English: Dirprwy Lywydd, it's my pleasure to give a minute of this short debate to, respectively, Joyce Watson, David Melding, Rhianon Passmore and Jenny Rathbone, which I think demonstrates the importance of this debate today. If you lined up all the polystyrene foam cups made in just one day, they would encircle the earth. If you lined up all the plastic straws used in the UK every three days, they would circle the earth twice. Closer to home, if we home in on Wales, recent research by Professor Steve Ormerod of Cardiff University found plastics in 50 per cent of freshwater insects from rivers in south Wales. The demonstrates the intensity of the problem. In 1950, the world's population of 2.5 billion produced 1.5 million tonnes of plastic. In 2016, a global population of more than 7 billion produced over 320 million tonnes of plastic, and this is set to double by 2034. Just as Huw Irranca-Davies was leaving the Chamber he said to me, 'You've got this debate today and do you realise you've got two plastic pens on your desk?' And I'm not afraid to embarrass Huw Irranca-Davies today by saying he's not here for the debate, but he embarrassed me by reminding me of that, and I've also got a whole load of plastic pens in my pocket as well. We are addicted to plastic. Every day, approximately 8 million pieces of plastic pollution find their way into our oceans and there may be around 5.3 trillion macro and microplastic pieces floating in the open ocean weighing up to 269,000 tonnes. These are frightening statistics, and 100,000 marine mammals and turtles and 1 million sea birds are killed by marine plastic pollution annually. It is an environmental problem that is being caused by us today and our addiction to plastic. And we throw it away. Most families throw away around 40 kg of plastic per year, which could otherwise be recycled. Recycling just one plastic bottle saves enough energy to power a 60 W light bulb for six hours. Seventy-five per cent of post-consumer plastic waste is sent to landfill. Our awareness of this problem has only relatively recently, I feel, come to attention. I was aware of it, but I only became aware of the depth of this issue and the dangers of this issue as a result of researching it for this debate. But Sir David Attenborough's Blue Planet II documentary was particularly credited in late 2017 with giving us a deeper insight into this, and hopefully spurring on Governments to take action in addition to the other environmental duties that they have, but also take action in relation, particularly, to plastic waste. As a result, last February the Scottish Government set out plans to ban plastic straws by the end of the year. Last April the UK Government announced it was considering a ban on single-use plastic products such as stirrers, straws and cotton wool buds. Think about the plastic you use. Think about the plastic you use every single day. The Welsh Government has announced, and I'm sure the Deputy Minister's going to be raising it, plans to work with other parts of the UK on a deposit-return scheme and funding to help local authorities with plastic recycling and some other things that I'm going to come on to and ask the Welsh Government to consider. I've met with environmental campaigners and they've long argued about plastic waste and called for action, but it's still a huge issue and we have some way to go. Last July, the Welsh Government passed a new law banning shops in Wales from selling bathroom products containing plastic microbeads, for example, but these piecemeal actions need to be formed into a wider strategy. I want to talk about Caerphilly and what's happening for a plastic-free Caerphilly. Two weeks ago 30 people - and this is one of the reasons why I chose this subject for the debate - attended a meeting of a group called Plastic-Free Caerphilly, which shows there is a growing enthusiasm for tackling plastic waste and making our local communities plastic free. Local residents, schools and business owners are working with Caerphilly County Borough Council, Friends of the Earth Caerphilly and a group called Surfers Against Sewage to get Caerphilly plastic-free status, and as part of my visit, my Small Business Saturday visit - one of my first ones when I was elected was to a business called Plant2Plate, and they sell healthy, sustainable packaged food, and they have taken major steps to being a plastic-free business in Caerphilly town. There's also The Vegan Box and The Old Library, which have made the same attempts in Caerphilly, and Transcend Packaging I've visited on Dyffryn Business Park. Transcend Packaging last June became one of only two companies in the whole of the UK to win a contract to provide paper straws to all McDonalds restaurants in the UK and Ireland. And I saw the factory in which they're doing it - it's walking distance from my house. Across the UK, we will see those paper straws going into McDonalds.
Welsh: Ddirprwy Lywydd, mae'n bleser gennyf roi munud o'r ddadl fer hon, yn y drefn hon, i Joyce Watson, David Melding, Rhianon Passmore a Jenny Rathbone, sy'n dangos pwysigrwydd y ddadl heddiw, rwy'n credu. Pe baech yn gosod yr holl gwpanau polystyren a gynhyrchir mewn un diwrnod yn unig mewn rhes, byddent yn mynd yr holl ffordd o amgylch y ddaear. Pe baech yn gosod yr holl wellt plastig a ddefnyddir yn y DU bob tri diwrnod, byddent yn mynd yr holl ffordd o amgylch y ddaear ddwywaith. Yn nes at adref, os edrychwn ar Gymru, mae gwaith ymchwil diweddar gan yr Athro Steve Ormerod o Brifysgol Caerdydd wedi canfod plastigau mewn 50 y cant o bryfed dŵr croyw mewn afonydd yn ne Cymru. Mae hyn yn dangos pa mor ddifrifol yw'r broblem. Yn 1950, cynhyrchodd poblogaeth y byd o 2.5 biliwn 1.5 miliwn tunnell o blastig. Yn 2016, cynhyrchodd poblogaeth fyd-eang o dros 7 biliwn dros 320 miliwn tunnell o blastig, ac mae'n mynd i ddyblu erbyn 2034. Wrth i Huw Irranca-Davies adael y Siambr, fe ddywedodd wrthyf, 'Mae gennych y ddadl hon heddiw ac a ydych yn sylweddoli bod gennych ddwy feiro blastig ar eich desg?' Ac nid oes arnaf ofn codi cywilydd ar Huw Irranca-Davies heddiw drwy ddweud nad yw yma ar gyfer y ddadl, ond fe achosodd embaras i mi drwy fy atgoffa o hynny, ac mae gennyf lwyth o feiros plastig yn fy mhoced yn ogystal. Rydym yn gaeth i blastig. Bob dydd, mae tua 8 miliwn o ddarnau o lygredd plastig yn canfod eu ffordd i mewn i'n cefnforoedd a gallai fod tua 5.3 triliwn o ddarnau macro a microblastig yn arnofio yn y cefnfor agored gan bwyso hyd at 269,000 tunnell. Mae'r rhain yn ystadegau brawychus, a lleddir 100,000 o famaliaid morol a chrwbanod ac 1 filiwn o adar y môr gan lygredd plastig morol bob blwyddyn. Mae'n broblem amgylcheddol a achosir gennym ni heddiw a'n dibyniaeth ar blastig. Ac rydym yn ei daflu i ffwrdd. Mae'r rhan fwyaf o deuluoedd yn taflu oddeutu 40 kg o blastig y flwyddyn, plastig y gellid ei ailgylchu fel arall. Mae ailgylchu un botel blastig yn arbed digon o ynni i bweru bwlb golau 60 W am chwe awr. Caiff 75 y cant o wastraff plastig wedi ei ddefnyddio ei gludo i safleoedd tirlenwi. Yn gymharol ddiweddar y cynyddodd ein hymwybyddiaeth o'r broblem hon, rwy'n teimlo. Roeddwn yn ymwybodol ohono, ond ni ddeuthum yn ymwybodol o ddifrifoldeb y mater a pheryglon hyn nes i mi ymchwilio i'r mater ar gyfer y ddadl hon. Ond canmolwyd rhaglen ddogfen Blue Planet II Syr David Attenborough ar ddiwedd 2017 am roi mwy o ddealltwriaeth i ni ynglŷn â hyn, ac annog Llywodraethau i weithredu, gobeithio, yn ychwanegol at y dyletswyddau amgylcheddol eraill sydd ganddynt, ond i weithredu hefyd mewn perthynas â gwastraff plastig yn arbennig. O ganlyniad, fis Chwefror diwethaf nododd Llywodraeth yr Alban gynlluniau i wahardd gwellt plastig erbyn diwedd y flwyddyn. Fis Ebrill diwethaf cyhoeddodd Llywodraeth y DU ei bod yn ystyried gwaharddiad ar gynhyrchion plastig untro fel ffyn troi, gwellt a ffyn cotwm. Meddyliwch am y plastig rydych yn ei ddefnyddio. Meddyliwch am y plastig rydych yn ei ddefnyddio bob dydd. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cynlluniau - ac rwy'n siŵr y bydd y Dirprwy Weinidog yn crybwyll hyn - i weithio gyda rhannau eraill o'r DU ar gynllun dychwelyd blaendal ac arian i helpu awdurdodau lleol gydag ailgylchu plastig a phethau eraill y byddaf yn eu crybwyll yn y man ac yn gofyn i Lywodraeth Cymru eu hystyried. Rwyf wedi cyfarfod ag ymgyrchwyr amgylcheddol ac maent wedi bod yn dadlau ers amser maith ynglŷn â gwastraff plastig ac wedi galw am weithredu, ond mae'n dal yn broblem enfawr ac mae gennym lawer o ffordd i fynd. Fis Gorffennaf diwethaf, pasiodd Llywodraeth Cymru ddeddf newydd yn gwahardd siopau yng Nghymru rhag gwerthu cynhyrchion ymolchi sy'n cynnwys microbelenni plastig, er enghraifft, ond mae angen llunio'r gweithredoedd tameidiog hyn yn strategaeth ehangach. Rwyf am siarad am Gaerffili a'r hyn sy'n digwydd i greu Caerffili ddi-blastig. Bythefnos yn ôl mynychodd 30 o bobl - a dyma un o'r rhesymau pam y dewisais y pwnc hwn ar gyfer y ddadl - gyfarfod o grŵp o'r enw Caerffili Ddi-blastig, sy'n dangos brwdfrydedd cynyddol i fynd i'r afael â gwastraff plastig a gwneud ein cymunedau lleol yn ddi-blastig. Mae trigolion lleol, ysgolion a pherchnogion busnesau'n gweithio gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili, Cyfeillion y Ddaear Caerffili a grŵp o'r enw Syrffwyr yn erbyn Carthffosiaeth i gael statws di-blastig i Gaerffili, ac fel rhan o fy ymweliad, fy ymweliad ar ddydd Sadwrn y busnesau bach - un o fy ymweliadau cyntaf pan gefais fy ethol oedd â busnes o'r enw Plant2Plate, ac maent yn gwerthu bwyd iach, wedi'i becynnu'n gynaliadwy, ac maent wedi rhoi camau mawr ar waith i fod yn fusnes di-blastig yn nhref Caerffili. Hefyd, mae The Vegan Box a The Old Library wedi gwneud yr un ymdrechion yng Nghaerffili, yn ogystal â Transcend Packaging yr ymwelais â hwy ym Mharc Busnes Dyffryn. Fis Mehefin diwethaf, daeth Transcend Packaging yn un o ddau gwmni yn unig yn y DU gyfan i ennill contract i ddarparu gwellt papur i holl fwytai McDonald's yn y DU ac Iwerddon. A gwelais y ffatri lle maent yn ei wneud - mae o fewn pellter cerdded i fy nhŷ. Ledled y DU, byddwn yn gweld y gwellt papur hyn yn mynd i McDonald's.