English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and thank you to the Member for raising the important issues in today's debate and proposal. We all know and agree that the use of digital data and technology is essential in providing opportunities that benefit people, communities, public services and businesses. We also know that our increasing reliance on digital can increase carbon emissions through the energy used in processing and storing large amounts of data and running digital platforms and technology - most Members have referred to this in their contributions. I recognise the Member's policy intent in the motion and agree with its sentiment. In fact, the Member, in opening, recognised that an amount of work is already taking place in this field. However, including it in the Welsh Government legislative timetable would be a genuine challenge, as it is already under considerable pressure and may face more, depending on external events. Our 'Digital strategy for Wales' already articulates how digital can actually help to reduce carbon emissions overall and achieve our net-zero ambitions by designing public services effectively, using data smartly and openly, and modernising technology. And of course, our future generations Act places a responsibility on public bodies to put sustainability at the heart of all policy decisions, and that includes investment in digital and data. From a public sector perspective, as was acknowledged, the Centre for Digital Public Services is supporting organisations to develop effective digital services centred around the needs of users. That means using technology more efficiently, minimising carbon usage and reducing the need for travel. The centre recently undertook a discovery exercise and made recommendations on how digital can help towards net zero. They include the importance of measuring the carbon footprint of services and moving to shared services and platforms. The centre also recommends building sustainability into digital procurement. Social value is increasingly becoming part of the evaluation criteria for procurement, and that includes sustainability considerations. The centre is working on next steps to ensure delivery against these important recommendations. A key ambition in our digital strategy is providing improved digital services through better and ethical use of data. Common use of agreed standards is vital to achieving this. By ensuring that data is easily accessible and published openly, or shared securely, we can minimise duplication of data and its storage, one of the key points made by the Member. This reduces both costs and carbon footprint. Openly reporting on the environmental performance of services also ensures accountability and transparency of energy use. As we know, data is needed for almost everything at this point, and will be more so in the future. Data centres, as mentioned by Sarah Murphy, play a critical role in storing the data, software and hardware that underpin the services that we all use. They're integral to the delivery chain and are, of course, consumers of energy and power. There is, of course, a major responsibility on companies to reduce the carbon impact of the data that they hold. We know that the industry is taking this seriously and is reducing power consumption, switching to renewable and low-carbon energy sources and driving efficiencies, including, of course, the use of excess heat, and, again, Sarah Murphy mentioned this in her contribution. In Wales, this is happening too. We expect to see more data centres in Wales in the future and want them to be built to current and future environmental standards. Our emissions reduction plan, Net Zero Wales, sets ourselves ambitious national targets. It highlights the role that digital infrastructure can play in decarbonisation, as well as decarbonising the energy supply itself. To support our ambitions, we'll publish the net-zero skills plan shortly; that will set out our commitment to net-zero skills by investing in people and talent as crucial drivers towards a stronger, fairer, greener economy. Digital skills will be one of the cross-cutting themes. Our innovation strategy will also enable the Welsh Government to address carbon measurement and highlight the use of digital tools in helping us to fully understand the impact we have on carbon reduction. As I've said, I recognise that there is, of course, a digital footprint, and that footprint has a carbon footprint. I do want to thank the Member for the way in which he opened the debate, in recognising that we are taking action, and the cross-party group is broadly supportive of the digital strategy. But there is both the carbon footprint to digital activity, which is real, but also, as has been highlighted, a real lack of awareness that there is a carbon footprint to digital activity. Part of our challenge is what we can do to both raise awareness and action to address that. Now, I'm not convinced that extra legislation is the answer. However, there is always a balance as to when legislation can and may not deliver the policy progress that we all agree upon. So, I look forward to the Member further developing the proposal. The Welsh Government will not oppose the proposal today; we will abstain and Welsh Government-supporting backbenchers will have a free vote. I think there is more for us to discuss about the proposals that have been outlined today, practical action, and our willingness to actually consider that in the future.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a diolch i'r Aelod am godi'r materion pwysig yn y ddadl a'r cynnig heddiw. Rydym i gyd yn gwybod ac yn cytuno bod defnyddio data a thechnoleg ddigidol yn hanfodol wrth ddarparu cyfleoedd sydd o fudd i bobl, cymunedau, gwasanaethau cyhoeddus a busnesau. Rydym hefyd yn gwybod y gall ein dibyniaeth gynyddol ar dechnoleg ddigidol gynyddu allyriadau carbon drwy'r ynni a ddefnyddir wrth brosesu a storio llawer iawn o ddata a rhedeg platfformau digidol a thechnoleg - mae'r rhan fwyaf o'r Aelodau wedi cyfeirio at hyn yn eu cyfraniadau. Rwy'n cydnabod bwriad polisi'r Aelod yn y cynnig ac yn cytuno â'r teimlad sy'n sail iddo. Mewn gwirionedd, roedd yr Aelod, wrth agor, yn cydnabod bod gwaith eisoes yn digwydd yn y maes hwn. Fodd bynnag, byddai ei gynnwys yn amserlen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru yn her go iawn, gan ei bod eisoes o dan bwysau sylweddol ac fe allai wynebu mwy o bwysau, yn dibynnu ar ddigwyddiadau allanol. Mae ein 'Strategaeth Ddigidol i Gymru' eisoes yn mynegi sut y gall technoleg ddigidol helpu i leihau allyriadau carbon yn gyffredinol a chyflawni ein huchelgeisiau sero net drwy gynllunio gwasanaethau cyhoeddus yn effeithiol, gan ddefnyddio data'n glyfar ac yn agored, a moderneiddio technoleg. Ac wrth gwrs, mae ein Deddf cenedlaethau'r dyfodol yn rhoi cyfrifoldeb ar gyrff cyhoeddus i roi cynaliadwyedd wrth wraidd pob penderfyniad polisi, ac mae hynny'n cynnwys buddsoddi mewn technoleg ddigidol a data. O safbwynt y sector cyhoeddus, fel y cydnabuwyd, mae'r Ganolfan Gwasanaethau Cyhoeddus Digidol yn cefnogi sefydliadau i ddatblygu gwasanaethau digidol effeithiol sy'n canolbwyntio ar anghenion defnyddwyr. Mae hynny'n golygu defnyddio technoleg yn fwy effeithlon, lleihau'r defnydd o garbon a lleihau'r angen i deithio. Yn ddiweddar, cynhaliodd y ganolfan ymarfer darganfod a gwnaeth argymhellion ar sut y gall technoleg ddigidol helpu tuag at sero net. Maent yn cynnwys pwysigrwydd mesur ôl-troed carbon gwasanaethau a symud at wasanaethau a phlatfformau a rennir. Mae'r ganolfan hefyd yn argymell adeiladu cynaliadwyedd i mewn i brosesau caffael digidol. Mae gwerth cymdeithasol yn dod yn rhan gynyddol o'r meini prawf gwerthuso ar gyfer caffael, ac mae hynny'n cynnwys ystyriaethau cynaliadwyedd. Mae'r ganolfan yn gweithio ar y camau nesaf i sicrhau bod yr argymhellion pwysig hyn yn cael eu cyflawni. Uchelgais allweddol yn ein strategaeth ddigidol yw darparu gwell gwasanaethau digidol drwy ddefnyddio data'n well ac yn fwy moesegol. Mae defnydd cyffredin o safonau y cytunwyd arnynt yn hanfodol er mwyn cyflawni hyn. Drwy sicrhau bod data'n hawdd i'w gael ac yn cael ei gyhoeddi'n agored, neu ei rannu'n ddiogel, gallwn leihau faint o ddata sy'n cael ei ddyblygu a'i storio, un o'r pwyntiau allweddol a wnaeth yr Aelod. Mae hyn yn lleihau costau ac ôl-troed carbon. Mae adrodd yn agored ar berfformiad amgylcheddol gwasanaethau hefyd yn sicrhau atebolrwydd a thryloywder o ran y defnydd o ynni. Fel y gwyddom, mae angen data ar gyfer bron bopeth ar hyn o bryd, ac yn fwy felly yn y dyfodol. Mae canolfannau data, fel y crybwyllodd Sarah Murphy, yn chwarae rhan hanfodol yn storio'r data, y feddalwedd a'r caledwedd sy'n sail i'r gwasanaethau rydym i gyd yn eu defnyddio. Maent yn rhan annatod o'r gadwyn gyflenwi ac maent yn defnyddio ynni a phŵer wrth gwrs. Mae cyfrifoldeb mawr ar gwmnïau i leihau effaith carbon y data sydd ganddynt. Rydym yn gwybod bod y diwydiant o ddifrif ynglŷn â hyn ac yn lleihau'r defnydd o bŵer, gan newid i ffynonellau ynni adnewyddadwy a charbon isel ac ysgogi arbedion effeithlonrwydd, gan gynnwys y defnydd o wres gormodol wrth gwrs, ac unwaith eto, soniodd Sarah Murphy am hyn yn ei chyfraniad. Mae hyn yn digwydd yng Nghymru hefyd. Rydym yn disgwyl gweld mwy o ganolfannau data yng Nghymru yn y dyfodol ac eisiau iddynt gael eu hadeiladu i safonau amgylcheddol y presennol a'r dyfodol. Mae ein cynllun ar gyfer lleihau allyriadau, Cymru Sero Net, yn gosod targedau cenedlaethol uchelgeisiol i ni'n hunain. Mae'n amlygu'r rôl y gall seilwaith digidol ei chwarae yn datgarboneiddio, yn ogystal â datgarboneiddio'r cyflenwad ynni ei hun. I gefnogi ein huchelgeisiau, byddwn yn cyhoeddi'r cynllun sgiliau sero net cyn bo hir; bydd hwnnw'n nodi ein hymrwymiad i sgiliau sero net drwy fuddsoddi mewn pobl a thalent fel elfennau hanfodol mewn economi gryfach, decach a gwyrddach. Bydd sgiliau digidol yn un o'r themâu trawsbynciol. Bydd ein strategaeth arloesi hefyd yn galluogi Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael â mesur carbon ac yn tynnu sylw at y defnydd o offer digidol i'n helpu i ddeall yn llawn yr effaith a gawn ar leihau allyriadau carbon. Fel y dywedais, rwy'n cydnabod bod yna ôl troed digidol wrth gwrs, ac mae ôl troed carbon i'r ôl troed hwnnw. Rwyf am ddiolch i'r Aelod am y ffordd yr agorodd y ddadl drwy gydnabod ein bod yn gweithredu, ac mae'r grŵp trawsbleidiol yn gefnogol at ei gilydd i'r strategaeth ddigidol. Ond mae yna ôl troed carbon real i weithgaredd digidol, ond hefyd, fel y nodwyd, mae yna ddiffyg ymwybyddiaeth go iawn fod ôl troed carbon i weithgaredd digidol. Rhan o'n her yw'r hyn y gallwn ei wneud i godi ymwybyddiaeth a gweithredu i fynd i'r afael â hynny. Nawr, nid wyf wedi fy argyhoeddi mai deddfwriaeth ychwanegol yw'r ateb. Fodd bynnag, mae yna gydbwysedd i'w daro bob amser o ran pryd y gall deddfwriaeth a phryd nad yw'n gallu sicrhau'r cynnydd polisi rydym i gyd yn cytuno arno. Felly, edrychaf ymlaen at weld yr Aelod yn datblygu'r cynnig ymhellach. Ni fydd Llywodraeth Cymru yn gwrthwynebu'r cynnig heddiw; byddwn yn ymatal a bydd pleidlais rydd i'r aelodau o'r meinciau cefn sy'n cefnogi Llywodraeth Cymru. Rwy'n credu bod mwy i ni ei drafod am y cynigion sydd wedi'u hamlinellu heddiw, am weithredu ymarferol ac am ein parodrwydd i ystyried hynny yn y dyfodol.