English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer, and thank you, First Minister, for your statement. I think it's very welcome that you're making an oral statement to the Chamber following the summit in Wales, because, of course, usually, we tend to receive written statements only in respect of these important relationships. So, I do welcome that, and I would put on record a request, if I may, for this to be a more regular feature following British-Irish Council summits in the future. I'm also pleased to hear that the summit took place, of course, in St Fagans, something that I like to showcase visitors to Wales whenever they visit this part of the world. It truly is one of the most incredible museums, I think, in the whole of Europe, and it's always a delight to be able to see the expressions on people's faces as they learn about Wales, our culture and our history as they go around that tremendous place. First Minister, you referred to a number of issues in your statement. Obviously, the protocol will have been something of an important issue for members of the summit to consider, and I am pleased that it does appear that is there a different mood music around the protocol at the moment, and there appears to be a great deal of willingness both on the European Commission side and the UK Government side to wanting to secure an agreement without triggering article 16. That, of course, is in everybody's interest, and I am pleased to see that that does appear now to be the case. Would you agree with me that that mood music was rather different at this particular summit than from previous discussions with Governments, both in London and Dublin, and what are your hopes and anticipations for the timescale for an agreement? You made reference as well, of course, to the work that the British-Irish Council has done in terms of highlighting the issue of minority languages. As you will know, I have been a long-standing member of the British-Irish Parliamentary Assembly, and one of our work streams in that assembly has been around minority languages, and the world-leading work that we have done here in Wales has been something that we have always liked to share and encourage other people in the various BIPA jurisdictions to adopt. So, I'm very pleased that the British-Irish Council has also been discussing this important issue. And I wonder whether you can tell us what consideration the British-Irish Council and the hosts of each summit give to the British-Irish Parliamentary Assembly's agenda when considering what topics to include in the themes that are discussed at each meeting. I noted with interest that you referred to the impact of the pandemic as well, of course, and the vaccination programme in your statement. That is also a subject of a current British-Irish Parliamentary Assembly inquiry - in fact, it's the European affairs committee of that British-Irish assembly, which I must declare an interest in as the chair of that committee. We are undertaking an inquiry into the roll-out of vaccinations across Europe and in the different BIPA jurisdictions at present, and I think it would be useful for the British-Irish Parliamentary Assembly to share its findings with, obviously, all of the Governments in the different BIPA jurisdictions to see whether that has anything useful to add to the discussions that might take place. I do welcome this statement. I hope that we can continue to have oral statements in the future on these important topics, and perhaps there will be some way in which parties across the Senedd can work together to feed some of these work streams into the wider parliamentary business of the Senedd in the future in order that we can capitalise on the good work that's been done by BIPA, the British-Irish Council and others in terms of forging these important relationships across the whole of the British isles.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd, a diolch, Prif Weinidog, am eich datganiad. Rwy'n credu ei bod yn galonogol iawn eich bod chi'n gwneud datganiad llafar i'r Siambr yn dilyn yr uwchgynhadledd yng Nghymru, oherwydd, wrth gwrs, fel arfer, rydym ni'n dueddol o dderbyn datganiadau ysgrifenedig o ran y cydberthnasau pwysig hyn yn unig. Felly, rwyf i'n croesawu hynny, a byddwn i'n cofnodi cais, os caf i, i hyn fod yn nodwedd fwy rheolaidd yn dilyn uwchgynadleddau'r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig yn y dyfodol. Rwyf i hefyd yn falch o glywed bod yr uwchgynhadledd wedi digwydd, wrth gwrs, yn Sain Ffagan, rhywbeth yr wyf i'n hoffi ei arddangos i ymwelwyr â Chymru pryd bynnag y byddan nhw'n ymweld â'r rhan hon o'r byd. Mae hi wir yn un o'r amgueddfeydd mwyaf anhygoel, rwy'n credu, yn Ewrop gyfan, ac mae bob amser yn bleser gallu gweld yr ymateb ar wynebau pobl wrth iddyn nhw ddysgu am Gymru, ein diwylliant a'n hanes wrth iddyn nhw fynd o gwmpas y lle gwych hwnnw. Prif Weinidog, gwnaethoch chi gyfeirio at nifer o faterion yn eich datganiad. Yn amlwg, bydd y protocol wedi bod yn fater pwysig i aelodau'r uwchgynhadledd ei ystyried, ac rwyf i'n falch ei bod yn ymddangos bod ymdeimlad gwahanol o amgylch y protocol ar hyn o bryd, ac mae'n ymddangos bod llawer iawn o barodrwydd ar ochr y Comisiwn Ewropeaidd ac ochr Llywodraeth y DU i fod eisiau sicrhau cytundeb heb sbarduno erthygl 16. Mae hynny, wrth gwrs, er budd pawb, ac rwyf i'n falch o weld bod hynny'n ymddangos yn wir nawr. A fyddech chi'n cytuno â mi fod y naws ychydig yn wahanol yn yr uwchgynhadledd benodol hon nag o drafodaethau blaenorol gyda Llywodraethau, yn Llundain a Dulyn, a beth yw eich gobeithion a'ch disgwyliadau o ran yr amserlen ar gyfer cytundeb? Gwnaethoch chi gyfeirio hefyd, wrth gwrs, at y gwaith y mae'r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig wedi'i wneud o ran tynnu sylw at fater ieithoedd lleiafrifol. Fel y gwyddoch chi, rwyf i wedi bod yn aelod hirsefydlog o Gynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon, ac mae un o'n ffrydiau gwaith yn y cynulliad hwnnw wedi bod yn ymwneud ag ieithoedd lleiafrifol, ac mae'r gwaith sy'n arwain y byd yr ydym ni wedi'i wneud yma yng Nghymru wedi bod yn rhywbeth yr ydym ni bob amser wedi hoffi ei rannu ac annog pobl eraill yn y gwahanol awdurdodaethau Cynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon i'w mabwysiadu. Felly, rwy'n falch iawn bod y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig hefyd wedi bod yn trafod y mater pwysig hwn. A tybed a wnewch chi ddweud wrthym ni pa ystyriaeth y mae'r Cyngor Prydeinig-Gwyddelig a gwesteiwyr pob uwchgynhadledd yn ei rhoi i agenda'r Cynulliad Seneddol Prydeinig-Gwyddelig wrth ystyried pa bynciau i'w cynnwys yn y themâu sy'n cael eu trafod ym mhob cyfarfod. Nodais gyda diddordeb, eich bod chi wedi cyfeirio at effaith y pandemig hefyd, wrth gwrs, a'r rhaglen frechu yn eich datganiad. Mae hynny hefyd yn destun ymchwiliad presennol gan y Cynulliad Seneddol Prydeinig-Gwyddelig - mewn gwirionedd, pwyllgor materion Ewropeaidd y cynulliad Prydeinig-Gwyddelig hwnnw, y mae'n rhaid i mi ddatgan buddiant ynddo fel cadeirydd y pwyllgor hwnnw. Rydym ni'n cynnal ymchwiliad i gyflwyno brechiadau ledled Ewrop ac yn y gwahanol awdurdodaethau Cynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon ar hyn o bryd, ac rwy'n credu y byddai'n ddefnyddiol i Gynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon rannu ei ganfyddiadau â'r holl Lywodraethau yn y gwahanol awdurdodaethau yng Nghynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon, yn amlwg, i weld a oes gan hynny unrhyw beth defnyddiol i'w ychwanegu at y trafodaethau a allai ddigwydd. Rwy'n croesawu'r datganiad hwn. Rwy'n gobeithio y gallwn ni barhau i gael datganiadau llafar yn y dyfodol ar y pynciau pwysig hyn, ac efallai y bydd rhyw ffordd y gall pleidiau ledled y Senedd gydweithio i gyfrannu rhai o'r ffrydiau gwaith hyn i fusnes seneddol ehangach y Senedd yn y dyfodol er mwyn i ni allu manteisio ar y gwaith da sy'n cael ei wneud gan Gynulliad Seneddol Prydain-Iwerddon, y Cyngor Prydeinig-Gwyddelig ac eraill o ran meithrin y cydberthnasau pwysig hyn ledled ynysoedd Prydain i gyd.