English: Diolch, Lywydd - Dirprwy Lywydd, sorry. I welcome the opportunity to speak in today's debate. Air pollution can have extremely detrimental effects on our health, as has already been mentioned by several speakers. It's associated with a wide variety of respiratory and inflammatory conditions, as particulates, including sulphates, nitrates and black carbon, penetrate the cardiovascular system. It particularly affects those with pre-existing health conditions. There is also evidence that prolonged exposure can lead to severe heart and lung disease and, on occasions, cancer. Outdoor air pollution is now the biggest single killer, globally, with over 3 million people - and I know David Melding has highlighted those in Wales - more than HIV/AIDS, actually, and malaria, so you can see the level we're at. As urban air quality declines, the risk to individuals with those pre-existing conditions increases. Dr Flavia Bustreo of the World Health Organization, assistant director general for family, women and children's health, has said: 'Air pollution is a major cause of disease and death. It is good news that more cities are stepping up to monitor air quality, so when they take actions to improve it they have a benchmark When dirty air blankets our cities the most vulnerable urban populations - the youngest, oldest and poorest - are the most impacted.' The air quality in my constituency and hometown, Port Talbot, is often in the headlines due to the high levels of pollution, or, perhaps more accurately, particulates, occasionally reaching as high as 9 - not 9.5, but 9 - on the scale, but actually reaching that on more than 10 occasions. There's an upper limit of 40 occasions that should exist in a year and we're getting to 25 per cent of that limit. That's really unacceptable. Of course, Port Talbot is a predominantly industrial town, but it also has the M4, a major trunk road, running through a very narrow coastal strip. If you know Port Talbot, you'll know it's very narrow, and you'll also know that there are mountains on one side so the flows of the air clearly are affected as a consequence of that. Both the council and Welsh Government have put measures in place to monitor high pollutant emissions, and Natural Resources Wales oversees general regulation, including compliance with European Union legislation, whilst a specific Welsh air quality forum measures headline air quality indicators across Wales. That's great news. But, seeing that some of the most recent data that have been published only take us up to 2013, I do ask the Minister, or Cabinet Secretary, to scope and update guidance, especially in light of the recent publication of a longitudinal study by the World Health Organization, which demonstrated that outdoor air pollution has grown by 8 per cent globally in the past five years. The WHO also identified Port Talbot as one of the worst affected towns in the UK. It was identified as the worst town in the UK for PM10s and only fared slightly better on PM2.5s, so I am very concerned about the implications that has on the health of my constituents if we don't increase our efforts to improve air quality and reduce PM10s and PM2.5 emissions. Environmental legislation for the past 25 years has led to continued reduction in the levels of harmful pollution in Wales and more widely across Europe in fact. I applaud the Welsh Government for continuing to commit to improving air quality and seeking ways to progress and streamline the way that air pollution is managed, not only to meet legislative requirements, but also to enhance the health of people in Wales. In light of the result of the EU referendum, the environmental impact of a 'leave' strategy should also be of great concern to all of us here in the Chamber. The EU had been safeguarding compliance and producing regulations around issues such as air quality and safe levels for many decades. We must not lose the benefits of this key overarching guidance, such as the industrial emissions directive 2010, the air quality framework directive 2008, and the integrated pollution prevention and control directive 2006, just to name three. In the coming negotiations with the EU, we must ensure that environmental concerns stand at the forefront of the agenda. I hope the Welsh Government will continue to look to Europe for guidance and leadership on these issues and ensure that safeguarding both the health of our current population and the environment for future generations continue to be embedded in governmental policy and practice. This will include sustainable and substantial investment in our public transport systems, and active travel routes to encourage more people to leave their cars at home as much as possible. We must also look at schemes that reduce emissions, particularly in industrial developments, whether that be through a greater use of renewable energy, which we are very much for here in Wales, or through schemes that build upon recycling developments, such as the proposed power plant in the steelworks in Port Talbot, which is actually about using waste gases, so you're reducing the emissions and making them beneficial. You actually reduce emissions twice, because you're reducing the emissions from the waste gases, but you're also reducing emissions from extra electricity being generated, because you've got it: win-win situation. The Welsh Government published a short-term action plan in 2013 for Port Talbot, aimed specifically at cutting PM10s, and it's still alive. We need to review it, modernise it, and learn from it to ensure that we tackle the challenges ahead not only for Port Talbot, but for the whole of Wales.
Welsh: Diolch, Lywydd - Ddirprwy Lywydd, mae'n ddrwg gennyf. Rwy'n croesawu'r cyfle i siarad yn y ddadl heddiw. Gall llygredd aer niweidio ein hiechyd yn fawr iawn, fel y crybwyllodd nifer o'r siaradwyr eisoes. Mae'n gysylltiedig ag amrywiaeth eang o gyflyrau anadlol a llidiol, wrth i ronynnau, gan gynnwys sylffadau, nitradau a charbon du, dreiddio i'r system gardiofasgwlaidd. Mae'n effeithio'n arbennig ar y rheini sydd â chyflyrau iechyd sy'n bodoli eisoes. Ceir tystiolaeth hefyd y gall cysylltiad estynedig arwain at glefyd difrifol y galon a'r ysgyfaint ac ar adegau, canser. Llygredd aer yn yr awyr agored yw'r lladdwr mwyaf yn fyd-eang bellach, gyda thros 3 miliwn o bobl - ac rwy'n gwybod bod David Melding wedi tynnu sylw at y rhai yng Nghymru - mwy na HIV/AIDS a malaria, felly gallwch weld ar ba lefel rydym ni. Wrth i ansawdd aer trefol ddirywio, mae'r risg i unigolion sydd â'r cyflyrau hyn eisoes yn codi. Mae Dr Flavia Bustreo o Sefydliad Iechyd y Byd, cyfarwyddwr cyffredinol cynorthwyol ar gyfer iechyd teuluoedd, menywod a phlant, wedi dweud: Mae llygredd aer yn un o brif achosion afiechyd a marwolaeth. Mae'n newyddion da fod mwy o ddinasoedd yn gweithredu i fonitro ansawdd aer, felly pan fyddant yn cymryd camau i'w wella, bydd ganddynt feincnod Pan fo aer brwnt yn gorchuddio ein dinasoedd, y poblogaethau trefol mwyaf agored i niwed - y rhai ieuengaf, y rhai hynaf a'r rhai tlotaf - yw'r rhai yr effeithir arnynt fwyaf. Mae ansawdd aer yn fy etholaeth a fy nhref enedigol, Port Talbot, yn aml yn y penawdau oherwydd y lefelau uchel o lygredd, neu'n fwy cywir efallai, lefelau uchel o ronynnau, sydd o bryd i'w gilydd yn cyrraedd mor uchel â 9 - nid 9.5, ond 9 - ar y raddfa, ond mae wedi cyrraedd hynny ar fwy na 10 achlysur mewn gwirionedd. Ceir terfyn uchaf o 40 achlysur mewn blwyddyn na ddylid ei groesi ac rydym yn cyrraedd 25 y cant o'r terfyn hwnnw. Mae hynny'n gwbl annerbyniol. Wrth gwrs, tref ddiwydiannol yw Port Talbot yn bennaf, ond mae ganddi hefyd yr M4, prif gefnffordd, yn rhedeg drwy lain arfordirol gul iawn. Os ydych yn gyfarwydd â Phort Talbot, fe wyddoch ei bod yn llain gul iawn, a gwyddoch hefyd fod mynyddoedd ar un ochr, felly effeithir ar lif yr awyr yn amlwg o ganlyniad i hynny. Mae'r cyngor a Llywodraeth Cymru wedi rhoi mesurau ar waith i fonitro allyriadau llygryddion uchel, ac mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn goruchwylio rheoliadau cyffredinol, gan gynnwys cydymffurfio â deddfwriaeth yr Undeb Ewropeaidd, tra bo fforwm ansawdd aer penodol ar gyfer Cymru yn mesur prif ddangosyddion ansawdd aer ledled Cymru. Mae hynny'n newyddion gwych. Ond o weld nad yw peth o'r data diweddaraf a gyhoeddwyd ond yn cyrraedd 2013, gofynnaf i'r Gweinidog, neu Ysgrifennydd y Cabinet, i gwmpasu a diweddaru canllawiau, yn enwedig yn sgil cyhoeddi astudiaeth hydredol gan Sefydliad Iechyd y Byd yn ddiweddar, a ddangosai fod llygredd aer yn yr awyr agored wedi cynyddu 8 y cant yn fyd-eang dros y pum mlynedd diwethaf. Nododd Sefydliad Iechyd y Byd hefyd mai Port Talbot yw un o'r trefi yr effeithiwyd arni waethaf yn y DU. Nodwyd mai hi yw'r dref waethaf yn y DU o ran allyriadau PM10, ac nid oedd fawr gwell o ran allyriadau PM2.5, felly rwy'n bryderus iawn ynglŷn â goblygiadau hynny i iechyd fy etholwyr os na fyddwn yn cynyddu ein hymdrechion i wella ansawdd aer a lleihau allyriadau PM10 a PM2.5. Mae deddfwriaeth amgylcheddol y 25 mlynedd diwethaf wedi arwain at ostyngiad parhaus yn lefelau llygredd niweidiol yng Nghymru ac yn ehangach ledled Ewrop. Rwy'n canmol Llywodraeth Cymru am barhau i ymrwymo i wella ansawdd aer a chwilio am ffyrdd o ddatblygu a chyflymu'r ffordd y rheolir llygredd aer, nid yn unig er mwyn bodloni gofynion deddfwriaethol, ond hefyd i wella iechyd pobl yng Nghymru. Yn wyneb canlyniad refferendwm yr UE, dylai effaith amgylcheddol strategaeth 'gadael' hefyd fod yn destun pryder mawr i bob un ohonom yma yn y Siambr. Bu'r UE yn diogelu cydymffurfiaeth ac yn cynhyrchu rheoliadau ynglŷn â materion megis ansawdd aer a lefelau diogel ers degawdau lawer. Rhaid i ni beidio â cholli manteision y canllawiau cyffredinol allweddol hyn, megis cyfarwyddeb allyriadau diwydiannol 2010, cyfarwyddeb fframwaith ansawdd aer 2008, a chyfarwyddeb atal a rheoli llygredd integredig 2006, i enwi tri yn unig. Yn y trafodaethau sydd i ddod gyda'r UE, mae'n rhaid i ni sicrhau bod pryderon amgylcheddol ar flaen yr agenda. Rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i droi at Ewrop am gyfarwyddyd ac arweiniad ar y materion hyn, a sicrhau bod diogelu iechyd ein poblogaeth bresennol a'r amgylchedd ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol yn parhau i fod yn rhan annatod o bolisi ac ymarfer llywodraethol. Bydd hyn yn cynnwys buddsoddiad cynaliadwy a sylweddol yn ein systemau trafnidiaeth gyhoeddus, a llwybrau teithio llesol i annog mwy o bobl i adael eu ceir gartref cymaint ag y bo modd. Rhaid i ni edrych hefyd ar gynlluniau sy'n lleihau allyriadau, yn enwedig mewn datblygiadau diwydiannol, boed hynny drwy fwy o ddefnydd o ynni adnewyddadwy, rhywbeth rydym yn gryf o'i blaid yma yng Nghymru, neu drwy gynlluniau sy'n adeiladu ar ddatblygiadau ailgylchu, megis y pwerdy arfaethedig yn y gwaith dur ym Mhort Talbot, sy'n ymwneud mewn gwirionedd â defnyddio nwyon gwastraff, felly rydych yn lleihau'r allyriadau ac yn creu budd ohonynt. Rydych yn lleihau allyriadau ddwywaith mewn gwirionedd, oherwydd eich bod yn lleihau'r allyriadau o'r nwyon gwastraff, ond rydych hefyd yn lleihau allyriadau o gynhyrchu trydan ychwanegol, gan ei fod gennych: sefyllfa lle mae pawb ar eu hennill. Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru gynllun gweithredu byrdymor yn 2013 ar gyfer Port Talbot, wedi'i anelu'n benodol at dorri allyriadau PM10, ac mae'n dal yn weithredol. Mae angen i ni ei adolygu, ei foderneiddio, a dysgu ohono er mwyn sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â'r heriau sydd o'n blaenau, nid yn unig ar gyfer Port Talbot, ond ar gyfer Cymru gyfan.