English: Thank you, Llywydd. I welcome the opportunity to talk about the work we and our partners are doing to tackle hate crime and intolerance across Wales. I'm sure that, as in previous years, this debate will demonstrate the fundamental unity of purpose in this Assembly in confronting these evils. This is, of course, National Hate Crime Awareness Week, which is a key time for our third sector partners and the four police forces in Wales. I have, again, made funding available to the police and crime commissioners to support activities during this week. This year, I have allowed greater flexibility so that the funding also supports some action that lasts longer than the hate crime week itself, and we need to sustain our focus on these issues all year round. All hate crimes are abhorrent. We have seen a number of awful incidents across the UK this year, and I would like again to extend my sympathies to the victims, their families, and everyone affected. We know that the impact of such atrocities reaches far beyond those who are directly involved, with lifelong effects. Llywydd, the same is true of many other hate crimes. Even though they may be on a smaller scale and often go unnoticed by the wider world, hate crime has devastating and long-lasting effects on people and communities. In 2014, we launched 'Tackling Hate Crimes and Incidents: A Framework for Action', which sets out our commitment to challenge hostility and prejudice across all protected characteristics. The framework includes objectives such as prevention, support and improving the multi-agency response. One of the short-term goals of the framework was to increase the number of victims coming forward to report. We've had a lot of success in this area, and victims must have the confidence to report what has happened to them, and know how to do so. They need to be able to secure justice, and they also need to access support and advocacy in the aftermath of sometimes devastating crimes. This morning, the Home Office released its 2016-17 hate crime figures. They show that 2,941 hate crimes were reported in Wales during 2016-17, which is a 22.3 per cent increase on 2015-16. Much of the increase is likely to be due to an increase in the rate of reporting, and this is welcome. Information from the Crime Survey of England and Wales shows that, between 2012 and 2015, only 48 per cent of hate crime victims were reporting them to the police or to a third-party reporting centre. Since then, a lot of work has been done through the hate crime framework to increase the awareness and confidence of victims in coming forward. The number of hate crimes reported in Wales has increased year on year, demonstrating the value of the work the Welsh Government, the police, the third sector and other partners have put in. We have seen similar increases in the number of cases being dealt with by our national hate crime report and support centre. Last year, 2,655 cases were handled by the centre - a 21 per cent increase, compared to the previous year. In 2017-18, 1,238 victims have already received advice, advocacy and support from the centre. The centre plays a vital role in supporting all victims of hate crime in Wales, and I've confirmed funding for the centre until 2020 to ensure the services can continue. Our partners on the hate crime criminal justice board Cymru also play a vital role. They include the four police forces, police and crime commissioners and the Crown Prosecution Service. They examine processes and make sure that the reporting system is working from the point of the first reporting to the stage where the case is taken to court. Earlier, I said that a part of the increase in hate crime announced by the Home Office was probably due to an increase in reporting by victims. Nevertheless, Llywydd, we must always recognise that it is, in part, likely due to a real spike in hate crimes in 2016 and 2017 also. We've heard from police forces, the national hate crime report and support centre, third sector agencies and local support groups of the real concern at the rising number of hate crimes committed last year, and we must not ignore this evidence from experienced, professional and dedicated people who are dealing with this on a daily basis. They tell us, for example, of people recently enduring racial abuse from neighbours that they've lived alongside for many years who have never expressed such views before, of people being shouted at simply for speaking a language other than English - in some cases where the language being used was Welsh - and even of disabled people suffering abuse on buses and trains. So, we must continue to work with our partners to counter hate and build cohesion in Wales, and we've been working closely with them to maximise the impact of our work and build communities where hate crime is not tolerated, and victims are supported to the utmost. For example, we've strong links with our faith communities across Wales. The First Minister and I meet with the faith communities forum twice a year - indeed, yesterday we met - to discuss matters affecting the economic, social and cultural life here in Wales. This reflects the Welsh Government's commitment to working with faith groups at all levels to promote understanding and foster community cohesion. It is important we're able to express our views, to listen with respect to others and to improve working together, helping to keep Wales a tolerant society. We're working closely with the police in collaboration on monitoring and responding to community tensions, and we need to have an effective short-term response to emergencies and long-term work to build resilience and community cohesion. Community tensions raise levels of fear and anxiety, threaten the peace and stability of communities and can also lead to crime, Llywydd. Some tensions manifest themselves in disorder, damage or physical violence. Other effects are less visible, making people feel vulnerable, excluded and fearful when they go about their daily lives. With effective monitoring of tensions, we can intervene to prevent hate crime and distress. It is about being early and upstream of this. We need a step change in understanding, respect and acceptance. We need more and more people to celebrate diversity rather than fearing, recognising that Wales has always been enriched by people of many backgrounds, cultures and of faith. So, we will continue to work closely with a large number of partners to strengthen our shared message. Llywydd, together we will put forward consistent, positive messages in communities throughout Wales to challenge prejudice, discrimination and counter hate. We have a number of initiatives to prevent young people from being drawn into far-right activity. No society is immune from the threat of extremism or terrorism, but we are working to ensure Wales remains a safe place to live and work. There are well-established structures across Wales to tackle all forms of extremism. These structures come together under CONTEST and the extremism board Wales. Our approach to countering extreme terrorism includes, for example, a challenging extremism module as part of the global citizenship challenge in the Welsh baccalaureate, and education plays a vital role in addressing hate. Schools need to be clear about their arrangements to challenge unacceptable words and behaviours, including racism, and support child victims. We are updating our anti-bullying guidance, 'Respecting others', which was published in 2011, and we've already engaged with stakeholders and will be working with children and young people this autumn. Social media plays a big part and role in the lives of most of us, and this is especially true of young people. The availability of and use of social media brings new problems with cyber bullying and cyber hate, and we continue to work with police services across Wales and the hate crime report and support centre to raise awareness of the need to report cyber bullying and abuse and to monitor this. Llywydd, I'm grateful for the opportunity to take part in this debate, and look forward to the contributions of many Members during this afternoon's debate.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n croesawu'r cyfle i siarad am y gwaith yr ydym ni a'n partneriaid yn ei wneud i fynd i'r afael â throseddau casineb ac anoddefgarwch ledled Cymru. Rwy'n siŵr y bydd y ddadl hon, fel yn y blynyddoedd blaenorol, yn dangos yr unfrydedd bwriad sylfaenol sy'n bodoli yn y Cynulliad hwn o ran mynd i'r afael â'r camweddau hyn. Mae'r wythnos hon, wrth gwrs, yn Wythnos Ymwybyddiaeth Troseddau Casineb, sy'n adeg allweddol i'n partneriaid yn y trydydd sector a'r pedwar gwasanaeth heddlu yng Nghymru. Rwyf, unwaith eto, wedi sicrhau bod cyllid ar gael i'r comisiynwyr heddlu a throseddu i gefnogi gweithgareddau yn ystod yr wythnos hon. Eleni, rwyf wedi caniatáu mwy o hyblygrwydd fel bod y cyllid hefyd yn cefnogi peth gweithgarwch a fydd yn parhau yn hwy na'r wythnos troseddau casineb ei hun, ac mae angen inni ganolbwyntio ar y materion hyn trwy gydol y flwyddyn. Mae pob trosedd casineb yn wrthun. Rydym ni wedi gweld nifer o ddigwyddiadau ofnadwy ledled y DU eleni, ac fe hoffwn i eto estyn fy nghydymdeimlad i'r dioddefwyr, eu teuluoedd, a phawb yr effeithiwyd arnynt. Fe wyddom ni fod effaith y fath erchyllterau yn ymestyn ymhell y tu hwnt i'r rhai a effeithir yn uniongyrchol, a hynny gyda chanlyniadau sy'n para am weddill eu hoes. Llywydd, mae'r un peth yn wir am lawer o droseddau casineb eraill. Er y gallan nhw fod ar raddfa lai ac yn aml yn osgoi sylw'r byd ehangach, mae troseddau casineb yn cael effaith ddinistriol a pharhaol ar bobl a chymunedau. Yn 2014, fe wnaethom ni lansio 'Mynd i'r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu', sy'n nodi ein hymrwymiad i herio gelyniaeth a rhagfarn mewn cysylltiad â phob un o'r nodweddion gwarchodedig. Mae'r fframwaith yn cynnwys amcanion megis atal, cefnogi a gwella'r ymateb amlasiantaethol. Un o nodau tymor byr y fframwaith oedd cynyddu nifer y dioddefwyr sy'n gwneud cwyn swyddogol. Rydym ni wedi cael llawer o lwyddiant yn y maes hwn, ac mae'n rhaid i ddioddefwyr fod â'r hyder i sôn am yr hyn sydd wedi digwydd iddyn nhw, a gwybod sut i wneud hynny. Mae angen iddyn nhw allu sicrhau cyfiawnder, ac mae hefyd angen iddyn nhw gael cymorth ac eiriolaeth yn sgil troseddau sydd weithiau'n rhai difrifol. Y bore yma, rhyddhaodd y Swyddfa Gartref ei ffigurau troseddau casineb ar gyfer 2016-17. Maen nhw'n dangos bod 2,941 o droseddau casineb wedi eu cofnodi yng Nghymru yn ystod 2016-17, sef cynnydd o 22.3 y cant o'i gymharu â 2015-16. Mae llawer o'r cynnydd yn debygol o fod oherwydd cynnydd yn y gyfradd adrodd, ac mae hyn i'w groesawu. Mae gwybodaeth o Arolwg Troseddu Cymru a Lloegr yn dangos mai dim ond 48 y cant o ddioddefwyr troseddau casineb oedd yn hysbysu'r heddlu neu ganolfan adrodd trydydd parti am y troseddau hynny rhwng 2012 a 2015. Ers hynny, mae llawer o waith wedi'i wneud drwy'r fframwaith troseddau casineb i gynyddu ymwybyddiaeth a hyder dioddefwyr i roi gwybod am droseddau. Mae nifer y troseddau casineb a gofnodir yng Nghymru wedi cynyddu o flwyddyn i flwyddyn, gan ddangos gwerth y gwaith y mae Llywodraeth Cymru, yr heddlu, y trydydd sector a phartneriaid eraill wedi ei wneud. Rydym ni wedi gweld cynnydd tebyg yn nifer yr achosion y mae ein canolfan genedlaethol ar gyfer cymorth ac adrodd am droseddau yn ymdrin â nhw. Y llynedd, ymdriniodd y ganolfan â 2,655 o achosion - cynnydd o 21 y cant o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol. Yn 2017-18, mae 1,238 o ddioddefwyr eisoes wedi cael cyngor, eiriolaeth a chefnogaeth gan y ganolfan. Mae'r ganolfan yn chwarae rhan hanfodol wrth gefnogi pawb sydd wedi dioddef troseddau casineb yng Nghymru, ac rwyf wedi cadarnhau cyllid ar gyfer y ganolfan hyd at 2020 i sicrhau y gall y gwasanaethau barhau. Mae ein partneriaid ar Fwrdd Cyfiawnder Troseddol Cymru ar gyfer Troseddau Casineb hefyd yn chwarae rhan hanfodol. Mae'r partneriaid hyn yn cynnwys y pedwar gwasanaeth heddlu, y comisiynwyr heddlu a throseddu a Gwasanaeth Erlyn y Goron. Maen nhw'n archwilio prosesau ac yn sicrhau bod y system adrodd yn gweithio o'r adeg pan adroddir am y tro cyntaf i'r cam lle mae achos yn mynd i'r llys. Yn gynharach, dywedais fod rhan o'r cynnydd yn y troseddau casineb a gyhoeddwyd gan y Swyddfa Gartref yn debygol o fod oherwydd cynnydd yn nifer y dioddefwyr sy'n adrodd amdanynt. Serch hynny, Llywydd, mae'n rhaid inni bob amser gydnabod bod hyn, yn rhannol, mae'n debyg, o ganlyniad i gynnydd gwirioneddol mewn troseddau casineb yn 2016 a 2017 hefyd. Rydym ni wedi clywed gan yr heddlu, y ganolfan genedlaethol ar gyfer cymorth ac adrodd am droseddau casineb, asiantaethau'r trydydd sector a grwpiau cymorth lleol ynglŷn â'r pryder gwirioneddol ynghylch y nifer cynyddol o droseddau casineb a gyflawnwyd y llynedd, ac ni ddylem anwybyddu'r dystiolaeth hon gan bobl brofiadol, broffesiynol ac ymroddedig sy'n ymwneud â hyn bob dydd. Maen nhw'n dweud wrthym ni, er enghraifft, am bobl sydd wedi dioddef cam-drin hiliol yn ddiweddar gan gymdogion y buon nhw'n byw drws nesaf iddyn nhw am flynyddoedd lawer nad ydyn nhw erioed wedi mynegi'r fath sylwadau o'r blaen, am bobl yn cael eu difrïo am ddim ond siarad iaith heblaw'r Saesneg - mewn rhai achosion pan mai'r iaith a ddefnyddiwyd oedd y Gymraeg - a hyd yn oed am bobl anabl yn dioddef camdriniaeth ar fysiau a threnau. Felly, mae'n rhaid inni barhau i weithio gyda'n partneriaid i wrthsefyll casineb a meithrin cydlyniant yng Nghymru, ac rydym ni wedi bod yn gweithio'n agos gyda nhw i wneud ein gwaith mor effeithiol â phosib a chreu cymunedau lle nad yw trosedd casineb yn cael ei oddef, a lle rhoddir cymaint o gefnogaeth â phosib i ddioddefwyr. Er enghraifft, mae gennym ni gysylltiadau cryf â'n cymunedau ffydd ledled Cymru. Mae'r Prif Weinidog a minnau'n cyfarfod â'r fforwm cymunedau ffydd ddwywaith y flwyddyn - yn wir, fe wnaethom ni gyfarfod ddoe - i drafod materion sy'n effeithio ar fywyd economaidd, cymdeithasol a diwylliannol yma yng Nghymru. Mae hyn yn adlewyrchu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i weithio gyda grwpiau ffydd ar bob lefel er mwyn hyrwyddo dealltwriaeth a meithrin cydlyniant cymunedol. Mae'n bwysig ein bod ni'n cael mynegi ein barn, yn gwrando'n barchus ar eraill a chydweithio'n well gyda'n gilydd, gan helpu i sicrhau bod Cymru yn parhau i fod yn gymdeithas oddefgar. Rydym ni'n cydweithio'n agos â'r heddlu i fonitro ac ymateb i densiynau cymunedol, ac mae angen inni gael ymateb tymor byr effeithiol i argyfyngau ynghyd â gweithio yn yr hirdymor i feithrin cydnerthedd a chydlyniant cymunedol. Mae tensiynau cymunedol yn creu mwy o ofn a phryder, yn bygwth heddwch a sefydlogrwydd cymunedau ac fe allan nhw hefyd arwain at drosedd, Llywydd. Mae rhai tensiynau yn amlygu eu hunain ar ffurf anhrefn, difrod neu drais corfforol. Mae effeithiau eraill yn llai gweladwy, gan wneud i bobl deimlo'n agored i niwed, wedi'u heithrio ac yn ofnus pan eu bod yn byw eu bywydau beunyddiol. Drwy fonitro tensiynau'n effeithiol, fe allwn ni ymyrryd i atal troseddau casineb a gofid. Mae yn ymwneud ag ymateb yn gynnar a bod gam ar y blaen i hyn. Mae angen newid agwedd o ran deall, parchu a derbyn. Mae arnom ni angen mwy a mwy o bobl i ddathlu amrywiaeth yn hytrach na'i ofni, gan gydnabod bod Cymru wedi ei chyfoethogi erioed gan bobl o wahanol gefndiroedd, diwylliannau a chrefyddau. Felly, byddwn ni'n parhau i gydweithio'n agos â nifer fawr o bartneriaid i gryfhau ein neges gyffredin. Llywydd, gyda'n gilydd, byddwn ni'n cyflwyno negeseuon cyson a chadarnhaol mewn cymunedau ledled Cymru i herio rhagfarn a gwahaniaethu a gwrthwynebu casineb. Mae gennym ni nifer o fentrau i atal pobl ifanc rhag cael eu hudo i weithgarwch adain dde. Nid oes unrhyw gymdeithas yn ddiogel rhag bygythiad eithafiaeth neu derfysgaeth, ond rydym ni'n gweithio i sicrhau bod Cymru'n parhau i fod yn lle diogel i fyw a gweithio ynddo. Ceir strwythurau sefydledig ledled Cymru i fynd i'r afael â phob math o eithafiaeth. Daw'r strwythurau hyn at ei gilydd o dan CONTEST a bwrdd eithafiaeth Cymru. Mae ein dull o fynd i'r afael â therfysgaeth eithafol yn cynnwys, er enghraifft, modiwl eithafiaeth heriol yn rhan o'r her dinasyddiaeth fyd-eang ym magloriaeth Cymru, ac mae addysg yn chwarae rhan hanfodol wrth fynd i'r afael â chasineb. Mae angen i ysgolion fod yn glir ynghylch eu trefniadau i herio geiriau ac ymddygiad annerbyniol, gan gynnwys hiliaeth, a chefnogi plant sy'n ddioddefwyr. Rydym ni'n diweddaru ein canllaw gwrth-fwlio, 'Parchu eraill', a gyhoeddwyd yn 2011, ac rydym ni eisoes wedi trafod â rhanddeiliaid ac fe fyddwn ni'n gweithio gyda phlant a phobl ifanc yr hydref hwn. Mae'r cyfryngau cymdeithasol yn chwarae rhan a swyddogaeth flaenllaw ym mywydau'r rhan fwyaf ohonom ni, ac mae hyn yn arbennig o wir am bobl ifanc. Mae'r ffaith bod cyfryngau cymdeithasol ar gael a'r defnydd a wneir ohonynt yn dod â phroblemau newydd drwy seiberfwlio a seibergasineb, ac rydym ni'n parhau i weithio gyda gwasanaethau'r heddlu ledled Cymru a'r ganolfan ar gyfer cymorth ac adrodd am droseddau er mwyn codi ymwybyddiaeth o'r angen i roi gwybod am seiberfwlio a cham-drin ac i fonitro hynny. Llywydd, rwy'n ddiolchgar am y cyfle i gael cymryd rhan yn y ddadl hon, ac edrychaf ymlaen at gyfraniadau llawer o'r Aelodau yn ystod dadl y prynhawn yma.