techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you. No person may keep any dangerous wild animal, and that includes many primates, without first obtaining a licence from their local authority under the Dangerous Wild Animals Act 1976. As part of that, local authorities would, obviously, inspect premises and consider welfare requirements. We are working with Animal Welfare Network Wales to draft a new code of practice here in Wales around primates, which does highlight their complex needs. Unfortunately, the work was paused last summer, I think, because of the COVID-19 pandemic. The Animal Welfare (Kept Animals) Bill, which is a UK Government Bill, will prohibit the keeping, breeding, sale and transfer of primates in England without a specific primate licence. We are working closely with the UK Government so that we can extend that provision here in Wales. I laid a legislative consent memorandum just this week in relation to that.
Welsh: Diolch. Ni chaiff neb gadw unrhyw anifail gwyllt peryglus, ac mae hynny'n cynnwys llawer o brimatiaid, heb gael trwydded gan ei awdurdod lleol yn gyntaf o dan Ddeddf Anifeiliaid Gwyllt Peryglus 1976. Fel rhan o hynny, byddai awdurdodau lleol, yn amlwg, yn archwilio safleoedd ac yn ystyried gofynion lles. Rydym yn gweithio gyda Rhwydwaith Lles Anifeiliaid Cymru i ddrafftio cod ymarfer newydd yma yng Nghymru ar gyfer primatiaid, sy'n disgrifio eu hanghenion cymhleth. Yn anffodus, cafodd y gwaith ei oedi yr haf diwethaf, rwy'n credu, oherwydd pandemig COVID-19. Bydd y Bil Lles Anifeiliaid (Anifeiliaid a Gedwir), sy'n Fil gan Lywodraeth y DU, yn gwahardd cadw, bridio, gwerthu a throsglwyddo primatiaid yn Lloegr heb drwydded primatiaid benodol. Rydym yn gweithio'n agos gyda Llywodraeth y DU fel y gallwn ymestyn y ddarpariaeth honno yma yng Nghymru. Gosodais femorandwm cydsyniad deddfwriaethol yr wythnos hon mewn perthynas â hynny.
English: Excuse my slightly grainy image. I hope it doesn't affect the sound quality at all. Minister, I welcome moves by your Government to improve animal health and welfare. We must do all we can to ensure we maintain the highest welfare standards here in Wales. One of my constituents in the Vale of Clwyd has raised concerns surrounding the keeping of livestock in a residential setting. Raising and keeping livestock surely requires specialist skills and knowledge beyond that needed to keep companion animals such as dogs or cats. Those who keep livestock for a living are subject to animal welfare checks and a whole raft of requirements relating to animal health and welfare. Will your Government ensure that those people who keep livestock in residential areas are subject to the same rigorous animal welfare requirements as farmers?
Welsh: Esgusodwch y llun aneglur braidd. Gobeithio nad yw'n effeithio ar ansawdd y sain o gwbl. Weinidog, rwy'n croesawu camau gan eich Llywodraeth i wella iechyd a lles anifeiliaid. Mae'n rhaid inni wneud popeth yn ein gallu i sicrhau ein bod yn cynnal y safonau lles uchaf yma yng Nghymru. Mae un o fy etholwyr yn Nyffryn Clwyd wedi mynegi pryderon ynghylch cadw da byw mewn lleoliad preswyl. Mae'n siŵr bod cadw a magu da byw yn gofyn am sgiliau a gwybodaeth arbenigol y tu hwnt i'r hyn sydd ei angen i gadw anifeiliaid anwes fel cŵn neu gathod. Mae'r rhai sy'n cadw da byw yn destun gwiriadau lles anifeiliaid a llu o ofynion sy'n ymwneud ag iechyd a lles anifeiliaid. A wnaiff eich Llywodraeth sicrhau bod y bobl sy'n cadw da byw mewn mannau preswyl yn ddarostyngedig i'r un gofynion lles anifeiliaid trwyadl â ffermwyr?
English: It is certainly the responsibility of the owner to ensure the health and welfare of the animal that they have in their keeping. We would expect people to absolutely recognise that and behave in the same way.
Welsh: Yn sicr, cyfrifoldeb y perchnogion yw sicrhau iechyd a lles yr anifeiliaid y maent yn eu cadw. Byddem yn disgwyl i bobl gydnabod hynny'n llwyr ac ymddwyn yn unol â hynny.
English: Minister, the Welsh Government's programme for government commits to requiring slaughterhouses in Wales to have CCTV, a move that all parties have long supported and raised with you in this Chamber for several years now. The use of this technology has long been viewed as an important step in ensuring that we have the very highest levels of protection on animal welfare in Wales. Therefore, can you tell us why CCTV in slaughterhouses isn't already mandatory, and given the clear political will from all sides, why hasn't this issue already been resolved by the Welsh Government?
Welsh: Weinidog, mae rhaglen lywodraethu Llywodraeth Cymru yn ymrwymo i'w gwneud yn ofynnol i ladd-dai yng Nghymru gael teledu cylch cyfyng, cam y mae pob plaid wedi'i gefnogi a'i godi gyda chi yn y Siambr hon ers sawl blwyddyn bellach. Mae'r defnydd o'r dechnoleg hon wedi cael ei ystyried ers tro yn gam pwysig tuag at sicrhau bod gennym y lefelau uchaf o ddiogelwch mewn perthynas â lles anifeiliaid yng Nghymru. Felly, a allwch chi ddweud wrthym pam nad yw teledu cylch cyfyng mewn lladd-dai eisoes yn orfodol, ac o ystyried yr ewyllys wleidyddol glir o bob ochr, pam nad yw Llywodraeth Cymru wedi datrys y mater hwn eisoes?
English: The Member will be aware of the significant work that was undertaken in the previous Senedd term around CCTV. We had a voluntary approach where we provided significant funding for the smaller slaughterhouses. All the larger slaughterhouses in Wales do have CCTV and they adhere to a protocol jointly developed and agreed with the Food Standards Agency. We provided funding for the smaller ones to help purchase CCTV. CCTV cannot replace direct oversight by slaughterhouse management; I think that's really important to bear in mind - or official veterinarians, particularly in small premises. I think that's really important. But we have made a commitment to require CCTV in all slaughterhouses during this Government's term.
Welsh: Bydd yr Aelod yn ymwybodol o'r gwaith sylweddol a wnaed yn nhymor blaenorol y Senedd mewn perthynas â theledu cylch cyfyng. Roedd gennym ddull gwirfoddol lle'r oeddem yn darparu cyllid sylweddol ar gyfer y lladd-dai llai o faint. Mae gan bob lladd-dy mwy o faint yng Nghymru deledu cylch cyfyng ac maent yn glynu wrth brotocol a ddatblygwyd ac y cytunwyd arno ar y cyd â'r Asiantaeth Safonau Bwyd. Darparwyd cyllid gennym ar gyfer y rhai llai i helpu i brynu teledu cylch cyfyng. Ni all teledu cylch cyfyng gymryd lle goruchwyliaeth uniongyrchol gan reolwyr lladd-dai; rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn cofio hynny - neu filfeddygon swyddogol, yn enwedig mewn safleoedd bach. Rwy'n credu bod hynny'n bwysig iawn. Ond rydym wedi ymrwymo i'w gwneud yn ofynnol i bob lladd-dy gael teledu cylch cyfyng yn ystod tymor y Llywodraeth hon.
English: Diolch. The rural development programme continues to deliver across the whole of Wales, including in south-west Wales. Projects are being delivered that are benefitting our natural environment, businesses and rural communities throughout the country.
Welsh: Diolch. Mae'r rhaglen datblygu gwledig yn parhau i gyflawni ledled Cymru, gan gynnwys yn ne-orllewin Cymru. Mae prosiectau'n cael eu cyflawni sydd o fudd i'n hamgylchedd naturiol, ein busnesau a'n cymunedau gwledig ledled y wlad.
English: Thank you, Minister. Despite the fact that the rural development programme has run for a number of years, with the aim of promoting economic growth and sustainable growth in rural areas, we still see income levels in some of our rural areas of South Wales West being stubbornly low. Of course, programmes such as the Swansea bay city deal have the potential to support growth in rural areas, with a focus on better provision digitally that could lead to economic development, but rural poverty is multifaceted and it's something that we have to get to grips with across Government. The lack of public transport in particular arises time and time again as a factor that impacts economic opportunities and quality of life. Cuts to bus services in particular, as a result of the pressure on local government budgets and COVID, are a major problem. So, I'd like to ask you what discussions you are having at the moment with your fellow Ministers, particularly the Ministers for the economy and social justice, with regard to developing an economic and poverty eradication strategy tailored to rural communities over the coming years. Thank you.
Welsh: Diolch, Gweinidog. Er gwaethaf y ffaith bod y rhaglen datblygu gwledig wedi rhedeg am nifer o flynyddoedd gyda'r nod o hyrwyddo twf economaidd gwledig cynaliadwy, rydyn ni'n dal i weld lefelau incwm yn rhai o'n hardaloedd gwledig ni yng Ngorllewin De Cymru yn styfnig o isel. Wrth gwrs, mae gan raglenni fel bargen ddinesig bae Abertawe y potensial i gefnogi twf mewn cymunedau gwledig, gyda ffocws ar ddarparu gwell cysylltedd digidol a allai arwain at ddatblygiad economaidd, ond mae tlodi gwledig yn amlweddog ac mae'n rhywbeth y mae'n rhaid mynd i'r afael ag e ar draws Llywodraeth. Mae diffyg trafnidiaeth gyhoeddus yn enwedig yn codi dro ar ôl tro fel ffactor sy'n effeithio ar gyfleon economaidd ac ar ansawdd bywyd trigolion. Mae torri ar wasanaethau bysiau yn enwedig, yn sgil y pwysau ar gyllidebau cynghorau lleol ac yn sgil COVID, yn broblem ddifrifol. Felly, hoffwn ofyn ichi ba drafodaethau rydych chi'n eu cael ar hyn o bryd gyda'ch cyd-Weinidogion, yn enwedig y Gweinidogion dros yr economi a chyfiawnder cymdeithasol, ynghylch datblygu strategaeth economaidd a dileu tlodi wedi ei theilwra ar gyfer cymunedau gwledig dros y blynyddoedd nesaf. Diolch.
English: I haven't had any discussions with the two Ministers that you referred to in the past month or so of the new Government, but clearly, having been in the portfolio in the previous term, I've had those discussions about ensuring our rural areas get the funding that they require, because obviously rural areas do have different requirements and needs. You mentioned public transport, for instance; certainly, those discussions have taken place before. In relation to the rural development programme, it's really important that the funded projects do bring the necessary benefits to the areas that they are there for and that those programmes and projects are monitored. There are some significant appraisals under way in your region at the moment in relation to the RDP projects there. COVID recovery is obviously an area where we are looking to ensure that rural areas don't get left behind. And there are also the rural business investment schemes for food and non-agricultural projects, some of which you've just referred to.
Welsh: Nid wyf wedi cael unrhyw drafodaethau gyda'r ddau Weinidog y cyfeirioch chi atynt yn ystod y mis neu fwy diwethaf o'r Llywodraeth newydd, ond yn amlwg, ar ôl bod yn gyfrifol am y portffolio yn y tymor blaenorol, rwyf wedi cael y trafodaethau ynglŷn â sicrhau bod ein hardaloedd gwledig yn cael y cyllid sydd ei angen arnynt, oherwydd mae'n amlwg bod gan ardaloedd gwledig ofynion ac anghenion gwahanol. Fe sonioch chi am drafnidiaeth gyhoeddus, er enghraifft; yn sicr, rydym wedi cael y trafodaethau hynny o'r blaen. Mewn perthynas â'r rhaglen datblygu gwledig, mae'n bwysig iawn fod y prosiectau a ariennir yn sicrhau'r manteision angenrheidiol i'r ardaloedd y maent yno ar eu cyfer a bod y rhaglenni a'r prosiectau hynny'n cael eu monitro. Mae rhai arfarniadau sylweddol ar y gweill yn eich rhanbarth ar hyn o bryd mewn perthynas â phrosiectau'r rhaglen datblygu gwledig yno. Mae adferiad COVID yn amlwg yn faes lle rydym yn ceisio sicrhau nad yw ardaloedd gwledig yn cael eu gadael ar ôl. Ac mae gennym y cynlluniau buddsoddi mewn busnesau gwledig ar gyfer prosiectau bwyd a phrosiectau anamaethyddol, ac rydych newydd gyfeirio at rai ohonynt.
English: One of the aims of the rural development programme is to promote strong, sustainable economic growth in Wales. For many farms and rural businesses, this is something that can be achieved by diversification of their businesses. Some in my region, particularly in Gower, have looked to diversify by going into tourism, but many have told me it's quite a long, drawn-out and bureaucratic process. Can I ask the Minister to outline the support made available by Welsh Government for other businesses looking to do the same in the future?
Welsh: Un o amcanion y rhaglen datblygu gwledig yw hyrwyddo twf economaidd cryf a chynaliadwy yng Nghymru. I lawer o ffermydd a busnesau gwledig, mae hyn yn rhywbeth y gellir ei gyflawni drwy arallgyfeirio eu busnesau. Mae rhai yn fy rhanbarth i, yn enwedig yng Ngŵyr, wedi ystyried arallgyfeirio i dwristiaeth, ond mae llawer wedi dweud wrthyf ei bod yn broses eithaf hir a biwrocrataidd. A gaf fi ofyn i'r Gweinidog amlinellu'r cymorth sydd ar gael gan Lywodraeth Cymru i fusnesau eraill sy'n awyddus i wneud yr un peth yn y dyfodol?
English: It surprises me that you say that around diversification into tourism, because I think that is an area where we've seen some significant diversification. A lot of the applications we've had in relation to diversification lately have been in relation to energy, for instance - people would like to put maybe one windmill on their farm to make sure that they have energy. So, it surprises me that you say that they're overly bureaucratic, because I think tourism is the main area where that diversification has already taken place. But there are a variety of schemes that farmers can apply for. And also Farming Connect, which is obviously unique to Wales, provides a service where, if any farmer wants to discuss diversification of any type, they're able to ring there for support and specialist advice.
Welsh: Mae'n fy synnu eich bod yn dweud hynny am arallgyfeirio i dwristiaeth, oherwydd credaf fod hwnnw'n faes lle'r ydym wedi gweld arallgyfeirio sylweddol. Mae llawer o'r ceisiadau a gawsom mewn perthynas ag arallgyfeirio'n ddiweddar wedi ymwneud ag ynni, er enghraifft - hoffai pobl osod un felin wynt ar eu fferm efallai i sicrhau bod ganddynt ynni. Felly, mae'n fy synnu eich bod yn dweud eu bod yn rhy fiwrocrataidd, oherwydd credaf mai twristiaeth yw'r prif faes lle mae'r arallgyfeirio hwnnw eisoes wedi digwydd. Ond mae amrywiaeth o gynlluniau y gall ffermwyr wneud cais amdanynt. Ac mae Cyswllt Ffermio hefyd, sy'n amlwg yn unigryw i Gymru, yn darparu gwasanaeth lle gall unrhyw ffermwr sydd eisiau trafod arallgyfeirio o unrhyw fath ffonio am gymorth a chyngor arbenigol.
English: We get very little of the benefit of food production beyond the sale of the raw materials. Does the Minister agree with me that we need to develop the food processing industry in Wales, and will the Minister look at the Felindre site in my colleague Rebecca Evans's constituency as a location for food processing by a large number of companies so that the profit made from food processing is made in Wales, not exported out?
Welsh: Ychydig iawn o fudd a gawn o gynhyrchu bwyd y tu hwnt i werthu'r deunyddiau crai. A yw'r Gweinidog yn cytuno bod angen inni ddatblygu'r diwydiant prosesu bwyd yng Nghymru, ac a wnaiff y Gweinidog edrych ar safle Felindre yn etholaeth fy nghyd-Aelod Rebecca Evans fel lleoliad ar gyfer prosesu bwyd gan nifer fawr o gwmnïau fel y caiff yr elw a wneir o brosesu bwyd ei gadw yng Nghymru yn hytrach na chael ei allforio allan?
English: I think it's very important that we do enlarge the food processing sector that we have here. It's really important for the Welsh economy, as you say. I'd certainly be very happy to look in broad terms at what we can do in relation to that at Felindre.
Welsh: Rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn ein bod yn ehangu'r sector prosesu bwyd sydd gennym yma. Mae'n bwysig iawn i economi Cymru, fel y dywedwch. Byddwn yn sicr yn hapus iawn i edrych yn gyffredinol ar yr hyn y gallwn ei wneud mewn perthynas â hynny yn Felindre.
English: When I relaunched the TB eradication programme in 2017, I committed to updating Members of the Senedd annually. The latest written statement I issued was in November 2020 and I will be releasing the next statement on the progress of our TB eradication programme towards the end of this year.
Welsh: Pan ail-lansiais y rhaglen dileu TB yn 2017, ymrwymais i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i Aelodau'r Senedd yn flynyddol. Y datganiad ysgrifenedig diweddaraf a gyhoeddais oedd ym mis Tachwedd 2020 a byddaf yn rhyddhau'r datganiad nesaf ar gynnydd ein rhaglen dileu TB tuag at ddiwedd y flwyddyn.
English: Thank you for your answer, Minister. I'd like to ask you about your tests and testing strategy. As it stands now, some TB-infected cattle are not being detected by Welsh Government's own tests, and this clearly causes great frustration to the farming industry when the First Minister himself tries to heap blame on farmers, as was outlined earlier in this session by my colleague Samuel Kurtz. We're not going to solve the problems if Welsh Government's own tests fail to pick up TB-infected cattle. So, can I ask, Minister, do you recognise this issue? Why aren't TB-infected cattle being detected by the Welsh Government's very own tests, and what are the Welsh Government doing to improve the false negatives to stop the spread of TB?
Welsh: Diolch am eich ateb, Weinidog. Hoffwn eich holi am eich profion a'ch strategaeth profi. Fel y mae ar hyn o bryd, nid yw rhai gwartheg sydd wedi'u heintio â TB yn cael eu canfod gan brofion Llywodraeth Cymru ei hun, ac mae hyn yn amlwg yn destun rhwystredigaeth fawr i'r diwydiant ffermio pan fydd y Prif Weinidog ei hun yn ceisio rhoi'r bai ar ffermwyr, fel y soniwyd yn gynharach yn y sesiwn hon gan fy nghyd-Aelod Samuel Kurtz. Ni fyddwn yn datrys y problemau os bydd profion Llywodraeth Cymru ei hun yn methu canfod gwartheg sydd wedi'u heintio â TB. Felly, a gaf fi ofyn, Weinidog, a ydych yn cydnabod y broblem? Pam nad yw gwartheg sydd wedi'u heintio â TB yn cael eu canfod gan brofion Llywodraeth Cymru ei hun, a beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i wella'r canlyniadau negyddol ffug er mwyn atal TB rhag lledaenu?
English: I don't think that was what the First Minister did at all. You will have heard me say in my earlier answer to Samuel that what he was referring to was the information that we've been given around the likely causes for increases in the low-incidence TB area. I think M. bovis is a very difficult organism to detect. There is no single test or combination of tests available that has a 100 per cent specificity, that doesn't detect any false positives and has a 100 per cent sensitivity. They can't detect all TB-infected animals. So, we use additional blood tests, for instance, such as the interferon gamma test and the IDEXX antibody test, and we use severe interpretation of the skin test so that the risk of missing infected cattle is minimised. That's the approach that we take in the low and intermediate TB areas of Wales.
Welsh: Nid wyf yn credu mai dyna a wnaeth y Prif Weinidog o gwbl. Byddwch wedi fy nghlywed yn dweud yn fy ateb cynharach i Samuel mai'r hyn y cyfeiriai ato oedd y wybodaeth a roddwyd i ni mewn perthynas ag achosion tebygol y cynnydd mewn ardal lle na cheir llawer o achosion o TB. Rwy'n credu bod M. bovis yn organeb anodd iawn i'w chanfod. Nid oes un prawf na chyfuniad o brofion ar gael sydd â phenodolrwydd 100 y cant, nad yw'n canfod unrhyw ganlyniadau cadarnhaol ffug ac sydd â sensitifrwydd 100 y cant. Ni allant ganfod yr holl anifeiliaid sydd wedi'u heintio â TB. Felly, rydym yn defnyddio profion gwaed ychwanegol, er enghraifft, megis y prawf gama interfferon a'r prawf gwrthgyrff IDEXX, ac rydym yn darllen y prawf croen o dan amodau llym fel bod y risg o fethu canfod gwartheg heintiedig yn llai. Dyna'r dull rydym wedi'i fabwysiadu mewn ardaloedd TB isel a chanolradd yng Nghymru.
English: I share the concern of everybody here when farms have an outbreak of TB. We know that it's cruel, that it's traumatic, and it's a disease that we want to eradicate. I've only ever disagreed with Senedd Members about culling badgers; many badgers have been culled over many decades, and yet TB still remains. We have, however, Minister, made good progress and there's been a 44 per cent reduction in incidence in the last decade. You mentioned a cattle vaccination programme that was going on - it was a pioneer - and I would like to hear if you've got any update regarding that vaccination programme.
Welsh: Mae'n peri pryder imi, fel pawb yma, pan fydd ffermydd yn cael achosion o TB. Gwyddom ei fod yn greulon, yn drawmatig, ac yn glefyd rydym eisiau ei ddileu. Yr unig adeg rwyf wedi anghytuno gydag Aelodau o'r Senedd yw ar ddifa moch daear; mae llawer o foch daear wedi'u difa dros ddegawdau lawer, ac eto mae TB yn dal i fodoli. Fodd bynnag, Weinidog, rydym wedi gwneud cynnydd da a bu gostyngiad o 44 y cant yn nifer yr achosion yn ystod y degawd diwethaf. Fe sonioch chi am raglen brechu gwartheg a oedd ar y gweill - roedd yn arloesol - a hoffwn glywed a oes gennych unrhyw ddiweddariad ynglŷn â'r rhaglen frechu honno.
English: Thank you. Absolutely, it is a very distressing time for farmers. I know how distressing it is when they have a TB breakdown. You'll be aware that we've got those bespoke action plans as well, where we deal with those really difficult breakdowns. You mentioned the field tests that we're carrying out in relation to this vaccine. The aim of the project, once we've had those successful field trials, is to apply to the Veterinary Medicines Directorate so we can get marketing authorisations for both the cattle BCG vaccine and the DIVA skin tests by 2025. I haven't got an update, probably, from the last one I gave, but we are hoping to complete the field trials by the end of 2024. But what we will do is bring forward progress reports as we go over the next two to three years.
Welsh: Diolch. Yn sicr, mae'n gyfnod gofidus iawn i ffermwyr. Gwn pa mor dorcalonnus yw cael achos o TB. Fe fyddwch yn ymwybodol fod gennym y cynlluniau gweithredu pwrpasol hynny hefyd, lle rydym yn ymdrin â'r achosion anodd hynny. Fe sonioch chi am y profion maes rydym yn eu cynnal mewn perthynas â'r brechlyn hwn. Nod y prosiect, pan fyddwn wedi cael y treialon maes llwyddiannus hynny, yw gwneud cais i'r Gyfarwyddiaeth Meddyginiaethau Milfeddygol fel y gallwn gael awdurdodiadau marchnata ar gyfer y brechlyn BCG i wartheg a phrofion croen DIVA erbyn 2025. Nid oes gennyf ddiweddariad, mae'n debyg, ers yr un olaf a roddais, ond rydym yn gobeithio cwblhau'r treialon maes erbyn diwedd 2024. Ond yr hyn y byddwn yn ei wneud yw cyflwyno adroddiadau cynnydd dros y ddwy i dair blynedd nesaf.
English: I thank the Minister. We will now take a short break to allow for changeovers in the Chamber.
Welsh: Diolch i'r Gweinidog. Mi fyddwn ni'n cymryd torriad byr nawr wrth inni wneud newidiadau yn y Siambr.
English: Welcome back. No topical questions were received.
Welsh: Croeso nôl. Ni chafwyd unrhyw gwestiynau amserol.