English: In December, I announced we would pay the real living wage of £9.90 per hour to registered social care workers in care homes and domiciliary care, in both adults' and children's services, and to personal assistants funded through direct payments. Focusing on these workers recognises our broader ambition to improve the quality of services and strive for parity of esteem with other key public health services through professionalisation. The inclusion of personal assistants paid through direct payments reflects that these roles are often very similar to that of a domiciliary care worker, and we want to continue to protect the service user's voice and control in how the support they need is delivered, a key principle in the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014. We know there will be calls to go further, but it's essential that we deliver this commitment in a considered way that allows us to ensure it is both sustainable and affordable. Additionally, although our original commitment had been to introduce the real living wage during this Senedd term, our approach now allows us to introduce it from April, helping the sector face its current recruitment and retention challenges sooner. We've announced that £43 million will be made available to local authorities and to health boards to deliver the real living wage from April. This also includes a contribution towards the cost of maintaining differentials at the lower end of pay scales. This will help provide some flexibility in the funding. This is important to help avoid destabilisation at those lower pay bands. Officials are working closely with the directors of social services and stakeholders from across the social care sector to develop implementation guidance to support a successful roll-out from April. We will also commission an independent, dynamic evaluation of the implementation to monitor impact, including ensuring that funding reaches the pockets of the workers it's intended to benefit in a timely way, and that implementation guidance is effective in supporting commissioners and employers. It'll also help us to consider what more we may be able to do in future, and inform funding estimates for future years. We do understand the challenges employers face as staff look to other sectors with seemingly more attractive terms and conditions. So that is why we will also be making an additional payment of £1,498 to those social care workers to whom we will be paying the real living wage. Senior care staff and managers in care homes and domiciliary care will also receive this payment because it's a further demonstration of our commitment to improving the status, terms and conditions of our professional social care workforce. This payment will mean social care workers on the basic tax rate will receive a single additional payment of £1,000 in their pay packet. The details of this scheme will be published in due course. We want to see more people join the social care sector and start a long and rewarding career. We expect the additional payment and the real living wage will be processed in people's pay from April to June, due to the complexity of the care sector and the large number of employers involved. Whilst we do not expect the real living wage uplift, or the additional payment, to resolve all of the sector's problems in terms of recruitment and retention, we believe they are a valuable and vital first step, particularly in helping to retain workers through these very difficult times. We will continue to work in social partnership with the social care fair work forum on what steps should be taken to improve social care workers' wider terms and conditions, such as how the definition of 'fair work' should be applied for social care workers in Wales, and setting out what good working practices should look like in social care. We remain committed to creating a stronger, better paid workforce in social care, and to supporting the sector through these challenging times to deliver quality social care services that people can rely on. I look forward to working with Plaid Cymru's designated Member on our co-operation agreement commitment about the future of social care. This includes setting up an expert group to support our shared ambition to create a national care service, free at the point of need. We will also continue to better integrate health and care, and work towards parity of recognition and reward for health and care workers. Diolch.
Welsh: Ym mis Rhagfyr, fe wnes i gyhoeddi y byddem ni'n talu'r cyflog byw gwirioneddol o £9.90 yr awr i weithwyr gofal cymdeithasol cofrestredig mewn cartrefi gofal a gofal cartref, yn y gwasanaethau i oedolion a'r gwasanaethau i blant, a chynorthwywyr personol a ariennir drwy daliadau uniongyrchol. Mae canolbwyntio ar y gweithwyr hyn yn cydnabod ein huchelgais ehangach ni i wella ansawdd gwasanaethau ac ymdrechu i sicrhau parch cydradd â gwasanaethau iechyd cyhoeddus allweddol eraill drwy eu proffesiynoli. Mae cynnwys cynorthwywyr personol sy'n cael eu talu drwy daliadau uniongyrchol yn adlewyrchu bod y swyddi hyn yn aml yn debyg iawn i swydd gweithiwr gofal cartref, ac rydym ni'n awyddus i barhau i ddiogelu llais a rheolaeth defnyddwyr y gwasanaethau o ran sut y caiff y cymorth sy'n angenrheidiol ei ddarparu ar eu cyfer nhw, sef yr egwyddor allweddol yn Neddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014. Fe wyddom ni y bydd galwadau i fynd ymhellach, ond mae hi'n hanfodol ein bod ni'n cyflawni'r ymrwymiad hwn mewn ffordd ystyriol sy'n ein galluogi ni i sicrhau bod hynny'n gynaliadwy ac yn fforddiadwy. Yn ogystal â hynny, er mai ein hymrwymiad gwreiddiol ni oedd cyflwyno'r cyflog byw gwirioneddol yn ystod tymor y Senedd hon, mae ein dull gweithredu ni'n caniatáu i ni ei gyflwyno nawr o fis Ebrill ymlaen, gan helpu'r sector i wynebu ei heriau cyfredol o ran recriwtio a chadw yn gynt na'r disgwyl. Rydym ni wedi cyhoeddi y bydd £43 miliwn ar gael i awdurdodau lleol a byrddau iechyd i gynnig y cyflog byw gwirioneddol o fis Ebrill ymlaen. Mae hyn hefyd yn cynnwys cyfraniad tuag at y gost o gynnal gwahaniaethau ar ben isaf y graddfeydd cyflog. Fe fydd hyn yn helpu i roi rhywfaint o hyblygrwydd yn y cyllid. Mae hyn yn bwysig ar gyfer helpu i osgoi ansefydlogrwydd yn y bandiau cyflog is hyn. Mae swyddogion yn gweithio yn agos gyda chyfarwyddwyr y gwasanaethau cymdeithasol a rhanddeiliaid o bob rhan o'r sector gofal cymdeithasol i ddatblygu canllawiau gweithredu i gefnogi'r broses o'i gyflwyno'n llwyddiannus o fis Ebrill ymlaen. Fe fyddwn ni hefyd yn comisiynu gwerthusiad annibynnol a deinamig o'r gweithredu i fonitro effaith, gan gynnwys sicrhau bod y cyllid yn nwylo'r gweithwyr y bwriedir iddyn nhw elwa arno mewn da bryd, a bod y canllawiau ar gyfer gweithredu yn effeithiol o ran cefnogi comisiynwyr a chyflogwyr. Fe fydd hyn yn ein helpu ni hefyd i ystyried beth arall y gallwn ni ei wneud yn y dyfodol, a llywio amcangyfrifon o ran ariannu i'r blynyddoedd i ddod. Rydym ni'n deall yr heriau y mae cyflogwyr yn eu hwynebu wrth i staff edrych ar sectorau eraill sydd â thelerau ac amodau sy'n ymddangos yn fwy deniadol. Felly fe fyddwn ni hefyd yn gwneud taliad ychwanegol o £1,498 i'r gweithwyr gofal cymdeithasol hynny y byddwn ni'n talu'r cyflog byw gwirioneddol iddyn nhw. Fe fydd staff gofal uwch a rheolwyr mewn cartrefi gofal a gofal cartref yn cael y taliad hwn hefyd am ei fod yn amlygu ein hymrwymiad ni i godi statws, a gwella telerau ac amodau ein gweithlu gofal cymdeithasol proffesiynol ni. Fe fydd y taliad hwn yn golygu y bydd gweithwyr gofal cymdeithasol ar y gyfradd dreth sylfaenol yn cael un taliad ychwanegol o £1,000 yn eu pecyn cyflog nhw. Fe fydd manylion y cynllun hwn yn cael eu cyhoeddi maes o law. Rydym ni'n awyddus i weld mwy o bobl yn ymuno â'r sector gofal cymdeithasol ac yn dilyn gyrfa hir sy'n rhoi boddhad. Rydym ni'n disgwyl y bydd y taliad ychwanegol a'r cyflog byw gwirioneddol yn cael eu prosesu yng nghyflog pobl o fis Ebrill i fis Mehefin, oherwydd cymhlethdod y sector gofal a'r nifer fawr o gyflogwyr dan sylw. Er nad ydym ni'n disgwyl i'r codiad cyflog byw gwirioneddol, na'r taliad ychwanegol, ddatrys problemau'r sector i gyd o ran recriwtio a chadw staff, rydym ni o'r farn eu bod nhw'n gam cyntaf gwerthfawr a hanfodol, yn enwedig o ran helpu i gadw gweithwyr drwy'r cyfnod anodd iawn hwn. Fe fyddwn ni'n parhau i weithio mewn partneriaeth gymdeithasol â'r fforwm gwaith teg gofal cymdeithasol ynglŷn â'r camau priodol i'w cymryd i wella telerau ac amodau gweithwyr gofal cymdeithasol yn fwy eang, fel sut y dylid cymhwyso'r diffiniad o 'waith teg' ar gyfer gweithwyr gofal cymdeithasol yng Nghymru, a nodi beth y dylai ffurf arferion gwaith da fod mewn gofal cymdeithasol. Rydym ni'n dal i fod wedi ymrwymo i greu gweithlu mwy cadarn sy'n ennill cyflogau gwell ym maes gofal cymdeithasol, a chefnogi'r sector drwy'r cyfnod heriol hwn i ddarparu gwasanaethau gofal cymdeithasol o safon y gall pobl ddibynnu arnyn nhw. Rwy'n edrych ymlaen at weithio gydag Aelod dynodedig Plaid Cymru ynglŷn â'n hymrwymiad ni i gytundeb cydweithredu o ran dyfodol gofal cymdeithasol. Mae hynny'n cynnwys sefydlu grŵp arbenigol i gefnogi ein huchelgais cyffredin ni i lunio gwasanaeth gofal cenedlaethol, sy'n rhad ac am ddim lle bod angen. Fe fyddwn ni hefyd yn parhau i integreiddio iechyd a gofal yn well, ac yn gweithio tuag at gydnabyddiaeth a gwobr hafal i weithwyr iechyd a gofal. Diolch.