techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, First Minister. Never has the contrast between the actions of a Tory Westminster Government and a Welsh Labour-led Welsh Government been so clear. The Prime Minister has broken the law, has flouted COVID rules and has wasted billions on contracts for his mates. His Government isn't willing to support coal tip remediation efforts in Wales, and has short-changed us by £1 billion, and after that car-crash Good Morning Britain interview this morning, I wonder what comes next. In contrast, the Welsh Labour Government in partnership with the Welsh Labour-led RCT council are well under way with remediation to Tylerstown and Wattstown coal tips, have delivered record flood prevention and defence investment, and will deliver 20 fully costed pledges, including funding 10 police community support officers, a cost-of-living payment, free school meals for primary school children, and will continue to increase the number of extra-care facilities for older people. Does the First Minister agree with me that Welsh Labour-led councils working in partnership with the Welsh Labour Government is the most effective way of making a positive difference to the lives of people in Rhondda and across Wales?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. Ni fu'r cyferbyniad rhwng gweithredoedd y Llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan a Llywodraeth Cymru dan arweiniad Llafur Cymru erioed mor eglur. Mae Prif Weinidog y DU wedi torri'r gyfraith, wedi diystyru rheolau COVID ac wedi gwastraffu biliynau ar gontractau i'w ffrindiau. Nid yw ei Lywodraeth yn fodlon cefnogi ymdrechion adfer tomenni glo yng Nghymru, ac mae wedi ein twyllo allan o £1 biliwn, ac ar ôl y cyfweliad trychinebus yna ar Good Morning Britain y bore yma, tybed beth ddaw nesaf. Ar y llaw arall, mae Llywodraeth Lafur Cymru, mewn partneriaeth â chyngor Rhondda Cynon Taf o dan arweiniad Llafur Cymru, wedi hen gychwyn ar adfer tomenni glo Tylerstown a Wattstown, ar ôl sicrhau'r buddsoddiad mwyaf erioed o ran atal llifogydd ac amddiffyn rhagddyn nhw, a bydd yn cyflawni 20 o addewidion â'r costau wedi eu cyfrifo yn llawn, gan gynnwys ariannu 10 swyddog cymorth cymunedol yr heddlu, taliad costau byw, prydau ysgol am ddim i blant ysgol gynradd, a bydd yn parhau i gynyddu nifer y cyfleusterau gofal ychwanegol i bobl hŷn. A yw'r Prif Weinidog yn cytuno â mi mai cynghorau dan arweiniad Llafur Cymru yn gweithio mewn partneriaeth â Llywodraeth Lafur Cymru yw'r ffordd fwyaf effeithiol o wneud gwahaniaeth cadarnhaol i fywydau pobl yn y Rhondda a ledled Cymru?
English: First Minister, Rhondda Cynon Taf County Borough Council sits on one of the largest - if not the largest - bank balances of any local authority in Wales, with a staggering £171.3 million in useable reserves, down marginally from the £208 million it had previously. Despite these vast reserves, RCT council continually pleads poverty, and I can attest to this from a position of some authority having served as a county borough councillor on it for almost the last 15 years. Llywydd, for the record, I am still a councillor there for at least a few more days. RCT has one of the highest council tax rates of any local authority in the entire United Kingdom, which is, and I'm sure you agree, First Minister, a slap in the face to all council tax payers in the Rhondda. RCT council even has the audacity to raise council tax again this year, asking residents to pay more and more, even when the council has such vast reserves - [ Interruption.] First Minister, how is -
Welsh: Prif Weinidog, mae gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf un o'r balansau banc mwyaf - os nad y mwyaf - o unrhyw awdurdod lleol yng Nghymru, gyda swm syfrdanol o £171.3 miliwn mewn cronfeydd wrth gefn y gellir eu defnyddio, i lawr rhyw fymryn o'r £208 miliwn yr oedd ganddo yn flaenorol. Er gwaethaf y cronfeydd wrth gefn enfawr hyn, mae cyngor Rhondda Cynon Taf yn pledio tlodi yn barhaus, a gallaf dystio i hyn o sefyllfa o gryn awdurdod ar ôl gwasanaethu fel cynghorydd bwrdeistref sirol arno am bron i'r 15 mlynedd diwethaf. Llywydd, i'w roi ar gofnod, rwy'n dal yn gynghorydd yno am o leiaf ychydig ddyddiau eto. Mae gan RhCT un o'r cyfraddau treth gyngor uchaf o blith unrhyw awdurdod lleol yn y Deyrnas Unedig gyfan, sydd, ac rwy'n siŵr y byddwch chi'n cytuno, Prif Weinidog, yn sarhad i holl dalwyr y dreth gyngor yn y Rhondda. Mae cyngor Rhondda Cynon Taf hyd yn oed yn ddigon digywilydd i godi'r dreth gyngor eto eleni, gan ofyn i drigolion dalu mwy a mwy, hyd yn oed pan fo gan y cyngor gronfeydd wrth gefn mor enfawr - [ Torri ar draws.] Prif Weinidog, sut mae -
English: I need to have some quiet so that we can all hear the question. Please carry on with the question.
Welsh: Mae angen i mi gael rhywfaint o dawelwch fel y gallwn ni i gyd glywed y cwestiwn. Parhewch â'r cwestiwn os gwelwch yn dda.
English: Thank you, Llywydd. First Minister, how is this Welsh Government helping the lives of some of Wales's poorest people by allowing Labour-run RCT council to squeeze more and more council tax from them when they can ill afford it and when the council can seemingly sit on such substantial reserves? Thank you.
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, sut mae'r Llywodraeth Cymru hon yn helpu bywydau rhai o bobl dlotaf Cymru drwy ganiatáu i gyngor Rhondda Cynon Taf dan arweiniad Llafur wasgu mwy a mwy o dreth gyngor ganddyn nhw pan nad ydyn nhw'n gallu ei fforddio a phan fo'n ymddangos y gall y cyngor eistedd ar gronfeydd wrth gefn mor sylweddol? Diolch.
English: Llywydd, let's offer a few facts. RCT council has £8.5 million in its general reserve. That's 1 per cent of its GRE outturn last year. As I explained on the floor of the Senedd last week, local authorities hold capital in reserve because they have a pipeline of projects, whether that is in school building, whether it's in highway restoration, and, in RCT's case, in order to deal with the impact of climate change on coal tip safety in that area. It may not be of any concern to Conservatives in this Chamber - it's certainly no concern to Conservatives in Westminster, because they failed to provide any help with it - but coal tip safety actually matters to the local authority in RCT, because it has to deal day in, day out with the anxieties that people in the local authority face when they see the impact of extreme weather events in their localities. So, I commend the council for what it does. I commend it for the way in which it looks after its finances, the way in which it's prepared to plan for the future, the way in which it looks to the long term. None of those will be characteristics shared by any administration likely ever to be formed by the party that is in opposition, yet again, in the Chamber here.
Welsh: Llywydd, gadewch i ni gynnig ychydig o ffeithiau. Mae gan gyngor Rhondda Cynon Taf £8.5 miliwn yn ei gronfa wrth gefn gyffredinol. Mae hynny yn 1 y cant o'i alldro GRE y llynedd. Fel yr esboniais ar lawr y Senedd yr wythnos diwethaf, mae awdurdodau lleol yn cadw cyfalaf wrth gefn oherwydd bod ganddyn nhw biblinell o brosiectau, boed hynny'n adeiladu ysgolion, boed hynny'n adfer priffyrdd, ac, yn achos Rhondda Cynon Taf, er mwyn ymdrin ag effaith newid yn yr hinsawdd ar ddiogelwch tomenni glo yn yr ardal honno. Efallai nad yw'n peri unrhyw bryder i Geidwadwyr yn y Siambr hon - yn sicr nid yw'n destun pryder i Geidwadwyr yn San Steffan, gan eu bod nhw wedi methu â rhoi unrhyw gymorth ar ei gyfer - ond mae diogelwch tomenni glo mewn gwirionedd yn bwysig i'r awdurdod lleol yn Rhondda Cynon Taf, oherwydd bod yn rhaid iddo ymdrin ddydd ar ôl dydd â'r pryderon y mae pobl yn yr awdurdod lleol yn eu hwynebu pan fyddan nhw'n gweld effaith tywydd eithafol yn eu hardaloedd lleol. Felly, rwy'n cymeradwyo'r cyngor am yr hyn y mae'n ei wneud. Rwy'n ei gymeradwyo ar y ffordd y mae'n gofalu am ei gyllid, y ffordd y mae'n barod i gynllunio ar gyfer y dyfodol, y ffordd y mae'n edrych i'r tymor hir. Ni fydd yr un o'r nodweddion hynny yn rhai a rennir gan unrhyw weinyddiaeth sy'n debygol o gael ei ffurfio byth gan yr wrthblaid, unwaith eto, yn y Siambr yma.
English: I think I'll call Heledd Fychan now, probably for the third and final pitch in the Rhondda Cynon Taf election campaign. [ Laughter. ] Heledd Fychan.
Welsh: Rwy'n credu y gwnaf i alw ar Heledd Fychan yn awr, mae'n debyg am y drydedd a'r olaf o'r dadleuon yn ymgyrch etholiadol Rhondda Cynon Taf. [ Chwerthin. ] Heledd Fychan.
English: Thank you, Llywydd. Just in case you hadn't noticed that there was an election, I'd like to declare that I am, until the election, a councillor on Rhondda Cynon Taf council. First Minister, the truth is that the situation of many residents of RCT is deteriorating rather than improving. More people have to turn to foodbanks for support, more children are living in poverty and the COVID deaths have been among the highest in Britain. A number of reports on the 2020 floods still haven't been published. It's clear, therefore, that what the Government and the council have been doing is not sufficient. We have a whole host of voluntary and third sector organisations that are active across the county, that do important work and have all sorts of ideas in terms of how to improve the lives of the residents of RCT, but tell us time and time again that they aren't included when plans are drawn up. How is the Welsh Government going to ensure that their expertise and their voices are heard and help to steer the changes that are so desperately needed?
Welsh: Diolch, Llywydd. Jest rhag ofn bod neb yn sylweddoli bod yna etholiad, hoffwn ddatgan fy mod, tan yr etholiad, yn gynghorydd ar gyngor Rhondda Cynon Taf. Prif Weinidog, y gwir amdani yw mai gwaethygu mae sefyllfa nifer o drigolion Rhondda Cynon Taf yn hytrach na gwella. Mae mwy o bobl yn gorfod troi at fanciau bwyd am gefnogaeth, mwy o blant yn byw mewn tlodi a'r marwolaethau o COVID wedi bod ymysg yr uchaf ym Mhrydain. Mae nifer o adroddiadau i lifogydd 2020 yn dal heb gael eu cyhoeddi. Mae'n amlwg felly nad yw'r hyn mae'r Llywodraeth a'r cyngor wedi bod yn ei wneud yn ddigonol. Mae gennym lu o sefydliadau gwirfoddol a thrydydd sector gweithgar ledled y sir sydd yn gwneud gwaith pwysig a sydd â llu o syniadau o ran sut i wella bywydau trigolion Rhondda Cynon Taf, ond eto sy'n dweud wrthyf dro ar ôl tro nad ydynt yn cael eu cynnwys pan fydd cynlluniau yn cael eu datblygu. Sut mae Llywodraeth Cymru am sicrhau bod eu harbenigedd a'u lleisiau hwy am gael eu cynnwys a helpu i lywio'r newidiadau sydd dirfawr eu hangen?
English: We've heard a very traditional Plaid Cymru slogan here this afternoon. Their message on the doorstep in RCT appears to be, 'Vote Plaid Cymru in RCT. Isn't it awful?' They don't have a good word to say for the places that they seek to represent, and they're at it again here this afternoon. It's just a run-down of the places where they seek to persuade to vote for them. They tried it last year, and they surely have seen the result, and I fully expect that people in RCT will deliver the same verdict on that sort of campaigning again this year.
Welsh: Rydym ni wedi clywed slogan Plaid Cymru traddodiadol iawn yma y prynhawn yma. Mae'n ymddangos mai eu neges ar garreg y drws yn RhCT yw, 'Pleidleisiwch dros Blaid Cymru yn Rhondda Cynon Taf. Onid yw'n ofnadwy?' Nid oes ganddyn nhw air da i'w ddweud am y lleoedd y maen nhw'n ceisio eu cynrychioli, ac maen nhw wrthi eto yma y prynhawn yma. Y cwbl maen nhw'n ei wneud yw difrïo'r lleoedd maen nhw'n ceisio eu perswadio i bleidleisio drostyn nhw. Fe wnaethon nhw roi cynnig arni y llynedd, a does bosib nad ydyn nhw wedi gweld y canlyniad, ac rwy'n llwyr ddisgwyl y bydd pobl yn Rhondda Cynon Taf yn rhoi'r un dyfarniad ar y math hwnnw o ymgyrchu eto eleni.
English: Before we move on to the questions by the leaders of the opposition, I'd like to take the opportunity to welcome to our public gallery and our Chamber here in the Welsh Parliament, the Speaker of South Africa's Western Cape Provincial Parliament and delegation, led by him. I know that Members will want to join me in welcoming Speaker Mngasela and his delegation to the Senedd. [ Applause. ] Croeso ichi, and I hope you have an informative and interesting time here in the Welsh Parliament and in Wales. I suspect you've learned quite a bit that you were not expecting to learn about the Rhondda Cynon Taf election in that last contribution. [ Laughter. ]
Welsh: Cyn i ni symud ymlaen at y cwestiynau gan arweinwyr yr wrthblaid, hoffwn i fanteisio ar y cyfle i groesawu i'n horiel gyhoeddus a'n Siambr yma yn Senedd Cymru, Llefarydd Senedd Daleithiol y Western Cape yn Ne Affrica a'i ddirprwyaeth, dan ei arweiniad ef. Rwy'n gwybod y bydd yr Aelodau yn awyddus i ymuno â mi i groesawu'r Llefarydd Mngasela a'i ddirprwyaeth i'r Senedd. [ Cymeradwyaeth. ] Croeso ichi, ac rwy'n gobeithio y cewch chi amser addysgiadol a diddorol yma yn Senedd Cymru ac yng Nghymru. Rwy'n amau eich bod chi wedi dysgu cryn dipyn nad oeddech chi'n disgwyl ei ddysgu am etholiad Rhondda Cynon Taf yn y cyfraniad diwethaf yna. [ Chwerthin. ]
English: Now, we move on to the leaders of the opposition's questions, and Andrew R.T. Davies to ask his.
Welsh: Symudwn ymlaen yn awr at gwestiynau arweinwyr y gwrthbleidiau, ac Andrew R.T. Davies i ofyn ei rai ef.
English: Thank you, Presiding Officer. Where's Hefin David when you need him, especially on the first two questions? First Minister, what view has the Welsh Government formed in light of the recent court judgment about discharging patients from hospitals into care homes?
Welsh: Diolch, Llywydd. Ble mae Hefin David pan fydd ei angen arnoch chi, yn enwedig ar y ddau gwestiwn cyntaf? Prif Weinidog, pa farn mae Llywodraeth Cymru wedi ei ffurfio yng ngoleuni'r dyfarniad llys diweddar ynghylch rhyddhau cleifion o ysbytai i gartrefi gofal?
English: Llywydd, the High Court case was a case that did not concern the Welsh Government; it was a case brought against authorities in England. We will nevertheless study the judgment carefully and respond to it in the evidence that we will submit to the independent public inquiry into the experience of coronavirus across the United Kingdom.
Welsh: Llywydd, roedd achos yr Uchel Lys yn achos nad oedd yn ymwneud â Llywodraeth Cymru; roedd yn achos a ddygwyd yn erbyn awdurdodau yn Lloegr. Serch hynny, byddwn yn astudio'r dyfarniad yn ofalus ac yn ymateb iddo yn y dystiolaeth y byddwn yn ei chyflwyno i'r ymchwiliad cyhoeddus annibynnol i'r profiad o'r coronafeirws ledled y Deyrnas Unedig.
English: First Minister, you adopted the same policies as other Governments in the United Kingdom, which the court judgment referred to, about the discharging of patients into care homes without testing taking place. You, at the time of the change of policy in England, said that you could see no value in testing patients being transferred from hospitals into care homes, and, indeed, your health Minister at the time said he did not understand the rationale behind it. Shockingly, the same Minister also said that if he had a tripling of the testing capacity here in Wales, he still would not test patients being transferred from hospitals into care homes. It took a whole two weeks from the policy change in other parts of the United Kingdom for the Welsh Government to catch up. Why did the delay in testing happen here in Wales, which the court has now found illegal?
Welsh: Prif Weinidog, fe wnaethoch chi fabwysiadu'r un polisïau â Llywodraethau eraill yn y Deyrnas Unedig, y cyfeiriodd dyfarniad y llys atyn nhw, ynghylch rhyddhau cleifion i gartrefi gofal heb gynnal profion. Fe wnaethoch chi ddweud, ar adeg y newid polisi yn Lloegr, na allech chi weld unrhyw werth mewn profi cleifion a oedd yn cael eu trosglwyddo o ysbytai i gartrefi gofal, ac, yn wir, dywedodd eich Gweinidog iechyd ar y pryd nad oedd yn deall y rhesymeg y tu ôl iddo. Yn syfrdanol, dywedodd yr un Gweinidog hefyd, pe bai'n cael cynnydd triphlyg i'r capasiti profi yma yng Nghymru, na fyddai'n profi cleifion a oedd yn cael eu trosglwyddo o ysbytai i gartrefi gofal o hyd. Cymerodd bythefnos gyfan o'r newid polisi mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig i Lywodraeth Cymru ddal i fyny. Pam ddigwyddodd yr oedi cyn cynnal profion yma yng Nghymru, y mae'r llys bellach wedi dyfarnu ei fod yn anghyfreithlon?
English: To be clear, the court has found nothing illegal as far as Wales is concerned, because Wales was not a participant in that High Court case. It took no evidence from Wales, it looked at no documents according to Wales, so, let's be clear for the record: when the Member says that the policy was illegal, what the court discovered was that it was illegal in England, where his party was in charge. It made no observations at all about what happened here in Wales. I'm simply not going to pretend that in an answer on the floor of the Senedd we can explore an issue that took 75 pages of a High Court judgment to explore. And as I think the Member has just conceded, in order to make sense of what happened here in Wales you need to make sense of that wider UK context. We will respond, of course, to those issues, those very important issues that were at the heart of the High Court case, but we will do so in our evidence to the inquiry, which I am very confident will explore this issue along with a wide range of other issues that are there in its terms of reference when it begins its work later this year.
Welsh: I fod yn eglur, nid yw'r llys wedi canfod dim byd anghyfreithlon o ran Cymru, oherwydd nid oedd Cymru yn rhan o'r achos Uchel Lys hwnnw. Ni chymerodd unrhyw dystiolaeth o Gymru, ni edrychodd ar unrhyw ddogfennau yn ymwneud â Chymru, felly, gadewch i ni fod yn eglur ar gyfer y cofnod: pan fo'r Aelod yn dweud bod y polisi yn anghyfreithlon, yr hyn a ddarganfu'r llys oedd ei fod yn anghyfreithlon yn Lloegr, lle'r oedd ei blaid ef wrth y llyw. Ni wnaeth unrhyw sylwadau o gwbl am yr hyn a ddigwyddodd yma yng Nghymru. Nid wyf i'n mynd i esgus y gallwn ni, mewn ateb ar lawr y Senedd, archwilio mater a gymerodd 75 tudalen o ddyfarniad Uchel Lys i'w archwilio. Ac fel y mae'r Aelod newydd gyfaddef, er mwyn gwneud synnwyr o'r hyn a ddigwyddodd yma yng Nghymru, mae angen i chi wneud synnwyr o'r cyd-destun ehangach hwnnw yn y DU. Byddwn yn ymateb, wrth gwrs, i'r materion hynny, y materion pwysig iawn hynny a oedd wrth wraidd achos yr Uchel Lys, ond byddwn yn gwneud hynny yn ein tystiolaeth i'r ymchwiliad, yr wyf i'n hyderus iawn y bydd yn archwilio'r mater hwn ynghyd ag amrywiaeth eang o faterion eraill sydd yn ei gylch gorchwyl pan fydd yn dechrau ar ei waith yn ddiweddarach eleni.
English: The High Court, in its decision, did make the general point, didn't it? It came to the general conclusion that, given the growing appreciation that asymptomatic transmission was a real possibility, there ought to have been a change in the approach to the discharge of patients from hospitals to care homes and, specifically, that asymptomatic patients should have been kept apart from other residents for 14 days. That advice, which the High Court has found to be the only lawful position, was that advice, was that policy incorporated here in Wales during March and April? Was that advice given to care homes?
Welsh: Fe wnaeth yr Uchel Lys, yn ei benderfyniad, y pwynt cyffredinol, onid wnaeth? Daeth i'r casgliad cyffredinol, o gofio'r ddealltwriaeth gynyddol bod trosglwyddo asymptomatig yn bosibilrwydd gwirioneddol, y dylid bod wedi newid y dull o ryddhau cleifion o ysbytai i gartrefi gofal ac, yn benodol, y dylai cleifion asymptomatig fod wedi eu cadw ar wahân i breswylwyr eraill am 14 diwrnod. Y cyngor hwnnw, sef yr unig safbwynt cyfreithlon yn ôl yr Uchel Lys, a gafodd y cyngor hwnnw, a gafodd y polisi hwnnw ei ymgorffori yma yng Nghymru yn ystod mis Mawrth a mis Ebrill? A roddwyd y cyngor hwnnw i gartrefi gofal?
English: Well, just again to be completely clear with the leader of Plaid Cymru, that is not an observation that the High Court has made in hearing anything at all about decisions that were made in Wales. The Member can try if he wants to try and imply that because it made a general observation that must, somehow, apply here in Wales. I don't think he's entitled to do that. This was a hearing about two English cases. It didn't take a single word of evidence about what happened in Wales. But the point the Member asks is about asymptomatic transmission. The inquiry will, I think, need to explore the point at which it became clear that coronavirus was a disease that could be spread by asymptomatic individuals; at what point did that advice crystalise and become known to Governments; and at the point when it did become crystalised, what would be the policy consequences of it. Those are absolutely proper questions - no doubt at all about that - and the inquiry will want to grapple with them.
Welsh: Wel, unwaith eto i fod yn gwbl eglur gydag arweinydd Plaid Cymru, nid yw hwnnw yn sylw y mae'r Uchel Lys wedi ei wneud wrth glywed unrhyw beth o gwbl am benderfyniadau a wnaed yng Nghymru. Gall yr Aelod geisio os hoffai geisio awgrymu hynny oherwydd iddo wneud sylw cyffredinol y mae'n rhaid iddo, rywsut, fod yn berthnasol yma yng Nghymru. Nid wyf i'n credu bod ganddo hawl i wneud hynny. Gwrandawiad am ddau achos yn Lloegr oedd hwn. Ni chymerodd yr un gair o dystiolaeth am yr hyn a ddigwyddodd yng Nghymru. Ond mae'r pwynt y mae'r Aelod yn ei ofyn yn ymwneud â throsglwyddiad asymptomatig. Rwy'n credu y bydd angen i'r ymchwiliad archwilio'r pwynt pan ddaeth yn amlwg bod y coronafeirws yn glefyd y gallai unigolion asymptomatig ei ledaenu; pryd y gwnaeth y cyngor hwnnw ddod i'r amlwg a dod yn hysbys i Lywodraethau; ac ar yr adeg y daeth i'r amlwg, beth fyddai canlyniadau polisi hynny. Maen nhw yn gwestiynau cwbl briodol - nid oes unrhyw amheuaeth o gwbl am hynny - a bydd yr ymchwiliad yn dymuno mynd i'r afael â nhw.