English: Just a few brief comments about the process maybe, initially. I think we're all looking forward to the budget returning to its normal timetable of eight sitting weeks of scrutiny. We haven't had that for a long time, and I think these condensed periods of scrutiny really don't help. And I'd make the point again: ministerial responses to committee reports on the budgets are arriving late in the day. I think the environment committee had ours 24 hours ago. It's an improvement on last year, where some of those responses came after the final budget vote, but we really do need to get back to a more level keel on this, I think, because it really isn't the way that things should be happening. And I know some of it is driven by UK Government timetables, and it's good that we can have a multi-year settlement for the first time in a long, long time this year, and let's hope that we don't row back from that position in future. I welcome the fact that the Welsh Government is pressing the UK Government for greater flexibility, for example, around carrying over funding from one financial year to another, greater powers as well around borrowing. Anything we can do that gives Wales greater agility to respond to the challenges we face must be welcome, and I would hope that our colleagues on the Conservative benches will also take that message back to the UK Government as well. I welcome the use proposed in this budget of the Welsh Government's borrowing powers. I also welcome greater use of reserves in the coming year and the over-programming of capital plans. It's high time that we made Welsh money work as hard as possible in the face of the challenges that we have before us. But, with that, of course, we would therefore expect more regular updates from the Government and greater scrutiny as well from the Finance Committee to make sure that we keep an eye on the funding contained in the Welsh reserve, given that the squeeze is going to be greater on those fundings. It is frustrating that the money that should be coming to Wales is being denied to us by the UK Government, I'm afraid. We've heard a number of times that if funding to Wales had kept pace with inflation, we'd be talking about at least £3 billion more today in this budget. HS2 funding, many millions more should be available to us, as well as what we've already heard in relation to being short-changed on what was EU funding. We're not accusing the Tories of talking Wales down; we are actually accusing the Tories of holding Wales down by denying us money that is, frankly, being given to other devolved administrations in the UK, and all we want is parity in that respect. But we are where we are. Now, Plaid Cymru outlined our proposals for our programme of government in our manifesto last year, fully costed, independently verified, so this isn't the budget necessarily that we would have tabled here today, but we can, as a party, be hugely proud that many of our policies - some, in fact, rejected by the Government in the past - now sit at the heart of this budget.
Welsh: Dim ond ychydig o sylwadau byr am y broses efallai i ddechrau. Rwy'n credu ein bod ni i gyd yn edrych ymlaen at weld y gyllideb yn dychwelyd i'w hamserlen arferol o wyth wythnos eistedd o graffu. Nid ydym wedi cael hynny ers amser maith, ac rwy'n credu nad yw'r cyfnodau craffu byrrach hyn yn helpu mewn gwirionedd. A gwnaf i'r pwynt eto: mae ymatebion gweinidogol i adroddiadau pwyllgorau ar y cyllidebau yn cyrraedd yn hwyr yn y dydd. Rwy'n credu y cafodd pwyllgor yr amgylchedd ein hymateb ni 24 awr yn ôl. Mae'n welliant ar y llynedd, pan ddaeth rhai o'r ymatebion hynny ar ôl y bleidlais derfynol ar y gyllideb, ond mae angen gwirioneddol i ni ddychwelyd at lefel fwy gwastad ar hyn, rwy'n meddwl, oherwydd nid dyna'r ffordd y dylai pethau fod yn digwydd mewn gwirionedd. Ac rwy'n gwybod bod rhywfaint ohono'n cael ei lywio gan amserlenni Llywodraeth y DU, ac mae'n dda y gallwn gael setliad aml-flwyddyn am y tro cyntaf ers amser maith eleni, a gadewch i ni obeithio na fyddwn yn symud yn ôl o'r sefyllfa honno yn y dyfodol. Rwy'n croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn pwyso ar Lywodraeth y DU am fwy o hyblygrwydd, er enghraifft, ynghylch cario arian drosodd o un flwyddyn ariannol i'r llall, mwy o bwerau yn ogystal â benthyca. Mae'n rhaid croesawu unrhyw beth y gallwn ei wneud sy'n rhoi mwy o hyblygrwydd i Gymru i ymateb i'r heriau yr ydym yn eu hwynebu, ac rwy'n gobeithio y bydd ein cyd-Aelodau ar feinciau'r Ceidwadwyr yn mynd â'r neges honno yn ôl i Lywodraeth y DU hefyd. Rwy'n croesawu'r defnydd a gynigir yn y gyllideb hon o bwerau benthyca Llywodraeth Cymru. Rwyf hefyd yn croesawu mwy o ddefnydd o gronfeydd wrth gefn yn y flwyddyn i ddod a gor-raglennu cynlluniau cyfalaf. Mae'n hen bryd i ni wneud i arian Cymru weithio mor galed â phosibl yn wyneb yr heriau sydd gennym o'n blaenau. Ond, gyda hynny, wrth gwrs, byddem yn disgwyl diweddariadau mwy rheolaidd felly gan y Llywodraeth a mwy o graffu hefyd gan y Pwyllgor Cyllid i sicrhau ein bod yn cadw llygad ar y cyllid sydd yng nghronfa wrth gefn Cymru, o gofio y bydd y wasgfa'n fwy ar y cyllid hwnnw. Mae'n peri rhwystredigaeth bod yr arian a ddylai fod yn dod i Gymru yn cael ei wrthod i ni gan Lywodraeth y DU, mae arnaf ofn. Rydym wedi clywed droeon, pe bai cyllid i Gymru wedi cynyddu ar yr un raddfa â chwyddiant, y byddem yn sôn am o leiaf £3 biliwn yn fwy heddiw yn y gyllideb hon. Cyllid HS2, dylai miliynau lawer yn fwy fod ar gael i ni, yn ogystal â'r hyn yr ydym eisoes wedi ei glywed mewn cysylltiad â chael llai na'r hyn a gawsom o gyllid yr UE. Nid ydym yn cyhuddo'r Torïaid o fychanu Cymru; rydym mewn gwirionedd yn cyhuddo'r Torïaid o ddal Cymru i lawr drwy wrthod arian i ni sydd, a dweud y gwir, yn cael ei roi i weinyddiaethau datganoledig eraill yn y DU, a'r cyfan yr ydym ni'n ei ddymuno yw cydraddoldeb yn hynny o beth. Ond rydym yn y sefyllfa yr ydym ni. Nawr, amlinellodd Plaid Cymru ein cynigion ar gyfer ein rhaglen lywodraethu yn ein maniffesto y llynedd, â chostau llawn wedi eu cyfrifo, ac wedi eu dilysu'n annibynnol, felly nid dyma'r gyllideb y byddem ni wedi ei chyflwyno yma heddiw o reidrwydd, ond gallwn ni, fel plaid, fod yn hynod falch bod llawer o'n polisïau - rhai, mewn gwirionedd, a wrthodwyd gan y Llywodraeth yn y gorffennol - wrth wraidd y gyllideb hon bellach.