English: Thank you to Jane for bringing this incredibly important debate, which I'm very pleased to co-submit to the Senedd. The roll-out of the Welsh Government's basic income trial is a most welcome step towards a more progressive welfare system. I look forward to seeing the results and hope that they will lead to a wider expansion of a basic income across Wales. The path to a zero-carbon economy is not an easy one. It will require tough decisions from politicians, big changes to the way in which our society functions and adaptations to our lifestyles and behaviours. Let me be as clear as the evidence on climate change is: we have no choice but to follow that path. There is no doubt that we face tall and sometimes frightening hurdles. We must be honest about the threats they pose, particularly to carbon-intensive industries. But whilst we still have to overcome challenges along the way, transitioning to a zero-carbon economy will also provide a myriad of opportunities to build a fairer, more equal and greener society. It is incumbent on us as politicians to make the most of those opportunities, and in that regard I'd like to concentrate on two industries in particular: animal agriculture and care. Animal agriculture, as we know, is particularly carbon intensive, as well as being the biggest cause of river pollution. Reducing or removing our reliance on eating meat and dairy products will be vital in tackling climate change. However, the huge farmers' protests that are currently paralysing the Netherlands show how important it is that our farming transition is just and as progressive as possible. Providing a basic income to the farming industry can provide them with the headroom and opportunity to diversify their business models in preparation for a society that is less reliant on meat and dairy consumption. In Finland, technological leaps are being harnessed to turn bacteria and hydrogen into proteins, which can then be used to make anything from milk and eggs through to lab-grown meat and fish, all done with no harm to animals. Tweaks to these proteins could produce lauric acid, which could bring an end to the use of highly destructive palm oil. Environmental author George Monbiot predicts that this technology will make the plant versus meat-based diets argument irrelevant, and with all manner of foods created in this cellular manner, these farm-free foods, as Monbiot calls them, could allow us to hand back vast swathes of our land to nature, massively reduce pesticide use and end deforestation. And this is where the Government comes in: if this technology is harnessed by the state and kept out of the hands of the private sector, it could provide affordable and abundant healthy food for humankind. Instead of simply subsidising carbon-intensive farming, we could provide a basic income and state-owned green jobs to today's farmers to help them create the food of the future. And in the care industry, a basic income for care workers would reshape the industry from being one with a reputation for precarious zero-hours contracts, low pay and high staff turnover to one that could transform care services, both for those who need them and for those who work in them. An extension of the basic income to care workers would not only encourage and generate employment, it would also boost equality because of the high proportion of the workforce that is female or black, Asian, minority ethnic. In terms of helping the fight against climate change, research shows that jobs in care produce lower emissions than the average job, helping Wales on its path to a zero-carbon economy. Any serious attempt to tackle climate change requires us to reckon with the neoliberal obsession with growth and measuring GDP. Investing appropriately in a care-led recovery would show a commitment to build a society that properly appreciates non-economic measurements, such as happiness and well-being. The effects of the climate crisis are globally debilitating on so many issues. The wheels of change in politics can be frustrating and slow to react to the demands of society, but when it comes to climate change, we simply do not have time to be slow. Wales has already shown it can lead the way on climate change. We must continue to lead by embracing the radical and ambitious solutions that will pave the way for a just transition to a zero-carbon economy. Thank you.
Welsh: Diolch i Jane am gynnig y ddadl hynod bwysig hon, ac rwy'n falch iawn o'i chyd-gyflwyno i'r Senedd. Mae'r broses o gyflwyno treial incwm sylfaenol Llywodraeth Cymru yn gam sydd i'w groesawu'n fawr tuag at system les fwy blaengar. Edrychaf ymlaen at weld y canlyniadau ac rwy'n gobeithio y byddant yn arwain at ymestyn incwm sylfaenol yn ehangach ledled Cymru. Nid yw'r llwybr at economi ddi-garbon yn un hawdd. Bydd angen penderfyniadau anodd gan wleidyddion, newidiadau mawr i'r ffordd y mae ein cymdeithas yn gweithredu ac addasu ein ffyrdd o fyw a'n hymddygiad. Gadewch imi fod mor glir â'r dystiolaeth ar newid hinsawdd: nid oes gennym ddewis ond dilyn y llwybr hwnnw. Nid oes amheuaeth nad ydym yn wynebu rhwystrau mawr a brawychus weithiau. Rhaid inni fod yn onest am y bygythiadau y maent yn eu creu, yn enwedig i ddiwydiannau carbon-ddwys. Ond er ein bod yn dal i orfod goresgyn heriau ar hyd y ffordd, bydd trawsnewid i economi ddi-garbon hefyd yn darparu llu o gyfleoedd i adeiladu cymdeithas decach, fwy cyfartal a gwyrddach. Mae'n ddyletswydd arnom ni fel gwleidyddion i fanteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd hyn, ac yn hynny o beth hoffwn ganolbwyntio ar ddau ddiwydiant yn enwedig: amaethyddiaeth anifeiliaid a gofal. Mae amaethyddiaeth anifeiliaid, fel y gwyddom, yn arbennig o ddwys o ran carbon, yn ogystal â bod yn brif achos llygredd afonydd. Bydd lleihau neu ddileu ein dibyniaeth ar fwyta cig a chynnyrch llaeth yn hanfodol er mwyn mynd i'r afael â newid hinsawdd. Fodd bynnag, mae'r protestiadau ffermwyr enfawr sy'n parlysu'r Iseldiroedd ar hyn o bryd yn dangos pa mor bwysig yw hi fod newid ffermio yn deg ac mor flaengar â phosibl. Gall darparu incwm sylfaenol i'r diwydiant ffermio roi hyblygrwydd a chyfle iddynt arallgyfeirio eu modelau busnes i baratoi ar gyfer cymdeithas sy'n llai dibynnol ar fwyta cig a llaeth. Yn y Ffindir, mae datblygiadau technolegol yn cael eu harneisio i droi bacteria a hydrogen yn broteinau y gellir eu defnyddio wedyn i wneud unrhyw beth o laeth ac wyau i gig a physgod a dyfir yn y labordy, a'r cyfan heb unrhyw niwed i anifeiliaid. Gallai addasiadau bach i'r proteinau hyn gynhyrchu asid lawrig, a allai ddod â'r defnydd hynod ddinistriol o olew palmwydd i ben. Mae'r awdur amgylcheddol, George Monbiot, yn rhagweld y bydd y dechnoleg hon yn gwneud y ddadl rhwng deiet planhigion a deiet yn seiliedig ar gig yn amherthnasol, a chyda phob math o fwydydd yn cael eu creu yn y modd cellog hwn, gallai'r bwydydd di-fferm hyn, fel y mae Monbiot yn eu galw, ganiatáu inni roi rhannau helaeth o'n tir yn ôl i natur, lleihau'r defnydd o blaladdwyr yn helaeth a rhoi diwedd ar ddadgoedwigo. A dyma lle daw'r Llywodraeth i mewn: os caiff y dechnoleg hon ei harneisio gan y wladwriaeth a'i chadw allan o ddwylo'r sector preifat, gallai ddarparu bwyd iach fforddiadwy a helaeth i'r ddynoliaeth. Yn hytrach na rhoi cymhorthdal i ffermio carbon-ddwys, gallem ddarparu incwm sylfaenol a swyddi gwyrdd sy'n eiddo i'r wladwriaeth i ffermwyr heddiw i'w helpu i greu bwyd y dyfodol. Ac yn y diwydiant gofal, byddai incwm sylfaenol i weithwyr gofal yn ail-lunio'r diwydiant o fod yn un ag iddo enw am gontractau dim oriau ansicr, cyflog isel a throsiant staff uchel i fod yn un a allai drawsnewid gwasanaethau gofal i'r rhai sydd eu hangen ac i'r rhai sy'n gweithio ynddynt. Byddai ymestyn yr incwm sylfaenol i weithwyr gofal nid yn unig yn annog ac yn creu cyflogaeth, byddai hefyd yn hybu cydraddoldeb oherwydd y gyfran uchel o'r gweithlu sy'n fenywod neu'n ddu, Asiaidd, neu leiafrifol ethnig. O ran helpu'r frwydr yn erbyn newid hinsawdd, mae ymchwil yn dangos bod swyddi mewn gofal yn cynhyrchu allyriadau is na'r swydd gyfartalog, gan helpu Cymru ar ei ffordd tuag at economi ddi-garbon. Mae unrhyw ymgais ddifrifol i fynd i'r afael â newid hinsawdd yn ei gwneud yn ofynnol inni ystyried yr obsesiwn neoryddfrydol â thwf a mesur cynnyrch domestig gros. Byddai buddsoddi'n briodol mewn adferiad a arweinir gan ofal yn dangos ymrwymiad i adeiladu cymdeithas sy'n gwerthfawrogi'n briodol y mesuriadau hynny nad ydynt yn rhai economaidd, megis hapusrwydd a lles. Mae effeithiau'r argyfwng hinsawdd yn wanychol yn fyd-eang ar gynifer o bethau. Gall olwynion newid mewn gwleidyddiaeth fod yn rhwystredig ac yn araf i ymateb i ofynion cymdeithas, ond gyda newid hinsawdd, nid oes gennym amser i fod yn araf. Mae Cymru eisoes wedi dangos y gall arwain ar newid hinsawdd. Rhaid inni barhau i arwain drwy groesawu'r atebion radical ac uchelgeisiol a fydd yn paratoi'r ffordd ar gyfer newid teg i economi ddi-garbon. Diolch.