English: It's a pleasure to participate in a debate where such ideas are being aired. Congratulations to Suzy and to Mike for their contributions. I, like Sian Gwenllian, have been fortunate geographically and in familial terms to have been given a Welsh upbringing, to such an extent that I wasn't able to speak English until I was seven and I didn't know what the concept of a second language was. I had to learn English to be educated. I welcome and admire the Government's courage in aiming for 1 million Welsh speakers and I'm with you 100 per cent. Of course, we've been here before: it was 1900 and there were 1 million Welsh speakers at that point too. So, we are reclaiming ground here and we are determined that we will do so, particularly on a day such as today. We've just had that election result in the United States and it's quite easy to feel a little despondent, but it's worth bearing in mind that we have something very valuable in Wales with the Welsh language, and it is something that we should take pride in and celebrate that we are, on a wide scale, still able to use the Welsh language. In the history of humanity, when a minority language comes up against a strong majority language in a neighbouring country, then that minority language tends to decline and eventually disappear. In the history of humanity, only three minority languages have been able to withstand such major pressures: Hebrew is one, Basque is the second and the third is the Welsh language. In the whole history of humanity on this globe, we are part of a nation that uses a language that has proven to be able to overturn history. So, everything is not bleak by any stretch of the imagination, but it has taken hard work to date in order to have those 562,000 Welsh speakers we have today. We have regained ground, but there is still work to be done, as we've already heard. I won't rehearse the issue of schools, but it is worth noting that we do have 386 Welsh-medium schools in the primary sector in Wales. Three hundred and eighty six - I should just repeat that figure. There is a crucial contribution that the education sector makes to our language, but we can do more in the workplace, for example, with more provision to encourage and to help people to learn Welsh naturally to the level where they can use it naturally, as Mike Hedges has already suggested - a natural level that would be appropriate for the kind of work that they do. When my oldest son was out in Germany, he was expected to become fluent in German for the work that he was doing with his degree at the time. They provided people to teach the staff from abroad on a one-to-one basis. It happened naturally, there was no cost attached for the employer and it just happened. And Aled did become fluent in German within three months of that kind of provision and was able to provide services in German to Germans in Berlin. It's possible to do that. Of course, with a background in Welsh-medium schools, learning German was much easier - another of the benefits of having Welsh-medium education. It's important to make it easier for people to learn Welsh as adults too. We need greater provision and we need more of a boost to the Welsh for adults scheme and Welsh in the workplace. I note the additional funds that have been provided as a result of the agreement between ourselves as Plaid Cymru and the Labour Party, but there remains work to be done, because courses for adults, generally speaking, through the medium of Wales are very rare. Only 0.2 per cent of all funding of £17 million for those courses is actually spent on Welsh-medium courses. But, on a day such as today, after a night like last night, we want people to be very much aware of the contribution of the Welsh language, to be positive about the Welsh language, and, yes, to teach people and to teach our children so that they do become fluent in Welsh. As I said, we've been here before with the 1 million Welsh speakers and with quite some effort and commitment and passion and leadership from this Government, and hard work from everyone else, without anyone being less than confident in using their Welsh publicly, and insisting as Welsh speakers that we use Welsh language services - we don't always because of a lack of confidence, and use the English language services - . It is up to us all. We are looking for leadership, yes, and it seems that we are getting that leadership, but there's hard work still to be done to regain that ground and reach that figure of 1 million Welsh speakers.
Welsh: Mae'n bleser cymryd rhan mewn dadl â'r fath syniadau'n cael eu gwyntyllu. Llongyfarchiadau i Suzy ac i Mike am eu cyfraniadau. Rydw i, fel Sian Gwenllian, wedi bod yn ffodus yn ddaearyddol ac mewn teulu i gael magwraeth gyfan gwbl Gymraeg, i'r fath raddau nad oeddwn i'n gallu siarad Saesneg tan yr oeddwn i'n saith mlwydd oed, ac nid oeddwn i'n gwybod beth oedd y syniad o iaith arall. Roedd yn rhaid imi ddysgu'r Saesneg er mwyn cael addysg. Rwy'n croesawu ac yn edmygu dewrder y Llywodraeth yn anelu am 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg, ac rwyf i gyda chi 100 y cant. Wrth gwrs, rydym ni wedi bod yn fan hyn o'r blaen: 1900 oedd hi ac roedd yna 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg bryd hynny hefyd. Felly, adennill y tir ydym ni, ac rydym yn benderfynol ein bod ni yn mynd i adennill y tir, yn enwedig ar ddiwrnod fel heddiw. Rydym newydd gael y canlyniad etholiadol yn Unol Daleithiau'r America ac mae'n ddigon hawdd teimlo ychydig bach yn isel ein hysbryd, ond mae'n werth cofio bod yna rywbeth prin gennym ni efo'r iaith Gymraeg yng Nghymru heddiw, a dylai fod yn destun ein bod yn gallu ymhyfrydu ynddi a dathlu ein bod ni'n dal, ar raddfa eang, yn gallu siarad Cymraeg. Yn hanes dynoliaeth, pan fydd yna iaith leiafrifol yn dod i fyny yn erbyn iaith gref fwyafrifol drws nesaf, mae'r iaith fach leiafrifol yn raddol marw allan ac yn diflannu. Yn hanes dynoliaeth, dim ond tair iaith leiafrifol sydd wedi gallu gwrthsefyll y fath bwysau mawr: Hebraeg ydy un, Basgeg ydy'r ail a'r trydydd ydy'r Gymraeg. Yn holl hanes dynoliaeth ar y ddaear yma, rydym mewn cenedl sy'n arddel iaith sydd wedi profi ei bod yn gallu gwyrdroi hanes. Nid yw popeth yn ddu o bell ffordd, ond mae wedi cymryd gwaith caled cyn belled i arddel y 562,000 o siaradwyr Cymraeg sydd gyda ni heddiw. Rydym wedi adennill y tir, ond mae yna waith i'w wneud, fel rydym wedi'i glywed. Nid af ar ôl mater yr ysgolion. Mae'n werth nodi bod gyda ni 386 o ysgolion cyfrwng Cymraeg yn y sector cynradd yng Nghymru - 386 o ysgolion, fe wnaf ailadrodd hynny. Mae yna gyfraniad allweddol y mae'r sector addysg yn gwneud i'n hiaith ni. Ond, fe allwn ni wneud mwy yn y gweithle, er enghraifft, gyda mwy o ddarpariaeth i annog ac i helpu pobl i ddysgu Cymraeg yn naturiol i'r lefel y gallan nhw ei defnyddio yn naturiol, fel mae Mike Hedges wedi awgrymu eisoes - lefel naturiol sy'n briodol i'r math o waith y maen nhw'n ei wneud. Pan oedd fy mab hynaf mas yn yr Almaen, roedd disgwyl iddo ddod yn rhugl yn yr Almaeneg yn y gwaith yr oedd yn gwneud efo'i radd ar y pryd. Roedden nhw'n darparu pobl i ddysgu'r gweithwyr o dramor un-wrth-un. Roedd yn digwydd yn naturiol, nid oedd cost i'r cyflogwr ac roedd o jest yn digwydd. Ac mi ddaeth Aled yn rhugl yn yr Almaeneg o fewn tri mis o wneud hynny, gan ddarparu gwasanaethau yn yr Almaeneg i Almaenwyr yn Berlin. Mae'n bosibl i'w wneud e. Wrth gwrs, efo cefndir mewn ysgolion Cymraeg, mi roedd y gallu dysgu'r iaith Almaeneg yn llawer haws - un arall o rinweddau cael addysg cyfrwng Cymraeg. Mae'n bwysig ei gwneud hi'n haws i bobl ddysgu Cymraeg fel oedolion. Mae angen rhagor o ddarpariaeth, rhagor o hwb i'r cynllun Cymraeg i oedolion a Chymraeg yn y gweithle. Rwy'n nodi'r arian ychwanegol sydd wedi dod drwy law'r cytundeb yma rhyngom ni fel Plaid a Llafur. Ond, mae mwy o waith i'w wneud achos o ran cyrsiau i oedolion yn gyffredinol trwy gyfrwng y Gymraeg, nid oes llawer ohonyn nhw. Dim ond 0.2 y cant o'r holl gyllid o £17 miliwn ar gyfer y fath gyrsiau sy'n cael ei wario ar gyrsiau drwy gyfrwng y Gymraeg. Ond, ar ddiwrnod fel heddiw, ar ôl noson fel neithiwr, rydym eisiau i bobl fod yn ymwybodol iawn o gyfraniad y Gymraeg, i fod yn bositif ynglŷn â'r Gymraeg, ac, ie, dysgu pobl a dysgu'n plant ni yn iawn i ddod yn rhugl yn y Gymraeg. Fel y dywedais, rydym wedi bod yma o'r blaen efo 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg ac efo cryn dipyn o waith ac arddeliad ac ymrwymiad ac arweinyddiaeth gan y Llywodraeth yma, a gwaith caled gan bawb arall, a neb i fod yn llai na hyderus yn defnyddio eu Cymraeg yn gyhoeddus, ac yn mynnu fel siaradwyr Cymraeg ein bod ni'n defnyddio gwasanaethau yn y Gymraeg - nid ydym wastad eisiau, ar sail diffyg hyder, ac rydym yn mynnu defnyddio'r gwasanaeth Saesneg - . Mae fyny i ni i gyd. Rydym yn edrych am yr arweinyddiaeth, rydym yn edrych fel ein bod ni'n ei gael o, ond mae yna waith caled er mwyn inni adennill y tir yna o 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg.