techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you, Minister. The most recent statistics by revenue Cymru show that 44 per cent of the homes sold in Dwyfor Meirionnydd last year were sold at the higher rate. Now there are many definitions of what that means, but I've spoken to estate agents and lawyers in the area and it's clear that the vast majority of those homes were sold as second homes. The statistics for the previous year were very similar too. It is clear therefore that there is a crisis in our communities and we need to see urgent action. It's a concern therefore that this committee will not meet until the autumn and we don't know when it will report back with recommendations, never mind actually implementing those recommendations. Do you accept that there is a crisis in our Welsh-speaking communities, and that we need to take further urgent steps to respond as soon as possible, and what is the timetable for your committee? Thank you.
Welsh: Diolch, Weinidog. Mae'r ystadegau diweddaraf gan awdurdod refeniw Cymru yn dangos bod 44 y cant o'r tai a werthwyd yn Nwyfor Meirionnydd flwyddyn diwethaf wedi'u gwerthu fel tai cyfradd uwch. Rŵan, mae yna sawl diffiniad o beth ydy cyfradd uwch, ond dwi wedi siarad efo gwerthwyr tai ac efo chyfreithwyr yr ardal, ac mae'n berffaith glir bod y rhan helaethaf o'r tai yna wedi'u gwerthu fel ail dai. Roedd yr ystadegau ar gyfer y flwyddyn gynt yn debyg iawn hefyd. Mae'n amlwg felly ei bod hi'n argyfwng ar ein cymunedau, ac mae angen gweld gweithredu yn fuan. Mae'n bryder felly na fydd y pwyllgor yma'n ymgynnull tan rywbryd yn yr hydref, a does wybod pryd yn union fydd y pwyllgor yn adrodd yn ôl efo'r argymhellion, heb sôn am weithredu'r argymhellion. Ydych chi'n derbyn ei bod hi'n argyfwng ar ein cymunedau Cymraeg ni, a bod angen cymryd rhagor o gamau brys i ymateb mor fuan â phosib, a beth ydy'r amserlen ar eich pwyllgor, os gwelwch yn dda?
English: I thank Mabon ap Gwynfor for that further question. I certainly accept that it is a crisis for the reasons that he says. The figures that he revealed are a cause of concern for many of us, I would say. The task for us as a Government working with the other parties is to ensure that we have answers that are effective and legal and which are quick, and we have a programme of work based on what the climate change Minister has stated in the Chamber, and included in our response to the report by Dr Simon Brooks, which shows the range of interventions that we intend to make, and many of those have been taken immediately over the summer weeks, including collaboration with areas of Wales which are ready to work with us on testing some of these elements, and that's very important in this context. In terms of the work of the committee, I'm not sure which committee you're referring to. My intention is to have a consultation in the autumn - the plan that I outlined earlier - but there are a variety of things. We mention in the letter to Dr Brooks that we intend to accept his recommendation in terms of establishing a commission on this, but we're also clear that the other steps are not dependent on the establishment of a commission. In other ways, they'll proceed anyway.
Welsh: Diolch i Mabon ap Gwynfor am y cwestiwn pellach hwnnw. Dwi'n sicr yn derbyn ei fod yn argyfwng am y rhesymau mae e'n dweud. Mae'r ffigurau mae'n eu datgan yn peri pryder i lawer iawn ohonom ni, mi fuaswn i'n dweud. Y dasg i ni fel Llywodraeth yn gweithio gyda'r pleidiau eraill yw sicrhau ein bod ni'n cael datrysiadau sy'n effeithiol, yn gyflym, ac yn gyfreithiol, ac mae gyda ni raglen o waith yn seiliedig ar yr hyn mae'r Gweinidog Newid Hinsawdd wedi datgan yn y Siambr, a chynnwys ein hymateb ni i adroddiad Dr Simon Brooks, sy'n dangos ystod o ymyraethau yr ydym yn bwriadu eu cymryd, ac mae amryw o'r rheini yn mynd i gael eu cymryd yn syth dros wythnosau'r haf, yn cynnwys cydweithio gydag ardaloedd yng Nghymru sy'n barod i weithio gyda ni ar brofi rhai o'r elfennau yma. Mae hynny'n bwysig yn hyn o beth hefyd. O ran gwaith y pwyllgor, dwi ddim cweit yn sicr pa bwyllgor ŷch chi'n cyfeirio ato fe. Fy mwriad i yw datgan ar gyfer ymgynghori yn yr hydref y cynllun tai cymunedol, fel y gwnes i sôn yn gynharach, ond mae amryw o bethau. Rŷn ni'n sôn yn y llythyr i Dr Brooks ein bod ni'n bwriadu cymryd ei argymhelliad o sefydlu comisiwn ar hyn o beth, ond hefyd yn glir nad yw'r camau eraill rŷn ni'n eu datgan fel rhan o'r ymateb yn ddibynnol ar sefydlu'r comisiwn hynny. Hynny yw, maen nhw'n mynd yn eu blaenau beth bynnag.
English: The Welsh research paper on second-home ownership published yesterday states, and I quote: 'There is only limited robust evidence however, that addresses the impact of second homes on community sustainability and cohesion, including for example on Welsh language and culture'. Given that the Welsh language community housing plan is scheduled for consultation this autumn, as you mentioned, Minister, are the Welsh Government looking at undertaking any further research to collect more evidence to ensure decisions made are robust, fair and long-standing, rather than knee-jerk and reactionary?
Welsh: Mae papur ymchwil Cymru ar berchnogaeth ail gartrefi a gyhoeddwyd ddoe yn datgan, ac rwy'n dyfynnu: 'Fodd bynnag, prin yw'r dystiolaeth gadarn sy'n rhoi sylw i effaith ail gartrefi ar gynaliadwyedd a chydlyniant cymunedol, gan gynnwys er enghraifft yr effaith ar yr iaith Gymraeg a'i diwylliant'. O gofio bod ymgynghoriad ar y cynllun tai mewn cymunedau Cymraeg wedi'i drefnu ar gyfer yr hydref hwn, fel y sonioch chi, Weinidog, a yw Llywodraeth Cymru yn ystyried cynnal unrhyw ymchwil pellach i gasglu mwy o dystiolaeth i sicrhau bod y penderfyniadau a wneir yn gadarn, yn deg ac yn hirsefydlog, yn hytrach nag yn ddifeddwl ac adweithiol?
English: Well, I wouldn't accept that this is happening in a way that's reactionary. I think that there is an obvious problem here for communities where Welsh is the main language and I think that problem is obvious to many of us, and certainly we do need data and we do certainly need to look carefully at the definitions that we use in this area, and those are important so that we have the right answers or solutions, but that work can happen as we take forward this work programme. As I've said, as Dr Brooks has said clearly in his report, various elements are interwoven and are co-dependent and we have to look at all of them to ensure that we obtain the right solutions.
Welsh: Wel, buaswn i ddim yn derbyn bod hyn yn digwydd mewn ffordd sydd jest yn ymatebol. Rwy'n credu bod yma broblem sydd yn amlwg i gymunedau lle mae'r Gymraeg yn brif iaith; mae hyn yn amlwg i lawer iawn ohonom ni. Mae'n sicr bod angen data; mae'n sicr bod angen edrych yn ofalus ar y diffiniadau rŷn ni'n eu defnyddio yn y maes yma. Mae'r rheini'n bwysig er mwyn ein bod ni'n cael y datrysiadau cywir, ond mae'r gwaith hynny'n gallu digwydd wrth ein bod ni'n mynd â'r rhaglen waith sydd gennym ni rhagddi eisoes. Fel dwi'n dweud, mae Dr Brooks yn glir yn ei adroddiad bod amryw o'r elfennau yma yn cydblethu ac yn gyd-ddibynnol, ac mae'n rhaid i ni edrych ar bob un ohonyn nhw i sicrhau ein bod ni'n cael y datrysiadau cywir.
English: In 2021-22, schools in north Wales will have received a total allocation of over £12 million through the local authority education grant for additional learning needs, minority ethnic and Gypsy, Roma, Travellers, elective home education, well-being, recruit, recover and raise standards and non-maintained settings.
Welsh: Yn 2021-22, bydd ysgolion yng ngogledd Cymru wedi cael cyfanswm o dros £12 miliwn drwy'r grant addysg awdurdodau lleol ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, lleiafrifoedd ethnig a Sipsiwn, Roma a Theithwyr, addysg ddewisol yn y cartref, llesiant, recriwtio, adfer a chodi safonau a lleoliadau nas cynhelir.
English: Thank you, Minister, for your response, and as you will be aware, Minister, an important part of education provision is outdoor learning, which can be fantastic for learners of all abilities and ages, and which can benefit them in so many different ways and indeed of course, north Wales has some of the best outdoor education centres in the country. However, throughout COVID-19, the access to those centres and that activity hasn't been possible in the usual way, and has unfortunately hampered the education of some learners as a result. I do welcome your recent announcement around overnight stays at residential outdoor centres, that they're allowed for primary school children, and there's some funding made available too. But Minister, I'd like to ask what else will you be looking to do to accelerate the use of outdoor education centres and outdoor learning as a whole as we move out of the pandemic?
Welsh: Diolch am eich ymateb, Weinidog, ac fel y gwyddoch mae dysgu yn yr awyr agored yn rhan bwysig o'r ddarpariaeth addysg, a gall fod yn wych i ddysgwyr o bob gallu ac oedran, ac o fudd iddynt mewn cynifer o wahanol ffyrdd, ac wrth gwrs, mae gan ogledd Cymru rai o'r canolfannau addysg awyr agored gorau yn y wlad. Fodd bynnag, drwy gydol COVID-19, nid yw wedi bod yn bosibl cael mynediad at y canolfannau hynny a'r gweithgareddau hynny yn y ffordd arferol, ac yn anffodus mae hynny wedi llesteirio addysg rhai dysgwyr. Rwy'n croesawu eich cyhoeddiad diweddar ar aros dros nos mewn canolfannau awyr agored preswyl, a bod modd caniatáu i blant ysgol gynradd wneud hynny, ac mae rhywfaint o arian wedi'i ryddhau hefyd. Ond Weinidog, hoffwn ofyn beth arall y byddwch yn ceisio ei wneud i gyflymu'r defnydd o ganolfannau addysg awyr agored a dysgu yn yr awyr agored yn gyffredinol wrth inni gefnu ar y pandemig?
English: I thank Sam Rowlands for that very important question. I certainly do acknowledge the important role that outdoor learning plays in providing our learners with a wide range of experiences, and that will become even more important in the context of the new curriculum that we are introducing. I'm also conscious that outdoor education providers - and a number of Members have written to me specifically in relation to this, so I'd like to acknowledge that - have been impacted very significantly by the restrictions, as he acknowledges. The residential outdoor education fund is intended to be a contribution to some of those costs that centres will have incurred as a consequence - it's a £2 million fund to seek to address that. As he rightly says, changes have been made to facilitate trips by primary school children, and the First Minister has announced today we'll be saying more about this in the Chamber later, with further relaxations allowing up to 30 children from organisations to attend residential centres over the summer holidays. So, what we see there is a progressive relaxation, which I hope will be welcomed by the sector.
Welsh: Diolch i Sam Rowlands am y cwestiwn pwysig hwnnw. Rwy'n sicr yn cydnabod y rôl bwysig y mae dysgu yn yr awyr agored yn ei chwarae wrth ddarparu ystod eang o brofiadau i'n dysgwyr, a bydd hynny'n dod yn bwysicach fyth yng nghyd-destun y cwricwlwm newydd rydym yn ei gyflwyno. Rwyf hefyd yn ymwybodol fod darparwyr addysg awyr agored - ac mae nifer o Aelodau wedi ysgrifennu ataf yn benodol mewn perthynas â hyn, felly hoffwn gydnabod hynny - wedi cael eu heffeithio'n sylweddol iawn gan y cyfyngiadau, fel y mae'n dweud. Bwriedir i'r gronfa addysg awyr agored breswyl fod yn gyfraniad at rai o'r costau hynny y bydd canolfannau wedi'u hysgwyddo o ganlyniad - mae'n gronfa o £2 filiwn i geisio mynd i'r afael â hynny. Fel y dywed yn gywir, mae newidiadau wedi'u gwneud i hwyluso teithiau i blant ysgol gynradd, ac mae'r Prif Weinidog wedi cyhoeddi heddiw y byddwn yn dweud mwy am hyn yn y Siambr yn ddiweddarach, gyda llacio pellach a fydd yn caniatáu i hyd at 30 o blant o sefydliadau fynychu canolfannau preswyl dros wyliau'r haf. Felly, yr hyn a welwn yw llacio cynyddol, a fydd, gobeithio, yn cael croeso gan y sector.
English: Diolch, Gweinidog. The Organisaston for Economic Co-operation and Development has said 'Providing access to quality education in rural areas is crucial to meet the needs of rural youth, and also to attract young families to settle in these regions.' I was proud that, under Kirsty Williams's leadership, Wales introduced its first ever rural schools strategy and action plan, setting out how we can support our small and rural schools to deliver excellence for our children and young people within the context, of course, of the new Curriculum for Wales. Minister, I'm concerned that Powys County Council have brought forward plans to close 11 rural schools on the basis of both financial constraints and capacity to deliver the new Curriculum for Wales. Could you clarify two things for me, please, Minister? Firstly, where responsibility lies for proposing school closures, and whether small, rural schools can deliver the new Curriculum for Wales. Diolch yn fawr iawn, thank you.
Welsh: Diolch, Weinidog. Mae'r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd wedi dweud 'Mae darparu mynediad at addysg o safon mewn ardaloedd gwledig yn hanfodol i ddiwallu anghenion pobl ifanc yng nghefn gwlad, a hefyd i ddenu teuluoedd ifanc i ymgartrefu yn yr ardaloedd hyn.' Roeddwn yn falch fod Cymru, o dan arweiniad Kirsty Williams, wedi cyflwyno ei strategaeth a'i chynllun gweithredu cyntaf erioed ar gyfer ysgolion gwledig, i nodi sut y gallwn gefnogi ein hysgolion bach a gwledig i sicrhau rhagoriaeth i'n plant a'n pobl ifanc yng nghyd-destun y cwricwlwm newydd i Gymru wrth gwrs. Weinidog, rwy'n pryderu bod Cyngor Sir Powys wedi cyflwyno cynlluniau i gau 11 o ysgolion gwledig ar sail cyfyngiadau ariannol a gallu i gyflwyno'r cwricwlwm newydd i Gymru. A wnewch chi egluro dau beth i mi, os gwelwch yn dda, Weinidog? Yn gyntaf, pwy sy'n gyfrifol am argymell cau ysgolion, ac a all ysgolion bach, gwledig gyflwyno'r cwricwlwm newydd i Gymru? Diolch yn fawr iawn.
English: I thank Jane Dodds for that very important question. As she said, my predecessor published the first ever rural education action plan in 2018, bringing together all the interventions and initiatives in relation to small and rural schools from across the 'Our national mission' strategy into one coherent action plan focused particularly on the circumstances that rural schools face. In relation to reorganisation that involves rural schools, we also in the same year strengthened the school organisation code, so that when local authorities, who are the drivers of the decisions in this context, consider bringing forward proposals involving the closure of a rural school, they first need to check whether that school is on a list, and if it is, there are further procedural requirements that apply in that context. There'll be a presumption against the closure of a school. That doesn't mean, of course, that the school cannot, as it were, be closed, but it will involve establishing that the case for closure must be very strong, and not taken until viable alternatives have been explored. I certainly believe that rural schools are able to deliver the curriculum, and I want to be in a position over the course of the next year to ensure that rural schools, like all other schools in Wales, are able to take advantage, for example, of the national network, which will enable schools to work together to develop resources in order to ensure the successful implementation of the curriculum in all parts of Wales.
Welsh: Diolch i Jane Dodds am y cwestiwn pwysig hwnnw. Fel y dywedodd, cyhoeddodd fy rhagflaenydd y cynllun gweithredu cyntaf erioed ar gyfer addysg wledig yn 2018, gan ddwyn ynghyd yr holl ymyriadau a mentrau mewn perthynas ag ysgolion bach a gwledig o'r strategaeth 'Cenhadaeth ein Cenedl' a chreu un cynllun gweithredu cydlynol i ganolbwyntio'n benodol ar yr amgylchiadau y mae ysgolion gwledig yn eu hwynebu. Mewn perthynas ag ad-drefnu sy'n gysylltiedig ag ysgolion gwledig, gwnaethom gryfhau'r cod trefniadaeth ysgolion yn yr un flwyddyn hefyd, fel bod awdurdodau lleol, sy'n llywio'r penderfyniadau yn y cyd-destun hwn, pan fyddant yn ystyried cyflwyno cynigion i gau ysgol wledig, yn gorfod gwirio yn gyntaf a yw'r ysgol honno ar restr, ac os ydyw, mae gofyn cymhwyso gweithdrefnau pellach yn y cyd-destun hwnnw. Bydd rhagdybiaeth yn erbyn cau ysgol. Nid yw hynny'n golygu, wrth gwrs, nad oes modd cau'r ysgol, ond mae'n golygu y bydd yn rhaid i'r achos dros gau fod yn gryf iawn, ac na ddylid gwneud hynny nes bod dewisiadau amgen dichonadwy wedi'u harchwilio. Credaf yn sicr fod ysgolion gwledig yn gallu cyflwyno'r cwricwlwm, ac rwyf eisiau bod mewn sefyllfa yn ystod y flwyddyn nesaf i sicrhau bod ysgolion gwledig, fel pob ysgol arall yng Nghymru, yn gallu manteisio, er enghraifft, ar y rhwydwaith cenedlaethol, a fydd yn galluogi ysgolion i gydweithio i ddatblygu adnoddau er mwyn sicrhau bod y cwricwlwm yn cael ei weithredu'n llwyddiannus ym mhob rhan o Gymru.
English: Questions now from party spokespeople. Conservative spokeswoman - Laura Jones.
Welsh: Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr - Laura Jones.
English: Diolch, Llywydd. Minister, firstly can I start by thanking you for your written statement last week? I really welcome the fact that you listened to my concerns, our party's concerns, and those, most importantly, of the educational sector, and have now yourself taken the decision to remove masks and bubbles in schools across Wales from September, with local authorities being able to adapt if absolutely necessary in a reactive way going forward. That is the right way to do things, so I thank you for that change, Minister. The fact remains that children in Wales have lost out on the most learning of any UK nation - 124 days between March 2020 and March 2021. So, Minister, can you assure this Senedd that we will not see the ridiculous situation of whole schools closing, whole year groups going off time and time again, if we are in a situation, which I hope we're not, that hospitalisations rise again? And what measures and mitigations do you have in place and are you looking at to ensure that in-school learning, from next term onwards, is a top priority, as our children cannot afford to miss any more face-to-face learning?
Welsh: Diolch, Lywydd. Weinidog, yn gyntaf a gaf fi ddechrau drwy ddiolch ichi am eich datganiad ysgrifenedig yr wythnos ddiwethaf? Rwy'n croesawu'r ffaith eich bod wedi gwrando ar fy mhryderon, pryderon ein plaid, ac yn bwysicaf oll, pryderon y sector addysg, a'ch bod bellach wedi penderfynu cael gwared ar fasgiau a swigod mewn ysgolion ledled Cymru o fis Medi ymlaen, gydag awdurdodau lleol yn cael addasu os oes gwir angen mewn ffordd adweithiol wrth symud ymlaen. Dyna'r ffordd iawn o wneud pethau, felly diolch am y newid hwnnw, Weinidog. Y gwir amdani yw bod plant Cymru wedi colli mwy o ddysgu na phlant unrhyw wlad arall yn y DU - 124 diwrnod rhwng mis Mawrth 2020 a mis Mawrth 2021. Felly, Weinidog, a allwch chi roi sicrwydd i'r Senedd hon na welwn y sefyllfa hurt lle mae ysgolion cyfan yn cau, grwpiau blwyddyn cyfan yn gorfod aros adref dro ar ôl tro, os ydym mewn sefyllfa, ac rwy'n gobeithio na fyddwn, lle mae nifer y rhai sy'n mynd i'r ysbyty'n codi eto? A pha fesurau a mesurau lliniaru sydd gennych ar waith ac a ydych yn ystyried sicrhau bod dysgu yn yr ysgol, o'r tymor nesaf ymlaen, yn brif flaenoriaeth, gan na all ein plant fforddio colli mwy o addysg wyneb yn wyneb?
English: Thank you, Minister. And now moving on to a more pressing concern that I have before the summer recess, and that is that last week - . We agree, as you kindly referenced last week, that this has been a really tough year for teachers and heads and that we want them to have a full summer off. And it's to this end that I remain concerned about contact tracing, Minister. Because we don't want a situation where heads and teachers have to spend the first six days of their holidays contact tracing. So, who is going to take over this role, if it needs to be done? It can't fall to heads, Minister. So, are you putting measures in place, maybe so that local authorities take on this role from Friday or the end of term onwards so that heads and staff can actually have that full summer off?
Welsh: Diolch, Weinidog. A symudaf ymlaen yn awr at bryder mwy dybryd sydd gennyf cyn toriad yr haf, sef yr wythnos diwethaf - . Fel y nodwyd gennych yn garedig yr wythnos diwethaf, rydym yn cytuno bod hon wedi bod yn flwyddyn anodd iawn i athrawon a phenaethiaid a'n bod am iddynt gael gwyliau haf llawn. Ac i'r perwyl hwn rwy'n dal i bryderu am olrhain cysylltiadau, Weinidog. Oherwydd nid ydym am gael sefyllfa lle mae'n rhaid i benaethiaid ac athrawon dreulio chwe diwrnod cyntaf eu gwyliau yn olrhain cysylltiadau. Felly, pwy sy'n mynd i ymgymryd â'r gwaith hwn os oes angen ei wneud? Ni ddylai penaethiaid orfod ei wneud, Weinidog. Felly, a ydych yn rhoi mesurau ar waith, efallai, fel bod awdurdodau lleol yn ymgymryd â'r gwaith o ddydd Gwener neu ddiwedd y tymor ymlaen fel y gall penaethiaid a staff gael gwyliau haf llawn?
English: So, the contact tracing over the summer will be, as my answer to her previous question I think tried at least to identify, led by the TTP system. We recognise the fact that there are limitations in a school setting, which heads always face, in terms of competing pressures. And that's exactly why, from September, I've given the guidance to heads to plan on the basis of no contact groups in school and that contact tracing will be driven by the TTP system.
Welsh: Fel y credaf fod fy ateb i'w chwestiwn blaenorol wedi ceisio ei nodi, y system brofi, olrhain a diogelu a ddylai ymgymryd â'r gwaith o olrhain cysylltiadau dros yr haf. Rydym yn cydnabod bod cyfyngiadau mewn lleoliad ysgol y bydd penaethiaid bob amser yn eu hwynebu, o ran y gwahanol bwysau sy'n cystadlu. A dyna'n union pam y rhoddais ganllawiau i benaethiaid gynllunio, o fis Medi ymlaen, ar sail peidio â chael grwpiau cyswllt yn yr ysgol ac y bydd y broses o olrhain cysylltiadau'n cael ei gyrru gan y system brofi, olrhain a diogelu.