English: Thank you, acting Deputy Presiding Officer. I wanted to take the opportunity to update members on the £90 million transforming towns package announced in January and the written statement issued shortly before summer recess on support for our town centres to cope with the coronavirus pandemic. A sense of pride in place is at the heart of communities right across the country. Places for leisure, living, working and learning. Towns that match the needs of today whilst remaining rooted to their proud heritage. The pandemic has neither changed our commitment nor our ambition. If anything, it has reinforced and reignited it. But it has changed the circumstances and accelerated well-established trends like the growth of online sales and pressure on the retail sector. We've also witnessed more positive changes, with a new appreciation of the green spaces and nature on our doorstep and reduced traffic, congestion and, consequently, emissions, alongside a shift towards shopping local and the rise in popularity of outdoor markets. We must lock in these positive changes. Creating green and clean communities, with improvements like the greening of public space, addressing drainage and improving air quality, is central to shaping the town centres of tomorrow. The transforming towns green infrastructure support is enabling us to put this aspiration into action today, with 20 projects worth a total value of £9 million, like the scheme in Newtown that will redirect rainfall from high-street buildings and car parks through sustainable drainage systems and create rain gardens and landscaped areas. The COVID-19 pandemic makes it even more important for us to put our transforming towns agenda into action now, and we are putting it into action, enabling town-centre adaptations to support current circumstances but that at the same time could offer an insight into different ways of driving footfall in the future - from outdoor seating, shelter and heating for cafes and pubs, and outdoor waiting areas for salons in Monmouthshire, to social distancing signage and adaptations in 10 Anglesey towns, to providing lighting and power for outdoor markets in Neath Port Talbot. Swansea local authority alone has received over 200 expressions of interest and has been, in their words, overwhelmed by the relief and positive feedback from local independent businesses. The Vale of Glamorgan is targeting accessibility, active travel and green infrastructure with new cycle racks, storage, planters, seating, footway widening to create space for businesses, lighting improvements and moveable stalls. The focus is on Barry, Cowbridge, Llantwit Major and Penarth, linking with a marketing campaign, financed by our transforming towns revenue funding to aid the recovery of those town centres. This revenue funding is being put to use by local authorities to market town centres, dial-up digital solutions, improve appearances and tackle empty properties. We know that long-standing empty properties are a blight on our communities. That's why I've brought in an additional £15.2 million fund to ramp up enforcement and have provided a further £10 million in loan funding to support businesses to revitalise empty properties. Applications are now in for the loan funding from local authorities and the money will be allocated shortly. Supporting and securing the future of our towns in a way that brings benefits for our people, our places and our planet is a cross-Government priority. Whether it's the local sustainable transport fund promoting active travel solutions, support for major tourism initiatives, investment in landmark heritage projects, funding for community projects, or the local places for nature grants, towns across Wales are benefiting from cross-Government intervention. COVID-19 means that we must be even more determined about putting into practice our town-centre-first principle, working collaboratively and in partnership both within and outside of Government. It will require a new way of working at the centre of Government. My colleagues in Welsh Government have agreed that town-centre first will be the lens through which every new idea will be considered. That is requiring new ways of working within Welsh Government and with our partners to ensure that we spot the creative opportunities to bring new economic opportunity and vibrancy back to the centre of our communities. As well as boosting footfall and employment, town-centre locations bring environmental benefits, with opportunities for green infrastructure, both in terms of public spaces and places for reuse and repair, and co-location, reducing the reliance on long commutes and car journeys. This Government has made clear its commitment to enabling people to work closer to home, working in a way that could improve both livelihoods and lifestyles. Co-working spaces or hubs co-located within town centres support regeneration and economic activity and underpins our town-centre-first approach. Over the years, as the way in which we work and live has changed, so has the way we use our town centres. To help us rise to the challenge of this change and recognising that it is not Government alone that has all the answers or a role to play, I have established the ministerial town-centre action group, with external expertise, supported by multidisciplinary regional action groups to identify and prioritise actions that will bolster our town centres in the short and long term. Community engagement and empowerment is central to this. This is not just about places but the people that make them, and it is only right that they shape their future. The action group will be prioritising this issue and we're also conducting a communications campaign to engage local businesses and communities and link with local authorities' marketing of their town centres. We are all in no doubt that town centres across the UK face challenges. Here in Wales, supporting them through COVID-19 and into the future remains a priority for this Government. Our towns matter; they matter to me and they matter to people throughout Wales. They're not just centres of business and trade, important though that is, they are places that matter to us on a much more intrinsic level, places that are part of who we are and where we're from. Places that we all want to see not simply get by but come back better, reaffirming our pride in place to bring benefits for our local communities, economy and environment.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd dros dro. Roeddwn i eisiau manteisio ar y cyfle i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y pecyn trawsnewid trefi gwerth £90 miliwn a gyhoeddwyd ym mis Ionawr a'r datganiad ysgrifenedig a gyhoeddwyd ychydig cyn toriad yr haf ar gymorth i ganol ein trefi ymdopi â phandemig y coronafeirws. Mae ymdeimlad o falchder wrth wraidd cymunedau ledled y wlad. Lleoedd hamdden, byw, gweithio a dysgu. Trefi sy'n cyfateb i anghenion heddiw wrth barhau i fod wedi'u gwreiddio i'w treftadaeth falch. Nid yw'r pandemig wedi newid ein hymrwymiad na'n huchelgais. Os rhywbeth, mae wedi'i atgyfnerthu a'i ail-danio. Ond mae wedi newid yr amgylchiadau ac wedi cyflymu tueddiadau sefydledig fel twf gwerthiannau ar-lein a phwysau ar y sector manwerthu. Rydym ni hefyd wedi gweld newidiadau mwy cadarnhaol, a gwerthfawrogiad newydd o'r mannau gwyrdd a natur ar garreg y drws a llai o draffig, tagfeydd ac, o ganlyniad, allyriadau, ochr yn ochr â newid tuag at siopa'n lleol a'r cynnydd ym mhoblogrwydd marchnadoedd awyr agored. Mae'n rhaid i ni gadw'r newidiadau cadarnhaol hyn. Mae creu cymunedau gwyrdd a glân, gyda gwelliannau fel gwyrddio mannau cyhoeddus, mynd i'r afael â draenio a gwella ansawdd aer, yn ganolog i lunio canol trefi y dyfodol. Mae cymorth seilwaith gwyrdd trawsnewid trefi yn ein galluogi i roi'r dyhead hwn ar waith heddiw, gydag 20 o brosiectau gwerth cyfanswm o £9 miliwn, fel y cynllun yn y Drenewydd a fydd yn ailgyfeirio glaw o adeiladau'r stryd fawr a meysydd parcio drwy systemau draenio cynaliadwy ac yn creu gerddi glaw ac ardaloedd wedi'u tirlunio. Mae'r pandemig COVID-19 yn ei gwneud yn bwysicach fyth i ni roi ein hagenda trawsnewid trefi ar waith yn awr, ac rydym yn ei rhoi ar waith, yn galluogi addasiadau canol trefi i gefnogi'r amgylchiadau presennol ond a allai, ar yr un pryd, gynnig cipolwg ar wahanol ffyrdd o annog ymwelwyr yn y dyfodol - o seddau awyr agored, lloches a gwres ar gyfer caffis a thafarndai, ac ardaloedd aros awyr agored ar gyfer salonau yn Sir Fynwy, i arwyddion ac addasiadau ymbellhau cymdeithasol mewn 10 tref ar Ynys Môn, i ddarparu goleuadau a phŵer ar gyfer marchnadoedd awyr agored yng Nghastell-nedd Port Talbot. Mae awdurdod lleol Abertawe yn unig wedi derbyn dros 200 o ddatganiadau o ddiddordeb ac, yn eu geiriau nhw, maen nhw wedi'u syfrdanu gan y rhyddhad a'r adborth cadarnhaol gan fusnesau annibynnol lleol. Mae Bro Morgannwg yn targedu hygyrchedd, teithio llesol a seilwaith gwyrdd gyda rheseli newydd i feiciau, mannau storio, planhigion, seddi, lledu'r droetffordd i greu lle i fusnesau, gwella goleuadau a stondinau symudol. Mae'r pwyslais ar y Barri, y Bont-faen, Llanilltud Fawr a Phenarth, sy'n cysylltu ag ymgyrch farchnata, a ariennir gan ein cyllid refeniw trawsnewid trefi i helpu i adfer canol y trefi hynny. Caiff y cyllid refeniw hwn ei ddefnyddio gan awdurdodau lleol i farchnata canol trefi, dod o hyd i atebion digidol, gwella ymddangosiadau a mynd i'r afael ag eiddo gwag. Gwyddom fod eiddo gwag hirsefydlog yn falltod ar ein cymunedau. Dyna pam yr wyf wedi cyflwyno cronfa ychwanegol o £15.2 miliwn i gynyddu'r broses orfodi ac wedi darparu £10 miliwn arall o gyllid benthyciadau i gefnogi busnesau i adfywio eiddo gwag. Mae ceisiadau bellach ar gyfer y cyllid benthyciad gan awdurdodau lleol a bydd yr arian yn cael ei ddyrannu'n fuan. Mae cynorthwyo a sicrhau dyfodol ein trefi mewn ffordd sy'n dod â manteision i'n pobl, ein lleoedd a'n planed yn flaenoriaeth draws-Lywodraethol. Boed yn gronfa trafnidiaeth gynaliadwy leol sy'n hyrwyddo atebion teithio llesol, cymorth ar gyfer mentrau twristiaeth mawr, buddsoddi mewn prosiectau treftadaeth nodedig, cyllid ar gyfer prosiectau cymunedol, neu'r lleoedd lleol ar gyfer grantiau natur, mae trefi ledled Cymru yn elwa o ymyrraeth draws-Lywodraethol. Mae COVID-19 yn golygu bod yn rhaid i ni fod hyd yn oed yn fwy penderfynol ynghylch gweithredu ein hegwyddor o roi canol trefi yn gyntaf, gan gydweithio ac mewn partneriaeth o fewn a thu allan i'r Llywodraeth. Bydd angen ffordd newydd o weithio wrth wraidd y Llywodraeth. Mae fy nghyd-Aelodau yn Llywodraeth Cymru wedi cytuno mai canol y dref yn gyntaf fydd y lens ar gyfer ystyried pob syniad newydd. Mae hynny'n gofyn am ffyrdd newydd o weithio o fewn Llywodraeth Cymru a gyda'n partneriaid i sicrhau ein bod yn sylwi ar y cyfleoedd creadigol i ddod â chyfle economaidd a bywiogrwydd newydd yn ôl i ganol ein cymunedau. Yn ogystal â hybu nifer yr ymwelwyr a chyflogaeth, mae lleoliadau canol trefi yn dod â manteision amgylcheddol, gyda chyfleoedd ar gyfer seilwaith gwyrdd, o ran mannau cyhoeddus a mannau ar gyfer ailddefnyddio ac atgyweirio, a chyd-leoli, gan leihau'r ddibyniaeth ar gymudo hir a theithiau ceir. Mae'r Llywodraeth hon wedi egluro ei hymrwymiad i alluogi pobl i weithio'n agosach i'w cartrefi, gan weithio mewn ffordd a allai wella bywoliaeth a ffyrdd o fyw. Mae mannau neu ganolfannau cydweithredol sydd wedi'u cydleoli yng nghanol trefi yn cefnogi adfywio a gweithgarwch economaidd ac yn sail i'n dull gweithredu canol tref yn gyntaf. Dros y blynyddoedd, wrth i'r ffordd yr ydym yn gweithio ac yn byw newid, felly hefyd y ffordd yr ydym ni'n defnyddio canol ein trefi. Er mwyn ein helpu i ymateb i her y newid hwn a chydnabod nad Llywodraeth yn unig sydd â'r holl atebion neu rôl i'w chwarae, yr wyf wedi sefydlu'r grŵp gweithredu gweinidogol ar ganol trefi, gydag arbenigedd allanol, gyda chefnogaeth grwpiau gweithredu rhanbarthol amlddisgyblaethol i nodi a blaenoriaethu camau gweithredu a fydd yn cryfhau canol ein trefi yn y tymor byr a'r tymor hir. Mae ymgysylltu a grymuso cymunedau yn ganolog i hyn. Nid yw hyn yn ymwneud â lleoedd yn unig ond y bobl sy'n eu gwneud, ac mae ond yn iawn iddynt lunio eu dyfodol. Bydd y grŵp gweithredu yn blaenoriaethu'r mater hwn ac rydym hefyd yn cynnal ymgyrch gyfathrebu i ymgysylltu â busnesau a chymunedau lleol a chysylltu â'r ffordd y mae awdurdodau lleol yn marchnata canol eu trefi. Nid oes amheuaeth gennym i gyd fod canol trefi ledled y DU yn wynebu heriau. Yma yng Nghymru, mae eu cefnogi drwy COVID-19 ac yn y dyfodol yn parhau i fod yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth hon. Mae ein trefi'n bwysig; maen nhw o bwys i mi ac maen nhw o bwys i bobl ledled Cymru. Nid canolfannau busnes a masnach yn unig ydyn nhw, er mor bwysig yw hynny, maen nhw'n leoedd sy'n bwysig i ni ar lefel lawer mwy cynhenid, lleoedd sy'n rhan o bwy ydym ni ac o ble yr ydym ni'n dod. Lleoedd yr ydym ni i gyd eisiau eu gweld nid yn unig yn goroesi ond yn dod yn ôl yn well, gan ailddatgan ein balchder i ddod â manteision i'n cymunedau, ein heconomi a'n hamgylchedd lleol.