English: Siân has chosen to focus on one important aspect of this agenda, one that ensures greater diversity of representation in our National Assembly, and within that, she's raised the question as to whether allowing Assembly Members to job share could lead to the creation of a more gender-balanced Assembly. The Member, as she has described, will be aware that this was a matter raised by the expert panel on electoral reform in its report, 'A Parliament that works for Wales'. The panel's report points to the fact that: 'One of the principles integral to the Assembly's ethos is that, as far as possible, family friendly working should be embedded in its culture and procedures.' From the outset, we have adopted and developed a timetable of business and practices that have attempted to reflect that principle. Although, I would be the first to admit that, in part due to issues of capacity and increased responsibilities, we have not always been able to adhere to that. The truth is, as the expert panel's report suggests, that Members here have very limited flexibility in terms of their working days, and this is compounded, in my view, by the increasing demands and responsibilities on an institution whose Members are too few. The impact of this has been laid bare in a number of reports and studies, for example the work produced by Bangor University in 2014 to evaluate the barriers to entering the Assembly. This study examined the impact of being elected to this institution on individuals and families and how these factors could serve to deter others who may wish to stand for election. The potential solutions are numerous, of course, and bring about various complexities, but all are worth consideration if we are to secure greater diversity in our national Parliament. Partly with this in mind, the expert panel explored the potential for candidates to be selected and to stand for election on the basis of job-share arrangements. The panel cited the arguments raised in a pamphlet published by the Fawcett Society, which said that job sharing would be a proportionate step towards making it possible for more people to consider standing for election and making parliamentary representation more diverse. Moreover, they concluded that job sharing could be particularly beneficial for older candidates, those with disabilities, or those with caring responsibilities. The panel's recommendation, therefore, was that electoral law and procedures should be changed to enable candidates to stand for election on the basis of transparent job-sharing arrangements, and they set out some very broad and general principles that could be followed to achieve this. The Assembly Commission subsequently decided that the recommendation was indeed an interesting one that merited being included as a topic in the public consultation on Assembly electoral reform. That consultation was held between February and April this year, and we intend to publish initial headline responses before the summer recess. This work requires detailed analysis in order to ensure that it is able to fully inform the decision of Members. I can confirm here today, however, that the Commission has received over 3,200 submissions to the consultation process. I'm sure you'll agree that that is very encouraging, that there was such a substantial response to that consultation. I'm looking forward, therefore, to reading some of the comments of the consultation and to hear the comments of Members on this quite complicated policy area. It's an issue that certainly offers opportunities, but I've no doubt that it also raises a number of practical, political and legal challenges. One reason for this, as was noted in the panel's report, was the recent High Court case determination that job sharing is not currently permitted for Westminster elections according to electoral law. The same would also stand for Assembly elections, as things currently stand. In that particular case, two women made a request to the returning officer in Basingstoke to stand jointly for a Westminster election on behalf of the Green Party, as Siân Gwenllian mentioned. That request was rejected by the returning officer and the decision was challenged unsuccessfully in the High Court in London. The initial legal advice that I have received also casts doubt on the competence of this Assembly to make all of the changes needed to implement such a policy, particularly if Members would wish to allow a job-sharing Member to become Minister or Cabinet Secretary. On a more practical note, it remains the case that there is no precedent elsewhere of elected Members job sharing. There are examples within the European Parliament that are not dissimilar to this arrangement, but they are arrangements within political parties rather than a statutory electoral system. I am aware, for example, of Members of the European Parliament giving up their seat during the term in order to allow the next person on the list to undertake that role for the rest of the term. In the European elections in 2014, the Peoples Decide alliance from Galicia won one seat. The alliance decided that they should allow one Member to serve for part of the term and another to serve for the rest of the term - Ana Miranda Paz - and she has just been elected for the second part of the European parliamentary term as the other Member stands down in order to allow her to be elected. A job share of a different kind, of course, but a job share nonetheless. As I mentioned, this current system was established within a political party or alliance rather than through legislation and that is quite different to the situation where two politicians are elected to undertake a single role. Certainly, for this to work, constituents would need assurances in relation to the practicality of job sharing, particularly in terms of who is accountable and responsible, and in terms of costs. There are questions also to be asked as to whether creating a law to allow job sharing would necessarily lead to political parties adopting candidates on a job-share basis. That's a matter of politics, not law, of course. None of this is an excuse for inaction, of course, nor a reason for dismissing the idea out of hand. I am proud that this Assembly is innovative and forward-thinking, but a significant amount of work would be required before the Assembly Commission, Members and, indeed, electors could feel confident that such a policy could be implemented effectively. But now, of course, the powers for Assembly elections sit in this Assembly, and we can have this kind of innovative, interesting debate where, in previous Assemblies, we would have discussed something that wouldn't be possible for us to deliver as an Assembly. Therefore, I'm grateful for this initial discussion today. I think it sets a clear precedent for this Assembly to be innovative in how we draw up our electoral systems for the future.
Welsh: Mae Siân wedi dewis canolbwyntio ar un elfen bwysig o'r agenda yma, elfen sy'n sicrhau cynrychiolaeth fwy amrywiol yn ein Cynulliad Cenedlaethol, ac yn sgil hynny, mae wedi codi'r cwestiwn a allai caniatáu i Aelodau Cynulliad rannu swydd arwain at greu Cynulliad sy'n fwy cydradd o ran rhywedd. Bydd yr Aelod, fel mae hi wedi disgrifio, yn ymwybodol bod hwn yn fater a godwyd gan y panel arbenigol ar ddiwygio etholiadol yn ei adroddiad, 'Senedd sy'n gweithio i Gymru'. Mae adroddiad y panel yn cyfeirio at y ffaith mai: 'Un o'r egwyddorion sy'n rhan o ethos y Cynulliad yw y dylai gweithio mewn modd sy'n ystyriol o deuluoedd fod yn rhan annatod o'i ddiwylliant a'i weithdrefnau, cyn belled â phosibl.' O'r cychwyn cyntaf, rydym wedi llunio a dilyn amserlen fusnes a gwaith sy'n ymdrechu i adlewyrchu'r egwyddor yma. Fodd bynnag, fi fyddai'r cyntaf i gyfaddef, yn rhannol o ganlyniad i faterion capasiti a rhagor o gyfrifoldebau, nad ydym bob amser wedi cadw at ein gair ar hynny. Y gwir yw, fel mae adroddiad y panel arbenigol yn ei awgrymu, ychydig iawn o hyblygrwydd sydd gan Aelodau yn y lle yma o ran eu diwrnodau gwaith, ac mae hyn yn cael ei ategu, yn fy marn i, gan y gofynion a'r cyfrifoldebau cynyddol ar sefydliad nad oes ganddo ddigon o Aelodau. Mae'r effaith a gaiff hyn wedi'i nodi mewn nifer o adroddiadau ac astudiaethau, er enghraifft y gwaith a wnaed gan Brifysgol Bangor yn 2014 i werthuso'r rhwystrau sy'n atal pobl rhag sefyll i'w hethol i'r Cynulliad. Roedd yr astudiaeth yma yn ystyried yr effaith ar unigolion a'u teuluoedd o gael eu hethol i'r sefydliad yma a sut y gallai'r ffactorau hyn atal pobl eraill a hoffai sefyll i gael eu hethol. Mae'r atebion posibl yn niferus, wrth gwrs, ac yn esgor ar wahanol gymhlethdodau, ond mae'n werth ystyried pob un os ydym am sicrhau cynrychiolaeth fwy amrywiol yn ein Senedd genedlaethol. Yn rhannol â hyn mewn golwg, fe wnaeth y panel arbenigol archwilio'r potensial i ymgeiswyr gael eu dewis a sefyll i'w hethol ar sail trefniant rhannu swydd. Cyfeiriodd y panel at ddadleuon a wnaed mewn pamffled gan Gymdeithas Fawcett, a oedd yn dweud y byddai rhannu swydd yn gam cymesur tuag at ei gwneud yn bosib i fwy o bobl ystyried sefyll i'w hethol ac i wneud cynrychiolaeth seneddol yn fwy amrywiol. Yn ogystal, daethpwyd i'r casgliad y gallai rhannu swydd fod yn arbennig o fuddiol i ymgeiswyr hŷn, pobl ag anableddau, neu bobl â chyfrifoldebau gofalu. Argymhelliad y panel, felly, oedd y dylid newid gweithdrefnau a chyfraith etholiadol i alluogi ymgeiswyr i sefyll i'w hethol ar sail trefniadau tryloyw rhannu swydd, ac fe osododd y panel rai egwyddorion cyffredinol eang iawn y gellid eu dilyn i gyflawni hyn. O ganlyniad, penderfynodd Comisiwn y Cynulliad fod yr argymhelliad yn un diddorol ac y byddai'n werth ei gynnwys fel pwnc yn yr ymgynghoriad cyhoeddus ar ddiwygio etholiadol y Cynulliad. Cynhaliwyd yr ymgynghoriad hwnnw rhwng Chwefror ac Ebrill eleni, ac rydym yn bwriadu cyhoeddi'r prif ymatebion cychwynnol cyn toriad yr haf. Mae'r gwaith hwn yn gofyn am ddadansoddiad manwl er mwyn sicrhau ei fod yn gallu llywio penderfyniad yr Aelodau. Gallaf gadarnhau yma heddiw, fodd bynnag, fod y Comisiwn wedi cael dros 3,200 o ymatebion i'r broses ymgynghori. Rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno bod hynny'n destun calondid, bod yna ymateb sylweddol wedi digwydd i'r ymgynghoriad. Rydw i'n edrych ymlaen, felly, i ddarllen rhai o'r sylwadau i'r ymgynghoriad a chlywed sylwadau'r Aelodau ar y maes polisi cymharol gymhleth hwn. Mae'n fater sy'n sicr yn cynnig cyfleoedd, ond nid oes gennyf amheuaeth hefyd ei fod yn esgor ar nifer o heriau ymarferol, gwleidyddol a chyfreithiol. Un rheswm dros hyn, fel y nodwyd yn adroddiad y panel, yw'r penderfyniad ar achos yn yr Uchel Lys yn 2015 na chaniateir rhannu swydd ar gyfer etholiadau San Steffan yn ôl y gyfraith etholiadol. Fel y mae, byddai hynny hefyd yn wir ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yma. Yn yr achos penodol hynny, fe wnaeth dwy fenyw gais i swyddog canlyniadau etholaeth Basingstoke i sefyll ar y cyd ar gyfer etholiad San Steffan ar ran y Blaid Werdd, fel y cyfeiriodd Siân Gwenllian ynghynt. Fe wrthodwyd y cais yma gan y swyddog canlyniadau ac fe heriwyd y penderfyniad yn aflwyddiannus yn yr Uchel Lys yn Llundain. Mae'r cyngor cyfreithiol cychwynnol rwyf i wedi'i gael hefyd yn bwrw amheuaeth ynghylch cymhwysedd y Cynulliad hwn i wneud yr holl newidiadau sydd eu hangen i weithredu polisi o'r fath, yn enwedig pe byddai'r Aelodau yn dymuno i Aelod Cynulliad sy'n rhannu swydd gael bod yn Weinidog neu Ysgrifennydd Cabinet. O safbwynt mwy ymarferol, mae'n wir o hyd nad oes cynsail yn unrhyw le arall o Aelodau etholedig yn rhannu swydd. Mae yna enghreifftiau oddi fewn i Senedd Ewrop nad ydynt yn annhebyg i drefniant o'r math yma, ond maent yn drefniadau o fewn pleidiau gwleidyddol yn hytrach na threfn etholiadol statudol. Rydw i'n ymwybodol, er enghraifft, o Aelodau Senedd Ewrop yn ildio'u sedd yn ystod y tymor a hynny er mwyn galluogi'r person nesaf ar y rhestr i ymgymryd â'r rôl am weddill y tymor. Yn etholiadau Ewrop yn 2014, enillodd cynghrair Dewis y Bobl o Galicia un sedd. Penderfynodd y gynghrair y dylid caniatáu i un Aelod wasanaethu am ran o'r tymor ac Aelod arall wasanaethu am ran arall y tymor - Ana Miranda Paz - ac mae hi yn awr newydd gael ei hethol am ail gyfnod y tymor seneddol Ewropeaidd wrth i'r Aelod arall sefyll lawr er mwyn caniatáu iddi hi gael ei hethol. Job share o fath gwahanol, wrth gwrs, ond job share, serch hynny, mewn rhyw ffordd. Fel y soniais, sefydlwyd y drefn yma oddi fewn i gynghrair neu blaid wleidyddol yn hytrach na thrwy osod deddfwriaeth ac mae hynny dipyn yn wahanol i sefyllfa lle mae dwy neu ddau wleidydd yn cael eu hethol i gyflawni un rôl. Yn sicr, er mwyn i hyn weithio, byddai angen i etholwyr gael sicrwydd mewn perthynas ag ymarferoldeb rhannu swydd, yn enwedig o ran pwy sy'n ysgwyddo'r atebolrwydd a chyfrifoldeb, ac o ran costau. Mae cwestiynau i'w gofyn hefyd ynghylch a fyddai creu cyfraith i ganiatáu rhannu swydd o anghenraid yn arwain at bleidiau gwleidyddol yn mabwysiadu ymgeiswyr sy'n rhannu swydd. Mater o wleidyddiaeth yw hynny; nid mater o gyfraith. Nid oes dim o'r pethau hyn yn esgus dros beidio gweithredu, wrth gwrs, nac ychwaith yn rheswm dros ddiystyru'r syniad yn llwyr. Mae'n destun balchder gen i fod y Cynulliad yma yn un sydd yn arloesol ac yn feiddgar, ond byddai angen gwneud gwaith sylweddol cyn y gallai Comisiwn y Cynulliad, yr Aelodau a'r etholwyr fod yn hyderus y gallai polisi o'r fath gael ei weithredu'n effeithiol. Nawr, wrth gwrs, mae'r pwerau ar etholiadau'r Cynulliad yma'n gorwedd yn y Cynulliad yma, ac rŷm ni'n gallu cael trafodaeth o'r math arloesol, diddorol yma lle, mewn Cynulliadau cynt, fe fyddem ni wedi trafod rhywbeth na fyddai'n bosib i ni ei gyflawni fel Cynulliad. Felly, rydw i'n ddiolchgar am y drafodaeth sydd yn cychwyn heddiw. Rwy'n credu ei fod yn gosod cynsail clir i'r Cynulliad yma i fod yn feiddgar yn sut rŷm ni'n dyfeisio ein systemau etholiadol i'r dyfodol.