English: Today, we do have cleaner air in Wales than in decades past, but as always, we know there is more for us to do. My aim is for us to be a leader in delivering innovative and effective solutions to tackle air pollution, achieving clean air for all. I'm therefore taking immediate action, through a comprehensive cross-Government programme of work, to improve air quality in Wales. This will include the development and publication of a clean air plan for Wales in 2018. The plan will include improvements to local authority reporting on air quality problems and their plans to deal with them, a clean air zone framework for Wales to ensure consistent and effective establishment of clean air zones by local authorities wherever they are needed, the establishment of a national air quality assessment and monitoring centre for Wales, and the delivery of ongoing cross-Government communications and interventions to raise public awareness of poor air quality. The clean air zone framework will set out our principles for the operation of clean air zones in Wales and our expectations in terms of how they should be established and what they should deliver, with a clear focus on health outcomes. A clean air zone is an area where targeted action is taken to improve air quality. They aim to reduce all types of air pollution, including nitrogen dioxide and particulate matter. The zones are area-specific, so what works in one city or place may not necessarily have the same impact or effectiveness elsewhere. As well as ensuring consistent and effective implementation, the framework will help to make sure that businesses and members of the public have a clear expectation of what a zone is and how they may be affected by one. In addition, our development of improvements to local authority air quality reporting arrangements will free up their time to focus on the actions needed to deal with the problems they identify. My officials are currently engaging with key stakeholders to design and establish a national air quality assessment and monitoring centre. The centre will be a major step to securing the live information and evidence needed for timely, coherent and effective decision making on air quality matters at both the local and the national Government levels. This centre will provide a continuous focus on achieving compliance with legal limits and specific hotspots, whilst reducing exposure to pollution more widely, and will help target actions to achieve the greatest benefits in terms of public health and well-being. My officials will also be working closely with colleagues from across the rest of Welsh Government to co-design and deliver sustained and well co-ordinated action to raise public awareness of air pollution and its effects on health. The aim will be to help citizens minimise their emissions and their own exposure to pollution. As part of this work, I can today announce the relaunch of our Air Quality in Wales website later this month. The reinvigorated site will contain improved air quality forecasting capability, new sections for schools and health advice. A new pollution route planner will shortly be added to the site to guide healthier travel across urban centres. In July this year, in order to tackle air pollution, the UK Government committed to ending the sale of all new conventional petrol and diesel cars and vans by 2040. This is a necessary and positive step to achieving our ambitions, but 2040 remains a long way off, so I'd ask everyone in this place to join together in supporting and calling on the UK Government to develop, with our support and collaboration, clear timescales for a progressive transition to zero-emission road transport. Today, I'd also like to draw attention to other work being done to achieve what we all want to see to take us forward to the ambitions of a clean air plan for cleaner air in Wales. Regulations have been laid in the Assembly requiring public service boards to take local authorities' air quality progress reports into account when putting together assessments of local well-being. This now paves the way for more collaborative work on air quality between public bodies. Work is under way with environmental health officers and local authorities to strengthen the air quality and soundscape provisions in 'Planning Policy Wales', and my department is making funding available for the single revenue grant for local authorities to support local action on air quality. In addition, our new national noise action plan, due next year, will further integrate noise and air quality policy in Wales. We can be clear that it is not enough to develop a plan for air quality in a single silo. I want to see air quality embedded in policies on planning, infrastructure, transport, active travel and public health. We must tackle poor air quality from each and every angle, from national and local plans and transport measures to urban design and the well-planned planting of trees and hedgerows. We can, of course, look to strengthen legislative and regulatory measures, and I'm fully prepared to examine strong cases for doing so. A large part of the challenge we face with our air quality can be attributed to transport emissions, but certain types of energy generation and industrial processes, farming and other business practices, and some of the ways in which people heat their homes, are all contributing factors. These are all areas that need to be addressed by concerted and collective effort across Government and using all the tools at our disposal. Air pollution very often originates in the same activities that are contributing to climate change. So, our efforts to tackle both must be fully integrated, and decarbonisation in respect of power generation and large-scale industries will therefore play a pivotal part in contributing to cleaner air in Wales. The onus is on all of us in Wales to take action and help to make real and lasting improvements to the quality of the air that we all breathe. With a real will and commitment to work together, we can realise these improvements and the opportunities they provide for a healthier, more prosperous and more equal Wales. I look forward to hearing Members' views this afternoon on where we are, where we should be going, and what more they would like to see on air quality during the remainder of this term. Diolch yn fawr.
Welsh: Heddiw, mae gennym ni aer glanach yng Nghymru nag yn y degawdau diwethaf, ond fel bob amser, rydym ni'n gwybod bod mwy inni ei wneud. Fy nod yw i ni fod yn arweinydd wrth ddarparu atebion arloesol ac effeithiol i fynd i'r afael â llygredd aer, gan sicrhau aer glân i bawb. Rwyf felly'n cymryd camau ar unwaith, drwy raglen waith traws-Lywodraethol gynhwysfawr, i wella ansawdd yr aer yng Nghymru. Bydd hyn yn cynnwys datblygu a chyhoeddi cynllun aer glân ar gyfer Cymru yn 2018. Bydd y cynllun yn cynnwys gwelliannau i brosesau adrodd awdurdodau lleol ar broblemau ansawdd yr aer a'u cynlluniau i ymdrin â nhw, fframwaith parth aer glân ar gyfer Cymru i sicrhau sefydlu parthau aer glân yn gyson ac yn effeithiol gan awdurdodau lleol, lle bynnag y mae eu hangen, sefydlu canolfan asesu a monitro ansawdd yr aer genedlaethol ar gyfer Cymru, a chyflawni cyfathrebu ac ymyraethau traws-Lywodraethol parhaus i godi ymwybyddiaeth y cyhoedd o ansawdd aer gwael. Bydd y fframwaith parthau aer glân yn nodi ein hegwyddorion ar gyfer gweithredu parthau aer glân yng Nghymru a'n disgwyliadau o ran sut y dylid eu sefydlu a beth y dylent ei gyflawni, gyda phwyslais clir ar ganlyniadau iechyd. Parth aer glân yw ardal lle y cymerir camau gweithredu wedi'u targedu i wella ansawdd yr aer. Y nod yw lleihau pob math o lygredd aer, gan gynnwys nitrogen deuocsid a gronynnau. Mae'r parthau yn benodol i ardal, felly ni fydd yr hyn sy'n gweithio mewn un ddinas neu le o reidrwydd yn cael yr un effaith neu effeithiolrwydd mewn mannau eraill. Yn ogystal â sicrhau gweithredu cyson ac effeithiol, bydd y fframwaith yn helpu i wneud yn siŵr bod disgwyliad clir gan fusnesau ac aelodau o'r cyhoedd o beth yw parth a sut y gallai effeithio arnyn nhw. Yn ogystal â hyn, bydd datblygu gwelliannau i drefniadau adrodd ar ansawdd aer awdurdodau lleol yn rhyddhau eu hamser i ganolbwyntio ar y camau sydd eu hangen i ymdrin â'r problemau y maen nhw'n eu nodi. Ar hyn o bryd, mae fy swyddogion yn gweithio gyda rhanddeiliaid allweddol i gynllunio a sefydlu canolfan genedlaethol i asesu a monitro ansawdd yr aer. Bydd y ganolfan yn gam pwysig i sicrhau'r wybodaeth fyw a'r dystiolaeth sydd ei hangen ar gyfer gwneud penderfyniadau prydlon, cydlynol ac effeithiol ar faterion ansawdd aer ar lefel leol ac ar lefel Llywodraeth genedlaethol. Bydd y ganolfan hon yn rhoi pwyslais parhaus ar sicrhau cydymffurfiad â therfynau cyfreithiol ac ardaloedd penodol lle ceir problemau, gan leihau amlygiad i lygredd yn fwy eang, a bydd yn helpu i dargedu camau gweithredu er mwyn sicrhau'r manteision mwyaf o ran iechyd a lles y cyhoedd . Bydd fy swyddogion hefyd yn gweithio'n agos gyda chydweithwyr ar draws gweddill Llywodraeth Cymru i gydgynllunio a chyflwyno camau cyson wedi'u cydgysylltu'n dda i godi ymwybyddiaeth y cyhoedd o lygredd aer a'i effeithiau ar iechyd. Y nod fydd helpu dinasyddion i leihau eu hallyriadau a'u hamlygiad eu hunain i lygredd. Yn rhan o'r gwaith hwn, gallaf gyhoeddi heddiw ail-lansio ein gwefan Ansawdd Aer yng Nghymru yn ddiweddarach y mis hwn. Bydd y wefan ar ei newydd wedd yn cynnwys gwell gallu i ragweld ansawdd aer, adrannau newydd ar gyfer ysgolion a chyngor iechyd. Bydd cynlluniwr llwybr llygredd newydd yn cael ei ychwanegu at y wefan cyn bo hir i lywio teithio iachach ar draws canolfannau trefol. Ym mis Gorffennaf eleni, er mwyn mynd i'r afael â llygredd aer, ymrwymodd Llywodraeth y DU i roi terfyn ar werthu pob car a fan petrol a diesel confensiynol newydd erbyn 2040. Mae hwn yn gam angenrheidiol a chadarnhaol i gyflawni ein dyheadau, ond mae 2040 yn parhau i fod ymhell i ffwrdd, felly rwyf yn gofyn i bawb yn y lle hwn ymuno gyda'i gilydd i gefnogi a galw ar Lywodraeth y DU i ddatblygu, gyda'n cefnogaeth a'n cydweithrediad ni, amserlenni clir ar gyfer pontio blaengar i drafnidiaeth ffyrdd di-allyriadau. Heddiw, hoffwn dynnu sylw at waith arall sy'n cael ei wneud i gyflawni'r hyn yr hoffem ni ei weld yn ein symud ymlaen at uchelgeisiau cynllun aer glân ar gyfer aer glanach yng Nghymru. Mae rheoliadau wedi'u gosod yn y Cynulliad sy'n ei gwneud yn ofynnol i fyrddau gwasanaeth cyhoeddus ystyried adroddiadau ar gynnydd ansawdd aer gan awdurdodau lleol wrth lunio'r asesiadau llesiant lleol. Mae hyn bellach yn paratoi'r ffordd ar gyfer rhagor o waith cydweithredol ar ansawdd aer rhwng cyrff cyhoeddus. Mae gwaith yn mynd rhagddo gyda swyddogion iechyd yr amgylchedd ac awdurdodau lleol i gryfhau'r darpariaethau ansawdd aer a seinwedd yn 'Polisi Cynllunio Cymru', ac mae fy adran i'n sicrhau bod arian ar gael ar gyfer grant refeniw sengl i awdurdodau lleol i gefnogi camau gweithredu lleol ar ansawdd aer. Yn ogystal â hyn, bydd ein cynllun gweithredu cenedlaethol newydd ar sŵn, a fydd yn dod y flwyddyn nesaf, yn integreiddio polisïau ansawdd aer a sŵn yng Nghymru ymhellach. Mae'n amlwg nad yw'n ddigon i ddatblygu cynllun ar gyfer ansawdd aer mewn un maes yn unig. Rwyf i'n dymuno gweld ansawdd aer yn dod yn rhan annatod o bolisïau cynllunio, seilwaith, trafnidiaeth, teithio llesol ac iechyd y cyhoedd. Mae'n rhaid inni fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael o bob cyfeiriad, o'r cynlluniau cenedlaethol a lleol a chamau trafnidiaeth i gynllunio trefol a phlannu coed a gwrychoedd mewn modd sydd wedi'i gynllunio'n dda. Fe allwn ni, wrth gwrs, geisio cryfhau'r mesurau deddfwriaethol a rheoliadol, ac rwy'n hollol barod i archwilio achosion cryf dros wneud hynny. Gellir priodoli rhan fawr o'r her a wynebwn gydag ansawdd ein haer i allyriadau trafnidiaeth, ond mae rhai mathau o gynhyrchu ynni a phrosesau diwydiannol, ffermio ac arferion busnes eraill, a rhai o'r ffyrdd y mae pobl yn eu defnyddio i wresogi eu cartrefi, i gyd yn ffactorau cyfrannol. Mae'r rhain i gyd yn feysydd y mae angen mynd i'r afael â nhw drwy ymdrech ar y cyd ar draws y Llywodraeth gan ddefnyddio'r holl arfau sydd gennym. Mae llygredd aer yn aml iawn yn tarddu o'r un gweithgareddau ag sy'n cyfrannu at newid yn yr hinsawdd. Felly, mae'n rhaid i'n hymdrechion fynd i'r afael â'r ddau fod wedi'u hintegreiddio'n llwyr, ac felly bydd datgarboneiddio yn gysylltiedig â chynhyrchu pŵer a diwydiannau mawr yn chwarae rhan allweddol wrth gyfrannu at aer glanach yng Nghymru. Mae cyfrifoldeb ar bob un ohonom ni yng Nghymru i weithredu ac i helpu i wneud gwelliannau gwirioneddol a pharhaol i ansawdd yr aer yr ydym ni i gyd yn ei anadlu. Gydag ewyllys ac ymrwymiad gwirioneddol i weithio gyda'n gilydd, gallwn wireddu'r gwelliannau hyn a'r cyfleoedd y maen nhw'n eu darparu ar gyfer Cymru iachach, mwy llewyrchus a mwy cyfartal. Edrychaf ymlaen at glywed barn yr Aelodau y prynhawn yma ynghylch ble'r ydym ni, ble dylem ni fod yn mynd, a beth arall y bydden nhw'n hoffi eu gweld o ran ansawdd aer yn ystod gweddill y tymor hwn. Diolch yn fawr.