English: Thank you, Deputy Presiding Officer. It's a pleasure to move the motion on the order paper this afternoon in the name of Paul Davies. I had hoped that the First Minister would be here to respond to the debate. I presume it must be the leader of the house who is responding to the debate instead this afternoon. The motion on the order paper looks at the First Minister's programme for government and states that it 'does not provide the confidence or detail required to improve the life chances of people in communities across Wales', and also calls on the Welsh Government to outline how it intends to deliver its programme for government within its budget. I don't think those two points are unreasonable, to be honest with you. I think they are what most people would expect from any programme for government. But then, when this was presented to us last week, at 15 pages in total, including the front cover, with all the intellectual might of the nationalist party and the governing party, Labour, and the Liberal Democrats, talking through the summer - and this is the best that they could come up with. As I said in my response to the statement last week from the First Minister, I generally wished the Government well in its delivery programme because, actually, it is the people and communities of Wales that get let down when these initiatives aren't carried through and aren't delivered to the very people who require them to be delivered in health, education and the economy. But, if you just look through this document, it is impossible to actually see how the Government proposes to take Wales forward, as the front page talks about. The UK Government, for example, is not even mentioned once in this document. Yet, the largest constitutional issue that this country faces, the Brexit question, is in everyone's mind. Ultimately, there is no mention here at all of how the Welsh Government will be taking forward its discussions and its negotiations around structural funding, around university funding, around rural-development funding - and that's quite remarkable for a document that is supposed to encapsulate the workings of the Government for the next five years. This isn't 12 months, this isn't six months; this is five years' worth of work in 15 pages. That has to be something that the Government really do need to reflect on. Hence that's why the motion that we've put down today calls for the lack of confidence that we do have in the Government's ability to actually take forward many of the initiatives that they've outlined. Only earlier this afternoon, for example, there was a debate on bovine TB in this Chamber, which many Members from all the parties participated in. Bovine TB is not even mentioned in this programme for government. No mention at all. Yet, when you talk to the agricultural sector and the unions as well - and Wales is renowned for its livestock production - that is the one big-ticket item that they are looking for from the Government, for a response, for a way forward. Yet, within its programme for government, it has found itself unable to even mention the words 'bovine TB'. If I go back to the point about the UK Government's role in working with the Welsh Government to deliver projects - . The apprenticeship levy, for example: a huge change, a huge transformation in the way apprenticeships and training opportunities will be developed, but, again, no mention at all in this programme for government as to how you will be working to take forward the apprenticeship levy. I've spoken to two major companies this week who have indicated that, given the shambolic response from the Welsh Government in relation to the apprenticeship levy, it's going to be easier for them just to shut their training places rather than to continue them. What response are we going to receive from the Welsh Government to give us the assurances that you're not working on the sidelines and you are actually on the field of play? Then, you look also at the cross-border services issue where, again, the UK Government has a huge role to play in developing a coherent cross-border-services strategy for constituents in my colleague Russell George's constituency, for example, and many other constituencies, especially in north Wales, where many intensive services, neurological services, for example, are dependent on good cross-border relationships - in particular, around the economy, for example, where the north Wales growth deal is dependent on that cross-border connection. Again, the 'Taking Wales Forward' document, which I hold in my hand, does not mention whatsoever any type of relationship or understanding of how these strategies will be taken forward. So, it really now is incumbent on the Government here to actually address, over the coming weeks, before the Christmas recess, how it can give anyone confidence that this is a serious programme for government, that it will deliver on its aspirations and, ultimately, we will not just have the same repetition of the previous programmes for government that have been delivered by successive Labour Governments that regrettably see us as an economic failure in many parts of Wales because of various strategies that the Labour Government have brought forward. Educationally, regrettably, on the PISA rankings, we've gone backwards. And in health, we have the longest waiting times anywhere in the United Kingdom. That isn't an unreasonable proposition to put at the outset of a Government's term. What are you going to actually do on the three big questions? What are you going to do to improve economic performance across Wales so that communities across Wales do not remain poorer than parts of Bulgaria or Romania? What are you going to be doing to improve education attainment levels so that, ultimately, we are not propping up the PISA ranking tables, but we are actually seen as trailblazers? Because, in fairness to the previous education Minister, Leighton Andrews, he did have an aspiration. He might have been mocked for that aspiration of getting Wales into the top 20, but it was a noble aspiration to have, because you could actually say, 'Well, at least he wants to project Wales going forward'. This document doesn't offer anything whatsoever in wanting to push Wales forward in the field of education. It just wants to continue to manage the decline. Well, that just is not good enough - it is just not good enough. When you look at what is going on in the health service, and in particular the chronic waiting times that see one in seven people in Wales on an NHS waiting list, there is no way forward within this programme for government on how those waiting lists are going to be curtailed and what progress we are going to see. [Interruption.] I will gladly give ground to the Cabinet Secretary for Communities and Children.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae'n bleser cynnig y cynnig sydd ar y papur trefn y prynhawn yma yn enw Paul Davies. Roeddwn wedi gobeithio y byddai'r Prif Weinidog yma i ymateb i'r ddadl. Rwy'n cymryd ei bod yn rhaid mai arweinydd y tŷ sy'n ymateb i'r ddadl y prynhawn yma yn lle hynny. Mae'r cynnig ar y papur trefn yn edrych ar raglen lywodraethu'r Prif Weinidog ac yn datgan nad yw 'yn ennyn yr hyder na'r manylion sydd eu hangen i wella cyfleoedd bywyd pobl mewn cymunedau ledled Cymru', a hefyd yn galw ar Lywodraeth Cymru i amlinellu sut y mae'n bwriadu cyflwyno ei rhaglen lywodraethu o fewn ei chyllideb. Nid wyf yn credu bod y ddau bwynt yn afresymol, i fod yn onest gyda chi. Rwy'n credu eu bod yr hyn y byddai'r rhan fwyaf o bobl yn ei ddisgwyl gan unrhyw raglen lywodraethu. Ond wedyn, pan gyflwynwyd hon i ni yr wythnos diwethaf, yn 15 o dudalennau i gyd, gan gynnwys y clawr blaen, gyda holl nerth deallusol plaid y cenedlaetholwyr a'r blaid lywodraethol, Llafur, a'r Democratiaid Rhyddfrydol, yn siarad drwy'r haf - a dyma'r gorau y gallent ei greu. Fel y dywedais yn fy ymateb i'r datganiad yr wythnos diwethaf gan y Prif Weinidog, yn gyffredinol dymunais yn dda i'r Llywodraeth gyda'i rhaglen gyflawni oherwydd, mewn gwirionedd, pobl a chymunedau Cymru sy'n cael eu siomi pan nad yw'r mentrau hyn yn cael eu cyflawni i'r union bobl sydd angen iddynt gael eu cyflawni ym maes iechyd, addysg a'r economi. Ond os edrychwch drwy'r ddogfen hon, mae'n amhosibl gweld mewn gwirionedd sut y mae'r Llywodraeth yn bwriadu symud Cymru ymlaen, fel y mae'r dudalen flaen yn dweud. Nid yw Llywodraeth y DU, er enghraifft, yn cael ei chrybwyll unwaith yn y ddogfen hyd yn oed. Eto i gyd, mae'r mater cyfansoddiadol mwyaf y mae'r wlad hon yn ei wynebu, cwestiwn gadael yr UE, ym meddyliau pawb. Yn y pen draw, nid oes sôn yma o gwbl ynglŷn â sut y bydd Llywodraeth Cymru yn bwrw ymlaen â'i thrafodaethau a'i chyd-drafodaethau ynglŷn â chyllid strwythurol, ynglŷn â chyllid prifysgolion, ynglŷn â chyllid datblygu cefn gwlad - ac mae hynny'n eithaf rhyfedd mewn dogfen sydd i fod i grynhoi gwaith y Llywodraeth am y pum mlynedd nesaf. Nid 12 mis, nid chwe mis; dyma werth pum mlynedd o waith mewn 15 o dudalennau. Rhaid bod hynny'n rhywbeth y mae gwir angen i'r Llywodraeth ei ystyried. Felly dyna pam y mae'r cynnig rydym wedi ei gyflwyno heddiw yn galw am y diffyg hyder sydd gennym yng ngallu'r Llywodraeth i symud ymlaen ar lawer o'r cynlluniau y maent wedi eu hamlinellu mewn gwirionedd. Yn gynharach y prynhawn yma, er enghraifft, cafwyd dadl ar TB gwartheg yn y Siambr hon, a chymerodd sawl Aelod o bob plaid ran ynddi. Nid yw TB gwartheg yn cael ei grybwyll hyd yn oed yn y rhaglen lywodraethu hon. Dim sôn o gwbl. Eto i gyd, pan fyddwch yn siarad â'r sector amaethyddol a'r undebau yn ogystal - ac mae Cymru yn enwog am ei chynhyrchiant da byw - dyna'r un eitem fawr y maent yn chwilio am ymateb iddi, am ffordd ymlaen, gan y Llywodraeth. Eto i gyd, yn ei rhaglen lywodraethu, mae wedi methu cynnwys y geiriau 'TB gwartheg' hyd yn oed. Os af yn ôl at y pwynt am rôl Llywodraeth y DU yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru i ddarparu prosiectau - . Yr ardoll brentisiaethau, er enghraifft: newid enfawr, trawsnewid mawr yn y ffordd y datblygir prentisiaethau a chyfleoedd hyfforddi, ond unwaith eto, dim sôn o gwbl yn y rhaglen lywodraethu hon ynglŷn â sut y byddwch yn gweithio i ddatblygu'r ardoll brentisiaethau. Rwyf wedi siarad â dau gwmni mawr yr wythnos hon sydd wedi nodi, o ystyried yr ymateb traed moch gan Lywodraeth Cymru mewn perthynas â'r ardoll brentisiaethau, ei bod yn mynd i fod yn haws iddynt gau eu lleoedd hyfforddi yn hytrach na'u parhau. Pa ymateb a gawn gan Lywodraeth Cymru i roi sicrwydd i ni nad ydych yn gweithio ar y llinell ochr a'ch bod mewn gwirionedd ar y maes chwarae? Wedyn, rydych yn edrych hefyd ar fater gwasanaethau trawsffiniol lle mae gan Lywodraeth y DU, unwaith eto, rôl enfawr i'w chwarae yn datblygu strategaeth gydlynol ar gyfer gwasanaethau trawsffiniol i etholwyr yn etholaeth fy nghyd-Aelod, Russell George, er enghraifft, a llawer o etholaethau eraill, yn enwedig yng ngogledd Cymru, lle mae llawer o wasanaethau dwys, gwasanaethau niwrolegol, er enghraifft, yn ddibynnol ar berthynas drawsffiniol dda - yn enwedig mewn perthynas â'r economi, er enghraifft, lle mae cytundeb twf gogledd Cymru yn ddibynnol ar y cysylltiad trawsffiniol hwnnw. Unwaith eto, nid yw'r ddogfen 'Symud Cymru Ymlaen' sydd yn fy llaw, yn sôn o gwbl am unrhyw fath o berthynas na dealltwriaeth o sut y bydd y strategaethau hyn yn cael eu symud ymlaen. Felly, mae'n ddyletswydd wirioneddol yn awr ar y Llywodraeth yma i ddweud, dros yr wythnosau nesaf, cyn toriad y Nadolig, sut y gall roi hyder i unrhyw un fod hon yn rhaglen lywodraethu o ddifrif, y bydd yn cyflawni ei dyheadau ac yn y pen draw, na fyddwn yn gweld yr un rhaglenni blaenorol a gyflwynwyd gan Lywodraethau Llafur olynol yn cael eu hailadrodd, rhaglenni sydd, yn anffodus, wedi ein harwain at fethiant economaidd mewn sawl rhan o Gymru oherwydd y strategaethau amrywiol y mae'r Llywodraeth Lafur wedi eu cyflwyno. Yn addysgol, yn anffodus, ar safleoedd PISA, rydym wedi mynd ar yn ôl. Ac ym maes iechyd, mae gennym amseroedd aros hwy nag unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Nid yw hwnnw'n gynnig afresymol i'w roi ar ddechrau tymor Llywodraeth. Beth ydych chi'n mynd i'w wneud mewn gwirionedd ar y tri chwestiwn mawr? Beth ydych chi'n mynd i'w wneud i wella perfformiad economaidd ledled Cymru fel nad yw cymunedau ar draws Cymru yn parhau i fod yn dlotach na rhannau o Fwlgaria neu Rwmania? Beth ydych chi'n mynd i'w wneud i wella lefelau cyrhaeddiad addysg fel nad ydym, yn y pen draw, yn llusgo ar ôl yn nhablau safleoedd PISA, ond ein bod yn cael ein gweld fel arloeswyr mewn gwirionedd? Oherwydd, er tegwch i'r Gweinidog addysg blaenorol, Leighton Andrews, roedd ganddo ddyhead. Efallai ei fod wedi cael ei wawdio oherwydd ei ddyhead i gael Cymru o fewn yr 20 uchaf, ond roedd yn ddyhead aruchel i'w gael, oherwydd gallech ddweud mewn gwirionedd, 'Wel, o leiaf mae am i Gymru symud ymlaen'. Nid yw'r ddogfen hon yn cynnig unrhyw beth o gwbl o ran bod eisiau gwthio Cymru ymlaen ym maes addysg. Parhau i reoli'r dirywiad yn unig y mae eisiau ei wneud. Wel, nid yw hynny'n ddigon da - nid yw'n ddigon da. Pan edrychwch ar yr hyn sy'n digwydd yn y gwasanaeth iechyd, ac yn arbennig yr amseroedd aros cronig sy'n golygu bod un o bob saith o bobl yng Nghymru ar restr aros y GIG, nid oes unrhyw ffordd ymlaen yn y rhaglen lywodraethu hon o ran sut y mae'r rhestrau aros hynny'n mynd i gael eu cwtogi a pha gynnydd rydym yn mynd i'w weld. [Torri ar draws.] Rwy'n falch o ildio i Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant.