English: Today, world heritage plays an important role in our tourism economy, drawing thousands of visitors here each year. But we should not overlook its wider benefits; in particular, community pride, well-being and a sense of place. The slate landscape nomination was notable for its community involvement. The Heritage Lottery-funded LleCHI project supported young people from the region to play a leading role investigating and interpreting their heritage and participating in the formal inscription assessment. That involvement bodes well for the future. So, what has happened since inscription? Well, firstly, the partnership management plan is being implemented. The two local planning authorities have adopted supplementary planning guidance and published community style guides in Welsh and English to assist residents, developers and the construction industry to play their parts in the sustainable management of historic properties within the site. Partners continue to play an active role. Cadw's designation work is nearly complete, and its focus has now turned to conservation. Cadw grants are supporting work at the engine house in the Dorothea quarry, while last year the National Lottery Heritage Fund announced a £3.1 million grant for the Ffestiniog and Welsh Highland Railways, one of the core partners in the site, to restore its buildings at Boston Lodge. An important responsibility for world heritage managers is to transmit the values of the sites through education and interpretation, and here also good progress has been made. A Welsh Government grant of £150,000 has funded unified signage and interpretation across the world heritage site. Work is also progressing on developing a comprehensive community engagement, interpretation and visitor management plan, supported by £128,000 development funding from the National Lottery. Alongside this, Amgueddfa Cymru is developing proposals for the redevelopment of the National Slate Museum, with the museum of north Wales forming part of this. I started by reminding us that there are two world heritage sites in north-west Wales. The castles and town walls of King Edward in Gwynedd were the first world heritage site to be inscribed in Wales and are an interesting illustration of the broader objectives of world heritage, which are not, as some people think, simply to celebrate heritage, but rather to recognise sites of historic importance and to provide opportunities to learn from them. The four castles that make up the world heritage site have complex histories that raise important questions about events that shaped our nation. These were originally English castles, built by Edward I to control people reeling from the loss of their prince, Llywelyn ap Gruffudd, and inevitably raise a lot of powerful emotions. That medieval annexation has resonated for centuries and it's important that our management and presentation of these castles, in particular of Caernarfon castle, recognise all aspects of that history and what it means for people today. Later this month, I will be visiting Caernarfon to open the new King's gatehouse project that Cadw has delivered. This is a £5 million investment that will enable visitors to experience rooms within the castle that have been inaccessible for centuries and to access the top floor of the gatehouse by lift. For the first time, there will be access for all visitors to the medieval hall on the uppermost level, which was designed, but never completed. Accompanying this is new interpretation that reflects honestly the challenging history of the castle, using a combination of narrative and sculpture to help visitors consider its role in the past and today. While meeting our obligation to conserve our world heritage, this investment will also make a vital contribution to the region's economy. I end by taking this opportunity to thank all organisations, individuals and communities who manage our world heritage sites on behalf of us all. It is through their efforts that we fulfil our obligations under the convention to care for these sites on behalf of future generations, both here in Wales and across the world.
Welsh: Heddiw, mae treftadaeth y byd yn chwarae rhan bwysig yn ein heconomi dwristiaeth, gan ddenu miloedd o ymwelwyr yma bob blwyddyn. Ond ni ddylem anwybyddu ei fuddion ehangach; yn benodol, balchder cymunedol, llesiant ac ymdeimlad o le. Roedd yr enwebiad tirwedd llechi yn nodedig am gynnwys y gymuned. Fe wnaeth y prosiect LleCHI, a ariannwyd gan Dreftadaeth y Loteri, gefnogi pobl ifanc o'r rhanbarth i chwarae rhan flaenllaw wrth ymchwilio a dehongli eu treftadaeth a chymryd rhan yn yr asesiad arysgrif ffurfiol. Mae'r cyfranogiad hwnnw'n argoeli'n dda ar gyfer y dyfodol. Felly, beth sydd wedi digwydd ers yr arysgrif? Wel, yn gyntaf, mae'r cynllun rheoli partneriaeth yn cael ei roi ar waith. Mae'r ddau awdurdod cynllunio lleol wedi mabwysiadu canllawiau cynllunio atodol ac wedi cyhoeddi canllawiau arddull cymunedol yn Gymraeg a Saesneg er mwyn cynorthwyo trigolion, datblygwyr a'r diwydiant adeiladu i chwarae eu rhannau wrth reoli eiddo hanesyddol yn gynaliadwy o fewn y safle. Mae partneriaid yn parhau i chwarae rhan weithredol. Mae gwaith dynodi Cadw bron wedi gorffen, a'i bwyslais bellach wedi troi at gadwraeth. Mae grantiau Cadw yn cefnogi gwaith yn y tŷ injan yn chwarel Dorothea, a'r llynedd cyhoeddodd Cronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol grant gwerth £3.1 miliwn i Reilffyrdd Ffestiniog ac Ucheldir Cymru, un o'r partneriaid craidd sydd yn y safle, i adfer ei adeiladau yn Boston Lodge. Cyfrifoldeb pwysig i reolwyr treftadaeth y byd yw trosglwyddo gwerthoedd y safleoedd trwy addysg a dehongli, ac yma hefyd gwnaed cynnydd da. Mae grant o £150,000 gan Lywodraeth Cymru wedi ariannu arwyddion a deunydd dehongli unedig ar draws y safle treftadaeth y byd. Mae gwaith hefyd yn mynd rhagddo i ddatblygu cynllun ymgysylltu cymunedol, dehongli a rheoli ymwelwyr cynhwysfawr, wedi'i gefnogi gan £128,000 o arian datblygu gan y Loteri Genedlaethol. Ochr yn ochr â hyn, mae Amgueddfa Cymru yn datblygu cynigion ar gyfer ailddatblygu Amgueddfa Lechi Cymru, gydag amgueddfa gogledd Cymru yn ffurfio rhan o hyn. Dechreuais drwy ein hatgoffa bod yna ddau safle treftadaeth y byd yn y gogledd-orllewin. Cestyll a muriau trefi'r Brenin Edward yng Ngwynedd oedd y safleoedd treftadaeth y byd cyntaf i gael eu harysgrifio yng Nghymru ac maen nhw'n ddarluniad diddorol o amcanion ehangach treftadaeth y byd, nad ydyn nhw, fel mae rhai pobl yn tybio, yn syml i ddathlu treftadaeth, ond yn hytrach i gydnabod safleoedd o bwys hanesyddol ac i ddarparu cyfleoedd i ddysgu ohonyn nhw. Mae hanesion cymhleth i'r pedwar castell sy'n rhan o safle treftadaeth y byd sy'n codi cwestiynau pwysig am ddigwyddiadau a luniodd ein cenedl. Cestyll Seisnig oedd y rhain yn wreiddiol, a adeiladwyd gan Edward I i reoli pobl oedd wedi'u llorio yn sgil colli eu tywysog, Llywelyn ap Gruffudd, ac yn anorfod maen nhw'n codi llawer o emosiynau pwerus. Mae'r cyfeddiannu canoloesol hwnnw wedi atseinio ers canrifoedd ac mae'n bwysig bod y ffordd yr ydym yn rheoli ac yn cyflwyno'r cestyll hyn, yn arbennig castell Caernarfon, yn cydnabod pob agwedd ar yr hanes hwnnw a beth mae'n ei olygu i bobl heddiw. Yn ddiweddarach y mis hwn, byddaf yn ymweld â Chaernarfon i agor prosiect newydd Porthdy'r Brenin y mae Cadw wedi'i gyflawni. Mae hwn yn fuddsoddiad o £5 miliwn a fydd yn galluogi ymwelwyr i brofi ystafelloedd o fewn y castell na fu modd eu cyrraedd ers canrifoedd ac i gael mynediad i lawr uchaf y porthdy drwy ddefnyddio lifft. Am y tro cyntaf, bydd pob ymwelydd yn cael mynediad i'r neuadd ganoloesol ar y lefel uchaf, a gynlluniwyd, ond na chafodd ei chwblhau erioed. Ochr yn ochr â hyn mae dehongliad newydd sy'n adlewyrchu hanes heriol y castell yn onest, gan ddefnyddio cyfuniad o naratif a cherfluniau i helpu ymwelwyr i ystyried ei swyddogaeth yn y gorffennol a heddiw. Yn ogystal â bodloni ein rhwymedigaeth i warchod ein treftadaeth y byd, bydd y buddsoddiad hwn hefyd yn gwneud cyfraniad hanfodol i economi'r rhanbarth. Rwy'n gorffen trwy gymryd y cyfle hwn i ddiolch i'r holl sefydliadau, unigolion a chymunedau sy'n rheoli ein safleoedd treftadaeth y byd ar ein rhan ni i gyd. Drwy eu hymdrechion nhw rydym ni'n cyflawni ein rhwymedigaethau o dan y confensiwn i ofalu am y safleoedd hyn ar ran cenedlaethau'r dyfodol, yma yng Nghymru ac ar draws y byd.