English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Can I begin my speech by thanking Members for their thoughtful contributions today? It's been an absolute pleasure to listen to each and every Member. This debate on the foundational economy comes at a very important time because, as Members are aware, I'm currently taking a fresh look at our economic priorities and, as part of this work, I've been talking to people, businesses, trade unions and organisations right across Wales. It's struck me that the economy does have many strong features. From Airbus and Toyota in the north to BAMC and GE in the south, there is a world-class innovation, knowledge and skills base right across the economy, more than we sometimes actually appreciate. But also, as I've travelled around the country, one thing is very clear. Rhianon Passmore identified it, David Melding identified it and many others have as well. People feel insecure. Communities feel insecure. Beyond the headline of the 150,000 jobs that the Welsh Government supported in the last Assembly term, it's clear to me that our economy and our economic model needs to be re-engineered to ensure that regional and local economies are more sustainable, to remove the lumpiness of growth across the economy. Indeed, not just to build economies but, as David Melding alluded to, to build places - places that people have pride in and feel secure in. We need an economy that is itself more secure to the shocks of globalisation, technology and political disruption, which will only increase and intensify in the coming years. The vulnerability that Lee Waters talked of risks intensifying, unless change happens there. That's where today's debate makes an important contribution and, indeed, why the cross-party consensus that is so obvious on the importance of the foundational economy will be of enormous assistance in delivering a bolder, more inclusive strategy for a prosperous and secure Wales. I can confirm to Members that our 'prosperous and secure' strategy will within it contain a very strong role for the foundational economy. If we get the approach right, not just within my department in terms of the services that I'm responsible for delivering and the support that I'm responsible for, but right across Government, then the foundational economy can play a hugely significant role in not just helping to grow our economy, but growing our economy with a purpose: reducing inequalities between people and between our communities. We know the best route out of poverty is work, so we need to help people into work, to stay in work, and, crucially, to progress through work. The foundational economy offers great opportunities in that regard. The foundational economy happens where people live, so offers opportunities to stimulate sustainable, local economic growth - better jobs, closer to home. And I recognise that some parts of the foundational economy are marked for low-paid work, as Members have identified, relatively poor employment conditions and an absence of progression opportunities. That is the reason for the Welsh Government taking a clearer leadership role, when four out of every 10 jobs in Wales are in the foundational economy. By supporting innovation, improving management, filling skills gaps, helping develop new business models and, ultimately, encouraging better pay and conditions, we can develop those more resilient local communities. An example of this is in the social care sector, which Jeremy Miles and others spoke eloquently of. Here, a new approach, drawing on the breadth of our levers across Government and focused on this national priority sector, can deliver real results and better outcomes for our economy and society. We are under no illusion that there is pressure on the social care sector, arising from factors such as financial constraints and an ageing population. So, we're looking at ways in which we might be able to better support this sector and the businesses that operate within it. There are things we can do around procurement, around skills support and property that could make a real difference to service delivery and the sustainability of the sector, and the social care sector is, of course, geographically dispersed. Assisting local homes could help with accessibility to employment for people in communities right across the country and, crucially, in the process, driving up the quality of jobs, employment conditions and the sustainability of the businesses within it. Members also spoke about energy, which isn't just an essential component of the foundational economy. Arguably, it is, for Wales, our twenty-first century economic hedgehog, demonstrating how we are leading the world in certain energy subsectors. We'll have much more to say on this and our broader ambitions for the foundational economy as our 'prosperous and secure' strategy is presented in the coming months. I am in no doubt that we want to harness the power and opportunities presented by the foundational economy, and so I welcome this debate today and the thoughtful input of Members, which we can factor into our work.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddechrau fy araith drwy ddiolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau meddylgar heddiw? Mae wedi bod yn bleser pur cael gwrando ar bob Aelod. Daw'r ddadl hon ar yr economi sylfaenol ar adeg bwysig iawn oherwydd, fel y bydd yr Aelodau'n gwybod, ar hyn o bryd rwy'n edrych o'r newydd ar ein blaenoriaethau economaidd ac fel rhan o'r gwaith hwn, rwyf wedi bod yn siarad â phobl, busnesau, undebau llafur a sefydliadau ledled Cymru. Mae wedi fy nharo bod llawer o nodweddion cryf yn perthyn i'r economi. O Airbus a Toyota yn y gogledd i BAMC a GE yn y de, ceir arloesedd, gwybodaeth a sylfaen sgiliau o'r radd flaenaf ar draws yr economi, yn fwy nag y sylweddolwn weithiau mewn gwirionedd. Ond hefyd, wrth i mi deithio o amgylch y wlad, mae un peth yn glir iawn. Cafodd ei nodi gan Rhianon Passmore, a chan David Melding ac mae sawl un arall wedi gwneud hynny hefyd. Mae pobl yn teimlo'n ansicr. Mae cymunedau'n teimlo'n ansicr. Y tu hwnt i bennawd y 150,000 o swyddi a gefnogwyd gan Lywodraeth Cymru dros dymor diwethaf y Cynulliad, mae'n amlwg i mi fod angen ailbeiriannu ein heconomi a'n model economaidd er mwyn sicrhau bod economïau rhanbarthol a lleol yn fwy cynaliadwy, a chael gwared ar natur dalpiog twf ar draws yr economi. Yn wir, nid yn unig er mwyn adeiladu economïau ond fel y cyfeiriodd David Melding, er mwyn adeiladu lleoedd - lleoedd y mae pobl yn ymfalchïo ynddynt ac yn teimlo'n ddiogel ynddynt. Mae arnom angen economi sydd ei hun yn fwy diogel yn wyneb ergydion globaleiddio, technoleg ac aflonyddwch gwleidyddol, sydd ond yn mynd i gynyddu a dwysáu yn y blynyddoedd i ddod. Mae'r natur fregus y siaradodd Lee Waters amdani mewn perygl o ddwysáu oni bai bod newid yn digwydd. Dyna ble y mae dadl heddiw yn gwneud cyfraniad pwysig ac yn wir, pam y bydd y consensws trawsbleidiol sydd mor amlwg ar bwysigrwydd yr economi sylfaenol o gymorth enfawr wrth gyflwyno strategaeth fentrus, fwy cynhwysol i Gymru ffyniannus a diogel. Gallaf gadarnhau wrth yr Aelodau y bydd ein strategaeth 'ffyniannus a diogel' yn cynnwys rôl gref iawn o'i mewn ar gyfer yr economi sylfaenol. Os cawn y dull yn gywir, nid yn unig yn fy adran i o ran y gwasanaethau rwy'n gyfrifol am eu darparu a'r cymorth rwy'n gyfrifol amdano, ond ar draws y Llywodraeth i gyd, yna gall yr economi sylfaenol chwarae rôl sylweddol iawn nid yn unig wrth helpu i dyfu ein heconomi, ond wrth dyfu ein heconomi gyda phwrpas: lleihau anghydraddoldebau rhwng pobl a rhwng ein cymunedau. Gwyddom mai'r llwybr gorau allan o dlodi yw gwaith, felly mae angen i ni helpu pobl i gael gwaith, i aros mewn gwaith, ac yn hanfodol, i gamu ymlaen yn y gwaith. Mae'r economi sylfaenol yn cynnig cyfleoedd gwych o ran hynny. Mae'r economi sylfaenol yn digwydd ble y mae pobl yn byw, felly mae'n cynnig cyfleoedd i ysgogi twf economaidd lleol, cynaliadwy - swyddi gwell, yn nes at adref. Ac rwy'n cydnabod bod rhai rhannau o'r economi sylfaenol wedi'u nodi ar gyfer gwaith ar gyflog isel, fel y nododd yr Aelodau, amodau cyflogaeth cymharol wael a diffyg cyfleoedd i gamu ymlaen. Dyna'r rheswm dros sicrhau bod Llywodraeth Cymru yn mabwysiadu rôl arweiniol gliriach, pan fo pedair allan o bob 10 o swyddi yng Nghymru yn yr economi sylfaenol. Drwy gefnogi arloesedd, gwella rheolaeth, llenwi bylchau mewn sgiliau, helpu i ddatblygu modelau busnes newydd ac yn y pen draw, annog gwell cyflogau ac amodau, gallwn ddatblygu'r cymunedau lleol cryfach hyn. Ceir un enghraifft o hyn yn y sector gofal cymdeithasol, a siaradodd Jeremy Miles ac eraill yn huawdl am hyn. Yma, gall dull newydd o weithredu, gan bwyso ar ehangder ein dulliau ar draws y Llywodraeth a chanolbwyntio ar y sector hwn sydd â blaenoriaeth yn genedlaethol, sicrhau canlyniadau real a gwell i'n heconomi a'n cymdeithas. Nid oes gennym unrhyw amheuaeth fod pwysau ar y sector gofal cymdeithasol, yn deillio o ffactorau megis cyfyngiadau ariannol a phoblogaeth sy'n heneiddio. Felly, rydym yn edrych ar ffyrdd o allu cefnogi'r sector hwn a'r busnesau sy'n gweithredu o'i fewn yn well. Mae yna bethau y gallwn eu gwneud ym maes caffael, o ran cymorth sgiliau ac eiddo a allai wneud gwahaniaeth go iawn i'r modd y caiff gwasanaethau eu darparu a chynaliadwyedd y sector, ac mae'r sector gofal cymdeithasol, wrth gwrs, yn wasgaredig yn ddaearyddol. Gallai cynorthwyo cartrefi lleol helpu gyda mynediad at gyflogaeth i bobl mewn cymunedau ar draws y wlad ac yn hollbwysig, yn y broses, gwella ansawdd swyddi, amodau cyflogaeth a chynaliadwyedd y busnesau o'i fewn. Siaradodd yr Aelodau hefyd am ynni, ac mae'n fwy na rhan hanfodol o'r economi sylfaenol. Gellid dadlau mai dyma yw ein draenog economaidd yng Nghymru yn yr unfed ganrif ar hugain, gan ddangos sut yr ydym yn arwain y byd mewn is-sectorau ynni penodol. Bydd gennym lawer mwy i'w ddweud am hyn a'n huchelgeisiau ehangach ar gyfer yr economi sylfaenol wrth i'n strategaeth 'ffyniannus a diogel' gael ei chyflwyno yn y misoedd nesaf. Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth ein bod yn awyddus i fanteisio ar y grym a'r cyfleoedd a gyflwynir gan yr economi sylfaenol, ac felly croesawaf y ddadl hon heddiw a chyfraniad meddylgar yr Aelodau, y gallwn ei gynnwys yn elfen o'n gwaith.