English: I said that we can't afford to wait, but the declarations we've made and the conferences that await us afford us an opportunity to be radical, to be innovative and to be trailblazing, because urgency is required. The climate emergency is already hitting our communities hard. The Rhondda, Llanrwst, Ystrad Mynach - streets in almost every corner of our country have faced horrific floods. Homes and businesses have been destroyed, and the threat of landslips from unsafe coal tips looms over our heads. Wildfires and droughts have become commonplace, and temperatures that break new records and wreak destruction are set every year, inexorably rising like the seas at our feet. Just as some things go up, so others go down. The decline in biodiversity on our planet is set to wipe out a million species. In Wales, the RSPB and other partners have warned us in their State of Nature 2019 report that 666 species in Wales are at threat from extinction, and 73 are already gone, a calamity we shouldn't just note and move on from. Those species have left us because of how we live our lives. Butterflies have declined by 52 per cent since 1976, and 30 per cent of terrestrial mammal species are at risk of disappearing from Wales altogether, like the red squirrel and water voles. Dirprwy Lywydd, the science is clear, and Wales is feeling the impacts of these co-existing crises, the one that charts forever upwards, the other that pulls us down into the depths of loss. So, what can we do to change this? Well, the second part of our motion sets out a series of bold and ambitious actions that Wales can and must take in order to grapple with the severity of these crises. We call on the Government to maximise our nation's potential for renewable energy development by establishing a state-backed energy development company. We call for the development of a net-zero workforce in the energy sector, the expansion of renewable capacity through investment in upgrades to the electricity grid, a strategy for Welsh ports that would support the offshore wind sector, and a marine development plan that will provide certainty to energy developers and ensure that renewable developments don't get planned in the areas that are the most ecologically sensitive. I said that we have resources at our disposal, but not all Welsh resources are under our control, which is why we furthermore call on the Welsh Government to seek the full devolution of the management of the Crown Estate and the full devolution of energy powers, to ensure we have all levers we need to tackle these crises head on. Now, a lot of what we're talking about in this debate will be on a massive scale, global targets and pathways and plans that stretch decades into the future, but the impacts of Government inaction in these areas aren't only measured in graphs or numbers or pylons in the sky. People's lives on the ground are affected in a devastatingly personal way too. The recent energy crisis that we're still in the midst of has underlined our dependency on markets and resources that are outside our control, and how susceptible we are to their shocks. Customers face higher bills and the industry faces supply cuts and shut downs. Families least able to afford higher prices will be hit most harshly. The floods I mentioned earlier don't just devastate houses, they rip people's lives apart. That is the consequence of inaction. Dirprwy Lywydd, when we had our debate in June, which ended in the Senedd declaring a nature emergency, Mike Hedges said that so many beloved creatures known to us from children's books could soon disappear from our world. And I think that that image of storybooks is compelling. What storybooks, what history books, do we want our grandchildren to read declaring what we did in this moment, when so much could still be changed, if there is paper left to write on? Do we want the narrative to unravel, to trap future generations in a dystopia of scorched earth, depleted landscapes and ever-rising tides? Or do we want a page to be turned today, a chapter opened that will allow those children to tell a tale of triumph? The eyes of the future are on us today. Their destiny is in our hands. Let's start their stories now while we still can.
Welsh: Dywedais na allwn fforddio aros, ond mae'r datganiadau a wnaethom a'r cynadleddau sydd i ddod yn rhoi cyfle inni fod yn radical, i fod yn arloesol ac i dorri cwys newydd, gan fod angen gweithredu ar frys. Mae'r argyfwng hinsawdd eisoes yn taro ein cymunedau'n galed. Y Rhondda, Llanrwst, Ystrad Mynach - mae strydoedd ym mhob cornel o'n gwlad, bron â bod, wedi wynebu llifogydd erchyll. Mae cartrefi a busnesau wedi'u dinistrio, ac mae tirlithriadau o domenni glo anniogel yn fygythiad parhaus. Mae tanau gwyllt a sychder wedi dod yn gyffredin, a bob blwyddyn daw tymereddau uwch nag erioed â dinistr yn eu sgil, gan godi'n ddi-droi'n-ôl fel y moroedd wrth ein traed. Yn union fel y mae rhai pethau'n codi, mae eraill yn cwympo. Disgwylir i'r dirywiad mewn bioamrywiaeth ar ein planed arwain at golli miliwn o rywogaethau. Yng Nghymru, mae'r RSPB a phartneriaid eraill wedi ein rhybuddio yn eu hadroddiad Cyflwr Natur 2019 fod 666 o rywogaethau yng Nghymru dan fygythiad o ddifodiant, ac mae 73 rhywogaeth eisoes wedi diflannu, sy'n drychineb y dylem wneud mwy na dim ond ei nodi a symud ymlaen. Mae'r rhywogaethau hynny wedi ein gadael oherwydd y ffordd yr ydym yn byw ein bywydau. Mae niferoedd gloÿnnod byw wedi gostwng 52 y cant ers 1976, ac mae 30 y cant o rywogaethau mamaliaid y tir mewn perygl o ddiflannu'n gyfan gwbl yng Nghymru, fel y wiwer goch a llygoden y dŵr. Ddirprwy Lywydd, mae'r wyddoniaeth yn glir, ac mae Cymru yn teimlo effeithiau'r argyfyngau hyn sy'n cyd-fodoli, yr un sy'n parhau i godi a chodi, a'r llall sy'n ein tynnu i lawr i ddyfnderoedd colled. Felly, beth y gallwn ei wneud i newid hyn? Wel, mae ail ran ein cynnig yn nodi cyfres o gamau beiddgar ac uchelgeisiol y gall, ac y mae'n rhaid i Gymru eu cymryd er mwyn mynd i'r afael â difrifoldeb yr argyfyngau hyn. Rydym yn galw ar y Llywodraeth i gynyddu potensial ein gwlad ar gyfer datblygu ynni adnewyddadwy drwy sefydlu cwmni datblygu ynni wedi'i gefnogi gan y wladwriaeth. Rydym yn galw am ddatblygu gweithlu sero-net yn y sector ynni, ehangu capasiti ynni adnewyddadwy drwy fuddsoddi mewn gwaith uwchraddio i'r grid trydan, strategaeth ar gyfer porthladdoedd Cymru a fyddai'n cefnogi'r sector gwynt ar y môr, a chynllun datblygu morol i roi sicrwydd i ddatblygwyr ynni ac i sicrhau nad yw datblygiadau adnewyddadwy yn cael eu cynllunio yn yr ardaloedd mwyaf sensitif o safbwynt ecolegol. Dywedais fod adnoddau ar gael i ni, ond nid yw holl adnoddau Cymru o dan ein rheolaeth, a dyna pam ein bod hefyd yn galw ar Lywodraeth Cymru i ymgyrchu dros ddatganoli rheolaeth Ystad y Goron yn llawn a datganoli pwerau ynni yn llawn, er mwyn sicrhau bod gennym yr holl ysgogiadau sydd eu hangen arnom i fynd benben â'r argyfyngau hyn. Nawr, bydd llawer o'r hyn y siaradwn amdano yn y ddadl hon ar raddfa enfawr, targedau byd-eang a llwybrau a chynlluniau sy'n ymestyn ddegawdau i'r dyfodol, ond nid mewn graffiau neu rifau neu beilonau yn yr awyr yn unig y caiff effeithiau diffyg gweithredu gan y Llywodraeth yn y meysydd hyn eu mesur. Effeithir ar fywydau pobl ar lawr gwlad mewn ffordd aruthrol o bersonol hefyd. Mae'r argyfwng ynni diweddar yr ydym yn dal i fod yn ei ganol wedi tanlinellu ein dibyniaeth ar farchnadoedd ac adnoddau sydd y tu hwnt i'n rheolaeth, a pha mor agored yr ydym i'w siociau hwy. Mae cwsmeriaid yn wynebu biliau uwch ac mae'r diwydiant yn wynebu toriadau yn y cyflenwad a chau i lawr. Y teuluoedd sydd leiaf abl i fforddio prisiau uwch fydd yn cael eu taro waethaf. Mae'r llifogydd y soniais amdanynt yn gynharach nid yn unig yn dinistrio tai, maent yn rhwygo bywydau pobl. Dyna ganlyniad diffyg gweithredu. Ddirprwy Lywydd, pan gawsom ein dadl ym mis Mehefin, a arweiniodd at y Senedd yn datgan argyfwng natur, dywedodd Mike Hedges y gallai cymaint o greaduriaid annwyl yr ydym yn eu hadnabod mewn llyfrau plant ddiflannu o'n byd cyn bo hir. A chredaf fod y ddelwedd honno o lyfrau stori yn un gref. Pa lyfrau stori, pa lyfrau hanes, y byddem eisiau i'n hwyrion eu darllen yn datgan beth a wnaethom ar yr adeg hon, pan ellir newid cymaint o hyd, os bydd papur ar ôl i ysgrifennu arno? A ydym am i'r naratif ymddatod, i gaethiwo cenedlaethau'r dyfodol mewn dystopia o dir llosg, tirweddau llwm a llanw sy'n codi ac yn codi? Neu a ydym am droi'r ddalen heddiw, ac agor pennod a fydd yn caniatáu i'r plant hynny adrodd stori o lwyddiant? Mae llygaid y dyfodol arnom ni heddiw. Mae eu tynged yn ein dwylo ni. Gadewch inni ddechrau eu straeon yn awr tra gallwn.