English: Thank you, Deputy Presiding Officer. In opening this debate, Mark Isherwood, as usual, took absolutely no responsibility whatsoever for the political choice of austerity perpetrated on Wales by the UK Tory Government. Every successive Tory speaker did exactly the same thing all the way through. I'm really sorry that you're so bored by the conversation on austerity that you cannot see the suffering that that policy has visited on the people of Wales and the councils who deliver its hard-pressed services. Lynne Neagle, on the other hand, provided a very realistic analysis of what the actual purpose of what we're here to discuss actually is. [ Interruption.] You started the debate on that point. I sat and listened carefully to what you had to say, and that's what you said, by and large. Local government services have an impact on all of our lives. They provide the schools for our children and the care for our vulnerable neighbours. They create the civilised spaces where we can live and work and be sociable. Of course, we recognise the challenge that local government currently faces. We set our draft budget against one of the longest periods of sustained austerity in living memory. The UK Government has consistently and persistently cut funding for public services, following an ideological commitment to reducing the role of government in our lives. We now face the consequences of those decisions. This decision has a real impact on our budget. Against that backdrop, we have continued to protect local government as best we can from the effects of that austerity. In 2019-20 local authorities will receive £4.2 billion from the Welsh Government in core revenue funding and non-domestic rates to spend on delivering key services. This equates to an increase of 0.2 per cent on a like-for-like basis compared to the current year. In line with our programme for government commitment to provide funding for the settlement floor, the settlement includes a £3.5 million fully funded Welsh Government amount to ensure that no authority has to manage with a deduction of more than 0.3 per cent in its aggregate external finance next year. Of course this is not enough to maintain the level of local service provision that we would all wish to see, but we have prioritised local government. Our commitments to NHS spending in Wales are well known and understood; once those are met, we have given the highest priority to local government. In the last budget round, when the UK Government made more money available between the draft and final budget, we allocated extra money to local government as part of turning a £43 million decrease in funding for local government into a £10 million increase. We have recognised in our funding decisions the specific areas where local government has said it has the most pressure, such as social services, education and teachers' pay. Outside of the local government settlement, over £900 million of grant funding is also provided in support of local authority services in 2019-20. We've invested £30 million through the health and local government partnership boards, where health and local government work together. Earlier this month we also announced additional funding above the Barnett consequential roof received from the UK Government to enable local authorities to meet the additional costs of the UK Government's pension changes for teachers and firefighters. We worked hard to offer local government the best settlement possible, but we recognise that the settlement is a real-terms cut in core funding when authorities face real pressures from things such as ageing populations, pay awards and other inflationary pressures. This has indeed meant some hard choices for our councils. In setting their budgets, councils will have been taking account of all available sources of funding, efficiency plans, income generation and management of reserves, as well as local priorities and pressures around local delivery of services. I join Rhun ap Iorwerth in seeking to delete point 4 in the motion. This is not an accurate reflection of the position on council tax. In fact, council tax levels for band E properties in Wales are, on average, lower than those in England, which is what the Government amendment seeks to clarify. Councils will be engaging local people in decisions about how local resources are spent and what services are provided. Hard choices are inevitable. I want to pay tribute to the councillors who engage in these difficult decisions and work hard to improve the services that authorities deliver. Unlike in England, we continue to provide authorities in Wales with the flexibility to set their own budgets and council tax levels to help manage the financial challenges they face - flexibilities that have not been available to their counterparts in England. We do not require authorities to conduct costly local referenda, nor is the funding raised through council tax ring-fenced for specific purposes. Unlike in England, we have maintained a national system for council tax support for those least able to pay. We have continued to maintain full entitlements for council tax support under our council tax reduction scheme. We are again providing £244 million for our council tax reduction scheme in the local government settlement. This ensures almost 300,000 vulnerable and low-income households in Wales are protected from any increase in their council tax liability, contrary to what was said on the opposite benches. Of these, 220,000 will continue to pay no council tax at all. We are making progress on making council tax fairer. My colleague, the Minister for Finance and Trefnydd, issued a written statement to provide an update last week. I also support the principle of Rhun ap Iorwerth's amendment, calling for longer term funding settlements to support longer term planning. We recognise and are sympathetic to the calls from our public sector partners for budgeting over a longer period whenever possible in order to support forward financial planning, and our ambition is always to publish plans for longer than 12 months. However, this must be balanced with our ability to provide realistic and sensible planning assumptions in light of the continuing fiscal uncertainty, ongoing pursuit of austerity by the UK Government, and the considerable uncertainty surrounding the shape and nature of the shambolic Brexit negotiations currently being undertaken by the UK Government. The Welsh Government does not have a funding settlement from the UK Government beyond 2019-20 for revenue and 2020-21 for capital, which is why I, reluctantly, have to oppose amendment number 3, although I support the principle entirely. I do not support the call for an independent review of the funding formula. The funding formula is reviewed annually through a partnership between Welsh local government and Welsh Government. The underlying rationale for the distribution formula is straightforward. It uses indicators of relative need, which are not influenced by local choices. These include demographic factors, deprivation indicators and sparsity. Where the data for these indicators change then so does the distribution. Each year, we renew and test the significance of existing and newly proposed indicators. I've said many times, and I'll say it again, that, if there is anyone in local government or in this Assembly or in the wider world who has well-argued proposals for new or different indicators of spending need, then I will ask that this is considered in our continuous review of the distribution formula alongside local government, with whom I have a very good working relationship. I take some comfort in the fact, however, that urban areas continue to feel the formula favours the rural and vice versa, that southern areas feel the north is favoured and vice versa, and that poor areas feel the affluent benefit and vice versa, because, actually, local government and this Government have agreed, in partnership, what that formula looks like, and some of the people that you mentioned sat beside me in the distribution formula working group only a few weeks ago. And my colleague the Minister for Finance and Trefnydd also attended, and we had a very good meeting, where there was certainly a consensus. I take no comfort from the sale of misinformation and misunderstanding that surrounds this formula. We have a responsibility to explain how it works, and so does every Assembly Member, every council leader and chief executive. Deputy Presiding Officer, I would like to state at this point that we will offer technical briefings on the exact nature of the formula, its weighting and how it works, to every Assembly Member, either individually or in groups or in any way that would most benefit you. I think we share a responsibility to understand the formula and make it work, and we can't pass it over to some independent panel. Deputy Presiding Officer, I feel very strongly that local government should be supported in terms of austerity. I feel that we need to be realistic about the cuts in the grant to this Government of £800 million equivalent a year. We have done our very best to protect local government. They have worked very well with me in my time as Minister, and I pay tribute to their continued perseverance to deliver services in the face of this continued austerity. Diolch.
Welsh: Diolch ichi, Ddirprwy Lywydd. Wrth agor y ddadl hon, fel arfer, ni chymerodd Mark Isherwood unrhyw gyfrifoldeb o gwbl am y penderfyniad gwleidyddol a wnaed i orfodi cyni ar Gymru gan Lywodraeth Dorïaidd y DU. Gwnaeth pob siaradwr Torïaidd a'i dilynodd yn union yr un peth yr holl ffordd drwodd. Mae'n wir ddrwg gennyf eich bod wedi eich diflasu i'r fath raddau gan y sgwrs ar gyni fel na allwch weld y dioddefaint y mae'r polisi hwnnw wedi ei achosi i bobl Cymru a'r cynghorau sy'n darparu eu gwasanaethau sydd dan bwysau. Ar y llaw arall, darparodd Lynne Neagle ddadansoddiad realistig iawn o wir ddiben yr hyn yr ydym yma i'w drafod mewn gwirionedd. [ Torri ar draws.] Fe ddechreuoch chi'r ddadl ar y pwynt hwnnw. Eisteddais a gwrando'n ofalus ar yr hyn a oedd gennych i'w ddweud, a dyna a ddywedasoch at ei gilydd. Mae gwasanaethau llywodraeth leol yn cael effaith ar fywydau pawb ohonom. Maent yn darparu ysgolion ar gyfer ein plant a gofal i'n cymdogion sy'n agored i niwed. Maent yn creu'r mannau gwaraidd lle gallwn fyw a gweithio a bod yn gymdeithasol. Wrth gwrs, rydym yn cydnabod yr her sy'n wynebu llywodraeth leol ar hyn o bryd. Gosodasom ein cyllideb ddrafft yn erbyn un o'r cyfnodau hwyaf o gyni parhaus o fewn cof. Mae Llywodraeth y DU yn gyson wedi torri'r cyllid ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus, gan ddilyn ymrwymiad ideolegol i leihau rôl llywodraeth yn ein bywydau. Rydym bellach yn wynebu canlyniadau'r penderfyniadau hynny. Mae'r penderfyniad hwn wedi cael effaith wirioneddol ar ein cyllideb. Yn erbyn y cefndir hwnnw, rydym wedi parhau i amddiffyn llywodraeth leol orau y gallwn rhag effeithiau'r cyni hwnnw. Yn 2019-20 bydd awdurdodau lleol yn cael £4.2 biliwn gan Lywodraeth Cymru ar ffurf cyllid refeniw craidd ac ardrethi annomestig i'w wario ar ddarparu gwasanaethau allweddol. Mae hyn yn cyfateb i gynnydd o 0.2 y cant ar sail debyg am debyg o'i gymharu â'r flwyddyn gyfredol. Yn unol â'n hymrwymiad yn ein rhaglen lywodraethu i ddarparu cyllid ar gyfer y setliad gwaelodol, mae'r setliad yn cynnwys swm a ariannwyd yn llawn gan Lywodraeth Cymru o £3.5 miliwn i sicrhau nad oes unrhyw awdurdod yn gorfod ymdopi â didyniad o fwy na 0.3 y cant yn ei gyllid cyfansymiol allanol y flwyddyn nesaf. Wrth gwrs nid yw hyn yn ddigon i gynnal y lefel o wasanaethau lleol y byddem oll yn dymuno eu gweld, ond rydym wedi blaenoriaethu llywodraeth leol. Mae ein hymrwymiadau i wariant y GIG yng Nghymru yn hysbys ac yn ddealladwy; wedi i'r rheini gael eu diwallu, rydym wedi rhoi'r flaenoriaeth uchaf i lywodraeth leol. Yn y cylch cyllidebol diwethaf, pan ryddhaodd Llywodraeth y DU fwy o arian rhwng y gyllideb ddrafft a'r gyllideb derfynol, dyrannwyd arian ychwanegol gennym i lywodraeth leol fel rhan o'r broses o droi gostyngiad o £43 miliwn yn y cyllid ar gyfer llywodraeth leol yn gynnydd o £10 miliwn. Rydym wedi cydnabod yn ein penderfyniadau ariannu y meysydd penodol lle mae llywodraeth leol wedi dweud bod y pwysau arnynt ar ei waethaf, megis gwasanaethau cymdeithasol, addysg a chyflogau athrawon. Oddi allan i'r setliad llywodraeth leol, darperir dros £900 miliwn o arian grant hefyd i gefnogi gwasanaethau awdurdod lleol yn 2019-20. Rydym wedi buddsoddi £30 miliwn drwy'r byrddau partneriaeth iechyd a llywodraeth leol, lle mae iechyd a llywodraeth leol yn gweithio gyda'i gilydd. Yn gynharach y mis hwn cyhoeddasom arian ychwanegol hefyd uwchlaw terfyn uchaf y swm canlyniadol Barnett a gafwyd gan Lywodraeth y DU i alluogi awdurdodau lleol i dalu costau ychwanegol newidiadau pensiwn Llywodraeth y DU ar gyfer athrawon a diffoddwyr tân. Rydym wedi gweithio'n galed i gynnig y setliad gorau posibl i lywodraeth leol, ond rydym yn cydnabod bod y setliad yn doriad mewn termau real i'r cyllid craidd pan fo awdurdodau'n wynebu pwysau gwirioneddol mewn perthynas â phethau megis poblogaethau sy'n heneiddio, dyfarniadau tâl a phwysau chwyddiant o fathau eraill. Mae hyn yn wir wedi golygu bod yn rhaid gwneud dewisiadau anodd yn ein cynghorau. Wrth bennu eu cyllidebau, bydd cynghorau wedi bod yn ystyried yr holl ffynonellau ariannu, cynlluniau effeithlonrwydd, cynhyrchu incwm a rheoli cronfeydd wrth gefn, yn ogystal â blaenoriaethau a phwysau lleol sy'n gysylltiedig â darparu gwasanaethau'n lleol. Rwy'n cytuno â Rhun ap Iorwerth fod angen dileu pwynt 4 yn y cynnig. Nid yw'n adlewyrchiad cywir o'r sefyllfa gyda'r dreth gyngor. Yn wir, mae lefelau'r dreth gyngor ar gyfer eiddo band E yng Nghymru, ar gyfartaledd, yn is na rhai Lloegr, a dyna y mae gwelliant y Llywodraeth yn ceisio ei egluro. Bydd cynghorau'n cynnwys pobl leol wrth wneud penderfyniadau ynglŷn â sut y gwerir adnoddau lleol a pha wasanaethau a ddarperir. Mae dewisiadau anodd yn anochel. Hoffwn dalu teyrnged i'r cynghorwyr sy'n cymryd rhan yn y penderfyniadau anodd hyn ac yn gweithio'n galed i wella'r gwasanaethau y mae awdurdodau yn eu darparu. Yn wahanol i Loegr, rydym yn parhau i roi hyblygrwydd i awdurdodau Cymru bennu eu cyllidebau eu hunain a lefelau'r dreth gyngor er mwyn helpu i reoli'r heriau ariannol y maent yn eu hwynebu - hyblygrwydd nad yw wedi bod ar gael i'w cymheiriaid yn Lloegr. Nid ydym yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau gynnal refferenda lleol costus, ac nid yw'r arian a godir drwy'r dreth gyngor wedi'i glustnodi at ddibenion penodol. Yn wahanol i Loegr, rydym wedi cynnal system genedlaethol o gymorth y dreth gyngor ar gyfer y rhai lleiaf tebygol o allu talu. Rydym wedi parhau i gynnal hawliau llawn ar gyfer cymorth y dreth gyngor o dan ein cynllun gostyngiadau'r dreth gyngor. Unwaith eto, rydym yn darparu £244 miliwn ar gyfer ein cynllun gostyngiadau'r dreth gyngor yn y setliad llywodraeth leol. Mae hyn yn sicrhau bod bron i 300,000 o aelwydydd incwm isel ac agored i niwed yng Nghymru yn cael eu hamddiffyn rhag unrhyw gynnydd yn eu dyled treth gyngor, yn groes i'r hyn a ddywedwyd ar y meinciau gyferbyn. O'r rhain, bydd 220,000 yn parhau i osgoi talu unrhyw dreth gyngor o gwbl. Rydym yn gwneud cynnydd ar wneud y dreth gyngor yn decach. Cyhoeddwyd datganiad ysgrifenedig yr wythnos diwethaf gan fy nghyd-Aelod, y Gweinidog Cyllid a'r Trefnydd, a roddai'r wybodaeth ddiweddaraf. Hefyd rwy'n cefnogi egwyddor gwelliant Rhun ap Iorwerth yn galw am setliadau mwy hirdymor i gefnogi cynlluniau mwy hirdymor. Rydym yn cydnabod ac yn cydymdeimlo â'r galwadau oddi wrth ein partneriaid sector cyhoeddus am gyllidebu dros gyfnod hwy lle bo'n bosibl i gefnogi blaengynllunio ariannol, a'n huchelgais bob amser yw cyhoeddi cynlluniau am fwy na 12 mis. Fodd bynnag, rhaid cydbwyso hyn â'n gallu i ddarparu rhagdybiaethau cynllunio realistig a synhwyrol yng ngoleuni'r ansicrwydd cyllidol parhaus, parhad y polisi cyni gan Lywodraeth y DU, a'r ansicrwydd sylweddol ynglŷn â ffurf a natur y negodiadau Brexit blêr sydd ar y gweill ar hyn o bryd gan Lywodraeth y DU. Nid oes gan Lywodraeth Cymru setliad ariannu gan Lywodraeth y DU y tu hwnt i 2019-20 ar gyfer refeniw a 2020-21 ar gyfer cyfalaf, a dyna pam y mae'n rhaid imi wrthwynebu gwelliant rhif 3 yn anfoddog, er fy mod yn cefnogi'r egwyddor yn llwyr. Nid wyf yn cefnogi'r alwad am adolygiad annibynnol o'r fformiwla ariannu. Adolygir y fformiwla ariannu yn flynyddol drwy gyfrwng partneriaeth rhwng llywodraeth leol yng Nghymru a Llywodraeth Cymru. Mae'r sail resymegol sylfaenol ar gyfer y fformiwla ddosbarthu yn syml. Mae'n defnyddio dangosyddion o angen cymharol, na ddylanwadir arnynt gan ddewisiadau lleol. Mae'r rhain yn cynnwys ffactorau demograffig, dangosyddion amddifadedd a theneurwydd y boblogaeth. Lle mae'r data ar gyfer y dangosyddion hyn yn newid, mae'r dosbarthiad yn newid hefyd. Bob blwyddyn, rydym yn adnewyddu ac yn profi arwyddocâd dangosyddion presennol a dangosyddion a gynigir o'r newydd. Rwyf wedi dweud droeon, ac rwyf am ei ddweud eto, os oes gan unrhyw un mewn llywodraeth leol neu yn y Cynulliad hwn neu yn y byd ehangach argymhellion rhesymegol o blaid dangosyddion newydd neu ddangosyddion gwahanol o angen gwariant, gofynnaf i hynny gael ei ystyried yn ein hadolygiad parhaus o'r fformiwla ddosbarthu ochr yn ochr â llywodraeth leol y mae gennyf berthynas waith dda iawn â hwy. Caf rywfaint o gysur yn y ffaith, fodd bynnag, fod ardaloedd trefol yn parhau i deimlo bod y fformiwla yn ffafrio'r gwledig ac i'r gwrthwyneb, fod ardaloedd deheuol yn teimlo bod y gogledd yn cael eu ffafrio ac fel arall, a bod ardaloedd tlawd yn teimlo bod y ffyniannus yn elwa, ac i'r gwrthwyneb, oherwydd, mewn gwirionedd, mae llywodraeth leol a'r Llywodraeth hon wedi cytuno, mewn partneriaeth, sut beth yw'r fformiwla honno, ac roedd rhai o'r bobl y sonioch chi amdanynt yn eistedd wrth fy ochr yng ngweithgor y fformiwla ddosbarthu rai wythnosau yn ôl. Ac roedd fy nghyd-Aelod, y Gweinidog Cyllid a'r Trefnydd yn bresennol hefyd, a chawsom gyfarfod da iawn, lle cafwyd consensws yn sicr. Ni chaf unrhyw gysur o'r gamwybodaeth a'r gamddealltwriaeth sydd ynghlwm wrth y fformiwla hon. Mae gennym gyfrifoldeb i egluro sut y mae'n gweithio, ac mae hynny'n wir am bob Aelod Cynulliad, pob arweinydd cyngor a phrif weithredwr. Ddirprwy Lywydd, hoffwn ddatgan ar y pwynt hwn y byddwn yn cynnig sesiynau briffio technegol ar union natur y fformiwla, ei phwysoliad a sut y mae'n gweithio, i bob Aelod Cynulliad, naill ai'n unigol neu mewn grwpiau neu mewn unrhyw ffordd a fyddai'n sicrhau'r budd mwyaf i chi. Credaf ein bod yn rhannu cyfrifoldeb i ddeall y fformiwla a gwneud iddi weithio, ac ni allwn ei throsglwyddo i ryw banel annibynnol. Ddirprwy Lywydd, rwy'n teimlo'n gryf iawn y dylid cynorthwyo llywodraeth leol i wrthsefyll cyni. Teimlaf fod angen inni fod yn realistig am y toriadau yn y grant i'r Llywodraeth hon sy'n cyfateb i £800 miliwn y flwyddyn. Rydym wedi gwneud ein gorau glas i amddiffyn llywodraeth leol. Maent wedi gweithio'n dda iawn gyda mi yn ystod fy nghyfnod fel Gweinidog, ac rwy'n talu teyrnged i'w dyfalbarhad cyson yn darparu gwasanaethau yn wyneb y cyni parhaus hwn. Diolch.