English: Diolch, Llywydd. In May, we secured a mandate from the Welsh people to deliver our manifesto, committed to creating a stronger, greener and a fairer Wales. In our programme for government we have outlined our plans for tackling the ongoing challenges presented by the pandemic, our departure from the European Union, and the climate change emergency. Our immediate priority is recovery, and, to that end, supporting our health service, our schools and our economy - all so essential for the well-being of our people. What is also clear from the election result is the support for our manifesto for change and an acknowledgment of the need to reform and improve our constitutional relationship with the UK Government and the other nations of the UK. So, let's be clear from the outset: reform is needed to enable us to deliver our commitments to support our public services, develop a prosperous economy, and tackle poverty and inequality to their fullest. To deliver policies that make a difference to the lives of people in Wales, we must have a comprehensive set of tools to do the job. The last few years have exposed the deficiencies of our current settlement, as well as increasing tensions in the wider constitutional landscape of the United Kingdom. We have consistently iterated our support for a union and for a union that must change. We continue to lead the debate in Wales and doing so with practical proposals for positive change, most recently in the second edition of 'Reforming our Union: Shared Governance in the UK'. Llywydd, in our manifesto we promised to establish a commission to consider the constitutional future of Wales, and today I want to set out how we intend to deliver on that promise. Given the direct impact our governance arrangements have on the people's lives we want to see the commission leading engagement with the public to raise awareness and to help build a wider public consensus. We want the commission to ascertain people's views on those issues that are most important to them in the way the constitution operates and the implications for the services that they value. And we want the commission to build a consensus with civic society on how we reform the constitution of the United Kingdom to build a stronger Wales and a stronger but fairer and more equal partnership. The commission will be inclusive and it will reach beyond Wales to other nations, regions and communities of the United Kingdom to consider how we can build a better constitutional partnership. We expect the commission to be outward facing and to engage with civic society and the public as widely as possible, for a genuinely national conversation about the future of Wales. In particular we want the commission to reach out to those who might otherwise not come forward to participate in such a debate, to those people and communities who are largely disengaged from politics, or rather who have become sceptical about its relevance to their lives and to that of their families and its ability to make a difference. We will establish a commission of citizens. They will be people who will represent the diversity of our society and communities, and it will include those with the skills and abilities that come from real-life experiences enabling them to reach out and engage. Their task will be to seek to identify and build consensus about our values and the sort of Wales that we want to be. We will encourage the commission to think about how its work can support the seven well-being goals, as set out in the well-being of future generations Act, and to operate in a way that is consistent with the five ways of working the Act sets out. We will encourage the commission to identify and learn from the best examples of citizen engagement and to be innovative in the way in which it approaches its task. It must be a people's commission, engaged in a people's conversation, with genuine grass-roots engagement, and how we achieve that will be our biggest challenge. We will need to develop a new language of engagement, one that avoids the language of politics and constitutions that we are so used to, a language that talks about the things that are directly relevant to people's lives. But to do this, we know that the work of the commission must be informed by robust evidence and analysis. In addition to a traditional call for evidence and engagement with academics, we also intend to establish a panel of experts alongside the commission. They will undertake research and analysis from which the commission can develop ideas and recommendations. We envisage the panel comprising of established expertise from within and outside Wales. They will provide the expertise and the hard data and information, which, we hope, will free up more of the commissioners' time to focus on the big conversation we want to initiate. Key to ensuring the commission's success will be its composition. It must be capable and independent. It must be as representative as possible of the society with which it will engage. This will include representation from a breadth of political and civic backgrounds. It must also be able to demonstrate expertise, and its members must represent all ages and be drawn from the widest possible range of sectors in civic society: public, private, third sector, civic and grass-roots organisations and social partners. The role of the chair or co-chairs will be key and will need to provide leadership in its outward-facing role as well as building a consensus within the commission. Over the summer, we will be considering the issues in further detail and discussing the commission further with all the parties represented in the Senedd, and I intend to update you further in the autumn at the earliest opportunity. Diolch, Llywydd.
Welsh: Diolch, Llywydd. Ym mis Mai, fe wnaethom ni ennill mandad gan bobl Cymru i gyflawni ein maniffesto ni, a oedd wedi ymrwymo i greu Cymru gryfach, wyrddach a thecach. Yn ein rhaglen lywodraethu, rydym wedi amlinellu ein cynlluniau i fynd i'r afael â heriau parhaus y pandemig, ein hymadawiad ni â'r Undeb Ewropeaidd, ac argyfwng newid hinsawdd. Ein blaenoriaeth gyntaf ni yw adferiad a chefnogi ein gwasanaeth iechyd, ein hysgolion a'n heconomi i wneud hynny - y cyfan mor hanfodol i lesiant ein pobl ni. Yr hyn sy'n amlwg hefyd, o ganlyniad yr etholiad, yw'r gefnogaeth i'n maniffesto ni ar gyfer newid a chydnabyddiaeth o'r angen i ddiwygio a gwella ein perthynas gyfansoddiadol ni â Llywodraeth y DU a chenhedloedd eraill y DU. Felly, gadewch inni ddweud yn eglur o'r cychwyn cyntaf: mae angen diwygio er mwyn ein galluogi ni i gyflawni ein hymrwymiadau i gefnogi ein gwasanaethau cyhoeddus, datblygu economi ffyniannus, a mynd i'r afael â thlodi ac anghydraddoldeb hyd eithaf ein gallu. I gyflawni polisïau sy'n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl yng Nghymru, mae'n rhaid cael cyfres gynhwysfawr o ddulliau i wneud y gwaith. Mae'r blynyddoedd diwethaf wedi amlygu diffygion ein setliad presennol, yn ogystal â thensiynau cynyddol o ran gwedd gyfansoddiadol ehangach y Deyrnas Unedig. Rydym wedi edrych ar ein cefnogaeth ni i Deyrnas Unedig a Theyrnas Unedig y mae'n rhaid iddi newid. Rydym yn parhau i arwain y ddadl yng Nghymru ac yn gwneud hynny gyda chynigion ymarferol ar gyfer newid cadarnhaol, yn fwyaf diweddar yn yr ail argraffiad o 'Diwygio ein Hundeb: Cyd-lywodraethu yn y DU'. Llywydd, yn ein maniffesto, fe wnaethom ni addo sefydlu comisiwn i ystyried dyfodol cyfansoddiadol Cymru, ac fe fyddaf i'n nodi heddiw sut yr ydym ni'n bwriadu cyflawni'r addewid honno. O ystyried effaith uniongyrchol ein trefniadau llywodraethu ni ar fywydau pobl, rydym yn awyddus i weld y comisiwn yn arwain ymgysylltiad â'r cyhoedd i godi ymwybyddiaeth a helpu i greu cytundeb cyhoeddus ehangach. Rydym yn awyddus i'r comisiwn ganfod barn pobl ar y materion hynny sydd fwyaf pwysig yn eu golwg nhw o ran y ffordd y mae'r cyfansoddiad yn gweithio a goblygiadau hynny i'r gwasanaethau y maen nhw'n eu gwerthfawrogi. Ac rydym yn dymuno i'r comisiwn lunio cytundeb gyda chymdeithas ddinesig ynglŷn â sut rydym ni am ddiwygio cyfansoddiad y Deyrnas Unedig i adeiladu Cymru sy'n gryfach a phartneriaeth sy'n gryfach ond yn fwy teg a chyfartal. Fe fydd y comisiwn yn gynhwysol ac fe fydd yn ymestyn y tu hwnt i Gymru hyd at wledydd, rhanbarthau a chymunedau eraill y Deyrnas Unedig i ystyried sut y gallwn ni adeiladu partneriaeth gyfansoddiadol sy'n well. Rydym yn disgwyl i'r comisiwn fod yn wynebu tuag allan ac yn ymgysylltu â chymdeithas ddinesig a'r cyhoedd mor eang â phosibl, ar gyfer cynnal sgwrs wirioneddol genedlaethol am ddyfodol Cymru. Yn benodol, rydym yn dymuno i'r comisiwn estyn allan at y rhai na fydden nhw fel arall yn barod i gymryd rhan mewn dadl o'r fath, at y bobl a'r cymunedau hynny sydd wedi ymddieithrio oddi wrth wleidyddiaeth i raddau helaeth iawn, neu sydd wedi mynd yn amheus, yn hytrach, ynglŷn â'i pherthnasedd i'w bywydau nhw a bywydau eu teuluoedd nhw a'i gallu i wneud gwahaniaeth. Byddwn yn sefydlu comisiwn o ddinasyddion. Byddai'r rhain yn bobl i gynrychioli'r amrywiaeth yn ein cymdeithas a'n cymunedau ni, ac yn cynnwys rhai sydd â'r sgiliau a'r galluoedd sy'n deillio o brofiadau gwirioneddol bywyd a fydd yn eu galluogi nhw i estyn allan ac ymgysylltu ag eraill. Eu tasg fydd ceisio nodi a meithrin cytundeb ynglŷn â'n gwerthoedd ni a'r Gymru yr hoffem ei gweld. Fe fyddwn ni'n annog y comisiwn i ystyried sut y gall ei waith gefnogi'r saith nod llesiant, a nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, a gweithredu mewn ffordd sy'n gyson â'r pum ffordd o weithio a nodir yn y Ddeddf. Fe fyddwn ni'n annog y comisiwn i nodi a dysgu o'r enghreifftiau gorau o ymgysylltu â dinasyddion a bod yn arloesol yn y ffordd y mae'n ymdrin â'i dasg. Mae'n rhaid iddo fod yn gomisiwn i'r bobl, gan gymryd rhan mewn sgwrs gyda phobl, gydag ymgysylltiad gwirioneddol ar lawr gwlad, a'r ffordd y byddwn ni'n cyflawni hynny fydd ein her fwyaf ni. Fe fydd angen inni ddatblygu ieithwedd newydd o ran ymgysylltu, un sy'n osgoi iaith gwleidyddiaeth a chyfansoddiadau yr ydym ni mor gyfarwydd â hi, ieithwedd sy'n ymdrin â'r pethau sy'n berthnasol i fywydau pobl yn uniongyrchol. Ond i wneud hyn, fe wyddom fod yn rhaid i waith y comisiwn gael ei lywio gan dystiolaeth a dadansoddiad cadarn. Yn ogystal â'n galwad ni am dystiolaeth ac ymgysylltiad ag academyddion yn ôl ein harfer, rydym ni'n bwriadu sefydlu panel o arbenigwyr yn gyfochrog â'r comisiwn. Fe fydd y panel hwn yn ymgymryd ag ymchwil a dadansoddiadau y gall y comisiwn ddatblygu syniadau ac argymhellion ohonynt. Rydym yn rhagweld y bydd y panel yn cynnwys arbenigedd sefydledig o Gymru a thu hwnt. Fe fydd yn cynnig arbenigedd a data cadarn a gwybodaeth a fydd, rwy'n gobeithio, yn rhyddhau mwy o amser i'r comisiynwyr ar gyfer canolbwyntio ar y sgwrs fawr yr ydym ni'n awyddus i'w chychwyn. Yr allwedd i sicrhau llwyddiant y comisiwn fydd ei gyfansoddiad. Fe fydd yn rhaid iddo fod yn fedrus ac yn annibynnol. Fe fydd yn rhaid iddo gynrychioli'r gymdeithas y bydd yn ymgysylltu â hi i'r graddau mwyaf posibl. Fe fydd hyn yn cynnwys cynrychiolaeth o amrywiaeth o gefndiroedd gwleidyddol a dinesig. Fe fydd yn rhaid iddo allu dangos ei arbenigedd hefyd, a bydd yn rhaid i'w aelodau gynrychioli pob oedran a'u tynnu o'r ystod ehangaf bosibl o sectorau mewn cymdeithas ddinesig: sefydliadau cyhoeddus, preifat, trydydd sector, dinesig a llawr gwlad yn ogystal â phartneriaid cymdeithasol. Fe fydd swyddogaeth y cadeirydd neu'r cyd-gadeiryddion yn allweddol ac fe fydd angen iddi roi arweiniad wrth weithio tuag allan yn ogystal â meithrin cytundeb o fewn y comisiwn. Dros yr haf, fe fyddwn ni'n ystyried y materion yn fanylach ac yn cael trafodaeth bellach am y comisiwn gyda'r holl bleidiau a gynrychiolir yn y Senedd, ac rwy'n bwriadu rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf ichi yn ystod tymor yr hydref, a hynny cyn gynted â phosibl. Diolch, Llywydd.