English: Well, I'd like to start by thanking Plaid Cymru for tabling this motion for debate in the Chamber today and returning the Welsh Government's good wishes for a happy St David's Day. It does provide us with the opportunity to talk about our performance across these three key areas of the economy, education and health, and I welcome that opportunity. I also think it's apt. As Rhun ap Iorwerth has said in his opening remarks, it's about looking at where we are today, and that's appropriate on St David's Day. But, looking back over the last few years against the backdrop of the recession and austerity budgets forced upon us by the UK Government, it's clear that Wales's economy has grown. There's close to a record number of people in work, and the employment rate has increased more than the UK average over the last 12 months. The unemployment rate has also decreased more in Wales than the UK average over the same time. Last year, this Welsh Government helped to create and protect 37,500 jobs through intelligent and effective partnerships with businesses in Wales. We have also seen real gains in educational improvement. The overall 2016 GCSE results showed another strong performance, with two thirds of our learners achieving at least A* to C, with an increase in the top grades. In terms of the health service, we recognise that some waiting times are too long, but referral-to-treatment waiting times are now 30 per cent lower than the high point in August 2015, and diagnostic waiting times are 63 per cent lower than the high point of January 2014. We expect to see further reductions before the end of this month. We accept there's always room for more improvement, but we are making significant progress in these areas. In moving the Government amendment, I'm pleased to provide perhaps a more comprehensive overview of Wales's position. The unemployment rate in Wales has fallen to 4.4 per cent, lower than the UK average. The recently published OECD healthcare quality indicator showed that Wales is performing at a similar level or better than other countries in the UK on the majority of indicators. The 2015-16 GCSE exam results for Wales show the main performance measure has increased each year since records began in 2006-07, while the attainment gap between pupils eligible for free schools meals and their fellow pupils is closing. Yesterday, the OECD, of course, published its rapid assessment of education in Wales, and we discussed this report in the Chamber - the statement from the Cabinet Secretary. But the OECD provided us with independent evidence on where we have improved, and they point to progress made to support the professional learning of teachers, to increase school-to-school collaborations, the rationalisation of school grants, the development of a national schools categorisation system, and the steps taken to develop a new curriculum fit for the twenty-first century. Llyr Gruffydd spoke of the historical landmarks in our history of education in Wales, and, yes, the OECD does identify areas where we need to strengthen further. But this independent analysis does show that we're on the right track. We've laid the foundations for a self-improving system that will grow from strength to strength. In responding to some of the other points in this debate, the Welsh Government's approach to delivering our commitments in Wales is key, so our programme for government, 'Taking Wales Forward', shows how we are driving improvement in the Welsh economy and public services, and our aim is to deliver a Wales that is prosperous and secure, healthy and active, ambitious and learning, united and connected. But, to achieve this, we have to set out where we have the levers to intervene - where the Welsh Government can intervene to maximise the impact, and how our key commitments will contribute. We've set out these areas, which we will focus on, that allow us to make the greatest impact. Ambitious measures, but aimed at - . These measures are aimed at making a difference for everyone at every stage in their lives. We will use the opportunity given to us by the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 to work differently, to develop innovative solutions to challenges that we face, to help us to maximise our impact in these uncertain times - a new kind of productivity, as Jeremy Miles has said, based on sustainable investment. We recognise the potential of the blue and green economy. We're committed to supporting new and existing enterprises in Wales to take advantage of major marine industry and energy infrastructure - again, as Jeremy Miles has highlighted, and, indeed, Simon Thomas, unique opportunities that we have in Wales to take us forward - I think it's being talked about as Wales's next industrial revolution - such as the proposed tidal lagoon, and isn't it great when we all agree, as we did in a debate only a couple of weeks ago, and send such a strong message to the UK Government that we want to take up that challenge here in Wales? Simon Thomas is right: the energy sector is a key sector for the Welsh economy as we move forward. It's based on our natural resources, the long tradition of generation, and, of course, the pipeline for future investment. This links directly to education and skills and the central role they play in improving Wales's economy and productivity. Our education system must provide learners with the skills, knowledge and attributes they need for the modern world to enable us to compete and our young people to succeed for their own benefit and for the benefit of Wales. This is why we are making these changes to the education system, aimed at realising a world-class curriculum geared to equip our children and young people to thrive amid the challenges and opportunities of the twenty-first century. Finally, in relation to our beloved national health service, we, of course, should and will expect health boards to continue to make improvements to patient care and access to treatment during 2017-18. By the end of March 2018, we expect no-one to be waiting more than 36 weeks in the majority of specialities. I'm sure you will all have welcomed the announcement made by the Cabinet Secretary of the extra £95 million for healthcare professionals - that's absolutely critical, as Dai Lloyd has said - in terms of a demonstration, again, of where this Government sees its priorities. So, Llywydd, as I said, we welcome this debate. It does give us an opportunity to take stock, and also to welcome constructive scrutiny and to feed into the direction of travel. We need to ensure we're delivering on our commitments, we're enabling people to live healthy and fulfilled lives, and continue to support our economy with investment in skills and infrastructure. But we do, as a Welsh Labour Government, have an additional goal, to tackle inequalities, which are as bad for our health as they are for the economy, against the backdrop of continuing UK Government austerity policies. I just have to say one comment in response to Neil Hamilton. Now, Neil says he supports this motion but I feel that, in terms of his rather disparaging and glib remarks, I need to remind him again about our position in terms of the impact we've had in terms of the economy. The jobs market in Wales has continued to outperform almost every part of the UK over the past year. Good news for Wales. Employment in Wales has increased faster than England, Scotland or Northern Ireland. I don't know where you've been, Neil Hamilton, during this time in terms of these figures. Unemployment - [Interruption.]
Welsh: Wel, hoffwn ddechrau drwy ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r cynnig hwn ar gyfer dadl yn y Siambr heddiw a dymuno Dydd Gŵyl Dewi hapus ar ran Llywodraeth Cymru. Mae'n rhoi cyfle i ni siarad am ein perfformiad ar draws tri maes allweddol yr economi, addysg ac iechyd, a chroesawaf y cyfle hwnnw. Rwyf hefyd yn credu ei fod yn addas. Fel y dywedodd Rhun ap Iorwerth yn ei sylwadau agoriadol, mae'n ymwneud ag edrych ar ein sefyllfa heddiw, ac mae hynny'n briodol ar Ddydd Gŵyl Dewi. Ond o edrych yn ôl dros y blynyddoedd diwethaf yn erbyn cefndir y dirwasgiad a'r cyllidebau caledi a orfodwyd arnom gan Lywodraeth y DU, mae'n amlwg fod economi Cymru wedi tyfu. Ceir yn agos at y nifer uchaf erioed o bobl mewn gwaith, ac mae'r gyfradd gyflogaeth wedi cynyddu mwy na chyfartaledd y DU dros y 12 mis diwethaf. Hefyd mae'r gyfradd ddiweithdra wedi gostwng mwy yng Nghymru na chyfartaledd y DU dros yr un cyfnod. Y llynedd, helpodd y Llywodraeth hon yng Nghymru i greu a diogelu 37,500 o swyddi drwy bartneriaethau deallus ac effeithiol gyda busnesau yng Nghymru. Rydym hefyd wedi gweld cynnydd gwirioneddol o ran gwella addysg. Dangosodd y canlyniadau TGAU cyffredinol ar gyfer 2016 berfformiad cryf arall, gyda dwy ran o dair o'n dysgwyr yn cyflawni o leiaf A* i C, gyda chynnydd yn y graddau uchaf. O ran y gwasanaeth iechyd, rydym yn cydnabod bod rhai amseroedd aros yn rhy hir, ond mae amseroedd aros rhwng atgyfeirio a thriniaeth bellach 30 y cant yn is na'r uchafbwynt ym mis Awst 2015, ac mae amseroedd aros diagnostig 63 y cant yn is na'r uchafbwynt ym mis Ionawr 2014. Rydym yn disgwyl gweld gostyngiadau pellach cyn diwedd y mis hwn. Rydym yn derbyn bod lle i fwy o welliant bob amser, ond rydym yn gwneud cynnydd sylweddol yn y meysydd hyn. Wrth gynnig gwelliant y Llywodraeth, rwy'n falch o ddarparu trosolwg mwy cynhwysfawr efallai o sefyllfa Cymru. Mae'r gyfradd ddiweithdra yng Nghymru wedi gostwng i 4.4 y cant, yn is na chyfartaledd y DU. Dangosodd dangosydd ansawdd gofal iechyd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd a gyhoeddwyd yn ddiweddar fod Cymru yn perfformio ar lefel debyg neu well na gwledydd eraill yn y DU yn y rhan fwyaf o ddangosyddion. Mae canlyniadau arholiadau TGAU 2015-16 ar gyfer Cymru yn dangos bod y prif fesur perfformiad wedi cynyddu bob blwyddyn ers dechrau cadw cofnodion yn 2006-07, ac mae'r bwlch cyrhaeddiad rhwng disgyblion sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim a'u cyd-ddisgyblion yn cau. Ddoe, wrth gwrs, cyhoeddodd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd ei asesiad cyflym o addysg yng Nghymru, a buom yn trafod yr adroddiad hwn yn y Siambr - y datganiad gan yr Ysgrifennydd Cabinet. Ond rhoddodd y Sefydliad dystiolaeth annibynnol i ni ar ble rydym wedi gwella, ac maent yn cyfeirio at y cynnydd a wnaed ar gefnogi dysgu proffesiynol athrawon, ar gynyddu cydweithrediad rhwng ysgolion, ar resymoli grantiau ysgol, ar ddatblygu'r system gategoreiddio ysgolion ar lefel genedlaethol, ac ar y camau a gymerwyd i ddatblygu cwricwlwm newydd sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain. Siaradodd Llyr Gruffydd am y tirnodau hanesyddol yn hanes addysg yng Nghymru, ac ydy, mae'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd yn nodi meysydd lle y mae angen i ni gryfhau ymhellach. Ond mae'r dadansoddiad annibynnol hwn yn dangos ein bod ar y trywydd iawn. Rydym wedi gosod y sylfeini ar gyfer system hunanwella a fydd yn mynd o nerth i nerth. Wrth ymateb i rai o'r pwyntiau eraill yn y ddadl hon, mae dull Llywodraeth Cymru o gyflawni ein hymrwymiadau yng Nghymru yn allweddol, felly mae ein rhaglen lywodraethu, 'Symud Cymru Ymlaen', yn dangos sut rydym yn gyrru gwelliant yn economi Cymru a gwasanaethau cyhoeddus, a'n nod yw sicrhau Cymru sy'n ffyniannus a diogel, yn iach ac yn weithgar, yn uchelgeisiol ac yn dysgu, yn unedig ac yn gysylltiedig. Ond er mwyn cyflawni hyn, mae'n rhaid i ni nodi ble y mae gennym y dulliau i ymyrryd - ble y gall Llywodraeth Cymru ymyrryd i sicrhau cymaint o effaith â phosibl, a sut y bydd ein hymrwymiadau allweddol yn cyfrannu. Rydym wedi nodi'r meysydd hyn, a byddwn yn canolbwyntio arnynt, gan ein galluogi i gael yr effaith fwyaf. Mesurau uchelgeisiol, ond wedi'u hanelu tuag at - . Nod y mesurau hyn yw gwneud gwahaniaeth i bawb ar bob cam o'u bywydau. Byddwn yn defnyddio'r cyfle a roddwyd i ni gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 i weithio mewn ffordd wahanol, i ddatblygu atebion arloesol i'r heriau sy'n ein hwynebu, er mwyn ein helpu i wneud y gorau o'n heffaith ar yr adegau ansicr hyn - math newydd o gynhyrchiant, fel y dywedodd Jeremy Miles, yn seiliedig ar fuddsoddiad cynaliadwy. Rydym yn cydnabod potensial yr economi las a'r economi werdd. Rydym wedi ymrwymo i gynorthwyo mentrau newydd a mentrau sy'n bodoli eisoes yng Nghymru er mwyn manteisio ar ddiwydiant morol mawr a seilwaith ynni - unwaith eto, fel y nododd Jeremy Miles, a Simon Thomas yn wir, cyfleoedd unigryw sydd gennym yng Nghymru i'n symud ymlaen - rwy'n credu y sonnir amdano fel chwyldro diwydiannol nesaf Cymru - megis y morlyn llanw arfaethedig, ac onid yw'n wych pan fyddwn i gyd yn cytuno, fel y gwnaethom mewn dadl ychydig wythnosau yn ôl, ac anfon neges mor gryf at Lywodraeth y DU ein bod am fynd i'r afael â'r her honno yma yng Nghymru? Mae Simon Thomas yn iawn: mae'r sector ynni yn sector allweddol ar gyfer economi Cymru wrth inni symud ymlaen. Mae'n seiliedig ar ein hadnoddau naturiol, y traddodiad hir o gynhyrchu, ac wrth gwrs, y biblinell ar gyfer buddsoddi yn y dyfodol. Mae hyn yn cysylltu'n uniongyrchol ag addysg a sgiliau a'r rôl ganolog y maent yn eu chwarae yn gwella economi a chynhyrchiant Cymru. Rhaid i'n system addysg roi'r sgiliau, y wybodaeth a'r priodoleddau sydd eu hangen ar ddysgwyr ar gyfer y byd modern i'n galluogi i gystadlu ac i'n pobl ifanc lwyddo er eu budd eu hunain ac er lles Cymru. Dyma pam yr ydym yn gwneud y newidiadau hyn i'r system addysg, wedi'i hanelu at wireddu cwricwlwm o'r safon orau gyda'r nod o arfogi ein plant a'n pobl ifanc i ffynnu yng nghanol heriau a chyfleoedd yr unfed ganrif ar hugain. Yn olaf, mewn perthynas â'n gwasanaeth iechyd gwladol annwyl wrth gwrs, fe ddylem ac fe fyddwn yn disgwyl i fyrddau iechyd barhau i wneud gwelliannau i ofal cleifion a mynediad at driniaeth yn ystod 2017-18. Erbyn diwedd mis Mawrth 2018 rydym yn disgwyl na fydd neb yn aros mwy na 36 wythnos yn y mwyafrif o arbenigeddau. Rwy'n siŵr y byddwch i gyd wedi croesawu'r cyhoeddiad a wnaed gan Ysgrifennydd y Cabinet am y £95 miliwn ychwanegol ar gyfer gweithwyr gofal iechyd proffesiynol - mae hwnnw'n gwbl hanfodol fel y dywedodd Dai Lloyd - o ran dangos, unwaith eto, beth yw'r blaenoriaethau i'r Llywodraeth hon. Felly, Lywydd, fel y dywedais, rydym yn croesawu'r ddadl hon. Mae'n rhoi cyfle i bwyso a mesur, a hefyd i groesawu craffu adeiladol ac i fwydo i mewn i'r cyfeiriad teithio. Mae angen inni sicrhau ein bod yn cyflawni ein hymrwymiadau, ein bod yn galluogi pobl i fyw bywydau iach a chyflawn, ac yn parhau i gefnogi ein heconomi drwy fuddsoddi mewn sgiliau a seilwaith. Ond fel Llywodraeth Lafur Cymru, mae gennym nod ychwanegol, sef mynd i'r afael ag anghydraddoldebau, sydd yr un mor ddrwg i'n hiechyd ag y maent i'r economi, yn erbyn cefndir o bolisïau caledi parhaus Llywodraeth y DU. Rhaid i mi wneud un sylw mewn ymateb i Neil Hamilton. Nawr, mae Neil yn dweud ei fod yn cefnogi'r cynnig hwn, ond rwy'n teimlo bod angen i mi ei atgoffa eto, o ran ei sylwadau difenwol a slic braidd, am ein safle mewn perthynas â'r effaith a gawsom ar yr economi. Mae'r farchnad swyddi yng Nghymru wedi parhau i berfformio'n well na bron bob rhan o'r DU dros y flwyddyn ddiwethaf. Newyddion da i Gymru. Mae cyflogaeth yng Nghymru wedi cynyddu'n gyflymach nag yn Lloegr, yr Alban neu Ogledd Iwerddon. Nid wyf yn gwybod ble y buoch dros y cyfnod hwn mewn perthynas â'r ffigurau hyn, Neil Hamilton. Mae diweithdra - [Torri ar draws.]