English: I'm very pleased to be able to contribute to this debate today, but, before moving on, I do want to give heartfelt thanks to the commissioner for his work and his unstinting commitment to the Welsh language. The Minister has already mentioned the benefits of bilingualism, and I, too, am very proud to have two languages, because two languages means twice as much choice, of course, and I want to encourage everyone in Wales - children, parents, adults - who wishes to learn the language to take advantage of the opportunity to be bilingual. Bilingualism, of course, has a number of clear benefits - socially, economically, cognitively, and so on and so forth - and the use of language, or language use, is something that's very complex, and I've referred already to the confidence that one gains from using the language regularly. Now, a lack of confidence, of course, can sometimes be reflected in the choice to engage with public bodies through the medium of English. A lack of confidence very often goes back to a lack of Welsh language skills, so we need to look at it as a cycle: a lack of skills, lack of confidence, lack of use. So, rather than being critical of that engagement, we have to consider what public bodies are doing to make it easier for people to engage through the medium of Welsh, and I welcome the research that is to be done on that, because that bilingual service needs to be there as a default, and there should be no hindrance to people taking advantage of those opportunities. What's excellent in this Chamber is that we have Welsh learners who are also taking the opportunities to use the language, and that is a wonderful thing. The commissioner's report notes a number of challenges that have faced the Welsh language over recent years, from Brexit and the pandemic to the cancellation of those social events that have been so important in bringing people together to use the Welsh language in all parts of Wales. There's also the issue of school closures and the issue of second homes that we've already considered this afternoon, and the shortage of mental health services through the medium of Welsh. But I want to highlight one issue that is of great concern to me. This report is a five-year report, and it notes that one of the core objectives of the Welsh-medium education strategy is to increase capacity and skills within the Welsh-medium workforce. Now, unfortunately, we have seen a decline in this area over recent years. This data causes particular concern. There has been a striking fall over the past five years in the number of newly qualified teachers who are able to speak Welsh or to work through the medium of Welsh. There's been a reduction of 23 per cent in the numbers able to speak Welsh and 27 per cent in those who can work through the medium of Welsh. Now, this is far higher than the 8 per cent reduction in the total number of newly qualified teachers, and this is a cause of great concern, and it's clear that young Welsh speakers are following other careers outwith the education sector, unfortunately. So, I would like to ask you what exactly your plans are to tackle this in order to ensure an adequate workforce to deliver the 'Cymraeg 2050' strategy. And if I may briefly turn to Welsh language standards before I conclude, I would like to ask you what the barriers are to implementing further standards in those sectors where standards haven't been imposed to date, such as public transport, regulators in the health sector, and a number of other public bodies, specifically water companies and housing associations. So, how do we draw them into the standards regime? I want to conclude, Dirprwy Lywydd, with this: Sam referred to the fact that the commissioner had quoted some concerns and some doubt as to whether efforts to date are sufficient in delivering the objectives of the 2050 strategy. Do you agree with the commissioner's assessment of the position of the Welsh language? Thank you.
Welsh: Dwi'n falch iawn o allu cyfrannu i'r ddadl yma heddiw, ond, cyn symud ymlaen, dwi am ddiolch o galon i'r comisiynydd am ei waith a'i ymrwymiad diflino i'r Gymraeg. Mae'r Gweinidog eisoes wedi sôn yn barod am fanteision bod yn ddwyieithog, ac rydw innau hefyd yn hynod o falch bod gen i ddwy iaith, oherwydd dwy iaith, dwywaith y dewis, ac, mewn gwirionedd, dwi am annog pawb yng Nghymru - plant, rhieni, pobl sydd yn oedolion - sydd am ddysgu'r iaith i fanteisio ar y cyfle i fod yn ddwyieithog. Mae gan ddwyieithrwydd, wrth gwrs, nifer fawr o fanteision amlwg - yn fanteision cymdeithasol, economaidd, gwybyddol, ac yn y blaen - ac mae'r defnydd o'r iaith yn rhywbeth cymhleth dros ben, a dwi wedi cyfeirio'n barod at yr hyder sydd yn dod o ddefnyddio'r iaith yn gyson. Nawr, mae diffyg hyder, wrth gwrs, weithiau yn adlewyrchu ei hun yn y dewis, efallai, o Saesneg wrth ymwneud person â chyrff cyhoeddus. Mae diffyg hyder yn aml iawn deillio yn ôl i ddiffyg sgiliau yn y Gymraeg, felly mae'n rhaid i ni edrych arno fe fel cylch, mewn gwirionedd: diffyg sgiliau, diffyg hyder, diffyg defnydd. Felly, yn hytrach na bod yn feirniadol o'r diffyg ymwneud yna, mae'n rhaid i ni edrych i weld beth mae'r cyrff cyhoeddus yn ei wneud i'w gwneud hi'n rhwyddach i bobl ddefnyddio'r Gymraeg gyda nhw, a dwi'n croesawu'r ymchwil sydd yn mynd i gael ei wneud i hynny, achos mae angen i'r gwasanaeth dwyieithog yna fod yn un diofyn a dilestair, mewn gwirionedd, fel bod pobl yn gwneud y defnydd gorau o'r cyfleoedd. Beth sydd yn wych yn y Siambr yma yw bod yna bobl sydd wedi dysgu'r Gymraeg yn cymryd y cyfle hefyd i ddefnyddio'r iaith, ac mae hynny'n beth gwych iawn, iawn. Mae adroddiad y comisiynydd yn nodi ystod eang o heriau sydd wedi wynebu'r Gymraeg dros y flwyddyn neu'r blynyddoedd diwethaf, o Brexit a'r pandemig i ganslo'r digwyddiadau cymdeithasol sydd wedi bod mor bwysig i bobl i ddod at ei gilydd i ddefnyddio'r iaith ym mhob rhan o Gymru, a chau ysgolion, a hefyd y mater o ail gartrefi rŷn ni wedi'i drafod yn barod y prynhawn yma, a'r diffyg gwasanaethau iechyd meddwl sydd ar gael yn y Gymraeg. Ond rwyf am dynnu sylw at un mater sydd yn peri pryder mawr i fi. Mae'r adroddiad yma yn adroddiad pum mlynedd, ac yn nodi mai un o amcanion craidd y strategaeth addysg cyfrwng Cymraeg yw cynyddu capasiti a sgiliau'r gweithlu cyfrwng Cymraeg. Nawr, yn anffodus, rŷn ni wedi gweld gostyngiad yn hyn dros y blynyddoedd diwethaf. Mae'r data yma yn peri gofid penodol. Bu cwymp trawiadol yn y pum mlynedd diwethaf yn nifer yr athrawon newydd gymhwyso sy'n gallu siarad Cymraeg, neu sy'n gallu gweithio trwy gyfrwng y Gymraeg. Mae gostyngiad o 23 y cant yn y nifer sy'n gallu siarad Cymraeg a 27 y cant sy'n gallu gweithredu trwy gyfrwng y Gymraeg. Nawr, mae hyn lawer yn fwy na'r 8 y cant o ostyngiad yng nghyfanswm yr athrawon newydd gymhwyso. Mae hyn, wrth gwrs, yn fater o bryder mawr, ac mae'n amlwg bod siaradwyr Cymraeg ifanc yn gweld gyrfa arall y tu fas i'r sector addysg, yn anffodus. Felly, hoffwn i ofyn i chi beth yn union yw'ch cynlluniau chi i fynd i'r afael â hyn er mwyn sicrhau gweithlu digonol i gyflawni amcanion strategaeth 2050? Os caf i droi yn sydyn cyn cloi at safonau iaith, dwi am ofyn i chi beth yw'r rhwystrau rhag gweithredu mwy o safonau iaith yn y sectorau hynny lle nad yw'r safonau'n bodoli'n barod, sectorau fel trafnidiaeth gyhoeddus, rheoleiddwyr yn y sector iechyd, a nifer o gyrff cyhoeddus eraill, cwmnïau dŵr a chymdeithasau tai yn benodol. Felly, sut ŷn ni'n eu tynnu nhw i mewn i'r cylch o safonau iaith? Rwyf am orffen, Dirprwy Lywydd, gyda hyn: fe wnaeth Sam gyfeirio at y ffaith bod y comisiynydd wedi dyfynnu pryder, a dwi'n dyfynnu peth amheuaeth ganddo fe, ynghylch a yw'r ymdrechion hyd yma yn ddigonol i wireddu amcanion strategaeth 2050? Ydych chi'n cytuno ag asesiad y comisiynydd o sefyllfa'r Gymraeg? Diolch yn fawr iawn.