English: The teaching of our history in Welsh schools matters. The past informs the future; a loss of the past would mean the most thoughtless of ages. History teaches us that 'Welsh' means British. Both England and Scotland are named after their invaders. However, the Britons remained. Wales is named after the term used by the invaders - meaning 'foreigner' in their language - to describe the Britons across our islands, who referred to each other as fellow countrymen and women, 'Y Cymry'. We hear of the iron ring of castles built in north Wales after Anglo-Norman conquest, but we hear little of the 100,000 fellow Britons who had died in the attempted genocide in northern England by the Normans - the harrying of the north - two centuries previously. The first petition we're debating refers to the Glyndŵr rising. We hear of his dream of a Welsh Parliament, two Welsh universities and a Welsh free church. However, history also teaches us that he previously dutifully served the last Plantagenet king and joined the army that king led into Scotland, before rebelling against the first king since the Norman conquest whose mother tongue was not French, in a plot with Mortimer and Percy to divide the kingdom into three parts. The first petition also refers to the drowning of Capel Celyn, which belongs to every community in Wales. However, history teaches us that this is also part of a wider British experience, where communities were flooded when the Rivington reservoirs were constructed to supply water to Liverpool a century earlier. Myths tell stories about the early history of a people. There are those who believe that the destiny of mystical Britain - Albion, Alba, Alban - is waiting to be awoken as a spiritual leader of the world. According to the twelfth century The History of the Kings of Britain by Geoffrey of Monmouth, the exiled Brutus of Troy was told by the goddess Diana, 'Brutus! there lies beyond the Gallic bounds An island which the western sea surrounds, By giants once possessed, now few remain To bar thy entrance, or obstruct thy reign. To reach that happy shore thy sails employ There fate decrees to raise a second Troy And found an empire in thy royal line, Which time shall ne'er destroy, nor bounds confine.' Although commonly dismissed now, Geoffrey of Monmouth's work was regarded as fact until the late seventeenth century, and the story appears in most early histories of Britain. The teaching of black and POC UK histories in Welsh schools matters. From one of the first black people to have lived in Wales, named John Ystumllyn, brought to Wales in the eighteenth century and believed to have married a local woman, to the likes of Shirley Bassey, Colin Jackson, Cardiff's current mayor, and the former mayor of Colwyn Bay, Dr Sibani Roy, the BAME population of Wales has made significant contributions. Most societies have exploited slave labour at some stage in their history. This is also true of Wales. A slave chain discovered on Anglesey made to fit five people can be dated to the Iron Age, about 2,300 years ago. When the Romans invaded, they brought their own slaves with them, slaves from nations across the Roman Empire in Europe, North Africa and the middle east. After the Romans left, the British tribes enslaved those they defeated in battle. The transatlantic slave trade flourished from the early sixteenth century until 1807, when the British Parliament passed an Act to abolish trading slaves within the British Empire. Campaigns to stop slavery had been started by black and white people more than 30 years before the Act was finally passed. The British abolition movement got under way in earnest in 1787, when Thomas Clarkson founded a committee to fight the slave trade. One member, William Dillwyn, was an American Quaker of Welsh descent. Campaigners had been laying the groundwork by publishing documents about the cruelty of slavery. One of these was William Williams of Pantycelyn, who wrote the hymn 'Bread of Heaven'. In the 1770s, a number of former slaves published their life stories, and Williams was the first to translate one of these into Welsh. Although Britain was the pre-eminent slave trading nation during the eighteenth century, and illegal British slave trading continued for many years after the passing of the 1807 Act, the Royal Navy's role in the suppression of the transoceanic slave trades represents a remarkable episode of sustained humanitarian activity. However, illegal slavery still continues in many parts of the world today, even in Wales. As Martin Luther King said, 'I have a dreamlet freedom ring'.
Welsh: Mae addysgu ein hanes yn ysgolion Cymru yn bwysig. Mae'r gorffennol yn llywio'r dyfodol; byddai colli'r gorffennol yn golygu ein bod yn byw yn yr oes fwyaf ddi-hid. Mae hanes yn ein dysgu bod 'Cymreig' yn golygu Prydeinig. Enwyd 'England' a 'Scotland' ar ôl eu goresgynwyr. Fodd bynnag, fe wnaeth y Prydeinwyr, neu'r Brythoniaid, barhau. Enwyd 'Wales' ar ôl y term a ddefnyddiwyd gan y goresgynwyr - term a olygai 'estronwr' yn eu hiaith hwy - i ddisgrifio'r Brythoniaid ar draws ein hynysoedd, a gyfeirient at ei gilydd fel cyd-wladwyr, 'y Cymry'. Clywn am y cylch haearn o gestyll a adeiladwyd yng ngogledd Cymru ar ôl y goncwest Eingl-Normanaidd, ond ni chlywn fawr ddim am y 100,000 o gyd-Frythoniaid a fu farw yn ymdrech y Normaniaid i gyflawni hil-laddiad yng ngogledd Lloegr - anrheithio'r gogledd - ddwy ganrif cyn hynny. Mae'r ddeiseb gyntaf rydym yn ei thrafod yn cyfeirio at wrthryfel Glyndŵr. Clywn am ei freuddwyd o gael Senedd Cymru, dwy brifysgol yng Nghymru ac eglwys rydd Gymreig. Fodd bynnag, mae hanes hefyd yn ein dysgu ei fod wedi gwasanaethu'r brenin Plantagenet olaf ac wedi ymuno â'r fyddin a arweiniodd y brenin hwnnw i mewn i'r Alban, cyn gwrthryfela yn erbyn y brenin cyntaf ers y goncwest Normanaidd nad oedd Ffrangeg yn famiaith iddo, mewn cynllwyn gyda Mortimer a Percy i hollti'r deyrnas yn dair rhan. Mae'r ddeiseb gyntaf hefyd yn cyfeirio at foddi Capel Celyn, sy'n perthyn i bob cymuned yng Nghymru. Fodd bynnag, mae hanes yn ein dysgu bod hyn hefyd yn rhan o brofiad Prydeinig ehangach, lle cafodd cymunedau eu boddi pan adeiladwyd cronfeydd dŵr Rivington i gyflenwi dŵr i Lerpwl ganrif ynghynt. Mae mythau'n adrodd straeon am hanes cynnar pobl. Mae yna rai sy'n credu bod tynged y Brydain chwedlonol - Albion neu'r Ynys Wen - yn aros i gael ei deffro fel arweinydd ysbrydol y byd. Yn ôl Hanes Brenhinoedd Prydain gan Sieffre o Fynwy yn y ddeuddegfed ganrif, dywedodd y dduwies Diana wrth Brutus o Gaerdroea a oedd wedi'i alltudio, Brutus! y tu hwnt i'r ffiniau Galaidd, mae ynys gyda'r môr gorllewinol yn ei hamgylchynu, ac o blith y cewri a feddai arni unwaith, nid oes llawer ohonynt ar ôl mwyach i dy wahardd rhag mynd iddi, neu rwystro dy deyrnasiad. Anela dy hwyliau i gyrraedd y lan hapus lle mae ffawd yn gorchymyn codi ail Gaerdroea a sefydlu ymerodraeth i dy linach frenhinol, na fydd amser byth yn ei dinistrio nac yn cyfyngu arni. Er nad oes fawr o goel arno bellach, ystyriwyd bod gwaith Sieffre o Fynwy yn ffaith tan ddiwedd yr ail ganrif ar bymtheg, ac mae'r stori'n ymddangos yn yr hanesion cynharaf am Brydain. Mae addysgu hanesion du a phobl liw y DU yn ysgolion Cymru yn bwysig. O un o'r bobl dduon gyntaf i fod wedi byw yng Nghymru, dyn o'r enw John Ystumllyn a gludwyd i Gymru yn y ddeunawfed ganrif ac y credir ei fod wedi priodi dynes leol, i Shirley Bassey, Colin Jackson, maer presennol Caerdydd, a chyn faer Bae Colwyn, Dr Sibani Roy, mae poblogaeth ddu ac Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig Cymru wedi gwneud cyfraniad sylweddol. Mae'r rhan fwyaf o gymdeithasau wedi manteisio ar lafur caethweision ar ryw adeg yn eu hanes. Mae hyn hefyd yn wir am Gymru. Mae cadwyn caethweision a ddarganfuwyd ar Ynys Môn, cadwyn a luniwyd i ffitio pump o bobl, yn dyddio o Oes yr Haearn, tua 2,300 o flynyddoedd yn ôl. Pan ymosododd y Rhufeiniaid, daethant â'u caethweision eu hunain gyda hwy, caethweision o wledydd ar draws yr Ymerodraeth Rufeinig yn Ewrop, Gogledd Affrica a'r dwyrain canol. Ar ôl i'r Rhufeiniaid adael, gwnaeth y llwythi Brythonig gaethweision o'r rhai a drechwyd ganddynt mewn brwydr. Ffynnai'r gaethfasnach drawsatlantig rhwng dechrau'r unfed ganrif ar bymtheg a 1807, pan basiodd Senedd Prydain Ddeddf i ddileu caethfasnachu yn yr Ymerodraeth Brydeinig. Cafodd ymgyrchoedd i atal caethwasiaeth eu cychwyn gan bobl ddu a phobl wyn dros 30 mlynedd cyn i'r Ddeddf gael ei phasio o'r diwedd. Dechreuodd mudiad dileu caethwasiaeth Prydain o ddifrif yn 1787, pan sefydlodd Thomas Clarkson bwyllgor i ymladd caethfasnachu. Roedd un aelod, William Dillwyn, yn Grynwr Americanaidd a hanai o Gymru. Roedd ymgyrchwyr wedi bod yn gosod y sylfeini drwy gyhoeddi dogfennau am greulondeb caethwasiaeth. Un o'r rhain oedd William Williams, Pantycelyn, a ysgrifennodd yr emyn 'Arglwydd arwain trwy'r anialwch'. Yn y 1770au, cyhoeddodd nifer o gyn-gaethweision hanes eu bywydau, a Williams oedd y cyntaf i gyfieithu un o'r rhain i'r Gymraeg. Er mai Prydain oedd y wlad a oedd yn caethfasnachu fwyaf yn ystod y ddeunawfed ganrif, a bod caethfasnach anghyfreithlon wedi parhau ym Mhrydain am flynyddoedd lawer ar ôl pasio Deddf 1807, mae rôl y Llynges Frenhinol yn atal caethfasnach ar draws y cefnforoedd yn bennod ryfeddol o weithgarwch dyngarol cyson. Fodd bynnag, mae caethwasiaeth anghyfreithlon yn dal i barhau mewn sawl rhan o'r byd heddiw, hyd yn oed yng Nghymru. Fel y dywedodd Martin Luther King: Mae gen i freuddwyd boed i ryddid atseinio.