English: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. This Friday, we remember the millions of people who were persecuted and killed during the Holocaust and subsequent genocides. The theme for Holocaust Memorial Day 2023 is 'Ordinary People'. During the Holocaust and the genocides that have followed, it was ordinary people who found themselves persecuted and murdered because they belonged to a community of people. It was ordinary people who took action and helped those being targeted. It was ordinary people who did nothing and accepted hateful propaganda. The theme highlights a stark reality of genocide: in many cases, these atrocities were facilitated by ordinary people. In their introduction to this year's theme, the trust underlines how ordinary people have enabled horrific actions: 'Ordinary people were policemen involved in rounding up victims, secretaries typing the records of genocide, dentists and doctors carrying out selections, ordinary people were neighbours wielding machetes in Rwanda, schoolteachers turned concentration-camp guards in Bosnia.' The theme has a powerful message that is relevant to us all. We are all 'ordinary people' who have the power to make a difference with our actions, for good or ill. We, as individuals, have a choice to stand up to hate and prejudice. We can all challenge divisive narratives that aim to fragment our communities and demonise certain groups of people. For 2023, the Welsh Government has funded the Holocaust Memorial Day Trust to employ a support worker in Wales to inspire involvement across the nation. The support worker has been engaging with communities, encouraging their participation, and helping to support local commemoration events through guidance and the provision of resources. There are a number of events taking place across Wales, including a memorial service at Tŷ Pawb in Wrexham on 27 January, which I will be attending. The headline speaker is poet Adam Kammerling, who has written poetry based on his Jewish heritage and about his grandfather being a Holocaust survivor. The exhibition, 'Sophie Scholl and the White Rose', will be on show at both the Art Central gallery, Barry, and at Penarth pier pavilion. The exhibition tells the story of Sophie Scholl and her brother Hans, who became activists, risking their lives by distributing anti-Nazi leaflets throughout Germany. This week, both the Chapter Arts Centre in Cardiff and the Josef Herman Art Foundation in Swansea are hosting public screenings of films about the Holocaust. The Wales Hate Support Centre is holding an online webinar about the Holocaust on 26 January.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Ddydd Gwener yr wythnos hon, fe fyddwn ni'n cofio'r miliynau o bobl a gafodd eu herlid a'u lladd yn ystod yr Holocost a hil-laddiadau eraill wedi hynny. Y thema ar gyfer Diwrnod Cofio'r Holocost 2023 yw 'Pobl Gyffredin'. Yn ystod yr Holocost a'r hil-laddiadau sydd wedi dilyn, pobl gyffredin a brofodd erledigaeth ac a lofruddiwyd am eu bod nhw'n aelodau o gymuned o bobl. Pobl gyffredin a oedd yn gweithredu ac yn helpu'r rhai a oedd yn cael eu herlid. Pobl gyffredin hefyd oedd y rhai na wnaeth unrhyw beth ac a lyncodd y propaganda atgas. Mae'r thema yn tynnu sylw at wirionedd cignoeth hil-laddiad: mewn llawer o achosion, fe hwyluswyd yr erchyllterau hyn gan bobl gyffredin. Yn eu cyflwyniad i thema eleni, mae'r ymddiriedolaeth yn tanlinellu sut mae pobl gyffredin wedi gwneud gweithredoedd erchyll yn bosibl: 'Pobl gyffredin oedd y plismyn a oedd â rhan wrth gasglu'r dioddefwyr at ei gilydd, a'r ysgrifenyddion a oedd yn teipio cofnodion yr hil-laddiad, a'r deintyddion a'r meddygon a oedd yn dewis a dethol, pobl gyffredin oedd y cymdogion a arfogwyd â machetes yn Rwanda, athrawon ysgol a aeth yn warchodwyr y gwersylloedd crynhoi yn Bosnia.' Mae i'r thema hon neges rymus sy'n berthnasol i bawb ohonom ni. Rydym ni i gyd yn 'bobl gyffredin' sydd â'r gallu i wneud gwahaniaeth â'n gweithredoedd ni, er gwell neu er gwaeth. Mae gennym ni, fel unigolion, ddewis i wrthsefyll casineb a rhagfarn. Fe allwn ni i gyd herio naratifau rhwygol a fwriadwyd i ddarnio ein cymunedau a difenwi grwpiau o bobl. Ar gyfer 2023, mae Llywodraeth Cymru wedi ariannu Ymddiriedolaeth Diwrnod Cofio'r Holocost i gyflogi gweithiwr cymorth yng Nghymru i ysgogi cyfranogiad ledled y genedl. Mae'r gweithiwr cymorth wedi bod yn ymgysylltu â chymunedau, gan eu hannog i gyfranogi, a helpu i gefnogi digwyddiadau coffáu lleol drwy ganllawiau a darparu adnoddau. Bydd nifer o ddigwyddiadau yn cael eu cynnal ledled Cymru, gan gynnwys gwasanaeth coffa yn Nhŷ Pawb yn Wrecsam ar 27 Ionawr, ac fe fyddaf i'n mynd i hwnnw. Y prif siaradwr yw'r bardd Adam Kammerling, sydd wedi ysgrifennu barddoniaeth yn seiliedig ar ei dreftadaeth Iddewig ef ac am ei daid a oroesodd yr Holocost. Bydd yr arddangosfa, 'Sophie Scholl and the White Rose', i'w gweld yn oriel Art Central, Y Barri, ac ym mhafiliwn pier Penarth. Mae'r arddangosfa yn adrodd hanes Sophie Scholl a'i brawd Hans, a ddaeth yn ymgyrchwyr, gan beryglu eu bywydau trwy ddosbarthu taflenni gwrth-Natsïaidd ledled yr Almaen. Yr wythnos hon, mae Canolfan Gelfyddydau'r Chapter yng Nghaerdydd a Sefydliad Celf Josef Herman yn Abertawe yn cynnal dangosiadau cyhoeddus o ffilmiau am yr Holocost. Mae Canolfan Cymorth Casineb Cymru yn cynnal gweminar ar-lein am yr Holocost ar 26 Ionawr.