English: Diolch yn fawr, Llywydd. I move the amendments. This is, of course, a very important debate, and I agree that we need to find a consensus on this question if it is at all possible, but we also need to be clear on what exactly the problems that we are trying to solve are, and this is what our amendments seek to do. And we will be contributing further to this debate with the Plaid Cymru consultation publication on housing in due course. So, to be clear on the true nature of the housing shortage, let's take one projection of future housing demand to illustrate the point that I want to make. A Public Policy Institute for Wales report on the future need and demand for housing estimates that between 2011 and 2031 an additional 8,700 housing units are needed each year. Of these, 63 per cent would be in the market sector - that's 5,500 a year - and 37 per cent in the social sector - that's 3,300 a year. But if population growth is higher, then the report estimates that we need 12,000 units a year, of which 35 per cent would need to be in the social housing sector - that's 4,200 per year. Now, let's take a look at house building over the last 20 years and how it relates to the figures that I've just provided. Between 1997 and 2007, there were an average of 7,591 units completed in the market sector each year. Between 2007 and 2017, that figure dropped to an average of 5,573 units. In both decades, the level of performance will be enough to meet the PPIW's main predictions of need, but if performance similar to the last decade continues, then that would cause supply problems in the event of the higher population estimates turn out to be correct. We can see from these figures that the supply of housing from the market sector, therefore, is sufficient. But if we look at the performance in social housing, a very different picture emerges indeed. Between 1997 and 2007, just 825 new units of social housing were built each year, and that only increases to 850 each year in the last 10 years. But the Public Policy Institute for Wales estimate that we need between 3,300 and 4,200 additional units of social housing every year, yet just 850 homes when we need over 4,000. That gap is absolutely staggering. So, we must be clear that it's social housing where the greatest supply shortage is. Too often, the view that we need more houses is one that's used as a lobbying tool for watering down planning laws and building regulations, and for railroading local development plans against local opposition that don't consider at all how to create sustainable communities. None of those solutions will actually solve our housing problems. They say nothing about homelessness, and that solving homelessness means a relentless focus on increasing social housing. So, we have to resist those vested interests by making sure that the motion before us is clearer on this point, and is clear that housing supply must be about the creation of communities, not just units in concrete jungles unsupported by public services. We also have to recognise that the overwhelming barrier to home ownership is low wages, insecure employment and high rents that prohibit many young people from saving for a deposit. More six-bedroomed homes in the suburbs will do nothing to help those people get onto the housing ladder. The debate today has been brought forward by the Conservatives following the publication of their policy paper on housing, a paper that does not recognise the underlying causes of the crisis that we're in: that is, the decisions of successive Governments to underinvest in social housing and to put the responsibility for providing shelter - a fundamental human right - into the hands of private companies seeking profit. The Tory party are responsible for decimating our housing stock, introducing the bedroom tax and implementing welfare changes that have made thousands of people homeless, so forgive me if I am skeptical that they've suddenly found their conscience on this issue. I hope, in clarifying the problems in housing supply, that we can begin to find solutions that will make a difference to the lives of people here in Wales rather than to the profit of developers. We need a programme of mass building of social housing in order to solve this crisis and we need it urgently.
Welsh: Diolch yn fawr, Lywydd. Rwy'n cynnig y gwelliannau. Mae hon yn ddadl bwysig iawn wrth gwrs, ac rwy'n cytuno bod angen inni ddod o hyd i gonsensws ar y cwestiwn hwn os yw'n bosibl, ond mae angen inni fod yn glir hefyd ynglŷn â beth yn union yw'r problemau rydym yn ceisio'u datrys, a dyna mae ein gwelliannau'n ceisio ei wneud. A byddwn yn cyfrannu ymhellach at y ddadl hon drwy gyhoeddi ymgynghoriad Plaid Cymru ar dai maes o law. Felly, i fod yn glir ynglŷn â gwir natur y prinder tai, gadewch i ni gymryd un amcanestyniad o'r galw am dai yn y dyfodol i ddangos y pwynt yr hoffwn ei wneud. Mae adroddiad gan y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru ar angen a galw am dai yn y dyfodol yn amcangyfrif y bydd angen 8,700 o unedau tai ychwanegol bob blwyddyn rhwng 2011 a 2031. O'r rhain, byddai 63 y cant yn y sector marchnad - sef 5,500 y flwyddyn - a 37 y cant yn y sector cymdeithasol - sef 3,300 flwyddyn. Ond os bydd y twf yn y boblogaeth yn fwy, mae'r adroddiad yn amcangyfrif y byddwn angen 12,000 o unedau y flwyddyn, a byddai angen i 35 y cant ohonynt fod yn y sector tai cymdeithasol - sef 4,200 y flwyddyn. Nawr, gadewch i ni edrych ar adeiladu tai dros yr 20 mlynedd diwethaf a sut y mae'n berthnasol i'r ffigurau rwyf newydd eu rhoi. Rhwng 1997 a 2007, cafodd cyfartaledd o 7,591 o unedau eu cwblhau yn sector marchnad bob blwyddyn. Rhwng 2007 a 2017, gostyngodd y ffigur hwnnw i gyfartaledd o 5,573 o unedau. Yn y ddau ddegawd, bydd lefel y perfformiad yn ddigon i ateb prif ragfynegiadau o angen y Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru, ond os yw'r perfformiad yn parhau'n debyg i'r degawd diwethaf, byddai'n achosi problemau o ran y cyflenwad os yw'r amcangyfrifon uwch ar gyfer y boblogaeth yn gywir. Gallwn weld o'r ffigurau hyn fod y cyflenwad tai o'r sector marchnad yn ddigonol felly. Ond os edrychwn ar y perfformiad mewn tai cymdeithasol, gwelwn ddarlun gwahanol iawn. Rhwng 1997 a 2007, 825 yn unig o unedau newydd o dai cymdeithasol a adeiladwyd bob blwyddyn, ac nid yw ond wedi codi i 850 bob blwyddyn yn y 10 mlynedd diwethaf. Ond mae'r Sefydliad Polisi Cyhoeddus i Gymru yn amcangyfrif bod angen rhwng 3,300 a 4,200 o unedau ychwanegol o dai cymdeithasol arnom bob blwyddyn, ac eto 850 yn unig o gartrefi, pan fo angen dros 4,000 arnom. Mae'r bwlch hwnnw'n gwbl syfrdanol. Felly, rhaid inni fod yn glir mai ym maes tai cymdeithasol y mae'r prinder mwyaf yn y cyflenwad. Yn rhy aml, defnyddir y farn fod arnom angen rhagor o dai fel arf lobïo ar gyfer glastwreiddio deddfau cynllunio a rheoliadau adeiladu, ac ar gyfer gwthio cynlluniau datblygu lleol drwodd yn erbyn gwrthwynebiad lleol, cynlluniau nad ydynt yn rhoi unrhyw ystyriaeth i sut i greu cymunedau cynaliadwy. Ni fydd unrhyw un o'r atebion hynny'n datrys ein problemau tai mewn gwirionedd. Nid ydynt yn dweud dim am ddigartrefedd, a bod datrys digartrefedd yn golygu ffocws diwyro ar gynyddu tai cymdeithasol. Felly, rhaid inni ymwrthod â'r buddiannau breintiedig hynny drwy wneud yn siŵr fod y cynnig ger ein bron yn gliriach ar y pwynt hwn, ac yn nodi'n amlwg fod yn rhaid i'r cyflenwad tai ymwneud â chreu cymunedau, nid unedau mewn jyngl goncrit heb eu cynnal gan wasanaethau cyhoeddus. Rhaid inni hefyd gydnabod mai'r rhwystr pennaf i berchentyaeth yw cyflogau isel, cyflogaeth ansicr a rhenti uchel sy'n atal llawer o bobl ifanc rhag cynilo ar gyfer blaendal. Ni fydd rhagor o gartrefi chwe ystafell wely yn y maestrefi yn gwneud dim i helpu'r bobl hynny i gael troed ar yr ysgol dai. Cyflwynwyd y ddadl heddiw gan y Ceidwadwyr yn sgil cyhoeddi eu papur polisi ar dai, papur nad yw'n cydnabod y ffactorau sylfaenol sy'n achosi'r argyfwng rydym yn ei wynebu: hynny yw, penderfyniadau Llywodraethau olynol i danfuddsoddi mewn tai cymdeithasol ac i roi'r cyfrifoldeb am ddarparu lloches - hawl ddynol sylfaenol - yn nwylo cwmnïau preifat sy'n ceisio gwneud elw. Mae'r blaid Dorïaidd yn gyfrifol am ddinistrio ein stoc dai, gan gyflwyno'r dreth ystafell wely a gweithredu newidiadau i'r system les sydd wedi peri i filoedd o bobl fod yn ddigartref, felly maddeuwch imi os wyf yn amheus eu bod yn sydyn wedi dod o hyd i'w cydwybod ar y mater hwn. Wrth egluro'r problemau yn y cyflenwad tai, gobeithio y gallwn ddechrau dod o hyd i atebion a fydd yn gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl yma yng Nghymru yn hytrach nag i elw datblygwyr tai. Mae angen rhaglen ar gyfer adeiladu nifer fawr o dai cymdeithasol er mwyn datrys yr argyfwng hwn ac mae ei hangen ar frys.