English: The adverse effects of the pandemic on the delivery of health services in Wales are still being felt, and it's particularly concerning when it comes to cancer services. I'd like to reiterate what my colleague Russell George said earlier, in that vital cancer screening services had to be paused for four months in 2020, and the imposition of restrictions on movement and face-to-face meetings have resulted in attendance for cervical screening falling to their lowest levels in over a decade, which is a real shame, but we also understand why. Each year, around 1,200 people are diagnosed with gynaecological cancer here in Wales. The incidence rate for gynaecological cancer is significantly higher in Wales, with 72 cases per 100,000 women, compared to the UK average of 68 cases. Sadly, the mortality rate is also significantly higher here, with 26 deaths per 100,000, compared to 24 in the UK - some 470 deaths in Wales each year. The suspected cancer pathway sets a target of 62 days for people to start treatment from a point of suspicion. In Wales, in July this year, only 34 per cent of gynaecological cancer patients met this target. It is clear that urgent action needs to be taken, not just to recover cancer services to pre-pandemic levels, but also to improve cancer outcomes and survival in the future. Without this action aimed at delivering timely diagnosis and effective treatment, outcomes for cancer patients in Wales will not improve. The Welsh Government cancer quality statement remains vague. It does not specify a target and lacks detail on how it will reduce waiting times and how it plans to increase the NHS cancer workforce. Even before the pandemic, Wales was experiencing significant gaps in the diagnostic and cancer workforce, such as imaging, endoscopy, pathology and non-surgical oncology. These gaps have severely affected the ability of the Welsh NHS to diagnose cancers early, provide the most effective cancer treatment and improve cancer survival rates. The clinical oncology consultant workforce in England and Wales has only grown by an average of 3 per cent a year over the past five years, compared with 5 per cent in Northern Ireland and 6 per cent in Scotland. Spending on agency staff for NHS Wales has increased from £50 million in 2011 to £143 million in 2019. This equates to more than half of Health Education and Improvement Wales's annual spend on healthcare education training. This significant resource is spent on outsourcing rather than investment in the long-term growth of the NHS workforce here in Wales. Without this investment, we will not have the front-line staff and specialists we need to address the cancer backlog. Minister, the time has come for a detailed cancer action plan. This plan must include robust reporting mechanisms to report on progress regularly and transparently.
Welsh: Mae effeithiau andwyol y pandemig ar y modd y darperir gwasanaethau iechyd yng Nghymru yn dal i gael eu teimlo, ac mae'n arbennig o bryderus mewn perthynas â gwasanaethau canser. Hoffwn ailadrodd yr hyn a ddywedodd fy nghyd-Aelod Russell George yn gynharach, sef y bu'n rhaid oedi gwasanaethau sgrinio canser hanfodol am bedwar mis yn 2020, ac mae gosod cyfyngiadau ar symud a chyfarfodydd wyneb yn wyneb wedi golygu bod y niferoedd sy'n mynychu sgriniadau serfigol wedi gostwng i'w lefelau isaf ers dros ddegawd, sy'n drueni mawr, ond rydym hefyd yn deall pam. Bob blwyddyn, mae tua 1,200 o bobl yn cael diagnosis o ganser gynaecolegol yma yng Nghymru. Mae'r gyfradd achosion ar gyfer canser gynaecolegol yn sylweddol uwch yng Nghymru, gyda 72 achos ymhob 100,000 o fenywod, o gymharu â chyfartaledd y DU o 68 achos. Yn anffodus, mae'r gyfradd farwolaethau hefyd yn sylweddol uwch yma, gyda 26 marwolaeth ym mhob 100,000, o gymharu â 24 yn y DU - tua 470 o farwolaethau yng Nghymru bob blwyddyn. Mae'r llwybr lle'r amheuir canser yn gosod targed o 62 diwrnod i bobl ddechrau triniaeth o'r pwynt lle'r amheuir canser. Yng Nghymru, ym mis Gorffennaf eleni, dim ond 34 y cant o gleifion canser gynaecolegol a wnaeth gyrraedd y targed hwn. Mae'n glir fod angen gweithredu ar frys, nid yn unig i adfer gwasanaethau canser i lefelau cyn y pandemig, ond hefyd i wella canlyniadau canser a chyfraddau goroesi yn y dyfodol. Heb y camau hyn gyda'r nod o sicrhau diagnosis amserol a thriniaeth effeithiol, ni fydd canlyniadau i gleifion canser yng Nghymru yn gwella. Mae datganiad ansawdd Llywodraeth Cymru ar ganser yn parhau i fod yn annelwig. Nid yw'n nodi targed ac mae'n brin o fanylion ynglŷn â sut y bydd yn lleihau amseroedd aros a sut y mae'n bwriadu cynyddu gweithlu canser y GIG. Hyd yn oed cyn y pandemig, roedd Cymru'n profi bylchau sylweddol yn y gweithlu diagnostig a chanser, megis delweddu, endosgopi, patholeg ac oncoleg anfeddygol. Mae'r bylchau hyn wedi effeithio'n ddifrifol ar allu GIG Cymru i roi diagnosis gynnar o ganserau, darparu'r driniaeth ganser fwyaf effeithiol a gwella cyfraddau goroesi canser. Ni chafwyd ond 3 y cant y flwyddyn o gynnydd yn y gweithlu meddygon ymgynghorol oncoleg glinigol yng Nghymru a Lloegr dros y pum mlynedd diwethaf, o'i gymharu â 5 y cant yng Ngogledd Iwerddon a 6 y cant yn yr Alban. Mae gwariant ar staff asiantaeth ar gyfer GIG Cymru wedi cynyddu o £50 miliwn yn 2011 i £143 miliwn yn 2019. Mae hyn yn gyfystyr â mwy na hanner gwariant blynyddol Addysg a Gwella Iechyd Cymru ar hyfforddiant addysg gofal iechyd. Mae'r adnodd sylweddol hwn yn cael ei wario ar gontractau allanol yn hytrach na buddsoddi yn nhwf hirdymor gweithlu'r GIG yma yng Nghymru. Heb y buddsoddiad hwn, ni fydd gennym y staff rheng flaen a'r arbenigwyr sydd eu hangen arnom i fynd i'r afael â'r ôl-groniad canser. Weinidog, mae'r amser wedi dod i gael cynllun gweithredu manwl ar gyfer canser. Rhaid i'r cynllun gynnwys mecanweithiau adrodd cadarn i adrodd ar gynnydd yn rheolaidd ac yn dryloyw.