English: I'd like to thank the Minister for her statement. We all agree that a local supply of secure, affordable renewable energy within the context of a strong GB network is the foundation to a prosperous zero-carbon society. We need to be ambitious to achieve that community that we want to see Wales being, so I welcome your decision, Minister, to set a target for Wales to generate the equivalent of 100 per cent of our annual electricity consumption from renewable electricity by 2035. By 2050, electricity consumption is anticipated to increase by between 200 per cent and 300 per cent. This is likely to be mainly due to increased consumption in the heat and transport sectors. So, a question, Minister: alongside pursuing the roll-out of new renewable technologies, what steps will you be taking to try and encourage our community, where they can, to use less electricity? Now, you have proposed a target for at least 1.5 GW of renewable energy capacity to be locally owned by 2035 - [ Interruption.] Sorry about my voice. Of the almost 73,000 locally owned renewable electricity and heat projects in Wales, nearly 90 per cent are domestic. The majority of these domestic projects are solar PV and heat pumps, which can be an expensive upfront cost for home owners, and, in our inquiry for retrofitting homes, this turned out to be quite a barrier. Now although 2020 saw 20 out of 22 local authorities increase their generation, just five saw an increase of more than 5 per cent. So, while, clearly, there is some progress being made, it is simply not rapid enough to meet your Government's near-term targets. So, what incentives, Minister, are your Government providing to empower domestic home owners and local authorities to speed up the rate of renewable energy generation? For example, we know that business rates are a barrier to private hydro schemes. The cost of providing business rates relief to privately owned hydro projects during the 2021 financial year, when we saw so many come on line with this scheme, the last year they were eligible within the scheme, was £380,000. So, to help the drive towards producing more renewable energy and make hydro schemes on farms available, will you consider reintroducing the business rates support for landowners going forward to 2023-24? In order for these ambitions to be worth something, there has to be a tangible framework for delivery. This includes the development of green jobs, investing in skills and training to deliver well-paid opportunities to the workforce who will be needed to make these renewable projects a success. Therefore, it was disappointing that the publication of the Net Zero Wales skills plan in the autumn of 2022 has been delayed. This means that Wales is the only Government across the whole of UK not to have published anything on net zero skills. So, will you commit, Minister, to the publication of a coherent plan for education and skills training so that these highly paid green jobs can actually become a reality? Finally, I recently held a meeting with the Crown Estate. They are fully focused on delivery. They do have a wonderful track record of successfully leasing sea bed, to the point that the UK is the second most successful market in the world. As they have made clear to me, there is an opportunity for Wales themselves to be global leaders if we move at pace and we encourage businesses to invest. So, Minister, will you please confirm that you are fully focused on delivery and moving at pace, and, as such, will you rule out pursuing Plaid Cymru's what can only be determined obsession with devolving the Crown Estate? If you don't agree with me, could you tell me what you believe the benefits would be by the devolution of the Crown Estate? But we as a group remain firmly opposed to that. Thank you. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad. Rydym i gyd yn cytuno mai cyflenwad lleol o ynni adnewyddadwy diogel, fforddiadwy o fewn cyd-destun rhwydwaith Brydeinig gref yw'r sylfaen i gymdeithas ddi-garbon ffyniannus. Mae angen i ni fod yn uchelgeisiol i gyflawni'r gymuned honno yr ydym eisiau i Gymru fod, felly rwy'n croesawu eich penderfyniad, Gweinidog, i osod targed i Gymru gynhyrchu cyfwerth â 100 y cant o'n defnydd trydan blynyddol o drydan adnewyddadwy erbyn 2035. Erbyn 2050, rhagwelir y bydd y defnydd o drydan yn cynyddu rhwng 200 y cant a 300 y cant. Mae hyn yn debygol o fod yn bennaf oherwydd bod mwy o ddefnydd yn y sectorau gwres a thrafnidiaeth. Felly, cwestiwn, Gweinidog: ochr yn ochr â dilyn cyflwyno technolegau adnewyddadwy newydd, pa gamau fyddwch chi'n eu cymryd i geisio annog ein cymuned, lle gallant, i ddefnyddio llai o drydan? Nawr, rydych chi wedi cynnig targed ar gyfer o leiaf 1.5 GW o gapasiti ynni adnewyddadwy i fod yn eiddo lleol erbyn 2035 - [ Torri ar draws.] Mae'n ddrwg gennyf am fy llais. O'r bron i 73,000 o brosiectau trydan adnewyddadwy a gwres sydd dan berchnogaeth leol yng Nghymru, mae bron i 90 y cant yn ddomestig. Mae'r mwyafrif o'r prosiectau domestig hyn yn bympiau solar PV a gwres, a all fod yn gost ddrud ymlaen llaw i berchnogion cartrefi, ac, yn ein hymchwiliad am ôl-osod cartrefi, trodd hyn yn dipyn o rwystr. Nawr er bod 2020 wedi gweld 20 allan o 22 awdurdod lleol yn cynyddu faint o drydan adnewyddadwy maen nhw'n ei gynhyrchu, dim ond pump welodd gynnydd o fwy na 5 y cant. Felly, er, yn amlwg, bod rhywfaint o gynnydd, yn syml, nid yw'n ddigon cyflym i gyrraedd targedau tymor byr eich Llywodraeth. Felly, pa gymhellion, Gweinidog, mae eich Llywodraeth yn darparu i rymuso perchnogion cartrefi domestig ac awdurdodau lleol i gyflymu cyfradd cynhyrchu ynni adnewyddadwy? Er enghraifft, rydyn ni'n gwybod bod trethi busnes yn rhwystr i gynlluniau ynni dŵr preifat. Cost darparu rhyddhad ardrethi busnes i brosiectau ynni dŵr dan berchnogaeth breifat yn ystod blwyddyn ariannol 2021, pan welsom ni gynifer yn cofrestru ar y cynllun yma, y flwyddyn ddiwethaf roedden nhw'n gymwys ar gyfer y cynllun, oedd £380,000. Felly, er mwyn helpu'r ymgyrch tuag at gynhyrchu mwy o ynni adnewyddadwy a sicrhau bod cynlluniau ynni dŵr ar gael ar ffermydd, a fyddwch chi'n ystyried ailgyflwyno'r cymorth trethi busnes i dirfeddianwyr wrth symud ymlaen at 2023-24? Er mwyn i'r uchelgeisiau hyn fod yn werth rhywbeth, mae'n rhaid cael fframwaith diriaethol ar gyfer cyflawni. Mae hyn yn cynnwys datblygu swyddi gwyrdd, buddsoddi mewn sgiliau a hyfforddiant i ddarparu cyfleoedd sy'n talu'n dda i'r gweithlu y bydd eu hangen i wneud y prosiectau adnewyddadwy hyn yn llwyddiant. Felly, roedd hi'n siomedig bod oedi cyn cyhoeddi cynllun sgiliau sero net Cymru yn hydref 2022. Mae hyn yn golygu mai Cymru yw'r unig Lywodraeth ar draws y DU gyfan i beidio â chyhoeddi unrhyw beth ar sgiliau sero net. Felly, a fyddwch yn ymrwymo, Gweinidog, i gyhoeddi cynllun cydlynol ar gyfer hyfforddiant addysg a sgiliau fel y gall y swyddi gwyrdd â chyflogau da hyn ddod yn realiti mewn gwirionedd? Yn olaf, cynhaliais gyfarfod ag Ystad y Goron yn ddiweddar. Maen nhw'n canolbwyntio'n llwyr ar gyflawni. Mae ganddyn nhw hanes gwych o brydlesu gwely'r môr yn llwyddiannus, i'r graddau mai'r DU yw'r ail farchnad fwyaf llwyddiannus yn y byd. Fel y maen nhw wedi egluro i mi, mae cyfle i Gymru ei hun fod yn arweinydd byd-eang os ydyn ni'n symud yn gyflym ac yn annog busnesau i fuddsoddi. Felly, Gweinidog, a wnewch chi gadarnhau eich bod yn canolbwyntio'n llwyr ar gyflawni a gweithredu'n gyflym, ac, o'r herwydd, a wnewch chi ddiystyru dilyn yr hyn na ellir ond ei alw'n obsesiwn Plaid Cymru gyda datganoli Ystad y Goron? Os nad ydych chi'n cytuno â mi, a allech chi ddweud wrthyf beth rydych chi'n credu byddai buddion datganoli Ystad y Goron? Ond rydyn ni fel grŵp yn parhau i wrthwynebu hynny'n gadarn. Diolch, Dirprwy Lywydd.