techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Welcome to you all to the latest meeting of the Health, Social Care and Sport Committee here at the Senedd. Under item 1, introductions, apologies, substitutions and declaration of interests, may I welcome my fellow Members? We've received apologies from Jayne Bryant and also we've received the usual apologies from Angela Burns. And Janet Finch-Saunders is here today substituting. Welcome, Janet. May I explain that this meeting is bilingual? Headsets are available to hear simultaneous translation from Welsh into English on channel 1, or to hear contributions in the original language amplified on channel 2. And also, I just want to remind you that we don't expect a fire alarm this morning, so, should an alarm sound this morning, you should follow the instructions of the ushers.
Welsh: Croeso i chi i gyd i gyfarfod diweddaraf y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon yma yn y Senedd. O dan eitem 1, cyflwyniadau, ymddiheuriadau, dirprwyon a datgan buddiannau, allaf i estyn croeso i'm cyd-Aelodau o'r Cynulliad? Dŷn ni wedi derbyn ymddiheuriadau oddi wrth Jayne Bryant a hefyd dŷn ni wedi derbyn yr ymddiheuriadau arferol gan Angela Burns. Ac mae Janet Finch-Saunders yma heddiw yn dirprwyo ar ei rhan. Croeso, Janet. Allaf i bellach egluro, yn naturiol, fod y cyfarfod yma'n ddwyieithog? Gellir defnyddio'r clustffonau i glywed cyfieithu ar y pryd o'r Gymraeg i'r Saesneg ar sianel 1, neu i glywed cyfraniadau yn yr iaith wreiddiol yn well ar sianel 2. Hefyd, mi wnaf i'ch hysbysu chi dŷn ni ddim yn disgwyl larwm tân i ganu, felly, os bydd yna larwm tân yn canu, dylid dilyn cyfarwyddiadau'r tywyswyr.
English: So, with that much of an introduction, we'll go to item 2, which is provision of health and social care in the adult prison estate. This is an evidence session with Dr Robert Jones. More about him in a moment. Members will know that this is the first evidence session of this inquiry into the provision of health and social care in the adult prison services in Wales, and so, this is an introductory session. So, Dr Robert Jones, who is a research associate at the Wales Governance Centre at Cardiff University - welcome to you, Dr Jones - will give us a presentation, and there will be an opportunity for us to ask him questions. Robert, are you happy to take questions as you go along?
Welsh: Felly, gyda chymaint â hynny o ragymadrodd, dŷn ni'n cyrraedd eitem 2, darparu gofal iechyd a gofal cymdeithasol ar yr ystâd carchardai i oedolion. Dyma sesiwn dystiolaeth gyda Dr Robert Jones. Mwy am Dr Jones yn y funud. Mi fydd Aelodau'n gwybod mai dyma'r sesiwn dystiolaeth gyntaf ar ymchwiliad y pwyllgor yma i ddarparu gofal iechyd a gofal cymdeithasol mewn carchardai i oedolion yng Nghymru, ac felly sesiwn gyflwyno ydy hon. Felly, mi fydd Dr Robert Jones, sy'n gydymaith ymchwil yng Nghanolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd - bore da i chi, Dr Jones - yn gwneud ei gyflwyniad, a bydd yna gyfle i ni fod yn cwestiynu ar y pryd. Robert, wyt ti'n hapus i dderbyn cwestiynau fel rwyt ti yn traethu?
English: And then there'll also be an opportunity at the end to ask any questions. We have around an hour and a half for this, and therefore, with those few words, Dr Jones, the floor is over to you.
Welsh: A hefyd bydd yna gyfle, yn naturiol, ar y diwedd i ateb cwestiynau. Mae gyda ni ryw awr a hanner am hyn, ac felly, gyda chymaint â hynny o ragymadrodd, Dr Jones, mae'r llawr gyda chi.
English: To my fellow Members, we'll go on to item 3 now and papers to note. You will have read the letter from the Chair of the Constitutional and Legislative Affairs Committee regarding the inter-institutional relations agreement. You will also have seen the letter from Carers Trust Wales and the Carers Officers Learning and Improvement Network on the committee's inquiry into the impact of the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 in terms of carers, and also the letter on the guidance published by the Older People's Commissioner for Wales on care homes in Wales. Everyone happy to note? Great, thank you very much.
Welsh: I'm cyd-Aelodau, awn ni ymlaen i eitem 3 nawr a phapurau i'w nodi. Mi fyddwch wedi darllen y llythyr gan Gadeirydd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol ynghylch y cytundeb cysylltiadau rhyng-sefydliadol. Mi fyddwch hefyd wedi gweld y llythyr gan Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru a'r Rhwydwaith Gwella a Dysgu Swyddogion Gofalwyr ynglŷn ag ymchwiliad y pwyllgor i effaith Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 o ran gofalwyr, a hefyd y llythyr am y canllawiau a gyhoeddwyd gan Gomisiynydd Pobl Hŷn Cymru ar gartrefi gofal yng Nghymru. Pawb yn hapus i nodi? Grêt, diolch yn fawr.
English: Item 4 is a motion under Standing Order 17.42 (vi) to resolve to exclude the public from the remainder of this meeting. All content? All agreed. Thank you very much.
Welsh: Eitem 4, cynnig o dan Reol Sefydlog 17.42 (vi) i benderfynu gwahardd y cyhoedd o weddill y cyfarfod hwn. Pawb yn gytûn? Pawb yn gytûn. Diolch yn fawr.
English: The first item on our agenda this afternoon is questions to the Minister for Environment, Energy and Rural Affairs, and the first question is from Joyce Watson.
Welsh: Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni'r prynhawn yma yw'r cwestiynau i'r Gweinidog Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Joyce Watson.
English: Thank you. The European maritime and fisheries fund does not provide financial compensation. Under article 38 of the fund, fishers are able to apply for grants for small-scale investment in selective gear, including fishing pots. Only a small number of applications have been received to date. These are awaiting final approval.
Welsh: Diolch. Nid yw cronfa'r môr a physgodfeydd Ewrop yn darparu iawndal ariannol. O dan erthygl 38 o'r gronfa, gall pysgotwyr wneud cais am grantiau ar gyfer buddsoddi ar raddfa fach mewn offer dethol, gan gynnwys potiau pysgota. Nifer fach o geisiadau yn unig sydd wedi dod i law hyd yma. Mae'r rhain yn aros am gymeradwyaeth derfynol.
English: Okay. I thank you for that answer. But 90 per cent of fisheries in Wales are pots and, like all other forms of fishing gear, fishing pots can get lost at sea and they can continue to catch target and non-target species without any hope of being recovered, which is known as ghost fishing. Most fishing pots are currently made with plastic twine, and it's not biodegradable and it stays in the sea for thousands of years. Also, the majority of pots don't have escape hatches that would enable the catch to escape after a certain time if that pot was lost, and when fishing pots are reported as lost, my understanding is that the fishermen can apply for compensation. Minister, would you consider implementing a condition that replacement pots that are paid for out of either Welsh Government or public fund money are both made from biodegradable material and that they have escape hatches so they have a lower impact on the marine ecosystem, and also consider introducing a tagging system that can enable the retrieval of those lost pots?
Welsh: O'r gorau. Diolch ichi am yr ateb hwnnw. Ond mae 90 y cant o'r pysgodfeydd yng Nghymru yn bysgota potiau ac fel pob math arall o offer pysgota, gall potiau pysgota gael eu colli yn y môr a gallant barhau i ddal rhywogaethau targed a rhywogaethau nad ydynt yn rhai targed heb unrhyw obaith o gael eu hadfer, rhywbeth a elwir yn bysgota anfwriadol. Ar hyn o bryd gwneir y rhan fwyaf o botiau pysgota â chortynnau plastig, ac nid yw'n fioddiraddiadwy ac mae'n aros yn y môr am filoedd o flynyddoedd. Hefyd, nid oes hatshus dianc ar y mwyafrif o'r potiau a fyddai'n galluogi'r ddalfa i ddianc ar ôl amser penodol pe bai'r pot yn cael ei golli, a phan nodir bod potiau pysgota wedi'u colli, yn ôl yr hyn rwy'n ei ddeall, gall y pysgotwyr wneud cais am iawndal. Weinidog, a fyddech yn ystyried gweithredu amod bod potiau newydd y telir amdanynt allan o arian Llywodraeth Cymru neu arian o gronfa gyhoeddus yn cael eu gwneud o ddeunydd bioddiraddiadwy a bod ganddynt hatshus dianc fel nad ydynt yn cael cymaint o effaith ar ecosystem y môr, ac a fyddech hefyd yn ystyried cyflwyno system dagio sy'n ei gwneud hi'n bosibl adfer y potiau coll hyn?
English: As I said in my opening answer to you, we don't provide financial compensation from the fund, but we did set up a shellfish pot replacement grant back in 2013-14 after those winter storms. That was set up by Welsh Government to support fishermen to replace equipment that had been lost. No pots have been purchased under the EMF at present. Appropriate checks will be put in place to confirm the suitability of any replacements, but I think there has to be a focus on escape hatches. I think that's really important, and certainly we can look at other sustainability measures, rather than the material used in the construction of the gear. But obviously we've just gone out to consultation on 'Brexit and our seas', and I think this is something that we could look at in a future fisheries policy.
Welsh: Fel y dywedais yn fy ateb cyntaf i chi, nid ydym yn darparu iawndal ariannol o'r gronfa, ond fe wnaethom sefydlu grant adnewyddu potiau pysgod cregyn yn ôl yn 2013-14 ar ôl y stormydd gaeafol hynny. Sefydlwyd hynny gan Lywodraeth Cymru i gynorthwyo pysgotwyr i gael offer newydd yn lle'r hyn a gollwyd. Nid oes unrhyw botiau wedi'u prynu o dan gronfa'r môr a physgodfeydd ar hyn o bryd. Bydd gwiriadau priodol yn cael eu rhoi ar waith i gadarnhau addasrwydd unrhyw offer newydd, ond credaf y dylid canolbwyntio ar hatshus dianc. Rwy'n meddwl bod hynny'n wirioneddol bwysig, ac yn sicr gallwn edrych ar fesurau cynaliadwyedd eraill, yn hytrach na'r deunydd a ddefnyddir wrth greu'r offer. Ond yn amlwg rydym newydd ddechrau ymgynghori ar 'Brexit a'n moroedd', a chredaf fod hyn yn rhywbeth y gallem edrych arno mewn polisi pysgodfeydd yn y dyfodol.
English: I'm sure the Minister would agree with me it's important that financial support available for the Welsh fishing industry actually reaches Welsh fishermen. It's therefore crucial that any organisations that receive Welsh Government funding on behalf of the Welsh fishing industry, now or in the future, are transparent and clear in the way that they spend funds. In the circumstances, could the Minister tell us what measures she has put in place to ensure that taxpayers' money given to organisations is absolutely transparent? And can she tell us how does her department go about ensuring due diligence when funds are made available to such organisations?
Welsh: Rwy'n siŵr y byddai'r Gweinidog yn cytuno â mi ei bod yn bwysig fod cymorth ariannol sydd ar gael ar gyfer diwydiant pysgota Cymru yn cyrraedd pysgotwyr Cymru mewn gwirionedd. Felly, mae'n hanfodol fod unrhyw gyrff sy'n derbyn cyllid gan Lywodraeth Cymru ar ran diwydiant pysgota Cymru yn awr neu yn y dyfodol, yn dryloyw ac yn glir yn y ffordd y maent yn gwario arian. Yn yr amgylchiadau hyn, a allai'r Gweinidog ddweud wrthym pa fesurau y mae wedi'u rhoi ar waith i sicrhau bod arian trethdalwyr a roddir i sefydliadau yn gwbl dryloyw? A all ddweud wrthym sut y mae ei hadran yn mynd ati i sicrhau diwydrwydd dyledus pan ddarperir arian i sefydliadau o'r fath?
English: All funding in the way that you suggest is absolutely transparent, and I know that you have written to me about the Welsh Fishermen's Association in particular. I can certainly assure you that all the funding is transparent. The WFA are completely compliant with all the monitoring issues. I absolutely refute what was put on Twitter not long ago and I'm taking action around those allegations. There is very, very robust monitoring that takes place, and you only have to go to Companies House to see that all the information is there.
Welsh: Mae'r holl arian yn y ffordd a awgrymwch yn hollol dryloyw, a gwn eich bod wedi ysgrifennu ataf ynglŷn â Chymdeithas Pysgotwyr Cymru yn arbennig. Gallaf yn bendant eich sicrhau fod yr holl arian yn dryloyw. Mae Cymdeithas Pysgotwyr Cymru yn cydymffurfio'n llwyr â'r holl faterion monitro. Rwy'n gwrthwynebu'n llwyr yr hyn a roddwyd ar Twitter heb fod yn hir yn ôl ac rwy'n gweithredu mewn perthynas â'r honiadau hynny. Mae monitro trwyadl tu hwnt yn digwydd, ac nid oes ond angen i chi fynd i Dŷ'r Cwmnïau i weld bod yr holl wybodaeth yno.
English: Thank you. As set out in the nature recovery action plan, our national nature reserves are key to our suite of protected sites to deliver Welsh Government priorities for biodiversity. They are core to the resilience of ecological networks, safeguarding species and habitats, and providing huge benefits to our well-being in Wales.
Welsh: Diolch. Fel y nodir yn y cynllun gweithredu ar adfer natur, mae ein gwarchodfeydd natur cenedlaethol yn allweddol i'n cyfres o safleoedd gwarchodedig ar gyfer cyflawni blaenoriaethau Llywodraeth Cymru mewn perthynas â bioamrywiaeth. Maent yn allweddol i gydnerthedd rhwydweithiau ecolegol, diogelu rhywogaethau a chynefinoedd, a darparu manteision enfawr i'n lles yng Nghymru.
English: Thank you, Minister, for that answer, and I note the keyword you said there - 'core' to your policies. But yet many Members - I think all Members - might well have received this letter from retired former employees of Natural Resources Wales, the Countryside Council for Wales and other bodies who have an interest in this particular area, which highlights what they believe is the lack of confidence in Natural Resources Wales's management of our national nature reserves in Wales, and calls into question the future viability unless there's a change of direction. Do you share the concerns that these former senior retired employees of various nature organisations have highlighted? I believe the Minister was copied in on the letter. And if you do share those concerns, will you be taking these up directly with Natural Resources Wales, and have you any feedback that you can give us as Members that we can have confidence that Natural Resources Wales will engage with such criticism?
Welsh: Diolch ichi am eich ateb, Weinidog, a nodaf y gair allweddol a ddefnyddioch - 'craidd' i'ch polisïau. Ond efallai fod llawer o'r Aelodau - yr holl Aelodau rwy'n credu - wedi derbyn y llythyr gan gyn-gyflogeion sydd wedi ymddeol o Cyfoeth Naturiol Cymru, Cyngor Cefn Gwlad Cymru a chyrff eraill sydd â diddordeb yn y maes penodol hwn, sy'n tynnu sylw at yr hyn y credant sy'n ddiffyg hyder yn y modd y mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn rheoli ein gwarchodfeydd natur cenedlaethol yng Nghymru, ac yn cwestiynu'r hyfywedd yn y dyfodol oni bai bod yna newid cyfeiriad. A ydych yn rhannu'r pryderon y mae'r cyn-aelodau hyn o staff uwch sydd wedi ymddeol o sefydliadau natur amrywiol wedi tynnu sylw atynt? Credaf fod y Gweinidog wedi cael copi o'r llythyr. Ac os ydych yn rhannu'r pryderon hynny, a fyddwch yn eu dwyn i sylw Cyfoeth Naturiol Cymru yn uniongyrchol, ac a oes gennych unrhyw adborth y gallwch ei roi inni fel Aelodau, y gallwn gael hyder y bydd Cyfoeth Naturiol Cymru yn ymateb i feirniadaeth o'r fath?
English: I was copied in to the correspondence, and I think yesterday I wrote back to the man who did the original letter. I did note the concerns; I wouldn't say I share them. However, when anybody writes to me with concerns of that nature, I always ask my officials to look into them on my behalf initially, so they will be discussing the points that he raised with NRW. And certainly, if there are any concerns that I think I need to address, I will raise it with the chair and chief executive of NRW at my regular monthly meetings. Obviously, NRW do manage our NNRs. I think, again, they're very transparent in how they approach the management of them. I also think they set out very clearly in their strategies how they can improve the management of them. So, I will be keeping a very close eye, and if I feel I need to take steps, I will do so.
Welsh: Cefais gopi o'r ohebiaeth, a ddoe, rwy'n credu, ysgrifennais yn ôl at y dyn a luniodd y llythyr gwreiddiol. Nodais y pryderon; ni fuaswn yn dweud fy mod yn eu rhannu. Fodd bynnag, pan fydd rhywun yn ysgrifennu ataf yn nodi pryderon o'r fath, rwyf bob amser yn gofyn i fy swyddogion edrych arnynt ar fy rhan i ddechrau, felly byddant yn trafod y pwyntiau a gododd gyda Cyfoeth Naturiol Cymru. Ac yn sicr, os oes unrhyw bryderon y credaf fod angen imi fynd i'r afael â hwy, byddaf yn eu dwyn i sylw cadeirydd a phrif weithredwr Cyfoeth Naturiol Cymru yn fy nghyfarfodydd misol rheolaidd. Yn amlwg, Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n rheoli ein gwarchodfeydd natur cenedlaethol. Unwaith eto, rwy'n credu eu bod yn dryloyw iawn o ran sut y maent yn eu rheoli. Credaf hefyd eu bod yn nodi'n glir yn eu strategaethau sut y gallant wella'r gwaith o'u rheoli. Felly, byddaf yn cadw llygad agos iawn ar hyn, ac os teimlaf reidrwydd i roi camau ar waith, byddaf yn gwneud hynny.
English: Thank you, Llywydd. Back on 7 November last year, Minister, when we heard the news that the Planning Inspectorate for England and Wales intended to scrap the role of the executive director for Wales, you agreed with me that it was about time for us to have an independent planning inspectorate for Wales. I think 'now is the time' were the words you used here in the Chamber. Since then, can you tell us what steps you've taken to deliver the Welsh Government's intention of creating an independent inspectorate for Wales?
Welsh: Diolch, Lywydd. Nôl ar 7 Tachwedd y flwyddyn ddiwethaf, Weinidog, pan glywon ni y newyddion bod Arolygiaeth Gynllunio Lloegr a Chymru yn bwriadu cael gwared â rôl cyfarwyddwr gweithredol Cymru, fe gytunoch chi â fi ei bod hi'n hen bryd i ni gael arolygiaeth gynllunio annibynnol i Gymru. Rwy'n credu mai 'nawr yw'r amser' yw'r hyn ddywedoch chi fan hyn yn y Siambr. Ers hynny, allwch chi ddweud wrthym ni pa gamau rŷch chi wedi eu cymryd i wireddu bwriad Llywodraeth Cymru i greu arolygiaeth annibynnol i Gymru?
English: Well, obviously, I haven't had responsibility for planning since the new Government came in at the beginning of December. That now falls in the portfolio of Julie James.
Welsh: Wel, yn amlwg, nid wyf wedi bod yn gyfrifol am gynllunio ers i'r Llywodraeth newydd ddod i fodolaeth ddechrau mis Rhagfyr. Perthyn i bortffolio Julie James y mae hynny bellach.
English: Well, can you confirm therefore that that is the Government's policy still? Because you were the Minister at the time, and I would hope that commitments that you made were ones that the Government would adhere to. So, I would like to hear that as an answer to that particular question. Another area where Wales needs to have more influence and more of a grasp on its own future, in my view, is energy, and I would always call for the devolution of more powers. But the Institute of Welsh Affairs report was published recently on re-energising Wales, and, in my view, this provides a firm foundation for the development of an energy policy that is fit for purpose here in Wales. I particularly welcome the emphasis on community ownership as something that's particularly positive, and I am aware that the Welsh Government says that, by 2020, you want new renewable projects to have an element of local ownership. But there is a demand here, in this report, for every scheme over 5 MW to have between 5 per cent and 33 per cent in public ownership. So, I would ask whether that is something that the Government would be willing to adopt. And, more broadly, of course, what other elements of this report appeal to you, and how are you going to ensure that elements of the report are delivered?
Welsh: Wel, allwch chi gadarnhau, felly, mai dyna yw polisi'r Llywodraeth yn dal i fod? Oherwydd chi oedd y Gweinidog ar y pryd, a byddwn i yn gobeithio bod ymrwymiadau a wnaethoch chi yn rhai y byddai'r Llywodraeth yn ymlynu atyn nhw. Felly, byddwn i'n hoffi clywed hynny fel ateb i'r cwestiwn yma. Maes arall, wrth gwrs, lle mae angen i Gymru gael mwy o ddylanwad a mwy o afael ar ei dyfodol ei hunan, yn fy marn i, yw ynni, a byddwn i'n wastad yn galw am ddatganoli mwy o bwerau. Ond fe gyhoeddwyd adroddiad y Sefydliad Materion Cymreig yn ddiweddar, ar ailegnïo Cymru, ac, yn fy marn i, mae hwn yn cynnig sail gadarn ar gyfer datblygu polisi ynni sy'n addas i bwrpas fan hyn yng Nghymru. Dwi'n croesawu yn enwedig y pwyslais ar berchnogaeth gymunedol fel rhywbeth arbennig o bositif, a dwi'n ymwybodol bod Llywodraeth Cymru yn dweud, erbyn 2020, eich bod chi am i brosiectau adnewyddadwy newydd gael elfen o berchnogaeth leol. Wel, wrth gwrs, mae galwad fan hyn, yn yr adroddiad yma, i bob cynllun dros 5 MW gael rhwng 5 y cant a 33 y cant o berchnogaeth leol. Felly, byddwn i yn gofyn a ydy hwnna yn rhywbeth y byddai'r Llywodraeth yn barod i'w fabwysiadu. Ac, yn ehangach wrth gwrs, pa elfennau eraill o'r adroddiad yma sy'n apelio atoch chi, a sut ydych chi, yn wir, yn mynd i fynd ati i sicrhau bod elfennau o'r adroddiad yn cael eu gwireddu?
English: If I can just go to the first point, I'm not aware of any change in policy, but I will ask my colleague Julie James to write to you to give you that assurance. In relation to renewable energies, Llyr Huws Gruffydd will be very aware of the targets that I set for renewable energy 12 months last December, and, clearly, community ownership plays a huge part in that. I am very pleased with the number of projects that have gone through the pipeline - if you pardon the pun - since I've been in portfolio. Clearly, if we want to reach our targets, community energy ownership has a massive element to play. And I've certainly been very keen that officials work with groups, because I think it's important that there is some hand holding - some communities need it more than others - but I think that advice should be there. I am aware of the IWA report, and I'm certainly looking at what we can pick out of it to assist us in reaching our targets.
Welsh: Os caf fynd at y pwynt cyntaf, nid wyf yn ymwybodol o unrhyw newid yn y polisi, ond byddaf yn gofyn i fy nghyd-Aelod, Julie James, ysgrifennu atoch i roi'r sicrwydd hwnnw ichi. Mewn perthynas ag ynni adnewyddadwy, bydd Llyr Huws Gruffydd yn ymwybodol iawn o'r targedau a bennwyd gennyf ar gyfer ynni adnewyddadwy 12 mis i fis Rhagfyr diwethaf, ac yn amlwg, mae perchnogaeth gymunedol yn chwarae rhan enfawr yn hynny. Rwy'n hapus iawn gyda nifer o'r prosiectau a roddwyd ar waith ers i mi fod yn y portffolio. Yn amlwg, os ydym am gyrraedd ein targedau, mae perchnogaeth ynni cymunedol yn elfen enfawr i'w chwarae. Ac rwyf wedi bod yn awyddus iawn i weld swyddogion yn gweithio gyda grwpiau, oherwydd mae'n bwysig fod rhywun i ddal eu llaw - mae mwy o angen hynny ar rai cymunedau nag eraill - ond credaf y dylai'r cyngor fod yno. Rwy'n ymwybodol o adroddiad y Sefydliad Materion Cymreig, ac rwy'n sicr yn edrych ar beth y gallwn ei ddefnyddio ohono i'n helpu i gyrraedd ein targedau.