English: The benefits of physical activity to health and well-being are well known, and many will be well used to me highlighting these throughout both my terms of office, as a big advocate for all the physical and mental benefits that physical activity and sport brings. But its importance during this pandemic has increased dramatically, as a way for people, young and old, to cope during lockdowns. Physical activity is key and a critical way of managing mental health and well-being. Studies have shown that enforced sedentary behaviour has led to depressive feelings and low moods in healthy people. Taking consideration of the current situation, with enforced periods of lockdowns and isolation, this could potentially have, and is having, a huge impact on the mental health and well-being of many people, even more so if they do not engage in any form of physical activity. This has been very noticeable in children who are used to more physical activity during and after their school day. My own son, who's 10, is sporty and partakes in many after-school activities, as well as thrives on doing the sport and physical activity during his school day. The physical benefits are obvious, but now too are the negative mental impacts of having these activities stripped away from him and other children. People may say, 'Well, walk outside near your home or something', but there's no substitute for the amount of exercise that they would normally have, due to parents working also during the day, at home or whatever, during daylight, and, in the current state of the time of year, it's dark when they finish work, and so physical activity is one of those things that will not be happening after school days now. So, many people aren't getting the level of physical activity that they need, whilst screen time, as we're seeing, is increasing. And a walk with your household is no substitute for the much-needed social interaction that our children need, and adults. We all understand the severity and risk of COVID and the new strain, but the importance of sport and physical exercise cannot be overlooked, which is why we need a commitment from the Welsh Government that outdoor non-contact sport will be the first thing permitted when the COVID figures improve, as it is paramount for the health and well-being of many throughout our country, followed as quickly as possible by all outdoor sports and indoor sports and gyms. As we know, scientifically, the outdoor risk is so low - negligible, as you know, Minister - as it's no different to walking or cycling, which is permitted, which we can do currently from our homes. As Wales has recently been moved into tier 4 restrictions, unfortunately, once again, children are not permitted to take part in organised sport activities - although we understand why - even if they are outdoor activities. This differs considerably from the position in England, where tier 4 areas - where outdoor sport activities for under-18s and people with disabilities are allowed to continue, despite the restrictions. Throughout the pandemic, the Welsh Government has distinguished between indoor and outdoor activities, and it may make sense to do so again with regard to children's activities now, as the UK Government has done with tier 4 areas in England. Whilst I remain hopeful that the Welsh Government will phase back the return of sport as soon as possible, may I ask that it does differentiate between outdoor and indoor activities, contact and non-contact sports, so that we can at least get some sporting activities back, if not all? But, Welsh Government, please take into account how COVID-safe our clubs now are and the level of risk involved in starting them again. I have an enormous amount of sympathy for clubs that are losing so much money, and share their frustrations in many ways, which have already been highlighted today. In the current climate, I think many understand the Welsh Government's concern, and the concerns of us all, with this new COVID strain particularly, but there needs to be a balance struck between safety and other health concerns as soon as we are able to do so. Thank you.
Welsh: Mae manteision gweithgarwch corfforol i iechyd a lles yn hysbys iawn, a bydd llawer wedi hen arfer â fi'n tynnu sylw at y rhain drwy gydol fy nau dymor yn y swydd, fel un sy'n dadlau'n frwd dros yr holl fanteision corfforol a meddyliol a ddaw yn sgil gweithgarwch corfforol a chwaraeon. Ond mae ei bwysigrwydd yn ystod y pandemig hwn wedi cynyddu'n ddramatig fel ffordd i bobl hen ac ifanc ymdopi yn ystod cyfnodau o gyfyngiadau symud. Mae gweithgarwch corfforol yn allweddol ac yn ffordd hanfodol o reoli iechyd meddwl a lles. Mae astudiaethau wedi dangos bod ymddygiad llonydd gorfodol wedi arwain at deimladau o ddigalondid a hwyliau gwael mewn pobl iach. Gan ystyried y sefyllfa bresennol, gyda chyfnodau gorfodol o gyfyngiadau symud ac ynysu, mae hyn yn effeithio'n fawr ar iechyd meddwl a lles llawer o bobl, a hyd yn oed yn fwy felly os nad ydynt yn cymryd rhan mewn unrhyw fath o weithgarwch corfforol. Mae hyn wedi bod yn amlwg iawn mewn plant sydd wedi arfer â mwy o weithgarwch corfforol yn ystod ac ar ôl eu diwrnod ysgol. Mae fy mab fy hun, sy'n 10 oed, yn hoffi chwaraeon ac yn cymryd rhan mewn llawer o weithgareddau ar ôl ysgol, yn ogystal â dwli ar wneud chwaraeon a gweithgarwch corfforol yn ystod ei ddiwrnod ysgol. Mae'r manteision corfforol yn amlwg, ond nawr hefyd mae effeithiau meddyliol negyddol colli'r gweithgareddau hyn i'w gweld arno ef a phlant eraill. Efallai y bydd pobl yn dweud, 'Wel, cerddwch y tu allan ger eich cartref neu rywbeth', ond nid oes dim i gymryd lle faint o ymarfer corff y byddent yn ei wneud fel arfer, am fod rhieni'n gweithio hefyd yn ystod y dydd, gartref neu lle bynnag, yn ystod golau dydd, ac ar yr adeg hon o'r flwyddyn, mae'n dywyll pan fyddant yn gorffen gweithio, ac felly mae gweithgarwch corfforol yn un o'r pethau na fydd yn digwydd ar ôl y diwrnod ysgol nawr. Felly, mae yna lawer o bobl nad ydynt yn cael y lefel o weithgarwch corfforol sydd ei hangen arnynt, tra bod amser sgrin, fel y gwelwn, yn cynyddu. Ac nid yw mynd am dro gyda'ch teulu yn cymryd lle'r rhyngweithio cymdeithasol y mae ein plant, ac oedolion, gymaint o'i angen. Rydym i gyd yn deall difrifoldeb a risg COVID a'r straen newydd, ond ni ellir anwybyddu pwysigrwydd chwaraeon ac ymarfer corff, a dyna pam rydym angen ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru mai chwaraeon di-gyswllt awyr agored fydd y peth cyntaf a ganiateir pan fydd ffigurau COVID yn gwella, gan ei fod yn hollbwysig i iechyd a lles llawer o bobl ledled ein gwlad, wedi'u dilyn cyn gynted â phosibl gan yr holl chwaraeon awyr agored a chwaraeon dan do a champfeydd. Fel y gwyddom, yn wyddonol, mae'r risg yn yr awyr agored mor isel - yn fychan iawn, fel y gwyddoch, Weinidog - gan nad yw'n wahanol i gerdded neu feicio, sy'n bethau a ganiateir, pethau y gallwn eu gwneud ar hyn o bryd o'n cartrefi. Gan fod Cymru wedi'i symud yn ddiweddar i gyfyngiadau haen 4, yn anffodus unwaith eto, ni chaniateir i blant gymryd rhan mewn gweithgareddau chwaraeon wedi'u trefnu - er ein bod yn deall pam - hyd yn oed os ydynt yn weithgareddau awyr agored. Mae hyn yn wahanol iawn i'r sefyllfa yn Lloegr, lle caniateir i ardaloedd haen 4 - lle caniateir i weithgareddau chwaraeon awyr agored i bobl ifanc dan 18 oed a phobl ag anableddau barhau, er gwaethaf y cyfyngiadau. Drwy gydol y pandemig, mae Llywodraeth Cymru wedi gwahaniaethu rhwng gweithgareddau dan do a gweithgareddau awyr agored, a gallai fod synnwyr mewn gwneud hynny eto mewn perthynas â gweithgareddau plant yn awr, fel y mae Llywodraeth y DU wedi'i wneud gydag ardaloedd haen 4 yn Lloegr. Er fy mod yn parhau i fod yn obeithiol y bydd Llywodraeth Cymru yn dod â chwaraeon yn ôl cyn gynted â phosibl, a gaf fi ofyn am wahaniaethu rhwng gweithgareddau awyr agored a gweithgareddau dan do, chwaraeon cyswllt a chwaraeon digyswllt, fel y gallwn o leiaf gael rhai gweithgareddau chwaraeon yn ôl, os nad pob un? Ond Lywodraeth Cymru, ystyriwch pa mor ddiogel rhag COVID yw ein clybiau nawr a lefel y risg sy'n gysylltiedig â'u cychwyn eto. Mae gennyf lawer iawn o gydymdeimlad â chlybiau sy'n colli cymaint o arian, ac rwy'n rhannu eu rhwystredigaethau mewn sawl ffordd, rhwystredigaethau sydd eisoes wedi'u hamlygu heddiw. Yn yr hinsawdd sydd ohoni, rwy'n credu bod llawer o bobl yn deall pryder Llywodraeth Cymru, a phryderon pob un ohonom, ynghylch y straen newydd o COVID yn arbennig, ond mae angen sicrhau cydbwysedd rhwng diogelwch a phryderon iechyd eraill cyn gynted ag y gallwn wneud hynny. Diolch.