English: Diolch, Llywydd. Thank you so much to Siân Gwenllian for bringing forward this extremely important debate. I am absolutely delighted to be here to witness it. I'm going to start by saying that I was, myself, elected off an all-women shortlist - something my party battled for for years, and many of the women who battled for it are here with us in the Chamber. It's something that I was immensely proud that my constituency party supported wholeheartedly, because they could see themselves the difficulty for women coming forward in the competitive world of selection, and so on. The very process of selection can mitigate against the strengths that women have for collaboration and so on. Every time we go through one of those selection processes in our own party, we struggle again with the problem of choosing between colleagues and friends and so on. I think collaboration and all of its spirit is something we need to drive into our political parties to get some of this agenda to go forward, as well. But I absolutely stand here as somebody elected off an all-women shortlist and I'm very proud of having been so. Siân did a canter through a large number of the issues that we still need to take forward, and I think most of us are angry and sad in equal measure about some of the things we've discussed here today. So, I'll do a canter through them as well. Equal pay: of course we should have equal pay. It's been years since the Equal Pay Act 1970 and the Equal Pay Act was a great thing, but it isn't implemented. The Equality Act 2010 was necessary in order to force the implementation of the Equal Pay Act. It's shameful, actually. The transparency thing - you have to force people to be transparent, something I've done in my own life several times when I've been negotiating my own salary in private sector legal firms and I've been told what my bonus or whatever is going to be and I've said, 'What are the men getting?' In firms where it's not a problem, they tell you instantly and where they won't tell you, it's never because they're not getting as much as you. So, I have to say that one of the things I've also liked since I've been here is Chwarae Teg's Agile Nation project. That's teaching young women to do what I've just said. And, the average pay rise as a result of that project has been £3,000 a year for those women, because what they're doing is teaching them how to stand for their own rights, and that's a really important thing, as well. It's something we really need to do. There's the sexual harassment agenda, all the stuff that we see on social media, the everyday sexism that I'm sure some of you follow, #ThisIsMe and so on. I've had a number of really interesting conversations around Wales about #ThisIsMe, with people saying, 'Not all women experience that' and I've never once been in a room where there has been a woman who has said, 'Well, I haven't.' Not once. That may be just me, but not once. And that's because women were taught to stay silent about such things, and now there are young women coming forward who are not taught to stay silent, and I absolutely applaud them in doing so and we need to support them every step of that way. Llywydd, if you haven't seen it - I don't know if you have or if you ever watch such programmes - there's a programme called Have I Got News For You and watching Jo Brand, the comedian, tell Ian Hislop why his trivial remarks about sexual harassment are not acceptable is something I recommend to the entire Chamber. It's well worth a revisit. She said it very powerfully and it was simply this: a pattern of behaviour might seem trivial at first, but it can accumulate until it's really undermining of the person experiencing that behaviour. And until we understand that the series of trivial things are leading up to that point of undermining them, then we have not got any sense of what that might be to experience. Siân Gwenllian and all the women who spoke, actually, highlighted this: without women's voices to make that plain, then those things are not understood, and that's why we're important. It's important that we're here. There is a whole pile of other agendas that are also important and that matter. There are lots of 'women's issues' in inverted commas and it has irritated me my whole life that they are 'women's issues'. My children belong to my partner as much as they belong to me. Childcare is as much his issue as it is mine. That's the same for all of those rights: they are issues for all human beings. The fact that women bear the burden of them is not right and we need to do something about it. That's why our voices are important in getting those rules in place and the legislation in place that enables people to take their rightful place in our society. So, I am absolutely determined that, in this Assembly term, we will see every public board sponsored by the Welsh Government having 50:50 representation. My colleague Lesley, here, began the fight for that, and many other colleagues - Jane herself did it when she was in Government, and I'm sure other colleagues will as well. But I am saying that we will do that in this Assembly term. There is no reason why not. We can do it. I've got Chwarae Teg working on it right now.
Welsh: Diolch, Lywydd. Diolch yn fawr iawn i Siân Gwenllian am gyflwyno'r ddadl eithriadol o bwysig hon. Pleser o'r mwyaf yw bod yma i dystio iddi. Rwyf am ddechrau drwy ddweud fy mod i'n bersonol wedi fy ethol oddi ar restr fer a gynhwysai fenywod yn unig - rhywbeth y brwydrodd fy mhlaid drosto am flynyddoedd, ac mae llawer o'r menywod a frwydrodd drosto gyda ni yn y Siambr. Mae'n rhywbeth yr oeddwn yn hynod o falch fod fy mhlaid yn yr etholaeth wedi ei gefnogi i'r carn, oherwydd gallent weld drostynt eu hunain pa mor anodd yw hi i fenywod gamu ymlaen ym myd cystadleuol dethol ymgeiswyr, ac yn y blaen. Gall y broses ddethol ynddi ei hun weithio yn erbyn y cryfderau sydd gan fenywod o ran cydweithio ac ati. Bob tro yr awn drwy un o'r prosesau dethol hynny yn ein plaid ein hunain, rydym yn brwydro unwaith eto yn erbyn y broblem o ddewis rhwng cydweithwyr a ffrindiau ac ati. Credaf fod cydweithio a'r holl ysbryd sydd ynghlwm wrth hynny yn rhywbeth y mae angen i ni ei gynnwys yn ein pleidiau gwleidyddol er mwyn hyrwyddo'r agenda hon. Ond rwy'n sefyll yma yn bendant fel rhywun a etholwyd oddi ar restr fer o fenywod yn unig ac rwy'n falch iawn mai felly y bu. Gwibiodd Siân drwy nifer fawr o faterion y mae angen inni eu symud ymlaen o hyd, a chredaf fod y rhan fwyaf ohonom yn ddig ac yn drist fel ei gilydd ynghylch rhai o'r pethau a drafodwyd gennym yma heddiw. Felly, fe wibiaf drwyddynt hefyd. Cyflog cyfartal: wrth gwrs y dylem gael cyflog cyfartal. Mae blynyddoedd ers Deddf Cyflog Cyfartal 1970 ac roedd y Ddeddf cyflog cyfartal yn beth gwych, ond nid yw'n cael ei gweithredu. Roedd angen Deddf Cydraddoldeb 2010 er mwyn gorfodi'r Ddeddf Cyflog Cyfartal i gael ei gweithredu. Mae'n warthus mewn gwirionedd. Mater tryloywder - rhaid i chi orfodi pobl i fod yn dryloyw, rhywbeth a wneuthum yn fy mywyd fy hun sawl gwaith pan oeddwn yn negodi fy nghyflog fy hun mewn cwmnïau cyfreithiol yn y sector preifat a byddent yn dweud wrthyf beth fyddai fy monws neu beth bynnag y byddai, a byddwn innau'n dweud, 'Beth y mae'r dynion yn ei gael?' Mewn cwmnïau lle nad yw'n broblem, maent yn dweud wrthych ar unwaith a lle na fyddant yn dweud wrthych, nid yw byth oherwydd nad ydynt yn cael cymaint â chi. Felly, rhaid i mi ddweud mai un o'r pethau rwyf wedi hoffi hefyd ers bod yma yw prosiect Cenedl Hyblyg Chwarae Teg. Mae'n dysgu menywod ifanc i wneud yr hyn rwyf newydd ei ddweud. Ac roedd y codiad cyflog cyfartalog o ganlyniad i'r prosiect hwnnw yn £3,000 y flwyddyn i'r menywod hynny, oherwydd yr hyn y maent yn ei wneud yn dda yw eu dysgu sut i sefyll dros eu hawliau, ac mae hynny'n bwysig iawn hefyd. Mae'n rhywbeth y mae gwir angen inni ei wneud. Ceir yr agenda aflonyddu rhywiol, y pethau a welwn ar y cyfryngau cymdeithasol, y rhywiaeth bob dydd y bydd rhai ohonoch chi'n ei ddilyn mae'n siŵr, #ThisIsMe ac ati. Rwyf wedi cael nifer o sgyrsiau diddorol iawn o amgylch Cymru am #ThisIsMe, gyda phobl yn dweud, 'Nid yw pob menyw yn cael profiad felly' ac nid wyf erioed wedi bod mewn ystafell lle mae menyw wedi dweud, 'Wel, nid wyf fi wedi cael profiad felly.' Erioed. Efallai mai fi'n unig yw hynny, ond ni chlywais hynny erioed. A'r rheswm am hynny yw bod menywod wedi cael eu dysgu i gadw'n ddistaw am bethau o'r fath, ac yn awr mae yna fenywod ifanc nad ydynt yn cael eu dysgu i gadw'n ddistaw yn codi llais ac rwy'n eu cymeradwyo am wneud hynny ac mae angen inni eu cefnogi bob cam o'r ffordd. Lywydd, os nad ydych wedi ei weld - nid wyf yn gwybod a ydych chi'n gwylio rhaglenni o'r fath, neu wedi gwneud hynny - mae yna raglen o'r enw Have I Got News For You ac mae gwylio Jo Brand, y digrifwr, yn dweud wrth Ian Hislop pam nad yw ei sylwadau dibwys am aflonyddu rhywiol yn dderbyniol yn rhywbeth rwy'n ei argymell i'r Siambr gyfan. Mae'n werth ailedrych arno. Fe ddywedodd hynny'n rymus iawn a hyn ydoedd yn syml: gallai patrwm o ymddygiad ymddangos yn ddibwys ar y cychwyn, ond gall gronni hyd nes ei fod yn tanseilio'r person sy'n dioddef yr ymddygiad hwnnw yn llwyr. A hyd nes y deallwn fod y gyfres o bethau dibwys yn arwain at y pwynt hwnnw lle y cânt eu tanseilio, yna nid oes gennym unrhyw synnwyr o sut brofiad y gallai hwnnw fod. Amlygwyd hyn gan Siân Gwenllian, a'r holl fenywod a siaradodd mewn gwirionedd: heb leisiau menywod i wneud hynny'n glir, ni chaiff y pethau hynny eu deall, a dyna pam rydym yn bwysig. Mae'n bwysig ein bod ni yma. Ceir pentwr cyfan o agendâu eraill sy'n bwysig hefyd. Ceir llawer o 'faterion menywod' mewn dyfynodau ac mae wedi fy ngwylltio ar hyd fy oes eu bod yn 'faterion menywod'. Mae fy mhlant yn perthyn i fy mhartner lawn cymaint ag y maent yn perthyn i mi. Mae gofal plant yn llawn cymaint o fater iddo ef ag y mae i mi. Mae hynny yr un fath ar gyfer pob un o'r hawliau hynny: maent yn faterion ar gyfer pob bod dynol. Nid yw'r ffaith mai menywod sy'n ysgwyddo'r beichiau hynny yn iawn ac mae angen inni wneud rhywbeth ynglŷn â hynny. Dyna pam y mae ein lleisiau'n bwysig o ran cael y rheolau hynny ar waith a'r ddeddfwriaeth ar waith sy'n galluogi pobl i gymryd eu lle cywir yn ein cymdeithas. Felly, rwy'n hollol benderfynol, yn ystod y tymor Cynulliad hwn, o weld pob bwrdd cyhoeddus a noddir gan Lywodraeth Cymru yn cynnwys cynrychiolaeth 50:50. Dechreuodd fy nghyd-Aelod, Lesley, yma, y frwydr dros hynny, a llawer o gyd-Aelodau eraill - gwnaeth Jane hynny ei hun pan oedd yn y Llywodraeth, ac rwy'n siŵr y bydd cyd-Aelodau eraill yn gwneud hynny hefyd. Ond rwy'n dweud y byddwn yn gwneud hynny yn ystod y tymor Cynulliad hwn. Nid oes unrhyw reswm pam na allwn ei wneud. Fe allwn wneud hynny. Mae gennyf Chwarae Teg yn gweithio arno ar hyn o bryd.