English: Well, I can offer the Member two estimates. Had our budget simply remained the same, in real terms, today as it was nearly a decade ago, with no growth at all in the resources to us, we would have £1.1 billion more to invest in this budget than we see today. Had our budget simply grown in line with growth in the economy - something that every Government from 1945 to 2010 achieved, through all those years of Mrs Thatcher, where growth in public services never fell below growth in the economy as a whole, and growth in the economy has been sclerotic since 2010 - I believe we would have somewhere between £3 billion and £4 billion more to invest in public services in Wales today than this budget is able to provide. Llywydd, I want to briefly outline for Members those changes that the final budget has in it, compared to the draft budget I was able to lay in October of last year. The final budget of 19 December shows that, over and above the extra £230 million in 2018-19 and the £220 million beyond that in 2019-20, the NHS in Wales will have a further £100 million, £50 million in each year, to support the work of my colleague Vaughan Gething as he implements the recommendations of the parliamentary review, which have just been discussed here. The final budget also shows additional allocations of £20 million in 2018-19 and a further £40 million in 2019-20 to support local authorities in delivering the services on which we all rely. We are building on the £20 million for homelessness announced in the draft budget by providing an extra £10 million focused particularly on youth homelessness in 2019-20. A further £36 million has been allocated to portfolios in support of 'Prosperity for All' commitments, and Ministers are currently working through where this funding will make the most difference. Throughout the scrutiny of the draft budget, Dirprwy Lywydd, Members have expressed concern about the impact of Brexit. The First Minister recently announced a £50 million European Union transition fund that builds further on the additional £5 million announced in the draft budget for Brexit preparedness as part of the budget agreement with Plaid Cymru. The final budget includes £10 million revenue funding over two years as an initial additional investment in this fund. The fund will run from April 2018 and we will work with partners to develop detailed programmes of support covering a range of interventions. Llywydd, I will now turn to capital. I've been discussing the capital consequentials, including financial transactions, further with Ministers. I've also continued to discuss matters of mutual interest with Plaid Cymru. Today, I would like to set out some early decisions on immediate capital priorities that will be formalised in supplementary budgets. Thirty million pounds will be allocated this year in the second supplementary budget to the twenty-first century schools and education programme. That money will be used to support our shared ambition across different parts of this Chamber to create a million Welsh speakers by 2015. It means that an equivalent £30 million can be released from the programme in future years to support capital projects dedicated to supporting and growing the use of the Welsh language in education. Beyond that, and to accelerate the highly successful band B of the twenty-first century schools and education programme, I will allocate £75 million over the next three years in additional capital to the MEG of my colleague the Cabinet Secretary for Education for her to be able to take that programme even further and faster than otherwise would have been the case. Seventy million pounds in additional capital goes to the NHS across 2018-19 and 2019-20 to allow the Cabinet Secretary for Health and Social Services to press ahead with his consideration of a range of clinical priorities, including the continued support for the new Velindre cancer centre and investment in neonatal services in both Glangwili and Singleton hospitals. Llywydd, in the autumn budget, we received £14.6 million for 2018-19 to 2020-21 for air quality. I've already allocated the additional revenue for air quality in the final budget. Today, I can say that we will use that £14.6 million as capital expenditure to assist the Cabinet Secretary with responsibility for this very important area here in Wales. I'm also discussing proposals for a road refurbishment scheme of up to £30 million with the Welsh Local Government Association, which will provide vital new investment in our local roads. Llywydd, I will make further announcements alongside the publication of the new iteration of the Wales infrastructure investment plan later this spring. This will include funding, supporting 'Prosperity for All', for the Valleys economic hub as a key part of the Valleys taskforce plan, something that has featured in discussions with Plaid Cymru. Llywydd, this final budget has the services that people in Wales rely upon at its heart. It provides extra investment in our health service and in local government. It takes head-on the challenges we face today in homelessness and in improving air quality. It creates new opportunities for the future by investing in education and in our economy. It does so through the careful and detailed management of our resources, by working with others to identify common ground, and always to pursue the progressive priorities that animate this Welsh Government. I commend it to the National Assembly this afternoon.
Welsh: Wel, gallaf gynnig dau amcangyfrif i'r Aelod. Pe byddai ein cyllideb ni wedi aros yr un fath mewn termau gwirioneddol, heddiw fel ag yr oedd bron ddegawd yn ôl, heb unrhyw gynnydd o gwbl yn yr adnoddau i ni, byddai gennym £1.1 biliwn yn ychwanegol i'w fuddsoddi yn y gyllideb hon na'r hyn a welwn heddiw. Roedd ein cyllideb wedi tyfu yn unol â thwf yn yr economi - rhywbeth y llwyddodd pob Llywodraeth i'w gyflawni o 1945 hyd 2010, drwy'r holl flynyddoedd hynny o Mrs Thatcher, pryd na welwyd cwymp yn nhwf y gwasanaethau cyhoeddus yn is na'r twf yn yr economi gyfan. Mae twf yr economi wedi rhewi'n gorn ers 2010 - rwy'n credu y byddai gennym ni rywbeth rhwng £3 biliwn a £4 biliwn yn fwy i'w fuddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru heddiw na'r hyn y gall y gyllideb hon ei ddarparu. Llywydd, rwy'n awyddus i amlinellu'n fras ar gyfer yr Aelodau y newidiadau hynny sydd o fewn y gyllideb derfynol, o'u cymharu â'r gyllideb ddrafft yr oeddwn yn gallu ei gosod ym mis Hydref y llynedd. Mae cyllideb derfynol 19 Rhagfyr yn dangos, dros ben y £230 miliwn ychwanegol yn 2018-19 a'r £220 miliwn dros ben hynny yn 2019-20, y bydd gan y GIG yng Nghymru £100 miliwn arall, £50 miliwn ym mhob blwyddyn, i gefnogi gwaith fy nghydweithiwr Vaughan Gething wrth iddo roi argymhellion yr arolwg seneddol ar waith, sydd newydd eu trafod yma. Mae'r gyllideb derfynol yn dangos hefyd ddyraniadau ychwanegol o £20 miliwn yn 2018-19 a £40 miliwn yn ychwaneg yn 2019-20 i gefnogi awdurdodau lleol wrth ddarparu gwasanaethau yr ydym i gyd yn dibynnu arnyn nhw. Rydym yn adeiladu ar yr £20 miliwn a gyhoeddwyd ar gyfer digartrefedd yn y gyllideb ddrafft drwy roi £10 miliwn ychwanegol sy'n canolbwyntio'n benodol ar ddigartrefedd yr ifanc yn 2019-20. Mae £36 miliwn ymhellach wedi ei ddyranu i weinyddiaethau i gefnogi ymrwymiadau 'Ffyniant i bawb', ac mae Gweinidogion yn gweithio ar hyn o bryd ar gyfeirio'r cyllid hwn i'r mannau y bydd yn gwneud y gwahaniaeth mwyaf. Drwy gydol y craffu ar y gyllideb ddrafft, Dirprwy Lywydd, mae'r Aelodau wedi mynegi pryder am effaith Brexit. Cyhoeddodd y Prif Weinidog yn ddiweddar gronfa bontio Undeb Ewropeaidd gwerth £50 miliwn sy'n adeiladu ymhellach ar y £5 miliwn ychwanegol a gyhoeddwyd yn y gyllideb ddrafft i fod yn barod am Brexit fel rhan o'r cytundeb cyllideb â Phlaid Cymru. Mae'r gyllideb derfynol yn cynnwys £10 miliwn o gyllid refeniw dros ddwy flynedd fel buddsoddiad cychwynnol ychwanegol yn y gronfa hon. Bydd y gronfa yn rhedeg o fis Ebrill 2018 a byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu rhaglenni cymorth manwl sy'n cynnwys ystod o ymyriadau. Llywydd, rwyf eisiau troi i drafod cyfalaf nawr. Rwyf wedi bod yn trafod arian canlyniadol cyfalaf, gan gynnwys trafodion ariannol, ymhellach gyda Gweinidogion. Rwyf hefyd wedi parhau i drafod materion o ddiddordeb cyffredin gyda Phlaid Cymru. Heddiw, byddwn yn hoffi nodi rhai penderfyniadau cynnar ar flaenoriaethau cyfalaf disyfyd a gaiff eu ffurfioli mewn cyllidebau atodol. Dyrennir tri deg miliwn o bunnoedd eleni yn yr ail gyllideb atodol i raglen addysg ac ysgolion yr unfed ganrif ar hugain. Defnyddir yr arian hwn i gefnogi ein huchelgais gyffredin ledled gwahanol rannau'r Siambr hon i gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2015. Mae'n golygu y gellir rhyddhau £30 miliwn o arian cyfatebol o'r rhaglen yn y dyfodol i gefnogi prosiectau cyfalaf a neilltuwyd i gefnogi a datblygu'r defnydd o'r iaith Gymraeg mewn addysg. Ar ben hynny, ac er mwyn cyflymu gwaith hynod lwyddiannus band B rhaglen addysg ac ysgolion yr unfed ganrif ar hugain, byddaf yn dyrannu £75 miliwn dros y tair blynedd nesaf mewn cyfalaf ychwanegol i Brif Grŵp Gwariant fy nghydweithwraig, Ysgrifennydd y Cabinet dros addysg, fel y gall lywio'r rhaglen honno ymhellach ac yn gyflymach nag y byddai wedi gallu gwneud fel arall. Mae saith deg miliwn o bunnoedd mewn cyfalaf ychwanegol yn mynd at y GIG drwy gydol 2018-19 a 2019-20 i ganiatáu i Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol fwrw ymlaen â'i ystyriaeth o'i amrywiaeth o flaenoriaethau clinigol, gan gynnwys y cymorth parhaus i'r Ganolfan Ganser newydd yn Felindre a buddsoddi yn y gwasanaethau i'r newyddanedig yn ysbytai Glangwili a Singleton. Llywydd, yng nghyllideb yr Hydref, fe wnaethom ni dderbyn £14.6 miliwn ar gyfer 2018-19 a 2020-21 ar gyfer ansawdd aer. Rwyf i wedi dyrannu refeniw ychwanegol eisoes ar gyfer ansawdd aer yn y gyllideb derfynol. Heddiw, gallaf ddweud y byddwn yn defnyddio'r £14.6 miliwn hwnnw fel gwariant cyfalaf i gynorthwyo Ysgrifennydd i Cabinet gyda chyfrifoldeb am y maes hynod bwysig hwn yng Nghymru. Rwyf hefyd yn trafod cynigion ar gyfer cynllun adnewyddu ffyrdd o hyd at £30 miliwn gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, a fydd yn rhoi buddsoddiad newydd hanfodol yn ein ffyrdd lleol. Llywydd, byddaf yn gwneud cyhoeddiadau pellach ochr yn ochr â chyhoeddi fersiwn newydd o'r cynllun buddsoddi yn seilwaith Cymru yn ddiweddarach y gwanwyn hwn. Bydd hyn yn cynnwys cyllid, sy'n cefnogi 'Ffyniant i Bawb', ar gyfer canolfan economaidd y Cymoedd fel rhan allweddol o gynllun tasglu'r Cymoedd, rhywbeth sydd wedi bod yn rhan o'r trafodaethau â Plaid Cymru. Llywydd, wrth wraidd y gyllideb derfynol hon y mae'r gwasanaethau y mae pobl yng Nghymru yn dibynnu arnyn nhw. Mae'n rhoi buddsoddiad ychwanegol yn ein gwasanaeth iechyd ac mewn Llywodraeth Leol. Mae'n ymwneud yn uniongyrchol â'r heriau yr ydym yn eu wynebu heddiw o ran digartrefedd a gwella ansawdd aer. Mae'n creu cyfleoedd newydd ar gyfer y dyfodol drwy fuddsoddi mewn addysg ac yn ein heconomi. Mae'n gwneud hynny drwy reoli ein hadnoddau yn fanwl ac yn ofalus, drwy weithio gydag eraill i nodi tir cyffredin, a mynd ar drywydd y blaenoriaethau blaengar hynny sy'n ysgogi'r Llywodraeth hon yng Nghymru. Fe'i cymeradwyaf i'r Cynulliad Cenedlaethol y prynhawn yma.