English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and thank you very much to the Deputy Minister for her statement this afternoon. I can't think of a better way to highlight Carers Week than to discuss the support that we give to unpaid carers in Wales. As someone who's spent their last 11 years working in the NHS and in close partnership with social services, I know first hand that without unpaid carers our health and care system would simply collapse. While I welcome the additional moneys from the Welsh Government being allocated to fund respite care in Wales, I'm afraid it's a mere drop in the ocean. Wales has more than a small army of unpaid carers, and they outnumber the British army by 3:1. It is estimated that over a third of a million unpaid carers in Wales save the NHS around £8 billion per year. According to new research by Carers UK, nearly three quarters of Wales's carers have not had a break since the start of the pandemic. Deputy Minister, do you support my party's pledge that all unpaid carers will receive respite? Does the Welsh Government believe that the £1.75 million allocated to the first phase will be sufficient to meet the needs of Wales's unpaid carers? Will you provide a breakdown on how the moneys will be allocated to each of the 22 local authorities in Wales? I don't expect you to provide that today, obviously, but perhaps you could provide further details to the Senedd in a written statement in the future. I'm interested in your comments on respite - respitality. I'll put my teeth back in. What discussions have your officials had with the hospitality sector in Wales? Given the losses experienced by Wales's hospitality businesses over the last 15 months, do you believe that this will have any impact on your ability to get the scheme up and running across the nation? Have you discussed the operation of the Scottish scheme with your counterpart in the Scottish Parliament, and have you discussed with the UK Government the potential for a UK-wide scheme? Moving on to your Government's wider support for unpaid carers, while I welcome the new strategy for unpaid carers, it's disappointing that the delivery plan won't be ready until the end of this year. Unpaid carers need help and support now, not a series of new reports and strategies. My party wants to see unpaid carers given free access to training and ensure that every single carer in Wales receives the carer assessment to which they are entitled. Deputy Minister, do you agree with me that more must be done to support our unpaid carers? What plans does the Welsh Government have to offer training courses to unpaid carers in Wales? Have you discussed with Social Care Wales and Health Education and Improvement Wales the ways in which unpaid carers can train alongside paid carers? And finally, Deputy Minister, how are you working with Welsh local authorities to ensure that they are providing carer assessments to every carer in Wales? I look forward to working with you over the coming term to ensure that we can truly support our vast army of unpaid carers. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd, a diolch yn fawr iawn i'r Dirprwy Weinidog am ei datganiad y prynhawn yma. Alla i ddim meddwl am ffordd well o dynnu sylw at Wythnos y Gofalwyr na thrafod y gefnogaeth yr ydym ni'n ei rhoi i ofalwyr di-dâl yng Nghymru. Fel rhywun sydd wedi treulio ei 11 mlynedd diwethaf yn gweithio yn y GIG ac mewn partneriaeth agos â'r gwasanaethau cymdeithasol, rwy'n gwybod yn uniongyrchol y byddai ein system iechyd a gofal yn chwalu heb ofalwyr di-dâl. Er fy mod i'n croesawu'r arian ychwanegol gan Lywodraeth Cymru sy'n cael ei ddyrannu i ariannu gofal seibiant yng Nghymru, mae arnaf i ofn mai dim ond diferyn yn y môr ydyw. Mae gan Gymru fwy na byddin fach o ofalwyr di-dâl, ac maen nhw 3:1 yn fwy niferus na byddin Prydain. Amcangyfrifir bod dros draean o filiwn o ofalwyr di-dâl yng Nghymru yn arbed tua £8 biliwn y flwyddyn i'r GIG. Yn ôl ymchwil newydd gan Carers UK, nid yw bron i dri chwarter gofalwyr Cymru wedi cael seibiant ers dechrau'r pandemig. Dirprwy Weinidog, a ydych chi'n cefnogi addewid fy mhlaid y bydd pob gofalwr di-dâl yn cael seibiant? A yw Llywodraeth Cymru yn credu y bydd yr £1.75 miliwn sydd wedi ei ddyrannu i'r cam cyntaf yn ddigonol i ddiwallu anghenion gofalwyr di-dâl Cymru? A wnewch chi roi dadansoddiad o sut y caiff yr arian ei ddyrannu i bob un o'r 22 awdurdod lleol yng Nghymru? Nid wyf i'n disgwyl i chi ddarparu hynny heddiw, yn amlwg, ond efallai y gallech chi roi rhagor o fanylion i'r Senedd mewn datganiad ysgrifenedig yn y dyfodol. Mae gen i ddiddordeb yn eich sylwadau ar seibiant - 'respitality'. Mae'n rhaid i mi roi fy nannedd yn ôl i mewn. Pa drafodaethau y mae eich swyddogion wedi eu cael gyda'r sector lletygarwch yng Nghymru? O ystyried y colledion y mae busnesau lletygarwch Cymru wedi eu gweld dros y 15 mis diwethaf, a ydych chi'n credu y bydd hyn yn cael unrhyw effaith ar eich gallu i roi'r cynllun ar waith ledled y wlad? A ydych chi wedi trafod gweithredu cynllun yr Alban gyda'ch cyd-weinidog yn Senedd yr Alban, ac a ydych chi wedi trafod gyda Llywodraeth y DU y potensial ar gyfer cynllun ledled y DU? Gan symud ymlaen at gefnogaeth ehangach eich Llywodraeth i ofalwyr di-dâl, er fy mod i'n croesawu'r strategaeth newydd ar gyfer gofalwyr di-dâl, mae'n siomedig na fydd y cynllun cyflawni'n barod tan ddiwedd eleni. Mae angen cymorth a chefnogaeth ar ofalwyr di-dâl nawr, nid cyfres o adroddiadau a strategaethau newydd. Mae fy mhlaid i yn dymuno gweld gofalwyr di-dâl yn cael hyfforddiant am ddim a sicrhau bod pob un gofalwr yng Nghymru yn cael yr asesiad gofalwr y mae ganddyn nhw yr hawl iddo. Dirprwy Weinidog, a ydych chi'n cytuno â mi fod yn rhaid gwneud mwy i gefnogi ein gofalwyr di-dâl? Pa gynlluniau sydd gan Lywodraeth Cymru i gynnig cyrsiau hyfforddi i ofalwyr di-dâl yng Nghymru? A ydych chi wedi trafod gyda Gofal Cymdeithasol Cymru ac Addysg a Gwella Iechyd Cymru am y ffyrdd y gall gofalwyr di-dâl hyfforddi ochr yn ochr â gofalwyr cyflogedig? Ac yn olaf, Dirprwy Weinidog, sut ydych chi'n gweithio gydag awdurdodau lleol Cymru i sicrhau eu bod yn darparu asesiadau gofalwyr i bob gofalwr yng Nghymru? Edrychaf ymlaen at weithio gyda chi dros y tymor nesaf i sicrhau y gallwn ni gefnogi ein byddin enfawr o ofalwyr di-dâl. Diolch yn fawr iawn.