English: I'm very grateful for the opportunity to make my maiden speech in this Parliament on the subject of bus services in Wales, and I'd like to thank my colleague for raising this and tabling this as an issue. Now, it's without a doubt that this is an issue of great concern to people all across Wales, and this is clearly demonstrated by the support for this motion by Members from every political group represented here today. Improving bus services makes good sense economically, by improving accessibility to goods and services as well. It also makes good sense socially, by allowing people to live fuller and more satisfying lives. However, it is a fact - and I know we all like facts here - that passenger numbers have been in decline in recent times. There are undoubtedly a number of reasons for this: firstly, an increase in private car use; secondly, congestion, which naturally increases journey times, making services less predictable; thirdly, a decline in financial support for the sector, making many routes uneconomical. In rural areas, more disperse, lower density populations make it challenging to deliver widespread timetable services run by traditional buses. Services often take long and indirect routes to serve as many people as possible, but they become an unattractive alternative for passengers who have access to a car. This is made more challenging by the impact of COVID-19 on the bus sector. The bus services emergency grant provided by the Welsh Government during the pandemic has provided the essential services for people who have needed to keep using public transport, including key workers. But the lasting impact on bus use remains unknown, with passenger numbers expected to fall even more so than they have already. So, the question is: how do we reverse this decline? Firstly, we need to invest in bus services. I've already mentioned the bus services emergency grant, but, before the pandemic, the Welsh Government's direct support for the bus network was largely focused on the bus services support grant. Six years ago, Wales replaced the bus services operating grant with the bus services support grant, with funding set at £25 million. It's shocking, therefore, that this fixed pot of £25 million has not changed since BSSG's inception. Funding per passenger for bus services is inadequate and compares poorly with that provided for rail passengers. The Deputy Minister may point to the various concessionary fare schemes that exist, but these are a subsidy enjoyed by the passenger, and are not a substitute for poorly funded bus services. Secondly, we must encourage cleaner, greener buses. In Scotland, the Scottish Government bus service operators grant comprises a core payment and an incentive for the operation of green, economically friendly buses. The core payment aims to support operators to keep fares at affordable levels and networks more extensive than would otherwise be the case, and the green incentive helps with additional running costs of low emission buses to support their uptake by operators. The Welsh Government must provide incentives to bus companies in Wales to decarbonise their vehicle stock. Congestion remains a major disincentive to people using buses, and this can only be exacerbated by the Welsh Government's implementation of a 20 mph speed limit in residential areas. We clearly need a programme of bus priority measures, such as effective and efficient bus lanes, priority traffic lights and improved bus shelters, to encourage people out of their cars and back on buses, because, as it stands, I'm yet to meet someone who feels that the bus system here in Wales is actually worth sacrificing their cars for. Lastly, we need to make it easier for people to travel across Wales using one bus company to another, by introducing an all-Wales travel card. I was delighted when my suggestion - that such a positive response came from the First Minister a few weeks ago. Deputy Presiding Officer, I support this motion, and sincerely look forward to working with everyone here to deliver a better bus service for everyone in Wales. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar iawn am y cyfle i wneud fy araith gyntaf yn y Senedd hon wasanaethau bysiau yng Nghymru, a hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod am godi hyn a'i gyflwyno fel testun dadl. Nawr, nid oes amheuaeth fod hwn yn fater sy'n peri pryder mawr i bobl ledled Cymru, a chaiff hynny ei ddangos yn glir gan y gefnogaeth i'r cynnig gan Aelodau o bob grŵp gwleidyddol a gynrychiolir yma heddiw. Mae gwella gwasanaethau bysiau yn gwneud synnwyr economaidd, drwy wella mynediad at nwyddau a gwasanaethau. Mae hefyd yn gwneud synnwyr yn gymdeithasol, drwy ganiatáu i bobl fyw bywydau llawnach a mwy boddhaol. Fodd bynnag, mae'n ffaith - a gwn ein bod i gyd yn hoffi ffeithiau yma - fod nifer y teithwyr wedi bod yn gostwng yn ddiweddar. Mae'n sicr bod nifer o resymau dros hyn: yn gyntaf, cynnydd yn y defnydd o geir preifat; yn ail, tagfeydd, sy'n naturiol yn cynyddu amseroedd teithio, gan wneud gwasanaethau'n llai rhagweladwy; yn drydydd, gostyngiad mewn cymorth ariannol i'r sector, gan wneud llawer o lwybrau'n aneconomaidd. Mewn ardaloedd gwledig, mae poblogaethau mwy gwasgaredig, llai dwys yn ei gwneud yn anodd darparu gwasanaethau amserlen eang sy'n cael eu rhedeg gan fysiau traddodiadol. Yn aml, mae gwasanaethau'n teithio ar lwybrau hir ac anuniongyrchol i wasanaethu cynifer o bobl â phosibl, ond maent yn dod yn ddewis amgen nad yw'n ddeniadol i deithwyr sydd â char at eu defnydd. Caiff ei wneud yn fwy heriol gan effaith COVID-19 ar y sector bysiau. Mae'r grant brys ar gyfer gwasanaethau bysiau a ddarparwyd gan Lywodraeth Cymru yn ystod y pandemig wedi darparu'r gwasanaethau hanfodol i bobl sydd wedi bod angen parhau i ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, gan gynnwys gweithwyr allweddol. Ond mae'r effaith barhaol ar y defnydd o fysiau yn parhau'n anhysbys, gyda disgwyl i nifer y teithwyr ostwng hyd yn oed ymhellach nag y maent wedi'i wneud eisoes. Felly, y cwestiwn yw: sut y mae gwrthdroi'r dirywiad hwn? Yn gyntaf, mae angen inni fuddsoddi mewn gwasanaethau bysiau. Rwyf eisoes wedi sôn am y grant brys ar gyfer gwasanaethau bysiau, ond cyn y pandemig, roedd cymorth uniongyrchol Llywodraeth Cymru i'r rhwydwaith bysiau yn canolbwyntio'n bennaf ar y grant cynnal gwasanaethau bysiau. Chwe blynedd yn ôl, cafodd Cymru wared ar y grant gweithredwyr gwasanaethau bysiau a sefydlu'r grant cynnal gwasanaethau bysiau yn ei le, gyda chyllid o £25 miliwn. Mae'n frawychus felly nad yw'r pot sefydlog hwn o £25 miliwn wedi newid ers sefydlu'r grant cynnal gwasanaethau bysiau. Mae'r cyllid fesul teithiwr ar gyfer gwasanaethau bysiau yn annigonol ac yn cymharu'n wael â'r hyn a ddarperir ar gyfer teithwyr rheilffyrdd. Gall y Dirprwy Weinidog dynnu sylw at y gwahanol gynlluniau tocynnau teithio rhatach sy'n bodoli, ond cymorthdaliadau y mae'r teithiwr yn eu mwynhau yw'r rhain, ac nid ydynt yn gwneud iawn am wasanaethau bysiau wedi'u hariannu'n wael. Yn ail, rhaid inni annog bysiau glanach a gwyrddach. Yn yr Alban, mae grant gweithredwyr gwasanaethau bysiau Llywodraeth yr Alban yn cynnwys taliad craidd a chymhelliant i weithredu bysiau gwyrdd economaidd. Nod y taliad craidd yw cefnogi gweithredwyr i gadw prisiau tocynnau ar lefelau fforddiadwy a rhwydweithiau'n fwy eang nag a fyddent fel arall, ac mae'r cymhelliant gwyrdd yn helpu gyda chostau rhedeg ychwanegol bysiau allyriadau isel i gefnogi eu defnydd gan weithredwyr. Rhaid i Lywodraeth Cymru ddarparu cymhellion i gwmnïau bysiau yng Nghymru ddatgarboneiddio eu stoc o gerbydau. Mae tagfeydd yn parhau i fod yn ddatgymhelliad mawr i bobl sy'n defnyddio bysiau, a bydd gweithredu terfyn cyflymder o 20 milltir yr awr mewn ardaloedd preswyl yn gwaethygu hyn. Mae'n amlwg fod angen rhaglen o fesurau blaenoriaeth ar gyfer bysiau, megis lonydd bysiau effeithiol ac effeithlon, goleuadau traffig blaenoriaethol a chysgodfannau bysiau gwell, i annog pobl allan o'u ceir ac yn ôl ar fysiau, oherwydd, fel y mae, nid wyf eto wedi cyfarfod ag unrhyw un sy'n teimlo bod y system fysiau yma yng Nghymru yn werth aberthu eu ceir drosti. Yn olaf, mae angen inni ei gwneud yn haws i bobl deithio ledled Cymru gan ddefnyddio un cwmni bysiau i'r llall, drwy gyflwyno cerdyn teithio i Gymru gyfan. Roeddwn wrth fy modd pan gafodd fy awgrym - fod ymateb mor gadarnhaol wedi dod gan y Prif Weinidog ychydig wythnosau'n ôl. Ddirprwy Lywydd, rwy'n cefnogi'r cynnig hwn, ac edrychaf ymlaen yn ddiffuant at weithio gyda phawb yma i ddarparu gwell gwasanaeth bws i bawb yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn.