o drethi ar lefel leol neu ranbarthol o'i gymharu â'r DU. Er enghraifft, trethiant datganoledig yw 30 y cant o gyfanswm refeniw treth yr Almaen, 34 y cant yn achos UDA a bron i 50 y cant yn achos Canada. Mae hyn yn cymharu ag ychydig dros 10 y cant o refeniw trethi lleol y DU sy'n cael eu casglu ar y lefel ddatganoledig. Gallwn edrych ar esiampl Euskadi, Gwlad y Basg, hefyd, lle mae gan eu Llywodraeth ddatganoledig bwerau helaeth dros drethiant incwm personol, trethiant corfforaethol a'i threth ei hun ar gyfoeth, etifeddiant a rhoddion. Mae hyn wedi ennyn twf economaidd yng Ngwlad y Basg, sydd wedi'i ddisgrifio fel twf hynod gynhwysol gan y Ganolfan Polisi Tramor. Mae'r rhanbarth yn ymddangos ymhlith yr uchaf yn Ewrop, nid yn unig o ran cynnyrch domestig gros y pen, ond yn hollbwysig, o ystyried y cyd-destun economaidd presennol, o ran y ganran isel o'r boblogaeth sy'n wynebu risg o dlodi neu allgáu cymdeithasol. Felly, nid yw'r hyn rydym yn ei gynnig yma yn arbennig o radical; yn hytrach, mae'n ceisio normaleiddio'r hyn sydd eisoes yn digwydd, ac yn digwydd yn dda mewn mannau eraill. Mae'r ddadl na allwn ddefnyddio treth i ariannu'r gwariant sydd ei angen arnom, er mwyn creu'r Gymru decach, fwy ffyniannus y mae pawb ohonom am ei gweld, yn un go hurt o'i gosod yn y cyd-destun rhyngwladol. A chyda'r pwerau i osod pob cyfradd a band, gall treth incwm fod yn ffordd deg a chymesur o sicrhau'r adnoddau sydd eu hangen arnom i'n helpu i oresgyn y lefelau cywilyddus o dlodi sy'n difetha bywydau gormod o'n dinasyddion, a'r angen enbyd i fuddsoddi yn ein gwasanaethau cyhoeddus. Nid yw San Steffan erioed wedi gweithio, ac ni fydd byth yn gweithio i Gymru. Taith yw datganoli, taith o ddarganfod nad yw ffordd San Steffan o wneud pethau yn fodel da i Gymru ei ddilyn. Os ydych chi'n credu mewn datganoli, os ydych chi'n credu mewn bod o ddifrif ynghylch y cyfrifoldeb o lywodraethu, ac os ydych chi'n credu mewn gwasanaethu pobl Cymru, dylech bleidleisio dros ein cynnig.