English: From an economic perspective, I see the huge potential ahead of us. I recognise how marine energy projects could be a catalyst to securing long-lasting legacy benefits for the economy, and I understand how they could provide the opportunity for jobs and investment in local and regional economies across Wales - those economies that many Members have touched on and represent. I also see how they could help our transition to a low-carbon economy. And I think it's vitally important to place Wales at the forefront of this exciting sector, to put Wales at the vanguard of new tidal technologies, subject, of course, to those projects receiving the necessary approvals. Now, we are already supporting businesses to help Wales seize the opportunity to become a leader in tidal lagoon project development, to secure an enduring legacy in developing a sustainable industry for Wales for future generations. Now, an area of activity specifically identified in Charles Hendry's report concerns the Welsh projects already in progress, particularly the pathfinder project, and we agree with the approach set out in the report for a small-scale pathfinder project as soon as is reasonably possible, to understand the impacts of such developments. And we very much welcome Charles Hendry's observation of the very strong case for the proposed Swansea bay tidal lagoon to be that small-scale pathfinder project, as it's currently the only project in an advanced state of preparation that is necessary to become a pathfinder in the near future. But it's clear that, before that project can proceed, a number of approvals and consents need to be secured. Those have been outlined by Members today and include the strike price, a marine licence, and also a sea bed lease from the Crown Estate. There is also the issue of end-of-life decommissioning, which is yet to be agreed between the company and the UK Government. My officials have been meeting with Tidal Lagoon Power Ltd on its proposed Swansea project for a number of years across a range of areas to ensure that Wales and Welsh businesses and the economies that we represent can gain maximum benefit from the project. Ultimately, the company estimates that its proposed fleet of tidal lagoons will contribute £27 billion to UK GDP, and £3 billion per annum once operational, and it will meet to up to 8 per cent of UK electricity demand. Another area specifically highlighted in the Hendry report is a recognition of the integrated approach that we have taken on skills and supply chain development in support of this important sector. For example, we've invested in the skills demand and supply reports for the proposed Swansea bay lagoon development. We facilitated early engagement with key stakeholders, including, crucially, the skills partnerships and provided them with early access to labour market intelligence reports, which have allowed them to be aware of the skills needs of the project. I want to make very clear that the Welsh Government's intention is to do everything that it can to capitalise on the opportunity ahead of us. Wales, as many Members have observed today, is a tidal country, and next year, we've designated it the Year of the Sea. We want Wales to be celebrated for its incredible coast, but also to be the global leader in marine energy projects. Whilst the UK Government considers the findings of the Hendry report, officials will continue regularly to engage with Tidal Lagoon Power and, indeed, other potential tidal lagoon developers to ensure that, should the project receive the necessary approvals and consents, Welsh businesses, and specifically the local economies of Wales, gain the maximum benefit for our country.
Welsh: O safbwynt economaidd, rwy'n gweld y potensial enfawr o'n blaenau. Rwy'n cydnabod sut y gallai prosiectau ynni morol fod yn gatalydd i sicrhau buddion etifeddol hirbarhaol i'r economi, ac rwy'n deall sut y gallent ddarparu'r cyfle am swyddi a buddsoddiad mewn economïau lleol a rhanbarthol ledled Cymru - yr economïau hynny y mae llawer o'r Aelodau wedi sôn amdanynt ac yn eu cynrychioli. Rwyf hefyd yn gweld sut y gallent ein helpu i newid i economi carbon isel. Ac rwy'n meddwl ei bod yn hanfodol bwysig ein bod yn rhoi Cymru ar flaen y gad yn y sector cyffrous hwn, yn rhoi Cymru ar flaen y gad o ran technolegau llanw newydd, cyn belled, wrth gwrs, â bod y prosiectau hynny'n cael y gymeradwyaeth ofynnol. Nawr, rydym eisoes yn cefnogi busnesau i helpu Cymru i achub ar y cyfle i ddod yn arweinydd ym maes datblygu prosiectau morlynnoedd llanw, i sicrhau etifeddiaeth barhaol i ddatblygu diwydiant cynaliadwy i Gymru ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Nawr, mae un maes gweithgaredd a nodwyd yn benodol yn adroddiad Charles Hendry yn ymwneud â'r prosiectau sydd eisoes ar y gweill yng Nghymru, yn arbennig y prosiect braenaru, ac rydym yn cytuno â'r dull a nodwyd yn yr adroddiad ar gyfer prosiect braenaru ar raddfa fach cyn gynted ag y bo'n rhesymol bosibl, er mwyn deall effeithiau datblygiadau o'r fath. Ac rydym yn sicr yn croesawu arsylwad Charles Hendry o'r achos cryf iawn o blaid dewis morlyn llanw arfaethedig bae Abertawe i fod y prosiect braenaru graddfa fach hwnnw, gan mai hwn yw'r unig brosiect ar hyn o bryd sydd mewn cyflwr paratoi datblygedig sydd ei angen i ddod yn gynllun braenaru yn y dyfodol agos. Ond mae'n amlwg, cyn y gall y prosiect hwnnw fynd yn ei flaen, bod angen sicrhau nifer o gymeradwyaethau a chaniatadau. Mae'r rheini wedi cael eu hamlinellu gan Aelodau heddiw ac maent yn cynnwys y pris taro, trwydded forol, a hefyd brydles gwely'r môr gan Ystâd y Goron. Hefyd, ceir mater datgomisiynu diwedd oes, sydd heb ei gytuno rhwng y cwmni a Llywodraeth y DU hyd yn hyn. Mae fy swyddogion wedi bod yn cyfarfod â Tidal Lagoon Power Ltd ar eu prosiect arfaethedig yn Abertawe ers nifer o flynyddoedd ar draws ystod o feysydd i sicrhau bod Cymru a busnesau Cymru a'r economïau yr ydym yn eu cynrychioli yn gallu cael y budd mwyaf o'r prosiect. Yn y pen draw, mae'r cwmni'n amcangyfrif y bydd eu fflyd arfaethedig o forlynnoedd llanw'n cyfrannu £27 biliwn at CMC y DU, a £3 biliwn y flwyddyn unwaith y byddant ar waith, ac y byddant yn bodloni hyd at 8 y cant o'r galw am drydan yn y DU. Maes arall a amlygwyd yn benodol yn adroddiad Hendry yw cydnabyddiaeth o'r ymagwedd integredig yr ydym wedi'i dangos at sgiliau a datblygu'r gadwyn gyflenwi i gefnogi'r sector pwysig hwn. Er enghraifft, rydym wedi buddsoddi yn yr adroddiadau galw a chyflenwad sgiliau ar gyfer datblygiad morlyn arfaethedig bae Abertawe. Rydym wedi hwyluso ymgysylltiad cynnar â rhanddeiliaid allweddol, gan gynnwys, yn hanfodol, y partneriaethau sgiliau a rhoi mynediad cynnar iddynt at adroddiadau gwybodaeth y farchnad lafur, sydd wedi eu galluogi i fod yn ymwybodol o anghenion sgiliau'r prosiect. Hoffwn ei gwneud yn glir iawn mai bwriad Llywodraeth Cymru yw gwneud popeth o fewn ei gallu i fanteisio ar y cyfle sydd o'n blaenau. Mae Cymru, fel y mae llawer o Aelodau wedi ei nodi heddiw, yn wlad llanw, a'r flwyddyn nesaf, rydym wedi ei dynodi hi'n Flwyddyn y Môr. Hoffem i Gymru gael ei dathlu am ei harfordir anhygoel, ond hoffem hefyd iddi fod yn arweinydd byd-eang mewn prosiectau ynni morol. Tra bo Llywodraeth y DU yn ystyried canfyddiadau adroddiad Hendry, bydd swyddogion yn parhau i ymgysylltu'n gyson â Tidal Lagoon Power ac, yn wir, datblygwyr morlynnoedd llanw posibl eraill er mwyn sicrhau, pe bai'r prosiect yn cael y cymeradwyaethau a'r caniatadau angenrheidiol, y bydd busnesau Cymru, ac yn benodol economïau lleol Cymru, yn cael y budd mwyaf posibl i'n gwlad.