English: I'd like to thank the Welsh Government for bringing forward this important debate today. Substance misuse ruins lives - not only the life of the person using the substance but the family unit as a whole all suffer. There is no winner in these circumstances, unless the person receives the help that is needed. During my time working in a prison, I can assure you I saw so many different individuals - individuals who had shown promise in their earlier lives - wrecked as a result of what has gone on, of what they've taken. And why their lives have taken such a downward spiral nobody can really know, but what prompted them to feel that their life was so negative is something that does need to be looked into before people are imprisoned. Last year, in Wales, 192 people died from misuse of illegal drugs, over 11,000 drug-related offences were committed, and nearly 24,000 people were referred to substance misuse services. Wales is unique in the UK in having a unified substance misuse strategy that tackles drug and alcohol misuse, and the Welsh Government have committed £50 million a year to reduce the misuse of substances at a population level. To a certain extent, the strategy is working. There has been a reduction in the numbers taking illicit drugs and abusing alcohol. However, the number of hospital admissions due to substance misuse are increasing, as are substance misuse deaths. Hospital admissions related to alcohol misuse have fallen by over 6 per cent over the last five years, yet admissions related to illicit drugs rose by nearly 4 per cent in the past year. In older people, this rose by over 15 per cent. The current strategy is not reducing substance misuse deaths. In the past year, we saw an 8.9 per cent increase in the number of alcohol-related deaths, and a 13.8 per cent increase in drug-related deaths, the highest level since 1993. The level is much higher than in England. The Office for National Statistics age-standardised mortality rate for deaths related to drug misuse show that, in England, there were 44.1 deaths per 1 million of the population, while the mortality rate for drug misuse in Wales continued to increase, from 58.3 deaths per 1 million population in 2015, to 66.9 deaths per cent deaths per 1 million in 2016, with Wales now having a higher rate of deaths from drug misuse than eight of the regions of England. This coincides with a huge increase in the misuse of synthetic cannabinoids. Last year, there was nearly a 50 per cent increase in the number of young people being admitted to hospital as a result of cannabinoid misuse. Welsh hospitals are seeing an average of three people per day admitted as a result of using synthetic cannabinoids such as Spice. My own local health board has taken the drastic measure of giving patients high on Spice a general anaesthetic in order to prevent them biting and kicking staff. These drugs are a growing menace in our communities, towns and cities and we have to improve public education about the harms associated with such drugs. But, unfortunately, it is not only illicit drugs that cause harm. There are growing numbers of people becoming addicted to and abusing prescription and over the counter medication. Last year, there was an increase in the number of people dying as a result of taking paracetamol, fentanyl and oxycodone. The UK's leading rehabilitation provider reports that they are treating more people for abusing prescription medication than they do for heroin. One of the main factors contributing to this is believed to be access to pain management clinics. In Wales, there has been a large increase in the number of people waiting for pain management. In the last five years the numbers waiting longer than 36 weeks have risen by a staggering 1,500 per cent. In north Wales patients are having to wait around 72 weeks. This is simply deplorable. The Welsh Government needs to take immediate action to reduce waiting times for pain management in order to reduce dependence on strong painkillers and the associated harms that come from long-term use. The substance misuse strategy has been reviewed and the Welsh Government is due to receive the final report next month. I hope the Welsh Government see this as an opportunity to tweak this strategy. I look forward to seeing an updated strategy that addresses the numbers of deaths as a result of substance misuse and tackles the new challenges facing us. Diolch yn fawr.
Welsh: Hoffwn ddiolch i Lywodraeth Cymru am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw. Mae camddefnyddio sylweddau yn difetha bywydau - nid dim ond bywyd yr unigolyn sy'n defnyddio'r sylwedd ond mae'r uned deuluol gyfan i gyd yn dioddef. Does neb yn ennill o dan yr amgylchiadau hyn, oni bai bod yr unigolyn yn cael y cymorth sydd ei angen. Yn ystod fy amser yn gweithio mewn carchar, gallaf eich sicrhau fy mod wedi gweld cynifer o wahanol unigolion - unigolion a oedd wedi dangos addewid yn eu bywydau cynharach - wedi'u difetha o ganlyniad i'r hyn sydd wedi digwydd, yr hyn y maent wedi'i gymryd. A pam mae eu bywydau wedi dirywio fel hyn, all neb wybod yn iawn, ond mae'r hyn sydd wedi eu harwain i deimlo bod eu bywyd mor negyddol yn rhywbeth y mae angen ei ymchwilio cyn i bobl gael eu carcharu. Y llynedd, yng Nghymru, bu farw 192 o bobl o gamddefnyddio cyffuriau anghyfreithlon, cafodd dros 11,000 o droseddau eu cyflawni yn gysylltiedig â chyffuriau, a chafodd bron 24,000 o bobl eu cyfeirio at wasanaethau camddefnyddio sylweddau. Mae Cymru yn unigryw yn y DU gan fod gennym strategaeth camddefnyddio sylweddau unedig sy'n ymdrin â chamddefnyddio cyffuriau ac alcohol, ac mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo £50 miliwn y flwyddyn i leihau camddefnyddio sylweddau ar lefel y boblogaeth. I ryw raddau, mae'r strategaeth yn gweithio. Bu gostyngiad yn y niferoedd sy'n cymryd cyffuriau anghyfreithlon ac yn camddefnyddio alcohol. Fodd bynnag, mae nifer y derbyniadau i'r ysbyty oherwydd camddefnyddio sylweddau'n cynyddu, yn ogystal â marwolaethau yn sgil camddefnyddio sylweddau. Mae derbyniadau i'r ysbyty sy'n gysylltiedig â chamddefnyddio alcohol wedi gostwng dros 6 y cant dros y pum mlynedd diwethaf, ond cynyddodd derbyniadau sy'n gysylltiedig â chyffuriau anghyfreithlon bron 4 y cant yn y flwyddyn ddiwethaf. Ymysg pobl hŷn, cododd hyn dros 15 y cant. Dydy'r strategaeth bresennol ddim yn lleihau marwolaethau camddefnyddio sylweddau. Yn y flwyddyn ddiwethaf, gwelsom gynnydd 8.9 y cant yn nifer y marwolaethau cysylltiedig ag alcohol, a chynnydd 13.8 y cant mewn marwolaethau cysylltiedig â chyffuriau, y lefel uchaf ers 1993. Mae'r lefel yn llawer uwch nag yn Lloegr. Mae'r gyfradd safonedig ar gyfer oed gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol o ran marwolaethau yn sgil camddefnyddio cyffuriau yn dangos, yn Lloegr, bod 44.1 o farwolaethau i bob 1 miliwn o'r boblogaeth, a bod y gyfradd marwolaethau ar gyfer camddefnyddio cyffuriau yng Nghymru yn parhau i gynyddu, o 58.3 o farwolaethau i bob 1 miliwn o'r boblogaeth yn 2015, i 66.9 o farwolaethau i bob 1 miliwn yn 2016; erbyn hyn, mae gan Gymru gyfradd uwch o farwolaethau o gamddefnyddio cyffuriau nag wyth o ranbarthau Lloegr. Mae hyn yn cyd-daro â chynnydd enfawr mewn camddefnyddio canabinoidau synthetig. Y llynedd, roedd cynnydd bron 50 y cant yn nifer y bobl ifanc a gafodd eu derbyn i'r ysbyty o ganlyniad i gamddefnyddio cannabinoid. Mae ysbytai Cymru yn gweld tri o bobl y dydd ar gyfartaledd yn cael eu derbyn o ganlyniad i ddefnyddio canabinoidau synthetig fel Spice. Mae fy mwrdd iechyd lleol i wedi cymryd y mesur eithafol o roi anesthetig cyffredinol i gleifion sydd wedi cymryd Spice er mwyn eu hatal rhag brathu a chicio staff. Mae'r cyffuriau hyn yn fygythiad cynyddol yn ein cymunedau, ein trefi a'n dinasoedd ac mae'n rhaid inni wella addysg gyhoeddus am y niwed sy'n gysylltiedig â chyffuriau o'r fath. Ond, gwaetha'r modd, nid dim ond cyffuriau anghyfreithlon sy'n achosi niwed. Mae nifer cynyddol o bobl yn camddefnyddio meddyginiaeth bresgripsiwn a meddyginiaeth dros y cownter, ac yn mynd yn gaeth iddynt. Y llynedd, bu cynnydd yn nifer y bobl a fu farw o ganlyniad i gymryd paracetamol, fentanyl ac oxycodone. Mae prif ddarparwr adsefydlu'r DU yn adrodd eu bod yn trin mwy o bobl am gamddefnyddio meddyginiaeth bresgripsiwn nag am heroin. Credir mai un o'r prif ffactorau sy'n cyfrannu at hyn yw mynediad i glinigau rheoli poen. Yng Nghymru, bu cynnydd mawr yn nifer y bobl sy'n aros am wasanaeth reoli poen. Yn y pum mlynedd diwethaf mae'r nifer sy'n aros mwy na 36 wythnos wedi gweld cynnydd syfrdanol 1,500 y cant. Yn y gogledd, mae cleifion yn gorfod aros tua 72 wythnos. Mae hyn yn gwbl druenus. Mae angen i Lywodraeth Cymru gymryd camau ar unwaith i leihau amseroedd aros am wasanaethau rheoli poen er mwyn lleihau'r ddibyniaeth ar boenladdwyr cryf a'r niwed cysylltiedig a ddaw o'u defnyddio'n hirdymor. Mae'r strategaeth camddefnyddio sylweddau wedi cael ei hadolygu a bydd Llywodraeth Cymru yn cael yr adroddiad terfynol fis nesaf. Gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn gweld hyn fel cyfle i fireinio'r strategaeth hon. Rwy'n edrych ymlaen at weld strategaeth wedi'i diweddaru sy'n rhoi sylw i nifer y marwolaethau o ganlyniad i gamddefnyddio sylweddau ac yn ymdrin â'r heriau newydd sy'n ein hwynebu. Diolch yn fawr.