English: Thank you, Dirprwy Lywydd, and thank you, everyone, for taking part in the debate today. I, too, like Oscar, am not exactly standing here in a position of strength, but I do want to contribute and sum up today's debate. We had an individual Member debate just before the Christmas recess, if you all remember, and the scene was set for this debate then. Jenny Rathbone opened that debate with three ways of tackling what I think we all accept by now is a growing problem, with long-term effects, of a condition that society tends to represent through the medium of fashion, through body image, through fad diets - the sorts of things that Caroline Jones was mentioning. And if the magazines we buy and the programmes we watch and the adverts we see don't begin to change that narrative then genuinely I think you as a Government and we as an Assembly are going to have an uphill struggle trying to get sporadic nudge-based awareness-raising campaigns to have any impact at all. And, at the same time, people of all ages remain vulnerable to the dark side of those glossy magazines and social media and the Sky Living programmes that we all know about, so that we end up with the sort of things - or, shall we say, threats - that Bethan Jenkins mentioned earlier on in the debate, in her intervention to Angela. It's why I'm no fan at all, I'm afraid, of using public disapprobation of food and eating as a tool of population behaviour change as we've done, perhaps, with smoking and as we're now starting to do with alcohol. It really does need a completely different approach. None of the ideas we've heard of today can be overlooked. They've all been really, really good ideas; we've heard a lot of them before, but we have to take a sort of reality check, I think, in what these things can look like in real life. We need some genuine, quite firm, political will here as well as public education in order to get through, or make sure that really good ideas don't suffer from anchors of things that don't work, and I'll just give you some ideas of what I'm talking about. So, for example, I think we've all, in turn, over the last five years or so, applauded the idea of the reintroduction of home economics, and Angela mentioned today more space for PE on the school curriculum, but is there the political will to create space on that curriculum, or even to create a longer school day to make sure that that is included? The various healthy school initiatives - I really liked, actually, the evidence you gave in the previous debate, Jenny, about the Flintshire experience and what's going on up there, but, you know, I tend to think that, however well informed a teenager is, however early we say that eating apples is good, as we do in primary schools to some good effect, you give your standard teenager the opportunity to go out at lunchtime and grab a McDonald's and that's what they're going to do. So, is there the political will to say, 'Actually, nobody should be leaving school at lunchtime'? I'm not necessarily advocating that, but these are questions I think we have to address to make this stuff happen. Sugar tax: how high do you go? I am very sad in having tracked the cost of a Mars bar, from when decimalisation was introduced, from 3p to 65p over a lifetime. The size of the Mars bar has shrunk considerably. I am still buying them. I know that they're bad for me. How expensive do you have to make them to make people stop buying them? And that question matters in poorer communities where access to a variety of shops is really difficult. On exercise, Dai, as a shorty, I probably take far more steps over a given length than, say, Nathan Gill here. [Laughter.] And, do you know, you are absolutely right about walking: it's free, but time-poor sluggish individuals - I'm not even talking about me on this occasion - are put off walking by simple things like the weather and, in terms of younger people, by safety. People have been in this Assembly for long enough to know that I've talked about safety. [Interruption.] I'm going to mention cycling in a second, but I'm running out of time, okay? So, finally, what I wanted to say about active travel, and for cycling as well, is: please make 'safety first' the key ingredient, because if it's not, it ain't going to work.
Welsh: Diolch i chi, Ddirprwy Lywydd, a diolch i chi, bawb, am gymryd rhan yn y ddadl heddiw. Rwyf fi, fel Oscar, yn sefyll yma heb fod mewn sefyllfa o gryfder yn union, ond rwyf am gyfrannu a chrynhoi'r drafodaeth heddiw. Cawsom ddadl Aelod unigol ychydig cyn toriad y Nadolig, os cofiwch, a gosodwyd y cefndir ar gyfer y ddadl hon bryd hynny. Agorodd Jenny Rathbone y drafodaeth honno gyda thair ffordd o fynd i'r afael â'r hyn rwy'n meddwl ein bod i gyd yn derbyn bellach sy'n broblem gynyddol gydag effeithiau hirdymor, cyflwr y mae cymdeithas yn tueddu i'w ddarlunio drwy gyfrwng ffasiwn, drwy ddelwedd y corff, drwy ddeietau mympwyol - y mathau o bethau roedd Caroline Jones yn sôn amdanynt. Ac os nad yw'r cylchgronau a brynwn a'r rhaglenni a wyliwn a'r hysbysebion a welwn yn dechrau newid y naratif hwnnw, yna o ddifrif, rwy'n meddwl eich bod chi fel Llywodraeth a ni fel Cynulliad yn mynd i wynebu brwydr anodd yn ceisio cael ymgyrchoedd codi ymwybyddiaeth achlysurol yn seiliedig ar anogaeth i gael unrhyw effaith o gwbl. Ac ar yr un pryd, mae pobl o bob oed yn parhau i fod yn agored i ochr dywyll y cylchgronau sgleiniog hynny a chyfryngau cymdeithasol a'r rhaglenni Sky Living rydym i gyd yn gwybod amdanynt, fel ein bod yn y pen draw yn wynebu'r math o bethau - neu'r bygythiadau, gawn ni ddweud - y soniodd Bethan Jenkins amdanynt yn gynharach yn y ddadl, yn ei hymyriad i Angela. Rwy'n ofni mai dyna pam nad wyf yn cefnogi defnyddio anghymeradwyaeth gyhoeddus o fwyd a bwyta fel offeryn ar gyfer newid patrymau ymddygiad y boblogaeth fel rydym wedi ei wneud, efallai, gydag ysmygu ac fel rydym yn dechrau ei wneud yn awr gydag alcohol. Mae'n bendant yn galw am ymagwedd hollol wahanol. Ni ellir anwybyddu'r un o'r syniadau a glywsom heddiw. Maent oll wedi bod yn syniadau gwirioneddol dda; clywsom lawer ohonynt o'r blaen, ond mae'n rhaid i ni wynebu realiti mewn rhyw ffordd, rwy'n meddwl, o ran sut olwg y gallai fod ar y pethau hyn mewn bywyd go iawn. Mae angen ewyllys wleidyddol ddiffuant a chadarn yma yn ogystal ag addysg gyhoeddus er mwyn torri drwodd, neu wneud yn siŵr nad yw'r syniadau gwirioneddol dda hyn yn cael eu dal yn ôl gan bethau nad ydynt yn gweithio, a rhoddaf rai syniadau i chi ynglŷn â'r hyn rwy'n siarad amdano. Felly, er enghraifft, rwy'n meddwl ein bod i gyd, yn ein tro, dros y pum mlynedd diwethaf, wedi canmol y syniad o ailgyflwyno economeg y cartref, a soniodd Angela heddiw am ragor o le i addysg gorfforol ar gwricwlwm yr ysgol, ond a oes yna ewyllys wleidyddol i greu lle ar y cwricwlwm hwnnw, neu hyd yn oed i greu diwrnod ysgol hwy i wneud yn siŵr ei fod yn cael ei gynnwys? Mae'r cynlluniau ysgolion iach amrywiol - roeddwn yn hoff iawn, mewn gwirionedd, o'r dystiolaeth a roesoch yn y ddadl flaenorol, Jenny, am brofiad Sir y Fflint a'r hyn sy'n digwydd yno, ond wyddoch chi, rwy'n tueddu i feddwl, pa mor wybodus bynnag yw person ifanc yn ei arddegau, pa mor gynnar bynnag y dywedwn fod bwyta afalau yn dda, fel rydym yn ei wneud yn yr ysgolion cynradd yn eithaf effeithiol, rhowch chi gyfle i berson ifanc cyffredin yn ei arddegau i fynd allan amser cinio a bachu McDonalds a dyna fydd yn ei wneud. Felly, a oes ewyllys wleidyddol i ddweud, 'A dweud y gwir, ni ddylai neb adael yr ysgol yn ystod amser cinio'? Nid wyf o reidrwydd yn argymell hynny, ond mae'r rhain yn gwestiynau rwy'n credu y bydd yn rhaid i ni eu hateb er mwyn gwneud i'r pethau hyn ddigwydd. Treth siwgr: pa mor uchel rydych chi'n mynd? Yn drist iawn, rwyf wedi olrhain cost bar siocled Mars, o'r adeg pan gyflwynwyd y system ddegol, o 3c i 65c dros oes. Mae maint Mars wedi crebachu'n sylweddol. Rwy'n dal i'w prynu. Gwn eu bod yn ddrwg i mi. Pa mor ddrud sy'n rhaid i chi eu gwneud er mwyn gwneud i bobl roi'r gorau i'w prynu? Ac mae'r cwestiwn hwnnw'n bwysig mewn cymunedau tlotach lle y mae mynediad at amrywiaeth o siopau'n wirioneddol anodd. Ar ymarfer corff, Dai, fel person byr, mae'n debyg fy mod yn cymryd llawer mwy o gamau dros bellter penodol na Nathan Gill yma. [Chwerthin.] A wyddoch chi, rydych yn llygad eich lle ynglŷn â cherdded: mae am ddim, ond mae unigolion swrth heb ddigon o amser - ac nid wyf yn siarad amdanaf fy hun hyd yn oed y tro hwn - yn colli awydd i gerdded oherwydd pethau syml fel y tywydd ac mewn perthynas â phobl iau, oherwydd diogelwch. Mae pobl wedi bod yn y Cynulliad hwn ers digon o amser i wybod fy mod wedi siarad am ddiogelwch. [Torri ar draws.] Fe soniaf am feicio mewn eiliad, ond rwy'n brin o amser, iawn? Felly, yn olaf, yr hyn roeddwn eisiau ei ddweud am deithio llesol, ac am feicio hefyd, yw hyn: gwnewch 'ddiogelwch yn gyntaf' yn brif elfen, oherwydd os na wnewch hynny, nid yw'n mynd i weithio.