techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, First Minister. 5G, as you know, will be crucial to enable much of the innovation that will come out of the fourth industrial revolution. Without 5G, things like driverless cars and the internet of things simply won't be possible. In China, they've already established 5G test beds in 16 cities and predict that 5G will be commercially available in 2020. We've currently got plans for just one, in Monmouthshire. There's an opportunity to use the Swansea bay city region metro that's being proposed as a test bed for using 5G in Wales to develop a new type of metro in the west. So, what is the First Minister going to do to make sure Wales isn't left behind, and will he commit to ensuring that 5G will be commercially available in Wales by 2020, just like in China?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. Bydd 5G, fel y gwyddoch, yn hanfodol i alluogi llawer o arloesedd a fydd yn dod yn sgil y pedwerydd chwyldro diwydiannol. Heb 5G, ni fydd pethau fel ceir hunan-yrru a rhyngrwyd pethau yn bosibl. Yn Tsieina, maen nhw eisoes wedi sefydlu gwelyau prawf mewn 16 o ddinasoedd ac maen nhw'n rhagweld y bydd 5G ar gael yn fasnachol yn 2020. Mae gennym ni gynlluniau ar gyfer un yn unig ar hyn o bryd, yn sir Fynwy. Ceir cyfle i ddefnyddio metro dinas-ranbarth bae Abertawe sy'n cael ei gynnig fel gwely prawf ar gyfer defnyddio 5G yng Nghymru i ddatblygu math newydd o fetro yn y gorllewin. Felly, beth mae'r Prif Weinidog yn mynd i'w wneud i wneud yn siŵr nad yw Cymru yn cael ei gadael ar ôl, ac a wnaiff ef ymrwymo i sicrhau y bydd 5G ar gael yn fasnachol yng Nghymru erbyn 2020, yn union fel yn Tsieina?
English: Well, some of that is outside of our control, but he asked the question properly: what are we doing as a Government? Would I can say to him is that Innovation Point have been working closely with local authorities to develop credible bids and they have done that with the Swansea and Cardiff city regions. The deadline is the twelfth of this month, but that work is ongoing, so it's not just Monmouthshire, but we look at how this can work for our city regions as well. I can say as well that Innovation Point is working with Digital Catapult to undertake the Wales element of a wider UK 5G mapping study. That's delivered an up-to-date comprehensive view of the emerging 5G system in Wales on both the regional and local level. So, as far as the north is concerned, Innovation Point have also been providing support to Bangor University in their efforts to establish a digital signal processing centre of excellence in the north of our country. So, Monmouthshire, yes, first, but looking now, of course, at Swansea and Cardiff and beyond.
Welsh: Wel, mae rhywfaint o hynny y tu hwnt i'n rheolaeth, ond fe ofynnodd y cwestiwn yn briodol: beth ydym ni'n ei wneud fel Llywodraeth? Yr hyn y gallaf ei ddweud wrtho yw bod yr Arloesfa wedi bod yn gweithio'n agos gydag awdurdodau lleol i ddatblygu cynigion credadwy ac maen nhw wedi gwneud hynny gyda dinas-ranbarthau Abertawe a Chaerdydd. Y deuddegfed o'r mis hwn yw'r dyddiad terfyn, ond mae'r gwaith hwnnw'n parhau, felly nid yw'n golygu sir Fynwy yn unig, ond rydym ni'n ystyried sut y gall hyn weithio i'n dinas-ranbarthau hefyd. Gallaf ddweud hefyd bod yr Arloesfa yn gweithio gyda Digital Catapult i gyflawni elfen Cymru o astudiaeth mapio 5G ehangach y DU. Mae hynny wedi darparu golwg gynhwysfawr a chyfredol ar y system 5G sy'n dod i'r amlwg yng Nghymru ar y lefelau rhanbarthol a lleol. Felly, o ran y gogledd, mae'r Arloesfa hefyd wedi bod yn darparu cymorth i Brifysgol Bangor yn ei hymdrechion i sefydlu canolfan ragoriaeth ar gyfer prosesu signalau digidol yng ngogledd ein gwlad. Felly, sir Fynwy, ie, yn gyntaf, ond yn edrych nawr, wrth gwrs, ar Abertawe a Chaerdydd a thu hwnt.
English: First Minister, can I welcome the fact that Monmouthshire will be chosen as a 5G test bed? I think the implications for rural connectivity are outstanding, and this announcement is a clear example of the UK Government delivering in terms of a digital strategy for Wales, and I look forward to how you're going to co-operate with it. We've heard about the range of applications and these, to add to them, will go to smart farming with drones and using the internet to improve healthcare in the home and increasing manufacturing productivity, even as far as self-driving cars. So, what consideration are you giving to the impact that 5G technology will have on the health sector and public sector in Wales, first observing the practice in Monmouthshire?
Welsh: Prif Weinidog, a gaf i groesawu'r ffaith y bydd sir Fynwy yn cael ei dewis fel gwely prawf ar gyfer 5G? Rwy'n credu bod y goblygiadau ar gyfer cysylltedd gwledig yn rhagorol, ac mae'r cyhoeddiad hwn yn enghraifft eglur o Lywodraeth y DU yn cyflawni o ran strategaeth ddigidol i Gymru, ac rwy'n edrych ymlaen at weld sut yr ydych chi'n mynd i gydweithredu â hi. Rydym ni wedi clywed am yr ystod o gymwysiadau a bydd y rhain, i ychwanegu atynt, yn mynd i ffermio clyfar gyda dronau a defnyddio'r rhyngrwyd i wella gofal iechyd yn y cartref a chynyddu cynhyrchiant gweithgynhyrchu, cyn belled â cheir hunan-yrru hyd yn oed. Felly, pa ystyriaeth ydych chi wedi ei rhoi i'r effaith y bydd technoleg 5G yn ei chael ar y sector iechyd a'r sector cyhoeddus yng Nghymru, gan arsylwi'r arfer yn sir Fynwy yn gyntaf?
English: Discussions are ongoing between the Cabinet Secretary, Julie James, and those in the health sector to see how 5G can benefit the health sector. As I said earlier on, we quite often see technology as something that primarily benefits the economy. It does, there's no question about that, but we know that there are opportunities in both health and education and other sectors to make sure that technology facilitates better working in the future.
Welsh: Mae trafodaethau yn parhau rhwng Ysgrifennydd y Cabinet, Julie James, a'r rhai hynny yn y sector iechyd i weld sut y gall 5G fod o fudd i'r sector iechyd. Fel y dywedais yn gynharach, rydym ni'n aml yn gweld technoleg fel rhywbeth sydd yn bennaf o fudd i'r economi. Mae hynny'n wir, nid oes unrhyw amheuaeth am hynny, ond rydym ni'n gwybod bod cyfleoedd ym meysydd iechyd ac addysg a sectorau eraill i wneud yn siŵr bod technoleg yn hwyluso gweithio gwell yn y dyfodol.
English: Through Business Wales and the development bank, we are committed to supporting entrepreneurs, of course, and small and medium-sized enterprises across Wales. And our focus remains on innovation-driven entrepreneurs, jobs and the economy.
Welsh: Trwy Busnes Cymru a'r banc datblygu, rydym ni wedi ymrwymo i gynorthwyo entrepreneuriaid, wrth gwrs, a busnesau bach a chanolig eu maint ledled Cymru. Ac mae ein pwyslais yn parhau ar entrepreneuriaid a ysgogir gan arloesedd, swyddi a'r economi.
English: Diolch, First Minister. Can I ask you, there was great concern about the introduction of the rate revaluation recently - last year, I should say. That revaluation had a mixed effect across Wales: some areas were far better off, others were not so good. Areas like mine in Monmouthshire and also the Vale of Glamorgan, Cowbridge, were badly affected. There is one business in Chepstow in my constituency that has seen its business rates rise from £4,500 per year to almost £8,000. I know that there were packages of support that were available, but those haven't helped all businesses, particularly that business in Chepstow, which is now in very serious difficulty. Can you tell me if you're going to revisit the rate revaluation and see how you can better provide support for businesses that have been badly affected like this?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. A gaf i ofyn i chi, roedd pryder mawr ynghylch cyflwyno'r ailbrisiad ardrethi yn ddiweddar - y llynedd, dylwn i ddweud. Cafodd yr ailbrisiad hwnnw effaith gymysg ledled Cymru: roedd rhai ardaloedd yn llawer gwell eu byd, nid oedd eraill yn gwneud cystal. Cafwyd effaith wael ar ardaloedd fel fy ardal i yn sir Fynwy a hefyd Bro Morgannwg, y Bont-faen. Ceir un busnes yng Nghas-gwent yn fy etholaeth i y mae ei ardrethi busnes wedi cynyddu o £4,500 y flwyddyn i bron i £8,000. Gwn fod pecynnau cymorth a oedd ar gael, ond nid yw'r rheini wedi helpu pob busnes, yn enwedig y busnes hwnnw yng Nghas-gwent, sydd mewn trafferthion difrifol iawn erbyn hyn. A allwch chi ddweud wrthyf a ydych chi'n mynd i ailystyried y broses ailbrisio ardrethi a gweld a oes ffordd well y gallwch chi ddarparu cymorth i fusnesau sydd wedi cael eu heffeithio'n wael fel hyn?
English: The difficulty is that if you revise the revaluation or go back to the former valuation, you end up with people having to pay more as a result of the fact that they pay less now. There are always people who pay more and there are always people who pay less. We've known that through revaluations over the years. What we look to do then, of course, is to provide support for those who need it most. I don't know the ins and outs of the situation of the business that the Member has described, but what I can say is that during the course of this year, we'll be providing around £210 million of rates relief to support businesses and other rate payers, and that means that more than three quarters of rate payers in Wales will see a difference. Indeed, more than half will pay no rates at all.
Welsh: Yr anhawster yw os byddwch chi'n diwygio'r ailbrisiad neu'n dychwelyd i'r prisiad blaenorol, bydd gennych chi sefyllfa yn y pen draw lle mae'n rhaid i bobl dalu mwy o ganlyniad i'r ffaith eu bod nhw'n talu llai nawr. Ceir pobl sy'n talu mwy bob amser a cheir pobl sy'n talu llai bob amser. Rydym ni wedi bod yn ymwybodol o hynny trwy ailbrisiadau dros y blynyddoedd. Yr hyn yr ydym ni'n ceisio ei wneud wedyn, wrth gwrs, yw rhoi cymorth i'r rhai hynny sydd ei angen fwyaf. Nid wyf i'n ymwybodol o union fanylion sefyllfa'r busnes y mae'r Aelod wedi ei ddisgrifio, ond yr hyn y gallaf ei ddweud yw y byddwn ni'n darparu tua £210 miliwn o ryddhad ardrethi y flwyddyn hon i gynorthwyo busnesau a thalwyr ardrethi eraill, ac mae hynny'n golygu y bydd mwy na thri chwarter talwyr ardrethi Cymru yn gweld gwahaniaeth. Yn wir, bydd mwy na hanner na fyddant yn talu unrhyw ardrethi o gwbl.
English: We support local government services through a mix of core revenue funding, capital funding and specific grants as appropriate. Our strategy continues to be to protect local government from the impacts of austerity within the resources available to us as a Government.
Welsh: Rydym ni'n cynorthwyo gwasanaethau llywodraeth leol trwy gymysgedd o gyllid refeniw craidd, cyllid cyfalaf a grantiau penodol fel y bo'n briodol. Ein strategaeth o hyd yw diogelu Llywodraeth Leol rhag effeithiau cyni cyllidol yn unol â'r adnoddau sydd ar gael i ni fel Llywodraeth.
English: Thank you, First Minister. I think in these times of Tory austerity, the approach that the Welsh Government has taken is to be welcomed. I'm aware, of course, that, for the current 2018-19 budget round, less of this money was hypothecated or ring-fenced, therefore giving greater flexibility and discretion over local authority spending priorities. From my recent questions to the education Secretary, you'll be aware that, in Merthyr Tydfil County Borough Council, this means that school funding is being cut and breakfast clubs are under threat, which is actually contrary to the council's own budget consultation in which the public said that schools and education were their No. 1 priority for the borough. So, do you agree with me that this must draw into question whether the Welsh Government can risk removing ring-fenced funding from any further priority areas, such as Supporting People, for example, if some local authorities are going to choose to cut in your determined priority areas?
Welsh: Diolch, Prif Weinidog. Rwy'n credu yn y cyfnod hwn o gyni cyllidol y Torïaid, bod y dull a fabwysiadwyd gan Lywodraeth Cymru i'w groesawu. Rwy'n ymwybodol, wrth gwrs, ar gyfer y cylch cyllideb 2018-19 cyfredol, bod llai o'r arian hwn wedi ei neilltuo neu ei glustnodi, gan roi mwy o hyblygrwydd a disgresiwn dros flaenoriaethau gwariant awdurdodau lleol. O'm cwestiynau diweddar i'r Ysgrifennydd dros Addysg, byddwch yn ymwybodol, yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, bod hyn yn golygu bod cyllid ysgolion yn cael ei dorri a bod clybiau brecwast o dan fygythiad, sy'n mynd yn groes i ymgynghoriad cyllideb y cyngor ei hun pryd y dywedodd y cyhoedd mai ysgolion ac addysg oedd eu prif flaenoriaeth ar gyfer y fwrdeistref. Felly, a ydych chi'n cytuno â mi bod yn rhaid i hyn godi cwestiynau ynghylch pa un a all Llywodraeth Cymru gymryd y risg o dynnu cyllid wedi ei glustnodi o unrhyw feysydd blaenoriaeth eraill, fel Cefnogi Pobl, er enghraifft, os yw rhai awdurdodau lleol yn mynd i ddewis torri yn eich meysydd blaenoriaeth a bennwyd?
English: Well, the Member makes a fair point. We look, of course, to give as much flexibility as possible to local authorities and they are answerable to their electorates for the decisions that they take. I would've hoped that any local authority would see education as a very strong priority. I'm surprised to hear what the Member has said about her own local authority, and it is the case that local authorities need to demonstrate that, as they're given greater flexibility, they continue to prioritise spending in those areas where money is needed most. And education is one of those areas.
Welsh: Wel, mae'r Aelod yn gwneud pwynt teg. Ein nod, wrth gwrs, yw rhoi cymaint o hyblygrwydd â phosibl i awdurdodau lleol ac maen nhw'n atebol i'w hetholwyr am y penderfyniadau a wnânt. Byddwn wedi gobeithio y byddai unrhyw awdurdod lleol yn gweld addysg fel blaenoriaeth gref iawn. Rwy'n synnu o glywed yr hyn y mae'r Aelod wedi ei ddweud am ei hawdurdod lleol ei hun, ac mae'n wir bod angen i awdurdodau lleol ddangos, wrth iddyn nhw gael mwy o hyblygrwydd, eu bod nhw'n parhau i flaenoriaethu gwariant yn y meysydd hynny lle mae angen arian fwyaf. Ac mae addysg yn un o'r meysydd hynny.
English: The 'Reforming Local Government: Power to Local People' White Paper acknowledged directly that there is a need, First Minister, for a more fundamental review of the funding of local government. The current Green Paper also notes that local authorities have highlighted a number of additions in relation to funding. Reacting to the Green Paper, the WLGA states that it 'will continue to press the case for proper funding' of authorities, and a number of our local authorities now remain committed to calling for appropriate and equitable longer term funding budgets. The Vale of Glamorgan note that there is a well-made case for changes to the formula, as do many other local authorities. When one considers the correspondence your Cabinet Secretary has received, but which he ignores - . He isn't listening now; he's actually preferring to completely ignore the question, and he is the Cabinet Secretary for local government. So, as well as ignoring those calls and ignoring this question today - . Will you liaise with and talk to your Cabinet Secretary, please, to ensure that there is a more sustainable funding model and formula to be established, going forward? It's the very least that our local authorities deserve.
Welsh: Cydnabuwyd yn uniongyrchol yn y Papur Gwyn 'Diwygio Llywodraeth Leol: Grym i Bobl Leol' bod angen, Prif Weinidog, adolygiad mwy sylfaenol o gyllid llywodraeth leol. Mae'r Papur Gwyrdd cyfredol hefyd yn nodi bod awdurdodau lleol wedi tynnu sylw at nifer o ychwanegiadau o ran chyllid. Gan ymateb i'r Papur Gwyrdd, dywed CLlLC y bydd yn parhau i ddadlau'r achos dros gyllid priodol i awdurdodau, ac mae nifer o'n hawdurdodau lleol yn dal i fod yn ymrwymedig nawr i alw am gyllidebau ariannol tymor hwy priodol a theg. Mae Bro Morgannwg yn nodi bod achos da dros newidiadau i'r fformiwla, ac felly hefyd llawer o awdurdodau lleol eraill. Pan fydd rhywun yn ystyried yr ohebiaeth y mae eich Ysgrifennydd y Cabinet wedi ei derbyn, ond y mae'n ei hanwybyddu - . Nid yw'n gwrando nawr; mae'n well ganddo anwybyddu'r cwestiwn yn llwyr, ac ef yw Ysgrifennydd y Cabinet dros lywodraeth leol. Felly, yn ogystal ag anwybyddu'r galwadau hynny ac anwybyddu'r cwestiwn hwn heddiw - . A wnewch chi gysylltu â'ch Ysgrifennydd y Cabinet a siarad ag ef, os gwelwch yn dda, i sicrhau bod model a fformiwla gyllido mwy cynaliadwy yn cael eu sefydlu, yn y dyfodol? Dyna'r lleiaf un y mae ein hawdurdodau lleol yn ei haeddu.
English: Well, I think the Vale of Glamorgan need to explain why they spend less on education than anywhere else in Wales, per head. That is under her party, and that is something that they will need to explain to their electorate. So, what I can say to her is this: that we fund local authorities at a level far higher than would be the case if they were in England, we have sought to protect them as much as we can, but it's inevitable that there will be difficulties and a squeeze of local authorities, because we are ourselves being squeezed. Can I suggest that she takes up the issue with her party in London, who continue to impose a squeeze, year after year after year after year, on Welsh Government, on the Welsh budget, while at the same time chucking £1 billion towards Northern Ireland to buy a handful of votes? That is how low the current UK Government have got - no strategy, all about buying votes.
Welsh: Wel, rwy'n credu bod angen i Fro Morgannwg esbonio pam maen nhw'n gwario llai ar addysg nag unman arall yng Nghymru, fesul pen. Mae hynny o dan ei phlaid hi, ac mae hynny'n rhywbeth y bydd angen iddyn nhw ei esbonio i'w hetholwyr. Felly, yr hyn y gallaf ei ddweud wrthi yw hyn: ein bod ni'n ariannu awdurdodau lleol ar lefel uwch o lawer na fyddai'n wir pe bydden nhw yn Lloegr, rydym ni wedi ceisio eu diogelu cymaint ag y gallwn, ond mae'n anochel y bydd anawsterau a gwasgfa ar awdurdodau lleol, gan ein bod ni ein hunain yn cael ein gwasgu. A gaf i awgrymu ei bod hi'n codi'r mater gyda'i phlaid yn Llundain, sy'n parhau i orfodi gwasgfa, flwyddyn ar ôl blwyddyn ar ôl blwyddyn ar ôl blwyddyn, ar Lywodraeth Cymru, ar gyllideb Cymru, gan daflu £1 biliwn tuag at Ogledd Iwerddon ar yr un pryd i brynu llond llaw o bleidleisiau? Dyna pa mor isel y mae Llywodraeth bresennol y DU wedi gostwng - dim strategaeth, popeth yn ymwneud â phrynu pleidleisiau.
English: One of the main arguments made by your Government over the need to reform local government in the way proposed in the Green Paper is the need to ensure financial sustainability of councils for the future. Council leaders the length and breadth of Wales of all political hues have strongly questioned whether merging councils would save money. So, on the basis of that, what financial assessment has the Government undertaken in order to support the objectives of the Green Paper? How much exactly do you hope to save, and over what period of time? And what will be the initial costs of implementing this restructuring?
Welsh: Un o brif ddadleuon eich Llywodraeth chi dros yr angen i ddiwygio llywodraeth leol yn y ffordd a gynigir yn y Papur Gwyrdd ydy'r angen i sicrhau cynaliadwyedd ariannol y cynghorau i'r dyfodol. Mae arweinwyr cynghorau ledled Cymru o bob lliw gwleidyddol yn cwestiynu'n gryf a fyddai uno'r cynghorau yn arbed arian. Felly, ar sail hynny, pa asesiad ariannol mae'r Llywodraeth wedi ei gwblhau er mwyn cefnogi bwriadau'r Papur Gwyrdd? Faint yn union ydych chi'n gobeithio ei arbed a dros ba gyfnod o amser? Beth fydd cost gychwynnol gweithredu'r ailstrwythuro yma?
English: Well, there is a cost if we were not to look at any kind of reform in the local government system. At one point, there were six local authorities in special measures as regards education, and Anglesey had been taken over completely. That demonstrates to me that things are not currently sustainable. We must ensure that local authorities at least work on a regional basis together. It's not good enough for them to say, 'We're just not going to work with those next door to us.' We've seen the great change and difference that has been made in education with the consortia, and no local authority in Wales can work properly on behalf of their people unless they collaborate with other authorities. So, funding is important - we all understand that - but the way in which people work together is also important too.
Welsh: Wel, mae yna gost os nad ydym ni'n edrych ar unrhyw fath o newid yn y system o lywodraeth leol. Ar un adeg, roedd chwe awdurdod lleol o fewn mesurau arbennig ynglŷn ag addysg. Roedd Ynys Môn wedi cael ei gymryd drosodd yn gyfan gwbl. Nawr, nid yw hynny'n dangos i fi fod pethau ar hyn o bryd yn gynaliadwy. Mae'n rhaid inni sicrhau o leiaf fod awdurdodau lleol yn gweithio gyda'i gilydd mewn ffordd ranbarthol. Nid yw'n ddigon da i awdurdod lleol i ddweud, 'Wel, nid ydym ni'n mynd i weithio gyda'r rheini sydd drws nesaf i ni.' Rydym ni wedi gweld, wrth gwrs, y gwahaniaeth mawr sydd wedi cael ei wneud yn addysg gyda'r consortia, ac nid oes un awdurdod lleol yng Nghymru yn gallu gweithredu yn iawn dros y bobl sydd yn byw tu fewn i'w ffiniau os nad ydyn nhw'n gweithio gydag awdurdodau eraill. So, mae arian yn bwysig - rydym ni i gyd yn deall hynny - ond mae'r modd mae pobl yn gweithio yn bwysig hefyd.
English: We remain fully committed to supporting steel making in Wales and to ensuring a secure and sustainable future for the sector. We're working hard, of course, with Tata. If I could read to the Member the joint statement that we sent out last week with Tata Steel, which says: We're working closely and constructively together to finalise the substantial public investment in the power plant at Port Talbot, which will reduce energy costs and cut carbon emissions. We remain fully committed to a secure and sustainable future for steel making at Port Talbot and this investment will play a significant part in this. We look forward to announcing the final go-ahead for the project and drawdown of funding in the near future. That builds on, course, the substantial help that we've given to steel making in Wales, and rightly so, because we know how important steel making is to our economy.
Welsh: Rydym ni'n parhau i fod wedi ymrwymo'n llwyr i gefnogi cynhyrchu dur yng Nghymru ac i sicrhau dyfodol diogel a chynaliadwy i'r sector. Rydym ni'n gweithio, wrth gwrs, gyda Tata. Os caf i ddarllen i'r Aelod y datganiad ar y cyd a anfonwyd allan gennym yr wythnos diwethaf gyda Tata Steel, sy'n dweud: Rydym ni'n gweithio'n agos ac yn adeiladol gyda'n gilydd i gwblhau'r buddsoddiad cyhoeddus sylweddol yn yr orsaf bŵer ym Mhort Talbot, a fydd yn lleihau costau ynni ac yn lleihau allyriadau carbon. Rydym ni'n dal i fod yn gwbl ymrwymedig i sicrhau dyfodol diogel a chynaliadwy i gynhyrchu dur ym Mhort Talbot a bydd y buddsoddiad hwn yn chwarae rhan sylweddol yn hyn. Edrychwn ymlaen at gyhoeddi'r sêl bendith terfynol ar gyfer y prosiect a darparu'r arian yn y dyfodol agos. Mae hynny'n adeiladu, wrth gwrs, ar y cymorth sylweddol yr ydym ni wedi ei roi i gynhyrchu dur yng Nghymru, yn gwbl briodol, gan ein bod ni'n gwybod pa mor bwysig yw cynhyrchu dur i'n heconomi.