English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Our plan to tackle fuel poverty, published today, reaffirms our commitment to deliver social justice in the transition to a net-zero economy in Wales. Our commitment to tackling fuel poverty has been consistent over the long term, with our Warm Homes programme investing more than £350 million over 10 years, benefiting more than 60,000 households. This long-term commitment has been vital during the longest period of austerity in our history, imposed by the decisions of the UK Government. During this Senedd term, we have continued to raise housing standards. Through the innovative housing programme, we have invested more than £145 million to shape the market by creating exemplary new housing developments, liveable, low carbon and supporting local supply chains. In contrast to typical energy costs of £1,300 a year, the annual energy bills of these homes have been reduced to as low as £200. The learning from this scheme, alongside our optimised retrofit programme, is being integrated into our core housing programmes to ensure that this becomes the way all homes are built and retrofit in the future. Our Welsh Government energy service, created in 2018, has supported the expansion of community energy projects that can give citizens a stake in their own energy supply, as well as delivering affordable, low-carbon electricity and heat. Next year, we will update the Welsh housing quality standard to require energy performance in social homes to achieve the highest A rating, working with businesses, the education sector and trade unions to establish centres of excellence for housing retrofit, to support the necessary creation of a highly skilled workforce to install properly accredited, whole-house energy systems. Last October, I announced our domestic energy advice and support pilot, which is now well under way. This builds upon our experience of delivering energy efficiency improvements to enhance the support we can offer, ensuring people gain the maximum possible benefit by addressing barriers beyond the thermal performance of their home itself. These pilots are trialling approaches to support vulnerable households to get the best energy deals available, helping people to move off pre-payment meters and onto smart meters, and to secure all entitlements available to them from UK Government and energy companies, in addition to the support from Welsh Government. All of these measures are upholding social justice in the transition to net zero. They are directly benefiting those households in the greatest need, and delivering practical measures on behalf of everyone in Wales, which otherwise would have to be paid for from the household budgets of those who can least afford it. The experience we have drawn from the actions we have taken over the long term, and the innovative approaches we've developed in recent years, have all informed the new plan we have now published to continue to reduce levels of fuel poverty over the next 15 years. The plan continues to target the support we make available for home energy efficiency for the benefit of lower income households who are living in, or are at risk of, fuel poverty. Within this, a particular focus is given to the most thermally inefficient homes, and consistent with our commitment to clean air and climate justice, working towards ending our reliance on the burning of coal and heating oil in a way that provides a fair transition for those who currently have little or no other choice. The plan has benefited from extensive public consultation, as well as engagement with Welsh third sector organisations who share our deep commitment to this issue. The plan has been informed by the landscape report into fuel poverty in Wales, published by Audit Wales, and by the work undertaken by the Senedd's Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee inquiry into fuel poverty. The engagement that has guided the development of this plan will continue as we develop a new advisory panel, and interim targets that will strengthen and focus our efforts to deliver the obligations enshrined in law in the Warm Homes and Energy Conservation Act 2000. Further formal consultation is scheduled for summer this year to inform the creation of the next iteration of the Warm Homes programme by a new Government in the next Senedd. Energy costs have impacted households even more heavily in recent months, as a result of the coldest winter season for 10 years, combined with the need to stay at home to keep Wales safe from the impact of the COVID-19 pandemic. In this context, I was deeply disappointed to learn the energy regulator has announced an increase of 9 per cent in the domestic tariff cap from April. Whilst some of the increase is attributed to increased wholesale energy prices, a significant proportion is to alleviate the bad debt provision energy suppliers are having to make to support vulnerable bill payers through the pandemic. The increase in energy arrears is surely a signal of the pressure households in Wales and other parts of the UK are under. Adding further costs onto lower income bill payers will simply add to the suffering of thousands of families, who cannot change suppliers to get a better deal whilst they remain in debt. I have called on the regulator and the UK Government to act to reverse this decision, so as not to undermine our society's recovery from the impact of the pandemic. The cost of delivering an energy system fit for the twenty-first century should not be disproportionately shouldered by those hard-pressed families who are least able to pay. This issue serves to illustrate that the climate emergency is a matter of social justice. The advice we received last December from our independent statutory advisers, the Climate Change Committee, highlights the scale of investment required to deliver zero-carbon buildings whilst meeting our obligations to tackle fuel poverty. Their advice also recognises that effective emissions reduction in Wales requires the UK Government to play its part where they hold the levers and the ability to make investment at such scale. The plan of action I am publishing today sets out the way in which the Welsh Government will use all levers available to us, pushing the limits of our devolved powers to take a proactive role in securing social justice in the transition to net zero through our action to tackle fuel poverty in Wales. Thank you.
Welsh: Diolch yn fawr, Dirprwy Lywydd. Mae ein cynllun ni i fynd i'r afael â thlodi tanwydd, a gyhoeddwyd heddiw, yn ailddatgan ein hymrwymiad ni i sicrhau cyfiawnder cymdeithasol yn y newid i economi sero net yng Nghymru. Mae ein hymrwymiad ni i fynd i'r afael â thlodi tanwydd wedi bod yn gyson dros yr hirdymor, gyda'n rhaglen Cartrefi Cynnes yn buddsoddi mwy na £350 miliwn dros 10 mlynedd, gan fod o fudd i dros 60,000 o aelwydydd. Mae'r ymrwymiad hirdymor hwn wedi bod o'r pwys mwyaf yn ystod y cyfnod hwyaf o gyni yn ein hanes ni, a orfodwyd arnom ni oherwydd y penderfyniadau a wnaeth Llywodraeth y DU. Yn ystod y tymor Seneddol hwn, rydym ni wedi parhau i godi safonau o ran tai. Drwy'r rhaglen dai arloesol, rydym ni wedi buddsoddi mwy na £145 miliwn i siapio'r farchnad drwy greu datblygiadau tai newydd rhagorol, sy'n braf i fyw ynddyn nhw, sy'n garbon isel ac yn cefnogi cadwyni cyflenwi lleol. Yn wahanol i gostau ynni nodweddiadol o £1,300 y flwyddyn, mae biliau ynni blynyddol y cartrefi hyn wedi gostwng mor isel â £200. Mae'r hyn a ddysgwyd o'r cynllun hwn, ochr yn ochr â'n rhaglen ôl-osod er mwyn optimeiddio, yn cael ei integreiddio yn ein rhaglenni tai creiddiol i sicrhau mai hon yw'r ffordd y caiff pob cartref ei adeiladu a'i ôl-osod i'r dyfodol. Mae gwasanaeth ynni Llywodraeth Cymru, a sefydlwyd gennym yn 2018, wedi cefnogi'r gwaith o ehangu prosiectau ynni cymunedol sy'n caniatáu i ddinasyddion fod yn rhanddeiliaid yn eu cyflenwad ynni nhw eu hunain, yn ogystal â chynhyrchu trydan a gwres sy'n fforddiadwy, a charbon isel. Y flwyddyn nesaf, fe fyddwn ni'n diweddaru safon ansawdd tai Cymru i'w gwneud yn ofynnol i berfformiad ynni mewn cartrefi cymdeithasol gyrraedd y safon uchaf, sef gradd A, gan weithio gyda busnesau, y sector addysg ac undebau llafur i sefydlu canolfannau rhagoriaeth ar gyfer ôl-osod tai, i gefnogi'r broses angenrheidiol o sefydlu gweithlu sy'n alluog iawn i osod systemau ynni i'r tŷ cyfan, ac a achredwyd yn briodol. Fis Hydref diwethaf, fe gyhoeddais i'r cynllun peilot cyngor a chymorth ynni domestig, ac mae hwnnw ar waith ers cryn amser erbyn hyn. Mae hyn yn adeiladu ar ein profiad ni o gyflawni gwelliannau effeithlonrwydd ynni ar gyfer gwella'r cymorth y gallwn ni ei gynnig, gan sicrhau y bydd pobl yn gweld y budd mwyaf posibl drwy fynd i'r afael â rhwystrau sy'n ymestyn y tu hwnt i berfformiad thermol eu cartrefi nhw eu hunain. Mae'r cynlluniau peilot hyn yn treialu dulliau o gefnogi aelwydydd sy'n agored i niwed ar gyfer sicrhau bod y bargeinion gorau o ran ynni ar gael, gan helpu pobl i roi'r gorau i ddefnyddio mesuryddion talu ymlaen llaw a dechrau defnyddio mesuryddion deallus, a diogelu'r holl hawliau sydd ar gael iddyn nhw gan Lywodraeth y DU a chan gwmnïau ynni, yn ogystal â'r gefnogaeth a ddaw gan Lywodraeth Cymru. Mae'r holl fesurau hyn yn cynnal cyfiawnder cymdeithasol yn y newid i sero net. Maen nhw o fudd uniongyrchol i'r aelwydydd hynny sydd yn yr angen mwyaf, ac yn cyflawni mesurau ymarferol ar ran pawb yng Nghymru, a fyddai, fel arall, yn gorfod cael eu talu o gyllidebau cartrefi'r rheini na allant fforddio hynny o gwbwl. Mae'r profiad a enillwyd o'r camau a gymerwyd dros yr hirdymor, a'r dulliau arloesol a ddatblygwyd yn ystod y blynyddoedd diwethaf, wedi llywio'r cynllun newydd a gyhoeddwyd gennym ni nawr i barhau i leihau cyfraddau o dlodi tanwydd dros y 15 mlynedd nesaf. Mae'r cynllun yn parhau i dargedu'r cymorth a ddarparwn ar gyfer effeithlonrwydd ynni yn y cartref er lles aelwydydd incwm is sy'n byw mewn tlodi tanwydd, neu sydd mewn perygl o hynny. O fewn hyn, mae llawer o ganolbwyntio ar y cartrefi mwyaf aneffeithlon yn thermol, ac yn gyson â'n hymrwymiad ni i aer glân a chyfiawnder hinsawdd, gan weithio tuag at roi terfyn ar ein dibyniaeth ni ar losgi glo a gwresogi ag olew mewn dull sy'n cynnig cyfnod teg ar gyfer newid i'r rhai nad oes ganddyn nhw ddewis arall ar hyn o bryd. Mae'r cynllun wedi elwa ar ymgynghoriad cyhoeddus eang, yn ogystal ag ymgysylltiad â sefydliadau trydydd sector yng Nghymru sy'n rhannu ein hymrwymiad cryf ni i'r mater hwn. Cafodd y cynllun ei lywio gan yr adroddiad tirwedd ar dlodi tanwydd yng Nghymru, a gyhoeddwyd gan Archwilio Cymru, a chan y gwaith a wnaeth ymchwiliad Pwyllgor y Senedd ar Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig i dlodi tanwydd. Fe fydd yr ymgysylltu sydd wedi llywio'r gwaith o ddatblygu'r cynllun hwn yn parhau wrth inni ddatblygu panel cynghori newydd, a thargedau interim a fydd yn atgyfnerthu ac yn canolbwyntio ein hymdrechion tuag at gyflawni'r rhwymedigaethau a ymgorfforwyd yn y gyfraith yn Neddf Cartrefi Cynnes ac Arbed Ynni 2000. Cafodd ymgynghoriad ffurfiol pellach ei drefnu ar gyfer yr haf eleni i lywio'r broses o lunio'r iteriad nesaf o'r rhaglen Cartrefi Cynnes gan Lywodraeth newydd y Senedd nesaf. Mae costau ynni wedi effeithio fwy byth ar aelwydydd yn ystod y misoedd diwethaf, o ganlyniad i'r gaeaf oeraf ers 10 mlynedd, ynghyd â'r angen i aros gartref i gadw Cymru'n ddiogel rhag effaith pandemig COVID-19. Yn y cyd-destun hwn, roeddwn i'n siomedig iawn o glywed bod y rheoleiddiwr ynni wedi cyhoeddi codiad o 9 y cant yn y cap ar y tariff domestig o fis Ebrill. Er bod rhywfaint o'r cynnydd hwn yn cael ei briodoli i brisiau ynni cyfanwerthol sy'n uwch, mae cyfran sylweddol ohono yn lliniaru'r ddarpariaeth y bu'n rhaid i gyflenwyr ynni ei gwneud ar gyfer ôl-ddyled i gefnogi talwyr biliau sy'n agored i niwed drwy gwrs y pandemig. Mae'n siŵr bod y cynnydd mewn ôl-ddyledion ynni yn arwydd o'r pwysau sydd ar aelwydydd yng Nghymru ac mewn rhannau eraill o'r DU. Bydd rhoi mwy o gostau ar dalwyr biliau sydd ar incwm is yn ychwanegu at y pwysau sydd ar filoedd o deuluoedd sy'n methu newid eu cyflenwyr i gael bargen well tra byddan nhw mewn dyled. Rwyf wedi galw ar y rheoleiddiwr a Llywodraeth y DU i gymryd camau i wrthdroi'r penderfyniad hwn, fel nad yw'r adferiad yn ein cymdeithas ni wedi effaith y pandemig yn cael ei danseilio. Ni ddylai'r gost o ddarparu system ynni sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain gael ei thalu'n ormodol gan y teuluoedd hynny sydd dan bwysau ac sy'n lleiaf abl i'w thalu. Mae'r mater hwn yn tynnu sylw at ffaith mater o gyfiawnder cymdeithasol yw'r argyfwng hinsawdd. Mae'r cyngor a gawsom ni fis Rhagfyr diwethaf gan ein cynghorwyr statudol annibynnol ni, y Pwyllgor Newid Hinsawdd, yn pwysleisio hyd a lled y buddsoddiad sydd ei angen i ddarparu adeiladau di-garbon wrth gyflawni ein rhwymedigaethau i fynd i'r afael â thlodi tanwydd. Mae eu cyngor nhw'n cydnabod hefyd bod lleihad effeithiol mewn allyriadau yng Nghymru yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth y DU chwarae ei rhan lle mae'r ysgogiadau a'r gallu ganddyn nhw i fuddsoddi ar raddfa o'r fath. Mae'r cynllun gweithredu yr wyf i'n ei gyhoeddi heddiw yn nodi'r ffordd y bydd Llywodraeth Cymru yn defnyddio'r holl ysgogiadau sydd ar gael inni, gan wthio terfynau ein pwerau datganoledig i fod â swyddogaeth ragweithiol wrth sicrhau cyfiawnder cymdeithasol yn y newid i sero net drwy ein camau gweithredu i fynd i'r afael â thlodi tanwydd yng Nghymru. Diolch.