English: Diolch. I'm pleased to open this afternoon's debate on the Welsh Government's draft budget for 2023-24. Since we first had the opportunity to debate the draft budget in the Senedd on 13 December, Senedd committees have been busy scrutinising our spending plans. I welcome the very constructive sessions that I have had with the Finance Committee and that my ministerial colleagues have had with their respective committees. Before I provide some early reflections on the themes arising from scrutiny, it's important to recognise again the challenging context in which this draft budget is prepared. This has been a year where we have seen the ongoing impacts of inflation, three Prime Ministers, three Chancellors, and the shocking mismanagement of public finances by the UK Government. We received an autumn statement by the latest Chancellor that fell far short of the interventions needed to meet the challenges that we face. But, despite this, and building on our three-year spending review, the draft budget balances our response to the immediate crisis alongside investing in longer term change. We have taken difficult decisions, but we did so in the spirit of collaboration and transparency and putting the people and communities of Wales first. Our main priorities for the 2023-24 budget are protecting front-line public services and our ambitions for the future, continuing to help those most affected by the cost-of-living crisis, and supporting our economy through recessionary times. Unlike what the Welsh Conservatives have set out in their amendment, we believe that those priorities - protecting public services, businesses and people - are the priorities of people in Wales. Building on the substantial increase in funding that I provided in our spending review, in this 2023-24 budget, I have allocated £165 million to the NHS, £70 million to deliver the real living wage for social care, and £227 million for local government. Core revenue funding for local government will increase by 7.9 per cent on a like-for-like basis, compared to the current year. No local authority will receive less than a 6.5 per cent increase. Alongside our support for public services, we will continue to support the economy and businesses with direct investment of £319 million for non-domestic rates relief. In response to the cost-of-living crisis, this budget targets support at those who need it most, including through investment in our basic income pilot and discretionary assistance fund. I'll now turn to the points raised in scrutiny. I was pleased to see the Finance Committee recognising the difficult context in which we are delivering this budget, and I will, of course, continue to call on the UK Government to recognise the growing impact of inflation and to uplift our budget accordingly at the upcoming spring statement. I will continue to call on them to provide us with the fiscal flexibilities that we need to make the best use of our resources in difficult times. I welcome the Finance Committee's support for this, and I will be raising it at the next Finance: Interministerial Standing Committee meeting, which will take place later this week. And alongside my ministerial colleagues, I will continue to call on the UK Government to deliver a range of interventions to support those who need help most. The joint review of inter-governmental relations includes a package of reforms as the basis for the conduct of inter-governmental relations. It's our hope that we can work pragmatically with the UK Government, through the new inter-governmental relations review arrangements, before needing to invoke the formal dispute resolution process. However, we will not hesitate to use that process when we deem it necessary. I'll now turn to the amendments put forward by Plaid Cymru on raising Welsh rates of income tax. We have been very clear that now is not the time to raise Welsh rates of income tax. Of course, we consider all of our tax levers as part of our budget preparations. However, the current tax burden is at its highest level for over 70 years. Rising inflation is affecting people across Wales, and we're in a cost-of-living crisis. We will not ask people to pay more at this time. Raising the higher and additional rates of income tax wouldn't raise enough money to make a significant difference to our spending plans. The largest contribution would have to come from the basic rate band taxpayers, and let's be clear that this would impact the lowest-paid workers in Wales. And these are the same workers who are seeking help from food banks, the same workers who are having to choose between heating their homes and feeding their families. The use of Welsh rates of income tax should be considered and strategic. And turning to capital, there's no additional capital funding from the UK Government in the autumn statement, so there are no capital allocations within this budget. I'll be outlining further financial transactions capital allocations within our final budget, aligned to our priorities. Turning to the information provided as part of the budget package this year, it's really important to remember that last year we delivered a multi-year budget up to 2025, alongside a zero-based review of capital allocations. This year was a single-year budget confirming changes to the budget settlement as part of the UK Government's autumn statement. These two budget packages - the multi-year and the single year - should clearly be considered together, and this will be the same for next year unless there are some fundamental changes to our budget settlement. The budget documentation this year focuses on the important changes that we've implemented for this budget round, rather than restating what's already been published, scrutinised and debated by this Senedd. I am, of course, open to further discussions to explore what additional information committees and stakeholders believe would aid scrutiny. On the issue of pay, we recognise the strength of feeling that's been expressed by staff in these ballots for industrial action. We believe that all of our public sector workers should be fairly rewarded for the important work that they do. Unfortunately, our financial settlement falls far short of what is needed to meet the very significant challenges faced by our public services and workers across Wales. We cannot raise enough funding fairly enough through the limited powers we have to provide an inflation-matching pay rise to public sector workers. The autumn statement was a missed opportunity for the UK Government to give hard-working public sector workers a pay rise and prevent widespread disruptive industrial action across the UK. But I am pleased that, in recent days, we have made progress in our discussions with trade union partners that have resulted in the current round of health strikes largely being paused while trade union members consider the latest offer that we have made to resolve the dispute. Hard choices have been required to find the money for the cost of this pay offer for this year. We've drawn down everything that we can from the Wales reserve and are seeking underspends from across Government to put this offer together. Using this money to increase pay now means that we face even more difficult choices in the future, but we are confident that it's the right thing to do. In closing, I'd like to offer my thanks to all of those involved in shaping and scrutinising this draft budget. Scrutiny is a crucial part of the process, and, whilst I agree with the vast majority of the Finance Committee's recommendations, there are some that I will need to consider in the light of the limitations that I've set out today. I and my Cabinet colleagues will respond formally to the recommendations of all of the Senedd committee reports in advance of the vote on the final budget on 7 March. To conclude, this is a budget for hard times and one where difficult choices have been made. However, in supporting public services, businesses and people, we have provided the certainty and clarity needed to navigate these difficult times. And I look forward to hearing from colleagues.
Welsh: Diolch. Rwy'n falch o agor y drafodaeth y prynhawn yma ar gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru ar gyfer 2023-24. Ers i ni gael cyfle i drafod y gyllideb ddrafft am y tro cyntaf yn y Senedd ar 13 Rhagfyr, mae pwyllgorau'r Senedd wedi bod yn brysur yn craffu ar ein cynlluniau gwariant. Rwy'n croesawu'r sesiynau adeiladol iawn a gefais gyda'r Pwyllgor Cyllid a'r rhai a gafodd fy nghyd-Weinidogion gyda'u priod bwyllgorau. Cyn i mi gyflwyno rhai myfyrdodau cynnar ar y themâu sy'n deillio o'r gwaith craffu, mae'n bwysig cydnabod eto y cyd-destun heriol y mae'r gyllideb ddrafft hon yn cael ei pharatoi ynddo. Mae hon wedi bod yn flwyddyn pan welsom effeithiau parhaus chwyddiant, tri Phrif Weinidog, tri Changhellor, a'r gamreolaeth ysgytwol o arian cyhoeddus gan Lywodraeth y DU. Cawsom ddatganiad yn yr hydref gan y Canghellor diweddaraf a fethodd â chyrraedd y nod o bell fordd o ran yr ymyraethau sydd eu hangen i ymateb i'r heriau yr ydym yn eu hwynebu. Ond, er gwaethaf hyn, gan adeiladu ar ein hadolygiad gwariant tair blynedd, mae'r gyllideb ddrafft yn cydbwyso ein hymateb i'r argyfwng uniongyrchol ochr yn ochr â buddsoddi mewn newid tymor hirach. Rydyn ni wedi gwneud penderfyniadau anodd, ond fe wnaethon ni hynny mewn ysbryd o gydweithio a thryloywder a rhoi pobl a chymunedau Cymru yn gyntaf. Ein prif flaenoriaethau ar gyfer cyllideb 2023-24 yw diogelu gwasanaethau cyhoeddus rheng flaen a'n huchelgeisiau ar gyfer y dyfodol, gan barhau i helpu'r rhai yr effeithir arnyn nhw fwyaf gan yr argyfwng costau byw, a chefnogi ein heconomi drwy gyfnod dirwasgiadol. Yn wahanol i'r hyn y mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi ei nodi yn eu gwelliant, rydyn ni'n credu mai'r blaenoriaethau hynny - amddiffyn gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a phobl - yw blaenoriaethau pobl yng Nghymru. Gan adeiladu ar y cynnydd sylweddol mewn cyllid a ddarparwyd gennyf yn ein hadolygiad gwariant, yng nghyllideb 2023-24, rwyf wedi dyrannu £165 miliwn i'r GIG, £70 miliwn i ddarparu'r cyflog byw gwirioneddol ar gyfer gofal cymdeithasol, a £227 miliwn ar gyfer llywodraeth leol. Bydd cyllid refeniw craidd ar gyfer llywodraeth leol yn cynyddu 7.9 y cant ar sail gyfatebol, o'i gymharu â'r flwyddyn bresennol. Ni fydd yr un awdurdod lleol yn cael llai na chynnydd o 6.5 y cant. Ochr yn ochr â'n cefnogaeth i wasanaethau cyhoeddus, byddwn yn parhau i gefnogi'r economi a busnesau gyda buddsoddiad uniongyrchol o £319 miliwn ar gyfer rhyddhad ardrethi annomestig. Mewn ymateb i'r argyfwng costau byw, mae'r gyllideb hon yn anelu cefnogaeth at y rhai sydd ei angen fwyaf, gan gynnwys trwy fuddsoddi yn ein cynllun treialu incwm sylfaenol a'n cronfa cymorth dewisol. Trof yn awr at y pwyntiau a godwyd gan y gwaith craffu. Roeddwn yn falch o weld y Pwyllgor Cyllid yn cydnabod y cyd-destun anodd yr ydym yn cyflawni'r gyllideb hon ynddo, a byddaf, wrth gwrs, yn parhau i alw ar Lywodraeth y DU i gydnabod effaith gynyddol chwyddiant ac i godi ein cyllideb yn unol â'r datganiad gwanwyn sydd ar ddod. Byddaf yn parhau i alw arnyn nhw i roi'r hyblygrwydd cyllidol sydd ei angen arnom i wneud y defnydd gorau o'n hadnoddau mewn cyfnod anodd. Rwy'n croesawu cefnogaeth y Pwyllgor Cyllid ar gyfer hyn, a byddaf yn ei godi yng nghyfarfod nesaf Y Pwyllgor Sefydlog Rhyngweinidogol ar Gyllid, a fydd yn cael ei gynnal yn ddiweddarach yr wythnos hon. Ac ochr yn ochr â fy nghyd-Weinidogion, byddaf yn parhau i alw ar Lywodraeth y DU i ddarparu amrywiaeth o ymyraethau i gefnogi'r rhai sydd angen cymorth fwyaf. Mae'r adolygiad ar y cyd o gysylltiadau rhyng-lywodraethol yn cynnwys pecyn o ddiwygiadau fel sail i gynnal cysylltiadau rhyng-lywodraethol. Ein gobaith yw y gallwn weithio'n bragmataidd gyda Llywodraeth y DU, trwy'r trefniadau adolygu cysylltiadau rhyng-lywodraethol newydd, cyn bod angen cychwyn y broses o ddatrys anghydfod ffurfiol. Fodd bynnag, ni fyddwn yn oedi cyn defnyddio'r broses honno pan fyddwn yn ystyried ei bod yn angenrheidiol. Trof yn awr at y gwelliannau a gyflwynwyd gan Blaid Cymru ar godi cyfraddau treth incwm Cymru. Rydym wedi bod yn glir iawn nad nawr yw'r amser i godi cyfraddau treth incwm Cymru. Wrth gwrs, rydym yn ystyried ein holl ysgogiadau treth fel rhan o'n paratoadau cyllideb. Fodd bynnag, mae'r baich treth presennol ar ei lefel uchaf ers dros 70 mlynedd. Mae chwyddiant cynyddol yn effeithio ar bobl ledled Cymru, ac rydyn ni mewn argyfwng costau byw. Ni fyddwn yn gofyn i bobl dalu mwy ar hyn o bryd. Ni fyddai codi'r cyfraddau uwch ac ychwanegol o dreth incwm yn codi digon o arian i wneud gwahaniaeth sylweddol i'n cynlluniau gwariant. Byddai'n rhaid i'r cyfraniad mwyaf ddod gan drethdalwyr y bandiau cyfradd sylfaenol, a gadewch i ni fod yn glir y byddai hyn yn effeithio ar y gweithwyr ar y cyflogau isaf yng Nghymru. A'r un gweithwyr yw'r rhain sy'n chwilio am gymorth gan fanciau bwyd, yr un gweithwyr sy'n gorfod dewis rhwng gwresogi eu cartrefi a bwydo'u teuluoedd. Dylid defnyddio cyfraddau Cymreig o dreth incwm gyda phwyll ac yn strategol. A gan droi at gyfalaf, does dim arian cyfalaf ychwanegol gan Lywodraeth y DU yn natganiad yr hydref, felly does dim dyraniadau cyfalaf o fewn y gyllideb hon. Byddaf yn amlinellu rhagor o ddyraniadau cyfalaf trafodiadau ariannol o fewn ein cyllideb derfynol, wedi'u halinio â'n blaenoriaethau. Gan droi at yr wybodaeth a ddarperir fel rhan o'r pecyn cyllideb eleni, mae'n bwysig iawn cofio ein bod wedi darparu cyllideb aml-flwyddyn hyd at 2025 y llynedd, ochr yn ochr ag adolygiad cwbl gynhwysfawr o ddyraniadau cyfalaf. Cyllideb un flwyddyn oedd eleni yn cadarnhau newidiadau i setliad y gyllideb fel rhan o ddatganiad Llywodraeth y DU yn yr hydref. Dylai'r ddau becyn cyllideb hyn - yr aml-flwyddyn a'r flwyddyn sengl - gael eu hystyried gyda'i gilydd yn glir, a bydd hyn yr un fath ar gyfer y flwyddyn nesaf oni bai bod rhai newidiadau sylfaenol i'n setliad cyllideb. Mae dogfennau'r gyllideb eleni yn canolbwyntio ar y newidiadau pwysig rydyn ni wedi'u gweithredu ar gyfer y rownd gyllideb hon, yn hytrach nag ail-ddatgan yr hyn sydd eisoes wedi ei gyhoeddi, wedi bod yn destun craffu ac wedi ei drafod gan y Senedd hon. Rwyf, wrth gwrs, yn agored i drafodaethau pellach i archwilio pa wybodaeth ychwanegol y mae pwyllgorau a rhanddeiliaid yn credu y byddai'n cynorthwyo'r gwaith craffu. O ran cyflog, rydym yn cydnabod cryfder y teimladau a fynegwyd gan staff yn y pleidleisiau hyn ar gyfer gweithredu diwydiannol. Credwn y dylai ein holl weithwyr yn y sector cyhoeddus gael eu gwobrwyo'n deg am y gwaith pwysig maen nhw'n ei wneud. Yn anffodus, mae ein setliad ariannol yn llawer is na'r hyn sydd ei angen i ymateb i'r heriau sylweddol iawn y mae ein gwasanaethau cyhoeddus a'n gweithwyr yn eu hwynebu ar draws Cymru. Ni allwn godi digon o gyllid trwy'r pwerau cyfyngedig sydd gennym i ddarparu codiad cyflog sy'n cyfateb â chwyddiant i weithwyr y sector cyhoeddus. Roedd datganiad yr hydref yn gyfle a gollwyd i Lywodraeth y DU i roi codiad cyflog i weithwyr sector cyhoeddus sy'n gweithio'n galed ac atal gweithredu diwydiannol aflonyddgar eang ledled y DU. Ond rwy'n falch, yn y dyddiau diwethaf, ein bod wedi gwneud cynnydd yn ein trafodaethau gyda phartneriaid undebau llafur sydd wedi arwain at oedi'r rownd bresennol o streiciau iechyd i raddau helaeth tra bod aelodau undebau llafur yn ystyried y cynnig diweddaraf yr ydym wedi'i wneud i ddatrys yr anghydfod. Bu angen gwneud dewisiadau caled i ddod o hyd i'r arian ar gyfer cost y cynnig cyflog hwn am eleni. Rydym wedi tynnu popeth y gallwn ni o gronfa wrth gefn Cymru ac rydym yn chwilio am danwariant o bob rhan o'r Llywodraeth i roi'r cynnig hwn at ei gilydd. Mae defnyddio'r arian yma i gynyddu cyflogau nawr yn golygu ein bod ni'n wynebu dewisiadau anoddach fyth yn y dyfodol, ond rydyn ni'n ffyddiog mai dyna'r peth iawn i'w wneud. Wrth gloi, hoffwn gynnig fy niolch i bawb sy'n ymwneud â llunio a chraffu ar y gyllideb ddrafft hon. Mae craffu yn rhan hanfodol o'r broses, ac er fy mod yn cytuno gyda'r mwyafrif llethol o argymhellion y Pwyllgor Cyllid, mae rhai y bydd angen i mi eu hystyried yng ngoleuni'r cyfyngiadau yr ydw i wedi'u nodi heddiw. Byddaf i a fy nghyd-Weinidogion yn y Cabinet yn ymateb yn ffurfiol i argymhellion holl adroddiadau pwyllgor y Senedd cyn y bleidlais ar y gyllideb derfynol ar 7 Mawrth. I gloi, mae hon yn gyllideb ar gyfer amseroedd caled ac yn un pryd gwnaethpwyd dewisiadau anodd. Fodd bynnag, wrth gefnogi gwasanaethau cyhoeddus, busnesau a phobl, rydym wedi darparu'r sicrwydd a'r eglurder sydd ei angen i lywio drwy'r cyfnod anodd hwn. Ac rwy'n edrych ymlaen at glywed gan gyd-Aelodau.