English: Although I'm not a member of this committee, I would like to commend them for what I think is a really important piece of work. We'll have all seen the shocking findings from Shelter that, across Britain, the highest number of children for 12 years will be in temporary housing this Christmas. Now, Welsh rates are lower than elsewhere in the UK but are still up over a quarter over the last four years. Austerity and savage welfare changes have much to answer for. But one solution to this is to turn empty properties into homes and it's really good to see that this report gives us a chance to focus on this concept today. For my contribution, I wanted to focus on what my local authority, Rhondda Cynon Taf, is doing to deal with empty homes, and their empty homes strategy has been mentioned in the report, so I thought it would be useful if I explored it in the Chamber in greater detail. The council developed the policy because they recognised that the empty homes in the borough presented an opportunity to provide much-needed affordable housing for residents, and also recognised the problems caused by deserted homes. They can cause harm to community well-being, distress to residents affected by their unsightly appearance, and act as magnets for crime and for antisocial behaviour. So, over the last few years, RCT council has developed a range of different tools and approaches to encourage empty homes to be brought back into use. And I'll just run through some key elements of their strategy. The first is housing enforcement activity; secondly, the provision of Houses into Homes loans, utilising Welsh Government repayable funding; the third is the provision of grants, utilising the council's own funding, and that came to over £4 million in the years 2016-17 alone; fourthly, affordable housing schemes that bring empty homes back into use; five, advice and assistance to potential home owners; the sixth strand of it is the provision of homes above retail premises in town centres, and that's been a particular success in Aberdare, bringing historic empty buildings back into use; seventh is removing the 50 per cent council tax reduction for empty homes, and key to this has been the council's discretionary empty homes grant, and that supports the delivery of the council and Welsh Government's investment priority of returning empty properties to use. It offers suitable accommodation for local people, but also helps to regenerate wider communities too. Robust eligibility criteria are also put in place to ensure the sustainability of the scheme. So, crucially, for example, applicants must be potential owner-occupiers, not landlords, who plan to live in the property as their main residence for a period of at least five years. The property must have remained unoccupied for a period of six months prior to purchase and at the time of the grant application, it must meet the housing needs of the applicants' family who intend to occupy the property, and applicants are required to make a 15 per cent maximum contribution to the total cost of grant-eligible work. That grant can be anywhere from £1,000 to £20,000, and is then used to make the property safe and secure. The initiative has been an overwhelming success. Since 2016 it has been used directly to bring 165 empty homes back into use, and, overall, the council's approach to tackling empty homes is having a significant impact on the number of empty homes across the borough. So, if you look at council tax records, for example, they show that between 2017-18 and 2018-19, the period that the empty homes strategy was actually implemented, the number of empty homes across the borough has reduced by 671 properties. I think that's a really outstanding figure. Furthermore, in the last financial year, RCT brought a total of 213 empty homes back into use directly from council intervention. At 7.4 per cent, this is an increase on the previous year and nearly 3 per cent above the Welsh average. RCT's approach to tackling empty homes is bold and forward-looking. I'm really glad that the Welsh Government have recognised their practice as sector-leading. In particular, it's excellent news that the Deputy Minister for Economy and Transport, as chair of the Valleys taskforce, has agreed to provide funding of £10 million to roll out RCT's empty homes grant across all Valleys taskforce authorities. RCT will act as the lead body and co-ordinate the delivery of the grant. This successful investment will further support and accelerate the number of empty homes being brought back into use across the whole of the Valleys. I was very pleased to join the Deputy Minister, the Minister for housing, councillors and officers from RCT for the announcement of this roll-out in Ynysybwl, and I look forward to following the future progress of the policy.
Welsh: Er nad wyf yn aelod o'r pwyllgor hwn, hoffwn eu canmol am yr hyn y credaf ei fod yn waith pwysig iawn. Bydd pawb ohonom wedi gweld canfyddiadau syfrdanol Shelter y bydd y nifer uchaf o blant ers 12 mlynedd mewn tai dros dro y Nadolig hwn ledled Prydain. Nawr, mae cyfraddau Cymru yn is nag mewn mannau eraill o'r DU ond maent yn dal i fod wedi codi dros chwarter dros y pedair blynedd diwethaf. Mae llawer o'r bai ar gyni a newidiadau lles creulon. Ond un ateb i hyn yw troi eiddo gwag yn gartrefi ac mae'n dda iawn gweld bod yr adroddiad hwn yn rhoi cyfle inni ganolbwyntio ar y cysyniad hwn heddiw. Yn fy nghyfraniad, roeddwn eisiau canolbwyntio ar yr hyn y mae fy awdurdod lleol, Rhondda Cynon Taf, yn ei wneud i fynd i'r afael â chartrefi gwag, a chrybwyllir eu strategaeth cartrefi gwag yn yr adroddiad, felly roeddwn yn meddwl y byddai'n ddefnyddiol pe bawn yn ei archwilio'n fanylach yn y Siambr. Datblygodd y cyngor y polisi am eu bod yn cydnabod bod y cartrefi gwag yn y fwrdeistref yn gyfle i ddarparu tai fforddiadwy mawr eu hangen i breswylwyr, a hefyd am eu bod yn cydnabod y problemau a achosir gan gartrefi gwag. Gallant niweidio lles cymunedol, a pheri trallod i breswylwyr yr effeithir arnynt gan eu hymddangosiad hyll, a gweithredu fel magnedau ar gyfer trosedd ac ymddygiad gwrthgymdeithasol. Felly, dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf, mae cyngor Rhondda Cynon Taf wedi datblygu ystod o wahanol offer a dulliau i annog defnyddio cartrefi gwag unwaith eto. Ac fe af drwy rai o brif elfennau eu strategaeth yn sydyn. Y cyntaf yw gweithgaredd gorfodi yn maes tai; yn ail, darparu benthyciadau Troi Tai'n Gartrefi, gan ddefnyddio cyllid ad-daladwy Llywodraeth Cymru; y trydydd yw darparu grantiau, gan ddefnyddio cyllid y cyngor ei hun, a olygodd dros £4 miliwn yn y blynyddoedd 2016-17 yn unig; yn bedwerydd, cynlluniau tai fforddiadwy sy'n sicrhau bod cartrefi gwag yn cael eu defnyddio unwaith eto; pump, cyngor a chymorth i ddarpar berchnogion tai; y chweched elfen ohono yw darparu cartrefi uwchben adeiladau manwerthu yng nghanol trefi, rhywbeth a fu'n llwyddiant arbennig yn Aberdâr, gan ailddefnyddio adeiladau a fu'n wag yn y gorffennol; y seithfed yw dileu gostyngiad y dreth gyngor o 50 y cant ar gyfer cartrefi gwag, ac roedd grant cartrefi gwag disgresiynol y cyngor yn allweddol i hyn, grant sy'n cefnogi cyflawniad blaenoriaeth fuddsoddi'r cyngor a Llywodraeth Cymru o sicrhau bod eiddo gwag yn cael ei ddefnyddio unwaith eto. Mae'n cynnig llety addas i bobl leol ond mae hefyd yn helpu i adfywio cymunedau ehangach hefyd. Rhoddir meini prawf cymhwysedd cadarn ar waith hefyd i sicrhau cynaliadwyedd y cynllun. Felly, yn allweddol, er enghraifft, rhaid i ymgeiswyr fod yn ddarpar berchen-feddianwyr, nid yn landlordiaid, sy'n bwriadu byw yn yr eiddo fel eu prif breswylfa am gyfnod o bum mlynedd o leiaf. Rhaid bod yr eiddo wedi bod yn wag am gyfnod o chwe mis cyn ei brynu ac ar adeg y cais am grant, rhaid iddo fodloni anghenion tai teulu'r ymgeisydd sy'n bwriadu meddiannu'r eiddo, ac mae'n ofynnol i ymgeiswyr wneud uchafswm cyfraniad o 15 y cant o gyfanswm cost gwaith sy'n gymwys i gael grant. Gall y grant hwnnw fod yn unrhyw beth rhwng £1,000 ac £20,000, ac fe'i defnyddir wedyn i wneud yr eiddo'n saff ac yn ddiogel. Mae'r fenter wedi bod yn llwyddiant ysgubol. Ers 2016, fe'i defnyddiwyd yn uniongyrchol i sicrhau bod 165 o gartrefi gwag yn cael eu defnyddio unwaith eto, ac yn gyffredinol mae dull y cyngor o fynd i'r afael â chartrefi gwag yn effeithio'n sylweddol ar nifer y cartrefi gwag ar draws y fwrdeistref. Felly, os edrychwch ar gofnodion y dreth gyngor, er enghraifft, rhwng 2017-18 a 2018-19, y cyfnod y gweithredwyd y strategaeth cartrefi gwag mewn gwirionedd, dangosant fod 671 yn llai o gartrefi gwag ar draws y fwrdeistref. Rwy'n credu bod hwnnw'n ffigur rhagorol. At hynny, yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf, sicrhaodd Rhondda Cynon Taf fod cyfanswm o 213 o gartrefi gwag yn cael eu defnyddio unwaith eto yn uniongyrchol yn sgil ymyrraeth y cyngor. Ar 7.4 y cant, mae'n gynnydd o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol a bron i 3 y cant yn uwch na chyfartaledd Cymru. Mae dull Rhondda Cynon Taf o fynd i'r afael â chartrefi gwag yn feiddgar ac yn edrych tua'r dyfodol. Rwy'n falch iawn fod Llywodraeth Cymru wedi cydnabod eu hymarfer fel un sy'n arwain y sector. Yn fwyaf arbennig, mae'n newyddion gwych fod Dirprwy Weinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, fel cadeirydd tasglu'r Cymoedd, wedi cytuno i ddarparu cyllid o £10 miliwn i gyflwyno grant cartrefi gwag Rhondda Cynon Taf ar draws holl awdurdodau tasglu'r Cymoedd. Bydd Rhondda Cynon Taf yn gweithredu fel y corff arweiniol ac yn cydlynu'r gwaith o ddarparu'r grant. Bydd y buddsoddiad llwyddiannus hwn yn darparu cefnogaeth bellach ac yn cyflymu nifer y cartrefi gwag sy'n cael eu defnyddio eto ar draws y Cymoedd i gyd. Roeddwn yn falch iawn o ymuno â'r Dirprwy Weinidog, y Gweinidog tai, cynghorwyr a swyddogion o Rondda Cynon Taf ar gyfer y cyhoeddiad y bydd yn cael ei gyflwyno yn Ynys-y-bŵl, ac edrychaf ymlaen at ddilyn cynnydd y polisi yn y dyfodol.