English: I'd first like to thank our committee Chair, Jayne Bryant, for all her hard work during this report, and, of course, the clerks and staff who have so ably assisted the committee in our work, enabling us to do this important review and so quickly. It was palpably obvious that we needed to do this review quickly to understand the issues and also create awareness of what is happening within this Senedd, in the Welsh Government and across Wales, as to what is going on in our schools - the horrendous nature of it and the fact that it is a problem that is growing and will continue to grow unless we take action now. Deputy Presiding Officer, Estyn's report on peer-on-peer sexual harassment among secondary school pupils in Wales, '"We don't tell our teachers"', helped to inform, as our Chair said, and prompt this report. It shockingly found that half of all pupils said they had personal experience of peer-on-peer sexual harassment in some form, and three quarters of all pupils reported seeing other pupils experiencing it, with the most common forms of peer-on-peer sexual harassment during the school day. Sexual harassment's impact on learners can be so severe that it not only impacts their learning, but also their relationships, mental health, life prospects, and, in serious cases, can lead to self-harm and suicide. At the start of this process, our Chair, Jayne Bryant, met with the police representatives last November, where she learned of the police's particular concern about peer-on-peer sexual harassment, which has become increasingly prevalent, especially online. This coincided with Estyn's preparations to report on its investigation into peer-on-peer harassment among secondary school pupils. The report, published on 8 December 2021, laid bare the enormity of the problem. It's commonplace in schools, and so much so, as our Chair outlined, that it's become normalised, which is extremely worrying. It's clear from our findings that young people do not feel comfortable reporting their issues to school staff, and schools are struggling to respond in the instances when they do. This harassment is going on beyond school hours, as our Chair also outlined, permeating the lives of young people both online and in school, which was exacerbated by the pandemic, as was shown in our findings. As is said in the foreword, as seriously as we looked at the issue then, as I look back six months later, it is clear to me that we underestimated the enormity of the problem. Estyn found that 61 per cent of female pupils and 29 per cent of male pupils have experienced sexual harassment -
Welsh: Yn gyntaf, hoffwn ddiolch i Gadeirydd ein pwyllgor, Jayne Bryant, am ei holl waith caled yn ystod yr adroddiad hwn, ac wrth gwrs, i'r clercod a'r staff a fu mor fedrus wrth gynorthwyo'r pwyllgor yn ein gwaith, gan ein galluogi i gwblhau'r adolygiad pwysig hwn, a hynny mor gyflym. Roedd yn amlwg fod angen inni gwblhau'r adolygiad hwn yn gyflym i ddeall y materion a hefyd i greu ymwybyddiaeth o'r hyn sy'n digwydd yn y Senedd hon, yn Llywodraeth Cymru a ledled Cymru, o ran yr hyn sy'n digwydd yn ein hysgolion - natur erchyll y peth a'r ffaith ei bod yn broblem sy'n tyfu ac a fydd yn parhau i dyfu oni bai ein bod yn gweithredu ar unwaith. Ddirprwy Lywydd, fe wnaeth adroddiad Estyn ar aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion ymhlith disgyblion ysgolion uwchradd yng Nghymru, '"Dydyn ni ddim yn dweud wrth ein hathrawon"', helpu i lywio, fel y dywedodd ein Cadeirydd, ac ysgogi'r adroddiad hwn. Yn frawychus, canfu fod hanner ein holl ddisgyblion yn dweud eu bod wedi cael profiad personol o aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion ar ryw ffurf, a dywedodd tri chwarter ein holl ddisgyblion eu bod wedi'i weld yn digwydd i ddisgyblion eraill, gyda'r mathau mwyaf cyffredin o aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion yn ystod y diwrnod ysgol. Gall effaith aflonyddu rhywiol ar ddysgwyr fod mor ddifrifol fel ei bod nid yn unig yn effeithio ar eu dysgu, ond hefyd ar eu perthynas ag eraill, iechyd meddwl, rhagolygon bywyd, ac mewn achosion difrifol, gall arwain at hunan-niweidio a hunanladdiad. Ar ddechrau'r broses hon, cyfarfu ein Cadeirydd, Jayne Bryant, â chynrychiolwyr yr heddlu fis Tachwedd diwethaf, lle clywodd am bryder penodol yr heddlu ynghylch aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion, sydd wedi dod yn fwyfwy cyffredin, yn enwedig ar-lein. Roedd hyn yn cyd-daro â pharatoadau Estyn i adrodd ar ei ymchwiliad i aflonyddu rhwng cyfoedion ymhlith disgyblion ysgolion uwchradd. Amlygodd yr adroddiad, a gyhoeddwyd ar 8 Rhagfyr 2021, anferthedd y broblem. Mae'n gyffredin mewn ysgolion, i'r fath raddau, fel yr amlinellodd ein Cadeirydd, nes ei fod wedi'i normaleiddio, sy'n peri cryn bryder. Mae'n amlwg o'n canfyddiadau nad yw pobl ifanc yn teimlo'n gyfforddus yn dweud wrth staff ysgolion am eu problemau, ac mae ysgolion yn ei chael hi'n anodd ymateb pan gânt wybod am yr achosion hynny. Mae'r aflonyddu hwn yn digwydd y tu hwnt i oriau ysgol, fel y nododd ein Cadeirydd hefyd, gan dreiddio i fywydau pobl ifanc ar-lein ac yn yr ysgol, rhywbeth a waethygwyd gan y pandemig, fel y dengys ein canfyddiadau. Fel y dywedir yn y rhagair, er inni edrych o ddifrif ar y mater bryd hynny, wrth imi edrych yn ôl chwe mis yn ddiweddarach, mae'n amlwg i mi ein bod wedi tanamcangyfrif anferthedd y broblem. Canfu Estyn fod 61 y cant o ddisgyblion benywaidd a 29 y cant o ddisgyblion gwrywaidd wedi wynebu aflonyddu rhywiol -