English: As we know, our railway infrastructure in Wales has been continuously and systematically starved of investment. Unsurprisingly, as a consequence, Wales has some of the UK's slowest inter-city rail speeds, the lowest level of rail ridership, and the highest percentage of car journeys. This is simply not sustainable. Our metro programmes in the south east, in the south west, and the north will deliver the necessary changes through a customer-focused, integrated, accessible and sustainable multi-modal network across all regions. Trains, buses and the active travel network will work together to connect people and places efficiently and effectively for work, life, and leisure. To deliver this, however, we require Welsh Government to be in control of all the levers necessary to deliver a fully integrated transport system, and despite the constraints of the current rail ecosystem, in which the UK Government defines priorities and allocates investment according to their own priorities, the Welsh Government has nonetheless funded and progressed the ambitious south Wales metro programme to develop the economy and support regeneration across the Cardiff capital region. And today, I wish to reaffirm our commitment to our metros and set out our plans to develop similarly ambitious programmes for south-west Wales and Swansea bay, north Wales, and further expansion in the Cardiff capital region. These will build on the current metro principles, but now with an even greater focus on connectivity, decarbonisation, and integration as we develop future phases. Following the recent triggering of the transfer of ownership and responsibility of the core Valleys Lines, the next phase of this ambitious project will deliver electrification, new trains, faster and more frequent services, and provide the foundation for further and necessary expansion. This ambitious programme to address climate change, improve air quality, and relieve congestion clearly demonstrates what is possible when powers and funding are devolved and decentralised. Now, until full rail devolution is secured, we need the UK Government to improve wider network capability, capacity and resilience including upgrading our mainlines to enable faster, more frequent, and more reliable services, alongside measures to address network bottlenecks such as Ebbw Valley and junction, between Wrexham and Chester, Cardiff west, and Swansea station. Now, the spine of our metro in north Wales will be a major upgrade of the Borderlands line to offer turn-up-and-go services from Wrexham, and through working with Merseytravel, deliver services all the way through to Liverpool. We will develop our key hubs, for example at Shotton, to provide an interchange between rail services, as well as integrated bus services across our regional hubs. To effectively deliver integrated, attractive services across the north Wales coast and the Borderlands line, we need new all-stop commuter services to complement faster long distance services running on an upgraded, electrified mainline. In west Wales and Swansea bay, Transport for Wales has worked with the region to develop an initial package of measures, including new long distance and local metro rail services along the currently under-utilised Swansea District Line, offering reduced journey times from west Wales to Swansea, Cardiff, and across the border. The new metro services would, via new rail infrastructure, and a number of new stations and strategic park-and-ride sites, connect the urban areas of Swansea and Neath directly to both Swansea High Street and Neath stations, encouraging further development at those locations. Now, we've also progressed work to enhance and expand bus services in the Swansea bay region, which will be integrated with this rail programme. Subject to further business case development, this will be a rolling programme that will start to deliver benefits across the region within the next two years. In advance of any changes to the devolution settlement in respect of rail infrastructure, I would like the UK Government to work with us to accelerate this programme. We wish to explore more innovative approaches to the application of traditional rail standards to assess the potential for new and/or reopened lines. Our forthcoming bus legislation will offer us opportunities to significantly enhance and expand our bus services, filling in current gaps in our rail network and offering increased frequency, integration and speeds to our regional hubs. We will assess the potential for segregated busways and public transport priority measures to support further network expansion. These public transport networks will be critical to supporting regional and local economic development and regeneration. It will also allow us to develop places designed around communities. Our climate change obligations dictate that we progress these ambitious proposals. We need to ensure that decision making on metros in Wales is fully integrated, of course, with regional planning and with wider investment in infrastructure and service delivery. The ongoing development and application of sophisticated transport, land use, and economic models covering the whole of Wales will provide the necessary analytical foundation for these developments. They'll also support our economic and regeneration interventions at key interchanges and at smaller community hubs across the country. In doing so, we want to work with local authorities to locate more of our public services and operations to hub locations connected to these networks. We're already working on proposals to co-locate more activities near Wrexham General and our plans for Deeside Industrial Park station will offer viable public transport options for commuters. This approach could also have major impacts in Newport and Swansea where commuting contributes to daily peak-hour congestion on the M4. Now, we're also working to embed the development and delivery of metros across the country to develop local supply chains, to diversify expertise, and expand skills. I have asked TfW to direct effort to develop and deliver our metros and will share further details of progress with Assembly Members. Finally, Dirprwy Llywydd, to be clear, to deliver these programmes and to address decades of underinvestment by the UK Government in our rail network, we need ownership and funding of rail infrastructure. Wales has, for too long, been low on the list of Westminster's priorities for enhancing the rail network in England and in Wales. Rail devolution will enable us to put this right, building on the recent rail franchise award and infrastructure ownership, which are already delivering results. We look forward to the imminent Williams review and the White Paper to allow us to reform our railways and to create the fully integrated public transport network that Wales richly deserves. The effects of a decade of austerity have been felt across all regions and sectors. Plans by the UK Government to increase spend on infrastructure in this Parliament are very welcome, and Wales's share of this will amount to some £3.7 billion. With this funding, and a fair share of the HS2 spend over the next 10 years, we will deliver our plans to transform urban and inter-city connectivity in Wales.
Welsh: Fel y gwyddom, mae ein seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru wedi ei amddifadu'n barhaus ac yn systematig o fuddsoddiad. O ganlyniad, nid yw'n syndod bod gan Gymru rai o'r cyflymderau rheilffordd inter-city arafaf yn y DU, y lefel isaf o bobl yn defnyddio'r rheilffyrdd, a'r ganran uchaf o deithiau mewn ceir. Yn syml, nid yw hyn yn gynaliadwy. Bydd ein rhaglenni metro yn y de-ddwyrain, yn y de-orllewin, ac yn y gogledd yn cyflawni'r newidiadau angenrheidiol drwy rwydwaith amlfoddol, cynaliadwy, hygyrch, integredig, sy'n canolbwyntio ar y cwsmer ar draws pob rhanbarth. Bydd trenau, bysiau a'r rhwydwaith teithio llesol yn gweithio gyda'i gilydd i gysylltu pobl a lleoedd yn effeithlon ac yn effeithiol ar gyfer gwaith, bywyd a hamdden. Fodd bynnag, er mwyn cyflawni hyn mae'n ofynnol i Lywodraeth Cymru fod â rheolaeth ar yr holl ysgogiadau sydd eu hangen i ddarparu system drafnidiaeth gwbl integredig. Er gwaethaf cyfyngiadau'r ecosystem reilffyrdd bresennol, lle mae Llywodraeth y DU yn diffinio blaenoriaethau ac yn dyrannu buddsoddiad yn ôl ei blaenoriaethau ei hun, mae Llywodraeth Cymru, serch hynny, wedi ariannu a datblygu'r rhaglen Metro De Cymru uchelgeisiol i gynyddu'r economi a chefnogi adfywiad ar draws prifddinas-ranbarth Caerdydd. A heddiw, hoffwn i ailddatgan ein hymrwymiad i'n metros a nodi ein cynlluniau i ddatblygu rhaglenni sydd yr un mor uchelgeisiol ar gyfer y de-orllewin a Bae Abertawe, y gogledd, ac ehangu pellach ym mhrifddinas-ranbarth Caerdydd. Bydd y rhain yn adeiladu ar egwyddorion presennol y metro, ond â phwyslais mwy hyd yn oed erbyn hyn ar gysylltedd, datgarboneiddio, ac integreiddio wrth inni ddatblygu cyfnodau yn y dyfodol. Yn dilyn y broses ddiweddar o drosglwyddo perchenogaeth a chyfrifoldeb dros reilffyrdd craidd y Cymoedd, bydd cam nesaf y prosiect uchelgeisiol hwn yn cyflenwi trydaneiddio, trenau newydd, gwasanaethau cyflymach ac amlach, ac yn darparu'r sylfaen ar gyfer rhagor o ehangu sy'n angenrheidiol. Mae'r rhaglen uchelgeisiol hon i fynd i'r afael â newid hinsawdd, gwella ansawdd aer, a lliniaru tagfeydd yn dangos yn glir yr hyn sy'n bosibl pan gaiff pwerau a chyllid eu datganoli. Nawr, nes bod rheilffyrdd wedi eu datganoli'n llawn, mae angen i Lywodraeth y DU wella gallu, capasiti a chydnerthedd y rhwydwaith ehangach gan gynnwys uwchraddio ein prif linellau i alluogi gwasanaethau cyflymach, amlach a mwy dibynadwy, ynghyd â mesurau i fynd i'r afael â thagfeydd ar y rhwydwaith megis yng Nglynebwy a'r gyffordd rhwng Wrecsam a Chaer, Gorllewin Caerdydd, a gorsaf Abertawe. Nawr, bydd asgwrn cefn ein metro yn y gogledd yn uwchraddio rheilffordd y Gororau yn sylweddol i gynnig gwasanaethau cyrraedd a mynd o Wrecsam a, thrwy weithio gyda Merseytravel, darparu gwasanaethau yr holl ffordd i Lerpwl. Byddwn yn datblygu ein hybiau allweddol, er enghraifft yn Shotton, i ddarparu cyfnewidfa rhwng gwasanaethau rheilffordd, yn ogystal â gwasanaethau bws integredig ar draws ein hybiau rhanbarthol. Er mwyn darparu'n effeithiol y gwasanaethau integredig a deniadol ar draws arfordir y gogledd a llinell y Gororau, mae angen gwasanaethau cymudwyr pob gorsaf newydd i ategu gwasanaethau pellter hir cyflymach sy'n rhedeg ar brif lein wedi'i thrydaneiddio ac wedi'i huwchraddio. Yn y gorllewin a Bae Abertawe, mae Trafnidiaeth Cymru wedi gweithio gyda'r rhanbarth i ddatblygu pecyn cychwynnol o fesurau, gan gynnwys gwasanaethau rheilffordd metro pell a lleol newydd ar hyd Llinell Bwrdeistref Abertawe, sydd wedi'i thanddefnyddio ar hyn o bryd, sy'n cynnig llai o siwrnai gwaith o'r gorllewin i Abertawe, Caerdydd, a thros y ffin. Byddai'r gwasanaethau metro newydd, drwy seilwaith rheilffyrdd newydd, a nifer o orsafoedd newydd a safleoedd parcio a theithio strategol, yn cysylltu ardaloedd trefol Abertawe a Chastell-nedd yn uniongyrchol â gorsafoedd Stryd Fawr Abertawe a Chastell-nedd, gan annog datblygiadau pellach yn y lleoliadau hynny. Nawr, rydym hefyd wedi datblygu gwaith i wella ac ehangu gwasanaethau bysiau yn rhanbarth Bae Abertawe, a fydd yn cael ei integreiddio â'r rhaglen reilffyrdd hon. Yn amodol ar ragor o ddatblygu achosion busnes, bydd hon yn rhaglen dreigl a fydd yn dechrau cyflawni buddion ar draws y rhanbarth o fewn y ddwy flynedd nesaf. Cyn unrhyw newidiadau i'r setliad datganoli mewn cysylltiad â'r seilwaith rheilffyrdd, hoffwn i Lywodraeth y DU weithio gyda ni i gyflymu'r rhaglen hon. Rydym yn awyddus i ymchwilio i ddulliau mwy arloesol o weithredu safonau rheilffyrdd traddodiadol er mwyn asesu'r potensial ar gyfer llinellau newydd a/neu ailagor llinellau. Bydd ein deddfwriaeth bysiau sydd ar ddod yn cynnig cyfleoedd inni wella ac ehangu ein gwasanaethau bysiau yn sylweddol, gan lenwi'r bylchau presennol yn ein rhwydwaith rheilffyrdd a chynnig gwasanaethau amlach, integreiddio a chyflymder i'n hybiau rhanbarthol. Byddwn yn asesu'r potensial ar gyfer ffyrdd bysiau ar wahân a mesurau blaenoriaeth i drafnidiaeth gyhoeddus er mwyn cefnogi'r gwaith o ehangu'r rhwydwaith ymhellach. Bydd y rhwydweithiau trafnidiaeth gyhoeddus hyn yn hanfodol i gefnogi datblygiad ac adfywiad economaidd rhanbarthol a lleol. Bydd hefyd yn ein galluogi i ddatblygu lleoedd wedi'u cynllunio o amgylch cymunedau. Mae ein rhwymedigaethau newid hinsawdd yn mynnu ein bod yn datblygu'r cynigion uchelgeisiol hyn. Mae angen sicrhau bod y penderfyniadau a wneir ynghylch metros yng Nghymru yn gwbl integredig, wrth gwrs, gyda chynllunio rhanbarthol a gyda buddsoddiad ehangach mewn seilwaith a darparu gwasanaethau. Bydd y gwaith parhaus o ddatblygu a chymhwyso trafnidiaeth soffistigedig, defnydd tir a modelau economaidd sy'n cwmpasu Cymru gyfan yn darparu'r sylfaen ddadansoddol angenrheidiol ar gyfer y datblygiadau hyn. Byddan nhw hefyd yn cefnogi ein hymyriadau economaidd ac adfywio yn y cyfnewidfeydd allweddol ac mewn hybiau cymunedol llai ledled y wlad. Wrth wneud hynny, rydym yn awyddus i weithio gydag awdurdodau lleol i leoli mwy o'n gwasanaethau a'n gweithrediadau cyhoeddus mewn hybiau sy'n gysylltiedig â'r rhwydweithiau hyn. Rydym eisoes yn gweithio ar gynigion i gydleoli mwy o weithgareddau ger Wrecsam Cyffredinol, a bydd ein cynlluniau ar gyfer gorsaf Parc Diwydiannol Glannau Dyfrdwy yn cynnig opsiynau trafnidiaeth gyhoeddus hyfyw i gymudwyr. Gallai'r dull gweithredu hwn gael effaith fawr hefyd yng Nghasnewydd ac Abertawe lle mae cymudo'n cyfrannu at dagfeydd dyddiol yn ystod yr oriau brig ar yr M4. Nawr, rydym hefyd yn gweithio i ymwreiddio'r gwaith o ddatblygu a chyflawni metros ledled y wlad i ddatblygu cadwyni cyflenwi lleol, i amrywio arbenigedd, ac ehangu sgiliau. Rwyf wedi gofyn i Trafnidiaeth Cymru wneud ymdrech uniongyrchol i ddatblygu a chyflawni ein metros a bydd yn rhannu rhagor o fanylion am y cynnydd ag Aelodau'r Cynulliad. Yn olaf, Dirprwy Lywydd, i fod yn glir, er mwyn darparu'r rhaglenni hyn ac er mwyn mynd i'r afael â degawdau o danfuddsoddi gan Lywodraeth y DU yn ein rhwydwaith rheilffyrdd, mae angen perchenogaeth arnom ni o'r seilwaith rheilffyrdd a chyllid ar ei gyfer. Ers gormod o amser, mae Cymru wedi bod yn isel ar restr blaenoriaethau San Steffan ar gyfer gwella'r rhwydwaith rheilffyrdd yn Lloegr ac yng Nghymru. Bydd datganoli rheilffyrdd yn ein galluogi i unioni'r sefyllfa, gan adeiladu ar y dyfarniad masnachfraint rheilffyrdd diweddar a pherchnogaeth o'r seilwaith, sydd eisoes yn sicrhau canlyniadau. Edrychwn ymlaen at adolygiad Williams sydd ar y gorwel a'r Papur Gwyn i'n galluogi i ddiwygio ein rheilffyrdd ac i greu'r rhwydwaith trafnidiaeth gyhoeddus cwbl integredig y mae Cymru'n ei haeddu'n llwyr. Mae effeithiau degawd o gyni wedi cael effaith ar draws pob rhanbarth a sector. Mae cynlluniau Llywodraeth y DU i gynyddu'r gwariant ar seilwaith yn y Senedd hon i'w croesawu'n fawr, a bydd cyfran Cymru o hyn yn cyfateb i ryw £3.7 biliwn. Gyda'r arian hwn, a chyfran deg o wariant HS2 yn ystod y 10 mlynedd nesaf, byddwn yn cyflawni ein cynlluniau i weddnewid cysylltedd trefol ac inter-city yng Nghymru.