English: To illustrate how engagement has improved the plan, I will highlight some of the main proposed changes. The rules dictate that the version laid with the Senedd is the published draft but, in reality, the changes proposed as a consequence of the consultation responses and the committee's recommendations are more important at this stage. To show how these changes will be integrated, we have published an updated working version of the plan. This has no formal status, but it does clearly show how the plan is evolving. The working version is more obviously a spatial plan than the draft. It contains more maps, more data and more graphics. It tries to convey just how varied and unique places in Wales are. This is a plan that encourages and enables creative planning, not a series of clone towns and unremarkable suburbs. In an ideal world, the national plan should have been the first plan written. This would have allowed local development plans to focus on creative placemaking at the local scale. Instead, LDPs have for 10 years had to carry the burden of providing all development plan policies. There will be significant benefits to LDPs from having a national plan in place: no more policies duplicated across all authorities, and the time and space to focus on proactively identifying development sites and regeneration opportunities. The middle tier of the development plan will be the strategic development plans. This national plan offers a clear steer on the spatial priorities for each region. Taken together with the regional economic frameworks and city deals, each region will have a full suite of strategies to help them confidently plan their region. A major proposed change is to switch from three regions to a four-region footprint. This involves separating mid Wales and the south-west. The feedback from within this Chamber and from stakeholders in mid Wales, in particular, was that they wanted to be recognised as a region in their own right. This brings expectations that the strategic development plan will now be prepared jointly by Ceredigion and Powys councils on the planning matters that transcend the area. The criticism of the regional footprint was linked to a concern that the overall strategy focused too heavily on urban areas, with not enough for rural areas. This has presented us with a challenge, because a national plan must be strategic and leave detailed matters to regional and local plans, but it must also speak to the whole of Wales. Therefore, we have developed further policies for the rural economy, as well as new spatial policies for mid Wales. We must recognise, however, that the degree and scale of change over 20 years will inevitably be different in rural areas compared to urban places. We want to support and encourage rural economies and we want good public services and a range of amenities, but we don't want development at any cost. I hope that people will recognise the balance this plan is trying to achieve. To ensure growth is sustainable, we have added new policies on transport. The link between land-use planning and transport planning is a crucial one, and too often in the past the thought process focused on how to enable cars to get around easily and quickly. We need to promote places that are walkable, and we need to connect places by active travel in an integrated way. The transport policies are really important in helping us deliver the urban growth that the spatial strategy promotes in a sustainable way. The final change I want to address in detail is the policy on renewable energy. Clean green energy is vital to our sustainability as a country, as communities and as individual households. We have the raw ingredients in our landscape and climate to lead the way, and this plan reflects that ambition. The spatial policy for renewable energy has been amended. Some areas have been changed, and two have been removed altogether, but, crucially, I think we are communicating our intentions better in the revised policy. This is, again, a product of extensive engagement, and I'm confident that the revised plan will really help to energise the renewable sector here in Wales. No debate or discussion this year is complete without, unfortunately, mentioning COVID-19. To a large degree, the make-up of where we live determined how we felt during lockdown. If you had good access to green open spaces, if there were shops nearby and if you lived in a place with community spirit, the lockdown was less stressful than it could have been. This is where this plan can help us - to make places that are resilient and better prepared for sudden health crises, and to be more enjoyable places to live during normal times. In my foreword to the draft plan, I wrote: 'The challenge for a plan like the NDF is not necessarily to predict how Wales might change over the next 20 years, but to make sure we can build a society and an economy that is flexible and resilient, to enable all of us to benefit from the changes in a sustainable way.' The scale of change that has come about almost overnight is remarkable, but I do truly believe this plan is fundamentally equipped to help the recovery from COVID-19. I am confident it can help with the recovery because the plan has enabling a healthy and active society as an engrained priority throughout. It strongly promotes building new places around active travel infrastructure. It has the ambition and policies to deliver world-class digital infrastructure everywhere in Wales. It contains policies that, even before COVID emerged, sought to diversify and revitalise town centres and local high streets. It says new public services like schools, colleges and hospitals should be accessible in town centres, not out of town, where you need a car to reach them. It emphasises the importance of maintaining and developing natural ecosystems. The main strength of this plan and the changes we're proposing to it are the big priorities of this Government, and the key changes facing us all are built into the strategy and the policies. Issues like health, decarbonisation, climate change, the Welsh language, and a fair, prosperous society are woven through all parts of the document. 'Future Wales' is an important plan, and it is ambitious about the change we can achieve in Wales. The changes we have laid through the Senedd will strengthen it. I hope this debate can highlight the importance of the plan and build support for it across all parts of the Chamber. Diolch, Llywydd.
Welsh: Er mwyn dangos sut mae ymgysylltu wedi gwella'r cynllun, byddaf yn tynnu sylw at rai o'r prif newidiadau arfaethedig. Mae'r rheolau'n mynnu mai'r fersiwn sydd wedi'i osod gyda'r Senedd yw'r drafft cyhoeddedig ond, mewn gwirionedd, mae'r newidiadau sy'n cael eu cynnig o ganlyniad i ymatebion i'r ymgynghoriad ac argymhellion y pwyllgor yn bwysicach ar y cam hwn. Er mwyn dangos sut y caiff y newidiadau hyn eu cynnwys, rydym wedi cyhoeddi fersiwn gwaith y cynllun wedi'i ddiweddaru. Nid oes statws ffurfiol i hyn, ond mae'n dangos yn glir sut mae'r cynllun yn datblygu. Mae'n fwy amlwg na'r drafft bod y fersiwn gwaith yn gynllun gofodol. Mae'n cynnwys mwy o fapiau, mwy o ddata a mwy o graffeg. Mae'n ceisio cyfleu pa mor amrywiol ac unigryw yw lleoedd yng Nghymru. Cynllun yw hwn sy'n annog a galluogi cynllunio creadigol, nid cyfres o drefi clôn a maestrefi di-nod. Mewn byd delfrydol, dylai'r cynllun cenedlaethol fod wedi'i ysgrifennu'n gyntaf. Byddai hyn wedi caniatáu i gynlluniau datblygu lleol ganolbwyntio ar wneud lleoedd creadigol ar raddfa leol. Yn hytrach, mae'r CDLlau wedi gorfod ysgwyddo'r baich ers 10 mlynedd o ddarparu holl bolisïau'r cynllun datblygu. Bydd manteision sylweddol i CDLlau o gael cynllun cenedlaethol ar waith: dim rhagor o bolisïau wedi'u dyblygu ledled pob awdurdod mwyach, a'r amser a'r lle i ganolbwyntio ar nodi safleoedd datblygu a chyfleoedd adfywio yn rhagweithiol. Haen ganol y cynllun datblygu fydd y cynlluniau datblygu strategol. Mae'r cynllun cenedlaethol hwn yn cynnig arweiniad clir ar y blaenoriaethau gofodol ar gyfer pob rhanbarth. Gyda'i gilydd, ynghyd â'r fframweithiau economaidd rhanbarthol a'r bargeinion dinesig, bydd gan bob rhanbarth gyfres lawn o strategaethau i'w helpu i gynllunio eu rhanbarth yn hyderus. Un newid arfaethedig mawr yw newid o dri rhanbarth i ôl troed pedwar rhanbarth. Mae hyn yn golygu gwahanu canolbarth Cymru a'r De-orllewin. Yr adborth o'r tu mewn i'r Siambr hon a chan randdeiliaid yn y canolbarth, yn arbennig, oedd eu bod eisiau cael eu cydnabod fel rhanbarth yn ei rinwedd ei hunan. Mae hyn yn golygu y bydd disgwyliadau y bydd y cynllun datblygu strategol nawr yn cael ei baratoi ar y cyd gan gynghorau Ceredigion a Phowys ar y materion cynllunio sy'n mynd y tu hwnt i'r ardal. Roedd y feirniadaeth o'r ôl troed rhanbarthol yn gysylltiedig â phryder bod y strategaeth gyffredinol yn canolbwyntio'n ormodol ar ardaloedd trefol, ac nid digon ar ardaloedd gwledig. Mae hyn wedi cyflwyno her i ni, oherwydd rhaid i gynllun cenedlaethol fod yn strategol a gadael materion manwl i gynlluniau rhanbarthol a lleol, ond rhaid iddo hefyd siarad â Chymru gyfan. Felly, rydym wedi datblygu polisïau eraill ar gyfer yr economi wledig, yn ogystal â pholisïau gofodol newydd ar gyfer y canolbarth. Rhaid i ni gydnabod, fodd bynnag, y bydd graddau a graddfa'r newid dros 20 mlynedd yn anochel yn wahanol mewn ardaloedd gwledig o'i gymharu â lleoedd trefol. Rydym eisiau cefnogi ac annog economïau gwledig ac rydym eisiau gwasanaethau cyhoeddus da ac amrywiaeth o amwynderau, ond nid ydym eisiau eu datblygu heb ystyried y gost. Gobeithio y bydd pobl yn cydnabod y cydbwysedd y mae'r cynllun hwn yn ceisio'i gyflawni. Er mwyn sicrhau bod twf yn gynaliadwy, rydym wedi ychwanegu polisïau newydd ar drafnidiaeth. Mae'r cysylltiad rhwng cynllunio defnydd tir a chynllunio trafnidiaeth yn un hollbwysig, ac yn rhy aml yn y gorffennol roedd y meddylfryd yn canolbwyntio ar sut i alluogi ceir i fynd o gwmpas yn hawdd ac yn gyflym. Mae angen i ni hyrwyddo lleoedd y mae modd cerdded iddyn nhw, ac mae angen inni gysylltu lleoedd drwy deithio'n llesol mewn ffordd gyfannol. Mae'r polisïau trafnidiaeth yn bwysig iawn o ran ein helpu ni i sicrhau'r twf trefol y mae'r strategaeth ofodol yn ei hyrwyddo mewn ffordd gynaliadwy. Y newid olaf yr hoffwn i fynd i'r afael ag ef yn fanwl yw'r polisi ar ynni adnewyddadwy. Mae ynni gwyrdd glân yn hanfodol i'n cynaliadwyedd fel gwlad, fel cymunedau ac fel aelwydydd unigol. Mae gennym ni'r cynhwysion crai yn ein tirwedd a'n hinsawdd i arwain y ffordd, ac mae'r cynllun hwn yn adlewyrchu'r uchelgais hwnnw. Mae'r polisi gofodol ar gyfer ynni adnewyddadwy wedi'i ddiwygio. Mae rhai meysydd wedi'u newid, ac mae dau wedi'u dileu'n gyfan gwbl, ond, yn hollbwysig, rwy'n credu ein bod ni'n cyfleu ein bwriad yn well yn y polisi diwygiedig. Unwaith eto, mae hyn yn deillio o ymgysylltu helaeth, ac rwy'n hyderus y bydd y cynllun diwygiedig yn helpu i ysgogi'r sector adnewyddadwy yma yng Nghymru. Nid oes dadl na thrafodaeth yn gyflawn eleni heb sôn, yn anffodus, am COVID-19. I raddau helaeth, cyfansoddiad y lle yr ydym ni'n byw ynddo oedd yn pennu sut yr oeddem ni'n teimlo yn ystod y cyfyngiadau symud. Pe bai gennych chi gyfle da i ddefnyddio mannau agored gwyrdd, pe bai siopau gerllaw a phe baech yn byw mewn lle gydag ysbryd cymunedol, roedd y cyfyngiadau symud yn llai o straen nag y gallen nhw fod. Dyma lle y gall y cynllun hwn ein helpu ni - i greu lleoedd sy'n gadarn ac yn fwy parod ar gyfer argyfyngau iechyd sydyn, ac i fod yn lleoedd mwy pleserus i fyw ynddyn nhw yn ystod amseroedd arferol. Yn fy rhagair i'r cynllun drafft, ysgrifennais: 'Nid rhagweld sut y gallai Cymru newid dros yr 20 mlynedd nesaf yw'r her i gynllun fel yr FfDC o reidrwydd, ond sicrhau y gallwn ni adeiladu cymdeithas ac economi sy'n hyblyg ac yn gadarn, er mwyn galluogi pob un ohonom i elwa ar y newidiadau mewn ffordd gynaliadwy.' Mae maint y newid sydd wedi digwydd bron dros nos yn rhyfeddol, ond rwyf yn wir yn credu bod gan y cynllun hwn y gallu sylfaenol i helpu'r adferiad o COVID-19. Rwy'n hyderus y gall helpu gyda'r adferiad oherwydd bod galluogi cymdeithas iach a gweithgar yn flaenoriaeth annatod drwyddo draw. Mae'n hyrwyddo'n gryf adeiladu lleoedd newydd o amgylch seilwaith teithio llesol. Mae ganddo'r uchelgais a'r polisïau i ddarparu seilwaith digidol o'r radd flaenaf ym mhob cwr o Gymru. Mae'n cynnwys polisïau a oedd, hyd yn oed cyn i COVID ddod i'r amlwg, yn ceisio arallgyfeirio ac adfywio canol trefi a strydoedd mawr lleol. Mae'n dweud y dylai gwasanaethau cyhoeddus newydd fel ysgolion, colegau ac ysbytai fod ar gael yng nghanol trefi, nid y tu allan i'r dref, lle mae angen car arnoch i'w cyrraedd. Mae'n pwysleisio pwysigrwydd cynnal a datblygu ecosystemau naturiol. Prif gryfder y cynllun hwn a'r newidiadau yr ydym ni'n eu cynnig iddo yw blaenoriaethau mawr y Llywodraeth hon, ac mae'r newidiadau allweddol sy'n ein hwynebu ni i gyd wedi'u cynnwys yn y strategaeth a'r polisïau. Mae materion fel iechyd, datgarboneiddio, newid hinsawdd, y Gymraeg, a chymdeithas deg a ffyniannus wedi'u gwau drwy bob rhan o'r ddogfen. Mae 'Cymru'r Dyfodol' yn gynllun pwysig, ac mae'n uchelgeisiol ynglŷn â'r newid y gallwn ni ei gyflawni yng Nghymru. Bydd y newidiadau a osodwyd drwy'r Senedd yn ei gryfhau. Gobeithio y gall y ddadl hon dynnu sylw at bwysigrwydd y cynllun ac adeiladu cefnogaeth iddo ar draws pob rhan o'r Siambr. Diolch, Llywydd.