English: Before I start, I hope you will join me in thanking local government for the critical work they do day in, day out for communities, people and businesses across Wales. Local authority staff work for their communities throughout the year, from refuse and recycling teams, teachers and social workers, to enforcement officers and housing teams. This is true each year but never more so than over the past year, as councils, their staff and elected members have responded and are continuing to respond to the impacts of the COVID-19 pandemic. And it is not just those in the front-line roles, either. Without those in what we often call back-office jobs, we would not have been able to get support out so quickly to businesses across Wales or able to provide food to vulnerable and shielding households, or had such successful test and trace arrangements contributing to the ongoing reduction in the numbers of cases of the coronavirus. We cannot forget either that many authorities have also responded to the unprecedented flooding that has afflicted so many residents and businesses in Wales over the past 13 months. This has had a huge and sometimes repeated impact on many communities. In preparing for the Welsh budget and this settlement, the Government has engaged with local government throughout the budget process. Cabinet colleagues and I have considered with local government leaders, through the partnership council and its finance sub-group, the position for local government overall and on key services, such as education and social care. I hope that these wide-ranging strategic discussions will continue during the coming year in preparation for a comprehensive spending review. This year, I am pleased to be able to propose to this Senedd a settlement that means that, in 2021-22, the increase in the general revenue allocation to Welsh local government will be 3.8 per cent. This is the second-highest increase on a like-for-like basis in 14 years; the highest, of course, was this year. This is a good settlement for local government, and local government has welcomed it. It provides local government with a solid platform for the forthcoming financial year to continue to deliver the front-line services Wales needs. In 2021-22, local authorities in Wales will receive £4.65 billion in general revenue allocations from core funding and non-domestic rates. This baseline settlement increase of £176 million reflects an increase in the revenue support grant to respond to the negative impact of the pandemic on non-domestic rate collection. It also accounts for the impact of freezing the NDR multiplier. Through this settlement, we're also continuing to provide £4.8 million for authorities to deliver additional discretionary rates relief for local businesses and other ratepayers to respond to specific local issues. The Minister for Finance and Trefnydd has been clear that one of the hard choices we have faced in setting our spending plans for next year is our approach to public sector pay. The reality is that we did not receive any additional funding through the Barnett formula to provide for public sector-wide pay awards next year, given the UK Government's decision to pause public sector pay rises except for the NHS and those on the very lowest wages. Last week's budget confirmed that the UK Government intends to cap pay increases in the NHS at 1 per cent and maintain the pay freeze in local government. People in Wales and most of us in this Senedd will be appalled at this failure to recognise the contribution of public sector workers throughout the past year. Pay negotiations in local government are conducted by local authorities across England and Wales. I regret the stance taken by the UK Government. The Welsh Government has done all it can to protect the funding for local authorities. The implications of pay awards in 2021-22, whatever they turn out to be, will need to be accommodated within authorities' budget planning in the light of this settlement. In determining the distribution of funding across authorities for the settlement, we have directed funding into the schools part of the formula to recognise the decisions made on the 2020-21 teachers' pay deal. We are also continuing to provide funding for our proposals for new eligibility criteria for free school meals, given the continued delay to the roll-out of universal credit by the UK Government. Through this settlement, every authority will see an increase of at least 2 per cent over 2020-21 on a like-for-like basis, something that would have been unthinkable in the 10 years prior to 2020-21. I know that some authorities have commented on the variance between the highest and lowest increases. The improved estimate of relative population means that authorities with relatively higher population growth are seeing this reflected in their funding. As is always the case, these changes have been agreed with local government through the distribution and finance sub-groups. We should all be confident that our framework for distribution is based on transparent and publicly shared data that has been agreed and developed in partnership with local government. Senedd Members may indeed contrast this arrangement with the pork-barrel approach to local funding that appears to characterise other Government administrations. In this context, I have given careful consideration to the potential of including a funding floor for the settlement. The principle of a funding floor is to ensure that no authority suffers an unmanageable change from one year to the next. I have decided not to include a funding floor in this instance. In addition to the core unhypothecated funding delivered through the settlement, I am grateful that my Cabinet colleagues have provided earlier indicative information on revenue and capital grants planned for 2021-22. These currently amount to over £1 billion for revenue and over £760 million for capital for our shared priorities with local government. Turning to capital, general capital funding for 2021-22 will be set at £198 million. This includes £20 million for the public highways refurbishment grant and a continuation of an additional £35 million provided for in the budget for 2020-21. This will enable authorities to continue to respond to our joint priorities of decarbonisation, the climate emergency and economic recovery following COVID-19. The relationship between Welsh Government and local government has only been strengthened by the events of the past 12 months. I hope this positive relationship will continue beyond the term of this Government. It is because of this positive relationship that, in Wales, we recognise the need to support local authorities to respond to the pandemic. We knew that local government had the people and the skills to respond. This financial year, we have made available over £600 million to local government to enable them to do so. It has supported authorities to replace their lost income and meet additional costs from their core services. It has funded support for businesses and individuals, for schools and for families. I am very proud of the way local government and Welsh Government have responded together to the challenges of the COVID-19 pandemic. I hope that we can continue to work together to meet the challenges of the future, in particular to build a greener and more equal Wales. I am aware a second good settlement in as many years does not make up for 10 years of the UK Government's austerity agenda, however. Having been part of setting a council budget, I know the challenges local authorities will still have had to make in setting their budgets. The setting of budgets, and, in turn, council tax, is the responsibility of each local authority. Authorities will be balancing the need to invest in services and service transformation with the financial pressures on local residents. Pay levels are only now at the level they were before the financial crisis, and council tax increases will be carefully considered in that context. The confirmation in the Welsh budget of over £206 million for the continued provision of the local government hardship fund will ensure that the financial impacts of the pandemic on local government will not be an added pressure on council tax payers. As I have said on more than one occasion, no-one goes into politics to want to cut services. I am proud that, through supporting local government, we are maintaining and delivering the services the people of Wales want and need. This final local government settlement is a core part of our budget to protect public services and our economy, to build a greener future and create change for a more equal Wales. I ask the Members of this Senedd to support the motion. Diolch.
Welsh: Cyn imi ddechrau, gobeithio y gwnewch chi ymuno â mi i ddiolch i lywodraethau lleol am y gwaith hollbwysig y maen nhw yn ei wneud o ddydd i ddydd i gymunedau, pobl a busnesau ledled Cymru. Mae staff awdurdodau lleol yn gweithio ar gyfer cymunedau drwy gydol y flwyddyn, o dimau sbwriel ac ailgylchu, athrawon a gweithwyr cymdeithasol, i swyddogion gorfodi a thimau tai. Mae hyn yn wir bob blwyddyn ond byth yn fwy felly na thros y flwyddyn ddiwethaf, wrth i gynghorau, eu staff ac aelodau etholedig ymateb a pharhau i ymateb i effeithiau pandemig COVID-19. Ac nid dim ond y rhai yn y swydogaethau rheng flaen, ychwaith. Heb y rheini yn yr hyn a alwn yn aml yn swyddi'r swyddfa gefn, ni fyddem wedi gallu cael cymorth mor gyflym i fusnesau ledled Cymru na gallu darparu bwyd i aelwydydd sy'n agored i niwed ac a warchodir, na chael trefniadau profi ac olrhain mor llwyddiannus yn cyfrannu at y gostyngiad parhaus yn nifer yr achosion o'r coronafeirws. Ni allwn anghofio ychwaith fod llawer o awdurdodau hefyd wedi ymateb i'r llifogydd digynsail sydd wedi achosi cymaint o ofid i gynifer o drigolion a busnesau yng Nghymru dros y 13 mis diwethaf. Mae hyn wedi cael effaith enfawr ac weithiau effaith a ailadroddwyd dro ar ôl tro ar lawer o gymunedau. Wrth baratoi ar gyfer cyllideb Cymru a'r setliad hwn, mae'r Llywodraeth wedi ymgysylltu â llywodraeth leol drwy gydol proses y gyllideb. Mae cyd-Weinidogion yn y Cabinet a mi wedi ystyried gydag arweinwyr llywodraeth leol, drwy'r cyngor partneriaeth a'i is-grŵp cyllid, y sefyllfa ar gyfer llywodraeth leol yn gyffredinol ac ar wasanaethau allweddol, megis addysg a gofal cymdeithasol. Rwy'n gobeithio y bydd y trafodaethau strategol eang hyn yn parhau yn ystod y flwyddyn i ddod er mwyn paratoi ar gyfer adolygiad cynhwysfawr o wariant. Eleni, rwy'n falch o allu cynnig setliad i'r Senedd hon sy'n golygu, yn 2021-22, mai 3.8 y cant fydd y cynnydd yn y dyraniad refeniw cyffredinol i lywodraeth leol yng Nghymru. Dyma'r cynnydd ail uchaf ar sail cymharu tebyg â thebyg mewn 14 mlynedd; yr uchaf, wrth gwrs, oedd eleni. Mae hwn yn setliad da i lywodraeth leol, ac mae llywodraeth leol wedi'i groesawu. Mae'n rhoi llwyfan cadarn i lywodraeth leol ar gyfer y flwyddyn ariannol sydd i ddod i barhau i ddarparu'r gwasanaethau rheng flaen sydd eu hangen ar Gymru. Yn 2021-22, bydd awdurdodau lleol yng Nghymru yn cael £4.65 biliwn mewn dyraniadau refeniw cyffredinol o gyllid craidd ac ardrethi annomestig. Mae'r cynnydd hwn o £176 miliwn yn y setliad sylfaenol hwn yn adlewyrchu cynnydd yn y grant cynnal refeniw i ymateb i effaith negyddol y pandemig ar gasglu ardrethi annomestig. Mae hefyd yn cyfrif am effaith rhewi lluosydd yr ardrethi annomestig. Drwy'r setliad hwn, rydym hefyd yn parhau i ddarparu £4.8 miliwn i awdurdodau ddarparu rhyddhad ardrethi dewisol ychwanegol i fusnesau lleol a threthdalwyr eraill er mwyn ymateb i faterion lleol penodol. Mae'r Gweinidog Cyllid a'r Trefnydd wedi bod yn glir mai un o'r dewisiadau anodd yr ydym wedi'u hwynebu wrth bennu ein cynlluniau gwariant ar gyfer y flwyddyn nesaf yw ein dull o ymdrin â thâl y sector cyhoeddus. Y gwir bellach yw na chawsom unrhyw arian ychwanegol drwy fformiwla Barnett i ddarparu ar gyfer dyfarniadau cyflog ar draws y sector cyhoeddus y flwyddyn nesaf, o gofio penderfyniad Llywodraeth y DU i oedi codiadau cyflog yn y sector cyhoeddus ac eithrio'r GIG a'r rhai ar y cyflogau isaf un. Cadarnhaodd cyllideb yr wythnos diwethaf fod Llywodraeth y DU yn bwriadu capio codiadau cyflog yn y GIG ar 1 y cant a pharhau i rewi cyflogau mewn llywodraeth leol. Bydd pobl yng Nghymru a'r rhan fwyaf ohonom yn y Senedd hon yn arswydo at y methiant hwn i gydnabod cyfraniad gweithwyr y sector cyhoeddus drwy gydol y flwyddyn ddiwethaf. Cynhelir trafodaethau cyflog mewn llywodraeth leol gan awdurdodau lleol ledled Cymru a Lloegr. Rwy'n gresynu at safbwynt Llywodraeth y DU. Mae Llywodraeth Cymru wedi gwneud popeth o fewn ei gallu i ddiogelu'r cyllid ar gyfer awdurdodau lleol. Bydd angen cynnwys goblygiadau dyfarniadau cyflog yn 2021-22, beth bynnag y byddent, o fewn cynllunio cyllideb awdurdodau yng ngoleuni'r setliad hwn. Wrth benderfynu ar ddosbarthiad cyllid ar draws awdurdodau ar gyfer y setliad, rydym wedi cyfeirio cyllid i'r ysgolion yn rhan o'r fformiwla i gydnabod y penderfyniadau a wnaed ar gytundeb cyflog athrawon 2020-21. Rydym hefyd yn parhau i ddarparu cyllid ar gyfer ein cynigion ar gyfer meini prawf cymhwysedd newydd ar gyfer prydau ysgol am ddim, o ystyried yr oedi parhaus cyn cyflwyno credyd cynhwysol gan Lywodraeth y DU. Drwy'r setliad hwn, bydd pob awdurdod yn gweld cynnydd o 2 y cant o leiaf dros 2020-21 ar sail cymharu tebyg â thebyg, rhywbeth a fyddai tu hwnt i amgyffred yn y 10 mlynedd cyn 2020-21. Gwn fod rhai awdurdodau wedi gwneud sylwadau ar yr amrywiant rhwng y cynnydd uchaf ac isaf. Mae'r amcangyfrif gwell o boblogaeth gymharol yn golygu bod awdurdodau sydd â thwf cymharol uwch yn y boblogaeth yn gweld hyn yn cael ei adlewyrchu yn eu cyllid. Fel sy'n digwydd bob amser, cytunwyd ar y newidiadau hyn gyda llywodraeth leol drwy'r is-grwpiau dosbarthu a chyllid. Dylem i gyd fod yn ffyddiog bod ein fframwaith dosbarthu yn seiliedig ar ddata tryloyw a rennir yn gyhoeddus sydd wedi'i gytuno a'i ddatblygu mewn partneriaeth â llywodraeth leol. Efallai y bydd Aelodau'r Senedd yn wir yn cyferbynnu'r trefniant hwn â'r dull pot mêl o ymdrin ag ariannu lleol sy'n ymddangos fel pe bai'n nodweddu gweinyddiaethau eraill y Llywodraeth. Yn y cyd-destun hwn, rwyf wedi rhoi ystyriaeth ofalus i'r posibilrwydd o gynnwys cyllid gwaelodol ar gyfer y setliad. Egwyddor cyllid gwaelodol yw sicrhau nad oes yr un awdurdod yn dioddef newid na ellir ei reoli o un flwyddyn i'r llall. Rwyf wedi penderfynu peidio â chynnwys cyllid gwaelodol yn yr achos hwn. Yn ogystal â'r cyllid craidd heb ei neilltuo a ddarparwyd drwy'r setliad, rwy'n ddiolchgar bod fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet wedi darparu gwybodaeth ddangosol gynharach am grantiau refeniw a chyfalaf a gynlluniwyd ar gyfer 2021-22. Ar hyn o bryd mae'r rhain yn fwy nag £1 biliwn ar gyfer refeniw a thros £760 miliwn ar gyfer cyfalaf ar gyfer ein blaenoriaethau cyffredin gyda llywodraeth leol. Gan droi at gyfalaf, bydd cyllid cyfalaf cyffredinol ar gyfer 2021-22 yn £198 miliwn. Mae hwn yn cynnwys £20 miliwn ar gyfer y grant adnewyddu priffyrdd cyhoeddus a pharhad o £35 miliwn ychwanegol y darperir ar ei gyfer yn y gyllideb ar gyfer 2020-21. Bydd hwn yn galluogi awdurdodau i barhau i ymateb i'n blaenoriaethau ar y cyd o ddatgarboneiddio, yr argyfwng hinsawdd ac adferiad economaidd yn dilyn COVID-19. Dim ond cryfhau'r berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol a wnaeth digwyddiadau'r 12 mis diwethaf. Gobeithio y bydd y berthynas gadarnhaol hon yn parhau y tu hwnt i dymor y Llywodraeth hon. Oherwydd y berthynas gadarnhaol hon rydym ni, yng Nghymru, yn cydnabod yr angen i gefnogi awdurdodau lleol i ymateb i'r pandemig. Gwyddem fod gan lywodraeth leol y bobl a'r sgiliau i ymateb. Ar gyfer y flwyddyn ariannol hon, rydym wedi darparu dros £600 miliwn i lywodraeth leol i'w galluogi nhw i wneud hynny. Mae wedi cefnogi awdurdodau gan roi rhywbeth yn lle eu hincwm a gollwyd ac i dalu costau ychwanegol eu gwasanaethau craidd. Mae wedi ariannu cymorth i fusnesau ac unigolion, i ysgolion ac i deuluoedd. Rwy'n falch iawn o'r ffordd y mae llywodraeth leol a Llywodraeth Cymru wedi ymateb gyda'i gilydd i heriau pandemig COVID-19. Gobeithio y gallwn barhau i weithio gyda'n gilydd i ateb heriau'r dyfodol, yn enwedig i adeiladu Cymru wyrddach a mwy cyfartal. Rwy'n ymwybodol fodd bynnag nad yw ail setliad da mewn cynifer o flynyddoedd yn gwneud iawn am 10 mlynedd o agenda cyni Llywodraeth y DU. Ar ôl bod yn rhan o'r gwaith o bennu cyllideb cyngor, gwn am yr heriau y bydd awdurdodau lleol wedi gorfod eu hwynebu o hyd wrth bennu eu cyllidebau. Cyfrifoldeb pob awdurdod lleol yw pennu cyllidebau, ac, yn ei thro, y dreth gyngor. Bydd awdurdodau'n cydbwyso'r angen i fuddsoddi mewn gwasanaethau a thrawsnewid gwasanaethau gyda'r pwysau ariannol ar drigolion lleol. Dim ond nawr y mae lefelau cyflog ar y lefel yr oeddent cyn yr argyfwng ariannol, a chaiff codiadau yn y dreth gyngor eu hystyried yn ofalus yn y cyd-destun hwnnw. Bydd y cadarnhad yng nghyllideb Cymru o dros £206 miliwn ar gyfer parhau i ddarparu cronfa galedi llywodraeth leol yn sicrhau na fydd effeithiau ariannol y pandemig ar lywodraeth leol yn bwysau ychwanegol ar dalwyr y dreth gyngor. Fel yr wyf wedi dweud droeon, nid oes neb yn mynd i wleidyddiaeth gan ddymuno torri gwasanaethau. Rwy'n falch ein bod, drwy gefnogi llywodraeth leol, yn cynnal ac yn darparu'r gwasanaethau y mae pobl Cymru eu heisiau a'u hangen. Mae'r setliad llywodraeth leol terfynol hwn yn rhan greiddiol o'n cyllideb i ddiogelu gwasanaethau cyhoeddus a'n heconomi, i adeiladu dyfodol gwyrddach a chreu newid i Gymru fwy cyfartal. Gofynnaf i Aelodau'r Senedd hon gefnogi'r cynnig. Diolch.