English: Diolch, Dirprwy Lywydd. It is a pleasure to be moving this important debate this afternoon. Making childhood equal is sadly not something we have excelled at. Article 26 of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities states that, 'States Parties shall take effective and appropriate measures, including through peer support, to enable persons with disabilities to attain and maintain maximum independence, full physical, mental, social and vocational ability, and full inclusion and participation in all aspects of life. To that end, States Parties shall organize, strengthen and extend comprehensive habilitation and rehabilitation services and programmes, particularly in the areas of health, employment, education and social services, in such a way that these services and programmes: 'a) Begin at the earliest possible stage, and are based on the multidisciplinary assessment of individual needs and strengths; 'b) Support participation and inclusion in the community and all aspects of society, are voluntary, and are available to persons with disabilities as close as possible to their own communities, including in rural areas. '2. States Parties shall promote the development of initial and continuing training for professionals and staff working in habilitation and rehabilitation services. '3. States Parties shall promote the availability, knowledge and use of assistive devices and technologies, designed for persons with disabilities, as they relate to habilitation and rehabilitation'. Despite this obvious duty to provide habilitation support, some local authorities in Wales offer none at all. According to Guide Dogs Cymru, large parts of Wales have very poor provision of habilitation training. They believe that there are approximately 2,000 sight-impaired children and young people who would benefit from such training. But, what are we talking about here? What is habilitation training? Essentially, it is a way of teaching children and young people with sight loss the skills that we all develop early on. A child or a young person who can see typically develops a range of independence skills as they grow up with their family. These skills include being able to move around without hurting themselves and being able to get where they want to be safely. Independence skills include the practical and social skills of washing, dressing, eating, drinking, shopping, cooking and finding friends. Sighted children and young people learn these skills within their families, largely by watching other family members. Children and young people with vision impairment cannot watch and learn in the same way as a sighted child. As a result, many key foundation skills may be missed without additional help and support. Habilitation training provides alternative ways of learning, using the child or young person's other senses of touch, hearing, taste, smell and balance. This approach develops a child's early movement skills and is useful for children with a range of vision or none. Habilitation in the early years also helps to develop children's awareness of their own bodies, as well as the child's awareness of the space around them when still or moving and the use of their senses. Habilitation specialists work closely with parents, school staff and other professionals, as well as one to one with the child. They are qualified to teach practical strategies and skills to maximise independence, and work in both mainstream and specialised settings, as well as in the home and out in the community. Habilitation training maximises the personal independence of a child or young person with visual needs, as well as helps to prepare them for moving on as an independent young adult to college, university, apprenticeships or work. Last October I had the pleasure to meet Amy, a young woman who had benefited from habilitation support from Guide Dogs Cymru. Amy told me how the support she received gave her the confidence to go to university, and was even planning a trip to America, a lifelong dream that would not have been possible without habilitation support. Habilitation enables these young people to do the things that we all take for granted, things we all do without a second thought, things that everyone should be able to do, whether that is going out to play with friends or going travelling in your late teens. Without habilitation support for Welsh children and young people, how can we possibly hope to create an equal Wales? If we don't have equality of opportunity, then we don't have equality. Sadly for visually impaired children and young people in Wales, where you live has a huge impact on your opportunities. There is a postcode lottery for habilitation services. Provision is very stretched across north Wales, where one specialist covers a very large area. In Ceredigion, Conwy, Merthyr Tydfil and Pembrokeshire, there is no service at all. There are just 11.4 full-time equivalent habilitation specialists covering the whole of Wales, well short of what is needed to provide at least one specialist per 100 visually impaired children. As our motion calls for, we need to urgently implement a workforce plan, a strategic commitment to a long-term solution. Whilst we dither and delay, blind and partially sighted children are missing out on vital specialist support to enable them to achieve their full potential. Ministers can find a few million pounds down the back of the Welsh Treasury sofa in order to bail out a failing airport, yet they do nothing to support thousands of visually impaired young people in Wales. I'm also disappointed that the Welsh Government have amended our motion to pass the buck onto local government. For years, Welsh Ministers have been told that specialist habilitation provision has been lacking, and yet no action has been taken, no plans put in place. We can't leave national planning to local authorities. Welsh Ministers are ultimately responsible for ensuring councils comply with their duties, as well as ensuring Wales has the workforce needed to provide habilitation support to our young people. I urge colleagues to stand up for visually impaired young people by supporting our motion today and rejecting the Government's amendment. With the right workforce plan in place and sufficient habilitation specialists employed to meet the needs of visually impaired children and young people, we can make childhood equal. By removing barriers - that we, non-impaired, ironically, don't see - we can ensure every visually impaired child in Wales has equality of opportunity and is allowed to thrive. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n bleser cael cynnig y ddadl bwysig hon y prynhawn yma. Yn anffodus, nid yw gwneud plentyndod yn gyfartal yn rhywbeth rydym wedi rhagori arno. Mae Erthygl 26 o Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau yn nodi bod 'rhaid i Wladwriaethau sy'n Barti roi mesurau effeithiol a phriodol ar waith, gan gynnwys drwy gymorth gan gymheiriaid, i alluogi pobl ag anableddau i gael a chynnal annibyniaeth lawn, gallu corfforol, meddyliol, cymdeithasol a galwedigaethol llawn, a chynhwysiant a chyfranogiad llawn ym mhob agwedd ar fywyd. I'r perwyl hwnnw, mae'n rhaid i Wladwriaethau sy'n Barti drefnu, cryfhau ac ymestyn gwasanaethau a rhaglenni sefydlu ac adsefydlu cynhwysfawr, yn enwedig ym meysydd iechyd, cyflogaeth, addysg a gwasanaethau cymdeithasol, yn y fath fodd fel bod y gwasanaethau a'r rhaglenni hyn: 'a) Yn dechrau ar y cam cynharaf posibl, ac yn seiliedig ar asesiad amlddisgyblaethol o anghenion a chryfderau unigol; 'b) Yn cefnogi cyfranogiad a chynhwysiant yn y gymuned a phob agwedd ar gymdeithas, yn wirfoddol, ac ar gael i bobl ag anableddau mor agos â phosibl at eu cymunedau eu hunain, gan gynnwys mewn ardaloedd gwledig. '2. Mae'n rhaid i Wladwriaethau sy'n Barti hybu datblygiad hyfforddiant cychwynnol a pharhaus ar gyfer gweithwyr proffesiynol a staff sy'n gweithio mewn gwasanaethau sefydlu ac adsefydlu. '3. Mae'n rhaid i Wladwriaethau sy'n Barti hybu argaeledd dyfeisiau a thechnolegau cynorthwyol, a'r wybodaeth a'r defnydd ohonynt, a gynlluniwyd ar gyfer pobl ag anableddau, fel y maent yn ymwneud â sefydlu ac adsefydlu'. Er gwaethaf y ddyletswydd amlwg hon i ddarparu cymorth sefydlu, nid yw rhai awdurdodau lleol yng Nghymru yn cynnig unrhyw gymorth o gwbl. Yn ôl Cŵn Tywys Cymru, mae'r ddarpariaeth o hyfforddiant sefylu yn wael iawn mewn rhannau helaeth o Gymru. Credant fod yna oddeutu 2,000 o blant a phobl ifanc â nam ar eu golwg a fyddai'n elwa o hyfforddiant o'r fath. Ond am beth y soniwn yma? Beth yw hyfforddiant sefydlu? Yn y bôn, mae'n ffordd o ddysgu'r sgiliau y mae pob un ohonom yn eu datblygu'n gynnar i blant a phobl ifanc sydd â nam ar eu golwg. Mae plentyn neu unigolyn ifanc sy'n gallu gweld fel arfer yn datblygu ystod o sgiliau annibyniaeth wrth iddynt dyfu i fyny gyda'u teulu. Mae'r sgiliau hyn yn cynnwys gallu symud o gwmpas heb frifo'u hunain a gallu cyrraedd lle maent yn dymuno bod yn ddiogel. Mae sgiliau annibyniaeth yn cynnwys sgiliau ymarferol a chymdeithasol fel ymolchi, gwisgo, bwyta, yfed, siopa, coginio a gwneud ffrindiau. Mae plant a phobl ifanc sy'n gallu gweld yn dysgu'r sgiliau hyn o fewn eu teuluoedd, yn bennaf drwy wylio aelodau eraill o'r teulu. Ni all plant a phobl ifanc â nam ar eu golwg wylio a dysgu yn yr un ffordd â phlentyn sy'n gallu gweld. O ganlyniad, efallai na fydd llawer o sgiliau sylfaenol allweddol yn cael eu dysgu heb gymorth a chefnogaeth ychwanegol. Mae hyfforddiant sefydlu'n darparu ffyrdd amgen o ddysgu, gan ddefnyddio synhwyrau eraill y plentyn neu'r unigolyn ifanc, sef eu synhwyrau cyffwrdd, clywed, blasu, arogli a chydbwysedd. Mae'r dull hwn yn datblygu sgiliau symud cynnar plentyn ac yn ddefnyddiol i blant ag ystod o olwg, neu blant heb olwg o gwbl. Mae sefydlu yn y blynyddoedd cynnar hefyd yn helpu i ddatblygu ymwybyddiaeth plant o'u cyrff eu hunain, yn ogystal ag ymwybyddiaeth y plentyn o'r gofod o'u cwmpas pan fyddant yn llonydd neu'n symud a'r defnydd o'u synhwyrau. Mae arbenigwyr sefydlu'n gweithio'n agos gyda rhieni, staff ysgol a gweithwyr proffesiynol eraill, yn ogystal ag ar sail un i un gyda'r plentyn. Maent yn gymwys i addysgu strategaethau a sgiliau ymarferol i sicrhau cymaint â phosibl o annibyniaeth, ac maent yn gweithio mewn lleoliadau prif ffrwd ac arbenigol, yn ogystal ag yn y cartref ac allan yn y gymuned. Mae hyfforddiant sefydlu'n darparu cymaint â phosibl o annibyniaeth bersonol i blentyn neu unigolyn ifanc a chanddynt anghenion gweledol, yn ogystal â helpu i'w paratoi ar gyfer camu ymlaen fel oedolyn ifanc annibynnol i goleg, prifysgol, prentisiaethau neu waith. Fis Hydref diwethaf, cefais y pleser o gyfarfod ag Amy, menyw ifanc sydd wedi elwa o gymorth sefydlu gan Cŵn Tywys Cymru. Dywedodd Amy wrthyf fod y cymorth a gafodd wedi rhoi hyder iddi fynd i'r brifysgol, a'i bod hyd yn oed yn cynllunio taith i America, breuddwyd gydol oes na fyddai wedi bod yn bosibl heb gymorth sefydlu. Mae sefydlu'n galluogi'r bobl ifanc hyn i wneud y pethau y mae pob un ohonom yn eu cymryd yn ganiataol, pethau y mae pob un ohonom yn eu gwneud heb feddwl ddwywaith, pethau y dylai pawb allu eu gwneud, boed yn fynd allan i chwarae gyda ffrindiau neu fynd i deithio yn eich arddegau hwyr. Heb gymorth sefydlu i blant a phobl ifanc Cymru, sut y gallwn gael unrhyw obaith o greu Cymru gyfartal? Os nad oes gennym gyfle cyfartal, nid oes gennym gydraddoldeb. Yn anffodus i blant a phobl ifanc â nam ar eu golwg yng Nghymru, mae ble rydych yn byw yn cael effaith enfawr ar eich cyfleoedd. Mae loteri cod post ar gyfer gwasanaethau sefydlu. Mae'r ddarpariaeth yn brin ar draws gogledd Cymru, lle mae un arbenigwr yn gwasanaethu ardal fawr iawn. Yng Ngheredigion, Conwy, Merthyr Tudful a sir Benfro, nid oes gwasanaeth o gwbl. Dim ond 11.4 o arbenigwyr sefydlu cyfwerth ag amser llawn sydd ar gael ledled Cymru, sy'n llawer is na'r hyn sydd ei angen i ddarparu o leiaf un arbenigwr fesul 100 o blant â nam ar eu golwg. Fel y mae ein cynnig yn galw amdano, mae angen inni roi cynllun gweithlu ar waith ar fyrder, ymrwymiad strategol i sicrhau ateb hirdymor. Wrth inni betruso ac oedi, mae plant dall a rhannol ddall yn colli cymorth arbenigol hanfodol i'w galluogi i gyflawni eu potensial llawn. Gall gweinidogion ddod o hyd i ychydig filiynau o bunnoedd i lawr cefn soffa Trysorlys Cymru i achub maes awyr sy'n methu, ac eto, nid ydynt yn gwneud unrhyw beth i gefnogi miloedd o bobl ifanc â nam ar eu golwg yng Nghymru. Rwyf hefyd yn siomedig fod Llywodraeth Cymru wedi cynnig gwelliant i'n cynnig i drosglwyddo'r baich i lywodraeth leol. Ers blynyddoedd, mae Gweinidogion Cymru wedi cael gwybod bod darpariaeth sefydlu arbenigol wedi bod yn ddiffygiol, ac eto, ni chymerwyd unrhyw gamau, ni roddwyd unrhyw gynlluniau ar waith. Ni allwn adael cynllunio cenedlaethol i awdurdodau lleol. Gweinidogion Cymru sy'n gyfrifol yn y pen draw am sicrhau bod cynghorau'n cydymffurfio â'u dyletswyddau, yn ogystal â sicrhau bod gan Gymru'r gweithlu sydd ei angen i ddarparu cymorth sefydlu i'n pobl ifanc. Rwy'n annog fy nghyd-Aelodau i sefyll dros bobl ifanc â nam ar eu golwg drwy gefnogi ein cynnig heddiw a gwrthod gwelliant y Llywodraeth. Gyda'r cynllun cywir ar gyfer y gweithlu ar waith a digon o arbenigwyr sefydlu wedi'u cyflogi i ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc â nam ar eu golwg, gallwn wneud plentyndod yn gyfartal. Drwy gael gwared ar rwystrau - nad ydym ni, sydd heb nam ar ein golwg yn eu gweld, yn eironig ddigon - gallwn sicrhau bod pob plentyn â nam ar eu golwg yng Nghymru yn cael cyfle cyfartal ac yn cael ffynnu. Diolch yn fawr.