English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer. I'm very pleased to contribute to this debate today as Chair of the Health, Social Care and Sport Committee. I'd like to start by thanking my fellow members of the committee. The collegiate way in which we work has enabled robust scrutiny and, I believe, has led us to develop clear conclusions and recommendations for the Minister. I should also take this opportunity to say that we are extremely grateful to everyone who took the time to write to us and present evidence to us at one of our formal meetings, and there were many of those. Now, naturally, public health is crucially important, and we're all aware of the appalling statistics in terms of the population's health - 19 per cent of the population in Wales still smoke, 40 per cent drink more alcohol than they should, and over half of the population are overweight and don't exercise regularly. As we've heard, this is the second time a Public Health (Wales) Bill has come before the Assembly. We all know that the motion to approve the previous Bill was not agreed by the fourth Assembly, and therefore it did not become an Act. The Bill before us now contains the original proposals considered by the previous Assembly, without the provisions restricting the use of nicotine inhaling devices - more commonly known as e-cigarettes - in some public places. The health committee has heard disappointment from some that these provisions have been removed. However, the overwhelming view of witnesses was that this Bill will help those working in the field to drive forward the public health agenda in Wales, and it must be allowed to proceed this time. Turning now to the conclusions and recommendations of the committee, we've made a number that will strengthen the legislation, in our view, as we've already heard, and I will focus my comments on just a few of those, because of time restrictions. We welcome the proposed restrictions on smoking in school grounds, hospital grounds and public playgrounds. We believe that this will play an important part in protecting people from the harm of second-hand smoke, as well as providing fewer opportunities to see people smoking. It's not a normal activity. However, we believe that the opportunities to offer this level of protection should be maximised, and so we recommend that the Minister, as a matter of priority, undertake the necessary work to enable the smoking restrictions to be extended to early years childcare and education settings - and we've heard that that has been agreed - school gates and the perimeter areas of public playgrounds. I would urge the Minister particularly. That is our recommendation 3. The next comments relate to the issue of intimate piercing. The Bill, as currently drafted, proposes that the age of consent for an intimate piercing should be 16. We listened to the rationale for setting the age limit at 16, and we know it is the age of consent for sexual activity, and, as a committee, we acknowledge that children and young people have the right to decide what to do with their own bodies. However, we then considered this against the weight of evidence from medical and environmental health professionals who have seen at first hand the impact that an intimate piercing can have on a still developing body. We were told that 'significant damage' can be caused as a result of such piercings. We also heard suggestions of a potential link between the intimate piercing of a 16 to 17-year-old and child sexual exploitation. We also learned during the course of our evidence gathering that genital piercing in under 18-year-olds could be considered to be a type of female genital mutilation under the World Health Organization's definition, and is therefore a criminally reportable event. On this basis, we do not believe that the correct balance has been struck between young people's right to have a say and the rights that every young person under 18 in Wales should have to be protected by the articles of the United Nations Convention on the Rights of the Child. We are therefore absolutely convinced as a committee that the age of consent should be set at 18, and we have made a recommendation that section 92 of the Bill be amended to prohibit performing, or making arrangements to perform, an intimate piercing on a person who is under the age of 18. That's recommendation 14. We were also surprised and concerned to learn that the offences listed in section 63 (3) of the Bill that would prevent a practitioner from being granted a licence to undertake special procedures, which includes intimate piercings, do not include sexual offences. I've heard the Minister's comments today. This is, in our view, a very significant and a relevant concern, given that any one of the procedures named in the Bill are capable of being performed on an intimate part of the body. We as a committee do not accept that this is solely a 'public health Bill' rather than a 'safeguarding' Bill. Indeed, the explanatory memorandum that accompanies the Bill talks about the need to avoid circumstances where children and young people are placed in a potentially vulnerable situation. We are therefore firmly of the view that the offences listed in section 63 (3) should be amended to include 'sexual offences'. That is recommendation 13. Finally, we can't talk about public health without mentioning what is probably the single biggest problem facing public health, namely obesity. The latest Welsh health survey showed that 59 per cent of adults in Wales are classified as overweight or obese, including 21 per cent as obese. Obesity is such a serious threat to population health that it must not be shied away from, no matter how difficult or complex a challenge it is. We agree with the Minister that no one piece of legislation can address all the determinants of obesity - it will require a multi-faceted approach - but we share the concerns of stakeholders that the Bill lacks any explicit measures to tackle the issue. In fact, it came to our attention as we gathered evidence that there are already steps that the Welsh Government could take, but that the powers in this area aren't being used to their full advantage. We have therefore urged the Minister to consider our recommendation 2 and examine the potential, through this legislation and under existing powers, to introduce measures to tackle obesity and other priority public health issues, such as extending nutrition standards that are already in existence in our schools to residential care homes and hospitals. But, overall, we welcome the proposals in the Bill and believe that it will have a positive impact on public health. For this reason, we recommend, as a committee, that the Assembly agrees the general principles today. Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rydw i'n falch iawn o allu cyfrannu at y ddadl yma heddiw fel Cadeirydd y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i aelodau eraill o'r pwyllgor. Mae ein ffordd golegol o weithio wedi galluogi gwaith craffu cadarn ac, yn fy marn i, wedi ein harwain ni i ddatblygu casgliadau ac argymhellion clir i'r Gweinidog. Dylwn hefyd gymryd y cyfle hwn i ddweud ein bod yn hynod ddiolchgar i bawb a gymerodd yr amser i ysgrifennu atom a chyflwyno tystiolaeth inni yn un o'n cyfarfodydd ffurfiol, a bu sawl un o'r rheini. Nawr, yn naturiol, mae iechyd y cyhoedd yn hanfodol bwysig, ac rydym ni i gyd yn ymwybodol o'r ystadegau echrydus sy'n amharu ar iechyd ein pobl - 19 y cant o oedolion yng Nghymru yn dal i smygu, 40 y cant o oedolion yn yfed mwy o alcohol nag y dylen nhw, a thros hanner y boblogaeth yn rhy dew a ddim yn cadw'n heini yn rheolaidd. Fel yr ydym ni wedi'i glywed, dyma'r ail dro i Fil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) ddod gerbron y Cynulliad. Rydym ni i gyd yn gwybod na chafodd y cynnig i gymeradwyo'r Bil blaenorol ei dderbyn gan y pedwerydd Cynulliad, ac felly ni ddaeth yn Ddeddf. Mae'r Bil ger ein bron nawr yn cynnwys y cynigion gwreiddiol a gafodd eu hystyried gan y Cynulliad blaenorol, ond heb y darpariaethau sy'n cyfyngu ar y defnydd o ddyfeisiau mewnanadlu nicotin - e-sigarennau - mewn rhai mannau cyhoeddus. Mae'r pwyllgor iechyd wedi clywed siom gan rai bod y darpariaethau hyn wedi cael eu dileu. Fodd bynnag, barn y mwyafrif llethol o'r tystion oedd y bydd y Bil hwn yn helpu'r rheini sy'n gweithio yn y maes i yrru'r agenda o ran iechyd y cyhoedd yng Nghymru yn ei blaen, ac mae'n rhaid caniatáu i'r Bil symud ymlaen y tro hwn. I droi at y casgliadau a'r argymhellion, rydym ni wedi gwneud nifer o argymhellion fydd yn cryfhau'r ddeddfwriaeth, yn ein barn ni, fel yr ydym ni wedi'i glywed, a byddaf yn canolbwyntio fy sylwadau ar ddim ond rhai o'r rheini, yn nhermau amser. Nawr, rydym ni'n croesawu'r cyfyngiadau arfaethedig ar ysmygu ar dir ysgolion, tir ysbytai a meysydd chwarae cyhoeddus. Rydym ni yn credu y bydd hyn yn chwarae rhan bwysig wrth ddiogelu pobl rhag niwed mwg pobl eraill, yn ogystal â darparu llai o gyfleoedd i weld pobl yn smygu. Nid yw'n rhywbeth normal i'w wneud. Fodd bynnag, rydym yn credu bod angen manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd i gynnig y lefel hon o amddiffyniad, ac felly rydym ni yn argymell bod y Gweinidog, fel mater o flaenoriaeth, yn ymgymryd â'r gwaith angenrheidiol i ymestyn y cyfyngiadau ar ysmygu i leoliadau addysg a gofal plant yn ystod y blynyddoedd cynnar - rwy'n clywed bod hynny wedi cael ei ganiatáu - gât yr ysgol a'r ardaloedd o amgylch meysydd chwarae cyhoeddus. Buaswn i'n licio pwyso yn benodol ar y Gweinidog. Dyna ein hargymhelliad rhif 3 ni. Mae'r sylwadau nesaf yn ymwneud â'r mater o roi twll mewn rhannau personol o'r corff - 'intimate piercings', felly. Mae'r Bil, fel y mae wedi'i ddrafftio ar hyn o bryd, yn cynnig y dylai'r oed cydsynio ar gyfer rhoi twll mewn rhan bersonol o'r corff fod yn 16 mlwydd oed. Gwnaethom wrando ar y rhesymeg dros bennu'r terfyn oedran yn 16 oed, ac rydym ni'n gwybod mai dyma'r oedran cydsynio ar gyfer gweithgaredd rhywiol, ac, fel pwyllgor, rydym ni'n cydnabod bod gan blant a phobl ifanc yr hawl i benderfynu beth i'w wneud gyda'u cyrff eu hunain. Fodd bynnag, yna wnaethom ystyried hyn yn erbyn pwysau'r dystiolaeth gan weithwyr proffesiynol ym maes meddygaeth ac iechyd amgylcheddol sydd wedi gweld eu hunain yr effaith y gall rhoi twll mewn rhan bersonol o'r corff ei gael ar gorff sy'n dal i ddatblygu. Cawsom wybod bod 'difrod sylweddol' yn gallu cael ei wneud o ganlyniad i dyllu o'r fath. Clywsom awgrymiadau hefyd o gysylltiad posibl rhwng rhoi twll mewn rhan bersonol o gorff person ifanc 16 i 17 mlwydd oed a cham-fanteisio'n rhywiol ar bobl ifanc. Gwnaethom hefyd ddysgu wrth gasglu tystiolaeth y gallai rhoi twll mewn organau cenhedlu person dan 18 mlwydd oed gael ei ystyried yn fath o anffurfio organau rhywiol merched - 'female genital mutilation', felly - dan ddiffiniad Sefydliad Iechyd y Byd, ac felly mae'n ddigwyddiad troseddol y dylid rhoi gwybod amdano i'r awdurdodau. Ar y sail hon, nid ydym yn credu bod y cydbwysedd cywir wedi cael ei daro rhwng hawl pobl ifanc i gael llais a'r hawliau a ddylai fod gan bob person ifanc dan 18 mlwydd oed yng Nghymru i gael ei amddiffyn gan erthyglau confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau'r Plentyn. Felly, rydym ni'n gwbl argyhoeddedig fel pwyllgor y dylai'r oedran cydsynio gael ei bennu'n 18 mlwydd oed, ac rydym wedi argymell bod adran 92 o'r Bil yn cael ei diwygio i wahardd rhoi twll mewn rhan bersonol o'r corff, neu wneud trefniadau ar gyfer hynny, ar gyfer person sydd o dan 18 mlwydd oed. Dyna argymhelliad 14. Roeddem hefyd wedi ein synnu ac yn bryderus o glywed nad yw'r troseddau sy'n cael eu rhestru yn adran 63 (3) o'r Bil a fyddai'n atal ymarferydd rhag cael trwydded i ddarparu triniaethau arbennig, sy'n cynnwys rhoi twll mewn rhan bersonol o'r corff, yn cynnwys troseddau rhywiol. Rwy'n clywed beth mae'r Gweinidog wedi'i ddweud heddiw. Mae hyn, yn ein barn ni, yn bryder sylweddol a pherthnasol iawn o'i ystyried bod unrhyw un o'r triniaethau a enwir yn y Bil yn gallu cael eu gwneud ar ran bersonol o'r corff. Nid ydym yn derbyn fel pwyllgor bod y Bil hwn yn 'Fil iechyd y cyhoedd' yn hytrach na Bil 'diogelu'. Yn wir, mae'r memorandwm esboniadol sy'n gysylltiedig â'r Bil yn sôn am yr angen i osgoi amgylchiadau lle mae plant a phobl ifanc yn cael eu rhoi mewn sefyllfa lle gallent fod yn agored i niwed. Felly, rydym yn gadarn o'r farn y dylai'r troseddau sy'n cael eu rhestru yn adran 63 (3) gael eu diwygio i gynnwys 'troseddau rhywiol' - argymhelliad 13. Yn olaf, allwn ni ddim siarad am iechyd y cyhoedd heb grybwyll yr her fwyaf, fwy na thebyg, i iechyd y cyhoedd sy'n wynebu ein cenedl, sef gordewdra. Roedd yr arolwg diweddaraf o ran iechyd Cymru yn dangos bod 59 y cant o oedolion yng Nghymru yn cael eu dosbarthu fel eu bod dros eu pwysau neu'n ordew, gan gynnwys 21 y cant yn ordew. Mae gordewdra yn fygythiad mor ddifrifol i iechyd y boblogaeth na allwn ei anwybyddu, ni waeth pa mor anodd neu gymhleth yw'r her. Rydym ni yn cytuno efo'r Gweinidog nad oes unrhyw un darn o ddeddfwriaeth yn gallu ymdrin â'r holl ffactorau sy'n ymwneud â gordewdra - bydd yn gofyn i ni ymdrin â'r mater o sawl ongl - ond rydym yn rhannu pryderon rhanddeiliaid bod diffyg unrhyw fesurau penodol i fynd i'r afael â'r mater yn y Bil. Yn wir, daeth i'n sylw wrth i ni gasglu tystiolaeth bod camau eisoes y gall Llywodraeth Cymru eu cymryd, ond nid yw'r pwerau presennol yn y maes hwn yn cael eu defnyddio i'r eithaf. Felly, rydym ni wedi annog y Gweinidog i ystyried ein hargymhelliad 2 ac ymchwilio i'r potensial, drwy'r ddeddfwriaeth hon ac o dan bwerau sydd eisoes yn bodoli, i gyflwyno Bilau i fynd i'r afael â gordewdra a materion eraill sydd â blaenoriaeth o ran iechyd y cyhoedd, fel ymestyn safonau maeth sydd eisoes mewn bodolaeth yn ysgolion i ysbytai a chartrefi preswyl, er enghraifft. Ond, ar y cyfan, rydym ni'n croesawu'r cynigion yn y Bil yn gyffredinol ac yn credu y bydd yn cael effaith gadarnhaol ar iechyd y cyhoedd. Am y rheswm hwn, rydym yn argymell, fel pwyllgor, bod y Cynulliad yn derbyn yr egwyddorion cyffredinol yma heddiw. Diolch yn fawr.