English: This is an issue that is close to my heart. I've tried to make an effort in my time here in the Assembly, and particularly over the last year or two, in drawing attention to these issues. This is in part because, just as it is close to my heart, it's also close to the heart of the vast majority of people in this country. How we treat animals is a reflection of who we are as a society and as a country, and although many people sometimes claim that there are other more pressing things the Government should focus on, I think it's important that we focus on vulnerable animals, and how we demonstrate that we are supportive of protecting them. But we are making a stronger focus on this issue because of the work of campaigners and the public, and this petition should be congratulated as another example of the people of Wales showing their dedication and resolve to try and provide answers and input into some of these questions and bring pressure on us here too. I would like to thank my colleague Siân Gwenllian, also, who has been working diligently with some of the petitioners here today, namely Linda, who has been e-mailing us on a regular basis to raise this as an important issue in the Assembly. The issue of circuses is one that, to my mind, isn't that complicated. As the petition notes, 74 per cent of the public have demonstrated via polls that they are against wild animals in circuses. They rightly recognise that circuses featuring wild animals are outdated and are harmful. Twenty-five countries have already banned the use of live animals in circuses, and we've already heard about bans in Scotland and elsewhere in Europe. What concerns me, however, is the slow nature of progress on this issue in Wales. I don't want to go through the timelines that have already been outlined by the Chair of the committee, but now I understand that the formal line from the Welsh Government is still - and I quote: 'I am exploring opportunities to bring forward legislation to ban the use of wild animals in circuses in Wales.' Any more exploring of opportunities and I worry that the Cabinet Secretary is going to get lost. I understand that we have a duty to get legislation right the first time, here in Wales, and I appreciate that the public would expect this and that the Government wants to ensure that that is the case, but it's not as though we are pushing for a particularly untried and unique path on circuses, because other countries have already banned this. Wales risks being left behind the curve. There is a chance that, while we are in limbo, circus operators could apply and get a licence here in Wales. Already, we know that, in 2015, a circus operator was denied a licence elsewhere in the UK, but managed to conduct a circus tour in Wales, which, in my view, could be very harmful. I've also been told today - earlier - by campaigners that the same operator is planning another tour, is unlikely to get a licence in England, and will likely attempt to obtain a licence in Wales soon. If that was to happen, it would be an embarrassing failure, in my view, directly tied to our lack of policy speed in recent years. We are clearly seeing a huge movement of sentiment and opinion on animal welfare. I've raised the issue of an animal abuse register many times, and campaigners have delivered almost 0.75 million signatures on that particular aspect of this debate alone. I've been critical of the Welsh Government on this agenda, but I'm pleased to see, on this particular issue, that the Welsh Government doesn't reject campaigns on any of these issues out of hand, and that the Cabinet Secretary does make her preferences clear. I'm also pleased that there is at least movement on the questions surrounding animal welfare and some actions on a range of them, but I am concerned, as are campaigners, that the movement is too slow. We really need a timeline now as to when this ban will come into place so that Wales can, again, lead the agenda. As with many of the debates we've had this afternoon, let Wales be put on the map. Let Wales show the way and make sure that animals are protected here, in Wales, as they are in other parts of the world. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Mae hwn yn fater sy'n agos at fy nghalon. Rwyf wedi ceisio gwneud ymdrech yn fy amser yma yn y Cynulliad, ac yn enwedig dros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf, i dynnu sylw at y materion hyn. Mae hyn yn rhannol oherwydd, yn yr un modd ag y mae'n agos at fy nghalon i, mae hefyd yn agos at galon y mwyafrif llethol o bobl yn y wlad hon. Mae sut rydym yn trin anifeiliaid yn adlewyrchiad o'r hyn ydym fel cymdeithas ac fel gwlad, ac er bod llawer o bobl weithiau'n honni bod yna bethau eraill pwysicach y dylai Llywodraeth ganolbwyntio arnynt, credaf ei bod yn bwysig inni ganolbwyntio ar anifeiliaid sy'n agored i niwed, a sut rydym yn dangos ein bod yn cefnogi camau i'w diogelu. Ond rydym yn canolbwyntio mwy ar y mater hwn oherwydd gwaith ymgyrchwyr a'r cyhoedd, a dylai'r ddeiseb gael ei llongyfarch fel enghraifft arall o bobl Cymru'n dangos eu hymroddiad a'u penderfyniad i geisio darparu atebion a mewnbwn i rai o'r cwestiynau hyn a rhoi pwysau arnom ni yma hefyd. Hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod Siân Gwenllian hefyd, a fu'n gweithio'n ddiwyd gyda rhai o'r deisebwyr yma heddiw, a Linda yn benodol, sydd wedi bod yn anfon negeseuon e-bost atom yn rheolaidd er mwyn tynnu sylw at hyn fel mater o bwys yn y Cynulliad. Mae mater syrcasau yn un nad yw mor gymhleth â hynny yn fy marn i. Fel y mae'r ddeiseb yn ei nodi, mae 74 y cant o'r cyhoedd wedi dangos drwy arolygon barn eu bod yn erbyn cadw anifeiliaid gwyllt mewn syrcasau. Maent yn cydnabod yn briodol fod syrcasau sy'n cynnwys anifeiliaid gwyllt yn hen ffasiwn ac yn niweidiol. Mae 25 o wledydd eisoes wedi gwahardd y defnydd o anifeiliaid byw mewn syrcasau, ac eisoes rydym wedi clywed am waharddiadau yn yr Alban ac mewn mannau eraill yn Ewrop. Yr hyn sy'n peri pryder i mi, fodd bynnag, yw natur araf y cynnydd ar y mater hwn yng Nghymru. Nid wyf eisiau mynd drwy'r amserlenni a amlinellwyd eisoes gan Gadeirydd y Pwyllgor, ond deallaf yn awr mai ymateb ffurfiol Llywodraeth Cymru o hyd yw - ac rwy'n dyfynnu: 'Rwy'n chwilio am gyfleoedd i gyflwyno deddfwriaeth i wahardd defnyddio anifeiliaid gwyllt mewn syrcasau yng Nghymru.' Os yw'n dal ati i chwilio am gyfleoedd, rwy'n gofidio y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn mynd ar goll. Rwy'n deall fod gennym ddyletswydd i gael deddfwriaeth yn iawn y tro cyntaf, yma yng Nghymru, ac rwy'n sylweddoli y byddai'r cyhoedd yn disgwyl hyn a bod y Llywodraeth eisiau sicrhau bod hynny'n wir, ond nid yw fel pe baem yn gwthio am rywbeth nad yw wedi ei wneud o'r blaen neu lwybr unigryw mewn perthynas â syrcasau, oherwydd mae gwledydd eraill eisoes wedi gwahardd hyn. Mae Cymru mewn perygl o gael ei gadael ar ôl. Mae yna bosibilrwydd, tra'n bod mewn limbo, y gallai gweithredwyr syrcasau gyflwyno cais am drwydded a'i chael yma yng Nghymru. Gwyddom eisoes, yn 2015, fod trwydded wedi'i gwrthod i weithredwr syrcas mewn man arall yn y DU, ond ei fod wedi llwyddo i gynnal taith syrcas yng Nghymru, a gallai hynny fod yn niweidiol iawn yn fy marn i. Clywais heddiw hefyd - yn gynharach - gan ymgyrchwyr fod yr un gweithredwr yn cynllunio taith arall, sy'n annhebygol o gael trwydded yn Lloegr, ac mae'n debyg y bydd yn cyflwyno cais am drwydded yng Nghymru'n fuan. Pe bai hynny'n digwydd, byddai'n fethiant a fyddai'n embaras, yn fy marn i, ac yn uniongyrchol gysylltiedig â'n diffyg cyflymder i weithredu polisi yn y blynyddoedd diwethaf. Rydym yn amlwg yn gweld teimladau a safbwyntiau'n newid ar les anifeiliaid. Rwyf wedi crybwyll mater cofrestr cam-drin anifeiliaid lawer gwaith, ac mae ymgyrchwyr wedi cyflwyno bron 0.75 miliwn o lofnodion ar yr agwedd benodol honno'n unig ar y ddadl hon. Rwyf wedi bod yn feirniadol o Lywodraeth Cymru ar yr agenda hon, ond rwy'n falch o weld, ar y mater penodol hwn, nad yw Llywodraeth Cymru yn gwrthod ymgyrchoedd ar unrhyw un o'r materion hyn yn llwyr, a bod Ysgrifennydd y Cabinet yn dweud yn glir beth y mae hi'n ei ffafrio. Rwyf hefyd yn falch fod yna symud o leiaf ar y cwestiynau sy'n ymwneud â lles anifeiliaid a rhai camau ar amryw ohonynt, ond rwy'n pryderu, fel y mae'r ymgyrchwyr, ein bod yn symud yn rhy araf. Mae gwir angen amserlen arnom yn awr i nodi pa bryd y daw'r gwaharddiad hwn i rym fel y gall Cymru arwain yr agenda unwaith eto. Fel gyda llawer o'r dadleuon a gawsom y prynhawn yma, gadewch inni roi Cymru ar y map. Gadewch i Gymru ddangos y ffordd a gwneud yn siŵr fod anifeiliaid yn cael eu hamddiffyn yma yng Nghymru, fel y maent yn cael eu hamddiffyn mewn rhannau eraill o'r byd. Diolch yn fawr iawn.