English: Can I thank the Minister for her statement and reiterate her thanks as well to Chris Jofeh and the independent group of stakeholders who've been working on the report? I share the nervousness - when Government says that they accept something in principle, then you think, 'Oh crikey, there we are, it's a nod', and then they sort of walk away and come back to it a few years down the line. So, I am heartened by your insistence that - . And I understand that there's a practical reason for that as well, because you do issue caveats in terms of costs and the availability of technical solutions. One thing I would urge the Government on, and it's a bugbear of mind, really: we really need to recast and reframe the discussion around - you know, can we afford to implement these changes, or can we afford not to? Because paying for the devastation of climate change is going to be much, much more significant than investing in measures such as retrofitting. So, I think we need to use different terminology sometimes, because retrofitting for me is an invest-to-save scheme and we should be talking about how we make those investments happen so that we can save, not only financially down the line, but, of course, in terms of all the other outcomes that we know we will face following climate change. There are no clear actions from this statement, other than a recognition that we need more work to be done and an advisory group, or a couple of advisory groups being set up. So, that's again a bit of frustration, but again I understand why you feel that that's how you have to go about doing it. You say in your statement, 'We cannot wait until we have all the answers', and that's absolutely true. The energy vendor stuff in Germany - it's a pathway to decarbonisation, but they've no idea how they're going to fulfil the last 20 or 30 per cent. But they do know that they have confidence in their scientists and engineers to come up with answers and there's absolutely no reason to start on a journey just because we can't see the end. So, I think we really need to have the confidence to move forward in that respect. You asked for some cross-party support - well, clearly I would give you that, because there was a commitment in our manifesto, in terms of retrofitting, to introduce the biggest retrofitting scheme Wales has ever seen, and that was very much a long-term commitment. Clearly, I'd need to see what the actual proposals are, but I can only imagine that Plaid Cymru would have issues because maybe it's not going far enough or moving quickly enough. So, I'm more than happy to stand shoulder to shoulder with you on that journey. The other issue for me, of course, is the houses that haven't yet been built. It's not just retrofitting, as I know you recognise: we're still building houses that are energy inefficient, which are locking in that inefficiency and that are creating an even steeper trajectory or an even longer backlog of homes that need to be retrofitted in future. I've harked on about the Part L regulations plenty of times now, because everybody knows that I'm going to refer to the consultation of 40 per cent or 25 per cent strengthening of energy efficiency, and the Government went for, what is it, 8 or 9 per cent in the last Assembly, which was disheartening; it was inadequate and lacking in ambition. And I hope that that will be addressed very, very soon, because clearly we can't carry on as we are. But there are planning applications in the system now that will clearly create that issue for future generations. So, will you, therefore, put on the record that environmental considerations and the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 can actually offer a legal basis for planning committees to refuse applications that are unlikely to be even attempted, maybe, in a couple of years. I'd like to hear that from you, if possible. Finally, we're also aware, of course, of previous cavity wall insulation schemes that have been missold, and that clearly would undermine confidence, I think, in a retrofitting programme in future. So, can you explain, maybe, how lessons have been learned from and how that would be reflected, maybe, in your approach to future retrofitting schemes, and how you will ensure that those schemes are undertaken in a way that is suitable and of a high quality?
Welsh: A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei datganiad ac ategu ei diolch hefyd i Chris Jofeh a'r grŵp annibynnol o randdeiliaid sydd wedi bod yn gweithio ar yr adroddiad? Rwyf i'n bryderus hefyd - pan ddywed y Llywodraeth ei bod yn derbyn rhywbeth mewn egwyddor, yna rydych chi'n meddwl, 'diawch, dyna ni, dyna dderbyn hynny', ac yna maen nhw'n rhyw gerdded ymaith ac yn ei drafod eto rai blynyddoedd yn y dyfodol. Felly, fe'm calonogir gan y ffaith eich bod yn mynnu - . Ac rwy'n deall bod rheswm ymarferol dros hynny hefyd, oherwydd rydych yn rhoi amodau o ran costau a'r atebion technegol sydd ar gael. Un peth y byddwn i'n annog y Llywodraeth yn ei gylch, ac mae'n un o fy nghasbethau, mewn gwirionedd: mae gwir angen inni ail-lunio ac ail-fframio'r drafodaeth ynghylch - wyddoch chi, a allwn ni fforddio rhoi'r newidiadau hyn ar waith, ynteu a allwn ni fforddio peidio â gwneud hynny? Oherwydd bydd talu am ddinistr newid yn yr hinsawdd yn llawer, llawer mwy sylweddol na buddsoddi mewn mesurau fel ôl-osod. Felly, rwy'n credu bod angen i ni ddefnyddio terminoleg wahanol weithiau, oherwydd bod ôl-osod i mi yn gynllun buddsoddi i arbed, a dylem fod yn siarad am sut yr ydym yn gwneud i'r buddsoddiadau hynny ddigwydd fel y gallwn ni gynilo nid yn unig yn ariannol yn y pen draw, ond, wrth gwrs, o ran y canlyniadau eraill y gwyddom y byddwn yn eu hwynebu yn sgil newid yn yr hinsawdd. Nid oes unrhyw gamau gweithredu clir yn deillio o'r datganiad hwn, ar wahân i gydnabyddiaeth bod angen gwneud rhagor o waith, a sefydlu grŵp cynghori, neu rai grwpiau cynghori. Felly, mae hynny'n dipyn o rwystredigaeth eto, ond unwaith eto rwy'n deall pam eich bod yn teimlo mai dyna sut y mae'n rhaid i chi fynd ati i wneud hynny. Dywedwch yn eich datganiad na allwn ni aros nes bod yr holl atebion gennym ni, ac mae hynny'n hollol wir. Y pethau ynglŷn â'r gwerthwyr ynni yn yr Almaen - mae'n llwybr i ddatgarboneiddio, ond does dim syniad ganddyn nhw sut y maen nhw'n mynd i gyflawni'r 20 neu'r 30 y cant olaf. Ond maen nhw'n gwybod bod ganddyn nhw ffydd yn eu gwyddonwyr a'u peirianwyr ac y byddan nhw'n canfod atebion a does dim rheswm o gwbl i ddechrau ar daith dim ond oherwydd na allwn ni weld y diwedd. Felly, rwy'n credu bod gwir angen inni gael yr hyder i symud ymlaen yn hynny o beth. Fe wnaethoch chi ofyn am gefnogaeth drawsbleidiol - wel, mae'n amlwg y byddwn yn rhoi hynny ichi, oherwydd roedd ymrwymiad yn ein maniffesto, o ran ôl-osod, i gyflwyno'r cynllun ôl-osod mwyaf a welodd Cymru erioed, ac roedd hwnnw'n ymrwymiad tymor hir i raddau helaeth. Yn amlwg, byddai angen i mi weld beth mewn gwirionedd yw'r cynigion, ond ni allaf ond dychmygu y byddai gan Blaid Cymru bryderon oherwydd efallai nad yw'n mynd yn ddigon pell nac yn symud yn ddigon cyflym. Felly, rwy'n fwy na pharod i sefyll ysgwydd wrth ysgwydd â chi ar y daith honno. Y mater arall i mi, wrth gwrs, yw'r tai sydd heb eu hadeiladu eto. Nid dim ond ôl-osod yw hyn, fel rwy'n gwybod eich bod yn cydnabod: rydym yn dal i adeiladu tai sy'n aneffeithlon o ran ynni, sy'n parhau â'r aneffeithlonrwydd hwnnw ac sy'n creu llwybr hyd yn oed serthach neu ôl-groniad cynyddol o gartrefi y bydd angen eu hôl-osod yn y dyfodol. Rwyf wedi rhygnu ymlaen ddigon am reoliadau Rhan L erbyn hyn, gan fod pawb yn gwybod y byddaf yn cyfeirio at yr ymgynghoriad 40 y cant neu 25 y cant o atgyfnerthu effeithlonrwydd ynni, a dewisodd y Llywodraeth, beth yw e', 8 neu 9 y cant yn ystod tymor y Cynulliad diwethaf, a oedd yn ddigalondid; roedd yn annigonol ac yn ddiffygiol o ran uchelgais. A gobeithio yr ymdrinnir â hynny yn fuan iawn, oherwydd y mae'n amlwg na allwn ni barhau fel yr ydym ni. Ond mae yna geisiadau cynllunio yn y system nawr a fydd yn amlwg yn creu'r broblem honno i genedlaethau'r dyfodol. Felly, a wnewch chi, roi ar gof a chadw y gall ystyriaethau amgylcheddol a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, mewn gwirionedd, gynnig sail gyfreithiol i bwyllgorau cynllunio wrthod ceisiadau y bydd neb yn debygol o ystyried eu cyflwyno hyd yn oed, efallai, mewn blwyddyn neu ddwy. Hoffwn glywed hynny gennych, os oes modd. Yn olaf, rydym hefyd yn ymwybodol, wrth gwrs, o gynlluniau blaenorol i inswleiddio waliau ceudod a gafodd eu cam-werthu, ac mae'n amlwg y byddai hynny'n tanseilio hyder, rwy'n credu, mewn rhaglen ôl-osod yn y dyfodol. Felly, a wnewch chi egluro, efallai, sut y dysgwyd gwersi a sut y byddai hynny'n cael ei adlewyrchu, efallai, yn eich ymagwedd tuag at gynlluniau ôl-osod yn y dyfodol, a sut y byddwch yn sicrhau y caiff y cynlluniau hynny eu cyflawni mewn ffordd sy'n addas ac o ansawdd uchel?