English: May I welcome the direction that we're travelling in here, as the Counsel General presents this statement today on the Legislation (Wales) Bill? Of course, the intention is to strengthen the legislature here for Wales. Of course, we have been in this place before as a nation. We remember Hywel Dda's laws, of course, in the past. David Melding always reminds me - I think he was around at the time, in the year 950 - that of course we had innovative laws at that time, and rights for women for the first time, around 1,000 years before rights appeared in any other legislation. So, we do have a history of creating innovative legislation, and that's what we have here today, to be fair to you. Of course, there are several challenges, and those challenges will become clear as we scrutinise all of this during Stage 1 at the Constitutional and Legislative Affairs Committee. We will be looking at this, and part of the evidence has already reached us at the committee, and that's what Suzy quoted from. But, of course, there is a challenge - we'll forget about Hywel Dda for now - the challenge now is that there are some Wales and England laws, and there are new Wales-only laws, and of course the fact that there are two languages. You outlined the challenge here - anything that is meant to appear in Wales is meant to be in Welsh and in English, and sometimes we have those challenges appearing before us in the Constitutional and Legislative Affairs Committee when things that emanate from Westminster don't appear in the Welsh language. So, I would hope that this legislation would make it clear that, if Westminster legislates on our behalf, there's an expectation for that legislation to be in Welsh and English, because, of course, we are a bilingual nation. Having said that, the next point that I have is about interpretation. Naturally, I welcome this new arrangement - that you say that the legislation will be codified according to subject area. I think that that's a positive step forward and makes sense. But in this issue of interpretation, particularly in two different languages, you will understand that not all languages are an exact translation of another language, and so there's a challenge, not just in terms of the words that will be used, but in that the sense can be slightly different in English as compared to Welsh. I understand what you say - that the Welsh and English languages are equal - but if we can imagine that the sense is slightly different in English as compared to Welsh, then what language is given priority when you come to a decision? I know it perhaps seems like a difficult point, and an esoteric one, but it is important when you come to interpretation in a law court, particularly because, as you'll be aware,there are several thousand square miles of Wales where people speak Welsh as a first language, and so they would quote this different arrangement in the Welsh language. But you are aware, and you've outlined, that the work of codification means a great deal of work in reorganising how legislation is presented. It means a great deal of work behind the scenes to achieve that, and, of course, there are implications then in terms of staff and resources and so on, and I very much hope that the Counsel General will look at that particular issue. Then, two points to conclude: of course, we are under the auspices of the Wales and England legal jurisdiction at present, but that, of course, looking to the future, as you mentioned, and as you've mentioned before, jurisdiction arrangement makes no sense at all now, given that we are developing an individual corpus of law here in Wales, and yet we're under the jurisdiction of a Wales and England arrangement. So, how do you see this aspiration of seeing a Wales-only jurisdiction proceeding. Because if we don't take major steps forward to achieve that aspiration, we'll continue with the same arrangement that we have at present, which is always that of England and Wales. The final question is in terms of accessibility. Of course, with an increasing number of people, because of financial cuts, having to represent themselves in law courts, what you say about access to legislation is vitally important, because you're talking about the person on the street being able to understand where to find things and what the wording means. So, what practical steps are you taking, rather than this just being a highbrow discussion between different lawyers? For the person on the street, or the layperson, what kind of practical difference, on the ground, is increasing accessibility going to make? That is, how are you going to ensure that there is better accessibility for our people with regard to accessing our legislation?
Welsh: A allaf i groesawu a chefnogi'r cyfeiriad yr ydym ni'n mynd iddo fo yn fan hyn, wrth i'r Cwnsler Cyffredinol gyflwyno'r datganiad yma heddiw ar y Bil Deddfwriaeth (Cymru)? Wrth gwrs, y bwriad yn y pen draw ydy cryfhau'r ddeddfwrfa yn fan hyn i Gymru. Wrth gwrs, rydym ni wedi bod yn fan hyn o'r blaen fel cenedl. Rydym ni'n cofio Deddfau Hywel Dda nôl yn y gorffennol. Mae David Melding wastad yn fy atgoffa i - rydw i'n credu yr oedd o gwmpas ar y pryd, yn troedio'r ddaear yma rownd y flwyddyn 950 - wrth gwrs y cawsom ni Ddeddfau arloesol y pryd hynny, ac, wrth gwrs, hawliau i fenywod am y tro cyntaf, tua 1,000 o flynyddoedd cyn i'r hawliau hynny yn ymddangos mewn unrhyw ddeddfwrfa arall. Felly, mae gyda ni hanes o greu deddfwriaeth arloesol, a dyma beth sydd gyda ni yn fan hyn, i fod yn deg i chi yn fan hyn. Wrth gwrs, mae yna sawl her, a bydd yr heriau hynny yn dod yn amlwg wrth inni graffu ar hyn i gyd rŵan yng Nghyfnod 1 yn y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol. Ac, wrth gwrs, mae rhan o'r dystiolaeth wedi cyrraedd eisoes i'r pwyllgor, a dyna beth yr oedd Suzy yn ei ddyfynnu. Ond, wrth gwrs, mae yna her - gan anghofio am Hywel Dda am funud fach nawr - yr her y dyddiau yma ydy bod yna rai Deddfau Lloegr a Chymru, ac wrth gwrs mae yna Ddeddfau newydd rŵan, Cymru yn unig, ac wrth gwrs y ffaith bod yna ddwy iaith. Rydych chi wedi amlinellu'r her yn fan hyn - mae unrhyw beth sydd i fod i ymddangos yma yng Nghymru i fod yn y Gymraeg yn ogystal â'r Saesneg, ac weithiau rydym ni'n cael yr heriau yna yn amlwg yn y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol, pan nad yw pethau'n ymddangos yn y Gymraeg sydd yn dod o San Steffan wedyn. Buaswn i'n gobeithio bod y math hwn o ddeddfwriaeth yn ei gwneud hi'n glir, os ydy hyd yn oed San Steffan yn deddfu ar ein rhan ni, fod yna ddisgwyl i'r ddeddfwriaeth hynny fod yn y Gymraeg yn ogystal â bod yn y Saesneg. Wrth gwrs, rydym ni yn wlad ddwyieithog wedi'r cwbl. Wedi dweud hynny, mae'r pwynt nesaf sydd gyda fi ynglŷn â dehongli. Yn naturiol, rydw i'n croesawu'r trefniant newydd yma, o ran eich bod yn dweud y bydd y Deddfau yn cael eu rhestru - wel, eu codeiddio - fesul maes pwnc. Rydw i'n credu bod hynny'n gam cadarnhaol ymlaen ac yn gwneud synnwyr. Yn y mater o ddehongli, yn enwedig pan mae yna ddwy iaith wahanol, fe fyddwch chi'n deall nad ydy pob iaith yn union gyfieithiad o unrhyw iaith arall, ac felly mae yna her, nid jest o ran y geiriau yr ydym ni yn eu defnyddio, ond weithiau fod y synnwyr ychydig bach yn wahanol yn y Saesneg o gymharu â'r Gymraeg. Rydw i'n deall beth rydych chi'n dweud - bod y Gymraeg a'r Saesneg yn gyfartal - ond os ydym ni'n gallu meddwl bod y synnwyr ychydig bach yn wahanol yn Saesneg o gymharu â'r Gymraeg, pa iaith wedyn sy'n cael y flaenoriaeth os ydych chi'n dod i benderfyniad? Rydw i'n gwybod efallai ei fod o'n swnio fel pwynt bach astrus, ond mae o'n bwysig pan ydych chi'n dod i'r mater o ddehongli mewn llys barn, yn enwedig achos, fel rydych chi'n ymwybodol, fod yna erwau filoedd o filltiroedd sgwâr yng Nghymru sydd efo pobl yn siarad Cymraeg fel eu hiaith gyntaf, ac felly mi fuasent yn dyfynnu'r gwahanol drefniannau yma yn y Gymraeg. Wrth gwrs, rydych chi'n ymwybodol, ac rydych chi wedi amlinellu, fod yr holl waith codeiddio yn golygu gwaith aruthrol yn aildrefnu sut mae Deddfau yn digwydd. Mae'n golygu gwaith aruthrol tu ôl i'r llenni i wireddu hynny, ac wedyn mae yna oblygiadau ynglŷn â staff ac ati, ac rydw i'n gobeithio y bydd y Cwnsler Cyffredinol yn edrych ar hynny. Wedyn, dau bwynt i orffen: wrth gwrs, rydym ni o dan drefniant llywodraethiant cyfreithiol Lloegr a Chymru ar hyn o bryd - y jurisdiction yna, felly - llywodraethiant cyfreithiol. Ac, wrth gwrs, yn edrych ymlaen, nid ydy hynny, fel rydych chi wedi crybwyll, ac wedi crybwyll o'r blaen, yn fath o drefniant llywodraethiant sy'n gwneud dim synnwyr o gwbl rŵan, gan ein bod ni'n datblygu corff o Ddeddfau unigol yn fan hyn yng Nghymru, ond eto rydym ni o dan lywodraethiant Lloegr a Chymru. Sut ydych chi'n gweld y dyhead yma i gael llywodraethiant cyfreithiol i Gymru'n unig yn mynd ymlaen? Achos os nad ydym ni'n cymryd y camau breision yn fan hyn i wireddu'r dyhead yna, byddwn ni'n parhau efo'r un un hen drefniant llywodraethiant cyfreithiol sydd ohoni, sef wastad Lloegr a Chymru. Y cwestiwn olaf ydy: yn nhermau hygyrchedd, ac wrth gwrs gyda nifer cynyddol o bobl rŵan, achos toriadau ariannol, yn gorfod cynrychioli eu hunain mewn llys barn, mae beth yr ydych chi'n dweud ynglŷn â bod hygyrchedd i'r Deddfau yn allweddol bwysig, achos rydych chi'n sôn am y dyn yn y stryd rŵan yn gallu deall ble i ffeindio pethau a beth mae'r geiriau yna yn eu golygu. Felly, pa gamau ymarferol ydych chi'n eu cymryd, yn lle jest bod hyn yn mynd i fod yn rhyw fath o drafodaeth uchel-ael rhwng gwahanol gyfreithwyr ac ati? I'r dyn yn y stryd, neu yng nghaeau ein gwlad, pa fath o wahaniaeth, yn ymarferol, ar lawr gwlad, mae cynyddu hygyrchedd yn mynd i'w wneud? Hynny yw, sut ydych chi'n mynd i sicrhau bod yna well hygyrchedd i'n pobl ni o ran cael gafael yn Neddfau ein gwlad?