English: Diolch, Weinidog. I would have hoped that everyone in the Chamber would agree that addressing climate change is one of the greatest challenges of our time. The science is clear: if we don't take bold action to reduce greenhouse gas emissions, we will have no future. So, the roads review and all of the difficult decisions it entails has to be seen in that context. The principle is one I welcome - how can we not? But, the policy is far from perfect, because we need to find ways of helping people to change their lives, but many of the areas where road building projects have been paused are already underserved by public transport links. I have concerns, Minister, about the effect that this will have on the lives of people who live in those areas. Many people in rural Wales rely on private vehicles to get around, just like many people in Valleys communities rely on buses. We, of course, have to change that over-reliance on cars, but it won't happen overnight. It's the transition period that I'm most concerned about, because many people will rely on roads to get to work, to access essential services, to visit friends and family, and a pause on new roads without, perhaps, more certain investment in public transport could mean longer journeys, increased travel costs and reduce access to important services. So, it's the social justice element of this that I'm concerned about. That's why I believe it's important that the Welsh Government needs to be clear about what other steps it will take to respond to air pollution that absolutely are essential. I know that reducing emissions from transport is a critical part of the solution. It can't be the only solution, of course. We need to consider the needs of all communities, to work together to find ways to reduce emissions and improve air quality. So, in terms of the other steps that the Welsh Government needs to take to respond to air pollution, surely key to all of this needs to be investment in alternative modes of transport, like public transport. This should surely be the most important time to promote and provide certainty about funding for public transport. I would associate myself with the comments already made in the Siambr earlier today about the certainty over bus service funding. Now, I know that active travel, Minister, is something that's close to your heart, and I welcome the point that you made about giving priority with roads to active travel routes to buses. I would welcome more information on that, because investing in these alternative modes would reduce the number of cars on the road and help to reduce emissions. Surely we should also be investing in electric vehicle infrastructure so that people can switch to cleaner, more sustainable forms of transport. There is chronic underfunding in that area. It's welcome to say that we want better bus services and modal shift. It's not just welcome, it's vital. But, with all of these things, they will rely on roads still. Again, it's the transition that I'm concerned about. Secondly, would you agree, Minister, that we need to promote low-emission zones in our cities to help reduce emissions in our most populated areas and improve air quality for those who live and work there? I think there's something particularly to be said about improved monitoring of air pollution, particularly outside schools. Again, these interventions need to be undertaken in concert, of course, with the plan. Finally, do you agree that we need to educate and empower people with the knowledge about the importance of reducing emissions and the impact that air pollution has on our health? Because if we work together to encourage people to make sustainable choices like using public transport - where it's available, of course, and making it more available - cycling, reducing energy use, that will help change, perhaps, the perception so that people don't feel that this is something that is being done to them, that it's a decision that they're part of as well, and getting that buy-in through the education system. So, the roads review policy, I think, is a step in the right direction. It's a direction we have to go in, or we'll be swallowed by smog, but people have to be taken in that direction. There needs to be a route through for them to get there. The policy isn't perfect, but we need a comprehensive, integrated approach to addressing air pollution, to reducing emissions. It should include all of these different pieces coming together alongside sustainable agriculture and education. I think the obvious point here as well is about legislation. We need the clean air Bill soon. An update on that would be very welcome as well. Together, we have to create a cleaner, greener, more sustainable future for Wales. I think that we want here - . We have to be en route to the same destination, but we need to make it easier and not harder for people to get there. So, let's work together to make that a reality.
Welsh: Diolch, Gweinidog. Roeddwn i wedi gobeithio y byddai pawb yn y Siambr yn cytuno mai mynd i'r afael â newid hinsawdd yw un o heriau mwyaf ein hoes. Mae'r wyddoniaeth yn eglur: os na wnawn ni gymryd camau beiddgar i leihau allyriadau nwyon tŷ gwydr, ni fydd gennym ddyfodol. Felly, mae'n rhaid gweld yr adolygiad ffyrdd a'r holl benderfyniadau anodd y mae hynny'n eu golygu yn y cyd-destun hwnnw. Mae'r egwyddor yn un yr wyf i'n ei chroesawu - sut na allem ni? Ond, mae'r polisi ymhell o fod yn berffaith, oherwydd mae angen i ni ddod o hyd i ffyrdd o helpu pobl i newid eu bywydau, ond mae llawer o'r ardaloedd lle mae prosiectau adeiladu ffyrdd wedi cael eu gohirio yn cael eu tanwasanaethu gan gysylltiadau trafnidiaeth gyhoeddus eisoes. Mae pryderon gennyf i, Gweinidog, am yr effaith a gaiff hyn ar fywydau pobl sy'n byw yn yr ardaloedd hynny. Mae llawer o bobl yng nghefn gwlad Cymru yn dibynnu ar gerbydau preifat i fynd o gwmpas, yn union fel mae llawer o bobl yng nghymunedau'r Cymoedd yn dibynnu ar fysiau. Mae'n rhaid i ni, wrth gwrs, newid yr orddibyniaeth honno ar geir, ond ni fydd hynny'n digwydd dros nos. Dyma'r cyfnod pontio sy'n peri'r pryder mwyaf i mi, oherwydd fe fydd yna lawer o bobl yn dibynnu ar ffyrdd i gyrraedd eu gwaith, i allu cael gafael ar wasanaethau hanfodol, i ymweld â ffrindiau a theulu, ac fe allai ataliad ffyrdd newydd heb, efallai, fuddsoddiad mwy penodol mewn trafnidiaeth gyhoeddus olygu teithiau hirach, cynnydd mewn costau teithio a rhwystro hygyrchedd gwasanaethau pwysig. Felly, yr elfen cyfiawnder cymdeithasol yn hyn o beth sy'n fy mhoeni i. Dyna pam rwy'n credu ei bod hi'n bwysig i Lywodraeth Cymru fod yn eglur ynghylch pa gamau eraill y bydd hi'n eu cymryd ar gyfer yr ymateb cwbl hanfodol i lygredd aer. Fe wn i fod lleihau allyriadau o drafnidiaeth yn rhan hanfodol o'r ateb. Ni all hwnnw fod yr unig ateb, wrth gwrs. Mae angen i ni ystyried anghenion pob cymuned, a chydweithio i ddod o hyd i ffyrdd o leihau allyriadau a gwella ansawdd aer. Felly, o ran y camau eraill y mae angen i Lywodraeth Cymru eu cymryd i ymateb i lygredd aer, siawns nad oes angen i hyn i gyd fod yn fuddsoddiad mewn dulliau teithio amgen, fel trafnidiaeth gyhoeddus. Mae'n siŵr mai dyma'r amser pwysicaf i hyrwyddo a rhoi sicrwydd o ran cyllid i drafnidiaeth gyhoeddus. Rwy'n dymuno ategu'r sylwadau a wnaethpwyd yn barod yn y Siambr yn gynharach heddiw ynglŷn â sicrwydd o gyllid i wasanaethau bws. Nawr, fe wn i fod teithio llesol, Gweinidog, yn rhywbeth sy'n agos at eich calon, ac rwy'n croesawu'r pwynt a wnaethoch chi am roi blaenoriaeth i ffyrdd ar gyfer llwybrau teithio llesol at fysiau. Fe fyddwn i'n croesawu mwy o wybodaeth am hynny, oherwydd fe fyddai buddsoddi yn y dulliau amgen hyn yn lleihau nifer y ceir ar y ffordd ac yn helpu i leihau allyriadau. Siawns na ddylem ni fod yn buddsoddi hefyd mewn seilwaith cerbydau trydan fel gall pobl newid i fathau glanach, mwy cynaliadwy o drafnidiaeth. Mae'r tanariannu yn y maes hwnnw'n alaethus. Mae croeso i ni ddweud ein bod ni'n awyddus i fod â gwell gwasanaethau bws a newid dulliau teithio. Nid dim ond croeso sydd i hynny, mae'n rhywbeth hanfodol. Ond, fel gyda'r pethau hyn i gyd, fe fyddan nhw'n dal i fod yn ddibynnol ar ffyrdd. Eto i gyd, y pontio sy'n fy mhoeni i. Yn ail, a fyddech chi'n cytuno, Gweinidog, bod angen i ni hyrwyddo parthau allyriadau isel yn ein dinasoedd i helpu i leihau allyriadau yn ein hardaloedd mwyaf poblog a gwella ansawdd aer i'r rhai sy'n byw ac yn gweithio yn y mannau hynny? Rwy'n credu bod rhywbeth arbennig i'w ddweud am fonitro llygredd aer yn well, yn enwedig y tu allan i ysgolion. Unwaith eto, mae angen ymgymryd â'r ymyriadau hyn ar y cyd, wrth gwrs, â'r cynllun. Yn olaf, a ydych chi'n cytuno bod angen i ni addysgu a grymuso pobl gyda gwybodaeth am bwysigrwydd lleihau allyriadau a'r effaith y mae llygredd aer yn ei gael ar ein hiechyd ni? Oherwydd os ydym ni'n gweithio gyda'n gilydd i annog pobl i wneud dewisiadau cynaliadwy fel defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus - lle mae honno ar gael, wrth gwrs, a'i gwneud yn fwy hygyrch - beicio, lleihau'r defnydd o ynni, fe fyddai hynny'n helpu i newid, efallai, y syniad nad yw pobl yn teimlo mai rhywbeth sy'n cael ei wneud er eu mwyn nhw yw hyn, a'i fod yn benderfyniad y maen nhw'n rhan ohono hefyd, ac yn cael eu dysgu am eu cyfranogiad drwy'r system addysg. Felly, mae'r polisi adolygu ffyrdd, rwy'n credu, yn gam i'r cyfeiriad cywir. Mae hwnnw'n gyfeiriad y mae'n rhaid i ni fynd iddo, neu fe gawn ein llyncu gan fwrllwch, ond mae'n rhaid tywys pobl i'r cyfeiriad hwnnw. Mae angen llwybr trwodd iddyn nhw gyrraedd yno. Nid yw'r polisi yn berffaith, ond mae angen dull cynhwysfawr, integredig arnom ni o fynd i'r afael â llygredd aer, i leihau allyriadau. Fe ddylai gynnwys yr holl ddarnau amrywiol hyn yn dod at ei gilydd ochr yn ochr ag amaethyddiaeth gynaliadwy ac addysg. Rwy'n credu hefyd fod y pwynt amlwg yn hyn o beth yn ymwneud â deddfwriaeth. Mae angen y Bil aer glân arnom ni'n fuan. Fe fyddai croeso mawr i ddiweddariad ynglŷn â hynny hefyd. Gyda'n gilydd, mae'n rhaid i ni greu dyfodol glanach, gwyrddach, mwy cynaliadwy i Gymru. Rwy'n credu ein bod ni eisiau yma - . Mae'n rhaid i ni fod ar y ffordd i'r un gyrchfan, ond mae angen i ni ei gwneud hi'n haws ac nid yn anos i bobl gyrraedd yno. Felly, gadewch i ni weithio gyda'n gilydd i wireddu hynny.