English: Thank you very much for your statement, Minister. We can all agree that this is a very difficult time for farmers, just as it is for all businesses, but I'm surprised that Llyr Griffiths is demanding stability, consistency, and continuity. I just think that is impossible to deliver in the context of the UKCCC 'Net Zero' report, demanding that we go for a 95 per cent reduction in our emissions. We absolutely have to see everything in the context of the climate emergency that we've declared. I agree that it's extremely difficult to know about our relationship with Europe and it's impossible to second-guess what's going to happen next, but I think you're right in your statement to say that it's prudent to plan for the challenges of operating outside the EU, whether we're in it or not, because we want our farmers to be ambitious and to be exporting to the rest of the world as well as producing more fresh produce for the people of Wales. So, that's the way that I interpreted that, and I think that's a very sound basis. In terms of the sustainable development that we are going to need to have moving forward, I support your outcome-targeted payments because there's no point on the one hand paying people for economic resilience and then having to pay them with the other to rectify the environmental damage they might have done with the public goods scheme. So, I think bringing them together is an excellent idea, and I support that completely. Obviously, my recent focus has been on trying to improve the amount of fresh food coming into schools, because if we really want to deliver on the healthy eating programme, we need to be able to source vegetables and fruit locally. We can't do that if we haven't got the farmers to produce the goods to enable us to do that. I do recall the Gareth Wyn Jones programme on the television where he struggled to source food locally when he was trying to produce a meal for children in Canton. So, I'd really like to know what our strategy is on increasing the amount of horticulture in Wales, which has been a neglected area, because horticulture normally takes place on small parcels of land, which haven't been eligible for the CAP programme, which requires you to have, I think, at least 8 hectares. Obviously, you can have a very successful business on less than 8 hectares. Now, looking at whether we have the horticulturists we need to be able to support our farmers to develop in new areas, given that the lamb meat industry might become a very poor prospect in the future if things go badly wrong with Brexit, I'm concerned to see that StatsWales tells us that only 45 horticulture apprenticeships were started in 2015-16, 40 in 2016-17, 40 in 2017-18, and so far this year - because the year runs up to 31 July - only 30. And the average age of horticulturists is 55, which is even older than the average age of farmers, generally. So, I just wondered how the Welsh Government, within the framework of the new plans that you have for a sustainable development in agriculture, is going to be able to encourage more people to produce for their local markets, not just for export, given that the export market is a lot more uncertain.
Welsh: Diolch yn fawr iawn am eich datganiad, Gweinidog. Gallwn ni i gyd gytuno bod hwn yn gyfnod anodd iawn i ffermwyr, yn union fel y mae i bob busnes, ond rwy'n synnu bod Llyr Griffiths yn mynnu sefydlogrwydd, cysondeb, a pharhad. Rwy'n credu ei bod yn amhosibl cyflawni hynny yng nghyd-destun adroddiad 'Net Zero' Pwyllgor y DU ar y Newid yn yr Hinsawdd, sy'n mynnu ein bod yn mynd am ostyngiad o 95 y cant yn ein hallyriadau. Mae'n rhaid inni weld popeth yng nghyd-destun yr argyfwng hinsawdd yr ydym wedi'i ddatgan. Rwy'n cytuno ei bod yn anodd iawn gwybod am ein perthynas ag Ewrop ac mae'n amhosibl dyfalu beth fydd yn digwydd nesaf, ond rwy'n credu eich bod yn iawn yn eich datganiad i ddweud ei bod yn ddoeth cynllunio ar gyfer yr heriau o weithredu y tu allan i'r UE, p'un a ydym ni ynddo ai peidio, oherwydd rydym ni eisiau i'n ffermwyr fod yn uchelgeisiol ac i fod yn allforio i weddill y byd yn ogystal â chynhyrchu mwy o gynnyrch ffres i bobl Cymru. Felly, dyna'r ffordd y dehonglais i hynny, ac rwy'n credu bod hynny'n sail gadarn iawn. O ran y datblygiad cynaliadwy y bydd yn rhaid inni ei gael wrth symud ymlaen, rwy'n cefnogi eich taliadau wedi'u targedu at y canlyniadau oherwydd nid oes pwynt talu pobl am gydnerthedd economaidd ar y naill law ac wedyn gorfod eu talu gyda'r llall i unioni'r niwed amgylcheddol y gallen nhw fod wedi'i wneud â'r cynllun nwyddau cyhoeddus. Felly, rwy'n credu bod dod â nhw at ei gilydd yn syniad rhagorol, ac rwy'n cefnogi hynny'n llwyr. Yn amlwg, rwyf wedi canolbwyntio'n ddiweddar ar geisio gwella faint o fwyd ffres sy'n dod i'r ysgolion, oherwydd os ydym ni o ddifrif am gyflawni'r rhaglen bwyta'n iach, mae angen inni allu cael gafael ar lysiau a ffrwythau'n lleol. Ni allwn ni wneud hynny os nad oes gennym ni'r ffermwyr i gynhyrchu'r nwyddau i'n galluogi ni i wneud hynny. Rwy'n cofio rhaglen Gareth Wyn Jones ar y teledu lle cafodd drafferth i ddod o hyd i fwyd yn lleol pan oedd yn ceisio cynhyrchu pryd o fwyd i blant yn Nhreganna. Felly, hoffwn wybod beth yw ein strategaeth ar gynyddu garddwriaeth yng Nghymru, a fu'n faes a esgeuluswyd, gan fod garddwriaeth fel arfer yn digwydd ar barseli bach o dir, nad ydynt wedi bod yn gymwys ar gyfer rhaglen y PAC, sy'n gofyn ichi fod ag o leiaf 8 hectar, rwy'n credu. Yn amlwg, gallwch chi fod â busnes llwyddiannus iawn ar lai nag 8 hectar. Nawr, gan edrych i weld a oes gennym ni'r garddwriaethwyr y mae eu hangen arnom i allu cefnogi ein ffermwyr i ddatblygu mewn meysydd newydd, o ystyried y gallai'r diwydiant cig oen droi'n faes gwael iawn yn y dyfodol os bydd pethau'n mynd o chwith yn ddifrifol gyda Brexit, mae'n ofid imi weld bod StatsCymru yn dweud wrthym mai dim ond 45 o brentisiaethau garddwriaeth a ddechreuwyd yn 2015-16, 40 yn 2016-17, 40 yn 2017-18, a hyd yn hyn eleni - oherwydd bod y flwyddyn yn mynd hyd at 31 Gorffennaf - dim ond 30. Ac oedran cyfartalog garddwriaethwyr yw 55, sydd hyd yn oed yn hŷn nag oedran cyfartalog ffermwyr, yn gyffredinol. Felly, tybed sut y bydd Llywodraeth Cymru, o fewn fframwaith y cynlluniau newydd sydd gennych chi ar gyfer datblygiad cynaliadwy ym maes amaeth, yn gallu annog mwy o bobl i gynhyrchu ar gyfer eu marchnadoedd lleol, nid ar gyfer allforio'n unig, o gofio bod y farchnad allforio yn llawer mwy ansicr.