English: I'm sure they would, but I would say to Dai Lloyd that they're not necessarily his friends, because I think they travel a long distance, and they're probably as much Irish and Breton friends as they are Welsh friends. But it just shows the marine environment is there to be protected. And I think if anyone has undertaken a beach clean - and perhaps Dai Lloyd would like to consider a beach clean - they will know how many bits of plastic and returns from bottles are picked up at that stage. Now, Germany's deposit-return scheme is the most successful in the world. That's been in place since 2003. A charge of 25 euro cent is applied to all drink containers apart from milk and fruit and vegetable juices. As a result, 98.5 per cent of refillable bottles are returned by consumers, and this is the point: the quality of recovered material is good enough to guarantee that an old bottle will become a new bottle. So, though we succeed in recycling at the moment, the advantage of a deposit-return scheme is the saving of resource, as well, and less waste. This has also helped to remove 1 billion to 2 billion one-way containers from Germany's bins and streets. It's also the trend that is increasingly growing. I didn't want to bring rubbish into the Chamber, Deputy Presiding Officer, and I did have to prepare this last night - myself, personally - but, if you buy some trendy beer or hipster ale these days, you'll find that it often has a 10 cent refund for any state or territory - this is for international sales in Australia and the United States. So, this is the trend that's already happening - we need only to follow that trend, and, as they say, work with it. However, not everything can be recycled, and to reach zero waste - or reuse, indeed - we will eventually need to ensure that all packaging used in Wales is recyclable. One of the main causes of litter is, in fact, polystyrene packaging, which is not recyclable and cannot be reused, as it's often used for food packaging, of course. Whilst other more environmentally friendly materials can be used, many cafes, shops, and fast-food outlets use polystyrene packaging for drinks and takeaways because it's cheaper. Figures from the Bevan Foundation demonstrated that an online wholesaler offered 500 large polystyrene burger boxes for £21.12, whereas the biodegradable burger boxes are sold at £44.48 for 500. So, there's little incentive currently for retailers to use environmentally friendly alternatives, which include biodegradable containers, refillable containers, and even edible containers, which are now possible. It may not be possible or necessary to follow many states and cities in the USA and ban polystyrene packaging in Wales, although I am personally tempted to think along those lines, but we can look closer to home at our own successful single-use carrier bag charge, introduced by the Welsh Government in October 2011. According to a review commissioned by the Welsh Government and published in March 2016, between the introduction of the 5p charge in 2011 and 2014, there was an estimated 70 per cent reduction in the use of single-use carrier bags in Wales. So, a similar charge on polystyrene food and drink containers could be paid by the retailer or passed on to the consumer and lead to a similar decline in use. It's very interesting that, when the Cabinet Secretary for Finance and Local Government came to the Finance Committee in Newport last week - I think it was last week, or it might have been the week before; I can't remember exactly when now - he talked about using the new powers in the Wales Act 2017 to introduce innovative taxes. And, of course, one of the proposals from the Bevan Foundation and others is a polystyrene charge in Wales, as just such an innovative tax. So, many stakeholders, from the marine and environmental sectors to people like the Bevan Foundation, are calling for a tax on polystyrene to reduce its use, or even to drive out its use with more environmentally friendly alternatives. I think such legislation could deal with and help reduce waste enormously in Wales, but, more importantly, put us at the forefront of thinking in a European context.
Welsh: Rwy'n siŵr y byddent, ond carwn ddweud wrth Dai Lloyd nad ydynt yn ffrindiau iddo o reidrwydd, oherwydd credaf eu bod yn teithio pellter hir, ac maent yn llawn cymaint o ffrindiau Gwyddelig a Llydewig ag o ffrindiau Cymreig yn ôl pob tebyg. Ond mae'n dangos bod yr amgylchedd morol yno i gael ei ddiogelu. Ac os oes unrhyw un wedi mynd ati i lanhau traeth - ac efallai y byddai Dai Lloyd eisiau ystyried glanhau traeth - rwy'n credu y byddant yn gwybod faint o ddarnau o blastig a photeli gwag sy'n cael eu codi ar yr adeg honno. Nawr, cynllun dychwelyd blaendal yr Almaen yw'r un mwyaf llwyddiannus yn y byd. Mae hwnnw wedi bod ar waith ers 2003. Caiff tâl o 25 sent ewro ei ychwanegu at bob cynhwysydd diod ar wahân i laeth a sudd ffrwythau a llysiau. O ganlyniad, mae 98.5 y cant o boteli y gellir eu hail-lenwi yn cael eu dychwelyd gan ddefnyddwyr, a dyma'r pwynt: mae ansawdd y deunydd a adferir yn ddigon da i sicrhau y bydd hen botel yn dod yn botel newydd. Felly, er ein bod yn llwyddo i ailgylchu ar hyn o bryd, mantais cynllun dychwelyd blaendal yw arbed adnoddau yn ogystal, a llai o wastraff. Mae hyn hefyd wedi helpu i gael gwared ar 1 biliwn i 2 biliwn o gynwysyddion untro o finiau a strydoedd yr Almaen. Mae hefyd yn duedd sy'n tyfu'n gynyddol. Nid oeddwn eisiau dod â sbwriel i mewn i'r Siambr, Dirprwy Lywydd, a bu'n rhaid i mi baratoi hyn neithiwr - fy hun, yn bersonol - ond os ydych yn prynu cwrw ffasiynol neu gwrw hipster y dyddiau hyn, fe welwch ei fod yn aml yn rhoi ad-daliad o 10 sent i unrhyw wladwriaeth neu diriogaeth - mae hyn ar gyfer gwerthiant rhyngwladol yn Awstralia a'r Unol Daleithiau. Felly, mae'n duedd sy'n digwydd eisoes - nid oes ond angen i ni ddilyn y tuedd hwnnw a mynd gyda'r llif fel petai. Fodd bynnag, ni ellir ailgylchu popeth, ac i fod yn ddiwastraff - neu i ailddefnyddio, yn wir - bydd angen i ni, yn y pen draw, sicrhau bod yr holl ddeunydd pacio a ddefnyddir yng Nghymru yn ailgylchadwy. Un o brif achosion sbwriel, mewn gwirionedd, yw deunydd pacio polystyren nad yw'n ailgylchadwy ac na ellir ei ailddefnyddio, gan ei fod yn aml yn cael ei ddefnyddio ar gyfer pacio bwyd, wrth gwrs. Er y gellid defnyddio deunyddiau eraill sy'n ecogyfeillgar, mae llawer o gaffis, siopau, a sefydliadau bwyd brys yn defnyddio deunydd pacio polystyren ar gyfer diodydd a chludfwyd am ei fod yn rhatach. Dangosodd ffigurau gan Sefydliad Bevan fod cyfanwerthwr ar-lein yn cynnig 500 o flychau byrgyrs polystyren mawr am £21.12, tra bod 500 o flychau byrgyrs biobydradwy yn cael eu gwerthu am £44.48. Felly, nid oes llawer o gymhelliant ar hyn o bryd i fanwerthwyr ddefnyddio dulliau amgen ecogyfeillgar, sy'n cynnwys cynwysyddion biobydradwy, cynwysyddion y gellir eu hail-lenwi, a hyd yn oed cynwysyddion bwytadwy, sydd bellach yn bosibl. Efallai na fydd yn bosibl nac yn angenrheidiol inni ddilyn nifer o daleithiau a dinasoedd yn yr Unol Daleithiau a gwahardd deunydd pacio polystyren yng Nghymru, er fy mod yn cael fy nhemtio'n bersonol i feddwl ar hyd y llinellau hynny, ond gallwn edrych yn agosach at gartref ar ein cynllun llwyddiannus i godi tâl am fagiau siopa untro a gyflwynwyd gan Lywodraeth Cymru ym mis Hydref 2011. Yn ôl arolwg a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru ac a gyhoeddwyd ym mis Mawrth 2016, rhwng cyflwyno'r tâl o 5c yn 2011 a 2014, gwelwyd 70 y cant amcangyfrifedig o ostyngiad yn y defnydd o fagiau siopa untro yng Nghymru. Felly, gallai'r manwerthwr dalu tâl tebyg am gynwysyddion bwyd a diod polystyren neu gellid ei drosglwyddo i'r defnyddiwr ac arwain at ostyngiad tebyg yn y defnydd ohonynt. Pan ddaeth Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol i'r Pwyllgor Cyllid yng Nghasnewydd yr wythnos diwethaf - credaf mai'r wythnos diwethaf oedd hi, neu gallai fod wedi bod yr wythnos cynt; ni allaf gofio yn union pryd yn awr - mae'n ddiddorol iawn ei fod wedi sôn am ddefnyddio'r pwerau newydd yn Neddf Cymru 2017 i gyflwyno trethi arloesol. Ac wrth gwrs, un o'r argymhellion gan Sefydliad Bevan ac eraill yw tâl polystyren yng Nghymru, fel treth yr un mor arloesol. Felly, mae llawer o randdeiliaid, o'r sectorau morol ac amgylcheddol i bobl fel Sefydliad Bevan, yn galw am dreth ar bolystyren i leihau ei ddefnydd, neu hyd yn oed i roi diwedd ar ei ddefnydd drwy ddefnyddio dewisiadau eraill sy'n fwy ecogyfeillgar. Rwy'n credu y gallai deddfwriaeth o'r fath fynd i'r afael â'r mater a helpu'n aruthrol i leihau gwastraff yng Nghymru, ond yn bwysicach, gallai ein rhoi ar flaen y gad yng nghyd-destun y meddylfryd Ewropeaidd.