English: Thank you, Presiding Officer, for the opportunity to respond to this generally positive debate. I'd like to thank Assembly Members for participating in the debate today. I'd also like to thank the Equality and Human Rights Commission for its continued work to improve the lives of people here in Wales. I know they are in the Chamber today - upstairs in the gallery of the Chamber - listening. Turning to the amendments, we will be supporting amendment 1. The Welsh Government strongly believes in promoting the rights of pregnant women and new mothers at work, and we are committed to working with the Equality and Human Rights Commission and others to ensure women do not face pregnancy or maternity discrimination in the workplace - a very valid point raised by the Member earlier. Last month, Welsh Government officials met with the EHRC to discuss the findings of the report on pregnancy and maternity discrimination and scope possibilities of action. We support amendment 2. However, we should be clear that the Welsh Government has already been developing options this year to improve gender identity provisions here in Wales. Following a rise in the number of applications for assessments in recent years, we commissioned the Welsh Health Specialised Services Committee, which commissions gender identity services on behalf of health boards, to develop a gender identity care pathway for us here in Wales. Llywydd, the committee has undertaken a public engagement event to hear the views of service users and health professionals and will provide options for service realignment to support the new gender pathway. The additional £0.5 million a year announced in the draft budget will assist the committee's with this work. We support amendment 3. The Welsh Government agrees that we all have a role to play in tackling inequality and recognising we must come together to address the seven key challenges contained in the 'Is Wales Fairer?' report. As I mentioned in my opening address, our new equality objectives have been developed with strong links to these challenges, and many of these have been raised with Members in the Chamber today. We support amendment 4. The third sector does vitally important work with communities and with Welsh Government, which highly values the opportunity to support and engage the work of the third sector and the communities it supports. The work done by the third sector is vital, and to ensure this sector thrives, we must have a strong infrastructure to support that. For 2016-17 the Welsh Government allocated £6 million to support third sector infrastructure, which includes the core funding of the Wales Council for Voluntary Action. I am very aware that the EHRC commission and commissioner have been listening to the contributions made by many Members. I will pick up on a few points that Members have raised this afternoon - all very valid, or most of them very valid, in terms of their comments. Mark Reckless - I believe the role of the Welsh commission and their commissioners is invaluable. It's imperative that we maintain a Welsh voice, a Welsh perspective of inequality, and views on how we manage that. I pay tribute to the organisation that operates here. I also recognise the valuable experience of the union in terms of the effects of the knowledge base that is based in England, but also recognising that the work that is done here for Wales in a Welsh context is very valuable, and we should maintain that, whatever happens, as we move forward. Joyce Watson and Julie Morgan raised issues around many, many issues, but one of the issues that came to my mind in particular, and I share the views of many - it is very difficult but we shouldn't miss the opportunity to talk about these things, particularly around hate crime. We had a debate the other week about hate crime where there were many views expressed, some that I don't agree with, but I accept that people have those views, and we should challenge them in the appropriate manner, and we did at that point. But hate crime particularly - I'm unconvinced why we shouldn't have yet - . I believe we should include gender-based hate crime. Characteristics that I believe should be counted in the hate crime soundings because, and I quote, chair - it's not a very good use of language, but I'm familiar with e-mail exchanges that Members have had. Why should it be appropriate to call a female a 'whore', but it's still not acceptable or appropriate to call somebody a 'homo'. Why aren't they compared and seen to be the same, as a hate crime? I think we should do some more work on what that looks like, longer term. I will respond to Councillor McEvoy's point in terms of the issue around domestic violence. Can I say that this Chamber, this Government, takes very seriously - very seriously - the issues around domestic violence, whether that be male or female? The fact that two women die every week is a significant effect that we mustn't ever forget. I do hope the Member, with his convictions, in terms of his personal convictions and his passion about tackling domestic violence - . I think there are many things that we also should discuss in terms of domestic violence services when it is wholly inappropriate to attack women. It's wholly inappropriate to attack another person, and I just hope all Members reflect on that in the contributions they make in this Chamber when they move forward. You may also be aware, Llywydd, that Kate Bennett, the national director for Wales at the EHRC is retiring from her role after more than 20 years - a fantastic achievement. And I would like to take this opportunity to thank Kate for her long service and commitment to advancing equality and human rights here in Wales. June Milligan was appointed EHRC commissioner for Wales this year, and I'd also like to welcome her to her new role, and I look forward to working with her in the future, and I pay tribute also to Ann Beynon, who did a fantastic job navigating to the point we are at today. Lastly, the commission is hosting a reception in Tŷ Hywel immediately after Plenary, Llywydd. I'll take the opportunity to remind Assembly Members to meet the EHRC Wales committee. I encourage all Assembly Members, particularly those who joined us in May of this year, to come along and learn about the fantastic work that the EHRC does in Wales, straight after Plenary, after this session today. And I thank Members for their contribution. I'm sure the commission will have listened carefully to the contributions and will act accordingly, in the appropriate professional manner as they do, and have done.
Welsh: Diolch i chi, Lywydd, am y cyfle i ymateb i'r ddadl gadarnhaol hon ar y cyfan. Hoffwn ddiolch i Aelodau'r Cynulliad am gymryd rhan yn y ddadl heddiw. Hoffwn hefyd ddiolch i'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol am ei waith parhaus i wella bywydau pobl yma yng Nghymru. Gwn eu bod yn y Siambr heddiw - i fyny'r grisiau yn oriel y Siambr - yn gwrando. Gan droi at y gwelliannau, byddwn yn cefnogi gwelliant 1. Mae Llywodraeth Cymru yn credu'n gryf mewn hyrwyddo hawliau menywod beichiog a mamau newydd yn y gwaith, ac rydym wedi ymrwymo i weithio gyda'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ac eraill i sicrhau nad yw merched yn wynebu gwahaniaethu yn y gweithle ar sail beichiogrwydd neu famolaeth - pwynt dilys iawn a godwyd gan yr Aelod yn gynharach. Y mis diwethaf, gwnaeth swyddogion Llywodraeth Cymru gyfarfod â'r EHRC i drafod canfyddiadau'r adroddiad o ran gwahaniaethu ar sail beichiogrwydd a mamolaeth ac ystyried gweithredoedd posibl. Rydym ni'n cefnogi gwelliant 2. Fodd bynnag, dylem ni fod yn glir fod Llywodraeth Cymru eisoes wedi bod yn datblygu dewisiadau eleni i wella darpariaethau hunaniaeth rywedd yma yng Nghymru. Yn dilyn cynnydd yn nifer y ceisiadau ar gyfer asesiadau yn y blynyddoedd diwethaf, gwnaethom gomisiynu Pwyllgor Gwasanaethau Iechyd Arbenigol Cymru, sy'n comisiynu gwasanaethau hunaniaeth rywedd ar ran byrddau iechyd, i ddatblygu llwybr gofal hunaniaeth rywedd i ni yma yng Nghymru. Lywydd, mae'r pwyllgor wedi cynnal digwyddiad ymgysylltu â'r cyhoedd i glywed barn defnyddwyr gwasanaethau a gweithwyr iechyd proffesiynol, a bydd yn darparu dewisiadau ar gyfer adlinio gwasanaethau i gefnogi'r llwybr newydd o ran rhyw. Bydd y £0.5 miliwn y flwyddyn a gyhoeddwyd yn y gyllideb ddrafft yn cynorthwyo'r pwyllgor gyda'r gwaith hwn. Rydym ni'n cefnogi gwelliant 3. Mae Llywodraeth Cymru yn cytuno bod gan bob un ohonom ran i'w chwarae wrth fynd i'r afael ag anghydraddoldeb a chydnabod bod rhaid i ni ddod at ein gilydd i fynd i'r afael â'r saith her allweddol a gynhwysir yn yr adroddiad 'A yw Cymru'n Decach?'. Fel y soniais yn fy araith agoriadol, mae ein hamcanion cydraddoldeb newydd wedi'u datblygu gan gysylltu'n gryf â'r heriau hyn, ac mae llawer o'r rhain wedi'u codi gan yr Aelodau yn y Siambr heddiw. Rydym ni'n cefnogi gwelliant 4. Mae'r trydydd sector yn gwneud gwaith hanfodol bwysig gyda chymunedau a chyda Llywodraeth Cymru, sy'n gwerthfawrogi'n fawr y cyfle i gefnogi a chysylltu â gwaith y trydydd sector a'r cymunedau y mae'n eu cefnogi. Mae'r gwaith a wneir gan y trydydd sector yn hanfodol, ac i sicrhau bod y sector hwn yn ffynnu, mae'n rhaid inni gael seilwaith cryf i'w gefnogi. Ar gyfer 2016-17, dyrannodd Llywodraeth Cymru £6 miliwn i gefnogi seilwaith y trydydd sector, sy'n cynnwys cyllid craidd Cyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru. Rwy'n ymwybodol iawn bod comisiynydd a chomisiwn yr EHRC wedi bod yn gwrando ar yr hyn a oedd gan nifer o'r Aelodau i'w ddweud. Byddaf yn rhoi sylw i rai o'r pwyntiau y mae'r Aelodau wedi'u codi y prynhawn yma - pob un yn ddilys iawn, neu'r rhan fwyaf ohonyn nhw'n ddilys iawn, o ran eu sylwadau. Mark Reckless - rwy'n credu bod swyddogaeth comisiwn Cymru a'u comisiynwyr yn amhrisiadwy. Mae'n hanfodol ein bod ni'n cynnal llais dros Gymru, yn ystyried anghydraddoldeb o safbwynt Cymru, ac yn ceisio barn am sut yr ydym ni'n rheoli hynny. Rwy'n talu teyrnged i'r sefydliad sy'n gweithredu yma. Rwyf hefyd yn cydnabod profiad gwerthfawr yr undeb o ran effeithiau'r sylfaen wybodaeth a leolir yn Lloegr, ond yn cydnabod hefyd bod y gwaith a wneir yma dros Gymru yng nghyd-destun Cymru yn werthfawr iawn, a dylem gynnal hynny, beth bynnag sy'n digwydd, wrth inni symud ymlaen. Cododd Joyce Watson a Julie Morgan bwyntiau yn ymwneud â llawer iawn o faterion, ond un o'r rhai a ddaeth i fy meddwl i yn arbennig, ac rwy'n rhannu barn llawer o bobl - mae'n anodd iawn, ond ni ddylem ni golli'r cyfle i siarad am y pethau hyn, yn enwedig ynglŷn â throseddau casineb. Cawsom ddadl yr wythnos o'r blaen am droseddau casineb lle y mynegwyd llawer o safbwyntiau, rhai ohonyn nhw nad wyf yn cytuno â nhw, ond rwy'n derbyn bod gan bobl y safbwyntiau hynny, a dylem ni eu herio yn y modd priodol, ac fe wnaethom bryd hynny. Ond o ran troseddau casineb yn arbennig - nid wyf wedi fy argyhoeddi pam na ddylem ni eto - . Rwy'n credu y dylem ni gynnwys troseddau casineb ar sail rhyw. Nodweddion yr wyf yn credu y dylid eu cyfrif yn yr achosion o droseddau casineb oherwydd, ac rwy'n dyfynnu, Lywydd - nid yw'n ddefnydd da iawn o iaith, ond rwy'n gyfarwydd â chyfnewidiadau e-byst a gafwyd rhwng Aelodau. Pam y dylai fod yn briodol galw menyw yn 'butain', ond ddim yn dderbyniol nac yn briodol galw rhywun yn 'homo'. Pam na chânt eu cymharu, a'u hystyried fel bod yr un fath, fel troseddau casineb? Rwy'n credu y dylem ni wneud rhagor o waith ar hyn, yn y tymor hir. Byddaf yn ymateb i bwynt y Cynghorydd McEvoy ynghylch trais domestig. A gaf i ddweud bod y Siambr hon, y Llywodraeth hon, yn cymryd materion yn ymwneud â thrais yn y cartref o ddifrif­ - yn ddifrifol iawn - boed hynny'n erbyn dynion neu fenywod? Mae'r ffaith bod dwy fenyw yn marw bob wythnos yn effaith sylweddol na ddylem ni fyth anghofio. Rwy'n gobeithio bod yr Aelod, â'i argyhoeddiadau, o ran ei argyhoeddiadau personol a'i angerdd dros fynd i'r afael â thrais domestig - . Rwy'n credu bod llawer o bethau y dylem ni hefyd eu trafod o ran gwasanaethau trais domestig pan ei bod hi'n gwbl amhriodol ymosod ar fenywod. Mae'n gwbl amhriodol ymosod ar unigolyn arall, ac rwy'n gobeithio y bydd pob Aelod yn myfyrio ar hynny wrth gyfrannu yn y Siambr hon yn y dyfodol. Efallai y byddwch hefyd yn ymwybodol, Lywydd, fod Kate Bennett, cyfarwyddwr cenedlaethol Cymru yn yr EHRC yn ymddeol o'i swydd ar ôl mwy na 20 mlynedd - cyflawniad gwych. A hoffwn achub ar y cyfle hwn i ddiolch i Kate am ei hymrwymiad a'i gwasanaeth hir i hyrwyddo cydraddoldeb a hawliau dynol yma yng Nghymru. Penodwyd June Milligan yn gomisiynydd yr EHRC ar gyfer Cymru eleni, a hoffwn hefyd ei chroesawu hi i'w swydd newydd, ac rwy'n edrych ymlaen at weithio gyda hi yn y dyfodol, ac rwy'n talu teyrnged hefyd i Ann Beynon, a wnaeth waith arbennig wrth ein harwain at y sefyllfa yr ydym ynddi heddiw. Yn olaf, mae'r comisiwn yn cynnal derbyniad yn Nhŷ Hywel yn syth ar ôl y Cyfarfod Llawn, Lywydd. Rwy'n achub ar y cyfle hwn i atgoffa Aelodau'r Cynulliad i gwrdd â phwyllgor EHRC Cymru. Rwy'n annog holl Aelodau'r Cynulliad, yn enwedig y rhai a ymunodd â ni ym mis Mai eleni, i ddod draw i ddysgu am y gwaith gwych y mae'r EHRC yn ei wneud yng Nghymru, yn syth ar ôl y Cyfarfod Llawn, ar ôl y sesiwn hon heddiw. Ac rwy'n diolch i'r Aelodau am eu cyfraniad. Rwy'n siŵr y bydd y comisiwn wedi gwrando'n ofalus ar y cyfraniadau ac y bydd yn gweithredu yn unol â hynny, mewn modd proffesiynol a phriodol, yn ôl ei arfer.