English: Diolch yn fawr, Sioned Williams. I do have to say that I really look forward to the outcome of your inquiry and the recommendations that will come forward to Welsh Government, but also because it will be a report that will be shared much more widely, not just with Welsh Government, but also with the UK Government, in terms of all of the partners within the UK Government, and the criminal justice system in terms of sentencers. This is also where my engagement with the Counsel General is so important, as we look at this jagged edge, which we absolutely recognise, and that's why 'Delivering Justice for Wales' was such an important paper to help lead us forward and, obviously, that's something that we're working with and raising with UK Government Ministers separately. I just want to go to that point that you made - will this make a difference - because I know that you were going to HMP Eastwood Park and, indeed, HMP Styal, which I think your members of the committee went to. Went I went to both those prisons, you cannot forget what the women said to us. The shock of why they are in there in the first place - and I mentioned the statistics earlier on about the domestic violence and abuse; the trauma that they'd faced in their lives - and then the situation that they were in in terms of the provision in terms of rehabilitative provision and circumstances to move forward. The important thing - and this is why the female offending blueprint - . Women's justice is what this is about. I just have to say that there are six guiding principles behind the women's justice blueprint, and the first one is the involvement of women with lived experience and a commitment to co-production. So, we must demonstrate that that is happening. My statement today is a part of that scrutiny, and I would want to be sharing this. I am visiting HMP Eastwood Park in January with the Counsel General, and so I will be able to speak directly to - some of the women that you met may have left prison now, but it is important that we have those discussions. But also that the other principles are evidence led, and the evidence that we're getting together and the access to data is critically important. This is a big issue for the Ministry of Justice. We want that data. We've actually got an agreement with them that we should set up parameters for the data that we need. It should not have to have been that Dr Robert Jones had to go through the FOI route to get that information. That data now, we've had a recognition that that needs to be provided. Person centred, trauma informed and gender responsive are crucial - these are all guiding principles. But the crucial thing, really, in terms of delivery of justice, is better integration of devolved and non-devolved services. And if you look at it, yes, the provision of services for women in custody is the responsibility of the Ministry of Justice, but the legislative line of responsibility changes from English services to Welsh ones when they've left prison and when they're in the communities in Wales. And therefore, health, education and substance misuse are the responsibility of Welsh local health boards and local authorities. There are many things that have been developed, and you will have heard of them from your visits and from your inquiry. The accommodation pathway co-ordinators at each probation delivery unit across Wales are really important in terms of the pathway to secure accommodation. I've mentioned the Visiting Mums service. I've mentioned domestic violence. The Safer Wales independent domestic and sexual violence adviser - that's a post in HMP Eastwood Park and Styal, and that's helping women resettle back in Wales. But also, the referrals coming through that route in terms of offender managers resettlement team and the ONE Women's Centre. Pobl, providing the prison link in Cymru south - you'll be aware of that work with Welsh women, to look at all aspects of accommodation needs. And I have mentioned the research that's been done with Llamau and Wrexham Glyndŵr University as well, to look at these wider accommodation needs. I hope we will get that response back in time for your inquiry outcome as well. But I think that it is important that we have got the third sector very involved - Safer Wales, the Nelson Trust and, indeed, in terms of the women's pathfinder, many other organisations - Newport Women's Aid, at a local level - . The fact that, also, we are looking at the needs of ethnic minorities as well - . Specific work is being undertaken, with £2.5 million for female referrers into the pathfinder service. So, I hope that this gives you some confidence that we are moving forward with that jagged edge, with the devolved and non-devolved, with a key commitment to multi-agency working and investing. That investment comes from the Welsh Government as well as the UK Government. It also comes from our police and crime commissioners and the third sector.
Welsh: Diolch yn fawr, Sioned Williams. Mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn edrych ymlaen yn fawr at ganlyniad eich ymchwiliad a'r argymhellion a gyflwynir i Lywodraeth Cymru, ond hefyd oherwydd y bydd yn adroddiad a rennir yn llawer ehangach, nid yn unig gyda Llywodraeth Cymru, ond hefyd gyda Llywodraeth y DU, o ran holl bartneriaid Llywodraeth y DU, a'r system gyfiawnder troseddol o ran dedfrydwyr. Dyma hefyd lle mae fy ymgysylltiad â'r Cwnsler Cyffredinol mor bwysig, wrth i ni edrych ar yr ymyl ddanheddog hon, yr ydym ni'n ei chydnabod yn llwyr, a dyna pam roedd 'Sicrhau Cyfiawnder i Gymru' yn bapur mor bwysig i'n helpu i'n harwain ymlaen ac, yn amlwg, mae hynny'n rhywbeth yr ydym ni'n gweithio ag ef ac yn ei godi gyda Gweinidogion Llywodraeth y DU ar wahân. Fe hoffwn i droi at y sylw hwnnw y gwnaethoch chi - a fydd hyn yn gwneud gwahaniaeth - oherwydd rwy'n gwybod eich bod chi'n mynd i garchar Eastwood Park ac, yn wir, i garchar Styal, y credaf fod aelodau o'r pwyllgor yn mynd iddynt. Pan es i i'r ddau garchar yna, allwch chi ddim anghofio beth ddywedodd y menywod wrthon ni. Y sioc pam maen nhw yno yn y lle cyntaf - ac fe wnes i sôn am yr ystadegau yn gynharach ynglŷn â'r trais a'r cam-drin domestig; y trawma roedden nhw wedi ei wynebu yn eu bywydau - ac yna'r sefyllfa roedden nhw ynddi o ran y ddarpariaeth o ran darpariaeth adsefydlu ac amgylchiadau i symud ymlaen. Y peth pwysig - a dyma pam mae'r glasbrint ar gyfer troseddwyr benywaidd - . Mae a wnelo hyn â chyfiawnder menywod. Mae'n rhaid i mi ddweud bod chwe egwyddor arweiniol i'r glasbrint cyfiawnder menywod, a'r un cyntaf yw cynnwys menywod â phrofiad byw ac ymrwymiad i gyd-gynhyrchu. Felly, mae'n rhaid i ni ddangos bod hynny'n digwydd. Mae fy natganiad heddiw yn rhan o'r craffu hwnnw, ac mae arna i eisiau fod yn rhannu hyn. Rwyf yn ymweld â charchar Eastwood Park ym mis Ionawr gyda'r Cwnsler Cyffredinol, ac felly byddaf yn gallu siarad yn uniongyrchol â - efallai bod rhai o'r menywod y gwnaethoch chi eu cyfarfod wedi gadael y carchar nawr, ond mae'n bwysig ein bod ni'n cael y trafodaethau hynny. Ond hefyd bod yr egwyddorion eraill yn cael eu harwain gan dystiolaeth, ac mae'r dystiolaeth ein bod ni'n dod at ein gilydd a'r mynediad at ddata yn hanfodol bwysig. Mae hyn yn fater mawr i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder. Mae arnom ni eisiau'r data hwnnw. Mewn gwirionedd mae gennym ni gytundeb gyda nhw y dylem ni sefydlu ffiniau ar gyfer y data sydd ei angen arnom ni. Ni ddylai fod wedi bod yn rhaid i'r Dr Robert Jones gyflwyno ceisiadau rhyddid gwybodaeth i gael yr wybodaeth honno. Y data hwnnw nawr, rydym ni wedi cael cydnabyddiaeth bod angen darparu hynny. Mae'r canolbwyntio ar y person, ar drawma ac ar rywedd yn hanfodol - mae'r rhain i gyd yn egwyddorion arweiniol. Ond y peth hollbwysig, mewn gwirionedd, o ran darparu cyfiawnder, yw integreiddio gwasanaethau datganoledig a heb eu datganoli yn well. Ac os edrychwch chi arni, ie, mae darparu gwasanaethau i ferched yn y ddalfa yn gyfrifoldeb ar y Weinyddiaeth Gyfiawnder, ond mae'r llinell gyfrifoldeb ddeddfwriaethol yn newid o wasanaethau Seisnig i rai Cymreig pan fyddan nhw wedi gadael y carchar a phan fyddan nhw yn y cymunedau yng Nghymru. Ac felly, byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol sy'n gyfrifol am iechyd, addysg a chamddefnyddio sylweddau. Mae yna lawer o bethau sydd wedi eu datblygu, a byddwch wedi clywed amdanyn nhw o'ch ymweliadau ac o'ch ymchwiliad. Mae cydlynwyr llwybr llety pob uned gyflenwi ar gyfer y gwasanaeth prawf ar draws Cymru'n hynod bwysig o ran y llwybr i sicrhau llety. Rwyf wedi sôn am y gwasanaeth Ymweld â Mam. Rwyf wedi sôn am drais yn y cartref. Mae Cynghorydd annibynnol Cymru Ddiogelach ar drais domestig a thrais rhywiol - swydd yw honno yng ngharchardai Eastwood Park a Styal, ac mae hynny'n helpu menywod i ailsefydlu'n ôl yng Nghymru. Ond hefyd, mae'r cyfeiriadau yn dod drwy'r llwybr hwnnw o ran tîm rheolwyr ailsefydlu troseddwyr a'r ONE Women's Centre. Mae Pobl, sy'n darparu'r cyswllt carchardai yn y de - byddwch chi'n ymwybodol o'r gwaith hwnnw gyda menywod Cymru, i edrych ar bob agwedd ar anghenion llety. Ac rwyf wedi sôn am yr ymchwil a wnaed gyda Llamau a Phrifysgol Glyndŵr Wrecsam hefyd, i edrych ar yr anghenion llety ehangach hyn. Rwy'n gobeithio y cawn ni yr ymateb hwnnw yn ôl mewn pryd ar gyfer canlyniad eich ymchwiliad hefyd. Ond rwy'n credu ei bod hi yn bwysig bod gennym ni'r trydydd sector yn ymwneud yn fawr - Cymru Ddiogelach, Ymddiriedolaeth Nelson ac, yn wir, o ran y rhaglen fraenaru i fenywod, llawer o sefydliadau eraill - Cymorth i Ferched Casnewydd, ar lefel leol - . Y ffaith ein bod, hefyd, yn edrych ar anghenion lleiafrifoedd ethnig hefyd - . Mae gwaith penodol yn cael ei wneud, gyda £2.5 miliwn ar gyfer cyfeirwyr benywaidd i'r gwasanaeth braenaru. Felly, rwy'n gobeithio bod hyn yn rhoi rhywfaint o hyder i chi ein bod yn symud ymlaen gyda'r ymyl ddanheddog honno, gyda'r agweddau datganoledig a'r rhai sydd heb eu datganoli, gydag ymrwymiad allweddol i weithio aml-asiantaeth a buddsoddi. Daw'r buddsoddiad hwnnw gan Lywodraeth Cymru yn ogystal â Llywodraeth y DU. Daw hefyd gan ein comisiynwyr heddlu a throsedd a'r trydydd sector.