English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and can I start by thanking Members for their contributions to this important debate today? As we've already heard from colleagues on all sides of the Chamber today, town centres are at the heart of local communities, providing places to live, shop, do business and to socialise. As Jenny Rathbone outlined, town centres and high streets bring people together in a more convivial environment than generic shopping malls. They bring soul to towns and cities. We've seen evidence of the growing cultural shifts in the way people shop, where people shop and when people shop, as well as the challenging economic environment facing us all. This makes it particularly challenging for our town centres. Some solutions and interventions are in the gift of Welsh Government of course, some are dependent on wider economic factors, and some solutions rest in the hands of small businesses themselves. Initiatives such as Small Business Saturday can, indeed, help increase footfall in town centres and encourage people to shop and buy locally. This year, we will be promoting the campaign through Business Wales, although, for future years, given her demonstrable passion and commitment, I'm tempted to ask Janet Finch-Saunders to lead on its promotion. As a Government, it is important that we deliver a wide range of advice and initiatives to support businesses in Wales. Through Vibrant and Viable Places, we've invested £110 million in 11 town and city areas, creating jobs, supporting people into work and leveraging in an additional £300 million of investment. Through our town centre loan scheme, £20 million is supporting job creation and economic growth, and increasing the supply of housing and improving housing quality. We've supported business improvement districts that have helped town centres such as Bangor, and we've also supported 20 town centre partnerships in Wales. As this shows, the Welsh Government recognises the importance of a vibrant and diverse high street that supports local enterprise. Now, business rates clearly are an issue that is consistently raised. Our small business rate relief scheme supports around 70 per cent of all ratepayers in Wales, and more than half of ratepayers will pay no rates at all. Even under the new scheme in England, only a third of businesses will pay no rates. The overall rateable value in Wales is falling and, for the retail industry, it's decreasing by 8.5 per cent, demonstrating that Wales has not fully recovered from the economic downturn. Having assessed the impact of the 2017 revaluation, we've considered a range of options for supporting effective businesses and consulted on a transitional relief scheme. Consequently, our transitional relief scheme is specifically targeted at small businesses, allowing them to phase in any increase in liability over three years. Nick Ramsay and Hefin David have asked for assurance to be given to small businesses in their constituencies, and my friend and colleague the Cabinet Secretary for Finance and Local Government will provide additional support to more than 7,000 ratepayers. A new, permanent small business rate relief scheme will be introduced from 2018 onwards. We'll consult widely with stakeholders on the design of the permanent scheme and we'll reflect further on the responses received from our consultation on our transitional scheme. With transitional relief, with small business rate relief and other mandatory -
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, ac a gaf fi ddechrau drwy ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau i'r ddadl bwysig hon heddiw? Fel rydym eisoes wedi clywed gan gyd-Aelodau ar bob ochr i'r Siambr heddiw, mae canol trefi yn ganolog i gymunedau lleol, yn darparu lleoedd i fyw, siopa, gwneud busnes a chymdeithasu. Fel yr amlinellodd Jenny Rathbone, mae canol trefi a strydoedd mawr yn dod â phobl at ei gilydd mewn amgylchedd mwy llawen na chanolfannau siopa generig. Maent yn rhoi enaid i drefi a dinasoedd. Rydym wedi gweld tystiolaeth o'r newidiadau diwylliannol cynyddol yn y ffordd y mae pobl yn siopa, lle y mae pobl yn siopa a pha bryd y bydd pobl yn siopa, yn ogystal â'r amgylchedd economaidd heriol sy'n wynebu pawb ohonom. Mae hyn yn ei gwneud yn arbennig o heriol i ganol ein trefi. Gall Llywodraeth Cymru ddarparu rhai atebion ac ymyriadau, wrth gwrs, mae rhai'n dibynnu ar ffactorau economaidd ehangach, ac mae rhai atebion yn nwylo'r busnesau bach eu hunain. Yn wir, gall mentrau fel dydd Sadwrn y Busnesau Bach helpu i gynyddu nifer yr ymwelwyr â chanol trefi ac annog pobl i siopa a phrynu'n lleol. Eleni, byddwn yn hyrwyddo'r ymgyrch drwy Busnes Cymru, ond ar gyfer y dyfodol, o ystyried ei brwdfrydedd a'i hymroddiad amlwg, rwy'n cael fy nhemtio i ofyn i Janet Finch-Saunders arwain y gwaith ar ei hyrwyddo. Fel Llywodraeth, mae'n bwysig ein bod yn darparu ystod eang o gyngor a mentrau i gefnogi busnesau yng Nghymru. Trwy Lleoedd Llewyrchus Llawn Addewid, rydym wedi buddsoddi £110 miliwn mewn 11 o ardaloedd trefol a dinesig, gan greu swyddi, cynorthwyo pobl i gael gwaith a denu £300 miliwn ychwanegol o fuddsoddiad. Trwy ein cynllun benthyca canol trefi, mae £20 miliwn yn cefnogi creu swyddi a thwf economaidd, a chynyddu'r cyflenwad o dai a gwella ansawdd tai. Rydym wedi cefnogi ardaloedd gwella busnes sydd wedi helpu canol trefi fel Bangor, ac rydym hefyd wedi cefnogi 20 o bartneriaethau canol y dref yng Nghymru. Fel y mae hyn yn dangos, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod pwysigrwydd stryd fawr fywiog ac amrywiol sy'n cefnogi mentrau lleol. Nawr, mae ardrethi busnes yn amlwg yn broblem sy'n cael sylw cyson. Mae ein cynllun rhyddhad ardrethi i fusnesau bach yn cynorthwyo tua 70 y cant o'r holl dalwyr ardrethi yng Nghymru, a bydd mwy na hanner y talwyr ardrethi yn osgoi talu unrhyw ardrethi o gwbl. Hyd yn oed o dan y cynllun newydd yn Lloegr, un rhan o dair o fusnesau yn unig fydd yn osgoi talu unrhyw ardrethi. Mae'r gwerth ardrethol cyffredinol yng Nghymru yn gostwng ac ar gyfer y diwydiant manwerthu, mae'n gostwng 8.5 y cant, sy'n dangos nad yw Cymru wedi dod ati ei hun yn iawn ar ôl y dirywiad economaidd. Ar ôl asesu effaith ailbrisio 2017, rydym wedi ystyried amrywiaeth o opsiynau ar gyfer cynorthwyo busnesau effeithiol ac wedi ymgynghori ar gynllun rhyddhad trosiannol. O ganlyniad, mae ein cynllun rhyddhad trosiannol yn cael ei dargedu'n benodol at fusnesau bach, gan eu galluogi i gyflwyno unrhyw gynnydd yn y rhwymedigaeth yn raddol dros dair blynedd. Mae Nick Ramsay a Hefin David wedi gofyn am sicrwydd i'r busnesau bach yn eu hetholaethau, a bydd fy nghyfaill a fy nghyd-Aelod, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, yn darparu cymorth ychwanegol i fwy na 7,000 o dalwyr ardrethi. Bydd cynllun rhyddhad ardrethi newydd parhaol i fusnesau bach yn cael ei gyflwyno o 2018 ymlaen. Byddwn yn ymgynghori'n eang â rhanddeiliaid ar ffurf y cynllun parhaol a byddwn yn ystyried ymhellach yr ymatebion a ddaw i law o'n hymgynghoriad ar ein cynllun trosiannol. Gyda rhyddhad trosiannol, gyda rhyddhad ardrethi busnesau bach a chynlluniau gorfodol eraill -