English: This debate would be improved if we had alternative proposals, even if only at the level of ministerial budgets, from the Conservatives, who weren't willing to accept any interventions, and Plaid Cymru. It's easy to spend additional money. Perhaps you ought to say where you want to take it from. I will support the budget, but the key question is: what will be achieved for the additional expenditure? I welcome the announcement by the UK Government of its multi-year budget settlement, and I'm pleased to see that the Welsh Government took the opportunity of a three-year spending review to give funding certainty to organisations, providing provisional allocations for 2023-24 and 2024-25. There will be people working in the voluntary sector who don't have their Christmas present this year of a redundancy notice because they don't know if they are going to be funded into the following year. I further welcome that the allocation provided over the three-year period has given the Welsh Government the opportunity to provide significant increases in revenue funding in 2022-23. However, the increases in 2023-24 and 2024-25 are far more modest, with some organisations having their budgets frozen in cash terms at the 2022-23 level. I welcome the over-commitment of capital expenditure, because it should avoid capital underspends as schemes slip during the year. It's inevitable that capital schemes will slip during the year. It is easy to spend money. The challenge to Government is to spend it beneficially. I am disappointed that Welsh Government has not used the five Es. Effectiveness: was the expenditure effective in the previous year and did it achieve what was required? Efficiency: were resources used efficiently last year? If not, what is going to be done to ensure efficient use of resources this year? Equality: is the budget expenditure fair to all groups? I heard Jayne Bryant earlier talking about children; I'm sure that somebody is going to mention women, and somebody else is going to mention older people later on this debate. Equity: is the budget fair to all of Wales, not just for one year but over several years? And environment: what is the expected effect of the budget on carbon and biodiversity? Whilst the future generations Act deals with the last one, the first four need addressing. Why are certain areas in the UK, North America and Europe economically successful, with high wages, high skills and high productivity? They provide the most important economic tool - not giving people bribes to come; education is the most important economic tool. If you need to provide financial incentives to companies to bring branch units, they don't want to come. Provide the research capacity in universities, and provide a highly skilled workforce, and clusters of companies will start forming. Then, the economy will grow, and wages will increase. Also, investing in early years and education remains one of the most powerful levers for tackling inequality, to embed prevention and invest in our future generations, so that no-one is left behind. With the universal provision of free school meals in state primary schools, the use of free school meals as an indicator of additional educational funding will obviously disappear. I think we need to know what is going to replace that. Turning to efficiency, the health service needs bringing - . I was going to say into the twenty-first century, but certainly into the last bit of the twentieth century. Prescriptions are printed, signed, hand-delivered; why can't we have e-prescribing? Why can't they be filled in online with an online signature and then sent to the relevant pharmacist? There may be concerns about certain drugs, especially opium-based drugs, but safeguards for those can be built in. One of the things that surprised many of us at the health committee - and I'm sure Russell George is going to mention it later - is that fax machines are not only still used but are still being bought in the health service. What are the health boards doing to increase energy efficiency? With health boards getting extra money, how are they going to improve productivity in hospitals? We seem to have this idea that you just give the money and everything will be fine. Well, you give the money and everything isn't fine, and we need to address why it isn't fine, and make sure that in the future it is fine. And just saying, 'We need more money for health' or 'We need more money for something else', that's fine, it's easy, it's good politics; it is bad economics. I think that what we need to do is ensure that the money is spent effectively and efficiently, and we know that buying fax machines probably doesn't come on the list of spending that's either effective or efficient. I have a prediction, which I hope is wrong, that the health boards will get the increase and the share given to primary healthcare will again decrease, so primary healthcare's percentage of health expenditure will go down. The Welsh Government have created large organisations such as NRW, Betsi Cadwaladr and the Welsh ambulance service; at what point does the Government decide they are not working and need breaking up into smaller units? Will this budget allow that to happen? Finally, we need to solve the problem of operational management in the public sector, to improve efficiency and effectiveness. We need to concentrate on outcomes, and far less on inputs and how much money we're spending. What are we getting for our bucks?
Welsh: Byddai'r ddadl hon yn cael ei gwella pe bai gennym ni gynigion amgen, hyd yn oed os dim ond ar lefel cyllidebau gweinidogol, gan y Ceidwadwyr, nad oedden nhw'n fodlon derbyn unrhyw ymyriadau, a Phlaid Cymru. Mae'n hawdd gwario arian ychwanegol. Efallai y dylech chi ddweud o le yr ydych am ei gymryd. Byddaf i'n cefnogi'r gyllideb, ond y cwestiwn allweddol yw: beth fydd yn cael ei gyflawni am y gwariant ychwanegol? Rwy'n croesawu'r cyhoeddiad gan Lywodraeth y DU am ei setliad cyllideb aml-flwyddyn, ac rwy'n falch o weld bod Llywodraeth Cymru wedi manteisio ar adolygiad gwariant tair blynedd i roi sicrwydd cyllid i sefydliadau, gan ddarparu dyraniadau dros dro ar gyfer 2023-24 a 2024-25. Bydd pobl sy'n gweithio yn y sector gwirfoddol nad ydyn nhw wedi cael hysbysiad terfynu swydd yn anrheg Nadolig eleni oherwydd nad ydyn nhw'n gwybod a fyddan nhw'n cael eu hariannu i'r flwyddyn ganlynol. Rwyf i hefyd yn croesawu'r ffaith bod y dyraniad wedi ei ddarparu dros y cyfnod o dair blynedd wedi rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru ddarparu cynnydd sylweddol mewn cyllid refeniw yn 2022-23. Fodd bynnag, mae'r cynnydd yn 2023-24 a 2024-25 yn llawer mwy cymedrol, ac mae rhai sefydliadau'n cael eu cyllidebau wedi eu rhewi mewn termau arian parod ar lefel 2022-23. Rwy'n croesawu gor-ymrwymiad y gwariant cyfalaf, oherwydd dylai osgoi tanwariant cyfalaf wrth i gynlluniau lithro yn ystod y flwyddyn. Mae'n anochel y bydd cynlluniau cyfalaf yn llithro yn ystod y flwyddyn. Mae'n hawdd gwario arian. Yr her i'r Llywodraeth yw ei wario'n fuddiol. Rwyf wedi fy siomi nad yw Llywodraeth Cymru wedi defnyddio'r pum E Saesneg. Effeithiolrwydd: a oedd y gwariant yn effeithiol yn y flwyddyn flaenorol ac a wnaeth gyflawni'r hyn oedd ei angen? Effeithlonrwydd: a gafodd adnoddau eu defnyddio yn effeithlon y llynedd? Os na, beth fydd yn cael ei wneud i sicrhau defnydd effeithlon o adnoddau eleni? Cydraddoldeb: a yw gwariant y gyllideb yn deg i bob grŵp? Clywais Jayne Bryant yn siarad yn gynharach am blant; rwy'n siŵr bod rhywun yn mynd i sôn am fenywod, ac mae rhywun arall yn mynd i sôn am bobl hŷn yn ddiweddarach yn y ddadl hon. Tegwch: a yw'r gyllideb yn deg i Gymru gyfan, nid am flwyddyn yn unig ond dros sawl blwyddyn? A'r amgylchedd: beth yw effaith ddisgwyliedig y gyllideb ar garbon a bioamrywiaeth? Er bod Deddf Cenedlaethau'r Dyfodol yn ymdrin â'r un olaf, mae angen mynd i'r afael â'r pedwar cyntaf. Pam mae rhai ardaloedd yn y DU, Gogledd America ac Ewrop yn llwyddiannus yn economaidd, gyda chyflogau uchel, sgiliau uchel a chynhyrchiant uchel? Maen nhw'n darparu'r offeryn economaidd pwysicaf - nid rhoi llwgrwobrwyon i bobl ddod; addysg yw'r offeryn economaidd pwysicaf. Os oes angen i chi ddarparu cymhellion ariannol i gwmnïau ddod ag unedau cangen, nid ydyn nhw eisiau dod. Trwy ddarparu'r capasiti ymchwil mewn prifysgolion, a darparu gweithlu medrus iawn, bydd clystyrau o gwmnïau'n dechrau ffurfio. Yna, bydd yr economi'n tyfu, a bydd cyflogau'n cynyddu. Hefyd, mae buddsoddi yn y blynyddoedd cynnar ac addysg yn parhau i fod yn un o'r dulliau mwyaf pwerus o fynd i'r afael ag anghydraddoldeb, i ymgorffori camau atal a buddsoddi yn ein cenedlaethau yn y dyfodol, fel nad oes neb yn cael ei adael ar ei ôl. Gyda'r ddarpariaeth gyffredinol o brydau ysgol am ddim mewn ysgolion cynradd gwladol, mae'n amlwg y bydd defnyddio prydau ysgol am ddim fel dangosydd cyllid addysgol ychwanegol yn diflannu. Rwy'n credu bod angen i ni wybod beth fydd yn disodli hynny. Gan droi at effeithlonrwydd, mae angen i'r gwasanaeth iechyd gael ei hebrwng - . Roeddwn i'n mynd i ddweud i mewn i'r unfed ganrif ar hugain, ond yn sicr i mewn i ran olaf yr ugeinfed ganrif. Caiff presgripsiynau eu hargraffu, eu llofnodi, eu darparu â llaw; pam na allwn ni gael e-bresgripsiynau? Pam na ellir eu llenwi ar-lein gyda llofnod ar-lein ac yna eu hanfon at y fferyllydd perthnasol? Efallai y bydd pryderon ynghylch rhai cyffuriau, yn enwedig cyffuriau sy'n seiliedig ar opiwm, ond gellir cynnwys mesurau diogelu ar eu cyfer nhw. Un o'r pethau a synnodd lawer ohonom yn y pwyllgor iechyd - ac rwy'n siŵr y bydd Russell George yn sôn amdano'n ddiweddarach - yw bod peiriannau ffacs nid yn unig yn dal i gael eu defnyddio ond yn dal i gael eu prynu yn y gwasanaeth iechyd. Beth mae'r byrddau iechyd yn ei wneud i gynyddu effeithlonrwydd ynni? Gan fod byrddau iechyd yn cael arian ychwanegol, sut maen nhw'n mynd i wella cynhyrchiant mewn ysbytai? Mae'n ymddangos bod gennym y syniad hwn eich bod yn rhoi'r arian a bydd popeth yn iawn. Wel, rydych chi'n rhoi'r arian ac nid yw popeth yn iawn, ac mae angen i ni fynd i'r afael â pham nad yw'n iawn, a gwneud yn siŵr ei fod yn iawn yn y dyfodol. Ac mae dweud, 'Mae angen mwy o arian ar gyfer iechyd' neu 'Mae angen mwy o arian arnom ar gyfer rhywbeth arall', mae hynny'n iawn, mae'n hawdd, mae'n wleidyddiaeth dda; mae'n economeg wael. Rwy'n credu mai'r hyn y mae angen i ni ei wneud yw sicrhau bod yr arian yn cael ei wario'n effeithiol ac yn effeithlon, ac rydym yn gwybod nad yw prynu peiriannau ffacs i'w weld ar y rhestr o wariant sy'n effeithiol nac yn effeithlon. Rwy'n rhagweld, ac rwy'n gobeithio y byddaf i'n anghywir, y bydd y byrddau iechyd yn cael y cynnydd a bydd y gyfran a roddir i ofal iechyd sylfaenol yn gostwng eto, felly bydd canran y gwariant ar iechyd sylfaenol yn gostwng. Mae Llywodraeth Cymru wedi creu sefydliadau mawr fel CNC, Betsi Cadwaladr a gwasanaeth ambiwlans Cymru; ar ba bwynt y mae'r Llywodraeth yn penderfynu nad ydyn nhw'n gweithio a bod angen eu rhannu'n unedau llai? A fydd y gyllideb hon yn caniatáu i hynny ddigwydd? Yn olaf, mae angen i ni ddatrys problem rheoli gweithredol yn y sector cyhoeddus, er mwyn gwella effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd. Mae angen i ni ganolbwyntio ar ganlyniadau, a llawer llai ar fewnbynnau a faint o arian rydym yn ei wario. Beth ydym ni'n ei gael am ein harian?