English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I'd like to thank Jack Sargeant very much for raising this important issue in the Chamber today. I wholeheartedly agree that, for many people forced to sleep rough on the streets of our towns and cities, their dog or other animal is a crucial companion to help them cope with the situation they find themselves in. Their dog may be the only constant and dependable factor in their life. The dog will never have let them down, it's trusted and loved and offers comfort in a world where, for many, it can seem as if the world has ceased to care about them. As Jack said, pets can also make the difference between success and failure when a housing solution is found, helping to increase the chances of accommodation being sustained in the long term when they are welcomed in that accommodation. I absolutely agree that a person's dog should not be a barrier to them coming into services and it's completely unacceptable that this is sometimes the case. I am aware that, increasingly, many of our hostel emergency provisions across Wales do cater for companion pets. However, in the majority of cases, this also quite rightly includes a risk assessment and can be determined at the discretion of the landlord or on-site project manager. I appreciate that that risk assessment in itself is a deterrent to some people who need to access shelter and services. But an allowance must be made and flexibility must be provided to ensure we are meeting the needs of individuals, be that someone with a pet, a couple seeking joint accommodation, or someone keen to avoid contact with drink or drugs. However, we also need to recognise that emergency accommodation and hostels are not homes, as Jack also pointed out. We will not genuinely be meeting the needs of any individual until we find a long-term suitable housing option for them, regardless of how good our emergency accommodation might be. As I set out in my statement last week, and in my response to the homelessness action group's first report published yesterday, I'm very clear that our approach needs to be one of rapidly rehousing people into suitable long-term homes that meet their needs. Members will know that we're rolling out the Housing First approach in Wales, as Jack also referred. We've invested £1.6 million this year alone, which will provide support to over 100 complex rough-sleepers. These individuals will be supported into long-term accommodation - in some cases, their first home in a considerable number of years - and then offered the wraparound support they need to make a success of that new home. A key principle of Housing First is choice and control for the individual. So, if someone who has a pet on which they rely as a trusted companion has been identified as needing support under the programme, they will be supported into sustainable accommodation that accepts their pet. The Government's strategic policy statement on homelessness sets out the policy principles on which our cross-Government work on tackling and preventing homelessness will be based. So, they are: the earliest and most effective prevention; ensuring tackling homelessness is a public services matter rather than merely housing; person-centred support; homelessness legislation being the last line of defence and not the first; and services and practice informed by co-production and ensuring those with lived experiences play a pivotal part in shaping our services. Our ambition is clear: prevention should mean early, primary, and secondary prevention and that in the rare instances where homelessness cannot be prevented, it should be brief, with individuals and households supported back into accommodation quickly and in a way that is most likely to succeed. This is about ensuring we accommodate people in the right homes, in the right communities, with the right support - be that from friends and family or from more formal support services - to give them the best possible chance of success. And, of course, that right home may well mean one where their dog or other pet is also welcome. However, the right support might also involve mental health, substance misuse, primary care, community safety and housing services all working together - multidisciplinary teams supporting individuals to address their needs. There is no absence of hard work, will and dedication across statutory services, third sector and charities to the cause of ending rough-sleeping. However, in the face of growing numbers and increasing challenges, I'm asking everyone to accept that we need to find a different way to tackle this issue and to overcome it once and for all. That's why I've asked that action group to work independently and make recommendations against four key questions. Their first report, which was published yesterday, looks specifically at rough-sleeping. The report makes a number of recommendations for immediate action and others for the longer term. I was clear in my response yesterday that I accept them all in principle. I was also at pains to ensure that, as a Government, we match the action group's pace and commitment. I hope colleagues will agree that the actions we have set out in response to that first report demonstrate clearly our commitment to working differently, listening to experts and acting swiftly and decisively. The report and our response are informed by research and lived experience. Assertive outreach will be at the heart of our response as will genuine collaboration across all organisations working in the sector, be they statutory, third sector or charity and church groups. The focus will be on finding routes to long-term sustainable housing outcomes for individuals. We will invest in our national network of outreach workers to ensure that they are empowered and supported to be assertive, flexible, and innovative in the quest for long-term housing solutions for the people they engage. To assist them, we are also intent on facilitating and increasing local multi-agency networks. We intend to explore how a personalised budget approach might help to better meet the needs of individuals and enable front-line workers to respond quickly and flexibly. We will be making additional funding available to those local authorities with the highest levels of rough-sleeping to support them in delivering against the action group's recommendations. There will also be funding to ensure emergency provisions of suitable quality and variety to meet the differing needs of rough-sleeping populations, including the issue about their pets. But this isn't about increasing the number of emergency beds available and needed, but about ensuring that emergency beds meet the needs of those approaching them. We're also committed to bringing together housing providers in those same areas in order to identify and maximise all of the available temporary and longer term housing. All housing providers must understand and embrace the role they need to play to help us tackle and prevent homelessness. We sit here on the precipice of what may be a defining period in this country's history, the result of which may be an economic crisis that could push significant parts of our society even closer to the brink of homelessness. We must make supporting our most vulnerable members of society a priority not just in words, but in deeds. We must concentrate our efforts on long-term solutions for those who find themselves without a home, and at the same time on stemming the flow of families and individuals, who, for whatever reason, find themselves unable to sustain that home. Emergency and hostel accommodation are important, yes, but overall we need policies and practices that lead us to a future where they are not needed and where every single person and their pet has the home that they need longer term. Diolch.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch yn fawr i Jack Sargeant am godi'r mater pwysig hwn yn y Siambr heddiw. I lawer o bobl sy'n gorfod cysgu allan ar strydoedd ein trefi a'n dinasoedd, rwy'n cytuno'n llwyr fod eu ci neu anifail arall yn gydymaith hollbwysig i'w helpu i ymdopi â'r sefyllfa y maent ynddi. Efallai mai eu ci yw'r unig ffactor cyson a dibynadwy yn eu bywydau. Ni fydd y ci byth wedi eu siomi, maent yn ymddiried ynddo ac yn ei garu ac mae'n cynnig cysur mewn byd lle y gall ymddangos i lawer o bobl fel pe bai pawb wedi rhoi'r gorau i falio amdanynt. Fel y dywedodd Jack, gall anifeiliaid anwes wneud y gwahaniaeth hefyd rhwng llwyddo a methu pan ddoir o hyd i ateb tai, gan helpu i gynyddu'r gobaith y caiff llety ei gynnal yn y tymor hir pan gânt eu croesawu i'r llety hwnnw. Rwy'n cytuno'n llwyr na ddylai ci person fod yn rhwystr iddynt ddod at wasanaethau ac mae'n gwbl annerbyniol mai felly y mae hi weithiau. Rwy'n ymwybodol fod llawer o'n darpariaethau argyfwng mewn hostelau ledled Cymru yn darparu fwyfwy ar gyfer anifeiliaid anwes. Fodd bynnag, yn y mwyafrif o achosion, mae hyn hefyd, yn briodol iawn, yn cynnwys asesiad risg a gellir penderfynu yn eu cylch yn ôl disgresiwn y landlord neu'r rheolwr prosiect ar y safle. Rwy'n sylweddoli bod yr asesiad risg ynddo'i hun yn rhwystr i rai pobl sydd angen lloches a gwasanaethau. Ond mae'n rhaid ystyried hyn ac mae'n rhaid darparu hyblygrwydd er mwyn sicrhau ein bod yn diwallu anghenion unigolion, boed yn rhywun sydd ag anifail anwes, cwpl sy'n chwilio am lety ar y cyd, neu rywun sy'n awyddus i osgoi dod i gysylltiad â diod neu gyffuriau. Fodd bynnag, mae angen inni gydnabod hefyd nad cartrefi yw llety a hostelau argyfwng, fel y dywedodd Jack. Ni fyddwn yn diwallu anghenion unrhyw unigolyn hyd nes y byddwn yn dod o hyd i opsiwn tai sy'n addas iddynt yn hirdymor, waeth pa mor dda yw ein llety argyfwng. Fel y dywedais yn fy natganiad yr wythnos diwethaf, ac yn fy ymateb i adroddiad cyntaf y grŵp gweithredu ar ddigartrefedd a gyhoeddwyd ddoe, rwy'n glir iawn y dylai ein dull o weithredu olygu ein bod yn mynd ati'n gyflym i ailgartrefu pobl mewn cartrefi hirdymor addas sy'n diwallu eu hanghenion. Bydd yr Aelodau'n gwybod ein bod yn cyflwyno'r dull Tai yn Gyntaf yng Nghymru, fel y dywedodd Jack hefyd. Rydym wedi buddsoddi £1.6 miliwn eleni'n unig, i roi cymorth i dros 100 o achosion cymhleth o bobl sy'n cysgu allan. Bydd yr unigolion hyn yn cael eu cynorthwyo i gael llety hirdymor - mewn rhai achosion, eu cartref cyntaf mewn nifer sylweddol o flynyddoedd - ac yna'n cael cynnig y cymorth cofleidiol sydd ei angen arnynt i sicrhau bod y cartref newydd hwnnw'n llwyddo. Un o egwyddorion allweddol Tai yn Gyntaf yw dewis a rheolaeth i'r unigolyn. Felly, os yw rhywun sydd ag anifail anwes y maent yn dibynnu arno fel cydymaith y gellir ymddiried ynddo wedi'i nodi fel un sydd angen cymorth o dan y rhaglen, caiff ei gynorthwyo i ddod o hyd i lety cynaliadwy sy'n derbyn ei anifail anwes. Mae datganiad polisi strategol y Llywodraeth ar ddigartrefedd yn nodi'r egwyddorion polisi a fydd yn sail i'n gwaith trawslywodraethol ar fynd i'r afael â digartrefedd a'i atal. Felly, dyma nhw: yr atal cyntaf a'r mwyaf effeithiol; sicrhau bod mynd i'r afael â digartrefedd yn fater i'r gwasanaethau cyhoeddus yn hytrach na thai yn unig; cymorth sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn; deddfwriaeth ar ddigartrefedd fel amddiffyniad olaf ac nid y cyntaf; a gwasanaethau ac ymarfer a gaiff eu llywio gan gydgynhyrchu a sicrhau bod y rhai sydd â phrofiadau byw yn chwarae rhan ganolog yn y broses o lunio ein gwasanaethau. Mae ein huchelgais yn glir: dylai atal olygu camau atal cynnar, sylfaenol ac eilaidd ac yn yr achosion prin lle na ellir atal digartrefedd, dylai fod yn fyr, gydag unigolion a theuluoedd yn cael eu cynorthwyo'n ôl i lety yn gyflym ac yn y ffordd sydd fwyaf tebygol o lwyddo. Mae hyn yn ymwneud â sicrhau ein bod yn rhoi llety i bobl yn y cartrefi iawn, yn y cymunedau iawn, gyda'r cymorth iawn - boed yn gymorth gan gyfeillion a theulu neu gan wasanaethau cymorth mwy ffurfiol - i roi'r cyfle gorau posibl iddynt allu llwyddo. Ac wrth gwrs, mae'n ddigon posibl y bydd y cartref iawn yn golygu un lle mae croeso i'w ci neu anifail anwes arall hefyd. Fodd bynnag, gallai'r cymorth cywir gynnwys gwasanaethau iechyd meddwl, camddefnyddio sylweddau, gofal sylfaenol, diogelwch cymunedol a thai oll yn gweithio gyda'i gilydd - timau amlddisgyblaethol yn cynorthwyo unigolion i fynd i'r afael â'u hanghenion. Ni cheir prinder gwaith caled, ewyllys ac ymroddiad ar draws y gwasanaethau statudol, y trydydd sector ac elusennau i'r ymgyrch i roi diwedd ar gysgu ar y stryd. Fodd bynnag, yn wyneb y niferoedd a'r heriau cynyddol, rwy'n gofyn i bawb dderbyn bod angen i ni ddod o hyd i ffordd wahanol o fynd i'r afael â'r broblem a'i goresgyn unwaith ac am byth. Dyna pam y gofynnais i'r grŵp gweithredu weithio'n annibynnol a gwneud argymhellion ar bedwar cwestiwn allweddol. Mae eu hadroddiad cyntaf, a gyhoeddwyd ddoe, yn edrych yn benodol ar gysgu ar y stryd. Mae'r adroddiad yn gwneud nifer o argymhellion ar gyfer gweithredu ar unwaith ac eraill ar gyfer y tymor hwy. Roeddwn yn glir yn fy ymateb ddoe fy mod yn derbyn pob un ohonynt mewn egwyddor. Roeddwn hefyd yn awyddus iawn i sicrhau ein bod ni, fel Llywodraeth, yn gweithredu yr un mor gyflym ac ymrwymedig â'r grŵp gweithredu. Rwy'n gobeithio y bydd fy nghyd-Aelodau'n cytuno bod y camau a nodwyd gennym mewn ymateb i'r adroddiad cyntaf yn dangos yn glir ein hymrwymiad i weithio'n wahanol, i wrando ar arbenigwyr a gweithredu'n gyflym ac yn bendant. Mae'r adroddiad a'n hymateb wedi'u llywio gan ymchwil a phrofiad byw. Bydd allgymorth grymusol yn ganolog i'n hymateb yn ogystal â chydweithredu go iawn ar draws yr holl sefydliadau sy'n gweithio yn y sector, boed yn gyrff statudol, trydydd sector neu elusennol a grwpiau eglwysig. Bydd y ffocws ar ddod o hyd i ffyrdd o sicrhau canlyniadau tai cynaliadwy hirdymor i unigolion. Byddwn yn buddsoddi yn ein rhwydwaith cenedlaethol o weithwyr allgymorth i sicrhau eu bod yn cael eu grymuso a'u cefnogi i fod yn bendant, yn hyblyg ac yn arloesol wrth chwilio am atebion hirdymor i broblemau tai ar gyfer y bobl y maent yn ymwneud â hwy. I'w cynorthwyo, rydym hefyd yn benderfynol o hwyluso a chynyddu rhwydweithiau amlasiantaethol lleol. Rydym yn bwriadu archwilio sut y gallai dull o gyllidebu personol helpu i ddiwallu anghenion unigolion yn well a galluogi gweithwyr rheng flaen i ymateb yn gyflym ac yn hyblyg. Byddwn yn sicrhau bod cyllid ychwanegol ar gael i'r awdurdodau lleol sydd â'r lefelau uchaf o bobl yn cysgu ar y stryd i'w cynorthwyo i gyflawni argymhellion y grŵp gweithredu. Bydd cyllid ar gael hefyd i sicrhau bod darpariaethau argyfwng o ansawdd ac amrywiaeth addas i ddiwallu gwahanol anghenion pobl sy'n cysgu ar y stryd, gan gynnwys mater anifeiliaid anwes. Ond nid cynyddu nifer y gwelyau argyfwng sydd ar gael a'r hyn sydd ei angen yw'r diben, ond yn hytrach, sicrhau bod gwelyau argyfwng yn diwallu anghenion y rhai sy'n dod atynt. Rydym hefyd yn ymrwymedig i ddod â darparwyr tai ynghyd yn yr un ardaloedd er mwyn nodi a gwneud y mwyaf o'r holl dai dros dro a hirdymor sydd ar gael. Rhaid i bob darparwr tai ddeall a chroesawu'r rôl y mae angen iddynt ei chwarae i'n helpu i fynd i'r afael â digartrefedd a'i atal. Eisteddwn yma ar drothwy'r hyn a all fod yn gyfnod diffiniol yn hanes y wlad hon, ac mae'n bosibl mai canlyniad hynny fydd argyfwng economaidd a allai wthio rhannau sylweddol o'n cymdeithas hyd yn oed yn nes at fod yn ddigartref. Rhaid inni wneud cefnogi ein haelodau mwyf bregus o gymdeithas yn flaenoriaeth nid yn unig mewn geiriau, ond mewn gweithredoedd. Rhaid inni ganolbwyntio ein hymdrechion ar atebion hirdymor i'r rheini sydd heb gartref, ac ar atal ar yr un pryd y llif o deuluoedd ac unigolion sydd, am ba reswm bynnag, yn methu cynnal y cartref hwnnw. Mae llety argyfwng a hostelau'n bwysig, ond yn gyffredinol mae arnom angen polisïau ac arferion sy'n ein harwain at ddyfodol lle nad oes mo'u hangen a lle mae gan bob unigolyn a'i anifail anwes y cartref sydd ei angen arnynt yn hirdymor. Diolch.