English: Diolch, Llywydd. This year marks the twentieth anniversary of devolution in Wales and has served as an opportunity to reflect on the difference devolution has made. We should rightly be proud that the past two decades has seen us become a global leader when it comes to recycling. In 2017-18, we recycled 62.7 per cent of municipal waste, and are third in the world for household recycling. This is an incredible achievement, and we would not be where we are today without the hard work and dedication of citizens and communities across the country. But it's not simply about reaching recycling rates. It's because it's the right thing to do for our environment, for our communities, and for our economy. We've come a long way, but we're not complacent and I wanted to take the opportunity of recycle week to set out some of the next steps to build on Wales's recycling record. Our ambition for a zero-waste Wales is stronger than ever. Recycling and increasing resource efficiency is central to tackling climate change and our response to the climate emergency. It is also key to unlocking the benefits of a low-carbon economy. I am pleased to be taking forward work on business recycling this week with the publication of our consultation on proposed new regulations under the Environment (Wales) Act 2016. The regulations will mean that businesses must separate key materials for collection to be sent for recycling, in the same way we've been doing at home for years. The proposed materials include plastic, metal, paper, glass and food. The consultation also proposes a ban on business disposing of waste into sewers. I've said before and I will say again: the onus is on all of us to take action, from Government to grass roots and everything in between. It's about all of us playing our part, not simply for the benefit of the environment, but the economy too. Many businesses are already doing their bit when it comes to managing waste in this way. Businesses more than any other sector already know that far from being a burden, waste is a key resource that can generate income and bring with it commercial opportunities. It can make supply chains more resilient and by keeping resources in use for longer, support a more circular economy where greater added value is kept here in Wales. This provides businesses and local authorities with a major opportunity in respect of the value of the material that's collected and the savings that can be made. We've made much progress on materials that are easier to recycle, so we now need to go up a gear and capture waste that is currently harder to recycle. This is why we're building on our successful partnership with local authorities to put in place new facilities to recycle absorbent hygiene products such as nappies. I've met with many people and communities across the country and have been moved by the commitment, passion and enthusiasm around recycling and tackling waste. Nowhere is this more so than in schools, where from Ferndale to Rhyl, I have heard examples of young people taking action. The Zero Waste Schools initiative being piloted in Pembrokeshire and Cardiff is bringing together the third sector, local authorities and Keep Wales Tidy. The initiative develops practical recycling initiatives in schools, helping to educate children in line with the recommendations of the Donaldson report. But there is still more to be done to raise awareness and persuade people to recycle more. We know that more than half the material still in residual waste is easily recyclable, and getting that out of black bins and into recycling would see Wales achieve a recycling rate of more than 80 per cent. This would not only reduce the cost of waste management services, it would also have significant carbon benefits. To address this, I will be bringing forward a national campaign on recycling to support local and regional campaigns. I recognise that, recently, concerns have been raised regarding what happens to our residual waste and recycling once it is collected. In Wales, we have already been recognised as having high levels of transparency with the My Recycling Wales website allowing people to see what happens to our waste - 95 per cent of which is not exported. Investing in additional infrastructure is key to moving to 100 per cent of material not being exported. As a responsible nation, it's vital that we dispose of the waste that cannot be recycled properly. For this reason, we have invested in the infrastructure to extract electricity and heat from this material and dispose of it safely to the highest environmental standards. This ensures that we can extract the maximum benefit from this waste and prevent it from becoming a problem elsewhere. The incineration of waste for heat and power is, however, a transitionary step. The long-term solution is to move away from materials like single-use and fossil fuel-derived plastics. Action on plastic pollution is high on the agenda and we will move to ban single-use plastic products, including cotton bud sticks, cutlery, plates, straws, stirrers, balloon sticks and cups. But alongside a ban, we are taking steps to ensure the responsibility for the end-of-life costs of materials is placed on producers based on the principle of the polluter pays. We're also working to introduce a deposit-return scheme in Wales on options to tax or charge certain products and with partners in local authorities and the private sector on initiatives to develop greater plastic reprocessing capacity. Our goal is to ensure that we lay the foundations to go beyond recycling and bring the broader benefits to Wales of a move to a circular economy. In this way, getting it right on the environment means getting it right for the economy too. Earlier this year, I announced our £6.5 million circular economy fund. WRAP Cymru has now awarded the first capital grants under the fund. These grants, totalling £355,000, are going to three Welsh manufacturers to invest in equipment to increase the amount of recycled plastic and paper in their products. It's being matched by an investment of over £1.7 million from the businesses themselves. Yesterday, we launched our consultation to increase business recycling, and later this year we will consult on a comprehensive new zero-waste strategy - a strategy that will review and reboot our ambition and actions for a zero-waste Wales. I want the new strategy to go beyond recycling by working to deliver our commitment to decarbonisation and a truly circular economy. This is crucial in the context of the climate crisis facing us and in developing the green industries and opportunities of the future. We are absolutely committed to building on Wales's recycling record and the Welsh way on waste: reducing, reusing and recycling for a greener, stronger and fairer future.
Welsh: Diolch, Llywydd. Eleni yw ugeinfed pen-blwydd datganoli yng Nghymru ac mae wedi bod yn gyfle i ystyried y gwahaniaeth y mae datganoli wedi'i wneud. Mae'n briodol i ni ymfalchïo ein bod, yn ystod y ddau ddegawd diwethaf, wedi dod yn arweinydd byd-eang o ran ailgylchu. Yn 2017-18, fe wnaethom ni ailgylchu 62.7 y cant o wastraff trefol, ac rydym ni'n drydydd yn y byd o ran ailgylchu gwastraff cartrefi. Mae hon yn gamp anhygoel, ac ni fyddem ni yn y sefyllfa yr ydym ni ynddi heddiw heb waith caled ac ymroddiad dinasyddion a chymunedau ar hyd a lled y wlad. Ond nid mater o gyrraedd cyfraddau ailgylchu yn unig ydyw. Dyma'r peth iawn i'w wneud dros ein hamgylchedd, dros ein cymunedau, a dros ein heconomi. Rydym ni wedi dod yn bell, ond nid ydym yn hunanfodlon ac rwyf eisiau achub ar gyfle wythnos ailgylchu i nodi rhai o'r camau nesaf i adeiladu ar record ailgylchu Cymru. Mae ein huchelgais ar gyfer Cymru ddiwastraff yn gryfach nag erioed. Mae ailgylchu a chynyddu effeithlonrwydd adnoddau yn ganolog i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd a'n hymateb i argyfwng yr hinsawdd. Mae hefyd yn allweddol i ddatgloi manteision economi carbon isel. Rwyf i'n falch o gael bwrw ymlaen â gwaith ar ailgylchu busnesau yr wythnos hon wrth gyhoeddi ein hymgynghoriad ar y rheoliadau arfaethedig newydd o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016. Bydd y Rheoliadau'n golygu bod yn rhaid i fusnesau wahanu deunyddiau allweddol er mwyn eu casglu a'u hanfon i gael eu hailgylchu, yn yr un modd ag yr ydym ni wedi bod yn ei wneud gartref ers blynyddoedd. Mae'r deunyddiau arfaethedig yn cynnwys plastig, metel, papur, gwydr a bwyd. Hefyd, mae'r ymgynghoriad yn cynnig gwahardd busnesau rhag gwaredu gwastraff i garthffosydd. Rwyf i wedi dweud o'r blaen ac fe'i dywedaf eto: mae'n gyfrifoldeb ar bob un ohonom ni i weithredu, o'r Llywodraeth i lawr gwlad a phopeth yn y canol. Mae'n ymwneud â phob un ohonom ni yn chwarae ein rhan, nid yn unig er budd yr amgylchedd, ond yr economi hefyd. Mae llawer o fusnesau eisoes yn gwneud eu rhan o ran rheoli gwastraff yn y modd hwn. Mae busnesau yn fwy nag unrhyw sector arall eisoes yn gwybod bod gwastraff, yn hytrach na bod yn faich, yn adnodd allweddol sy'n gallu creu incwm a dod â chyfleoedd masnachol yn ei sgil. Gall wneud cadwyni cyflenwi'n gryfach a drwy sicrhau bod adnoddau'n cael eu defnyddio'n hwy, gefnogi economi fwy cylchol lle mae mwy o werth ychwanegol yn cael ei gadw yma yng Nghymru. Mae hyn yn rhoi cyfle mawr i fusnesau ac awdurdodau lleol o ran gwerth y deunydd a gesglir a'r arbedion y gellir eu gwneud. Rydym ni wedi gwneud llawer o gynnydd o ran deunyddiau sy'n haws i'w hailgylchu, felly mae angen i ni fynd ati nawr i gasglu gwastraff sy'n anoddach i'w ailgylchu ar hyn o bryd. Dyna pam ein bod yn datblygu ein partneriaeth lwyddiannus ag awdurdodau lleol i sefydlu cyfleusterau newydd i ailgylchu cynhyrchion hylendid amsugnol megis clytiau. Rwyf i wedi cwrdd â llawer o bobl a chymunedau ledled y wlad ac rwyf wedi cael fy nghyffwrdd gan yr ymrwymiad, angerdd a brwdfrydedd ynghylch ailgylchu a mynd i'r afael â gwastraff. Nid oes unman gwell nag ysgolion am hyn, lle yr wyf wedi clywed enghreifftiau o bobl ifanc yn gweithredu o Ferndale i'r Rhyl. Mae menter ysgolion diwastraff sy'n cael ei threialu yn Sir Benfro a Chaerdydd yn dod â'r trydydd sector, awdurdodau lleol a Cadwch Gymru'n Daclus ynghyd. Mae'r fenter yn datblygu mentrau ailgylchu ymarferol mewn ysgolion, gan helpu i addysgu plant yn unol ag argymhellion adroddiad Donaldson. Ond mae rhagor i'w wneud o hyd i godi ymwybyddiaeth ac argyhoeddi pobl i ailgylchu mwy. Gwyddom ni fod mwy na hanner y deunydd sy'n parhau i fod yn rhan o wastraff gweddilliol yn hawdd i'w ailgylchu, a byddai cael hynny allan o finiau du ac i mewn i ailgylchu yn golygu bod Cymru'n cyrraedd cyfradd ailgylchu o fwy na 80 y cant. Byddai hyn nid yn unig yn lleihau cost gwasanaethau rheoli gwastraff, ond byddai hefyd o fudd sylweddol o ran carbon. I fynd i'r afael â hyn, byddaf i'n cyflwyno ymgyrch genedlaethol ar ailgylchu i gefnogi ymgyrchoedd lleol a rhanbarthol. Rwy'n cydnabod bod pryderon wedi'u mynegi'n ddiweddar ynglŷn â'r hyn sy'n digwydd i'n gwastraff gweddilliol a'n deunyddiau hailgylchu ar ôl eu casglu. Yng Nghymru, rydym ni eisoes wedi cael ein cydnabod am lefelau tryloywder uchel, gyda gwefan Fy Ailgylchu Cymru yn caniatáu i bobl weld yr hyn sy'n digwydd i'n gwastraff - 95 y cant ohono nad yw'n cael ei allforio. Mae buddsoddi mewn seilwaith ychwanegol yn allweddol i symud i beidio ag allforio 100 y cant o'r deunydd. Fel cenedl gyfrifol, mae'n hanfodol ein bod yn gwaredu'r gwastraff na ellir ei ailgylchu'n gywir. Am y rheswm hwn, rydym ni wedi buddsoddi yn y seilwaith i echdynnu trydan a gwres o'r deunydd hwn a'i waredu'n ddiogel i'r safonau amgylcheddol uchaf. Mae hyn yn sicrhau y gallwn ni dynnu'r budd mwyaf posibl o'r gwastraff hwn a'i atal rhag mynd yn broblem mewn man arall. Fodd bynnag, mae llosgi gwastraff ar gyfer gwres a phŵer yn gam trosiannol. Yr ateb yn y tymor hir yw symud oddi wrth ddeunyddiau fel plastigau defnydd untro a'r rhai sy'n deillio o danwydd ffosil. Mae gweithredu ar lygredd plastig yn uchel ar yr agenda a byddwn ni'n symud i wahardd cynhyrchion plastig untro, gan gynnwys ffyn bys cotwm, cyllyll a ffyrc, platiau, gwellt, troellwyr, ffyn balŵns a chwpanau. Ond ynghyd â gwaharddiad, rydym ni'n cymryd camau i sicrhau bod y cyfrifoldeb am gostau diwedd oes deunyddiau yn cael ei roi ar gynhyrchwyr ar sail egwyddor mai'r llygrwr sy'n talu. Rydym ni hefyd yn gweithio i gyflwyno cynllun dychwelyd ernes yng Nghymru ar opsiynau i drethu neu godi tâl ar rai cynhyrchion a gyda phartneriaid mewn awdurdodau lleol a'r sector preifat ar fentrau i ddatblygu mwy o gapasiti ailbrosesu plastig. Ein nod yw sicrhau ein bod yn gosod y sylfeini i fynd y tu hwnt i ailgylchu a dod â manteision ehangach i Gymru o symud i economi gylchol. Yn y modd hwn, mae gwneud pethau'n iawn o ran yr amgylchedd yn golygu eu gwneud yn iawn ar gyfer yr economi hefyd. Yn gynharach eleni, cyhoeddais ein cronfa economi gylchol £6.5 miliwn. Mae WRAP Cymru bellach wedi dyfarnu'r grantiau cyfalaf cyntaf o dan y gronfa. Mae'r grantiau hyn, sef cyfanswm o £355,000, yn mynd at dri gwneuthurwr o Gymru i fuddsoddi mewn offer i gynyddu faint o blastig a phapur sydd wedi'u hailgylchu sydd yn eu cynnyrch. Mae'n cael ei baru gan fuddsoddiad o dros £1.7 miliwn gan y busnesau eu hunain. Ddoe, lansiwyd ein hymgynghoriad i gynyddu ailgylchu busnesau, ac yn ddiweddarach eleni byddwn ni'n ymgynghori ar strategaeth gynhwysfawr ddiwastraff newydd - strategaeth a fydd yn adolygu ac yn ailgychwyn ein huchelgais a'n gweithredoedd ar gyfer Cymru ddiwastraff. Rwyf i eisiau i'r strategaeth newydd fynd y tu hwnt i ailgylchu drwy weithio i gyflawni ein hymrwymiad at ddatgarboneiddio ac economi gylchol wirioneddol. Mae hyn yn hollbwysig yng nghyd-destun yr argyfwng hinsawdd sy'n ein hwynebu ac o ran datblygu diwydiannau gwyrdd a chyfleoedd y dyfodol. Rydym ni wedi ymrwymo'n llwyr i ddatblygu cofnod ailgylchu Cymru a ffordd Cymru o ymdrin â gwastraff: lleihau, ailddefnyddio ac ailgylchu ar gyfer dyfodol gwyrddach, cryfach a thecach.