techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Well, indeed, we know that social prescriptions are hugely important and that pharmaceutical intervention is not the be all and end all for people. That's why it's important that a network of leisure centres is maintained across the whole of Wales. While leisure is not a statutory duty for local authorities, leisure is, nevertheless, a hugely important issue, both locally and important in order to enable people to continue to live healthy lives.
Welsh: Wel, yn wir, rydym ni'n gwybod bod presgripsiynau cymdeithasol yn hynod bwysig ac nad ymyrraeth fferyllol yw popeth i bawb. Dyna pam mae'n bwysig bod rhwydwaith o ganolfannau hamdden yn cael ei gynnal ar draws Cymru gyfan. Er nad yw hamdden yn ddyletswydd statudol i awdurdodau lleol, mae hamdden, serch hynny, yn fater eithriadol o bwysig, yn lleol ac yn bwysig er mwyn galluogi pobl i barhau i fyw bywydau iach.
English: First Minister, do you agree with me that we often see very many claims that are disputed afterwards by highly paid consultants about the transference of providing a service. I am talking particularly here about the Unison report against the transfer of the leisure facilities services in Pembrokeshire, which is, in their words, not in the best interests of the people who would want to access those services. Neither would it be, necessarily, in the best interests of those people who currently work within those services. Could I ask you, First Minister, to seek some assurances from Pembrokeshire County Council, when they are trying to negotiate their way through transferring what, in my opinion, shouldn't be transferred in the first place?
Welsh: Brif Weinidog, a ydych chi'n cytuno â mi ein bod ni'n aml yn gweld llawer iawn o hawliadau y mae ymgynghorwyr ar gyflogau uchel yn anghytuno â nhw wedyn o ran trosglwyddo'r ddarpariaeth o wasanaeth. Rwy'n sôn yn benodol yma am adroddiad Unsain yn erbyn trosglwyddo'r gwasanaethau cyfleusterau hamdden yn Sir Benfro, nad yw, yn eu geiriau nhw, er budd pennaf y bobl a fyddai eisiau cael mynediad at y gwasanaethau hynny. Ni fyddai chwaith, o reidrwydd, er budd pennaf y bobl hynny sy'n gweithio yn y gwasanaethau hynny ar hyn o bryd. A gaf i ofyn i chi, Brif Weinidog, i geisio rhywfaint o sicrwydd gan Gyngor Sir Penfro, pan eu bod yn ceisio trafod eu ffordd drwy drosglwyddo'r hyn, yn fy marn i, na ddylai gael ei drosglwyddo yn y lle cyntaf?
English: Well, it's a matter, ultimately, for the council, of course. But, from the perspective of the Welsh Government, we would never want to see a situation occur where staff find that they have inferior terms and conditions as a result of changes to the way a service is delivered. Our preference would be for services to be delivered in-house.
Welsh: Wel, mater i'r cyngor yw hwn, yn y pen draw, wrth gwrs. Ond, o safbwynt Llywodraeth Cymru, ni fyddem byth eisiau gweld sefyllfa yn codi lle mae staff yn canfod bod ganddyn nhw delerau ac amodau israddol o ganlyniad i newidiadau i'r ffordd y darperir y gwasanaeth. Ein dymuniad ni fyddai i wasanaethau gael eu darparu'n fewnol.
English: It's difficult to see how we can achieve the objectives of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 if young people, and people more generally, in our communities cannot access leisure centres, and specifically swimming pools, as swimming is part of the national curriculum. As has just been mentioned, the school council at Knighton school have written to me and many other Members, expressing their disappointment, in a border town that is a long way from other towns, that they should be losing such an important resource. I welcome the fact that you have said that this resource should be kept open. They have had a better financial settlement, partly because of the agreement between Plaid Cymru and the Labour Government. So, what can you as a Government do to provide specific advice to Powys County Council on the possibility of moving this resource into the community's hands, because it is clear that the community does treasure the resource and wants to keep it open?
Welsh: Mae'n anodd gweld sut y gallwn gyflawni amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 heb fod gan bobl ifanc, a phobl yn gyffredinol yn y gymuned, fynediad at ganolfannau hamdden, ac yn benodol at gyfleusterau nofio, sy'n rhan o'r cwricwlwm cenedlaethol. Felly, fel sydd newydd gael ei grybwyll, mae cyngor disgyblion ysgol Trefyclo wedi ysgrifennu ataf i a nifer o Aelodau eraill yn mynegi eu siom, mewn tref ar y ffin sydd ar wahân i drefi eraill, eu bod yn colli adnodd mor bwysig. Rwy'n croesawu'r ffaith eich bod chi wedi dweud y dylai'r adnodd hwn gael ei gadw ar agor. Maent wedi cael setliad ariannol gwell, yn rhannol oherwydd y cytundeb rhwng Plaid Cymru â'r Llywodraeth Lafur. Beth allwch chi ei wneud fel Llywodraeth i roi cyngor penodol i Gyngor Sir Powys ynglŷn â'r posibiliad o symud yr adnodd hwn i ddwylo'r gymuned, achos mae'n amlwg bod y gymuned yn trysori'r adnodd hwn ac y bydden nhw'n cadw'r pwll hwnnw ar agor?
English: We have made it clear that it's for the council to consider in detail the possibility of keeping the leisure centre open, but, if not, they should consider ensuring that there is an opportunity for the community to run the centre itself. There are examples of that across Wales. Of course, what nobody would want to see is the centre closing without those options being explored.
Welsh: Wel, rydym ni wedi ei gwneud yn glir y dylai'r cyngor ystyried yn fanwl y posibilrwydd o gadw'r ganolfan ar agor, ond, os na, felly, ystyried sicrhau bod yna gyfle i'r gymuned i redeg y ganolfan ei hunan. Mae yna enghreifftiau o hynny dros Gymru yn gyfan gwbl. Wrth gwrs, beth fyddai neb yn moyn gweld yw gweld canolfan yn cael ei chau heb fod yr opsiynau hynny wedi cael eu hystyried.
English: The current political landscape around the world means relations with the US are more important than ever - economically, politically and culturally. We do maintain a strong presence in the US, including opening our latest office in Atlanta, and I visited the USA in September and plan to visit again next year.
Welsh: Mae'r amgylchedd gwleidyddol presennol o gwmpas y byd yn golygu bod cysylltiadau â'r Unol Daleithiau yn bwysicach nag erioed - yn economaidd, yn wleidyddol ac yn ddiwylliannol. Rydym ni'n cynnal presenoldeb cryf yn yr Unol Daleithiau, gan gynnwys agor ein swyddfa ddiweddaraf yn Atlanta, ac ymwelais â'r Unol Daleithiau ym mis Medi ac rwy'n bwriadu ymweld eto y flwyddyn nesaf.
English: Thank you, First Minister. Wales has many historic links with the USA, and a number of the signatories on the declaration of independence were Welsh. And I'm sure you'll agree that there is much to be made of these historic links to promote trade and tourism, the former all the more important in the light of Brexit. Indeed, today is a potentially historic day in the USA, as citizens go to the polls in an election that I will have played just a tiny part in, in Philadelphia, in which we could see, for the first time, a woman make it to the White House as President. Who wins the White House has an impact beyond the boundaries of the USA. With that in mind, I'm sure many here will join me in hoping America chooses Hillary Clinton over the alternative and to see hope trump hate. Does the First Minister believe that, in 2016, it's time that we saw a woman President of the USA?
Welsh: Diolch yn fawr, Brif Weinidog. Mae gan Gymru lawer o gysylltiadau hanesyddol â'r Unol Daleithiau, ac roedd nifer o lofnodwyr y datganiad o annibyniaeth yn Gymry. Ac rwy'n siŵr y byddwch chi'n cytuno bod llawer i'w wneud o'r cysylltiadau hanesyddol hyn i hybu masnach a thwristiaeth, y cyntaf yn bwysicach fyth yng ngoleuni Brexit. Yn wir, mae heddiw o bosibl yn ddiwrnod hanesyddol yn yr Unol Daleithiau, wrth i ddinasyddion fwrw pleidlais mewn etholiad y byddaf i wedi chwarae dim ond rhan fach iawn ynddi, yn Philadelphia, pryd y gallem weld, am y tro cyntaf, menyw yn cyrraedd y Tŷ Gwyn fel Arlywydd. Mae pwy sy'n ennill y Tŷ Gwyn yn cael effaith y tu hwnt i ffiniau'r Unol Daleithiau. Gyda hynny mewn golwg, rwy'n siŵr y bydd llawer yma yn ymuno â mi i obeithio y bydd America yn dewis Hillary Clinton yn hytrach na'r dewis arall ac y bydd gobaith yn maeddu casineb. A yw'r Prif Weinidog yn credu, yn 2016, ei bod hi'n bryd i ni weld Arlywydd benywaidd yn yr Unol Daleithiau?
English: These are matters for the US population, of course. But, I can see the strong point that she makes. For me, what is hugely important is that the relationship with the USA continues, that the USA doesn't become an isolationist, nationalist country, and that nothing happens after the election that imperils the commitment of the USA to NATO. I think these are all issues that concern us, and I can certainly well understand the strong feeling that, with a glass ceiling having been broken last time in 2008, another one needs to be broken this time.
Welsh: Materion i boblogaeth yr Unol Daleithiau yw'r rhain, wrth gwrs. Ond, gallaf weld y pwynt cryf y mae hi'n ei wneud. I mi, yr hyn sy'n hynod bwysig yw bod y berthynas gyda'r Unol Daleithiau yn parhau, nad yw'r Unol Daleithiau yn troi'n wlad ymynysol, genedlaetholaidd, ac na fydd dim yn digwydd ar ôl yr etholiad sy'n peryglu ymrwymiad yr Unol Daleithiau i NATO. Rwy'n meddwl bod y rhain i gyd yn faterion sy'n peri pryder i ni, a gallaf yn sicr ddeall yn iawn y teimlad cryf, ar ôl torri tir newydd y tro diwethaf yn 2008, bod angen torri tir newydd arall y tro hwn.
English: First Minister, I'm sure you'd agree with me that Pembrokeshire produces a great deal of excellent produce that places Pembrokeshire and, indeed, Wales, on the map. It's crucial that the Government should do everything within its ability to promote our produce in nations such as the United States. I understand that the Welsh Government is reviewing its export support for food and drink companies, but can you tell us what additional support the Welsh Government can provide to small producers who are looking to export their produce to nations such as the United States?
Welsh: Brif Weinidog, rwy'n siŵr y byddech yn cytuno â fi fod sir Benfro yn cynhyrchu llawer iawn o gynnyrch gwych sydd yn rhoi sir Benfro, ac yn wir, Cymru, ar y map, ac mae'n hanfodol bod y Llywodraeth yn gwneud popeth yn ei gallu i hyrwyddo ein cynnyrch ymhellach i ffwrdd i wledydd fel yr Unol Daleithiau. Rwy'n sylweddoli bod Llywodraeth Cymru yn adolygu ei chefnogaeth allforio ar gyfer busnesau bwyd a diod, ond a allwch chi ddweud wrthym ni ba gymorth ychwanegol y gall Llywodraeth Cymru ei gynnig i gynhyrchwyr bach sydd yn edrych i allforio eu cynnyrch i wledydd fel America?
English: There is advice available through the team here in Cardiff, but also advice from the offices in America. There will be a group travelling to America later this month, on a trade mission, to see what kind of interest there is in Wales from investors, but also, of course, to seek new markets for Welsh producers.
Welsh: Mae yna gyngor ar gael drwy'r tîm sydd yma yng Nghaerdydd, ond hefyd cyngor ar gael o'r swyddfeydd yn America. Bydd yna grŵp yn mynd i America yn hwyrach y mis hwn, sef 'trade mission', er mwyn gweld pa fath o ddiddordeb sydd ar gael o fuddsoddwyr mewn i Gymru, ond hefyd, wrth gwrs, i sicrhau marchnadoedd newydd i gynhyrchwyr o Gymru.
English: The outgoing President suggested that the UK mind find ourselves at the back of the queue if we voted for Brexit. Given what has happened with the referendum result, the election of a new President today, but also the stalling of the transatlantic trade and investment partnership negotiations and the formidable challenges they face, is it actually possible that Wales within the United Kingdom may actually see us take the European Union's place and go to the front of that queue?
Welsh: Awgrymodd yr Arlywydd sy'n gadael y gallai'r DU ganfod ein hunain yng nghefn y ciw pe byddem ni'n pleidleisio dros Brexit. O gofio'r hyn sydd wedi digwydd gyda chanlyniad y refferendwm, ethol Arlywydd newydd heddiw, ond hefyd yr arafu yn nhrafodaethau'r bartneriaeth masnach a buddsoddi trawsiwerydd a'r heriau aruthrol y maen nhw'n eu hwynebu, a yw hi'n bosibl mewn gwirionedd y gallai Cymru o fewn y Deyrnas Unedig ein gweld ni'n cymryd lle'r Undeb Ewropeaidd a mynd i flaen y ciw?
English: I doubt it. His party has been very strongly against TTIP for reasons that are not European. Now, if TTIP is an agreement that will be presented for the UK, then his objections would still remain. I've heard objections from many who have called into question the ability of governments to provide public services with TTIP as it currently stands, so I assume that he will be as vehement in his objections to TTIP if it were to be a UK/US agreement as he would have been if it had been a EU/US agreement.
Welsh: Rwy'n amau hynny. Mae ei blaid ef wedi bod yn gryf iawn yn erbyn TTIP am resymau nad ydynt yn Ewropeaidd. Nawr, os yw TTIP yn gytundeb a fydd yn cael ei gyflwyno i'r DU, yna byddai ei wrthwynebiadau yn parhau. Rwyf wedi clywed gwrthwynebiadau gan lawer sydd wedi cwestiynu gallu llywodraethau i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus gyda TTIP fel y mae ar hyn o bryd, felly rwy'n tybio y bydd yr un mor chwyrn yn ei wrthwynebiad i TTIP pe byddai'n gytundeb rhwng y DU a'r Unol Daleithiau ag y byddai wedi bod pe byddai wedi bod yn gytundeb rhwng yr UE a'r Unol Daleithiau.
English: Questions now from the party leaders. The leader of the Welsh Conservatives, Andrew R.T. Davies.
Welsh: Cwestiynau yn awr gan arweinwyr y pleidiau. Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Andrew R.T. Davies.
English: Thank you very much, Presiding Officer. As a party that broke the glass ceiling nearly 40 years ago, First Minister, I'll gladly hand the Labour Party the manual on how to elect a female to be leader, should you care to read that manual. But, I want to ask you a serious question on business rates, if possible, please, First Minister. With the recent revaluation of businesses the length and breadth of Wales, many businesses face horrendous increases in their business rates. What is your view on the revaluation that has taken place and the position that many small and medium-sized businesses find themselves in?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Lywydd. Fel plaid a dorrodd dir newydd bron i 40 mlynedd yn ôl, Brif Weinidog, byddwn yn falch iawn o roi'r llawlyfr i'r Blaid Lafur ar sut i ethol menyw i fod yn arweinydd, pe hoffech chi ddarllen y llawlyfr hwnnw. Ond, hoffwn ofyn cwestiwn o ddifrif i chi am ardrethi busnes, os yw'n bosibl, os gwelwch yn dda, Brif Weinidog. Yn dilyn ailbrisio diweddar busnesau ar hyd a lled Cymru, mae llawer o fusnesau yn wynebu cynnydd erchyll i'w hardrethi busnes. Beth yw eich barn chi ar yr ailbrisio sydd wedi digwydd a'r sefyllfa y mae llawer o fusnesau bach a chanolig eu maint yn canfod eu hunain ynddi?
English: Three things - I would expect most businesses to see a reduction in their rateable value, if only for the fact that the last valuation took place in 2008, before, of course, the world economic crisis that occurred after that. Secondly, however, of course, our small business rate relief scheme will continue to reach more businesses - a greater percentage of businesses - than is the case in England. And, thirdly, we are putting in place a transitional relief scheme - £10 million of new money - which will help those businesses that are looking at substantial rises in their rates, following the valuation. One thing I should add, of course, businesses, if they feel that they have been over-valued, should contact the Valuation Office Agency as quickly as possible in order to raise their concerns.
Welsh: Tri pheth - byddwn yn disgwyl i'r rhan fwyaf o fusnesau weld lleihad i'w gwerth ardrethol, dim ond oherwydd y ffaith fod y prisiad diwethaf wedi digwydd yn 2008, cyn, wrth gwrs, argyfwng economaidd y byd a gafwyd wedi hynny. Yn ail, fodd bynnag, wrth gwrs, bydd ein cynllun rhyddhad ardrethi i fusnesau bach yn parhau i gyrraedd mwy o fusnesau - canran fwy o fusnesau - na'r hyn sy'n digwydd yn Lloegr. Ac, yn drydydd, rydym ni'n rhoi cynllun rhyddhad trosiannol ar waith - £10 miliwn o arian newydd - a fydd yn helpu'r busnesau hynny sy'n wynebu cynnydd sylweddol i'w hardrethi, yn dilyn y prisiad. Un peth y dylwn ei ychwanegu, wrth gwrs, yw y dylai busnesau, os ydynt yn teimlo eu bod wedi cael eu gorbrisio, gysylltu ag Asiantaeth y Swyddfa Brisio cyn gynted â phosibl er mwyn codi eu pryderon.
English: Thank you for that answer, First Minister. The leader of the house and I attended a protest in Cowbridge, but, I've been to many towns over the last fortnight, and it seems there have been examples coming time and time again of, certainly, secondary retail properties and also hospitality areas that seem to have done pretty poorly under this revaluation, and many are facing a huge increase in their rateable values, well over 100 per cent in many instances. I hear what you say about the measures that the Welsh Government has put on the table, and they are welcome. But it does seem, certainly in the transition, should the consultation be taken forward by the Minister to the new regime in April 2018, unless more is done in this current budget round to offer more assistance to some of those businesses that find themselves on the wrong end of these valuations, they just aren't going to be around in April 2018. Can you offer any comfort to the businesses that do find themselves bearing these huge increases in their rateable values, that the budget process will look at trying to release additional funding to enable a softer landing for many of these businesses in the new era of business rates?
Welsh: Diolch i chi am yr ateb yna, Brif Weinidog. Aeth arweinydd y tŷ a minnau i brotest yn y Bont-faen, ond, rwyf wedi bod i lawer o drefi yn ystod y pythefnos diwethaf, ac mae'n ymddangos y bu enghreifftiau dro ar ôl tro o, yn sicr, safleoedd manwerthu eilaidd a mannau lletygarwch hefyd y mae'n ymddangos eu bod wedi gwneud yn eithaf gwael o dan yr ailbrisiad hwn, ac mae llawer yn wynebu cynnydd enfawr i'w gwerthoedd ardrethol, ymhell dros 100 y cant mewn nifer o achosion. Clywaf yr hyn a ddywedwch am y mesurau y mae Llywodraeth Cymru wedi eu rhoi ar y bwrdd, ac maent i'w croesawu. Ond mae'n ymddangos, yn sicr yn y cyfnod pontio, pe byddai ymgynghoriad yn cael ei gynnal gan y Gweinidog i'r drefn newydd ym mis Ebrill 2018 oni bai bod mwy'n cael ei wneud yn y rownd gyllideb bresennol i gynnig mwy o gymorth i rai o'r busnesau hynny sy'n eu canfod eu hunain ar ochr anghywir y prisiadau hyn, nid ydynt yn mynd i fod o gwmpas ym mis Ebrill 2018. A allwch chi gynnig unrhyw gysur i'r busnesau sy'n canfod eu hunain yn ymdopi â'r cynnydd enfawr hwn i'w gwerthoedd ardrethol, y bydd proses y gyllideb yn ceisio rhyddhau cyllid ychwanegol i liniaru'r ergyd i lawer o'r busnesau hyn yn y cyfnod newydd o ardrethi busnes?
English: Again, I make mention of the fact that £10 million is being set aside in new money for a transitional scheme to help businesses that do face these difficulties.
Welsh: Unwaith eto, cyfeiriaf at y ffaith bod £10 miliwn yn cael ei neilltuo mewn arian newydd ar gyfer cynllun trosiannol i helpu busnesau sy'n wynebu'r anawsterau hyn.
English: I regret that you are unable to offer some more comfort than that, because, certainly the businesses I have spoken to, when they've looked at the £10 million transitional money that is available, do not believe that that will go far enough to help them to stay in business. And I don't underestimate the offer that the Welsh Government has made, but there are some very, very genuine concerns out there that, with the new regime that is in place on the valuation, from April 2017, businesses just will not be able to continue. And so I do think it's regrettable you haven't been able to offer some comfort, with the budget round continuing at the moment, and that you cannot look at the budget lines and maybe try and find additional resources to help some of these businesses in the transition. But you also touched on the valuation office, and the appeal structure, which is well understood by many of these businesses. I've been told that many businesses have a horrendous time accessing the valuation office and, in particular, just being able to get the process under way so they can challenge some of these valuations. Will you work with the valuation office, to make sure that, when businesses do contact them, they do get a timely response? Because I do fear for the financial well-being of many of these small businesses that have approached me, and many other Members from across the parties in this Chamber, and that they will not be with us after 1 April unless they get some assistance.
Welsh: Rwy'n gresynu na allwch chi gynnig mwy o gysur na hynny, oherwydd, yn sicr y busnesau yr wyf i wedi siarad â nhw, pan eu bod wedi edrych ar yr arian trosiannol o £10 miliwn sydd ar gael, nid ydynt yn credu y bydd hynny'n mynd yn ddigon pell i'w helpu i aros mewn busnes. Ac nid wyf yn bychanu'r cynnig y mae Llywodraeth Cymru wedi ei wneud, ond ceir rhai pryderon dilys iawn, iawn allan yna na fydd busnesau, gyda'r drefn newydd sydd ar waith ar y prisiad, o fis Ebrill 2017 yn gallu parhau. Ac felly rwy'n credu ei bod yn anffodus nad ydych chi wedi gallu cynnig rhywfaint o gysur, gyda'r rownd gyllideb yn parhau ar hyn o bryd, ac na allwch chi edrych efallai ar y llinellau cyllideb ac efallai ceisio dod o hyd i adnoddau ychwanegol i helpu rhai o'r busnesau hyn yn y cyfnod pontio. Ond soniasoch hefyd am y swyddfa brisio, a'r strwythur apêl, y mae gan lawer o'r busnesau hyn ddealltwriaeth dda ohono. Dywedwyd wrthyf fod llawer o fusnesau wedi cael amser erchyll yn cael gafael ar y swyddfa brisio ac, yn arbennig, ddim ond yn gallu cael y broses ar y gweill er mwyn iddyn nhw allu herio rhai o'r prisiadau hyn. A wnewch chi weithio gyda'r swyddfa brisio, i wneud yn siŵr, pan fydd busnesau yn cysylltu â nhw, eu bod nhw'n cael ymateb prydlon? Oherwydd, rwyf wir yn ofni am les ariannol llawer o'r busnesau bach hyn sydd wedi cysylltu â mi, ac â nifer o Aelodau eraill ar draws y pleidiau yn y Siambr hon, ac na fyddan nhw gyda ni ar ôl 1 Ebrill oni bai eu bod nhw'n cael rhywfaint o gymorth.
English: I don't want to undervalue their position in any way. Can I ask the leader of the Welsh Conservatives to write to me with those examples? He's made mention of one particular town and he's made mention of businesses that have experienced difficulty through the appeals process and have seen a potentially large increase in their business rates. If you could share his examples with me, I will, of course, look at them in order to inform our position in terms of the next year or two.
Welsh: Nid wyf eisiau bychanu eu sefyllfa mewn unrhyw ffordd. A gaf i ofyn i arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig ysgrifennu ataf gyda'r enghreifftiau hynny? Mae wedi sôn am un dref benodol ac mae wedi sôn am fusnesau sydd wedi cael anhawster drwy'r broses apelio ac wedi gweld cynnydd a allai fod yn fawr i'w hardrethi busnes. Pe gallech chi rannu ei enghreifftiau â mi, byddaf, wrth gwrs, yn eu hystyried er mwyn llunio ein safbwynt o ran y flwyddyn neu ddwy nesaf.