techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Well, I thank John Griffiths for that. I completely agree with him, but of course we have to take actions to support any declaration and the transport field is certainly one where carbon emissions and the transition to a low-carbon economy has to take place, and the south Wales metro is key to our ambitions in this part of our country. John Griffiths will know that the White Paper, 'Improving public transport', has integrated transport at the very heart of it, encouraging people to walk more and cycle more, but also to look at the way in which bus transportation, which after all carries far more people every day than trains do - that we make bus travel a public service responsibility again. Because, when planning bus services is properly back in public hands, then we will be able to carry out the sort of integration of public transport that John Griffiths referred to in his question, and it's exactly that approach that the Minister intends to set out in the new Wales transport strategy, which is promised for later this year.
Welsh: Wel, diolchaf i John Griffiths am hynna. Rwy'n cytuno'n llwyr ag ef, ond wrth gwrs mae'n rhaid i ni gymryd camau i gefnogi unrhyw ddatganiad ac mae'r maes trafnidiaeth yn sicr yn un lle mae'n rhaid i allyriadau carbon a'r newid i economi carbon isel ddigwydd, ac mae metro de Cymru yn allweddol i'n huchelgeisiau yn y rhan hon o'n gwlad. Bydd John Griffiths yn gwybod bod trafnidiaeth integredig yn ganolog i'r Papur Gwyn, 'Gwella trafnidiaeth gyhoeddus', gan annog pobl i gerdded mwy a beicio mwy, ond hefyd i edrych ar y ffordd y mae cludiant bysiau, sy'n cludo llawer mwy bobl bob dydd na threnau wedi'r cyfan - ein bod ni'n gwneud teithio ar fysiau yn gyfrifoldeb gwasanaeth cyhoeddus unwaith eto. Oherwydd, pan fydd cynllunio gwasanaethau bysiau yn ôl mewn dwylo cyhoeddus yn wirioneddol, yna byddwn yn gallu cyflawni'r math o integreiddio trafnidiaeth gyhoeddus y cyfeiriodd John Griffiths ato yn ei gwestiwn, a dyna'r union ddull y mae'r Gweinidog yn bwriadu ei gyflwyno yn strategaeth drafnidiaeth newydd Cymru, yr addawyd y bydd ar gael yn ddiweddarach eleni.
English: Minister, yesterday - obviously we've heard previously that the Government had called a climate change emergency here in Wales. I had expected to at least see a statement today because you don't use the word 'emergency' lightly. I had hoped to have heard more positive actions from you as First Minister to a series of questions that have been placed in front of the Assembly this afternoon. I have to say, I can't see, other than the press release that went out yesterday, what has changed in the Government's philosophy. So, can you enlarge maybe on, because you've called this emergency, what have you done to change the dynamics? Surely, you're not just chasing the next press release.
Welsh: Gweinidog, ddoe - yn amlwg rydym ni wedi clywed eisoes bod y Llywodraeth wedi datgan argyfwng newid yn yr hinsawdd yma yng Nghymru. Roeddwn i wedi disgwyl gweld o leiaf datganiad heddiw oherwydd nid ydych chi'n defnyddio'r gair 'argyfwng' ar chwarae bach. Roeddwn i wedi gobeithio cael clywed am fwy o gamau cadarnhaol gennych chi fel Prif Weinidog i gyfres o gwestiynau a osodwyd gerbron y Cynulliad y prynhawn yma. Mae'n rhaid i mi ddweud, nid wyf i'n gallu gweld, ac eithrio'r datganiad i'r wasg a gyhoeddwyd ddoe, beth sydd wedi newid yn athroniaeth y Llywodraeth. Felly, a allwch chi ymhelaethu, efallai, oherwydd eich bod chi wedi datgan yr argyfwng hwn, beth ydych chi wedi ei wneud i newid y ddynameg? Siawns nad ydych chi ddim ond yn mynd ar drywydd y datganiad i'r wasg nesaf.
English: Well, Llywydd, there is a written statement. I'm not sure if Members have had it as yet but, if not, it will be with Members very shortly and that will set out a series of the actions that lie behind the declaration. But the declaration is important for its declaratory purpose. That is what the campaign has asked us to do and I know that it was welcomed by a large number of those people who are involved in the campaign. And sometimes in politics - personally, I think relatively rarely, but sometimes in politics - declarations are important because they send a message. That's why the campaign has asked us to do that. That is why the motion that Plaid Cymru has proposed refers to it, because political declarations create a context in which those actions can then be taken. Of course it must be more than a declaration, and it is more than a declaration here in Wales. The written statement sets out a series of those actions, drawing, as I've said, on the low-carbon plan. But the declaration itself is significant and it gives confidence and it gives hope and it gives a sense of purpose to those young people and others who have made this cause their cause and want it to be the cause of this National Assembly as well. So, I make no apologies for the declaration, because it's there for a purpose and it will be backed up, as the written statement will demonstrate, by the actions that we can take and then the actions that need to be taken by others beyond this Assembly and in Wales.
Welsh: Wel, Llywydd, mae datganiad ysgrifenedig. Nid wyf i'n siŵr a yw'r Aelodau wedi ei gael eto ond, os nad ydyn nhw, bydd gyda'r Aelodau yn fuan iawn a bydd hwnnw'n nodi cyfres o'r camau sy'n sail i'r datganiad. Ond mae'r datganiad yn bwysig oherwydd ei ddiben datganiadol. Dyna'r hyn y mae'r ymgyrch wedi gofyn i ni ei wneud a gwn iddo gael ei groesawu gan nifer fawr o'r bobl hynny sy'n rhan o'r ymgyrch. Ac weithiau ym myd gwleidyddiaeth - yn gymharol anaml, yn fy marn bersonol i, ond weithiau ym myd gwleidyddiaeth - mae datganiadau yn bwysig gan eu bod yn anfon neges. Dyna pam mae'r ymgyrch wedi gofyn i ni wneud hynny. Dyna pam mae'r cynnig y mae Plaid Cymru wedi ei wneud yn cyfeirio ato, gan fod datganiadau gwleidyddol yn creu cyd-destun lle gellir cymryd y camau hynny wedyn. Wrth gwrs, mae'n rhaid iddo fod yn fwy na datganiad, ac mae'n fwy na datganiad yma yng Nghymru. Mae'r datganiad ysgrifenedig yn cyflwyno cyfres o'r camau hynny, gan dynnu, fel y dywedais, ar y cynllun carbon isel. Ond mae'r datganiad ei hun yn arwyddocaol ac mae'n rhoi hyder ac mae'n rhoi gobaith ac mae'n rhoi synnwyr o bwrpas i'r bobl ifanc hynny ac eraill sydd wedi mabwysiadu'r achos hwn fel eu hachos nhw ac a hoffai iddo gael ei fabwysiadu fel achos y Cynulliad Cenedlaethol hwn hefyd. Felly, ni wnaf i ymddiheuro o gwbl am y datganiad, gan ei fod yno i bwrpas a bydd yn cael ei ategu, fel y bydd y datganiad ysgrifenedig yn ei ddangos, drwy'r camau y gallwn ni eu cymryd ac yna'r camau y mae angen i eraill y tu hwnt i'r Cynulliad hwn ac yng Nghymru eu cymryd.
English: I thank the Member for that. Our national transport finance plan sets out our priorities for the road transport network in Wales. The Minister for Economy and Transport will provide an updated plan in May of this year.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am hynna. Mae ein cynllun cyllid trafnidiaeth cenedlaethol yn nodi ein blaenoriaethau ar gyfer y rhwydwaith trafnidiaeth ffyrdd yng Nghymru. Bydd Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth yn darparu cynllun wedi'i ddiweddaru ym mis Mai eleni.
English: Thank you very much, First Minister. The cost of widening the A465 Heads of the Valleys road between Gilwern and Brynmawr was originally budgeted at £220 million. In November 2017, it was announced that costs had risen by £51 million and that the completion of the project was delayed until the end of this year. We now hear that the cost has increased by another £54 million and that the completion date will be missed again. First Minister, can you now please provide this Assembly with the revised completion date for this project? When will your Government receive the Welsh Audit Office report into the project's commercial position, which was begun last year?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Prif Weinidog. Cyllidebwyd y gost o ledaenu ffordd Blaenau'r Cymoedd yr A465 rhwng Gilwern a Bryn-mawr yn £220 miliwn yn wreiddiol. Cyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2017 bod costau wedi cynyddu £51 miliwn a bod y gwaith o gwblhau'r prosiect wedi ei ohirio tan ddiwedd eleni. Rydym ni'n clywed nawr bod y gost wedi cynyddu £54 miliwn arall ac y bydd y dyddiad cwblhau yn cael ei fethu eto. Prif Weinidog, a allwch chi roi'r dyddiad cwblhau diwygiedig ar gyfer y prosiect hwn i'r Cynulliad hwn nawr? Pryd fydd eich Llywodraeth yn cael adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru ar sefyllfa fasnachol y prosiect, a ddechreuwyd y llynedd?
English: I thank the Member for that question. I want to recognise the seriousness of the issue to which he has pointed and Members will know that the Minister for Economy and Transport's written statement published on 3 April provided the detail that lies behind the issue that the Member has highlighted. So, here was a complex construction scheme where a solution was required to address a particular geographical feature that the company, the contractor, argue was only discoverable once construction had begun. It is a matter of regret to the Welsh Government that the contractor has then incurred substantial overspend and programme delays and the detail of that is set out in the Minister's statement. While we will not now have full completion by the end of this year, the bulk of the work will be completed - the significant bulk of the work will be completed - during 2019 and we expect the remainder of the scheme to be completed in the early part of next year.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Hoffwn gydnabod difrifoldeb y mater y mae wedi cyfeirio ato a bydd yr Aelodau'n gwybod bod datganiad ysgrifenedig Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth a gyhoeddwyd ar 3 Ebrill yn rhoi'r manylion sy'n sail i'r mater y mae'r Aelod wedi tynnu sylw ato. Felly, cynllun adeiladu cymhleth oedd hwn lle'r oedd angen ateb i fynd i'r afael â nodwedd ddaearyddol benodol yr oedd y cwmni, y contractwr, yn dadlau y gellid dim ond ei chanfod ar ôl i waith adeiladu ddechrau. Mae'n destun gofid i Lywodraeth Cymru bod y contractwr wedyn wedi gorfod gorwario'n sylweddol ac oedi'r rhaglen a nodir manylion hynny yn natganiad y Gweinidog. Er na fydd y gwaith bellach wedi ei gwblhau'n llawn erbyn diwedd eleni, bydd y rhan fwyaf ohono wedi ei gwblhau - bydd mwyafrif llethol y gwaith wedi ei gwblhau - yn ystod 2019 a disgwyliwn i weddill y cynllun gael ei gwblhau yn gynnar yn y flwyddyn nesaf.
English: One cost-effective way of improving road networks is to find joint investment, and it's possible occasionally. There has been some talk about getting the National Grid to contribute to the cost of a new Menai crossing in order to carry cables as part of the Wylfa Newydd development - a bridge that would allow safe cycling to work to Parc Menai, for example, for the very first time. Now that the Wylfa Newydd proposal has been paused, does the First Minister agree with me that it's important not to lose momentum with the new bridge proposal, and does he agree that there is a very strong case to continue to seek joint investment from the grid by encouraging them to put the current cabling over the Menai on that new bridge as part of the project worth billions of pounds that is happening in other parts of the UK to remove pylons and underground cables in areas of outstanding natural beauty? It would also be a way of removing the pylons that currently run through the middle of the village of Llanfairpwllgwyngyll.
Welsh: Un ffordd gost-effeithiol o wella rhwydweithiau ffyrdd ydy chwilio am gyd-fuddsoddiad. Mae o'n bosib weithiau. Mae yna sôn wedi bod ers tro am gael y National Grid i gyfrannu at gost pont newydd dros y Fenai er mwyn cludo gwifrau fel rhan o gynllun Wylfa Newydd - pont fyddai'n caniatáu seiclo diogel, er enghraifft, i'r gwaith i Barc Menai am y tro cyntaf. Rŵan bod y cynllun Wylfa Newydd ar stop, ydy'r Prif Weinidog yn cytuno efo fi ei bod hi'n bwysig peidio â cholli momentwm efo cynllun y bont newydd, ac ydy o'n cytuno bod yna achos cryf iawn i barhau i chwilio am gyd-fuddsoddiad gan y grid drwy eu cael nhw i roi eu gwifrau presennol dros y Fenai ar y bont newydd honno fel rhan o broject gwerth biliynau o bunnau sy'n digwydd mewn rhannau eraill o Brydain i dynnu peilonau i lawr a chladdu gwifrau o dan ddaear mewn ardaloedd o harddwch naturiol? Mi fyddai hefyd yn ffordd o dynnu'r peilonau sydd ar hyn o bryd yn rhedeg drwy ganol pentref Llanfairpwllgwyngyll.
English: May I thank the Member for the points he makes? I do agree that it is important for us not to lose momentum in the scheme that we have for the third crossing over the Menai straits. I know that the Minister is fully aware of that and we are keen that the pause of Wylfa does not impact the new bridge scheme. It is important to bring other people in, and the National Grid is part of that, but there are other partners that we can also think of. I know the Minister has heard the Member's words this afternoon, and we are working hard to progress the scheme and to put more details together, and, to be clear, we do not wish to lose momentum on such a crucially important scheme for local people.
Welsh: Wel, diolch i'r Aelod am y pwyntiau yna. Dwi'n cytuno - mae yn bwysig i ni beidio â cholli momentwm yn y cynllun sydd gyda ni am y trydydd bont dros y Menai. Dwi'n gwybod bod y Gweinidog yn ymwybodol o hynny ac dyw'r oedi yn Wylfa ddim - . Rŷn ni'n awyddus fydd yr oedi yn Wylfa ddim yn cael effaith ar y cynllun am y bont newydd. Mae yn bwysig i dynnu pobl eraill i mewn, ac mae National Grid yn rhan o hynny, ond mae partneriaethau eraill rŷn ni'n gallu meddwl amdanynt. Dwi'n gwybod mae'r Gweinidog wedi clywed beth mae'r Aelod wedi'i ddweud prynhawn yma, a rŷn ni yn gweithio'n galed i gario ymlaen gyda'r cynllun a rhoi mwy o fanylion at ei gilydd, ac, i fod yn glir, dydyn ni ddim eisiau colli momentwm ar gynllun sydd mor bwysig i bobl leol.
English: Llywydd, the Welsh Government uses our own powers to limit the extraction of fossil fuels in Wales. UK subsidies are provided using reserved powers. We continue to lobby the UK Government to invest instead in renewable energy generation, where Wales possesses such an abundance of natural resources.
Welsh: Llywydd, mae Llywodraeth Cymru yn defnyddio ein pwerau ein hunain i gyfyngu ar echdynnu tanwydd ffosil yng Nghymru. Darperir cymorthdaliadau'r DU gan ddefnyddio pwerau a gadwyd yn ôl. Rydym yn parhau i lobïo Llywodraeth y DU i fuddsoddi yn hytrach mewn cynhyrchu ynni adnewyddadwy, lle mae gan Gymru gymaint o adnoddau naturiol.
English: Of course, these subsidies come at a price, because the suppression of the fuel duty rises that were due to be taking place for climate change reasons have meant that Governments have had to forgo a sum of money equivalent to twice the amount of money we pay for doctors and nurses in this country. So, we are talking about very large sums of money. And it seems to me that it's completely contradictory to charge the consumption of gas and electric in people's homes with 5 per cent taxes and to charge the insulation of people's homes, which will reduce the amount they'll have to use in the way of electric and gas, by 20 per cent. These are, obviously, really important issues as we move forward in how we tackle the climate emergency, and whilst I hear what you say about endeavouring to influence the neanderthal UK Government, what can we do in Wales to ensure that we have a level playing field to encourage people to invest in renewables rather than fossil fuels?
Welsh: Wrth gwrs, mae pris i'w dalu am y cymorthdaliadau hyn, gan fod atal y cynnydd i drethi tanwydd a oedd i fod i ddigwydd am resymau newid yn yr hinsawdd wedi golygu bod Llywodraethau wedi gorfod mynd heb swm o arian sy'n cyfateb i ddwywaith y swm o arian yr ydym yn ei dalu am feddygon a nyrsys yn y wlad hon. Felly, rydym ni'n sôn am symiau mawr iawn o arian. Ac mae'n ymddangos i mi bod codi treth o 5 y cant ar y defnydd o nwy a thrydan yng nghartrefi pobl a chodi tâl am inswleiddio cartrefi pobl, a fydd yn lleihau faint y bydd yn rhaid iddyn nhw ei ddefnyddio o ran trydan a nwy gan 20 y cant, yn gwbl groes i'w gilydd. Mae'r rhain, yn amlwg, yn faterion gwirioneddol bwysig wrth i ni symud ymlaen o ran sut yr ydym yn mynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd, ac er fy mod i'n clywed yr hyn a ddywedwch am geisio dylanwadu ar Lywodraeth neanderthalaidd y DU, beth allwn ni ei wneud yng Nghymru i sicrhau bod gennym ni sefyllfa deg i annog pobl i fuddsoddi mewn ynni adnewyddadwy yn hytrach na thanwyddau ffosil?
English: I thank the Member for that. As I said in my first answer, the Welsh Government already uses our own powers in relation to fossil fuel licensing to withhold support for new energy mineral extraction. The European Commission report that highlighted the UK's subsidy of fossil fuels also refers to the importance of demand reduction, energy efficiency and investment in renewables, and the Welsh Government directly plays a part in all of those things, using powers and resources that we have ourselves. It nevertheless remains the case, Llywydd, that fuel subsidies, taxes and financial incentives are complex and largely reserved matters. What we want to see is use of the substantial financial and legislative levers in the hands of the UK Government put to work to drive down the use of fossil fuels and drive up the use of renewables - not just in wind and solar, but in marine energy particularly, where the failure to deliver a 'contract for difference' mechanism is inhibiting the growth of this vital Welsh possibility.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am hynna. Fel y dywedais yn fy ateb cyntaf, mae Llywodraeth Cymru eisoes yn defnyddio ein pwerau ein hunain o ran trwyddedu tanwydd ffosil i beidio â chefnogi cloddio am fwynau ynni newydd. Mae adroddiad y Comisiwn Ewropeaidd a dynnodd sylw at gymorthdaliadau'r DU ar gyfer tanwyddau ffosil hefyd yn cyfeirio at bwysigrwydd lleihau'r galw, effeithlonrwydd ynni a buddsoddi mewn ynni adnewyddadwy, ac mae Llywodraeth Cymru yn chwarae rhan uniongyrchol ym mhob un o'r pethau hynny, gan ddefnyddio pwerau ac adnoddau sydd gennym ni ein hunain. Serch hynny, mae'n dal i fod yn wir, Llywydd, bod cymorthdaliadau, treth a chymhellion ariannol yn ymwneud â thanwydd yn gymhleth ac yn faterion a gadwyd yn ôl i raddau helaeth. Yr hyn yr ydym ni eisiau ei weld yw'r defnydd o'r ysgogiadau ariannol a deddfwriaethol sylweddol sydd yn nwylo Llywodraeth y DU yn cael eu rhoi ar waith i leihau'r defnydd o danwyddau ffosil ac i gynyddu'r defnydd o ynni adnewyddadwy - nid yn unig ynni'r gwynt a'r haul, ond ynni'r môr yn arbennig, lle mae'r methiant i ddarparu dull 'contract ar gyfer gwahaniaeth' yn llesteirio twf y posibilrwydd hanfodol hwn yng Nghymru.
English: Surely the UK Government has been taxing rather than subsidising carbon use. Will the First Minister not congratulate George Osborne on his carbon tax, which has cut coal use by three quarters, or congratulate the UK Government rather than call it neanderthal, as UK carbon emissions have fallen faster than almost anywhere else in the world, by around 40 per cent since 1990 compared to only 17 per cent in Wales, or indeed congratulate the first world leader to campaign on climate change, who was Margaret Thatcher?
Welsh: Siawns mai trethu yn hytrach na rhoi cymorthdaliadau i'r defnydd o garbon y mae Llywodraeth y DU wedi bod yn ei wneud. Oni wnaiff y Prif Weinidog longyfarch George Osborne ar ei dreth carbon, sydd wedi lleihau'r defnydd o lo gan dri chwarter, neu longyfarch Llywodraeth y DU yn hytrach na'i galw'n neanderthalaidd, gan fod allyriadau carbon y DU wedi gostwng yn gyflymach na bron unrhyw le arall yn y byd, gan oddeutu 40 y cant ers 1990 o'i gymharu â dim ond 17 y cant yng Nghymru, neu yn wir yn llongyfarch yr arweinydd cyntaf yn y byd i ymgyrchu ar newid yn yr hinsawdd, sef Margaret Thatcher?
English: Llywydd, the European Commission's report to which Jenny Rathbone drew attention highlighted the fact that the UK Government subsidises fossil fuels in the United Kingdom at a level far in excess of any other European nation. I see nothing at all to congratulate them on on that record.
Welsh: Llywydd, roedd adroddiad y Comisiwn Ewropeaidd, y tynnodd Jenny Rathbone sylw ato, yn amlygu'r ffaith bod Llywodraeth y DU yn rhoi cymorthdaliadau ar gyfer tanwyddau ffosil yn y Deyrnas Unedig ar lefel lawer uwch nag unrhyw wlad Ewropeaidd arall. Ni welaf ddim o gwbl i'w llongyfarch arno ar sail yr hanes hwnnw.
English: I'm sure that people will be shocked by what the First Minister said earlier in response to Adam Price - that is, just 24 hours after declaring a climate emergency, that you say that that didn't necessarily mean that you needed a change of policy. Now, one policy that I would clearly want to see implemented is more encouragement for disinvestment, because there is much money in public sector pensions, particularly, invested in fossil fuel companies. I had a letter from the Minister for finance recently that said the Government would welcome local authority pension investors considering these issues. Can we have a far more unambiguous statement from Government, making it entirely clear that, if you look at the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, these kinds of investments should not be happening?
Welsh: Dwi'n siŵr bydd nifer o bobl wedi'u brawychu gan yr hyn ddywedodd y Prif Weinidog yn gynharach mewn ymateb i Adam Price - hynny yw, 24 awr ar ôl datgan argyfwng hinsawdd, eich bod chi'n dweud bod hynny ddim o reidrwydd yn golygu bod rhaid newid polisïau. Nawr, un polisi, yn amlwg, y byddwn i'n awyddus i weld yw mwy o annog dadfuddsoddi, achos mae yna lawer o arian yn y sector cyhoeddus, yn enwedig mewn pensiynau, wrth gwrs, wedi buddsoddi mewn cwmnïau ynni ffosil. Mi ges i lythyr oddi wrth y Gweinidog cyllid yn ddiweddar a oedd yn dweud y byddai'r Llywodraeth yn annog awdurdodau pensiynau llywodraeth leol, er enghraifft, i sicrhau eu bod nhw'n ystyried y materion yma. Allwn ni gael datganiad llawer mwy diflewyn-ar-dafod oddi wrth y Llywodraeth yn ei gwneud hi'n gwbl glir, os edrychwch chi ar Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, na ddylai'r math yma o fuddsoddiadau fod yn digwydd?
English: The Minister is willing to give more information to the Member, and other Members who have an interest in this.
Welsh: Mae'r Gweinidog yn fodlon rhoi mwy o fanylion i'r Aelod, a'r Aelodau eraill sydd â diddordeb yn y maes yma.
English: On 14 February, the Minister for Economy and Transport officially opened the £95 million Newtown bypass. We also plan further investments in the region that will improve connectivity and road safety.
Welsh: Ar 14 Chwefror, agorwyd ffordd osgoi gwerth £95 miliwn y Drenewydd yn swyddogol gan Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth. Rydym hefyd yn bwriadu gwneud mwy o fuddsoddiadau yn y rhanbarth a fydd yn gwella cysylltedd a diogelwch ar y ffyrdd.