English: Well, I'm grateful for the opportunity to speak in this joint committee debate as Chair of the Public Accounts and Public Administration Committee. Joint committee debates are uncommon and this debate highlights the importance of the Senedd taking a collaborative, non-partisan approach to scrutinising the well-being of future generations Act 2015. This aspirational flagship legislation cuts across all we do here in Wales to ensure that our public services deliver efficiently and sustainably for our future generations. Several months ago, my predecessor stood in this Siambr and spoke about the findings of the then Public Accounts Committee's report on 'Delivering for Future Generations: The story so far'. The report found that inconsistent leadership and slow culture change were failing the aspirations of the Act, since it became law six years ago. It was the first time that a Senedd committee had conducted comprehensive scrutiny of implementation of the Act, with 97 organisations contributing to the inquiry. It was complex work that focused on looking at the bigger picture and what barriers to implementation were common to most, if not all, public services. It took a broad view on the fundamental problems lying behind everyone's efforts to implement the Act. Our predecessor committee's report made 14 recommendations mainly aimed at the Welsh Government. On 5 October 2021, the Minister for Social Justice made a plenary statement on the well-being of future generations national implementation. The statement was broad, and while it made reference to the previous Public Accounts Committee report, it was not a response to the recommendations contained in it. At that time, the Welsh Government had still not published its responses to all three reports that had looked at the implementation of the Act, including the first statutory reports by the Future Generations Commissioner for Wales and the Auditor General for Wales, published in May 2020. Responding to the Minister's statement, I expressed concern that it was not possible to have an adequate debate without all of the relevant responses being available, adding that a worrying precedent was being set in the way the Welsh Government responded to these reports and that this unusual approach must not happen again. I raised concerns about the Welsh Government's response of accepting in principle the majority of the recommendations in the committee's report, despite assertions we received previously that this practice would cease. It is the collective view of the Public Accounts and Public Administration Committee that the use of 'accept in principle' must not be used in response to committee reports again and recommendations must be either accepted or rejected. When further work is required to implement a recommendation, or if a deadline for implementation cannot be met, this should be set out clearly in the detail of the response. Since the Minister's statement, the Welsh Government has now published its responses to all three reports looking at the Act, and today, we have the opportunity to debate these fully. However, this has only been brought about by the proactive and pragmatic joint approach taken by myself and the Chair of the Equality and Social Justice Committee in requesting this joint debate. I hope that this signifies and sends out a clear message about the seriousness with which Senedd committees approach their scrutiny and discharge our duties of holding the Welsh Government to account. Implementation of the Act depends on cultural change that needs to begin with awareness and understanding at all levels of public bodies.
Welsh: Wel, rwy'n ddiolchgar am y cyfle i siarad yn y ddadl cyd-bwyllgor hon fel Cadeirydd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus. Mae dadleuon cyd-bwyllgor yn anghyffredin ac mae'r ddadl hon yn tynnu sylw at ba mor bwysig yw hi fod y Senedd yn mabwysiadu dull cydweithredol, amhleidiol o graffu ar Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015. Mae'r ddeddfwriaeth flaenllaw uchelgeisiol hon yn torri ar draws popeth a wnawn yma yng Nghymru i sicrhau bod ein gwasanaethau cyhoeddus yn darparu'n effeithlon ac yn gynaliadwy ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Rai misoedd yn ôl, cododd fy rhagflaenydd yn y Siambr hon i siarad am ganfyddiadau adroddiad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ar y pryd, 'Cyflawni ar gyfer Cenedlaethau'r Dyfodol: Y stori hyd yma'. Canfu'r adroddiad fod arweinyddiaeth anghyson ac arafwch newid diwylliant yn gwneud cam â dyheadau'r Ddeddf, ers iddi ddod yn gyfraith chwe blynedd yn ôl. Dyma'r tro cyntaf i un o bwyllgorau'r Senedd gyflawni gwaith craffu cynhwysfawr ar weithrediad y Ddeddf, gyda 97 o sefydliadau'n cyfrannu at yr ymchwiliad. Roedd yn waith cymhleth a ganolbwyntiai ar edrych ar y darlun ehangach a'r rhwystrau i weithredu a oedd yn gyffredin i'r rhan fwyaf o wasanaethau cyhoeddus, os nad pob un. Edrychai'n eang ar y problemau sylfaenol y tu ôl i ymdrechion pawb i weithredu'r Ddeddf. Gwnaeth adroddiad y pwyllgor a'n rhagflaenodd 14 o argymhellion wedi'u hanelu'n bennaf at Lywodraeth Cymru. Ar 5 Hydref 2021, gwnaeth y Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol ddatganiad yn y cyfarfod llawn ar weithrediad cenedlaethol llesiant cenedlaethau'r dyfodol. Roedd y datganiad yn eang, ac er ei fod yn cyfeirio at adroddiad blaenorol y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus, nid oedd yn ymateb i'r argymhellion a geir ynddo. Ar y pryd, nid oedd Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi ei hymatebion i'r tri adroddiad a edrychodd ar weithrediad y Ddeddf, gan gynnwys yr adroddiadau statudol cyntaf gan Gomisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru ac Archwilydd Cyffredinol Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Mai 2020. Wrth ymateb i ddatganiad y Gweinidog, mynegais bryder nad oedd yn bosibl cael dadl ddigonol heb fod yr holl ymatebion perthnasol ar gael, gan ychwanegu bod cynsail pryderus yn cael ei osod yn y ffordd yr ymatebodd Llywodraeth Cymru i'r adroddiadau hyn ac na ddylai'r dull anarferol hwn o weithredu ddigwydd eto. Mynegais bryderon ynghylch ymateb Llywodraeth Cymru i dderbyn y rhan fwyaf o'r argymhellion yn adroddiad y pwyllgor mewn egwyddor, er gwaethaf honiadau a gawsom yn flaenorol y byddai'r arfer hwn yn dod i ben. Barn gyfunol y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus yw na ddylid defnyddio 'derbyn mewn egwyddor' mewn ymateb i adroddiadau pwyllgor eto a rhaid i argymhellion naill ai gael eu derbyn neu eu gwrthod. Pan fydd angen gwneud rhagor o waith i weithredu argymhelliad, neu os na ellir gweithredu erbyn dyddiad penodol, dylid nodi hyn yn glir wrth fanylu ar yr ymateb. Ers datganiad y Gweinidog, mae Llywodraeth Cymru bellach wedi cyhoeddi ei hymatebion i'r tri adroddiad sy'n edrych ar y Ddeddf, a heddiw, cawn gyfle i drafod y rhain yn llawn. Fodd bynnag, ni fyddai hyn wedi digwydd oni bai am y dull rhagweithiol a phragmatig a gymerwyd ar y cyd gan Gadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol a minnau wrth inni ofyn am y ddadl hon ar y cyd. Rwy'n gobeithio bod hyn yn dynodi ac yn anfon neges glir ynglŷn â'r modd difrifol y mae pwyllgorau'r Senedd yn mynd ati i graffu a chyflawni ein dyletswyddau i ddwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif. Mae gweithrediad y Ddeddf yn dibynnu ar newid diwylliannol y bydd yn rhaid iddo ddechrau gydag ymwybyddiaeth a dealltwriaeth ar bob lefel o gyrff cyhoeddus.