English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and it's a pleasure to participate in this important debate on plastics, following that excellent opening by Andrew R.T. Davies. Of course, as a party, we are seeking to enhance the motion with two amendments. The first calls on the Welsh Government to use its powers to update festival planning and licensing guidance to eliminate single-use plastics. And the second is to add another point at the end of the motion that calls for a ban on plastic food packaging that isn't recyclable or biodegradable, which would include polystyrene and plastic film packaging. So we're calling for a ban on those along with single-use plastics. Because there's a major challenge facing us. And Andrew, like me, is a member of the climate change committee, and we've published a report just this week - the climate change committee here in the Senedd - on plastic pollution, which outlines the fact that plastic pollution is one of the greatest challenges facing our planet. Those are the first words of the Chair's foreword here, because microplastics are everywhere. And of course the background to all of this is that the Welsh Government recently declared a climate emergency, and in making such a declaration, we do then need to step up and take action. It's not a matter of simply making an announcement; we need to take action about that. This report by the climate change committee does note in general terms that we are disappointed as a committee that the Government in the past hasn't tackled the scale of this problem, particularly in relation to plastics. I didn't want to rehearse many of the points that Andrew has already referred to, and we've all seen those television programmes, such as Blue Planet and the programme broadcast on Monday evening, which found plastic waste from Rhondda Cynon Taf in rural Malaysia. But I did want to focus on the impacts of microplastics, which are an increasing challenge for our health as human beings. There have been many studies that have discovered that microplastics - very small pieces of plastic - and nanoplastics, which are even smaller, do permeate to everywhere. They are in our soils, our rivers, our seas; they are even in the Arctic ice. That's the evidence that we as a committee received. Having permeated, these microplastics then appear in our food chain, in what we eat; in the air that we breathe - it is part of air pollution. Because these nanoplastics are so very small you find them even on the rubber of our tyres, which generate these nanoplastics and then they become air pollution. We breathe them into our lungs, and they are so very minute that not only do these nanoplastics get into our lungs, but they also get into our bloodstream, given their size. That plastic then enters our bloodstream and therefore enters our hearts too, as do very many other microgranules. The particulates that are part of air pollution are now getting into all parts of our body. So, there is a huge challenge here in terms of public health, and Governments everywhere need to step up to the plate, because there is a direct challenge to public health here. The Welsh Government, having declared a climate emergency, must now take action in this area, and they have to be serious about eliminating plastic. Plastic has to be seen as the enemy, and certainly we need to eliminate the use of single-use plastics and tackle polystyrene and plastic film packaging. Exporting them across the world is not a solution to the problem. We need to tackle it here, and we need to ensure that we use far less plastic, with the intention, ultimately, of eliminating the use of plastics. But, of course, as Andrew has mentioned, they last for years, centuries, so we have a challenge in dealing with the plastics we have already created. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd, ac mae'n bleser bod yn rhan o'r ddadl bwysig yma ar blastigau ar ôl agoriad da iawn yn fanna gan Andrew R.T. Davies. Wrth gwrs, fel plaid, rydym ni'n edrych i gyfoethogi'r cynnig gerbron gyda dau welliant. Mae'r cyntaf yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddefnyddio'i phwerau i ddiweddaru canllawiau cynllunio gwyliau a thrwyddedu er mwyn cael gwared â phlastigau untro. A'r ail welliant ydy, eto, ychwanegu pwynt newydd ar ddiwedd y cynnig sydd yn galw am wahardd deunydd pacio bwyd plastig na ellir ei ailgylchu neu nad yw'n fioddiraddiadwy a fyddi'n cynnwys deunydd pacio polystyren a ffilm blastig yn ogystal - galw am wahardd y rheini a phlastigau untro. Achos mae yna her sylweddol. Ac, wrth gwrs, mae Andrew, fel minnau, yn aelod o'r pwyllgor newid hinsawdd sydd newydd gyhoeddi adroddiad yr wythnos yma, a dweud y gwir - y pwyllgor newid hinsawdd yma yn y Senedd - ar lygredd plastig, sydd yn amlinellu bod llygredd plastig yn un o'r heriau mwyaf sy'n wynebu ein planed. Dyna eiriau cyntaf rhagair y Cadeirydd yn fan hyn achos mae meicroblastigau ym mhob man. Ac wrth gwrs cefndir hyn oll ydy bod Llywodraeth Cymru yn ddiweddar wedi cyhoeddi argyfwng hinsawdd, yn naturiol, ac o wneud y fath gyhoeddiad, mae angen camu i fyny wedyn i fod yn weithredol. Nid mater o ddim ond cyhoeddi argyfwng hinsawdd; mae angen gwneud rhywbeth cyffredinol amdano fe. Mae'r adroddiad yma gan y pwyllgor newid hinsawdd yn nodi'n gyffredinol ein bod ni'n siomedig fel pwyllgor nad yw'r Llywodraeth yn y gorffennol wedi mynd i'r afael â maint y broblem yma, yn enwedig yn nhermau plastigau. Doeddwn i ddim yn mynd i olrhain nifer o'r pwyntiau mae Andrew eisoes wedi'u holrhain, ac, wrth gwrs, rydym ni i gyd wedi gweld y rhaglenni teledu, megis 'Y Blaned Las' ac ati, a'r rhaglen yna nos Lun wnaeth ddarganfod llygredd plastig o Rhondda Cynon Taf yng nghefn gwlad Malaysia. Dim ond i ganolbwyntio ar sgil-effeithiau darnau bach, bach iawn o blastig sydd yn her gynyddol i'n hiechyd ni fel pobl. Mae yna gryn dipyn o astudiaethau yn mynd ymlaen sydd wedi darganfod bod meicroblastigau - darnau bach iawn - a nanoblastigau, sydd yn ddarnau bach hyd yn oed yn llai, yn ymdreiddio i bob lle. Maen nhw yn ein priddoedd ni, maen nhw yn ein hafonydd ni, maen nhw yn ein moroedd ni ac maen nhw hyd yn oed yn rhew môr yr Arctig. Dyna'r dystiolaeth cawsom ni o flaen y pwyllgor. Ac o ymdreiddio i bob man, mae'r meicroblastigau yma, felly, yn ymddangos yn ein bwydydd ni, beth dŷn ni'n bwyta; yn yr awyr dŷn ni'n ei anadlu - mae'n rhan o lygredd awyr. Achos mae'r nanoblastigau yma mor fach, rŷch chi'n cael nhw, hyd yn oed, ar rwber ein teiars ni, sydd yn cynhyrchu nanoblastigau sydd yn ymddangos wedyn fel llygredd awyr. Dŷn ni'n anadlu'r nanoblastigau yma i mewn i'n cyrff, i mewn i'n hysgyfaint ni, ac maen nhw mor fach, fach, nid yn unig mae'r nanoblastigau yma'n ymdreiddio i'n hysgyfaint ni, maen nhw'n ymdreiddio hefyd i mewn i gylchrediad y gwaed achos maen nhw mor fach. Ac mae'r plastig, felly, yn ein gwaed ni a hefyd, felly, yn ein calonnau ni, fel cynifer o ronynnau bychain iawn eraill, nid jest plastigau, ond mae maint gronynnau bach sydd yn rhan o lygredd awyr, maen nhw mor fach, rŵan, eu bod nhw'n ymdreiddio i bob rhan o'n cyrff ni. Wedyn, mae yna her sylweddol yn fan hyn o fater iechyd cyhoeddus ac mae angen i Lywodraethau ym mhob man gamu i fyny at y plât. Achos mae yna her uniongyrchol i iechyd y cyhoedd yn fan hyn; mae angen i Lywodraeth Cymru, wedi datgan bod yna argyfwng hinsawdd, gwneud rhywbeth gweithredol ynglŷn â'r peth, ac mae'n rhaid ei bod o ddifrif ynglŷn â chael gwared ar blastig. Rhaid edrych ar blastig fel y gelyn, ac, yn bendant, mae angen cael gwared ar ddefnyddio plastigau untro a hefyd mae angen mynd i'r afael â deunydd pacio polystyren a ffilm plastig ym mhob man. Dydy allforio i wledydd dros y byd i gyd ddim yn ateb y broblem; mae'n rhaid ei daclo fe yn fan hyn a gwneud yn siŵr ein bod ni'n defnyddio llawer iawn yn llai, gyda'r bwriad, yn y bôn, o gael gwared ar y defnydd o blastig yn y pen draw. Ond, wrth gwrs, fel mae Andrew wedi cyfeirio ato, maen nhw'n para am flynyddoedd, canrifoedd. Mae yna her gyda ni i ddelio â'r plastig dŷn ni eisoes wedi'i greu. Diolch yn fawr.