English: Thank you, Dirprwy Lywydd. It's midsummer, and when the clouds rise, it is a time to wear light clothes, T-shirts, to open the windows, sit in the garden, hang the clothes on the line, enjoy a barbecue and to know, usually, that the energy bills won't be as high as usual, and that the meter won't spin quite as quickly as the heat of the sun warms our skins and our homes. But this year, the sky is full of black clouds and the long summer days lead not to a feeling of liberation and relaxation, but rather to a period of sadness for too many people. Because the economic storm of the past few months has not eased, and the worst is yet to come. The impact of the cost-of-living crisis is truly terrifying. The cost of filling the car with petrol or diesel is well over £100 by now. The cost of everyday foods such as pasta is 50 per cent higher, and bread is 17 per cent higher. And energy bills, which are already incredibly high and unaffordable, and which have caused so much anxiety for so many people in Wales, even now in the summer months, are going to climb higher still in the autumn. We need to ensure that any measures to support people who will be living in fuel poverty or who are at risk of fuel poverty are fully effective, fully accessible to those who are or who will be in need, and that they mitigate the serious pressure and the impossible choices that will face too many Welsh households when the storm is raging during the winter months. We have, of course, welcomed the Government's plans to try to support people who are in the eye of the storm. But our research supports the calls of campaigners who believe that we could review the winter fuel support scheme in order to ensure adequate support for those who need it most, and some of the suggestions to improve the scheme have been outlined in the Conservatives' amendments. I would recommend that the Welsh Government ensure that this is a scheme that is available all year round, rather than being a seasonal scheme, to ensure that no-one goes without heat or power during the coldest months. And as I mentioned previously, even though it's summer, there are people now who can't afford to turn on the oven or run a hot bath. We should expand the number of people who are eligible for support, so that everyone who needs support under the scheme can get it, such as those on pension credits, for example. We also need to build a mechanism into the scheme to ensure that it reaches low-income households who pay for their fuel as part of their rental payments, for example. An element of discretion could be introduced into the scheme, so that people who might be on the borderline of eligibility and might miss out, or who find themselves in new or critical situations that push them into poverty, can apply for help. The Minister has suggested that she agrees that it is necessary to ensure that payments are made before the Ofgem cap is increased in October, and we need a review, therefore, and an evaluation of the previous scheme to ensure that improvements are made before then, to make absolutely sure that payments reach as many eligible households as possible. We need action to improve and harmonise how local authorities engage with needy households and process the claims, alongside an awareness-raising and promotional campaign by the Government. While the Welsh Government has taken positive steps to help people through this cost-of-living crisis, especially compared to the disgraceful and heartless behaviour of the Westminster Government, we must ensure that those steps are thoroughly robust, in order to prevent suffering, the likes of which none of us has seen before. That's the aim of our motion. I encourage Members to support it.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Mae'n ganol haf. Pan fo'r cymylau'n codi, mae'n gyfnod o fedru gwisgo dillad ysgafn, crysau T, agor ein ffenestri, eistedd yn yr ardd, sychu'r dillad ar y lein, mwynhau barbeciw, a gwybod, fel arfer, nad yw'r biliau ynni ddim cweit mor uchel ag arfer, y mesurydd ddim yn troi cweit mor glou wrth i wres yr haul dwymo ein crwyn a'n tai. Ond eleni mae'r wybren yn llawn cymylau duon a hirddydd haf yn arwain nid at deimlad o ymryddhau ac ymlacio ond yn hytrach i ormod o bobl at gyfnod o ofid. Achos dyw storm economaidd y misoedd diwethaf heb godi, ac mae'r gwaethaf eto i ddod. Mae effaith yr argyfwng costau byw wir yn ddychrynllyd. Mae cost llenwi tanc petrol neu ddisel y car ymhell dros £100 erbyn hyn. Mae cost bwydydd bob dydd fel pasta 50 y cant yn uwch, a bara yn 17 y cant yn uwch. Ac mae'r biliau ynni, sydd eisoes yn anghredadwy o uchel ac anfforddiadwy, ac wedi achosi sut bryder i gymaint o bobl Cymru, hyd yn oed nawr ym misoedd yr haf, yn mynd i godi'n uwch yn yr hydref. Mae angen sicrhau bod unrhyw fesurau i gefnogi pobl a fydd yn byw mewn tlodi tanwydd neu mewn perygl o dlodi tanwydd yn gwbl effeithiol, yn gwbl hygyrch i'r rhai sydd neu a fydd mewn angen, ac yn lleddfu y pwysau difrifol a'r dewisiadau amhosib a fydd yn wynebu gormod o aelwydydd Cymru pan fydd y storm ar ei hanterth, pan ddaw'r gaeaf. Rydym wrth gwrs wedi croesawu cynlluniau'r Llywodraeth i geisio cefnogi pobl sydd yn llygad y storm. Ond mae ein hymchwil ni yn cefnogi galwadau ymgyrchwyr sy'n credu bod modd sicrhau bod modd adolygu'r cynllun cymorth tanwydd gaeaf er mwyn sicrhau cefnogaeth ddigonol i'r rhai sydd mwyaf ei hangen, ac mae rhai o'r awgrymiadau i wella'r cynllun wedi eu hamlinellu yng ngwelliannau'r Ceidwadwyr. Byddwn i yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod hwn yn gynllun sydd ar gael drwy'r flwyddyn, yn hytrach na bod yn gynllun tymhorol, er mwyn sicrhau nad oes unrhyw un yn mynd heb wres neu bŵer yn ystod y misoedd oeraf. Ac fel y soniais, er ei bod yn haf, mae yna bobl nawr sy'n methu fforddio cynnau'r ffwrn neu dwymo'r bath. Dylem ehangu nifer y bobl sy'n gymwys ar gyfer cymorth, fel bod pawb sydd angen cefnogaeth o dan y cynllun yn medru ei chael, fel y rhai ar gredydau pensiwn, er enghraifft. Mae angen hefyd adeiladu mecanwaith i mewn i'r cynllun i sicrhau ei fod yn cyrraedd aelwydydd incwm isel sy'n talu am eu tanwydd fel rhan o'u taliadau rhent, er enghraifft. Gallai elfen o ddisgresiwn gael ei gyflwyno i'r cynllun, fel bod pobl a fyddai efallai ar ymyl cymhwysedd ac yn colli mas, neu yn cael eu hunain mewn sefyllfa newydd neu argyfyngus sy'n eu gwthio i dlodi, yn gallu gwneud cais am gymorth. Mae'r Gweinidog wedi awgrymu ei bod yn gytûn bod angen sicrhau bod taliadau yn cael eu gwneud cyn i'r cap Ofgem gynyddu ym mis Hydref, ac mae angen felly adolygiad a gwerthusiad o'r cynllun blaenorol i sicrhau bod gwelliannau yn cael eu gwneud cyn hynny er mwyn gwneud yn hollol siŵr bod taliadau yn cyrraedd cymaint o aelwydydd cymwys â phosib. Mae angen camau i wella a chysoni sut mae awdurdodau lleol yn ymgysylltu ag aelwydydd anghenus ac yn prosesu'r hawliadau, ochr yn ochr ag ymgyrch codi ymwybyddiaeth a hyrwyddo gan y Llywodraeth. Tra bod Llywodraeth Cymru wedi cymryd camau cadarnhaol i helpu pobl drwy'r argyfwng costau byw hwn, yn enwedig o gymharu ag ymddygiad gwarthus a didostur Llywodraeth San Steffan, rhaid sicrhau bod y camau hynny yn rhai cwbl gadarn, er mwyn arbed dioddefaint nad oes yr un ohonom ni wedi gweld ei debyg. Dyna nod ein cynnig. Rwy'n annog Aelodau i'w gefnogi.