English: Diolch, Dirprwy Lywydd, and I'd like to thank Members today for all their contributions and support across this Chamber. I think it's been a very important debate that we need to reflect on. I've supported all the amendments because it is vital that we work together and look to the future, as well, in terms of our powers and responsibilities. We of course welcome and encourage action from the UK Government and work together, where possible, to tackle hate crime. Some of the key policy levers that relate to tackling hate crime aren't devolved, such as policing and justice, but we are playing our part in terms of the hate crime criminal justice board Cymru. I'm bringing together police force partners, and I chair, of course, the policing partnership board. We've worked with the UK Government on aspects of this, our plan, to ensure Wales is represented - and on their plan too - and considered in the development and implementation of its hate crime policy. An example is the UK Government's places of worship protective security funding scheme. I've written to all Members about this. I'm aware that we haven't actually had that much of that Home Office money yet in Wales. We're working with faith communities to identify and address barriers, and we hope we'll see some successful applicants. Clearly, in relation to hate crime statistics, any rise is a cause for concern and scrutiny, but as I've highlighted in my opening speech, there's been a significant amount of work and effort in Wales to increase awareness and give confidence to victims to come forward and report hate crime. And we know that hate crimes are significantly under-reported, with data from the crime survey for England and Wales for the years 2015-16 to 2017-18 showing only 53 per cent of incidents are reported to the police, as has been said. And it is so important that the message from today is a united message that victims keep coming forward. Now, I have mentioned, in terms of race, the importance of our hate crime minorities communities grant, and we'll see the impact of that. But I also want to pay tribute to the Wales Race Forum. It's a crucial resource of expertise and advice, and we're working together to review terms of reference, looking at ways in which they can influence policy in the most effective way. Yesterday, I visited the Chinese Christian Church in Cardiff in Llandaff Road - some of you might be aware of it. It was an opportunity just to meet with members of the Chinese church and community to understand how they felt in terms of some of the impact in terms of coronavirus. We've seen some concerning statistics. But they just really wanted to say, 'Thank you for coming to see us.' And this is about the way we must reach out to people. It's important, also, as has been mentioned, in terms of hate crime statistics for England and Wales showing an 80 per cent increase in transgender hate crime, which Leanne Wood has mentioned, and a 12 per cent increase in hate crime where sexual orientation is the motivating factor. This has been due to hate crime being under-reported in previous years or not being better recognised and recorded by the police. But we're considering how we can further support these members of our community. And it's crucial, therefore, that we do welcome that Law Commission ongoing review of the adequacy and parity of protection offered by hate crime legislation. We, of course, the Welsh Government, have adopted the International Holocaust Remembrance Alliance's working definition of antisemitism in full and without qualification, and we do encourage community members to report any incidents. If anyone in the community witnesses or are made aware of suspicious or threatening behaviour or hate crime incidents, they must report them, contact the police or the national hate crime report and support centre, which is run by Victim Support. And I do encourage people to look at the 75 Memorial Flames project. Eight Welsh community groups have created pieces of artwork - and many of us joined in with this - to remember all those who lost their lives during the Holocaust. They're currently on display in the Hayes in Cardiff. I also would like to thank Leanne Wood for drawing attention to those specific cases of concern that she's raised - and she, of course, has raised those with me from her constituency - and to say that I am meeting Mrs Alina Joseph next week, and I hope that she will join us. Because the case that she has brought to us about Christopher and that we're aware of was tragic, and the family have serious and unanswered questions about what happened on that day and I'm sure all our thoughts are with Christopher's family and friends. So, the meeting next week, again, is about meeting, talking and breaking down barriers. Finally, I'll also say that I support amendment 3. The prevention of hate crime is a key goal for this Welsh Government, and it will remain a key goal as we seek to develop and deliver changes to our justice system to put right the problems identified by the Commission on Justice in Wales, and the Welsh Government's position is clear: we think justice should be devolved and we are pleased that the commission has stated this case so convincingly. There's no room for complacency. We must reach out to the goodness in people. We must share a collective response. We must welcome the wonderful positive responses we've had in our communities over the past weeks in terms of flooding. This is reflected in Wales being a nation of sanctuary, a welcoming Wales, and I'm grateful for the tone of the debate today. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a hoffwn ddiolch i'r Aelodau heddiw am eu holl gyfraniadau a'u cefnogaeth ar draws y Siambr hon. Rwy'n credu bod hon wedi bod yn ddadl bwysig iawn y mae angen inni fyfyrio arni. Rwyf wedi cefnogi'r holl welliannau oherwydd mae'n hanfodol ein bod yn gweithio gyda'n gilydd ac yn edrych i'r dyfodol, hefyd, o ran ein pwerau a'n cyfrifoldebau. Wrth gwrs rydym yn croesawu ac yn annog camau gweithredu gan Lywodraeth y DU ac yn gweithio gyda'n gilydd, pan fo'n bosibl, i fynd i'r afael â throseddau casineb. Nid yw rhai o'r ysgogiadau polisi allweddol sy'n ymwneud â mynd i'r afael â throseddau casineb wedi'u datganoli, megis plismona a chyfiawnder. Ond rydym yn chwarae ein rhan ym mwrdd cyfiawnder troseddol Cymru ar gyfer troseddau casineb. Rwy'n dod â phartneriaid yr heddlu at ei gilydd, ac rwy'n gadeirydd, wrth gwrs, ar y bwrdd partneriaeth plismona. Rydym wedi gweithio ar agweddau ar hyn, ein cynllun ni, gyda Llywodraeth y DU, i sicrhau bod Cymru yn cael ei chynrychioli - ac ar eu cynllun nhw hefyd - ac yn cael ei hystyried wrth ddatblygu a gweithredu ei pholisi troseddau casineb. Enghraifft o hyn yw cynllun ariannu camau diogelu mannau addoli Llywodraeth y DU. Rwyf wedi ysgrifennu at bob Aelod am hyn. Rwy'n ymwybodol nad ydym mewn gwirionedd wedi cael cymaint â hynny o arian y Swyddfa Gartref eto yng Nghymru. Rydym yn gweithio gyda chymunedau ffydd i nodi rhwystrau a mynd i'r afael â nhw, ac rydym yn gobeithio y byddwn yn gweld rhai ymgeiswyr llwyddiannus. Yn amlwg, o ran ystadegau troseddau casineb, mae unrhyw gynnydd yn achos i bryderu a chraffu, ond fel y pwysleisiais yn fy araith agoriadol, bu cryn dipyn o waith ac ymdrech yng Nghymru i godi ymwybyddiaeth a rhoi hyder i ddioddefwyr i ddod ymlaen ac adrodd am droseddau casineb. A gwyddom fod troseddau casineb yn cael eu tangofnodi'n sylweddol, gyda data o'r arolwg troseddu ar gyfer Cymru a Lloegr ar gyfer y blynyddoedd 2015-16 i 2017-18 yn dangos mai dim ond 53 y cant o ddigwyddiadau sy'n cael eu hadrodd i'r heddlu, fel y dywedwyd. Ac mae mor bwysig bod y neges o heddiw ymlaen yn neges unedig bod dioddefwyr yn parhau i ddod ymlaen. Nawr, rwyf wedi crybwyll, o ran hil, bwysigrwydd ein grant cymunedau lleiafrifoedd ethnig ar gyfer troseddau casineb, a byddwn yn gweld effaith hwnnw. Ond rwyf hefyd yn dymuno talu teyrnged i Fforwm Hil Cymru. Mae'n adnodd hanfodol o arbenigedd a chyngor, ac rydym yn gweithio gyda'n gilydd i adolygu'r cylch gorchwyl, gan edrych ar ffyrdd o ddylanwadu ar bolisi yn y ffordd fwyaf effeithiol. Ddoe, ymwelais â'r Eglwys Gristnogol Tsieineaidd yng Nghaerdydd ar Heol Llandaf - efallai fod rhai ohonoch yn ymwybodol ohoni. Roedd yn gyfle i gyfarfod ag aelodau o'r eglwys a'r gymuned Tsieineaidd i ddeall beth oedd eu barn nhw ynghylch peth o'r effaith yn gysylltiedig â coronafeirws. Rydym wedi gweld rhai ystadegau sy'n peri pryder. Ond roedden nhw mewn gwirionedd eisiau dweud, 'Diolch am ddod i'n gweld ni.' Ac mae hyn yn ymwneud â'r ffordd y mae'n rhaid inni estyn allan at bobl. Mae hyn yn bwysig, hefyd, fel y crybwyllwyd, o ran ystadegau troseddau casineb ar gyfer Cymru a Lloegr sy'n dangos cynnydd o 80 y cant mewn troseddau casineb trawsrywiol, y mae Leanne Wood wedi sôn amdanyn nhw, a chynnydd o 12 y cant mewn troseddau casineb pan fo cyfeiriadedd rhywiol yn ffactor ysgogol. Mae hyn wedi digwydd oherwydd bod troseddau casineb wedi'u tangofnodi mewn blynyddoedd blaenorol neu heb gael eu cydnabod a'u cofnodi'n well gan yr heddlu. Ond rydym yn ystyried sut y gallwn roi mwy o gefnogaeth i'r aelodau hyn o'n cymuned. Ac mae'n hanfodol, felly, ein bod yn croesawu adolygiad parhaus Comisiwn y Gyfraith o ddigonolrwydd a chydraddoldeb yr amddiffyniad a gynigir gan ddeddfwriaeth troseddau casineb. Rydym ni, Lywodraeth Cymru, wrth gwrs wedi mabwysiadu diffiniad gweithio Cynghrair Rhyngwladol Cofio'r Holocost o wrthsemitiaeth yn llawn ac yn ddiamod, ac rydym yn annog aelodau'r gymuned i roi gwybod am unrhyw ddigwyddiadau. Os oes unrhyw un yn y gymuned yn dyst neu'n ymwybodol o ymddygiad amheus neu fygythiol neu droseddau casineb, mae'n rhaid iddyn nhw roi gwybod amdanyn nhw, cysylltu â'r heddlu neu'r ganolfan genedlaethol ar gyfer adrodd am droseddau a chael cymorth, sy'n cael ei gweithredu gan Cymorth i Ddioddefwyr. Ac rwy'n annog pobl i edrych ar y prosiect 75 Memorial Flames. Mae wyth grŵp cymunedol o Gymru wedi creu darnau o waith celf - ac ymunodd llawer ohonom yn hyn - i gofio am bawb a gollodd eu bywydau yn ystod yr Holocost. Maen nhw'n cael eu harddangos yn yr Aes yng Nghaerdydd ar hyn o bryd. Hoffwn ddiolch hefyd i Leanne Wood am dynnu sylw at yr achosion penodol hynny o bryder a gododd - ac mae hi, wrth gwrs, wedi codi'r rheini gyda mi o'i hetholaeth hi - a dweud fy mod yn cwrdd â Mrs Alina Joseph yr wythnos nesaf, ac rwy'n gobeithio y bydd yn ymuno â ni. Mae'r achos y rhoddodd wybod inni amdano ac yr ydym ni'n ymwybodol ohono, am Christopher, yn drasig, ac mae gan y teulu gwestiynau difrifol sy'n dal i fod heb eu hateb am yr hyn a ddigwyddodd ar y diwrnod hwnnw ac rwy'n siŵr bod ein meddyliau ni i gyd gyda theulu a chyfeillion Christopher. Felly, mae'r cyfarfod yr wythnos nesaf, eto, yn ymwneud â chwrdd, siarad a chwalu'r rhwystrau. Yn olaf, fe ddywedaf hefyd fy mod yn cefnogi gwelliant 3. Mae atal troseddau casineb yn un o nodau allweddol Llywodraeth Cymru, a bydd yn parhau i fod yn nod allweddol wrth inni geisio datblygu a chyflawni newidiadau i'n system gyfiawnder er mwyn unioni'r problemau a nodwyd gan y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru, ac mae safbwynt Llywodraeth Cymru yn glir: rydym ni o'r farn y dylai cyfiawnder gael ei ddatganoli ac rydym ni'n falch bod y comisiwn wedi datgan yr achos hwn mor argyhoeddiadol. Does dim lle i laesu dwylo. Mae'n rhaid inni estyn allan at y daioni mewn pobl. Mae'n rhaid inni rannu ymateb ar y cyd. Mae'n rhaid n ni groesawu'r ymatebion cadarnhaol gwych yr ydym wedi'u cael yn ein cymunedau dros yr wythnosau diwethaf o ran llifogydd. Adlewyrchir hyn yng Nghymru gan ei bod yn genedl noddfa, yn Gymru groesawgar, ac rwy'n ddiolchgar am dôn y ddadl heddiw. Diolch yn fawr.