English: Cabinet Secretary, I've seen the future, and it works. Last night, I had my first online GP consultation. I downloaded an app. I subscribed for a service at £5 a month. I was able to get an appointment within an hour. I sent the GP my notes and some pictures. I had a very good consultation, and within minutes a prescription had been e-mailed to a chemist of my choice. The pace of change outside the NHS is extraordinary, and as a Labour and Co-operative Assembly Member, I don't want to be using the private sector. But given the frustrations people have in accessing a GP, and given the ponderous pace of digital change within the NHS, there are revolutionary changes happening around us, and the NHS simply isn't keeping pace. The debate this afternoon has primarily been about back-of-office functions, record access, not about patient care, not about diagnostics, not about the potential in digital and artificial intelligence that revolutionised the way that people access healthcare services. And I really worry that the approach we have, the approach to procurement in particular - the rather bureaucratic, longwinded culture we have in the NHS in Wales, in particular - is really holding us back. The Public Accounts Committee has been hearing of the 10 years it's going to take for an IT system on hospital catering to appear after it was first recommended; seven years is a typical time lag. Given what we know of the changes in digital and AI, seven years is more than a lifetime. It simply isn't good enough. So, I could ask you, Cabinet Secretary, you've had now very critical reports from the Wales Audit Office on the NHS Wales Informatics Service, and bear in mind Wales Audit Office reports are agreed reports, they're negotiated reports with the host bodies, they generally are fairly calm in their criticism - this report was very firm and damning. We've also had the parliamentary review, which gives chapter and verse on how change needs to happen, and I simply fear that our cultural approach up to now is no longer fit for purpose and we need some radical change rather than continuing in the rather ponderous way we have to date.
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, rwyf wedi gweld y dyfodol, ac mae'n gweithio. Neithiwr, cefais fy ymgynghoriad cyntaf â meddyg teulu ar-lein. Gwnes i lawrlwytho ap. Gwnes i danysgrifio i wasanaeth am £5 y mis. Roeddwn i'n gallu cael apwyntiad o fewn awr. Anfonais fy nodiadau at y meddyg teulu a rhai lluniau. Cefais ymgynghoriad da iawn, ac o fewn munudau roedd presgripsiwn wedi ei anfon drwy neges e-bost at fferyllydd o'm dewis. Mae cyflymder y newid y tu allan i'r GIG yn rhyfeddol, ac fel Aelod Cynulliad Llafur a Chydweithredol, dydw i ddim eisiau defnyddio'r sector preifat. Ond o ystyried rhwystredigaethau pobl wrth geisio cael gafael ar feddyg teulu, ac o ystyried pa mor araf yw cyflymdra'r newid digidol yn y GIG, mae newidiadau chwyldroadol yn digwydd o'n cwmpas ni, ond nid yw'r GIG yn cadw i fyny. Mae'r ddadl y prynhawn yma wedi bod yn bennaf am swyddogaethau swyddfa gefn, mynediad at gofnodion, nid ynghylch gofal cleifion, nid am ddiagnosteg, nid am y potensial mewn deallusrwydd digidol ac artiffisial sydd wedi gweddnewid y ffordd y mae pobl yn cael mynediad at wasanaethau gofal iechyd. Ac rwy'n poeni, mewn gwirionedd, bod y dull sydd gennym, y dull o gaffael yn arbennig - y diwylliant braidd yn fiwrocrataidd, hirwyntog sydd gennym yn y GIG yng Nghymru, yn arbennig - yn ein dal yn ôl. Mae'r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus wedi bod yn clywed am y 10 mlynedd y mae'n mynd i'w gymryd i system TG ar gyfer arlwyo ysbytai ymddangos ar ôl ei hargymell am y tro cyntaf; mae saith mlynedd yn oedi nodweddiadol. O ystyried yr hyn yr ydym yn ei wybod am y newidiadau ym maes digidol a deallusrwydd artiffisial, mae saith mlynedd yn oes. Dydy hyn ddim digon da. Felly, a gaf i ofyn i chi, Ysgrifennydd y Cabinet, rydych chi bellach wedi cael adroddiadau beirniadol iawn gan Swyddfa Archwilio Cymru ar Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru, a chofiwch fod adroddiadau Swyddfa Archwilio Cymru yn adroddiadau y cytunwyd arnynt, maen nhw'n adroddiadau sy'n cael eu trafod â'r cyrff sy'n destun yr adroddiad, maen nhw ar y cyfan yn weddol dawel yn eu beirniadaeth - roedd yr adroddiad hwn yn gadarn ac yn ddamniol iawn. Rydym ni hefyd wedi cael yr arolwg seneddol, sy'n nodi'n fanwl sut y mae angen i'r newid hwnnw ddigwydd, ac rwy'n pryderu nad yw ein dull diwylliannol hyd yn hyn yn addas at y diben bellach ac mae angen rhywfaint o newid radical yn hytrach na pharhau yn y ffordd braidd yn glogyrnaidd a welwyd hyd yma.