English: Suicide is everybody's business; that's the key message we've heard throughout this inquiry. That's the message we all need to remember and share. Suicide can affect anybody, there isn't a community in Wales where people haven't been touched by suicide, and talking about suicide does not make it more likely to happen. The committee heard clearly that raising awareness amongst the public, as well as those working in front-line services, is absolutely paramount. We need to encourage help-seeking behaviour and promote a more compassionate response to people in distress. Evidence from a range of stakeholders suggested that there would be merit in front-line staff across various professions receiving training in suicide awareness. In particular, we heard from the Samaritans that achieving much more consistent training for people on the front line, who are likely to encounter people who are at risk of suicide, is something that we can make some real progress on. I am therefore pleased to refer to the Welsh Government's response to recommendations 1 and 2 of this report. We welcome the Government's commitment to make training resources available, and are keen to see how effective this will be in increasing the uptake of training in suicide prevention, both by the public and front-line professionals. It's not just a matter for doctors. The committee also welcomes the fact that the Assembly Commission has accepted recommendation 3, and we encourage the Commission to continue to promote the availability of training and support to all its staff, given the role everybody has to play in suicide prevention, and we need more talking therapies available everywhere, but more of that later. We are pleased that the Government has accepted recommendation 5 and has committed to take positive steps to ensure that all GPs in Wales understand the General Medical Council guidelines on sharing information in order to protect life. The committee received powerful evidence from Papyrus during this inquiry about their campaign to encourage NHS bodies to support staff appropriately to make a best-interest decision to break patient confidentiality in this setting. We understand that Papyrus also welcomes this response. As a committee, we recognise this is real progress. In recommendation 13, we make it clear that action on a Wales-wide postvention strategy for suicide is an immediate priority. We welcome the Government's positive response to look at what is happening in England with a view to adapting it for Wales. As a committee, we intend on returning to this issue in six months and expect development in this area. In relation to part b of this recommendation, we have some concerns around the guidance to schools on talking about suicide and the support offered more generally to this vulnerable group. Now, Lynne Neagle, as both a member of this committee and Chair of the Children and Young People and Education Committee, will talk more about this in her contribution, as many of this committee's recommendations strongly echo those in that committee's report into the emotional and mental health of children and young people, 'Mind over Matter'. Briefly, in relation to recommendation 25, there is strong evidence that reducing access to means is an effective element of suicide prevention. In line with our key message that suicide is everybody's business, I want to highlight the important role that planning authorities, architects and others can play in suicide prevention, with the inclusion of measures to prevent suicide in all new building design. We strongly urge the Welsh Government to do all it can to ensure structures are safe.
Welsh: Mae hunanladdiad yn fusnes i bawb; dyna'r neges allweddol a glywsom drwy gydol yr ymchwiliad hwn. Dyna'r neges y mae angen inni i gyd ei chofio a'i rhannu. Gall hunanladdiad effeithio ar unrhyw un, ni cheir unrhyw gymuned yng Nghymru lle nad yw pobl wedi'u cyffwrdd gan hunanladdiad, ac nid yw siarad am hunanladdiad yn ei wneud yn fwy tebygol o ddigwydd. Clywodd y pwyllgor yn glir fod codi ymwybyddiaeth ymhlith y cyhoedd, yn ogystal â'r rhai sy'n gweithio mewn gwasanaethau rheng flaen, yn hollbwysig. Mae angen inni annog ymddygiad sy'n ceisio cymorth a hyrwyddo ymateb mwy tosturiol i bobl mewn trallod. Awgrymodd tystiolaeth gan amrywiaeth o randdeiliaid y byddai budd mewn rhoi hyfforddiant ymwybyddiaeth o hunanladdiad i staff rheng flaen ar draws amryw o broffesiynau. Yn benodol, clywsom gan y Samariaid y byddai hyfforddiant mwy cyson i bobl ar y rheng flaen, sy'n debygol o ddod ar draws pobl sydd mewn perygl o gyflawni hunanladdiad, yn rhywbeth y gallwn wneud cynnydd gwirioneddol ar ei gyflawni. Felly, mae'n bleser gennyf gyfeirio at ymateb Llywodraeth Cymru i argymhellion 1 a 2 yr adroddiad hwn. Rydym yn croesawu ymrwymiad y Llywodraeth i sicrhau bod adnoddau hyfforddi ar gael, ac yn awyddus i weld pa mor effeithiol fydd hyn ar gyfer cynyddu'r defnydd o hyfforddiant atal hunanladdiad, gan y gweithwyr proffesiynol rheng flaen a'r cyhoedd. Nid mater i feddygon yn unig yw hwn. Mae'r pwyllgor hefyd yn croesawu'r ffaith bod Comisiwn y Cynulliad wedi derbyn argymhelliad 3, ac rydym yn annog y Comisiwn i barhau i hyrwyddo argaeledd hyfforddiant a chymorth i'w holl staff, o ystyried y rôl sydd gan bawb i'w chwarae yn atal hunanladdiad, ac rydym angen i fwy o therapïau siarad fod ar gael ym mhobman, ond mwy am hynny yn nes ymlaen. Rydym yn falch fod y Llywodraeth wedi derbyn argymhelliad 5 ac wedi ymrwymo i roi camau cadarnhaol ar waith i sicrhau bod pob meddyg teulu yng Nghymru yn deall canllawiau'r Cyngor Meddygol Cyffredinol ar rannu gwybodaeth er mwyn diogelu bywydau. Cafodd y pwyllgor dystiolaeth rymus gan Papyrus yn ystod yr ymchwiliad hwn am eu hymgyrch i annog cyrff GIG i gynorthwyo staff yn briodol i wneud penderfyniad ar sail budd pennaf i dorri cyfrinachedd claf yn y cyd-destun hwn. Rydym yn deall bod Papyrus hefyd yn croesawu'r ymateb hwn. Fel pwyllgor, rydym yn cydnabod bod hwn yn gynnydd go iawn. Yn argymhelliad 13, rydym yn ei gwneud yn glir fod gweithredu ar strategaeth ôl-ymyrraeth Cymru gyfan ar gyfer hunanladdiad yn flaenoriaeth uniongyrchol. Rydym yn croesawu ymateb cadarnhaol y Llywodraeth i edrych ar beth sy'n digwydd yn Lloegr gyda golwg ar ei addasu ar gyfer Cymru. Fel pwyllgor, rydym yn bwriadu dychwelyd at y mater hwn ymhen chwe mis ac yn disgwyl gweld datblygu yn y maes hwn. Mewn perthynas â rhan b o'r argymhelliad hwn, mae gennym rai pryderon ynghylch y canllawiau i ysgolion ar siarad am hunanladdiad a'r cymorth a gynigir yn fwy cyffredinol i'r grŵp hwn sy'n agored i niwed. Nawr, bydd Lynne Neagle, fel aelod o'r pwyllgor hwn a Chadeirydd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, yn siarad mwy am hyn yn ei chyfraniad, gan fod llawer o argymhellion y pwyllgor hwn yn adleisio'r rhai yn adroddiad y pwyllgor hwnnw ar iechyd emosiynol a meddyliol plant a phobl ifanc, 'Cadernid Meddwl'. Yn fyr, o ran argymhelliad 25, ceir tystiolaeth gref fod lleihau mynediad at ddulliau yn elfen effeithiol o atal hunanladdiad. Yn unol â'n neges allweddol fod hunanladdiad yn fusnes i bawb, rwyf am dynnu sylw at y rôl bwysig y gall awdurdodau cynllunio, penseiri ac eraill ei chwarae yn atal hunanladdiad, drwy gynnwys mesurau i atal hunanladdiad ym mhob cynllun adeilad newydd. Rydym yn annog Llywodraeth Cymru yn gryf i wneud popeth yn ei gallu i sicrhau bod adeiladau'n ddiogel.