English: Thank you, Presiding Officer. Can I thank the Minister for responding to the debate and at least welcome in part what she said in terms of some of the action that's been taken. I'll attempt to restate my arguments in a more persuasive way for Angela Burns and possibly for Caroline Jones. Amendment 45 - I think it's important to remember that the Welsh Government has already stated that it intends, as I think the Minister just mentioned, to produce national guidance for local health board directors of public health, local authority directors of public protection, and Public Health Wales, encouraging them to support the delivery of local air quality management. So, I think there's already in the pipeline some of this obligation coming through. I admit this is a more statutory approach, but some of that has already been done. I also would like to draw everyone's attention, really, to the fact that the British Lung Foundation think that this could actually save money in the long term. The amendment itself is not prescriptive about the method in which alerts - if I can put it that way - are delivered. So, it may well be that local authorities would be the delivery mechanism; it's just an obligation on the health boards to prepare that information. It's similar to what's being proposed at the moment in London, where it's seen as a very important part of living in that city: that you know what your public health is when you walk out of the door, which area is polluted or not. The British Lung Foundation, as I said, say that this could reduce the risk of unavoidable exacerbation for those with chronic obstructive pulmonary disease and other prevalent lung conditions and, therefore, potentially reduce hospitalisation. So, I think there's a way of trying to ensure that this is affordable and is a reasonable approach to ensure that people do not unnecessarily expose their own health or the health of their children to very poor air pollution. The Member herself mentioned Hafodyrynys, where there's very poor air pollution in Wales. I think there are four areas in Wales: Hafodyrynys is one; Mountain Ash is another; and somewhere in Swansea, I think, around the Swansea high street, by the station, is a third. I can't remember the fourth off the top of my head. I really would wonder if you asked people walking in those areas, 'What is the air pollution here? Is it safe or not?' I don't think that they'd be able to answer you, and I think that is the information we need to get out there so that they can take the necessary steps to protect themselves and their families. I think the overall debate, and why I'm not completely convinced by the Minister's response, is that we've had a process for dealing with air quality for quite some time in Wales now. We have 40 air quality management areas - no significant improvement in those areas, otherwise some of them would have been revoked or changed in some way. That hasn't happened. Our current system is not working in areas of high air pollution, as Angela Burns mentioned. Really, I think it's not enough to rely on the UK Government to produce its own statute and then to, sort of, dovetail the Welsh bits into that. The 2016 state of natural resources report by Natural Resources Wales says that breaches in emission targets pose a threat to human health and the natural environment. So, as I said earlier, the fact that it's in environmental legislation already is not a reason for not putting it in public health legislation. In fact, it's a really good way of making that, sort of, circuit close and it's a really good way of making sure that the ambitions in previous legislations, such as the well-being of future generations Act, are really carried out in practice and in detail in statute. The final point, if I may: there's a social justice issue to this. The areas that have already been mentioned as suffering from poor air quality you might notice are also areas of quite real social deprivation as well. Huw Brunt, who's the head of Public Health Wales, has undertaken a study of air pollution, deprivation and health, and that revealed that health outcomes for people living in deprivation were even poorer when they were located in areas of high air pollution. Mr Brunt argued for an effective air quality management approach, one which combines national level actions to assess and reduce risks for all, and local level intervention, targeted in high-risk communities to reduce air pollution and health inequalities. Only today, a study was quoted in 'The Times', for the United States, pointing out that those living in areas with the worst air pollution are about 10 per cent more likely to get cancer, a greater impact on cancer rates than either dirty water or toxic chemicals. So, I would argue, and Plaid Cymru argues, that without a national Wales strategy on air pollution, the Welsh Government is failing to deliver on its own targets of a healthier, resilient, more equal and globally responsive Wales.
Welsh: Diolch i chi, Llywydd. A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ymateb i'r ddadl a chroesawu yn rhannol o leiaf yr hyn a ddywedodd am rai o'r camau sydd wedi eu cymryd. Ceisiaf ailddatgan fy nadleuon mewn ffordd fwy argyhoeddiadol i Angela Burns ac o bosibl i Caroline Jones. Gwelliant 45 - credaf ei bod yn bwysig cofio bod Llywodraeth Cymru eisoes wedi datgan ei bod yn bwriadu, fel y dywedodd y Gweinidog rwy'n meddwl, cynhyrchu canllawiau cenedlaethol ar gyfer cyfarwyddwyr iechyd y cyhoedd byrddau iechyd lleol, cyfarwyddwyr amddiffyn y cyhoedd awdurdodau lleol, ac Iechyd Cyhoeddus Cymru, i'w hannog i gefnogi cyflwyno dulliau rheoli ansawdd aer lleol. Felly, rwy'n credu bod peth o'r ddyletswydd hon eisoes yn yr arfaeth. Rwy'n cyfaddef bod hyn yn ymagwedd fwy statudol, ond mae rhywfaint o hynny wedi'i wneud eisoes. Hoffwn hefyd dynnu sylw pawb, mewn gwirionedd, at y ffaith bod Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint yn credu y gallai hyn yn wir arbed arian yn yr hirdymor. Nid yw'r gwelliant ei hun yn pennu dull ar gyfer rhoi rhybuddion - os gallaf eu galw'n hynny. Felly, efallai'n wir mai awdurdodau lleol fyddai'r dull o'u darparu; dim ond rhwymedigaeth ydyw ar y byrddau iechyd i baratoi y wybodaeth honno. Mae'n debyg i'r hyn sy'n cael ei gynnig ar hyn o bryd yn Llundain, lle mae'n cael ei weld fel rhan bwysig iawn o fyw yn y ddinas honno: eich bod yn gwybod beth yw eich iechyd cyhoeddus pan fyddwch yn cerdded allan drwy'r drws, pa ardal sy'n llygredig neu beidio. Mae Sefydliad Prydeinig yr Ysgyfaint, fel y dywedais, yn dweud y gallai hyn leihau'r risg o waethygu anochel ar gyfer y rhai hynny sydd â chlefyd rhwystrol cronig yr ysgyfaint a chyflyrau ysgyfaint cyffredin eraill ac, felly, byddai o bosibl yn lleihau nifer y bobl sy'n mynd i'r ysbyty. Felly, rwy'n meddwl bod yna ffordd o geisio sicrhau bod hyn yn ddull fforddiadwy a rhesymol o sicrhau nad yw pobl yn agored o ran eu hiechyd eu hunain neu iechyd eu plant i lygredd aer gwael iawn yn ddiangen. Gwnaeth yr Aelod ei hun grybwyll Hafodyrynys, lle mae llygredd aer gwael iawn yng Nghymru. Rwy'n meddwl bod yna bedair ardal yng Nghymru: mae Hafodyrynys yn un; Aberpennar yn un arall; a rhywle yn Abertawe, rwy'n meddwl, o amgylch y stryd fawr yn Abertawe, wrth yr orsaf, yn drydydd. Ni allaf gofio'r pedwerydd ar hyn o bryd. Byddwn i wir yn meddwl pe byddech chi'n gofyn i bobl sy'n cerdded yn yr ardaloedd hynny, 'Beth yw'r llygredd aer yma? A yw'n ddiogel neu beidio?' Nid wyf yn credu y byddent yn gallu eich ateb chi, ac rwy'n meddwl mai dyna'r wybodaeth y mae angen i ni ei chael allan yno fel y gallant gymryd y camau angenrheidiol i amddiffyn eu hunain a'u teuluoedd. Rwy'n meddwl mai'r ddadl gyffredinol, a'r rheswm nad wyf wedi fy argyhoeddi'n llwyr gan ymateb y Gweinidog, yw ein bod wedi cael proses ar gyfer ymdrin ag ansawdd aer ers peth amser yng Nghymru bellach. Mae gennym 40 o ardaloedd rheoli ansawdd aer - dim gwelliant sylweddol yn yr ardaloedd hynny, fel arall byddai rhai ohonynt wedi cael eu diddymu neu eu newid mewn rhyw ffordd. Nid yw hynny wedi digwydd. Nid yw ein system bresennol yn gweithio mewn ardaloedd o lygredd aer uchel, fel y crybwyllodd Angela Burns. Yn wir, rwy'n credu nad yw'n ddigon i ddibynnu ar Lywodraeth y DU i gynhyrchu ei statud ei hun ac yna, mewn rhyw ffordd, plethu'r darnau sy'n berthnasol i Gymru yn hwnnw. Mae adroddiad ar sefyllfa adnoddau naturiol 2016 gan Gyfoeth Naturiol Cymru yn dweud bod torri targedau allyriadau yn fygythiad i iechyd pobl a'r amgylchedd naturiol. Felly, fel y dywedais yn gynharach, nid yw'r ffaith ei fod eisoes mewn deddfwriaeth amgylcheddol yn rheswm dros beidio â'i roi mewn deddfwriaeth iechyd y cyhoedd. Yn wir, mae'n ffordd dda iawn o gau'r cylch hwnnw, mewn ffordd, ac mae'n ffordd dda iawn o sicrhau bod uchelgeisiau mewn deddfwriaethau blaenorol, fel Deddf llesiant cenedlaethau'r dyfodol, yn cael eu gweithredu yn ymarferol ac yn fanwl mewn statud. Y pwynt olaf, os caf: mae yna fater cyfiawnder cymdeithasol i hyn. Mae'r meysydd sydd eisoes wedi eu crybwyll sy'n dioddef o ansawdd aer gwael, efallai y byddwch yn sylwi, hefyd yn ardaloedd o amddifadedd cymdeithasol go iawn. Mae Huw Brunt, pennaeth Iechyd Cyhoeddus Cymru, wedi cynnal astudiaeth o lygredd aer, amddifadedd ac iechyd, ac roedd hwnnw'n dangos bod canlyniadau iechyd pobl sy'n byw mewn amddifadedd hyd yn oed yn waeth pan oeddynt yn byw mewn ardaloedd o lygredd aer uchel. Roedd Mr Brunt yn dadlau dros ddull effeithiol o reoli ansawdd aer, un sy'n cyfuno camau gweithredu ar lefel genedlaethol i asesu a lleihau risgiau i bawb, ac ymyrraeth ar lefel leol, wedi'i thargedu mewn cymunedau risg uchel i leihau llygredd aer ac anghydraddoldebau iechyd. Dim ond heddiw, mae astudiaeth a ddyfynnwyd yn y 'Times', ar gyfer yr Unol Daleithiau, yn nodi bod y rhai sy'n byw mewn ardaloedd sydd â'r llygredd aer gwaethaf tua 10 y cant yn fwy tebygol o gael canser, sy'n fwy o effaith ar gyfraddau canser na dŵr brwnt a chemegau gwenwynig. Felly, byddwn yn dadlau, ac mae Plaid Cymru yn dadlau, heb strategaeth genedlaethol yng Nghymru ar lygredd aer, mae Llywodraeth Cymru yn methu â chyflawni ei thargedau ei hun o sicrhau Cymru iachach, fwy cydnerth, fwy cyfartal a mwy ymatebol yn fyd-eang.