English: I would like to take this opportunity to thank all of the local authority councillors and staff who have worked tirelessly to support affected individuals, businesses and communities. This event has had a huge impact in many communities. Our recovery will take some time. Beyond our current challenges, local authorities' staff also work for their communities throughout the year, from refuse and recycling teams, teachers, social workers, housing officers, and traffic wardens. This year, I am pleased to be able to propose to this Senedd that, in 2020-21, the increase in the general revenue allocation to Welsh local government will be 4.3 per cent. This is the highest increase on a like-for-like basis in 13 years. I fully appreciate the pressures local government continue to face following a decade of austerity. One good settlement does not reverse the impact of years of austerity. However, this settlement provides local government with the most stable platform I can offer for budget setting for the forthcoming financial year. It responds to the pressures local government have been anticipating for this coming year and offers an opportunity to plan for the future instead of firefighting the present. We heard in the early debate on the final budget that the Welsh Government's budget in 2020-21 will still be significantly lower in real terms than in 2010-11. Additional funding received from the UK Government does not even return our spending power to the levels of a decade ago. This year, we have striven to further improve our partnership with local government and how we work together to allocate the predetermined resources amount available. In preparing for this settlement, the Government has ensured that local government has been able to discuss its pressures throughout the budget process through the finance sub-group of the partnership council. Cabinet colleagues and I have considered with local government leaders the position overall, and on key services such as education and social care. We will continue these wide-ranging strategic discussions during the coming year in preparation for a comprehensive spending review. This coming financial year, local authorities in Wales will receive nearly £4.5 billion in general revenue allocations from core funding and non-domestic rates. Our decisions on the overall level of funding for local government took particular account of the need to support authorities in providing funding for schools, acknowledging the impact of cost increases on teachers' pay and pensions beyond their control. While authorities' use of this funding is unhypothecated, the distribution of the funding for additional costs arising from the UK Government's announced changes to employer pension contributions has been deliberately directed to the education service area of the distribution mechanism. We've also directed sufficient funding for the additional costs arising from the 2019-20 teachers' pay deal for the remainder of the academic year, similarly through the education element of the settlement formula. And beyond this, we have included funding in recognition of the future impacts of the next academic year teachers' pay award, which will come into effect from September 2020. We are also continuing to provide funding for our proposals for new eligibility criteria for free school meals, given the continued delayed roll-out of universal credit by the UK Government. We've extended the high street's rate relief scheme in 2020-21, including an additional £2.4 million allocated to local authorities through the local government settlement to provide discretionary rates relief for local businesses and other ratepayers to respond to specific local issues. I know that some authorities have commented on the variance between the highest and lowest increases. Through this settlement, every authority will see an increase of at least 3 per cent over 2019-20 on a like-for-like basis. The last time any authority received a 3 per cent increase in its settlement on a like-for-like basis was 10 years ago. Authorities experience larger or smaller increases than others as a result of the formula, which is designed to respond to relative need through the most current data possible. This means relative changes in population and pupil numbers, for example, will be reflected in differing levels of increase. These changes have been agreed through the distribution and finance sub-groups, including the phasing of the population data change, which helped alleviate some of the larger distributional impacts between authorities. In this context, I have given careful consideration to the potential of including a funding floor for this settlement. The principle of a funding floor is to ensure that no authority suffers an unmanageable change from one year to the next. I've decided not to include a funding floor in this instance. The distribution formula is a joint endeavour between the WLGA and Welsh Government, and changes are agreed through established working groups. The distribution formula continues to use the most up to date, appropriate data, and there is an ongoing programme of work to refine it and to explore future development. Local government proposes changes to the distribution formula, or elements of it, through the established joint governance arrangements we have in place. Any formula means winners and losers. If local government wish collectively to more fully review the formula, I am of course open to that. I would say, however, that we should be mindful of how long the fair funding review in England has taken to produce a similar concept to that we currently have in Wales. I know that Assembly Members in this Chamber will come to this debate prepared to make the case for even more resources for their particular local authorities. I'm sure that all of us here would like to allocate more money to our communities, as we would for the NHS and many other services. Of course I fully understand that, but, unfortunately, we have to spend within our capacity. So, to be able to give more money to local government, we would have to take more funding away from another area. The debate we have just had on the budget as a whole demonstrates how difficult those choices can be. In addition to the core unhypothecated funding delivered through the settlement, I am grateful that my Cabinet colleagues have provided earlier indicative information on revenue and capital grants planned for 2020-21. These currently amount to over £1 billion of revenue, and £580 million of capital, and have a specific role to play in the delivery of certain services. We continue to work to amalgamate grants where it makes sense and to use outcome frameworks to measure success. Turning to capital, the general capital funding for 2020-21 is increased by £178 million. On top of this, we will continue to provide £20 million of public highways refurbishment as a specific grant. I hope that authorities will be considering how they can use this funding to respond to the urgent need to decarbonise in light of the climate emergency declared by the Welsh Government and many councils in Wales over the past year. Having been part of setting a council budget myself, I know the challenges that local authorities will still have had to face in setting their budgets. I'd encourage Members in this Chamber who have not seen this in practice to go to their local councils and see first-hand how those decisions are made, and the very difficult choices that will have to be made in the light of the budget settlements. The setting of budgets and, in turn, council tax is the responsibility of each local authority, and authorities will be taking account of the full range of sources of funding available to them, as well as the pressures they face in setting their budgets for the coming year. Authorities will be balancing the need to invest in services and service transformation with the financial pressures on local residents. Pay levels are only now at the level they were before the financial crisis, and council tax increases will be carefully considered in that context. As I have said before, no-one goes into politics to want to cut services, and this is why I am once again grateful to be able to give this settlement the highest increase on a like-for-like basis in 13 years. Of course, we still have the uncertainty of Brexit and the challenges of climate change, but if the UK Government are correct that austerity is over, we look forward to Wales receiving the funding it deserves in the coming years. I ask Assembly Members to support the motion. Diolch, Llywydd.
Welsh: Hoffwn achub ar y cyfle hwn i ddiolch i holl gynghorwyr a staff yr awdurdodau lleol sydd wedi gweithio'n ddiflino i gefnogi'r unigolion, busnesau a chymunedau yr effeithiwyd arnynt. Mae'r digwyddiad hwn wedi cael effaith enfawr mewn nifer o gymunedau. Bydd ein hadferiad yn cymryd peth amser. Y tu hwnt i'r heriau yr ydym yn eu hwynebu ar hyn o bryd, mae staff awdurdodau lleol hefyd yn gweithio dros eu cymunedau drwy gydol y flwyddyn, yn dimau sbwriel ac ailgylchu, athrawon, gweithwyr cymdeithasol, swyddogion tai a wardeiniaid traffig. Eleni, rwy'n falch o gael cynnig i'r Senedd hon, yn 2020-21, y bydd y cynnydd yn y dyraniad refeniw cyffredinol i lywodraeth leol yng Nghymru yn 4.3 y cant. Dyma'r cynnydd cyfatebol mwyaf mewn 13 mlynedd. Rwyf yn llawn sylweddoli'r pwysau y mae llywodraeth leol yn parhau i'w wynebu yn dilyn degawd o gyni. Nid yw un setliad da yn gwrthdroi effaith blynyddoedd o gyni. Fodd bynnag, mae'r setliad hwn yn rhoi i lywodraeth leol y sefydlogrwydd mwyaf y gallaf ei gynnig ar gyfer pennu'r gyllideb ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf. Mae'n ymateb i'r pwysau y mae llywodraeth leol wedi bod yn ei ragweld ar gyfer y flwyddyn i ddod ac yn cynnig cyfle i gynllunio ar gyfer y dyfodol yn hytrach na brwydro yn erbyn y presennol Clywsom yn y ddadl gynnar ar y gyllideb derfynol y bydd cyllideb Llywodraeth Cymru yn 2020-21 yn dal i fod yn sylweddol is nag yn 2010-11 mewn termau real. Hyd yn oed gyda'r cyllid ychwanegol a gafwyd gan Lywodraeth y DU, ni fyddwn yn gallu gwario cymaint ag yr oeddem yn ei wneud degawd yn ôl. Eleni, rydym ni wedi ymdrechu i wella ymhellach ein partneriaeth â llywodraeth leol a sut y byddwn yn gweithio gyda'n gilydd i ddyrannu'r swm a bennwyd ar gyfer adnoddau sydd ar gael. Wrth baratoi ar gyfer y setliad hwn, mae'r Llywodraeth wedi sicrhau bod llywodraeth leol wedi gallu trafod y pwysau sydd arni drwy gydol proses y gyllideb drwy is-grŵp cyllid y cyngor partneriaeth. Mae fy nghyd-Weinidogion yn y Cabinet a minnau wedi ystyried y sefyllfa yn gyffredinol gydag arweinwyr llywodraeth leol, ac o ran gwasanaethau allweddol megis addysg a gofal cymdeithasol. Byddwn yn parhau â'r trafodaethau strategol eang hyn yn ystod y flwyddyn i ddod er mwyn paratoi ar gyfer adolygiad gwariant cynhwysfawr. Yn y flwyddyn ariannol nesaf hon, bydd awdurdodau lleol yng Nghymru yn cael bron i £4.5 biliwn mewn dyraniadau refeniw cyffredinol o gyllid craidd ac ardrethi annomestig. Roedd ein penderfyniadau ynglŷn â lefel gyffredinol y cyllid i lywodraeth leol yn rhoi sylw penodol i'r angen i gynorthwyo awdurdodau i ddarparu cyllid i ysgolion, gan gydnabod effaith cynnydd mewn costau y tu hwnt i'w rheolaeth ar gyflogau a phensiynau athrawon. Er nad yw'r awdurdodau wedi neilltuo'r arian hwn at unrhyw ddefnydd penodol, mae dosbarthu'r cyllid ar gyfer costau ychwanegol sy'n deillio o newidiadau a gyhoeddwyd gan Lywodraeth y DU i gyfraniadau pensiwn cyflogwyr wedi cael ei gyfeirio'n fwriadol i faes gwasanaeth addysg y system ddosbarthu. Rydym ni hefyd wedi cyfeirio cyllid digonol ar gyfer y costau ychwanegol sy'n deillio o'r cytundeb cyflog athrawon 2019-20 am weddill y flwyddyn academaidd, yn yr un modd drwy elfen addysg y fformiwla setliad. A thu hwnt i hyn, rydym ni wedi cynnwys cyllid i gydnabod effeithiau'r dyfarniad cyflog athrawon yn y flwyddyn academaidd nesaf, a ddaw i rym o fis Medi 2020. Rydym ni hefyd yn parhau i ddarparu cyllid ar gyfer ein cynigion ar gyfer meini prawf cymhwysedd newydd ar gyfer prydau ysgol am ddim, o gofio'r oedi parhaus wrth i Lywodraeth y DU gyflwyno credyd cynhwysol. Rydym ni wedi ymestyn cynllun rhyddhad ardrethi'r stryd fawr yn 2020-21, gan gynnwys dyrannu £2.4 miliwn ychwanegol i awdurdodau lleol drwy'r setliad llywodraeth leol i roi rhyddhad ardrethi yn ôl disgresiwn i fusnesau lleol a threthdalwyr eraill i ymateb i faterion lleol penodol. Gwn fod rhai awdurdodau wedi gwneud sylwadau am yr amrywiant rhwng y cynyddiadau uchaf ac isaf. Drwy'r setliad hwn, bydd pob awdurdod yn gweld cynnydd cyfatebol o 3 y cant o leiaf dros 2019-20. Y tro diwethaf y cafodd unrhyw awdurdod gynnydd cyfatebol o 3 y cant yn ei setliad oedd 10 mlynedd yn ôl. Mae awdurdodau'n profi cynnydd mwy neu lai nag eraill o ganlyniad i'r fformiwla, sydd wedi'i chynllunio i ymateb i angen cymharol drwy'r data mwyaf cyfredol posibl. Mae hyn yn golygu y bydd newidiadau cymharol yn niferoedd y boblogaeth a nifer y disgyblion, er enghraifft, yn cael eu hadlewyrchu mewn lefelau gwahanol o gynnydd. Cytunwyd ar y newidiadau hyn drwy'r is-grwpiau dosbarthu a chyllid, gan gynnwys newid y data am y boblogaeth yn raddol, a helpodd i liniaru rhai o'r effeithiau dosbarthiadol mwy rhwng awdurdodau. Yn y cyd-destun hwn, rwyf wedi ystyried yn ofalus y posibilrwydd o gynnwys cyllid gwaelodol ar gyfer y setliad hwn. Egwyddor cyllid gwaelodol yw sicrhau nad oes unrhyw awdurdod yn dioddef newid na ellir ei reoli o un flwyddyn i'r llall. Rwyf wedi penderfynu peidio â chynnwys cyllid gwaelodol yn yr achos hwn. Mae'r fformiwla ddosbarthu yn ymdrech ar y cyd rhwng CLlLC a Llywodraeth Cymru, a chytunir ar newidiadau drwy weithgorau sefydledig. Mae'r fformiwla ddosbarthu yn parhau i ddefnyddio'r data mwyaf priodol a chyfredol, ac mae rhaglen waith barhaus i'w mireinio ac i archwilio datblygiad yn y dyfodol. Mae llywodraeth leol yn cynnig newidiadau i'r fformiwla ddosbarthu, neu elfennau ohoni, drwy'r trefniadau llywodraethu ar y cyd sydd wedi'u sefydlu gennym. Mae unrhyw fformiwla'n golygu enillwyr a chollwyr. Os yw llywodraeth leol yn dymuno adolygu'r fformiwla yn llawnach ar y cyd, rwyf wrth gwrs yn agored i hynny. Byddwn yn dweud, fodd bynnag, y dylem gofio faint o amser a gymerodd hi i'r adolygiad cyllido teg yn Lloegr esgor ar gysyniad tebyg i'r hyn sydd gennym ni ar hyn o bryd yng Nghymru. Gwn y bydd Aelodau'r Cynulliad yn y Siambr hon yn dod i'r ddadl hon yn barod i ddadlau dros hyd yn oed mwy o adnoddau i'w hawdurdodau lleol penodol. Rwy'n siŵr y byddai pob un ohonom yma'n hoffi dyrannu mwy o arian i'n cymunedau, fel y byddem yn ei wneud ar gyfer y GIG a llawer o wasanaethau eraill. Rwy'n llwyr ddeall hynny, wrth gwrs, ond, yn anffodus, mae'n rhaid inni wario o fewn ein gallu. Felly, er mwyn gallu rhoi mwy o arian i lywodraeth leol, byddai'n rhaid inni gymryd mwy o arian oddi wrth faes arall. Mae'r ddadl yr ydym newydd ei chael ar y gyllideb yn ei chyfanrwydd yn dangos mor anodd y gall y dewisiadau hynny fod. Yn ogystal â'r arian craidd heb ei neilltuo a ddarperir drwy'r setliad, rwy'n ddiolchgar bod fy nghydweithwyr yn y Cabinet wedi darparu gwybodaeth ddangosol yn gynharach am grantiau refeniw a chyfalaf a gynlluniwyd ar gyfer 2020-21. Ar hyn o bryd, mae'r rhain yn cyfateb i dros £1 biliwn o refeniw, a £580 miliwn o gyfalaf, ac mae ganddynt ran benodol i'w chwarae wrth ddarparu gwasanaethau penodol. Rydym yn parhau i weithio i gyfuno grantiau lle mae'n gwneud synnwyr ac i ddefnyddio fframweithiau canlyniadau i fesur llwyddiant. Gan droi at gyfalaf, mae'r cyllid cyfalaf cyffredinol ar gyfer 2020-21 yn cynyddu £178 miliwn. Ar ben hyn, byddwn yn parhau i ddarparu £20 miliwn ar ffurf grant penodol er mwyn adnewyddu priffyrdd cyhoeddus. Gobeithiaf y bydd awdurdodau'n ystyried sut y gallant ddefnyddio'r arian hwn i ymateb i'r angen brys i ddatgarboneiddio yng ngoleuni'r argyfwng hinsawdd a ddatganwyd gan Lywodraeth Cymru a llawer o gynghorau yng Nghymru yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. A minnau wedi bod yn rhan o bennu cyllideb cyngor fy hun, gwn am yr heriau y bydd awdurdodau lleol yn dal i orfod eu hwynebu wrth bennu eu cyllidebau. Byddwn yn annog Aelodau yn y Siambr hon nad ydynt wedi gweld hyn yn digwydd i fynd i'w cynghorau lleol a gweld drostynt eu hunain sut y gwneir y penderfyniadau hynny, a'r dewisiadau anodd iawn y bydd yn rhaid eu gwneud yng ngoleuni setliadau'r gyllideb. Cyfrifoldeb pob awdurdod lleol yw pennu cyllidebau ac, yn ei thro, y dreth gyngor, a bydd awdurdodau'n ystyried yr ystod lawn o ffynonellau cyllid sydd ar gael iddynt, yn ogystal â'r pwysau a wynebant wrth bennu eu cyllidebau ar gyfer y flwyddyn i ddod. Bydd yr awdurdodau'n cydbwyso'r angen i fuddsoddi mewn gwasanaethau a thrawsnewid gwasanaeth gyda'r pwysau ariannol ar drigolion lleol. Dim ond nawr y mae lefelau cyflog ar y lefel yr oeddent cyn yr argyfwng ariannol, a bydd unrhyw gynnydd yn y dreth gyngor yn cael ei ystyried yn ofalus yn y cyd-destun hwnnw. Fel yr wyf wedi dweud o'r blaen, nid oes neb yn camu i fyd gwleidyddiaeth yn awchu i dorri gwasanaethau, a dyna pam yr wyf yn ddiolchgar unwaith eto am allu cynnwys y cynnydd cyfatebol mwyaf mewn 13 blynedd yn y setliad hwn. Wrth gwrs, mae gennym ni ansicrwydd o hyd ynghylch Brexit a heriau o ran y newid yn yr hinsawdd, ond os yw Llywodraeth y DU yn iawn fod cyni wedi dod i ben, edrychwn ymlaen at weld Cymru'n cael y cyllid y mae'n ei haeddu yn y blynyddoedd i ddod. Gofynnaf i Aelodau'r Cynulliad gefnogi'r cynnig. Diolch, Llywydd.