techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: No, I'm not doing any more interventions, if you don't mind, because I know the Llywydd is going to call me to order very soon.
Welsh: Na, nid wyf yn gwneud mwy o ymyriadau, os nad oes ots gennych, oherwydd rwy'n gwybod bod y Llywydd yn mynd i fy ngalw i drefn yn fuan iawn.
English: You're perfectly within your rights to decide on interventions.
Welsh: Mae gennych berffaith hawl i benderfynu ynglŷn ag ymyriadau.
English: Thank you. I want to give you an assurance that the nurse bursary will remain. I'd like to emphasise that what we need is a fair funding settlement from the UK Government, which recognises the hard work of all of our NHS staff and other public sector workers and provides them with a fair reward for the jobs that they do. I take this opportunity again to implore the UK Government to consider the significant impact industrial action will have on the delivery of services, and to provide additional funding for a fair pay award for staff to avoid industrial action and the impact that that will have on patient care. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch. Rwyf am roi sicrwydd i chi y bydd y fwrsariaeth nyrsio'n parhau. Hoffwn bwysleisio mai'r hyn sydd ei angen arnom yw setliad ariannu teg gan Lywodraeth y DU, un sy'n cydnabod gwaith caled holl staff ein GIG a gweithwyr eraill y sector cyhoeddus ac sy'n eu gwobrwyo'n deg am y swyddi y maent yn eu gwneud. Rwy'n achub ar y cyfle hwn eto i erfyn ar Lywodraeth y DU i ystyried yr effaith sylweddol a gaiff gweithredu diwydiannol ar ddarparu gwasanaethau, a darparu cyllid ychwanegol ar gyfer dyfarniad cyflog teg i staff er mwyn osgoi gweithredu diwydiannol a'r effaith y bydd hynny'n ei chael ar ofal cleifion. Diolch yn fawr.
English: The proposal is to agree the motion without amendment. Does any Member object? [ Objection.] There is objection. I will therefore defer voting until voting time.
Welsh: Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [ Gwrthwynebiad.] Oes, mae yna wrthwynebiad. Felly, dwi'n gohirio'r bleidlais tan y cyfnod pleidleisio.
English: Before we move on to the vote, Natasha Asghar asked me earlier to reflect on the appropriateness of the use of the term 'hysterical' in response to her by the Deputy Minister for Climate Change during questions this afternoon. There is a very, very long history of the term 'hysteria' being used by men to demean women, especially women in public life, and I apologise to Natasha Asghar for not having noticed it at the time it was said. 'Hysterical' is an inappropriate word to describe any contribution by any woman in this Chamber. It may have been naively used by the Deputy Minister at the time, but I don't expect to hear it again. Now, we will go on to the vote, unless I have three Members who wish for the bell to be rung.
Welsh: Cyn symud ymlaen at y bleidlais, gofynnodd Natasha Asghar i mi yn gynharach i fyfyrio ar briodoldeb defnyddio'r term 'hysterig' mewn ymateb iddi gan y Dirprwy Weinidog Newid Hinsawdd yn ystod cwestiynau y prynhawn yma. Mae yna hanes hir iawn gan ddynion o ddefnyddio'r term 'hysteria' i fychanu menywod, yn enwedig menywod mewn bywyd cyhoeddus, ac rwy'n ymddiheuro i Natasha Asghar am beidio â sylwi arno pan gafodd ei ddweud. Mae 'hysterig' yn air amhriodol i ddisgrifio unrhyw gyfraniad gan unrhyw fenyw yn y Siambr hon. Efallai iddo gael ei ddefnyddio'n naïf gan y Dirprwy Weinidog ar y pryd, ond nid wyf yn disgwyl ei glywed eto. Nawr, awn ymlaen at y bleidlais, oni bai bod gennyf dri Aelod sy'n dymuno i'r gloch gael ei chanu.
English: We move to our first vote this afternoon, and the first vote is on the motion to approve the Senedd Commission budget for 2023-24. I call for a vote on the motion tabled in the name of Ken Skates. Open the vote. Close the vote. In favour 36, no abstentions, 15 against. Therefore, the motion is agreed.
Welsh: Symudwn ni at y bleidlais gyntaf. Mae'r bleidlais gyntaf ar y cynnig i gymeradwyo cyllideb Comisiwn y Senedd ar gyfer 2023-24. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Ken Skates. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 36, neb yn ymatal, 15 yn erbyn. Ac felly mae'r cynnig yna wedi ei dderbyn.
English: We move now to item 7, the Member debate under Standing Order 11.21 (iv) on mental health and community resilience. I call for a vote on the motion, tabled in the name of Jenny Rathbone. Open the vote. Close the vote. In favour 41, 10 abstentions, none against. Therefore, the motion is agreed.
Welsh: Eitem 7 yw'r bleidlais nesaf, dadl Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21 (iv) ar iechyd meddwl a gwytnwch cymunedol. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Jenny Rathbone. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 41, 10 yn ymatal, neb yn erbyn. Felly, mae'r cynnig wedi ei gymeradwyo.
English: The next votes are on item 9, the Plaid Cymru debate on nurses' pay. I call for a vote on the motion, tabled in the name of Siân Gwenllian. Open the vote. The vote is equal. In favour 25, one abstention, 25 against. And as required under Standing Orders, I will exercise my casting vote against the motion. The result of that vote would have been very similar to what it would have been if I had allowed the Member to cast his vote for a second time. But we will reflect on what has just happened in order to ensure that we provide clear guidance to Members and the Chair as to what should happen in cases such as the one we've just experienced.
Welsh: Mae'r pleidleisiau nesaf ar eitem 9, sef dadl Plaid Cymru ar dâl nyrsys. Dwi'n galw am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Siân Gwenllian. Agor y bleidlais. Mae'r bleidlais yn gyfartal. O blaid 25, un yn ymatal, 25 yn erbyn. Ac fel sy'n ofynnol i mi, fe fyddaf, o dan Reolau Sefydlog, yn bwrw fy mhleidlais bwrw yn erbyn. Mi oedd canlyniad y bleidlais yna siŵr o fod yn debyg iawn i'r hyn a fyddai wedi bod os bydden ni wedi caniatáu'r Aelod i ailosod ei bleidlais. Ond fe wnawn ni adlewyrchu ar yr hyn sydd newydd ddigwydd er mwyn sicrhau ein bod ni'n rhoi canllawiau clir i Aelodau ac i'r Cadeirydd ynglŷn â beth sy'n digwydd yn yr achosion fel rŷn ni newydd brofi.
English: So, we now move on to a vote on amendment 1, which was tabled in the name of Lesley Griffiths. Open the vote. Close the vote. In favour 26, no abstentions, 25 against. And therefore, the amendment is agreed.
Welsh: Felly, rŷn ni'n symud ymlaen i welliant 1 nesaf, a gyflwynwyd yn enw Lesley Griffiths. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 26, neb yn ymatal, 25 yn erbyn, ac felly mae'r gwelliant wedi'i gymeradwyo.
English: Amendment 2 is next, tabled in the name of Darren Millar. Open the vote. Close the vote. In favour 51, no abstentions, none against. And therefore, amendment 2 is agreed.
Welsh: Gwelliant 2 fydd nesaf. Gwelliant yn enw Darren Millar yw hwn. Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 51, neb yn ymatal, neb yn erbyn. Ac felly, mae gwelliant 2 wedi'i dderbyn.
English: The final vote is on the motion as amended.
Welsh: Mae'r bleidlais olaf, felly, ar y cynnig wedi'i ddiwygio.
English: Open the vote. Close the vote. In favour 52, no abstentions, none against. And therefore, the motion as amended is agreed.
Welsh: Agor y bleidlais. Cau'r bleidlais. O blaid 51, neb yn ymatal, neb yn erbyn. Ac felly, mae'r cynnig wedi'i ddiwygio wedi'i dderbyn.
English: That concludes voting time.
Welsh: Dyna ddiwedd ar y pleidleisiau.
English: Social enterprises and community-owned businesses thus come in all shapes and sizes, and they play a vital role in community development, in social regeneration and economic transformation. They are central to the foundational economy, and keep capital - human, social and cultural, as well as economic - circulating in local communities. Crucially, they demonstrate that commercial success can and does go hand in hand with social purpose and a community ethos. A recent article by Grace Blakeley in the Tribune highlighted how, under the umbrella of Cwmni Bro Ffestiniog, social enterprises in Blaenau Ffestiniog provide a world-leading example of grass-roots alternatives to the model of post-industrial capitalism. Before COVID-19, 15 social enterprises in Blaenau employed almost 200 people between them. These include CellB, a cinema and arts centre, and Antur Stiniog, a mountain biking centre. As Blakeley puts it, in Blaenau Ffestiniog, and I quote, 'a critical mass of people stopped believing that it's impossible to change the world around them. And as soon as they gave up that limiting belief, change just happened.'
Welsh: Felly, mae mentrau cymdeithasol a busnesau sy'n eiddo i'r gymuned i'w gweld ym mhob lliw a llun, ac maent yn chwarae rhan hanfodol mewn datblygu cymunedol, mewn adfywio cymdeithasol a newid economaidd. Maent yn ganolog i'r economi sylfaenol, ac yn cadw cyfalaf - dynol, cymdeithasol a diwylliannol, yn ogystal ag economaidd - i gylchredeg mewn cymunedau lleol. Yn allweddol, maent yn dangos bod llwyddiant masnachol yn gallu mynd, ac yn mynd law yn llaw â theimlad o bwrpas cymdeithasol ac ethos cymunedol. Amlygodd erthygl ddiweddar gan Grace Blakeley yn y Tribune sut mae mentrau cymdeithasol ym Mlaenau Ffestiniog yn esiampl flaenllaw o ddewisiadau amgen llawr gwlad yn lle'r model o gyfalafiaeth ôl-ddiwydiannol. Cyn COVID-19, roedd 15 o fentrau cymdeithasol ym Mlaenau Ffestiniog yn cyflogi bron i 200 o bobl rhyngddynt. Yn eu plith mae CellB, sinema a chanolfan gelfyddydol, ac Antur Stiniog, canolfan beicio mynydd. Fel y mae Blakeley yn dweud, ym Mlaenau Ffestiniog, 'fe wnaeth màs critigol o bobl roi'r gorau i gredu ei bod hi'n amhosibl newid y byd o'u cwmpas. A chyn gynted ag y gwnaethant roi'r gorau i'r gred gyfyngol honno, fe ddigwyddodd y newid.'
English: The majority, if not all, of the community businesses, co-operative enterprises and social enterprises prioritise sustainability and protecting the environment as core elements of their business models. In St Davids, for example, Câr-y-Môr is the first regenerative ocean farm under community ownership in Wales. It's a community benefit society that has two key objectives: improving the coastal environment and creating sustainable jobs. And the seafood that it produces is sustainable and very delicious, and I speak from experience, having been there with Mabon over the summer. Ynni Sir Gâr is one of many community energy schemes that work to decrease energy costs, to tackle fuel poverty and to produce clean, renewable energy. So, social and community enterprises also have an important part to play in meeting key environmental targets.
Welsh: Mae'r rhan fwyaf, os nad pob un, o'r busnesau cymunedol, mentrau cydweithredol a mentrau cymdeithasol hyn yn blaenoriaethu cynaliadwyedd a diogelu'r amgylchedd fel elfennau craidd o'u modelau busnes. Yn Nhyddewi, er enghraifft, Câr-y-Môr yw'r fferm gefnfor adfywiol gyntaf sy'n eiddo i'r gymuned yng Nghymru. Mae'n gymdeithas er budd cymunedol, gyda dwy nod allweddol: gwella'r amgylchedd arfordirol a chreu swyddi cynaliadwy. Ac mae'r bwyd môr y mae'n ei gynhyrchu yn gynaliadwy ac yn flasus dros ben, a dwi'n siarad o brofiad ar ôl bod yno gyda Mabon dros yr haf. Mae Ynni Sir Gâr yn un o nifer o brojectau ynni cymunedol sy'n gweithio i leihau costau ynni, mynd i'r afael â thlodi tanwydd a chynhyrchu ynni glân, adnewyddol. Felly, mae gan fentrau cymdeithasol a chymunedol hefyd ran bwysig i'w chwarae wrth gyrraedd targedau amgylcheddol allweddol.
English: The success of all these initiatives is owed to the knowledge and drive that exist within our communities. Support to incubate and nurture this needs to be long-term and structural. I would therefore call on the Welsh Government to consider this evening how it might both broaden and deepen its support for community-owned businesses, social enterprises and co-operatives. The Welsh Government can rightly point to the support it provides to Cwmpas. But there are a number of other smaller organisations, themselves social enterprises, that also provide critical support and guidance to communities seeking to establish community-owned businesses. They undertake community share offers or manage asset transfers. This includes, for example, the Pembrokeshire-based PLANED, which delivers a wide portfolio of community support and has worked with communities to generate more than £1 million in funding to support the purchase and retention of community assets. It has done this, however, without core funding, which means precariousness for employees and a limit to the depth of the support it is able to offer. Reliance on short-term grant funding limits the capacity to plan and deliver projects over the longer term. Whether and what kinds of core funding might be available to organisations like this is therefore my first question to the Welsh Government this evening. This question is all the more important as key financial support available through European structural funding begins to wind up.
Welsh: Mae llwyddiant yr holl fentrau hyn yn deillio o'r wybodaeth a'r ysfa sy'n bodoli o fewn ein cymunedau. Mae angen i gefnogaeth ar gyfer deor a meithrin hyn fod yn hirdymor ac yn strwythurol. Felly, hoffwn alw ar Lywodraeth Cymru i ystyried heno sut y gallai ehangu a dyfnhau ei chefnogaeth i fusnesau, mentrau cymdeithasol a chwmnïau cydweithredol sy'n eiddo i'r gymuned. Gall Llywodraeth Cymru dynnu sylw yn gwbl briodol at y cymorth y mae'n ei roi i Cwmpas. Ond ceir nifer o sefydliadau llai eraill, sydd eu hunain yn fentrau cymdeithasol, ac sydd hefyd yn darparu cefnogaeth ac arweiniad hollbwysig i gymunedau sy'n ceisio sefydlu busnesau sy'n eiddo i'r gymuned. Maent yn cynnig cyfranddaliadau cymunedol neu'n rheoli'r broses o drosglwyddo asedau. Mae hyn yn cynnwys, er enghraifft, PLANED yn sir Benfro, sy'n darparu portffolio eang o gefnogaeth gymunedol ac sydd wedi gweithio gyda chymunedau i gynhyrchu mwy nag £1 filiwn o gyllid i gefnogi prynu a chadw asedau cymunedol. Fodd bynnag, mae wedi gwneud hyn heb gyllid craidd, sy'n golygu ansicrwydd i weithwyr a chyfyngiad ar ddyfnder y gefnogaeth y gall ei chynnig. Mae dibyniaeth ar gyllid grant tymor byr yn cyfyngu ar y gallu i gynllunio a chyflawni prosiectau dros y tymor hwy. Fy nghwestiwn cyntaf i Lywodraeth Cymru heno yw a oes cyllid craidd ar gael i sefydliadau fel hyn, ac os oes, pa fathau o arian craidd sydd ar gael. Mae'r cwestiwn hwn yn bwysicach fyth wrth i gefnogaeth ariannol allweddol sydd ar gael drwy gyllid strwythurol Ewropeaidd ddechrau dirwyn i ben.
English: As I have outlined, social businesses and enterprises that are run by the community have been in the vanguard in terms of social, economic and environmental innovation in Wales. It is, therefore, surprising that they haven't been prioritised, perhaps, in the innovation strategy for Wales put together by the Government. I would ask for the final version of the strategy to place much greater emphasis on this. In conclusion, therefore, as the Local Government and Housing Committee at the Senedd has emphasised, at present, there is no process in Wales to guarantee that community assets remain in the hands of a community, despite the legal rights that exist in this field for communities in Scotland and England. I would, therefore, like to echo those constant calls for legislation for a community right to buy assets to reflect what happens in Scotland. All of this would provide the support that is very much needed by communities as they try to follow the inspiring example set by the numerous and dynamic co-operative enterprises that we have across Wales, which drive economic regeneration and development plans that are based on local need and are rooted in their communities. Thank you very much.
Welsh: Fel rwyf i wedi ei amlygu, mae busnesau a mentrau cymdeithasol sy'n cael eu rhedeg gan y gymuned wedi bod ar flaen y gad o ran arloesi cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol yng Nghymru. Mae'n syndod, felly, eu bod nhw ddim wedi cael eu blaenoriaethu, o bosibl, yn y strategaeth arloesedd i Gymru gan y Llywodraeth, a byddwn i'n gofyn i'r drafft terfynol roi llawer mwy o bwyslais ar hyn. I gloi, felly, fel mae Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai'r Senedd wedi amlygu, ar hyn o bryd, nid oes proses yng Nghymru i warantu bod asedau cymunedol yn cael eu cadw yn nwylo cymunedau, er gwaethaf hawliau cyfreithiol sy'n bodoli yn y maes hwn ar gyfer cymunedau yn yr Alban a Lloegr. Byddwn i felly yn hoffi adleisio'r galwadau cyson sydd wedi bod am ddeddfwriaeth ar gyfer hawl cymunedau i brynu asedau, er mwyn adlewyrchu'r hyn sydd yn digwydd yn yr Alban. Byddai hyn i gyd yn rhoi cymorth y mae mawr ei angen ar gymunedau wrth iddyn nhw geisio dilyn yr esiampl ysbrydoledig a ddangosir gan y mentrau cydweithredol niferus a deinamig sydd gyda ni ar draws Cymru sy'n hyrwyddo datblygiad economaidd a chynlluniau adfywio sydd wedi eu seilio ar angen lleol ac wedi eu gwreiddio yn eu cymuned. Diolch yn fawr iawn.
English: Thank you to Cefin for bringing this short debate forward. Cefin has made an important point already: businesses that aren't located in our communities mean that the wealth created bleeds out of those communities. Building community wealth tries to restructure the economy so that wealth is captured within the community, is shared and democratised. Social enterprises can also help to transform and restructure the Welsh economy significantly. Evidence suggests that social enterprises are more likely to be fair employers and that 76 per cent of social enterprises in Wales pay the living wage. Social enterprises can come in many forms, as we've heard, including co-operative organisations, co-owned, community benefit companies, businesses that belong to the communities, trading charities and more. The key difference with conventional businesses is the degree to which the profit motive is dominant. It's true that social enterprises do aim to make a profit, but they are organisations that are led by values, which mean that they are best placed to tackle the economic challenges facing Wales today.
Welsh: Diolch i Cefin am gyflwyno'r ddadl fer yma. Pwynt pwysig mae Cefin wedi ei wneud yn barod: mae busnesau sydd ddim yn cael eu lleoli yn y gymuned yn golygu bod y cyfoeth sydd yn cael ei greu yn gwaedu allan o'r gymuned honno. Mae adeiladu cyfoeth cymunedol yn ceisio ailstrwythuro system yr economi fel bod cyfoeth yn cael ei ddal yn y gymuned, ei rannu a'i ddemocrateiddio. Gall mentrau cymdeithasol helpu hefyd i ailstrwythuro a thrawsnewid economi Cymru yn sylweddol. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu bod mentrau cymdeithasol yn fwy tebygol o fod yn gyflogwyr gwaith teg, a bod 76 y cant o fentrau cymdeithasol Cymru yn talu'r cyflog byw. Gall mentrau cymdeithasol fod mewn sawl ffurf, fel rydym ni wedi clywed, gan gynnwys mentrau cydweithredol, sefydliadau cydfuddiannol, cwmnïau budd cymunedol, busnesau sy'n eiddo i'r gymuned ac elusennau masnachu a mwy. Y gwahaniaeth allweddol gyda busnesau confensiynol yw'r graddau y mae'r cymhelliant elw yn dominyddu. Mae'n wir bod mentrau cymdeithasol yn anelu at wneud elw, ond maen nhw'n sefydliadau sy'n cael eu harwain gan werthoedd, sy'n golygu eu bod yn y sefyllfa orau i fynd i'r afael â'r heriau economaidd sydd yn wynebu Cymru heddiw.
English: I'd just like to quickly thank Cefin for bringing this debate forward again. It's good to hear this discussed on the floor of the Senedd and to see recognition of the work of the Local Government and Housing Committee. I wanted to take this opportunity to pay tribute to the inspiring father of community enterprises in Wales, the late Carl Clowes, who passed away earlier this year. Carl Clowes, of course, established Antur Aelhaearn in Llanaelhaearn back in 1974, having identified that community's weakness following the closure of a number of local works and the need to bring the community together and to create initiatives where the community had ownership, and brought pride back to that community. Carl then went on to establish so many other things, such as Nant Gwrtheyrn. So, I wanted to recognise that. To conclude, there are other community enterprises in the pipeline in Dwyfor Meirionnydd. I wanted to highlight Menter Gwesty'r Tŵr in Pwllheli, which is just beginning, Menter in Aberdyfi, and also Menter y Glan in Pennal. If anyone wants to buy a share in Menter y Glan, Pennal, they're looking to collect £250,000. They're on £220,000 already, with the support of people like Matthew Rhys, so I encourage you to support Menter y Glan in Pennal too. Thank you.
Welsh: Diolch yn sydyn i Cefin am ddod â'r drafodaeth yma ger ein bron unwaith eto. Mae'n dda gweld hwn yn cael ei gyflwyno ar lawr y Senedd a chydnabyddiaeth o waith y pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai. Roeddwn i eisiau cymryd y cyfle, os yn bosib, i dalu teyrnged i dad ysbrydol mentrau cymunedol Cymru, y diweddar Carl Clowes, a fu farw yn gynharach eleni. Carl Clowes, wrth gwrs, wnaeth sefydlu Antur Aelhaearn yn Llanaelhaearn nôl yn 1974, ac yntau wedi adnabod y gwendid cymunedol yna yn dilyn cau nifer o weithfeydd lleol a'r angen i dynnu'r gymuned ynghyd a chreu mentrau lle roedd gan y gymuned berchnogaeth, gan ddod â balchder yn ôl i'r gymuned honno. Aeth Carl ymlaen wedyn i sefydlu gymaint o bethau eraill, fel Nant Gwrtheyrn, hefyd. Felly, dwi eisiau cydnabod hynny. Ac i orffen, mae yna fentrau cydweithredol eraill bellach ar y gweill yn Nwyfor Meirionnydd. Rwyf eisiau tynnu sylw at Fenter Gwesty'r Tŵr ym Mhwllheli sydd ar gychwyn, Menter yn Aberdyfi, ac yn olaf Menter y Glan ym Mhennal. Os oes unrhyw un eisiau prynu cyfranddaliad ym Menter y Glan, Pennal, maen nhw'n chwilio i gasglu £250,000. Maen nhw wedi cael £220,000, efo cefnogaeth pobl fel Matthew Rhys, felly dwi'n eich annog chi i fynd a chefnogi Menter y Glan ym Mhennal hefyd. Diolch.
English: Thank you to Cefin for giving me a minute of his time. Community facilities are places of immeasurable friendship, kindness and confidence building that cannot be measured by GDP. They are community halls, pubs and playing fields. They are areas that should be protected for people and nature. Rhyl rugby club is an exemplar grass-roots facility, not only providing a place for hundreds of young people to train, but they're also fed at the same time. It's used by 26 community groups, and it employs 20 people, providing food, drink and entertainment for the wider community. Llandegla has a not-for-profit community shop, cafe and takeaway on Offa's Dyke footpath, run by volunteers for the community. Holywell Leisure Centre, including swimming baths, was under threat of closure due to UK Government austerity measures, but a group of locals got together to run it as a charity, and I hope that austerity 2.0 and rising costs will not bring it to an end. Community social enterprises are a place where wealth is shared, not stored in banks, and where happiness and well-being should be the measure of success. Diolch.
Welsh: Diolch i Cefin am roi munud o'i amser i mi. Mae cyfleusterau cymunedol yn lleoedd lle ceir cyfeillgarwch, caredigrwydd a modd o adeiladu hyder na ellir ei fesur gan gynnyrch domestig gros. Neuaddau cymunedol, tafarnau a chaeau chwarae ydynt. Maent yn fannau y dylid eu gwarchod ar gyfer pobl a natur. Mae clwb rygbi'r Rhyl yn batrwm o gyfleuster o'r fath ar lawr gwlad, ac mae nid yn unig yn darparu lle i gannoedd o bobl ifanc hyfforddi, cânt eu bwydo ar yr un pryd. Caiff ei ddefnyddio gan 26 grŵp cymunedol, ac mae'n cyflogi 20 o bobl, gan ddarparu bwyd, diod ac adloniant i'r gymuned ehangach. Mae gan Landegla siop gymunedol, caffi a thecawê dielw ar lwybr troed Clawdd Offa sy'n cael ei redeg gan wirfoddolwyr ar ran y gymuned. Roedd Canolfan Hamdden Treffynnon, gan gynnwys y pwll nofio, dan fygythiad o gau oherwydd mesurau cyni Llywodraeth y DU, ond daeth grŵp o bobl leol at ei gilydd i'w rhedeg fel elusen, ac rwy'n gobeithio na fydd cyni 2.0 a chostau cynyddol yn ddiwedd ar y lle. Mae mentrau cymdeithasol cymunedol yn fan lle caiff cyfoeth ei rannu, yn hytrach na'i storio mewn banciau, a lle dylid mesur llwyddiant mewn hapusrwydd a llesiant. Diolch.