English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I move this amendment in the name of Darren Millar, and I'm very grateful once again to Plaid Cymru for this important debate. Now, with COP15 under way, it is very appropriate that we ensure that our Welsh Government is doing its utmost to tackle the climate and, indeed, our nature crises. Across the Siambr, there is agreement on the need to achieve net zero by 2050 and to protect at least 30 per cent of land and sea by 2030. But where we differ is on how we go achieving those aims. Plaid, of course, are true Welsh nationalists, seeking further devolution of powers and creation of a state-backed company, a new state-backed company, but why would you want this Welsh Government to do that when only a few weeks ago, when we were talking about the coal tips, they were looking to put that responsibility on the UK Parliament, saying we haven't got the resources here in Wales? [ Interruption.] No, no, no, it's called devolution. Why would you want this Welsh Government that has wasted hundreds of millions of pounds, such as £221 million on uncompetitive enterprise zones, £9.3 million on flawed initial funding of the Circuit of Wales, and £130 million on propping up Cardiff Airport? Now, the UK Government - Conservative - on the other hand is very much willing to prove it wants to deliver a green revolution, and here in Wales, with over £40 million committed to support the cluster of industries in south Wales to transition to net zero, £4.8 million being made available, subject to business case and other approvals, to support - [ Interruption.] - to support a Holyhead hydrogen hub, and they've already committed £90 million to innovative Welsh net-zero projects. Now, I was clear in the last Senedd that 'Future Wales: the national plan 2040' should have addressed the serious problems highlighted by stakeholders, and that is the severe lack of grid capacity in mid Wales. Only today I've been talking with energy developers, and they are really concerned about the situation in mid Wales. And it's something that you as a Welsh Government need to grasp that nettle on, and work cohesively with the UK Government to ensure that we can get that grid capacity increased. We need to know what deadline has been set to deliver the long-term plan and what steps will be taken to improve capacity in the short term, so that infrastructure can accommodate demand required to electrify our transport and heating infrastructure. The Welsh Government must maximise the potential for renewable energy development by establishing a package of support for private investment in any new schemes, and this harks back to what you were saying earlier, Rhun, about small schemes. The Minister for Rural Affairs decided to withdraw really vital business rates support for privately-owned small-scale hydroelectric projects. Why not instead send a clear message to our farmers and land managers that the Welsh Government actually does support them in diversifying through investing in renewables? If you don't act now, the startling evidence of the last 'Energy Generation in Wales' report will simply be repeated: an increase in the total hydropower with capacity of less than 0.2 per cent; an increase of less than 1 per cent for Welsh solar photovoltaics capacity; no large-scale battery storage projects commissioned at all in 2019; and only a 0.6 MWh increase in domestic and small-scale commercial battery storage installations. Whilst you can act to help bring forward private investment, there is a need for all levels of government - and I do appreciate that - to co-operate on delivering major energy schemes for Wales. Wylfa Newydd is a key example, and I thank - . Oh, he's gone; he was behind me. But Sam Kurtz mentioning about Wylfa and the work that our colleague Virginia Crosbie MP in Ynys Môn - . We can be working together on seeing a small modular reactor built in Trawsfynydd by the 2030s, and we have the incredibly exciting opportunity with the north Wales tidal lagoon, which could deliver entirely predictable blue power to over 1 million homes. Yes, I'll give way.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n cynnig y gwelliant yn enw Darren Millar, ac rwy'n ddiolchgar iawn unwaith eto i Blaid Cymru am y ddadl bwysig hon. Nawr, gyda COP15 ar y gweill, mae'n briodol iawn ein bod yn sicrhau bod ein Llywodraeth yng Nghymru yn gwneud ei gorau glas i fynd i'r afael â'r argyfyngau hinsawdd a natur. Ar draws y Siambr, rydym yn cytuno bod angen cyflawni sero-net erbyn 2050 a diogelu o leiaf 30 y cant o dir a môr erbyn 2030. Ond rydym yn anghytuno ynglŷn â sut yr awn ati i gyflawni'r nodau hynny. Mae Plaid Cymru, wrth gwrs, yn genedlaetholwyr Cymreig go iawn, yn galw am ddatganoli pwerau ymhellach a chreu cwmni wedi'i gefnogi gan y wladwriaeth, cwmni newydd wedi'i gefnogi gan y wladwriaeth, ond pam y byddech am i Lywodraeth Cymru wneud hynny pan oeddent, ychydig wythnosau yn ôl yn unig pan oeddem yn siarad am y tomenni glo, yn awyddus i roi'r cyfrifoldeb hwnnw ar ysgwyddau Senedd y DU, gan ddweud nad oes gennym adnoddau yma yng Nghymru? [ Torri ar draws.] Na, na, na, fe'i gelwir yn ddatganoli. Pam fyddai arnoch eisiau Llywodraeth Cymru fel hon, sydd wedi gwastraffu cannoedd o filiynau o bunnoedd, fel £221 miliwn ar ardaloedd menter anghystadleuol, £9.3 miliwn ar gyllid cychwynnol diffygiol i Gylchffordd Cymru, a £130 miliwn ar gynnal Maes Awyr Caerdydd? Nawr, mae Llywodraeth y DU - Ceidwadwyr - ar y llaw arall yn barod iawn i brofi ei bod am gyflawni chwyldro gwyrdd, ac yma yng Nghymru, gyda dros £40 miliwn wedi'i ymrwymo i gefnogi'r clwstwr o ddiwydiannau yn ne Cymru i drawsnewid i sero-net, £4.8 miliwn yn cael ei ddarparu, yn amodol ar achos busnes a chymeradwyaethau eraill, i gefnogi - [ Torri ar draws.] - i gefnogi hwb hydrogen Caergybi, ac maent eisoes wedi ymrwymo £90 miliwn i brosiectau sero-net arloesol yng Nghymru. Nawr, nodais yn glir yn y Senedd ddiwethaf y dylai 'Cymru'r Dyfodol: y cynllun cenedlaethol 2040' fod wedi mynd i'r afael â'r problemau difrifol a nodwyd gan randdeiliaid, sef y diffyg difrifol o gapasiti grid yng nghanolbarth Cymru. Bûm yn siarad heddiw ddiwethaf â datblygwyr ynni, ac maent yn wirioneddol bryderus am y sefyllfa yng nghanolbarth Cymru. Ac mae angen i chi fel Llywodraeth Cymru wynebu eich cyfrifoldeb ar hyn a gweithio mewn modd cydlynol gyda Llywodraeth y DU i sicrhau y gallwn gynyddu capasiti'r grid. Mae angen inni wybod pa derfyn amser a bennwyd i gyflawni'r cynllun hirdymor a pha gamau a fydd yn cael eu cymryd i wella capasiti yn y tymor byr, fel y gall y seilwaith ddarparu ar gyfer y galw sydd ei angen i drydaneiddio ein seilwaith gwresogi a thrafnidiaeth. Mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru fanteisio i'r eithaf ar y potensial ar gyfer datblygu ynni adnewyddadwy drwy sefydlu pecyn cymorth ar gyfer buddsoddiad preifat mewn unrhyw gynlluniau newydd, ac mae hyn yn ymwneud â'r hyn yr oeddech yn ei ddweud yn gynharach, Rhun, am gynlluniau bach. Penderfynodd y Gweinidog Materion Gwledig ddiddymu cymorth ardrethi busnes gwirioneddol hanfodol ar gyfer prosiectau hydrodrydanol ar raddfa fach dan berchnogaeth breifat. Yn hytrach, beth am anfon neges glir at ein ffermwyr a'n rheolwyr tir fod Llywodraeth Cymru yn eu cefnogi i arallgyfeirio drwy fuddsoddi mewn ynni adnewyddadwy? Os na wnewch chi weithredu yn awr, bydd tystiolaeth syfrdanol yr adroddiad 'Cynhyrchu Ynni yng Nghymru' diwethaf yn cael ei hailadrodd: cynnydd yng nghyfanswm y capasiti ynni dŵr o lai na 0.2 y cant; cynnydd o lai nag 1 y cant yng nghapasiti solar ffotofoltäig Cymru; dim un prosiect storio batri ar raddfa fawr wedi'i gomisiynu yn 2019; a chynnydd o 0.6 MWh yn unig yn nifer y gosodiadau storio batri domestig a masnachol ar raddfa fach. Er y gallwch roi camau ar waith i annog buddsoddiad preifat, mae angen i lywodraeth ar bob lefel - ac rwy'n derbyn hynny - gydweithredu ar ddarparu cynlluniau ynni mawr i Gymru. Mae Wylfa Newydd yn enghraifft allweddol, a diolch - . O, mae wedi mynd; roedd y tu ôl i mi. Ond fe soniodd Sam Kurtz am Wylfa a'r gwaith y mae ein cyd-aelod o'r Blaid Geidwadol, Virginia Crosbie AS, yn Ynys Môn - . Gallwn fod yn gweithio gyda'n gilydd i sicrhau bod adweithydd modiwlar bach yn cael ei adeiladu yn Nhrawsfynydd erbyn y 2030au, ac mae gennym gyfle anhygoel o gyffrous gyda morlyn llanw gogledd Cymru, a allai ddarparu ynni glas cwbl ragfynegadwy i dros filiwn o gartrefi. Gwnaf, fe wnaf ildio.