English: A year on would be a good time to review it in normal times, but given where we are with Brexit and the upheaval of the pandemic, and our resolve to rebuild a better future, it's imperative that we look again at marine policy and make sure that we achieve that blue-green recovery. More recently, the Welsh Government published its 'COVID-19 Reconstruction: Challenges and Priorities', which includes commitments to respond energetically to the climate emergency, decarbonisation, to manage our land for the benefit of rural communities both now and for the future, and to protect and enhance our natural resources. It sets out a vision of a Welsh economy geared towards renewable energy supplies from wind, water and solar power. The marine energy demonstration zones will be at the heart of that, driving the skills, businesses and technologies of the future, especially as the Welsh Government has rightly rejected any and all further extractions of fossil fuels, and the Minister has been resolute about that. Looking ahead, Minister, you've also said that you intend to progress a comprehensive Welsh fisheries Bill, separate to the one now going through the UK Parliament. That will be business for the next Welsh Parliament, but I hope that it ensures that more fish caught in Welsh waters are landed in our ports and that smaller vessels, which make up 90 per cent of the Welsh fleet, are given a bigger share of the current quota. Managing the competing demands for space and use of our natural resources is always a delicate balancing act, and that is why the national marine plan was developed in the first place. Coronavirus, the post-pandemic recovery and the Tory 'no deal' Brexit that is in danger of being realised add new weight to the scales. Ultimately, there can be no blue-green recovery if we do not recover the health of our waters. Right now, nearly 50 per cent of protected wildlife in our seas is in poor condition. So, I would support many of the policies that the Wales Environment Link has been calling for, like ensuring that at least 10 per cent of Welsh waters are fully protected by 2030. It should include work to protect our precious blue carbon, the seagrass, the saltmarsh and the seaweed, not least because restoring intertidal and shallow subtidal habitats will yield the greatest per-unit area of benefit in terms of increased carbon sequestration. It is our national shoreline forest, if you like, and we need many more projects like Morfa Friog in Gwynedd to protect and to enhance it. Future marine policy must also recognise the interconnectedness of effective water management. We need a truly source-to-sea approach to river and marine management. I have raised on many occasions in the Chamber, virtual and otherwise, my concerns about pollution associated with intensive chicken farming in Powys and its impact on the health of the Wye. In Pembrokeshire, I understand that nine of the 15 marine special areas of conservation features are in an unfavourable condition and that agricultural run-off contributes to eight of those cases. So, we need tougher action on agricultural pollution and the Minister has spoken forcibly about doing just that last week. And, of course, we're all very much aware of the mounting problem of marine litter. So, to sum up, a year on from the publication of the Welsh national marine plan, now more than ever we need to boost renewable energy generation, support jobs in our coastal communities and protect wildlife as part of an ambitious blue-green, post-Brexit, post-pandemic recovery. Thank you.
Welsh: Byddai blwyddyn yn ddiweddarach yn amser da i'w adolygu ar adeg arferol, ond o ystyried ein sefyllfa gyda Brexit a chythrwfl y pandemig, a'n penderfyniad i ailadeiladu dyfodol gwell, mae'n hanfodol ein bod yn edrych eto ar bolisi morol ac yn sicrhau ein bod yn cyflawni'r adferiad glas a gwyrdd hwnnw. Yn fwy diweddar, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru 'Ail-greu ar ôl COVID-19: Yr Heriau a'r Blaenoriaethau', sy'n cynnwys ymrwymiadau i ymateb yn egnïol i'r argyfwng hinsawdd, i ddatgarboneiddio, i reoli ein tir er budd cymunedau gwledig nawr ac ar gyfer y dyfodol, ac i ddiogelu a gwella ein hadnoddau naturiol. Mae'n nodi gweledigaeth o economi i Gymru sydd wedi'i hanelu tuag at gyflenwadau ynni adnewyddadwy o ynni gwynt, dŵr a solar. Bydd y parthau arddangos ynni morol yn ganolog i hynny, gan yrru sgiliau, busnesau a thechnolegau'r dyfodol, yn enwedig gan fod Llywodraeth Cymru, yn briodol, wedi gwrthod unrhyw gloddio pellach am danwydd ffosil, a bod y Gweinidog wedi bod yn benderfynol ynglŷn â hynny. Wrth edrych i'r dyfodol, Weinidog, rydych hefyd wedi dweud eich bod yn bwriadu bwrw ymlaen â Bil pysgodfeydd cynhwysfawr i Gymru, ar wahân i'r un sy'n mynd drwy Senedd y DU nawr. Bydd hynny'n fusnes i Senedd nesaf Cymru, ond rwy'n gobeithio ei fod yn sicrhau bod mwy o bysgod sy'n cael eu dal yn nyfroedd Cymru yn cael eu glanio yn ein porthladdoedd a bod llongau llai, sef 90 y cant o fflyd Cymru, yn cael cyfran fwy o'r cwota presennol. Mae rheoli'r galwadau sy'n cystadlu am ofod a defnydd o'n hadnoddau naturiol bob amser yn gydbwysedd sensitif i'w daro, a dyna pam y datblygwyd y cynllun morol cenedlaethol yn y lle cyntaf. Mae coronafeirws, yr adferiad ôl-bandemig a Brexit 'heb gytundeb' y Torïaid sydd mewn perygl o gael ei wireddu yn ychwanegu pwysau newydd yn y glorian. Yn y pen draw, ni ellir cael adferiad glas a gwyrdd os na allwn adfer iechyd ein dyfroedd. Ar hyn o bryd, mae bron i 50 y cant o'r bywyd gwyllt gwarchodedig yn ein moroedd mewn cyflwr gwael. Felly, byddwn yn cefnogi llawer o'r polisïau y mae Cyswllt Amgylchedd Cymru wedi bod yn galw amdanynt, megis sicrhau bod o leiaf 10 y cant o ddyfroedd Cymru yn cael eu gwarchod yn llawn erbyn 2030. Dylai gynnwys gwaith i ddiogelu ein carbon glas gwerthfawr, morwellt, morfa heli a gwymon, yn bennaf oherwydd mai adfer cynefinoedd rhynglanwol ac islanwol bas fydd yn arwain at yr ardal o fudd mwyaf fesul uned o ran dal a storio carbon cynyddol. Ein coedwig draethlin genedlaethol yw hi, os mynnwch, ac mae arnom angen llawer mwy o brosiectau fel Morfa Friog yng Ngwynedd i'w gwarchod a'i gwella. Rhaid i bolisi morol yn y dyfodol gydnabod rhyng-gysylltiad rheolaeth effeithiol ar ddŵr hefyd. Rhaid inni gael dull go iawn o'r tarddiad i'r môr o reoli afonydd a'r môr. Droeon yn y Siambr, yn rhithwir ac fel arall, rwyf wedi crybwyll fy mhryderon ynglŷn â'r llygredd sy'n gysylltiedig â ffermio ieir dwys ym Mhowys a'i effaith ar iechyd afon Gwy. Yn sir Benfro, deallaf fod naw o'r 15 o nodweddion yr ardal gadwraeth forol arbennig mewn cyflwr anffafriol a bod dŵr ffo amaethyddol yn cyfrannu at wyth o'r achosion hynny. Felly, mae angen gweithredu llymach ar lygredd amaethyddol ac mae'r Gweinidog wedi siarad yn rymus ar wneud hynny yr wythnos diwethaf. Ac wrth gwrs, rydym i gyd yn ymwybodol iawn o broblem gynyddol sbwriel morol. Felly, i grynhoi, flwyddyn ar ôl cyhoeddi cynllun morol cenedlaethol Cymru, nawr yn fwy nag erioed mae angen inni hybu cynhyrchiant ynni adnewyddadwy, cefnogi swyddi yn ein cymunedau arfordirol a gwarchod bywyd gwyllt fel rhan o adferiad glas a gwyrdd uchelgeisiol ar ôl Brexit, ar ôl y pandemig. Diolch.