English: It is true. In fact, the current First Minister when he was finance Minister acknowledged that, he did. One thing we all know is: Wales, if it went independent, would be seriously underfunded. We achieve far greater results by being part of the United Kingdom, as the population shows time and time again. [ Interruption.] - I've taken one intervention, I'd like to make some progress in my contribution. What is really critical to understand here is that, obviously, some of these funding issues - . We do know that there's less money in the pot overall, because when the Government came in in 2010, the Chief Secretary of the Labour Government left a note that said all the money had gone. So, there were no magic money trees when we came in. We kept a growing economy with record employment rates and investment in public services. But what happened here in the Assembly was quite clear, the Government has bailed out the health boards time and time again and has not had budget responsibility within the health boards, and yet education and other key public services have suffered because of that. It's quite clear, the three-year budget rule that was brought in by the finance Secretary when he was finance Secretary was to balance the budgets, and yet, each time, education has suffered at the hands of the inexperience and incompetence, I would suggest, in some of the health boards in managing their own budget pressures. That's what this Government needs to get a handle on. It is a fact that many, many school environments are so different the length and breadth of Wales, and that is a challenge for local authorities to manage. I can remember visiting Roath primary school in my own region, where the headteacher was telling me in excess of 30 languages are spoken in that primary school. You can then go to a small rural primary school where, obviously, the roll might only be 20, 30, or 40 even, and yet you're trying to deliver a curriculum and offer life chances to those young people. So, we have to reflect on the fact that the variety of schools across Wales demands different levels of funding. I don't underestimate those challenges. But, when an union, the Association of Teachers and Lecturers, come forward and highlight the figures that they highlighted recently, that surely warrants and merits a debate, and that's what we're having here this afternoon. When you look at the figures of the retained money, £450-odd million not making it to the classroom, we as politicians surely have to ask the question, 'Why that total?' Now, I fully accept that certain services are best delivered by the local authority rather than broken up, transport's a good example of that, it is, then, especially in a rural location. Should a small school of 30 or 40 pupils be dealing with trying to tie up transport? Clearly, they wouldn't have the presence in the market to get the best deal possible. But £450 million is a fair chunk of money out of a £2.5 billion budget that's retained by local authorities. Surely, there is more pressure that can be brought to bear to bring those numbers down, especially when you have some authorities such as Cardiff, for example, which is retaining 10 per cent of the money before it hits the classroom as opposed to other local authorities, the worst performing ones, I would suggest, which are retaining maybe 25 per cent or 30 per cent of that money. That is a real debate to had, and I remember the predecessor to the current Minister, Leighton Andrews, obviously bringing a lot of pressure to bear on that, and some success was had. So, this debate is about actually trying to address the concerns that we as Assembly Members time and time again face with our constituents, trying to understand the hypothecated, the unhypothecated, why is that teacher being laid off, why hasn't that school room been updated, why haven't the computer programmes been updated, et cetera, when we're told time and time again there are supposedly record sums of money going in. We know there's a new curriculum coming before us in 2021 as well, which will require investment, but, what we do know over 20 years of Labour-led Government here in Wales, regrettably, on the international league table, we have failed to perform as a country. One of the key indicators surely has to be the ability to deliver money into the classrooms to increase teacher participation levels in good-quality training courses and, above all, get an environment that our learners can thrive in. That is something that we all share - that aspiration for our schools here in Wales. Regrettably, because of the mismanagement from Welsh Labour in Government - [ Interruption. ] The clock is ticking. Because of the mismanagement of Labour in government, I go back to my opening remark, we have seen time and time again health boards bailed out when they've gone massively over budget, and local education authorities having to pull back their spending because they've been robbed of any additional money that might come in consequentials that come down from the M4. So, this debate is timely, it is pertinent, and I hope the Assembly will support it.
Welsh: Mae'n wir. Yn wir, cydnabu'r Prif Weinidog presennol hynny pan oedd yn Weinidog cyllid. Un peth y mae pawb ohonom yn ei wybod yw hyn: pe bai Cymru'n mynd yn annibynnol, byddai'n cael ei thangyllido'n ddifrifol. Rydym yn cyflawni canlyniadau llawer mwy drwy fod yn rhan o'r Deyrnas Unedig, fel y mae'r boblogaeth yn ei ddangos dro ar ôl tro. [ Torri ar draws.] - rwyf wedi cymryd un ymyriad, hoffwn wneud rhywfaint o gynnydd yn fy nghyfraniad. Yr hyn sy'n wirioneddol hanfodol ei ddeall yma, yn amlwg, yw bod rhai o'r materion cyllido hyn - . Rydym yn gwybod bod llai o arian yn y pot yn gyffredinol, oherwydd pan ddaeth y Llywodraeth i rym yn 2010, gadawodd Prif Ysgrifennydd y Llywodraeth Lafur nodyn a ddywedai fod yr arian i gyd wedi mynd. Felly, nid oedd coed arian hud pan ddaethom i mewn. Fe wnaethom gadw economi i dyfu gyda chyfraddau cyflogaeth uwch nag erioed a buddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus. Ond mae'r hyn a ddigwyddodd yma yn y Cynulliad yn eithaf clir, mae'r Llywodraeth wedi achub croen y byrddau iechyd dro ar ôl tro ac nid yw wedi cael cyfrifoldeb cyllidebol o fewn y byrddau iechyd, ac eto mae addysg a gwasanaethau cyhoeddus allweddol eraill wedi dioddef oherwydd hynny. Mae'n eithaf clir, roedd rheol tair blynedd y gyllideb a gyflwynwyd gan yr Ysgrifennydd cyllid pan oedd yn Ysgrifennydd cyllid i fod i gydbwyso'r gyllideb, ac eto, bob tro, mae addysg wedi dioddef yn sgil diffyg profiad ac anghymhwystra, buaswn yn awgrymu, yn rhai o'r byrddau iechyd o ran rheoli pwysau eu cyllidebau eu hunain. Dyna sydd angen i'r Llywodraeth hon ei ddeall. Mae'n ffaith bod llawer iawn o amgylcheddau ysgol mor wahanol ar hyd a lled Cymru, ac mae honno'n her i awdurdodau lleol ei rheoli. Cofiaf ymweld ag ysgol gynradd y Rhath yn fy rhanbarth i, lle roedd y pennaeth yn dweud wrthyf fod mwy na 30 o ieithoedd yn cael eu siarad yn yr ysgol gynradd honno. Yna gallwch fynd i ysgol gynradd wledig fach lle nad oes mwy na 20, 30 neu 40 hyd yn oed ar y gofrestr wrth gwrs, ac eto rydych yn ceisio cyflwyno cwricwlwm a chynnig cyfleoedd bywyd i'r bobl ifanc hynny. Felly, rhaid inni fyfyrio ar y ffaith bod yr amrywiaeth o ysgolion ledled Cymru yn galw am wahanol lefelau o gyllid. Nid wyf yn bychanu'r heriau hynny. Ond pan fo undeb, y Gymdeithas Athrawon a Darlithwyr, yn tynnu sylw at y ffigurau a amlygwyd ganddynt yn ddiweddar, mae hynny'n sicr yn cyfiawnhau ac yn teilyngu dadl, a dyna a gawn yma y prynhawn yma. Pan edrychwch ar ffigurau'r arian wrth gefn, gyda thua £450 miliwn nad yw'n cyrraedd yr ystafell ddosbarth, does bosib nad oes raid inni ofyn y cwestiwn, 'Pam y cyfanswm hwnnw?' Nawr, rwy'n derbyn yn llwyr fod rhai gwasanaethau'n cael eu darparu'n well gan yr awdurdod lleol yn hytrach na'u rhannu, ac mae trafnidiaeth yn enghraifft dda o hynny, yn enwedig mewn lleoliad gwledig. A ddylai ysgol fach o 30 neu 40 o ddisgyblion fod yn ceisio ymdopi â thrafnidiaeth? Yn amlwg, ni fyddai ganddynt bresenoldeb yn y farchnad i gael y fargen orau bosibl. Ond mae £450 miliwn yn gyfran deg o arian allan o gyllideb o £2.5 biliwn sy'n cael ei chadw gan awdurdodau lleol. Does bosib na ellir dwyn mwy o bwysau er mwyn gostwng y niferoedd, yn enwedig pan fydd gennych rai awdurdodau fel Caerdydd, er enghraifft, sy'n cadw 10 y cant o'r arian cyn iddo ddod i'r ystafell ddosbarth yn hytrach nag awdurdodau lleol eraill, y rhai sy'n perfformio waethaf, buaswn yn awgrymu, sy'n cadw 25 y cant neu 30 y cant efallai o'r arian hwnnw. Mae honno'n ddadl sydd i'w chael, a chofiaf ragflaenydd y Gweinidog presennol, Leighton Andrews, yn amlwg yn ceisio gwasgu am hynny, a chafwyd peth llwyddiant. Felly, mae'r ddadl hon yn ymwneud mewn gwirionedd â cheisio rhoi sylw i'r pryderon sydd wedi ein hwynebu fel Aelodau Cynulliad dro ar ôl tro gyda'n hetholwyr, wrth iddynt geisio deall arian wedi'i neilltuo, heb ei neilltuo, pam y mae'r athro hwn a hwn yn cael ei ddiswyddo, pam nad yw'r ystafell ysgol honno wedi cael ei hadnewyddu, pam nad yw'r rhaglenni cyfrifiadurol wedi'u diweddaru, ac ati, pan ddywedir wrthym dro ar ôl tro fod symiau uwch nag erioed o arian yn mynd i mewn yn ôl yr honiad. Gwyddom fod cwricwlwm newydd yn dod ger ein bron yn 2021 hefyd, a bydd yn galw am fuddsoddiad, ond yr hyn a wyddom dros 20 mlynedd o Lywodraeth dan arweiniad y Blaid Lafur yma yng Nghymru, yn anffodus, o ran y tabl cynghrair rhyngwladol, yw ein bod wedi methu cyflawni fel gwlad. Does bosib nad un o'r dangosyddion allweddol yw'r gallu i ddarparu arian i'r ystafelloedd dosbarth er mwyn cynyddu lefelau cyfranogiad athrawon mewn cyrsiau hyfforddi o ansawdd da ac yn anad dim, sicrhau amgylchedd y gall ein dysgwyr ffynnu ynddo. Mae hynny'n rhywbeth y mae pawb ohonom yn ei rannu - y dyhead ar gyfer ein hysgolion yma yng Nghymru. Yn anffodus, oherwydd camreoli gan Lafur Cymru mewn grym - [ T orri ar draws. ] Mae'r cloc yn tician. Oherwydd camreoli Llafur mewn grym, af yn ôl at fy sylw agoriadol, rydym wedi gweld achub croen y byrddau iechyd dro ar ôl tro pan fyddant wedi mynd dros y gyllideb i raddau enfawr, a'r awdurdodau addysg lleol yn gorfod lleihau eu gwariant oherwydd eu bod wedi'u hamddifadu o unrhyw arian ychwanegol a allai ddod mewn symiau canlyniadol ar hyd yr M4. Felly, mae'r ddadl hon yn amserol, mae'n berthnasol, ac rwy'n gobeithio y bydd y Cynulliad yn ei chefnogi.