English: Free school meals aren't just about feeding hungry children - they're about access to education, children's ability to concentrate in lessons, and ensuring well-being, health and attainment. The pandemic we're all living through has forced us to confront many injustices so ingrained in our society they've come to appear endemic. A third of Welsh children are living in poverty, and as the Child Poverty Action Group has calculated, more than half of them don't qualify for free school meals because of flaws in the eligibility criteria and the callousness of means testing. That is an injustice heaped upon an injustice - children living below the poverty line who still don't qualify for support. Our motion as set out would correct this by extending the eligibility to all children from families who receive universal credit, or who have no recourse to public funds. Crucially, we would do this as a first step towards providing universal free school meals, to learn the lessons from nations like Finland and ensure that the shameful scourge of children too hungry to learn is abolished forever. Because school meals don't begin and end with the meal. They create shared experiences, they forge bonds, stop stigma and shame. They lessen stress for children and families and advance children's emotional and physical development. Children who go hungry are more likely to suffer with chronic illnesses, anxiety and depression, and they're more likely to go on to suffer from diseases like cancer, diabetes and heart disease. That is the impact that debilitating hunger has. Of course, free school meals have been high on the agenda across the UK recently because of the English Government's stubbornness about providing meals outside of term. In those Westminster debates, some Conservative MPs showed the ugliest side of their politics. One MP said he didn't believe in nationalising children, as though taking the basic step of ensuring no child goes hungry was the equivalent of Red Guards at the door. Cadeirydd, it used to be possible to send children to work as chimney sweeps. It used to be possible to send children to work underground. That was only stopped through legislation starting with the mines Act in 1842, which meant only boys older than 10 could work in the mines. It seems barbaric to us now, but it was an important step. I wonder, when future generations look back at us, how barbaric it will seem to them that we allow children to attend classes with empty stomachs. That 1842 Act has meant that, since the mid nineteenth century, the state has accepted a responsibility over the welfare of children. It is a small step from that to accepting that Government has a duty to prevent child hunger. Cadeirydd, there are many areas in politics where parties will disagree - trade, taxation, targets. But there is a baseline of decency, or there should be. There should be a bar below which we should not ever sink. Ensuring every child is cradled with support and compassion and is fed should be far above that bar. Anyone who disagrees should examine their conscience. There was an important exchange, referred to already, during yesterday's First Minister's questions, when the First Minister referred to a pamphlet from the 1940s about school meals, and it was called, 'And they shall have flowers on the table'. That evocative title strikes at the heart of this debate. School meals shouldn't be about providing the bare minimum. They should never be the source of stigma or shame. They should be the gateway to healthy lives, an eagerness to engage with school and a happiness that shouldn't be a luxury for the children whose families can afford it. Just as eligibility for free meals opens up other services like help with uniforms, music lessons and school trips, we should also see school meals as a means of helping children gain formative and valuable experiences. Cadeirydd, the debate around free school meals has become totemic because it speaks to the values we as a society place on our children's lives. It's not simply a debate about economics. It's about the importance of joy, compassion and providing young people with hope. No injustice can ever be beyond remedy. We must forge a society where our children are fed, where they shall have flowers on the table and where they shall have reason to find joy.
Welsh: Mae prydau ysgol am ddim yn ymwneud â mwy na bwydo plant llwglyd - maent yn ymwneud â mynediad at addysg, gallu plant i ganolbwyntio mewn gwersi, a sicrhau lles, iechyd a chyrhaeddiad. Mae'r pandemig rydym i gyd yn byw drwyddo wedi ein gorfodi i wynebu llawer o anghyfiawnderau sy'n rhan mor annatod o'n cymdeithas fel eu bod wedi dod i ymddangos yn endemig. Mae traean o blant Cymru yn byw mewn tlodi, ac fel y mae'r Grŵp Gweithredu ar Dlodi Plant wedi cyfrifo, nid oes mwy na'u hanner yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim oherwydd diffygion yn y meini prawf cymhwysedd a phrofion modd dideimlad. Mae'n anghyfiawnder ar ben anghyfiawnder - plant sy'n byw islaw'r llinell dlodi nad ydynt yn gymwys i gael cymorth er hynny. Byddai ein cynnig fel y'i nodir yn unioni hyn drwy ymestyn y cymhwysedd i bob plentyn o deuluoedd sy'n derbyn credyd cynhwysol, neu deuluoedd nad yw cyllid cyhoeddus ar gael iddynt. Yn hollbwysig, byddem yn gwneud hyn fel cam cyntaf tuag at ddarparu prydau ysgol am ddim i bawb, i ddysgu'r gwersi gan wledydd fel y Ffindir a sicrhau bod malltod cywilyddus plant sy'n rhy llwglyd i ddysgu yn cael ei ddiddymu am byth. Oherwydd nid yw prydau ysgol yn dechrau ac yn gorffen gyda'r pryd bwyd. Maent yn creu profiadau a rennir, maent yn creu agosrwydd, yn atal stigma a chywilydd. Maent yn lleihau straen i blant a theuluoedd ac yn hyrwyddo datblygiad emosiynol a chorfforol plant. Mae plant sy'n llwglyd yn fwy tebygol o ddioddef afiechydon cronig, gorbryder ac iselder, ac maent yn fwy tebygol o fynd ymlaen i ddioddef clefydau fel canser, diabetes a chlefyd y galon. Dyna'r effaith y mae newyn gwanychol yn ei chael. Wrth gwrs, mae prydau ysgol am ddim wedi bod yn uchel ar yr agenda ledled y DU yn ddiweddar oherwydd ystyfnigrwydd Llywodraeth Lloegr i ddarparu prydau yn ystod gwyliau ysgol. Yn y dadleuon hynny yn San Steffan, dangosodd rhai ASau Ceidwadol ochr hyllaf eu gwleidyddiaeth. Dywedodd un AS nad oedd yn credu mewn gwladoli plant, fel pe bai cymryd y cam sylfaenol o sicrhau nad oes unrhyw blentyn yn llwglyd yn gyfystyr â dweud bod y Fyddin Goch wrth y drws. Gadeirydd, roedd hi'n arfer bod yn bosibl anfon plant i weithio fel glanhawyr simneiau. Roedd hi'n arfer bod yn bosibl anfon plant i weithio o dan y ddaear. Dim ond drwy ddeddfwriaeth gan ddechrau gyda Deddf y pyllau glo yn 1842 y rhoddwyd y gorau i hynny, Deddf a olygai mai dim ond bechgyn hŷn na 10 oed a gâi weithio yn y pyllau glo. Mae'n ymddangos yn farbaraidd i ni nawr, ond roedd yn gam pwysig. Pan fydd cenedlaethau'r dyfodol yn edrych yn ôl arnom, tybed pa mor farbaraidd fydd hi'n ymddangos iddynt hwy ein bod yn caniatáu i blant fynychu dosbarthiadau gyda'u stumogau'n wag. Mae Deddf 1842 wedi golygu bod y wladwriaeth, ers canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg, wedi ysgwyddo cyfrifoldeb dros les plant. Mae'n gam bach o hynny i dderbyn bod gan y Llywodraeth ddyletswydd i atal plant rhag newynu. Gadeirydd, mae llawer o feysydd mewn gwleidyddiaeth lle bydd pleidiau'n anghytuno - masnach, trethiant, targedau. Ond ceir llinell sylfaen o weddusrwydd, neu fe ddylai fod. Dylai fod bar na ddylem byth suddo oddi tano. Dylai sicrhau bod pob plentyn yn cael ei amgylchynu gan gymorth a thosturi a'i fwydo fod yn llawer uwch na'r bar hwnnw. Dylai unrhyw un sy'n anghytuno archwilio eu cydwybod. Cafwyd dadl bwysig, y cyfeiriwyd ati eisoes, yn ystod cwestiynau i'r Prif Weinidog ddoe, pan gyfeiriodd y Prif Weinidog at bamffled o'r 1940au am brydau ysgol o dan y pennawd 'And they shall have flowers on the table'. Mae'r pennawd awgrymog hwnnw'n mynd i wraidd y ddadl hon. Ni ddylai prydau ysgol ymwneud â darparu'r isafswm lleiaf posibl. Ni ddylent byth fod yn destun stigma na chywilydd. Dylent fod yn borth i fywydau iach, yn awydd i ymgysylltu â'r ysgol a hapusrwydd na ddylai fod yn foethusrwydd i'r plant y gall eu teuluoedd ei fforddio. Yn union fel y mae cymhwysedd ar gyfer prydau am ddim yn agor gwasanaethau eraill fel help gyda gwisg ysgol, gwersi cerddoriaeth a theithiau ysgol, dylem hefyd weld prydau ysgol fel ffordd o helpu plant i gael profiadau ffurfiannol a gwerthfawr. Gadeirydd, mae'r ddadl ynghylch prydau ysgol am ddim wedi dod yn un dotemig gan ei bod yn siarad am y gwerthoedd rydym ni fel cymdeithas yn eu rhoi ar fywydau ein plant. Nid dadl am economeg yn unig yw hi. Mae'n ymwneud â phwysigrwydd llawenydd, tosturi a rhoi gobaith i bobl ifanc. Ni all unrhyw anghyfiawnder byth fod y tu hwnt i'w unioni. Rhaid inni greu cymdeithas lle mae ein plant yn cael eu bwydo, lle bydd ganddynt flodau ar y bwrdd a lle bydd ganddynt reswm i ganfod llawenydd.