English: If there is one area of public policy that has improved over the last 20 years, it's recycling. Thanks to the ambitious targets set by the Welsh Labour Government and action taken by local authorities of all political persuasions, and most importantly by householders, Wales is leading the way in recycling as well as on waste prevention and reuse. While recycling used to be done by the most environmentally aware - and some people will remember a time when, in some authorities, people had to pay for the privilege of recycling by having to buy special bags for recycling - now recycling is done by the majority of the people of Wales. The challenge is to make it all of the people in Wales recycling everything they can all of the time, and that's a big challenge. We're now on course to become the highest recycling nation in Europe, and the aim has to be to see a zero waste Wales. Recycling rates in Wales have already increased by more than anywhere else in the UK in the past decade, and Wales now leads UK in the recycling of municipal waste. Eurostat figures for European municipal waste recycling rates show that UK as a whole is in 10 place on 43.5 per cent. However, in the 12 months to September 2016, Wales recorded a 62 per cent recycling rate, which is not only ahead of the 58 per cent target set by the Welsh Government for 2016-17, but also shows Wales outperforming the UK as a whole by over 18 per cent. I think we've got to say well done to local authorities on this. Far too often people are very critical of local authorities and local councils, but they are the ones at the sharp end who are making sure this is achieved. Ministers can have policies, but unless the Welsh local authorities go out there and ensure that what we're asking for is carried out then we will not get to where we need to be. I really do think we need to show our appreciation for local authorities of all political persuasions in what they've done. The landfill tax has driven local authorities to recycle. It is now much more expensive to place rubbish in a hole in the ground than it is to recycle materials. Also, greater environmental awareness by individuals - and again, credit to the schools for promoting recycling - has meant that and more people are willing to recycle. Schools have pushed environmental matters for very many years, and the people who were being pushed on recycling in the schools 20 years ago are now having their own homes and they are making sure they do recycle. I think that some of the things that schools do like this, whilst not examined - they don't get any marks from Estyn, and don't get any marks from PISA - do actually make Wales a better place. One of the problems stopping recycling from increasing further is a lack of clarity, especially with plastics. What can and cannot be recycled? UPVC: can it be recycled? What about Tetra Paks? What about plastic-coated cups? Are plastic wrappers around magazines, which we all get in large numbers, recyclable? And also, having watched 'The One Show' last night, I discovered that the black plastic microwavable packaging is not able to be recycled. That came as a shock to me, and I consider myself knowledgeable on this. I always assumed that anything that was hard plastic could be recycled. What we need is for all plastic to be recycled. Too often members of the public are confused over whether something can be recycled or not, and what they do is they take the easy option and they send it to landfill. What we've got to do is make sure that that doesn't happen. Recycle for Wales, a Welsh Government grant funded campaign, recently launched a campaign that persuades people in Wales to increase the food recycling rate by 50 per cent. Wales already recycles half of its food waste and leads the UK, but there's more to be done. Again, clarity is needed. When food recycling was introduced in Swansea, bones and chicken carcases could not be recycled as food, now they can. Does everybody even know about the change? Also, as in Swansea, food waste needs to be collected weekly. People don't want to leave food waste out for longer than that or some people will not recycle it, they'll just get rid of it. Whilst I support a deposit-return scheme for plastic and glass bottles and cans, and will support the amendment - I remember the Corona bottles with 5p deposit on them, which then went up to 10p deposit on them, and I spent many a happy time down the beach collecting such bottles and returning them - I do not see how it can work on anything but an England-and-Wales basis, otherwise you may well have waste tourism going the wrong way. Otherwise cans and bottles bought in England without a deposit, especially on the border, will be returned in Wales. But I think it really is something that's very important. People say it won't work. It worked for very many years. For those people who remember Corona bottles, they always had money on them, people always took them back, and if they didn't there'd be no shortage of children collecting them to take them back to get the money. So, I think that it is something that is very good, and we do need to go at it. It's the need for it to be on an England-and-Wales basis, not to have confusion around the border. Finally, I want to commend Swansea on its recycling. Recyclable materials are collected separately. Those taking black bags of mixed rubbish ready for landfill have their bags opened and those items that can be recycled identified for them. For the first 11 months of 2016-17, unconfirmed recycling figures in Swansea are almost 64 per cent. In terms of the household waste recycling centres initiative, the monthly tonnage of residual waste has dropped from about 1,000 tonnes per month to under 200 tonnes per month. So progress is being made - well done local authorities.
Welsh: Os oes un maes polisi cyhoeddus sydd wedi gwella dros y 20 mlynedd diwethaf, ailgylchu yw hwnnw. Diolch i'r targedau uchelgeisiol a osodwyd gan Lywodraeth Lafur Cymru a'r camau a gymerwyd gan awdurdodau lleol o bob lliw gwleidyddol, ac yn bwysicaf oll gan ddeiliaid tai, mae Cymru yn arwain y ffordd ym maes ailgylchu yn ogystal ag ym maes atal ac ailddefnyddio gwastraff. Er mai'r bobl fwyaf amgylcheddol ymwybodol oedd yn arfer ailgylchu - a bydd rhai pobl yn cofio adeg pan, mewn rhai awdurdodau, roedd pobl yn gorfod talu am y fraint o ailgylchu drwy orfod prynu bagiau arbennig ar gyfer ailgylchu - nawr mae'r mwyafrif o bobl Cymru yn ailgylchu. Yr her yw sicrhau bod holl bobl Cymru yn ailgylchu popeth y gallant bob amser, ac mae honno'n her fawr. Rydym nawr ar y trywydd iawn i fod y genedl sy'n ailgylchu fwyaf yn Ewrop, ac mae'n rhaid inni osod y nod o weld Cymru ddiwastraff. Mae cyfraddau ailgylchu yng Nghymru eisoes wedi cynyddu mwy nag yn unrhyw le arall yn y DU yn y degawd diwethaf, ac mae Cymru bellach yn arwain y DU o ran ailgylchu gwastraff trefol. Mae ffigurau Eurostat ar gyfer cyfraddau ailgylchu gwastraff trefol yn Ewrop yn dangos bod y DU yn ei chyfanrwydd yn safle 10 ar 43.5 y cant. Fodd bynnag, yn y 12 mis hyd at fis Medi 2016, cofnododd Cymru gyfradd ailgylchu o 62 y cant, sydd nid yn unig ar y blaen i'r targed 58 y cant a osododd Llywodraeth Cymru ar gyfer 2016-17, ond hefyd yn dangos bod Cymru yn perfformio dros 18 y cant yn well na'r DU gyfan. Rwy'n credu bod yn rhaid inni ddweud da iawn wrth awdurdodau lleol am hyn. Yn llawer rhy aml mae pobl yn feirniadol iawn o awdurdodau lleol a chynghorau lleol, ond nhw sydd ar y rheng flaen ac yn gwneud yn siŵr bod hyn yn cael ei gyflawni. Gall Gweinidogion osod polisïau, ond oni bai bod awdurdodau lleol Cymru yn mynd allan yna ac yn sicrhau bod yr hyn yr ydym yn gofyn amdano yn digwydd, ni wnawn gyrraedd lle mae angen inni fod. Rwyf wir yn meddwl bod angen inni ddangos ein gwerthfawrogiad i awdurdodau lleol o bob lliw gwleidyddol am yr hyn y maent wedi ei wneud. Mae'r dreth tirlenwi wedi achosi i awdurdodau lleol droi at ailgylchu. Mae nawr yn llawer mwy costus i roi sbwriel mewn twll yn y ddaear nag i ailgylchu defnyddiau. Hefyd, mae mwy o ymwybyddiaeth amgylcheddol gan unigolion - ac eto, clod i'r ysgolion am hyrwyddo ailgylchu - wedi golygu bod mwy o bobl yn fodlon ailgylchu. Mae ysgolion wedi gwthio materion amgylcheddol ers llawer iawn o flynyddoedd, ac erbyn hyn mae'r bobl a oedd yn cael eu gwthio ar ailgylchu yn yr ysgolion 20 mlynedd yn ôl yn byw yn eu cartrefi eu hunain ac maent yn gwneud yn siŵr eu bod yn ailgylchu. Rwy'n credu bod rhai o'r pethau y mae ysgolion yn ei wneud fel hyn, er nad yw'n cael ei archwilio - nid ydynt yn cael dim marciau gan Estyn, ac nid ydynt yn cael dim marciau gan PISA - wir yn gwneud Cymru yn lle gwell. Un o'r problemau sy'n atal ailgylchu rhag cynyddu ymhellach yw diffyg eglurder, yn enwedig gyda phlastig. Beth y ceir ac na cheir ei ailgylchu? UPVC: a geir ei ailgylchu? Beth am Tetra Paks? Beth am gwpanau wedi'u gorchuddio â phlastig? A yw defnydd lapio plastig o gwmpas cylchgronau, yr ydym i gyd yn cael llawer ohono, yn ailgylchadwy? A hefyd, ar ôl gwylio 'The One Show' neithiwr, fe wnes i ddarganfod nad oes modd ailgylchu'r defnydd pecynnu plastig du ar gyfer y microdon. Roedd hynny'n sioc i mi, ac rwy'n fy ystyried fy hun yn wybodus am hyn. Roeddwn bob amser wedi cymryd yn ganiataol bod modd ailgylchu unrhyw beth a oedd yn blastig caled. Yr hyn sydd ei angen arnom yw'r gallu i ailgylchu pob plastig. Yn rhy aml, mae aelodau o'r cyhoedd yn cael eu drysu ynghylch pa un a ellir ailgylchu rhywbeth ai peidio, a'r hyn y maen nhw'n ei wneud yw gwneud y dewis hawdd a'i anfon i safle tirlenwi. Yr hyn y mae'n rhaid i ni ei wneud yw gwneud yn siŵr nad yw hynny'n digwydd. Yn ddiweddar, mae Ailgylchu dros Gymru, ymgyrch a gyllidir drwy grantiau Llywodraeth Cymru, wedi lansio ymgyrch sy'n perswadio pobl yng Nghymru i gynyddu cyfradd ailgylchu bwyd gan 50 y cant. Mae Cymru eisoes yn ailgylchu hanner ei gwastraff bwyd ac yn arwain y DU, ond mae mwy i'w wneud. Unwaith eto, mae angen eglurder. Pan gyflwynwyd ailgylchu bwyd yn Abertawe, nid oedd modd ailgylchu esgyrn a charcasau cyw iâr fel bwyd, ond erbyn hyn mae hynny'n bosibl. A yw pawb hyd yn oed yn gwybod am y newid? Hefyd, fel yn Abertawe, mae angen casglu gwastraff bwyd yn wythnosol. Nid yw pobl eisiau gadael gwastraff bwyd allan am yn hwy na hynny, neu bydd rhai pobl na fyddant yn ei ailgylchu, dim ond cael gwared arno. Er fy mod o blaid cynllun dychwelyd blaendal am boteli plastig a gwydr a chaniau, ac y byddaf yn cefnogi'r gwelliant - rwy'n cofio'r poteli Corona â blaendal 5c arnynt, a aeth wedyn i fyny i flaendal 10c arnynt, ac rwyf wedi treulio llawer o amser hapus i lawr ar lan y môr yn casglu poteli o'r fath ac yn eu dychwelyd - nid wyf yn gweld sut y gall weithio heblaw ar sail Cymru a Lloegr gyda'i gilydd, neu efallai y bydd gennych dwristiaeth gwastraff yn mynd y ffordd anghywir. Fel arall, caiff caniau a photeli a brynwyd yn Lloegr heb flaendal, yn enwedig ar y ffin, eu dychwelyd yng Nghymru. Ond rwy'n meddwl ei fod wir yn rhywbeth sy'n bwysig iawn. Mae pobl yn dweud na wnaiff weithio. Fe wnaeth weithio am flynyddoedd lawer. I'r bobl hynny sy'n cofio poteli Corona, roedd arian arnynt bob amser, roedd pobl bob amser yn mynd â nhw'n ôl, ac os nad oeddent, nid oedd prinder o blant yn eu casglu i fynd â nhw'n ôl i gael yr arian. Felly, rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth da iawn, ac mae angen inni fwrw ati. Mae angen iddo fod ar sail Cymru a Lloegr, er mwyn peidio â chael dryswch ynghylch y ffin. Yn olaf, hoffwn ganmol Abertawe am ei hailgylchu. Mae defnyddiau i'w hailgylchu yn cael eu casglu ar wahân. Os yw pobl yn mynd â bagiau du o sbwriel cymysg yn barod ar gyfer safleoedd tirlenwi, mae eu bagiau'n cael eu hagor ac mae'r eitemau y gellir eu hailgylchu yn cael eu dangos iddynt. Am 11 mis cyntaf 2016-17, mae ffigurau ailgylchu heb eu cadarnhau o bron i 64 y cant yn Abertawe. O ran menter canolfannau ailgylchu gwastraff y cartref, mae nifer y tunelli o wastraff gweddilliol misol wedi gostwng o tua 1,000 tunnell y mis i lai na 200 tunnell y mis. Felly mae cynnydd yn cael ei wneud - da iawn awdurdodau lleol.