English: Sadly, we are ending 2020 facing another tough chapter in the story of the relentless struggle with this dreadful virus. Coronavirus has a strong grip on our communities, and our public services are struggling with the scale of the pandemic. We continue to see large numbers of people fall ill and, sadly, many deaths. And who knows what this new strain of the virus may bring. It's a practical, economic and emotional crisis, and my thoughts go to all those families who have lost loved ones, to businesses that are struggling to keep afloat, to people who have lost their jobs, and to people who are struggling with their mental health in these most challenging times. I also want to place on record yet again my thanks to all those workers on the front line whose daily challenge of dealing with the ever-increasing pressures I can only imagine. But can I also thank you and your Cabinet, First Minister, for the difficult decisions that you've faced and that you've taken this year, often in the face of unkind, unfair and personalised criticism? As you know, I follow football, and as a fan on the terraces, I know how easy it is to shout criticism from there, but it's never quite as easy to deliver success on the actual playing field. But the actions that you have taken have been taken to try to save lives and protect the people of Wales as best you can, and I thank you for that. Like others in this Chamber, I've attended a number of briefings over recent weeks with the health boards, councils, and the police services that cover my constituency. The briefings are stark and the situation we currently face is severe. The most recent briefing I attended on Friday last week was with Cwm Taf Morgannwg health board. It wasn't just sobering; it was distressing. To have such a dire situation laid out so plainly about what is happening in my community was something I never thought I would have to listen to. I've said this before, Dirprwy Llywydd, but when I stood for election in 2016, it was because I wanted to help improve the lives of the people in Merthyr Tydfil and Rumney. And yet, today, I'm facing the reality of 170 COVID cases per 100,000 population, and a test positivity rate of almost 30 per cent in Merthyr Tydfil alone, and the number of ICU COVID patients last week outnumbered the number of ICU COVID beds available at Prince Charles Hospital. So, what's clear is that our NHS is reaching that point that, in truth, we'd hoped to avoid, so we must act; doing nothing is not an option. One of the two health boards in my constituency has already announced that they're having to suspend some non-routine services, and I suspect the other health board will follow suit. That in itself will bring further problems down the line, but what choice do they have? The voices on the front line are telling us that they are at breaking point. Dirprwy Lywydd, in my constituency, the mass test pilot seems to be suggesting that over 3.5 per cent of the population could be asymptomatic carriers of the virus. As a result, the partners delivering this pilot have decided to extend the testing programme for a further week, and I welcome that decision. I certainly hope we can do more of this testing, and it is without doubt an important tool in identifying cases and having a better opportunity to reduce the spread of the virus and to identify what is happening in our communities until we see the benefits of the vaccination. So, what is my conclusion from all this? Well, I'm of the view that in a pandemic crisis, the best way that I can meet the needs of my constituents is to support all the actions that can drive down the infection rates. In that way, we might win back some of that space that allows people and our systems to cope. Only by driving down those infection rates will people be able to see normality return to their lives. Only by driving down those infection rates will many of those small businesses that have been struggling so badly - particularly in the hospitality and tourism sectors - be given the opportunity to recover. What we need to do will not be popular with everyone. The right decisions are often not the popular decisions, but now more than ever, those right decisions have to be taken. That is why we've seen responsible Governments across the world taking very difficult decisions to deal with this. In many of those countries, lockdown has been harsh and immediate because they, like the Welsh Government, understand how serious this is. Dirprwy Lywydd, at this point, I'm certainly not in this for popularity. I will do what I have to do to help the Welsh Government and others to save lives. So, my message to Welsh Government is clear: please take all the necessary actions that you can to help our front-line workers to cope with the months ahead. Please take all the necessary actions that you can to help our communities recover from this virus, and please take all the necessary actions that you can to help our businesses recover, so that when this is all over, people have jobs and livelihoods to return to. And for those actions, First Minister, you will have my full support.
Welsh: Yn anffodus, rydym yn dod i ddiwedd 2020 yn wynebu pennod anodd arall yn stori'r frwydr ddi-baid yn erbyn y feirws ofnadwy hwn. Mae gan y coronafeirws afael gref ar ein cymunedau, ac mae ein gwasanaethau cyhoeddus yn cael trafferth oherwydd maint y pandemig. Rydym yn dal i weld nifer fawr o bobl yn mynd yn sâl ac, yn anffodus, llawer o farwolaethau. A phwy a ŵyr beth ddaw yn sgil y math newydd hwn o'r feirws. Mae'n argyfwng ymarferol, economaidd ac emosiynol, ac rwy'n cydymdeimlo â'r holl deuluoedd hynny sydd wedi colli anwyliaid, â'r busnesau sy'n ei chael hi'n anodd cadw eu drysau ar agor, â'r bobl sydd wedi colli eu swyddi, ac â'r bobl sy'n cael trafferth gyda'u hiechyd meddwl yn y dyddiau anodd iawn hyn. Hoffwn hefyd ddiolch ar goedd i'r holl weithwyr hynny ar y rheng flaen y gallaf ond dychmygu yr her y maen nhw'n ei hwynebu bob dydd wrth fynd i'r afael â'r pwysau cynyddol. Ond a gaf i ddiolch hefyd i chi a'ch Cabinet, Prif Weinidog, am y penderfyniadau anodd yr ydych chi wedi'u hwynebu a'u gwneud eleni, yn aml yn wyneb beirniadaeth gas, annheg a phersonol? Fel y gwyddoch chi, rwy'n dilyn pêl-droed, ac fel cefnogwr ar y terasau, rwy'n gwybod pa mor hawdd yw gweiddi beirniadaeth o'r fan honno, ond nid yw byth mor hawdd sicrhau llwyddiant ar y cae chwarae ei hun. Ond mae'r camau yr ydych chi wedi'u cymryd wedi'u cymryd i geisio achub bywydau ac amddiffyn pobl Cymru gystal ag y gallwch chi, ac rwy'n diolch ichi am hynny. Fel eraill yn y Siambr hon, rwyf wedi bod yn bresennol mewn nifer o sesiynau briffio dros yr wythnosau diwethaf gyda'r byrddau iechyd, cynghorau a gwasanaethau'r heddlu sy'n gweithredu yn fy etholaeth i. Mae'r sesiynau briffio'n llwm ac mae'r sefyllfa sy'n ein hwynebu ar hyn o bryd yn ddifrifol. Y briff diweddaraf y bûm i ynddo ddydd Gwener yr wythnos diwethaf oedd un bwrdd iechyd Cwm Taf Morgannwg. Nid yn unig yr oedd e'n sobreiddio rhywun; roedd yn peri gofid. Roedd cael sefyllfa mor enbyd wedi'i hamlinellu mor glir o ran yr hyn sy'n digwydd yn fy nghymuned yn rhywbeth na feddyliais erioed y byddai'n rhaid imi wrando arno. Rwyf wedi dweud hyn o'r blaen, Dirprwy Lywydd, ond pan sefais i yn etholiad 2016, roedd oherwydd fy mod eisiau helpu i wella bywydau'r bobl ym Merthyr Tudful a Thredelerch. Ac eto, heddiw, rwy'n wynebu'r realiti o 170 o achosion COVID fesul 100,000 o'r boblogaeth, a chyfradd profion positif o bron i 30 y cant ym Merthyr Tudful yn unig, a nifer y cleifion COVID mewn unedau gofal dwys yr wythnos diwethaf yn fwy na nifer y gwelyau gofal dwys sydd ar gael yn Ysbyty'r Tywysog Siarl ar gyfer COVID. Felly, yr hyn sy'n amlwg yw bod ein GIG yn cyrraedd y pwynt hwnnw yr oeddem ni, mewn gwirionedd, wedi gobeithio ei osgoi, felly mae'n rhaid i ni weithredu; nid yw gwneud dim yn ddewis. Mae un o'r ddau fwrdd iechyd yn fy etholaeth i eisoes wedi cyhoeddi ei fod yn gorfod atal rhai gwasanaethau nad ydynt yn rhai arferol, ac nid wyf yn amau na fydd y bwrdd iechyd arall yn dilyn ei esiampl. Bydd hynny ynddo'i hun yn dod â phroblemau pellach yn y dyfodol, ond pa ddewis sydd ganddyn nhw? Mae'r lleisiau ar y rheng flaen yn dweud wrthym eu bod ar fin diffygio. Dirprwy Lywydd, yn fy etholaeth i, mae'n ymddangos bod y cynllun profi torfol yn awgrymu y gallai dros 3.5 y cant o'r boblogaeth fod yn gludwyr asymptomatig o'r feirws. O ganlyniad, mae'r partneriaid sy'n cyflwyno'r cynllun profi hwn wedi penderfynu ymestyn y rhaglen brofi am wythnos arall, a chroesawaf y penderfyniad hwnnw. Rwy'n sicr yn gobeithio y gallwn wneud mwy o'r profion hyn, ac mae'n sicr yn arf pwysig i nodi achosion a chael gwell cyfle i leihau lledaeniad y feirws a nodi'r hyn sy'n digwydd yn ein cymunedau hyd nes inni weld manteision y brechiad. Felly, beth yw fy nghasgliad o hyn i gyd? Wel, rwyf o'r farn, mewn argyfwng pandemig, mai'r ffordd orau y gallaf ddiwallu anghenion fy etholwyr yw cefnogi'r holl gamau gweithredu a all leihau'r cyfraddau heintio. Drwy wneud hynny, efallai y byddwn yn adfer y sefyllfa ryw gymaint mewn modd sy'n caniatáu i bobl a'n systemau ymdopi. Dim ond drwy ostwng y cyfraddau heintio hynny y bydd pobl yn gallu gweld normalrwydd yn dychwelyd i'w bywydau. Dim ond drwy ostwng y cyfraddau heintio hynny y bydd llawer o'r busnesau bach hynny sydd wedi bod yn cael trafferthion mor ofnadwy - yn enwedig yn y sectorau lletygarwch a thwristiaeth - yn cael y cyfle i wella. Ni fydd yr hyn y mae angen inni ei wneud yn boblogaidd ymhlith pawb. Yn aml, nid y penderfyniadau poblogaidd yw'r penderfyniadau cywir, ond nawr yn fwy nag erioed, rhaid gwneud y penderfyniadau cywir hynny. Dyna pam rydym ni wedi gweld Llywodraethau cyfrifol ledled y byd yn gwneud penderfyniadau anodd iawn i ymdrin â hyn. Mewn llawer o'r gwledydd hynny, mae'r cyfyngiadau symud wedi bod yn llym ac yn ddi-oed oherwydd eu bod nhw, fel Llywodraeth Cymru, yn deall pa mor ddifrifol yw hyn. Dirprwy Lywydd, ar hyn o bryd, yn sicr nid wyf yn rhan o hyn er mwyn bod yn boblogaidd. Byddaf yn gwneud yr hyn y mae'n rhaid i mi ei wneud i helpu Llywodraeth Cymru ac eraill i achub bywydau. Felly, mae fy neges i Lywodraeth Cymru yn glir: cymerwch yr holl gamau angenrheidiol a allwch chi i helpu ein gweithwyr rheng flaen i ymdopi â'r misoedd i ddod. Cymerwch yr holl gamau angenrheidiol a allwch chi i helpu ein cymunedau i wella o'r feirws hwn, a chymerwch yr holl gamau angenrheidiol a allwch chi i helpu ein busnesau i wella, fel bod gan bobl swyddi a bywoliaeth i ddychwelyd atynt pan fydd hyn i gyd ar ben. Ac ar gyfer y camau hynny, Prif Weinidog, cewch fy nghefnogaeth lawn.