English: As we made clear in the framework for recovery document, published on 24 April, addressing inequality will be a key factor in our plans for coming out of lockdown. In the meantime, we have already taken a series of actions to mitigate where we can the impacts of the crisis on the poorest and most vulnerable citizens in Wales. As Members will know, research has established that minority ethnic groups are experiencing greater harm from the virus than the majority of the population and that there is a differential impact within BAME communities. Through our stakeholder groups, we are working to understand these impacts and how they are affecting our communities in Wales. A BAME COVID-19 advisory group has been established to examine the evidence and to identify measures that could be taken further to protect the most vulnerable, and I will attend a meeting of that group immediately after concluding my statement this afternoon. Llywydd, we have continued to prioritise the welfare of families who need help the most. The Minister for Education has announced funding of up to £40 million to enable local authorities to continue free school meal provision until schools reopen, or to the end of August. Wales is the first country in the United Kingdom to provide this continued assurance of support during the school holidays, just as we are funding free childcare for pre-school children of critical workers, and we are the only country in the UK providing free childcare for vulnerable people. And the digital exclusion grant of £3 million, announced since the Senedd last met, will enable all children to access the IT they may need for remote learning during the crisis. We have recognised the exceptional service provided by care workers through a flat-rate £500 payment to those in the social care workforce providing personal social care. As with the £60,000 death in service payment, this will have the greatest relative benefit for those with the least to begin with. Llywydd, women bear the brunt of low pay in our society. More than 80 per cent of workers in social care are women, and our decision to make a payment of £500 will have an equality impact in gender as well as in income. At the same time, Llywydd, I should welcome the decision of the Ministry of Justice to locate the first new women offenders residential centre in Wales, a long-overdue development and much assisted by the advocacy of my colleagues, Alun Davies and now Jane Hutt. Llywydd, in providing financial support from within a limited block budget, we work to target funding where it is most needed. By providing a ceiling of £0.5 million on the rateable value eligibility for our business rate relief scheme, we have freed up more than £100 million to support smaller businesses across Wales. And here we have kept to important schemes that benefit low-paid and vulnerable people. The discretionary assistance fund was particularly important during the flooding emergency earlier this year, and it continues to offer vital protection to people in financial crisis. We have allocated an additional £11 million to this fund this year. In normal times, Llywydd, the discretionary assistance fund makes around 5,600 payments each month, totalling £330,000; since the impact of the crisis, 12,000 payments are being made monthly, totalling now £0.75 million. We continue to support households experiencing hardship through the council tax reduction scheme, and continue to encourage people to contact their local authority to see if they are eligible for help through it. Finally, Llywydd, last week marked five years since the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 became Welsh law, and that was set out in an important statement by the Deputy Minister and Chief Whip yesterday. As we respond to the current crisis and plan for a post-COVID Wales, the Welsh Government will hold fast to the principles of that Act to build a more prosperous, greener and more equal Wales. The actions I have outlined today are rooted in our commitment to social, economic and environmental justice, and it is this that will continue to shape our actions in the future. Diolch yn fawr.
Welsh: Fel y nodwyd yn glir gennym yn nogfen y fframwaith adfer, a gyhoeddwyd ar 24 Ebrill, bydd mynd i'r afael ag anghydraddoldeb yn ffactor allweddol yn ein cynlluniau ar gyfer cefnu ar gyfyngiadau symud. Yn y cyfamser, rydym eisoes wedi gweithredu cyfres o gamau i liniaru, lle gallwn, effeithiau'r argyfwng ar y dinasyddion tlotaf a mwyaf agored i niwed yng Nghymru. Fel y gŵyr yr Aelodau, mae ymchwil wedi sefydlu bod grwpiau lleiafrifoedd ethnig yn cael eu niweidio'n waeth gan y feirws na mwyafrif y boblogaeth, a bod effaith wahaniaethol ymysg cymunedau pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig. Drwy ein grwpiau rhanddeiliaid, rydym yn gweithio i ddeall yr effeithiau hyn a sut y maent yn effeithio ar ein cymunedau yng Nghymru. Mae grŵp cynghori COVID-19 ar gyfer pobl dduon ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig wedi'i sefydlu i archwilio'r dystiolaeth ac i nodi camau y gellid eu rhoi ar waith i amddiffyn y rhai mwyaf agored i niwed, a byddaf yn mynychu cyfarfod y grŵp hwnnw yn syth ar ôl gorffen fy natganiad y prynhawn yma. Rydym wedi parhau i flaenoriaethu lles teuluoedd sydd fwyaf o angen help. Mae'r Gweinidog Addysg wedi cyhoeddi cyllid o hyd at £40 miliwn i alluogi awdurdodau lleol i barhau i ddarparu prydau ysgol am ddim hyd nes y bydd ysgolion yn ailagor, neu hyd at ddiwedd mis Awst. Cymru yw'r wlad gyntaf yn y Deyrnas Unedig i ddarparu'r sicrwydd parhaus hwn o gymorth yn ystod gwyliau'r ysgol, yn yr un modd ag rydym yn ariannu gofal plant am ddim i blant oedran cyn ysgol gweithwyr hanfodol, a ni yw'r unig wlad yn y DU sy'n darparu gofal plant am ddim i bobl agored i niwed. A bydd y grant allgáu digidol o £3 miliwn, a gyhoeddwyd ers i'r Senedd gyfarfod ddiwethaf, yn galluogi pob plentyn i gael mynediad at y TG y gallent fod ei angen ar gyfer dysgu o bell yn ystod yr argyfwng. Rydym wedi cydnabod y gwasanaeth eithriadol a ddarperir gan weithwyr gofal drwy daliad o £500 i'r rheini yn y gweithlu gofal cymdeithasol sy'n darparu gofal cymdeithasol personol. Yn yr un modd â'r taliad marw yn y swydd o £60,000, bydd hwn yn darparu'r budd cymharol mwyaf i'r rheini sydd â'r lleiaf i ddechrau. Lywydd, menywod sy'n ysgwyddo baich cyflog isel yn ein cymdeithas. Mae mwy nag 80 y cant o weithwyr ym maes gofal cymdeithasol yn fenywod, a bydd ein penderfyniad i wneud taliad o £500 yn cael effaith ar gydraddoldeb o ran rhywedd yn ogystal ag ar incwm. Ar yr un pryd, Lywydd, dylwn groesawu penderfyniad y Weinyddiaeth Gyfiawnder i leoli'r ganolfan breswyl newydd gyntaf i droseddwyr benywaidd yng Nghymru, datblygiad hirddisgwyliedig a gafodd ei gynorthwyo'n fawr gan gefnogaeth fy nghyd-Aelod, Alun Davies, a Jane Hutt yn awr. Lywydd, wrth ddarparu cymorth ariannol o gyllideb bloc gyfyngedig, rydym yn gweithio i dargedu cyllid lle mae ei angen fwyaf. Drwy ddarparu terfyn uchaf o £0.5 miliwn ar gymhwysedd gwerth ardrethol ar gyfer ein cynllun rhyddhad ardrethi busnes, rydym wedi rhyddhau mwy na £100 miliwn i gefnogi busnesau llai ledled Cymru. Ac yma, rydym wedi cadw at gynlluniau pwysig sydd o fudd i bobl ar gyflogau isel a phobl sy'n agored i niwed. Roedd y gronfa cymorth dewisol yn arbennig o bwysig yn ystod yr argyfwng llifogydd yn gynharach eleni, ac mae'n parhau i gynnig amddiffyniad hanfodol i bobl mewn argyfwng ariannol. Rydym wedi dyrannu £11 miliwn ychwanegol i'r gronfa hon eleni. Ar adeg arferol, Lywydd, mae'r gronfa cymorth dewisol yn gwneud oddeutu 5,600 o daliadau bob mis, a chyfanswm o £330,000; ers effaith yr argyfwng, mae 12,000 o daliadau'n cael eu gwneud yn fisol, ac mae'r cyfanswm bellach yn £0.75 miliwn. Rydym yn parhau i gefnogi aelwydydd sy'n ei chael hi'n anodd drwy gynllun gostyngiadau'r dreth gyngor, ac yn parhau i annog pobl i gysylltu â'u hawdurdod lleol i weld a ydynt yn gymwys i gael cymorth drwy'r cynllun hwnnw. Yn olaf, Lywydd, yr wythnos diwethaf, roedd hi'n bum mlynedd ers i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 ddod yn rhan o gyfraith Cymru, a nodwyd hynny mewn datganiad pwysig gan y Dirprwy Weinidog a'r Prif Chwip ddoe. Wrth inni ymateb i'r argyfwng presennol a chynllunio ar gyfer Cymru ôl-COVID, bydd Llywodraeth Cymru yn cadw at egwyddorion y Ddeddf honno i adeiladu Cymru fwy llewyrchus, mwy gwyrdd a mwy cyfartal. Mae'r camau rwyf wedi'u hamlinellu heddiw wedi'u gwreiddio yn ein hymrwymiad i gyfiawnder cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol, a dyma fydd yn parhau i lywio ein camau gweithredu yn y dyfodol. Diolch yn fawr.