English: Thank you to the Llywydd for introducing this debate today, and to Laura McAllister and her team for such thorough work. This, of course, is a debate that we've had before. I remember going on behalf of Plaid Cymru to give evidence to the Richard commission about expanding the Assembly at that time, when it was recommended that we should move - even 10 years ago - to an Assembly of 80 Members, and here we are, still an Assembly of 60 Members. So, it's about time for us to talk to the people of Wales about the thorough, genuine and purposeful recommendations about turning an Assembly that is evolving into a Parliament into a genuine Parliament, with real balance between the Government and the opposition parties. We in Plaid Cymru welcome the report, but I don't want to influence the genuine consultation with the public. So, I just want to talk a little about the principles that Plaid Cymru feels are important as we look at this issue, keeping the options open on the methods of achieving those principles. First of all, I want to talk about the fact that we need to expand the Assembly's capacity to scrutinise the Government and to hold it to account. This is something that Angela Burns has just talked about as well. Usually, that's described as 'more politicians', but I would like to describe it as more politicians but less power for the Government, because the Government that has to face a more powerful Parliament is a Government that can be more accountable - that has to be more accountable - to the people of Wales. We are also losing politicians in Wales. We'll be losing Members of the European Parliament, and we're talking about losing Members of Parliament at Westminster through parliamentary reform. The second principle is to extend the franchise to younger people to vote. I know, from talking to schools myself, that young people can be divided 50:50 on this issue themselves, but I think that extending that right to young people to vote from the age of 16 onwards is something that we ought now to genuinely consider along with changes to the national curriculum. Thirdly, we have to ensure that whatever we do is commensurate with or proportional to the representation that we have in the Assembly already or improves on that proportionality. And it's important to Plaid Cymru that we strike the right balance between local accountability and the fact that votes across Wales should be reflected as much as possible in this place in the way that people vote. We celebrate the fact that a by-election took place yesterday and we welcome Jack Sergeant as a new Member, which shows that there is a process, and, even though some might be disappointed in the number that turned out, I thought it was quite encouraging that almost one in three people in Alyn and Deeside voted in a by-election - it's better than some Westminster by-elections. But the more we can build on participation, the better it will be for this Parliament in dealing with the issues before us. Of course, we have to ensure that we retain and improve representation according to gender here. This is something that Siân Gwenllian has talked about in the Assembly recently. There are specific recommendations from Laura McAllister in the report. What I'll say now is that it's not uncommon in a modern democracy to see processes and techniques in place to ensure that the parliament represents, as much as possible, women and men on an equal basis.
Welsh: Diolch i'r Llywydd am gyflwyno'r ddadl yma heddiw, ac i Laura McAllister a'i thîm am waith mor drwyadl. Mae hon, wrth gwrs, yn ddadl lle'r ydym ni wedi bod yn trafod o'r blaen. Rydw i'n cofio mynd, ar ran Plaid Cymru, i roi tystiolaeth i'r comisiwn Richard ynglyn ag ehangu'r Cynulliad y pryd hwnnw, pan benderfynwyd neu yr argymhellwyd y dylem ni symud - hyd yn oed dros 10 mlynedd yn ôl - at Gynulliad o 80 Aelod, a dyma ni yn dal, felly, yn 60. Felly, mae'n hen bryd inni siarad â phobl Cymru ynglŷn ag argymhellion trwyadl, go iawn, a phwrpasol iawn ar gyfer troi Cynulliad sydd yn esblygu'n Senedd yn Senedd go iawn, gyda chydbwysedd go iawn rhwng y Llywodraeth a'r gwrthbleidiau. Rydym ni ym Mhlaid Cymru yn croesawu'r adroddiad yn fawr iawn, ond nid ydw i eisiau sarnu chwaith ar ymgynghoriad go iawn â'r cyhoedd. Felly, nid ydw i ond eisiau sôn ychydig am yr egwyddorion y mae Plaid Cymru'n teimlo eu bod yn bwysig wrth inni edrych ar hwn, gan gadw, wrth gwrs, yr opsiynau ar agor ar gyfer y dulliau o gyflawni'r egwyddorion hyn. Yn gyntaf oll, rydw i eisiau sôn am y ffaith bod angen ehangu capasiti a gallu'r Cynulliad i graffu ar y Llywodraeth a dal y Llywodraeth i gyfrif. Mae hyn yn rhywbeth y mae Angela Burns newydd sôn amdano hefyd. Wrth gwrs, fel arfer, mae hwn yn cael ei ddisgrifio fel 'mwy o wleidyddion', ond hoffwn i ei ddisgrifio fe yn hytrach fel mwy o wleidyddion ond llai o rym i'r Llywodraeth, achos y Llywodraeth sydd yn gorfod wynebu Senedd fwy grymus, mwy pwerus yn Llywodraeth sydd yn gallu bod yn fwy atebol - yn gorfod bod yn fwy atebol - i gyhoedd Cymru. Rŷm ni hefyd, wrth gwrs, yn colli gwleidyddion yng Nghymru. Byddwn ni'n colli Aelodau Senedd Ewrop, ac rŷm ni o hyd yn trafod colli Aelodau Seneddol San Steffan drwy ddiwygio seneddol. Yr ail egwyddor yw estyn yr etholfraint bleidleisio i bobl ifanc. Rydw i'n gwybod, drwy drafod ag ysgolion fy hunan, fod pobl ifanc yn rhannu yn eithaf 50:50 ar y materion yma eu hunain, ond rydw i yn credu bod estyn yr hawl yna i bobl ifanc i bleidleisio o 16 ymlaen yn rhywbeth y dylem ni nawr ystyried o ddifrif ar y cyd â'r newidiadau sy'n digwydd i'r cwricwlwm cenedlaethol. Yn drydedd, wrth gwrs, mae'n rhaid inni wneud yn siŵr y bydd beth bynnag yr ŷm ni'n ei wneud yn gyfystyr neu'n gyfartal â chyfranogaeth pleidleisiau sydd gyda ni eisoes yn y Cynulliad, neu hyd yn oed yn gwella ar hynny. Ac mae yn bwysig i Blaid Cymru ein bod ni'n taro'r cydbwysedd yn iawn rhwng atebolrwydd lleol a'r ffaith bod pleidleisiau dros Gymru i gyd yn cael eu hadlewyrchu gymaint ag sy'n bosibl yn y lle hwn yn y ffordd y mae pobl yn pleidleisio. Rŷm ni'n dathlu'r ffaith bod isetholiad wedi digwydd ddoe ac yn croesawu Jack Sargeant fel Aelod newydd, sydd yn dangos bod yna brawf yn y broses, ac er efallai fod yna rai yn siomedig yn y nifer a oedd wedi troi mas, roedd hi'n eithaf calonogol a dweud y gwir fod bron un o bob tri o bobl Alun a Glannau Dyfrdwy wedi pleidleisio mewn isetholiad - mae'n well nag ambell isetholiad yn San Steffan. Ond, po fwyaf yr ydym yn gallu adeiladu ar gyfranogaeth, gorau y bydd y Senedd yma yn ymdrin â'r materion ger bron. Wrth gwrs, mae'n rhaid inni wneud yn siŵr ein bod ni'n cadw ac yn gwella ar y gynrychiolaeth gan y ddau ryw yma. Mae hwn yn rhywbeth y mae Siân Gwenllian wedi sôn yn ddiweddar yn y Cynulliad amdano. Mae yna argymhellion pendant gan Laura McAllister yn yr adroddiad. Yr hyn a ddywedaf i nawr yw nad yw hi'n anghyffredin o gwbl mewn democratiaeth fodern gweld prosesau a thechnegau yn eu lle i sicrhau bod y senedd yn cynrychioli, gymaint ag sy'n bosibl, ddynion a menywod yn gyfartal.