English: I would like to thank Darren for bringing forward his proposal for an older people's rights Bill. I fully support the intention behind Darren's proposals, and will do all I can to help ensure this Bill becomes an Act of this Assembly. I'm passionate about tackling loneliness and isolation and I have spoken in this Chamber many times on the subject. Protecting the rights of older people will go a long way in addressing the core causes of isolation in our older population. Unfortunately, ageism still exists in our society, and has become institutionalised in many aspects. I have received several calls from people over the age of 75 whose car insurance has doubled or even tripled simply because of their age, not because of them being unsafe to drive or having accidents, but just because of their age - and if this isn't ageism, nothing is - effectively pricing them out of the market, denying them their freedom and contributing to increased loneliness and isolation. It's not just the insurance companies that display institutionalised ageism. Services from banks to utility companies are increasingly moving online, further isolating a generation for whom computers were the size of large buildings and only owned by Governments and universities. Unfortunately, digital exclusion is highest in the over-65s and its effects are exacerbated by Governments moving services online, by banks closing and utility companies going paperless. It is a sad fact that in twenty-first century Wales, people are treated differently because they're older. Ageism has been fuelled in recent years with discussion over the future of pensions and social care. This has sometimes been discussed insensitively and this has had the consequence of sometimes pitting generations against each other, blaming the over-65s for the tribulations of those born at the tail end of the twentieth century. The older generations have paid tax and national insurance for over 50 years; they have more than paid for their care and welfare during their retirement. And it was up to successive Governments to plan and make provisions for social care and pensions. It is clear to me that we need to enshrine in law the rights of older people in Wales, to underline the UN principles for older persons, which promote independence, participation, care, self-fulfilment and, importantly, dignity. These principles should underpin the delivery of services, both public and private, to older people in Wales. Placing a duty on Welsh Ministers to have due regard for the UN principles will have a dramatic impact on older people's rights in Wales. A rights-based approach to public services is the right approach. So, I welcome Darren's proposals for this Bill and support him wholeheartedly, and I urge Members from across this Chamber to support this motion - a motion that has overwhelming support from the public and the third sector. So, let us all work together, across this Chamber, to enshrine, in law, the rights of older people in Wales. Diolch yn fawr.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Darren am gyflwyno'i gynnig ar gyfer Bil ar hawliau pobl hŷn. Rwy'n cefnogi'r bwriad sy'n sail i gynigion Darren yn llawn, ac fe wnaf bopeth a allaf i helpu i sicrhau bod y Bil hwn yn dod yn Ddeddf y Cynulliad hwn. Rwy'n teimlo'n angerddol ynglŷn â threchu unigrwydd ac arwahanrwydd ac rwyf wedi siarad yn y Siambr hon droeon ar y pwnc. Bydd diogelu hawliau pobl hŷn yn mynd yn bell i ymdrin ag achosion craidd arwahanrwydd yn ein poblogaeth hŷn. Yn anffodus, mae rhagfarn ar sail oedran yn dal i fodoli yn ein cymdeithas, ac mae'n sefydliadol mewn llawer o ffyrdd. Cefais nifer o alwadau ffôn gan bobl dros 75 oed yr oedd eu hyswiriant car wedi dyblu neu dreblu hyd yn oed oherwydd eu hoedran yn unig, nid oherwydd nad oedd yn ddiogel iddynt yrru neu ar ôl cael damweiniau, ond oherwydd eu hoedran yn unig - ac os nad yw hynny'n wahaniaethu ar sail oedran, nid oes dim arall - gan eu prisio allan o'r farchnad, i bob pwrpas, eu hamddifadu o'u rhyddid a chyfrannu at gynyddu unigrwydd ac arwahanrwydd. Nid y cwmnïau yswiriant yn unig sy'n arddangos rhagfarn sefydliadol. Mae gwasanaethau o fanciau i gwmnïau cyfleustodau yn symud fwyfwy ar-lein, gan ynysu cenhedlaeth a ystyriai gyfrifiaduron fel pethau maint adeiladau mawr ac yn eiddo i lywodraethau a phrifysgolion yn unig. Yn anffodus, mae lefelau allgáu digidol ar eu huchaf ymhlith pobl dros 65 oed a gwaethygir ei effeithiau gan Lywodraethau'n symud gwasanaethau ar-lein, gan fanciau'n cau a chwmnïau cyfleustodau'n mynd yn ddi-bapur. Mae'n ffaith drist yng Nghymru'r unfed ganrif ar hugain fod pobl yn cael eu trin yn wahanol oherwydd eu bod yn hŷn. Cryfhawyd rhagfarn ar sail oedran yn y blynyddoedd diwethaf gan y drafodaeth ynglŷn â dyfodol pensiynau a gofal cymdeithasol. Weithiau trafodwyd hyn yn ansensitif gan greu gwrthdaro rhwng y cenedlaethau a rhoi'r bai ar y rhai dros 65 oed am galedi'r rhai a anwyd ar ddiwedd yr ugeinfed ganrif. Mae'r cenedlaethau hŷn wedi talu treth ac yswiriant gwladol am dros 50 mlynedd; maent wedi mwy na thalu am eu gofal a'u lles yn ystod eu hymddeoliad. A mater i Lywodraethau olynol oedd cynllunio a darparu ar gyfer gofal cymdeithasol a phensiynau. Mae'n amlwg i mi fod angen inni ymgorffori hawliau pobl hŷn yng Nghymru mewn cyfraith er mwyn tanlinellu egwyddorion y Cenhedloedd Unedig ar gyfer pobl hŷn, sy'n hyrwyddo annibyniaeth, cyfranogiad, gofal, hunangyflawniad ac yn bwysig iawn, urddas. Dylai'r egwyddorion hyn fod yn sail i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus a phreifat i bobl hŷn yng Nghymru. Bydd gosod dyletswydd ar Weinidogion Cymru i roi sylw dyledus i egwyddorion y Cenhedloedd Unedig yn cael effaith ddramatig ar hawliau pobl hŷn yng Nghymru. Dull o weithredu gwasanaethau cyhoeddus sy'n seiliedig ar hawliau yw'r dull cywir. Felly, rwy'n croesawu argymhellion Darren ar gyfer y Bil hwn ac yn ei gefnogi'n llwyr, ac rwy'n annog Aelodau o bob rhan o'r Siambr i gefnogi'r cynnig hwn, cynnig sy'n ennyn cefnogaeth aruthrol o blith y cyhoedd a'r trydydd sector. Felly, gadewch i bawb ohonom weithio gyda'n gilydd, ar draws y Siambr hon i ymgorffori hawliau pobl hŷn yng Nghymru yn y gyfraith. Diolch yn fawr.