English: Thank you very much indeed, and my thanks to Llyr for chairing the evidence that we heard in this inquiry into NRW and bringing forward this report, and also our clerking team and those who gave evidence to us as well. At the same time as we face this double whammy of a climate crisis and a nature and biodiversity crisis, our report pointedly says that NRW needs a much-needed reset in funding and strategy to meet these crises. So, we believe, in bringing forward this report, that we do indeed have a much-needed opportunity now for a reset of the funding arrangements for NRW to put it on a stable footing now and for the future and to enable NRW to do its job properly, albeit being lean and mean and very, very green. Just short of a decade after the merger in 2013 of the Countryside Council for Wales, Environment Agency Wales and Forestry Commission Wales - itself, of course, at the time courted some controversy - our report now picks up widespread current concern among stakeholders regarding, and I quote, 'its ability to monitor and enforce environmental protection laws; respond to incidents of environmental pollution and flooding; monitor and assess the condition of terrestrial and marine sites; and support land use and marine planning.' Yet an effective, dynamic, purposeful and adequately resourced NRW is crucial to the success of responding to the nature and biodiversity crises that we face, as well as protecting people. During scrutiny of the draft budget, the Minister for Climate Change told the committee that the question of whether NRW is able to effectively exercise its massive breadth of duties and responsibilities would be addressed through a fundamental baseline review, looking at the allocation of NRW resources against its statutory functions and the programme for government commitments. That'll conclude before April 2023. As the Chair says, that's a while off, but, if the time needs to be taken, reluctantly, then do it properly and then reset it, but do it really, really well; we can't waste any more time. The Minister's written response to our report has added more detail to that, and we're grateful for it. But we also note that NRW has told us that updates to its corporate and business plan and its remit letter have been delayed due to this baseline review. So, we simply cannot delay any further beyond the timelines the Minister has described. Minister, can I ask you: how does NRW and its broad remit and responsibilities ensure that protecting and enhancing the natural environment and ecosystem services is advanced, alongside its commercial interests in timber and renewables and so on, and that nature isn't compromised against the balance-sheet approach? On the workforce, NRW told the Senedd's Economy, Trade and Rural Affairs Committee - and we noted this - that enforcing the recent agricultural pollution regulations would be a massive workload requirement, needing 60 extra staff to deliver the minimum viable product, and well over 200 to deliver the full role. NRW's review of flooding in February 2020 found that it would require an additional 60 to 70 staff to ensure long-term sustainable improvements in flood management. More generally, Minister, are the concerns that we regularly pick up about staff overstretch across the piste with NRW. So, Minister, a very straightforward question: do we have enough staff and expertise in the right place and at the right time with NRW? The state of our rivers and the cumulative attack of sewage and agricultural and developmental and industrial pollution has had plenty of Senedd airtime this week already, and it's good to hear this week of some of the work that the Minister has commissioned already, and of the grabbing by the Welsh Government of new opportunities in the regulatory regime to strengthen duties on water companies, and that the First Minister himself is going to chair a phosphate summit at the Royal Welsh Show this year, but timely intervention, as we heard from the Chair, Minister, is crucial. So, what timescales has she set herself and NRW and other bodies for reversing the decline in our rivers - and I say this as the salmon champion in this Senedd, of course - and for seeing improvements in our rivers? Finally, Minister, next year will indeed be 10 years since NRW was created, when those three distinct organisations were brought together. Will this be the year when - after the baseline review and the reset that we see is desperately needed is done - we can celebrate an NRW that is newly renewed, revived, fit for purpose now and for the future? Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch yn fawr iawn yn wir, a diolch i Llyr am gadeirio'r dystiolaeth a glywsom yn yr ymchwiliad hwn i CNC ac am gyflwyno'r adroddiad hwn, a hefyd i'n tîm clercio a'r rheini a roddodd dystiolaeth i ni. Ar yr un pryd â'n bod yn wynebu ergyd ddwbl yr argyfwng hinsawdd ac argyfwng natur a bioamrywiaeth, mae ein hadroddiad yn nodi'n bendant fod taer angen aildrefnu cyllid a strategaeth CNC er mwyn mynd i'r afael â'r argyfyngau hyn. Felly, wrth gyflwyno'r adroddiad hwn, credwn fod gennym gyfle mawr ei angen yn awr i aildrefnu'r trefniadau ariannu ar gyfer CNC er mwyn ei roi ar sylfaen sefydlog yn awr ac yn y dyfodol ac i alluogi CNC i wneud ei waith yn iawn, a hynny mewn modd effeithlon a gwyrdd iawn. Ychydig yn llai na degawd ar ôl uno Cyngor Cefn Gwlad Cymru, Asiantaeth yr Amgylchedd Cymru a Chomisiwn Coedwigaeth Cymru yn 2013 - rhywbeth a oedd yn ddadleuol iawn ar y pryd, wrth gwrs - mae ein hadroddiad bellach yn nodi cryn bryder ar hyn o bryd ymhlith rhanddeiliaid ynghylch 'ei allu i fonitro a gorfodi cyfreithiau diogelu'r amgylchedd; ymateb i achosion o lygredd amgylcheddol a llifogydd; monitro ac asesu cyflwr safleoedd daearol a morol; a chefnogi defnydd tir a chynllunio morol.' Serch hynny, mae CNC effeithiol, deinamig, pwrpasol a chanddo adnoddau digonol yn hanfodol i lwyddiant yr ymateb i'r argyfyngau natur a bioamrywiaeth sy'n ein hwynebu, yn ogystal â diogelu pobl. Yn ystod y gwaith craffu ar y gyllideb ddrafft, dywedodd y Gweinidog Newid Hinsawdd wrth y pwyllgor y byddai adolygiad sylfaenol yn mynd i'r afael â'r cwestiwn ynglŷn ag a yw CNC yn gallu arfer ei ystod enfawr o ddyletswyddau a chyfrifoldebau yn effeithiol, gan edrych ar sut y caiff adnoddau CNC eu dyrannu yn erbyn ei swyddogaethau statudol ac ymrwymiadau'r rhaglen lywodraethu. Daw'r adolygiad i ben cyn mis Ebrill 2023. Fel y dywed y Cadeirydd, mae hynny beth amser i ffwrdd, ond os oes angen iddo gymryd amser, yn gyndyn, gwnewch hynny'n briodol ac aildrefnwch, ond gwnewch hynny'n dda iawn; ni allwn wastraffu mwy o amser. Mae ymateb ysgrifenedig y Gweinidog i'n hadroddiad wedi ychwanegu rhagor o fanylion at hynny, ac rydym yn ddiolchgar amdano. Ond rydym hefyd yn nodi bod CNC wedi dweud wrthym fod diweddariadau i'w gynllun busnes a chorfforaethol a'i lythyr cylch gwaith wedi'u gohirio oherwydd yr adolygiad sylfaenol hwn. Felly, ni allwn oedi ymhellach y tu hwnt i'r amserlenni y mae'r Gweinidog wedi'u disgrifio. Weinidog, a gaf fi ofyn i chi: sut y mae CNC a'i gyfrifoldebau a'i gylch gwaith cyffredinol yn sicrhau bod y gwaith o ddiogelu a gwella'r amgylchedd naturiol a gwasanaethau ecosystemau yn cael ei ddatblygu, ochr yn ochr â'u buddiannau masnachol mewn pren ac ynni adnewyddadwy ac yn y blaen, ac nad yw natur yn cael ei pheryglu o ganlyniad i'r dull o weithredu'r fantolen? Ar y gweithlu, dywedodd CNC wrth Bwyllgor yr Economi, Masnach a Materion Gwledig y Senedd - ac fe wnaethom nodi hyn - y byddai gorfodi'r rheoliadau llygredd amaethyddol diweddar yn ofyniad enfawr o ran llwyth gwaith, y byddai angen 60 o staff ychwanegol i ddarparu'r isafswm cynnyrch ymarferol, ac ymhell dros 200 i gyflawni'r rôl yn llawn. Canfu adolygiad CNC o lifogydd ym mis Chwefror 2020 y byddai angen 60 i 70 o staff ychwanegol er mwyn sicrhau gwelliannau cynaliadwy hirdymor ym maes rheoli llifogydd. Yn fwy cyffredinol, Weinidog, ceir pryderon sy'n cael eu dwyn i'n sylw yn rheolaidd ynghylch staff wedi'u defnyddio'n rhy eang ar draws y gwahanol feysydd yn CNC. Felly, Weinidog, cwestiwn syml iawn: a oes gennym ddigon o staff ac arbenigedd yn y lle iawn ac ar yr adeg iawn gyda CNC? Mae cyflwr ein hafonydd ac effaith gronnol carthion a llygredd amaethyddiaeth, datblygiadau a diwydiant wedi cael digonedd o sylw yn y Senedd yn barod yr wythnos hon, ac mae'n dda clywed yr wythnos hon am rywfaint o'r gwaith y mae'r Gweinidog wedi'i gomisiynu eisoes, ac am Lywodraeth Cymru yn achub ar gyfleoedd newydd yn y drefn reoleiddiol i gryfhau dyletswyddau cwmnïau dŵr, ac y bydd y Prif Weinidog ei hun yn cadeirio uwchgynhadledd ffosffad yn Sioe Frenhinol Cymru eleni, ond mae ymyrraeth amserol yn hollbwysig, fel y clywsom gan y Cadeirydd. Felly, pa amserlenni y mae hi wedi'u gosod iddi hi ei hun ac i CNC a chyrff eraill ar gyfer gwrthdroi'r dirywiad yn ein hafonydd - a dywedaf hyn fel hyrwyddwr yr eog y Senedd hon, wrth gwrs - ac ar gyfer sicrhau gwelliannau yn ein hafonydd? Yn olaf, Weinidog, y flwyddyn nesaf bydd hi'n 10 mlynedd ers creu CNC, pan ddaethpwyd â'r tri sefydliad gwahanol hynny ynghyd. Ai dyma'r flwyddyn - ar ôl yr adolygiad sylfaenol a'r aildrefnu mawr ei angen - y gallwn ddathlu CNC sydd wedi'i adnewyddu, ei adfywio, yn addas i'r diben yn awr ac ar gyfer y dyfodol? Diolch yn fawr.