English: At the start of this Assembly, the Welsh Government talked about delivering public health legislation to improve the lives of people living in Wales, and I note from the statement that legislation will be forthcoming. The ongoing events at Betsi Cadwaladr university health board have shown that accountability is seriously failing in our health service and the First Minister is right to say that we need to see a health service that is open and transparent and able to learn from its mistakes. Llywydd, one of the bills proposed in my party's manifesto in 2016 was the NHS governance and finance Bill, which would increase accountability by requiring health commissioners and NHS chief executives to appear twice a year before local authority committees and annually before the National Assembly. The Government is considering legislation to introduce a new patients' watchdog, but we've already got a patients' watchdog in the form of community health councils, so perhaps the First Minister can tell us how this new body will operate alongside community health councils. Our proposals also seek to establish directly elected health commissioners, which we believe would give communities a far greater say in local health decisions that impact upon them. This is something that would be greatly received in areas like my own constituency, which is facing unwanted and unnecessary changes to its services. Therefore, I'd be grateful if the First Minister could confirm whether the Welsh Government would seriously consider this legislative proposal as part of a wider movement to improve accountability in the Welsh NHS. Of course, accountability in the NHS is not the only health issue facing Wales. I'm sure the First Minister is aware of figures published by the Royal College of Physicians that show that as many as 1,300 people a year die prematurely in Wales from breathing polluted air. Public Health Wales has described air pollution as an urgent public health crisis, second only to smoking and more of a concern than obesity and alcohol. So, perhaps in his response the First Minister will confirm whether the Welsh Government will consider bringing forward any legislative action on this specific issue. Llywydd, the First Minister will no doubt be aware of the numerous legislative and regulatory commitments of the Welsh Government in the field of agriculture and animal welfare, so perhaps he could provide some clear timescales on when we're likely to see the introduction of a Welsh agriculture Bill, for example, given that it is not referred to in this statement today. This afternoon's statement confirms that the banning of wild animals in circuses will now finally be implemented and I'm pleased that that is the case. Indeed, the Cabinet Secretary for Energy, Planning and Rural Affairs has made it clear that the Welsh Government is considering quite a few different legislative and regulatory avenues in her brief. Therefore, given those commitments, perhaps he could also provide more clarity on what Bills in her portfolio will actually be introduced in the fifth Assembly. Animal welfare is also a policy area where the Welsh Government has indicated support for UK Government legislation, notably around the Animal Welfare (Sentencing and Recognition of Sentience) Bill and around the UK Government's policy on banning third-party puppy sales. Perhaps he could provide a general assessment on how the Welsh Government works with Westminster on legislation that affects Wales and how those processes can be strengthened so that the implementation of those Bills is as streamlined as possible. Today's statement confirms that yet another Bill will be brought forward to reduce the number of councils across Wales. I'm afraid the First Minister will have to forgive us for being sceptical when it comes to accepting the Welsh Government's assertion that it will reform local government in Wales, as it seems as though the same idea keeps being recycled and dropped every few years. I appreciate that the Cabinet Secretary will be bringing forward a statement with more information on this later this afternoon, but perhaps the First Minister can tell us once and for all whether he will now accept that the tired arguments for centralising local authorities against the will of the people have now been put to bed and whether he will now consider using the Welsh Government's legislative powers to look at other aspects of local government here in Wales. I'm sure that the First Minister would argue that legislation passed by the Welsh Government in many cases places a financial burden on the Welsh budget and it's therefore essential that there is clarity on the outcomes expected from new legislation and on whether the costs laid out in the budget actually provide value for money. Perhaps the First Minister can tell us what mechanisms are in place to ensure that any outcomes as a result of Welsh Government legislation provide value for money for the taxpayer. The Finance Committee agreed to undertake an inquiry into the accuracy and reliability of estimated costs provided by the Welsh Government in the regulatory impact assessments accompanying legislation. Perhaps the First Minister could also give us an update on where the Welsh Government is in implementing the recommendations of that committee's report. Finally, Llywydd, I'd like to briefly mention my proposed autism Bill, which will be introduced tomorrow afternoon. In the past, the First Minister has made it clear that no party has a monopoly on good ideas, so I sincerely hope that he'll be present for my statement tomorrow to hear the real benefits that implementing primary legislation will have for people living with autism in Wales. I therefore ask him again to reconsider his position on this Bill and to, at the very least, be open-minded to the prospect of implementing autism legislation. In closing, Llywydd, I look forward to scrutinising the Welsh Government's legislative proposals for the remainder of this Assembly. We, as an opposition, will work openly and constructively with the Welsh Government where we believe it's doing the right thing. I hope that the Government will use its resources in the best possible way in order to produce legislation that will make a difference and will improve the lives of people here in Wales.
Welsh: Ar ddechrau'r Cynulliad hwn, roedd Llywodraeth Cymru yn sôn am gyflwyno deddfwriaeth iechyd y cyhoedd i wella bywydau pobl sy'n byw yng Nghymru, ac rwy'n nodi o'r datganiad fod deddfwriaeth ar y ffordd. Mae'r digwyddiadau ym mwrdd iechyd prifysgol Betsi Cadwaladr wedi dangos methiant difrifol atebolrwydd yn ein gwasanaeth iechyd ac mae'r Prif Weinidog yn iawn i ddweud bod angen inni weld gwasanaeth iechyd sy'n agored a thryloyw ac sy'n gallu dysgu oddi wrth ei gamgymeriadau. Llywydd, un o'r biliau a gynigwyd ym maniffesto fy mhlaid i yn 2016 oedd Bil llywodraeth a chyllid y GIG, a fyddai'n cynyddu atebolrwydd drwy ei gwneud yn ofynnol i gomisiynwyr iechyd a phrif weithredwyr y GIG ymddangos ddwywaith y flwyddyn gerbron pwyllgorau awdurdod lleol ac yn flynyddol gerbron y Cynulliad. Mae'r Llywodraeth yn ystyried deddfwriaeth i gyflwyno corff newydd i warchod cleifion, ond mae gennym ni gorff gwarchod cleifion eisoes ar ffurf cynghorau iechyd cymuned. Felly, efallai y gallai'r Prif Weinidog ddweud wrthym sut y bydd y corff newydd hwn yn gweithredu ochr yn ochr â chynghorau iechyd cymuned. Mae ein cynigion hefyd yn ceisio sefydlu comisiynwyr iechyd a etholir yn uniongyrchol, a fyddai yn ein barn ni yn rhoi llawer mwy o lais i gymunedau yn y penderfyniadau iechyd lleol sy'n effeithio arnyn nhw. Mae hyn yn rhywbeth a fyddai'n cael derbyniad gwresog mewn ardaloedd fel fy etholaeth i, sy'n wynebu newidiadau diangen i'w gwasanaethau. Gan hynny, byddwn yn ddiolchgar pe gallai'r Prif Weinidog gadarnhau a fyddai Llywodraeth Cymru yn ystyried y cynnig deddfwriaethol hwn o ddifrif fel rhan o'r symudiad ehangach i wella atebolrwydd yn y GIG yng Nghymru. Wrth gwrs, nid atebolrwydd yn y GIG yw'r unig fater iechyd sy'n wynebu Cymru. Rwy'n siŵr bod y Prif Weinidog yn ymwybodol o'r ffigurau a gyhoeddwyd gan Goleg Brenhinol y Ffisigwyr sy'n dangos bod cynifer â 1,300 o bobl yn marw'n gynamserol bob blwyddyn yng Nghymru oherwydd eu bod wedi anadlu aer llygredig. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi disgrifio llygredd aer yn argyfwng brys o ran iechyd y cyhoedd, yn ail yn unig i ysmygu ac yn fwy o achos pryder na gordewdra ac alcohol. Felly, efallai y gwnaiff y Prif Weinidog gadarnhau yn ei ymateb y bydd Llywodraeth Cymru yn ystyried cyflwyno unrhyw gamau deddfwriaethol ar y mater arbennig hwn. Llywydd, bydd y Prif Weinidog yn ymwybodol yn ddiamau o'r ymrwymiadau deddfwriaethol a rheoleiddiol niferus sydd gan Lywodraeth Cymru ym maes amaethyddiaeth a lles anifeiliaid. Felly, efallai y gallai roi rhywfaint o arweiniad eglur ar yr amseriad o ran pryd y byddwn ni'n debygol o weld Bil amaethyddiaeth Cymru yn cael ei gyflwyno, er enghraifft, o ystyried na chyfeirir ato yn y datganiad hwn heddiw. Mae datganiad y prynhawn yma yn cadarnhau y bydd y gwahardd anifeiliaid gwyllt o syrcasau yn cael ei weithredu yn awr o'r diwedd ac rwy'n falch fod hynny'n digwydd. Yn wir, mae Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig wedi ei gwneud yn glir bod Llywodraeth Cymru yn ystyried cryn nifer o wahanol lwybrau deddfwriaethol a rheoleiddiol yn ei briff hi. Felly, o ystyried yr ymrwymiadau hynny, efallai y gallai ef hefyd daflu mwy o oleuni ynghylch pa Filiau yn ei phortffolio hi a gaiff eu cyflwyno mewn gwirionedd yn y pumed Cynulliad. Mae lles anifeiliaid hefyd yn faes polisi lle mae Llywodraeth Cymru wedi nodi ei chefnogaeth i ddeddfwriaeth gan Lywodraeth y DU, yn enwedig felly ynghylch y Bil Lles Anifeiliaid (Dedfrydu a Chydnabod Ymdeimlad) ac ynghylch polisi Llywodraeth y DU ar wahardd gwerthiant cŵn bach trydydd parti. Efallai y gallai roi asesiad cyffredinol o sut y mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda San Steffan ar ddeddfwriaeth sy'n effeithio ar Gymru a sut y gellid cryfhau'r prosesau hynny fel bod gweithredu'r Biliau mor syml ag y bo modd. Mae datganiad heddiw yn cadarnhau y bydd Bil arall eto yn cael ei gyflwyno i leihau nifer y cynghorau ledled Cymru. Mae arnaf ofn y bydd yn rhaid i'r Prif Weinidog faddau inni am fod yn amheus i dderbyn haeriad Llywodraeth Cymru y bydd yn diwygio llywodraeth leol yng Nghymru, gan yr ymddengys fel petai'r un syniad yn parhau i gael ei ailgylchu a'i ollwng bob rhyw flwyddyn neu ddwy. Rwy'n sylweddoli y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn cyflwyno datganiad gyda rhagor o wybodaeth am hyn yn ddiweddarach y prynhawn yma. Ond efallai y gallai'r Prif Weinidog ddweud wrthym ni unwaith ac am byth a fydd yn derbyn bod yr un hen ddadleuon dros ganoli llywodraethau lleol yn groes i ewyllys y bobl wedi eu rhoi o'r neilltu nawr, ac a wnaiff ef ystyried defnyddio pwerau deddfwriaethol Llywodraeth Cymru bellach i edrych ar agweddau eraill ar Lywodraeth Leol yma yng Nghymru. Rwy'n siŵr y byddai'r Prif Weinidog yn dadlau bod y ddeddfwriaeth a basiwyd gan Lywodraeth Cymru mewn nifer o achosion yn rhoi baich ariannol ar gyllideb Cymru. Felly mae'n hanfodol bod eglurder ar y canlyniadau a ddisgwylir gan y ddeddfwriaeth newydd ac a yw'r costau a nodwyd yn y gyllideb yn rhoi gwerth am arian mewn gwirionedd. Efallai y gall y Prif Weinidog ddweud wrthym pa fecanweithiau sydd yn eu lle i sicrhau bod unrhyw ganlyniadau yn sgil deddfwriaeth Llywodraeth Cymru yn rhoi gwerth am arian i'r trethdalwr. Mae'r Pwyllgor Cyllid wedi cytuno i gynnal ymchwiliad i gywirdeb a dibynadwyedd y costau a amcangyfrifwyd sydd wedi eu rhoi gan Lywodraeth Cymru yn yr asesiadau effaith rheoleiddiol sy'n gysylltiedig â deddfwriaeth. Efallai y gallai'r Prif Weinidog roi diweddariad i ni hefyd ar sefyllfa Llywodraeth Cymru o ran gweithredu argymhellion adroddiad y pwyllgor hwnnw. Yn olaf, Llywydd, hoffwn gyfeirio'n fyr at fy Mil awtistiaeth arfaethedig, a gaiff ei gyflwyno brynhawn yfory. Yn y gorffennol, mae'r Prif Weinidog wedi nodi'n glir nad oes gan unrhyw blaid fonopoli ar syniadau da. Rwy'n gobeithio'n wir y bydd ef yn bresennol yn ystod fy natganiad i yfory i glywed am y manteision gwirioneddol y bydd gweithredu deddfwriaeth sylfaenol yn eu rhoi i bobl sy'n byw gydag awtistiaeth yng Nghymru. Felly, rwy'n gofyn eto iddo ailystyried ei safbwynt ar y Bil hwn a bod, o leiaf, yn feddwl agored i'r posibilrwydd o weithredu deddfwriaeth ar awtistiaeth. Wrth gloi, Llywydd, rwy'n edrych ymlaen at graffu ar gynigion deddfwriaethol Llywodraeth Cymru ar gyfer gweddill y Cynulliad hwn. Byddwn ni, fel gwrthblaid, yn gweithio mewn ffordd agored ac adeiladol gyda Llywodraeth Cymru pan fydd, yn ein barn ni, yn gwneud yr hyn sy'n iawn. Hyderaf y bydd y Llywodraeth yn defnyddio ei hadnoddau yn y ffordd orau bosibl i lunio deddfwriaeth a fydd yn gwneud gwahaniaeth ac a fydd yn gwella bywydau pobl yma yng Nghymru.