English: Diolch, Llywydd. I am very pleased to be able to brief Members on the second year of the innovative housing programme. The Welsh Government has prioritised Housing because prosperity is not just about material wealth, it is about every one of us having a good quality of life and living in strong, safe communities where individuals and businesses flourish. Building good-quality housing, and more of it, is fundamental to achieving these ambitions. We're determined to increase the number of homes available, increase the rate at which they're delivered, and improve the quality of homes built so that they're able to meet changing needs and expectations. We must also ensure that we are building not just for the tenants and the residents of today, but for future generations. We need to reduce fuel poverty, reduce the impact of house building on the environment, and reduce health and well-being inequalities, which are exacerbated by poor-quality housing. So, done the right way, we have an opportunity to build high-quality, near-zero-carbon homes, capturing and boosting the skills and expertise within the Welsh construction and manufacturing industries. Achieving our ambition will require a radically different way of working, for us and for our partners. It is clear that if the scale and pace of house building is to increase significantly, traditional approaches are unlikely to deliver on their own. A fresh approach is required, which is why, last year, the innovative housing programme was launched. The programme aims to stimulate the design and delivery of new high-quality, affordable homes, through new housing models, new delivery pathways and new construction techniques. Organisations are challenged to develop fresh thinking for delivery sooner rather than later, to address issues such as fuel poverty and demographic change, and to help us meet our carbon reduction targets. Currently, the programme has invested in 20 new models and new approaches to building social housing and affordable homes, and 276 houses are under way and due for completion. The level of interest in the IHP continues to grow. This year we received nearly 40 per cent more bids for funding. We also opened the programme to the private sector to submit bids, and I welcomed the positive response from a range of organisations who are prepared to join with Government in the search for future housing solutions. In total this year, 48 bids for funding were received. An independent panel was tasked with assessing the schemes to identify how far they offered the innovation and the value required for the scale of change we want to see. I'm grateful to the panel for their work, and I'm delighted to say that Welsh Government has decided to fund 26 schemes this financial year. Subject to completing the necessary due diligence checks, I will be making available almost £43.1 million to build 657 homes. All successful applicants have been informed and a full list of the successful schemes will be on the Welsh Government website shortly. I'd like to take this opportunity to tell you about a few of schemes that will receive investment, to give you a flavour of what we will be funding. We will be supporting a new 10-storey cross-laminated timber tower with vertical greening, creating 50 new homes in Cardiff. It shows real ambition from the housing association concerned to submit a scheme that will be a UK first. The material used is both sustainable and low carbon, and it will also have a much shorter construction phase, estimated to be only 12 weeks. We will also be funding another scheme using dowel-laminated timber, on a smaller scale, so that we can compare and contrast the two construction methods. There will be a new factory in north Wales. We will be funding three schemes in north Wales that will together establish and support the provision of a new local factory that will deliver new local jobs and training. The timber-framed homes built at the factory will be Beattie Passive accredited, using high-performance insulation, and will be draught-free to eliminate heat loss. The factory will create homes with very low environmental impact and reduced fuel costs for tenants. Support is being made available for a green energy model housing co-operative. We will be funding a housing co-operative from first principles development, which will see the main contractor, who is already based in Wales, building residential homes for the first time. The scheme will focus on the utilisation of green energy technologies for communal energy generation, to reduce running costs, service charges and overall carbon emissions. There will be a large development of energy-positive homes. Investment in Parc Eirin will deliver 225 new energy-positive homes that will achieve near-zero-carbon emissions. For part of the year, the homes will be a net exporter of energy, contributing power to the national grid, and fuel poverty will be eliminated for these tenants. The scheme will demonstrate that we can deliver at scale and produce a replicable financial model for future housing development of this scale. Support is being made available for a project involving healthcare delivery and education delivery through the medium of sustainable home construction. Six timber-frame homes will be delivered in a collaboration between a housing association, a charity and the local health board. The homes will be constructed by adults from a range of vulnerable groups, including people with traumatic brain injuries, asylum seekers, refugees and homeless people. I'm pleased that 22 out of the 26 schemes incorporate timber into their proposals, as the Welsh Government is committed to supporting the timber industry in Wales to play a more prominent role in the construction and manufacturing of affordable homes. Innovation is never without risk. I'm not expecting every scheme to provide the long-term solutions that we're looking for. But I know we must do something different. All the schemes will be subject to robust monitoring and evaluation so that we can learn what works best and why. This includes asking tenants and residents about their experience of what the homes are like to live in. Turning to next year, I want the programme to push the boundaries on both the type and the scale of innovation. I expect to see more beauty in home design, more innovation in supply chains, as well as more exciting collaborations between housing associations, local authorities, private and public bodies. Only by doing this will more homes be delivered more quickly, to meet the needs and aspirations of people in Wales now and into the future.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch iawn o allu rhoi gwybod i Aelodau am ail flwyddyn y rhaglen dai arloesol. Mae Llywodraeth Cymru wedi blaenoriaethu Tai oherwydd nad cyfoeth materol yn unig yw ffyniant, mae a wnelo â phob un ohonom yn cael ansawdd bywyd da a chael byw mewn cymunedau cryf a diogel lle mae unigolion a busnesau yn ffynnu. Mae adeiladu tai o ansawdd da, a mwy ohonynt, yn hanfodol er mwyn cyflawni'r uchelgeisiau hyn. Rydym yn benderfynol o gynyddu nifer y cartrefi sydd ar gael, cynyddu cyflymder cyflenwi, a gwella ansawdd cartrefi a adeiledir fel y gallant ddiwallu anghenion a disgwyliadau sy'n newid. Rhaid inni hefyd sicrhau ein bod yn adeiladu nid yn unig ar gyfer tenantiaid a thrigolion heddiw, ond ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Mae angen inni leihau tlodi tanwydd, lleihau effaith adeiladu tai ar yr amgylchedd a lleihau anghydraddoldebau iechyd a lles, sy'n cael eu dwysáu gan dai o ansawdd gwael. Felly, o'i wneud yn iawn, mae gennym ni gyfle i adeiladu cartrefi o ansawdd uchel, bron yn ddi-garbon, cadw a hybu sgiliau ac arbenigedd yn y diwydiannau adeiladu a gweithgynhyrchu yng Nghymru. Er mwyn inni gyflawni ein huchelgais bydd angen ffordd wahanol sylfaenol o weithio, i ni a'n partneriaid. Mae'n amlwg os bydd graddfa a chyflymder adeiladu tai yn cynyddu'n sylweddol, mae'n annhebygol y bydd dulliau traddodiadol yn cyflawni ar eu pen eu hunain. Mae angen dull ffres, a dyna pam, y llynedd, lansiwyd y rhaglen tai arloesol. Nod y rhaglen yw ysgogi dylunio a darparu cartrefi newydd fforddiadwy, o ansawdd uchel, drwy fodelau tai newydd, llwybrau darparu newydd a thechnegau adeiladu newydd. Mae sefydliadau yn cael eu herio i ddatblygu syniadau newydd ar gyfer cyflenwi'n gynt, ymdrin â materion megis tlodi tanwydd a newid demograffig, a'n helpu i gyrraedd ein targedau lleihau carbon. Hyd yn hyn, mae'r rhaglen wedi buddsoddi mewn 20 o fodelau newydd a dulliau newydd o adeiladu tai cymdeithasol a thai fforddiadwy, ac mae 276 o dai ar y gweill ac ar fin cael eu cwblhau. Mae lefel y diddordeb yn y Rhaglen Tai Arloesol yn parhau i dyfu. Eleni cawsom bron i 40 y cant yn fwy o geisiadau am arian. Rydym ni hefyd wedi agor y rhaglen i'r sector preifat i gyflwyno ceisiadau, ac roeddwn yn croesawu ymateb cadarnhaol amrywiaeth o sefydliadau sy'n barod i ymuno â'r Llywodraeth i chwilio am atebion ynghylch tai yn y dyfodol. Eleni derbyniwyd cyfanswm o 48 o geisiadau am arian. Cafodd banel annibynnol y gwaith o asesu'r cynlluniau i weld i ba raddau yr oeddent yn cynnig arloesedd a'r gwerth sy'n ofynnol ar gyfer graddfa'r newid yr ydym am ei gweld. Rwy'n ddiolchgar i'r panel am ei waith, ac yn falch o ddweud bod Llywodraeth Cymru wedi penderfynu ariannu 26 o gynlluniau yn y flwyddyn ariannol hon. Yn amodol ar gwblhau'r gwiriadau diwydrwydd dyladwy angenrheidiol, byddaf yn darparu bron i £43.1 miliwn i adeiladu 657 o gartrefi. Mae'r holl ymgeiswyr llwyddiannus wedi eu hysbysu a bydd rhestr lawn o'r cynlluniau llwyddiannus ar wefan Llywodraeth Cymru cyn bo hir. Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i sôn wrthych chi am rai o'r cynlluniau a fydd yn cael buddsoddiad, i roi blas ichi o'r hyn y byddwn yn ei ariannu. Byddwn yn cefnogi tŵr 10-llawr newydd o bren wedi'u draws-laminadu, gyda mannau gwyrdd fertigol, sy'n creu 50 o gartrefi newydd yng Nghaerdydd. Mae'n dangos gwir uchelgais y gymdeithas dai dan sylw wrth gyflwyno cynllun a fydd y cyntaf yn y DU. Mae'r deunydd a ddefnyddir yn gynaliadwy a charbon isel, a bydd y cyfnod adeiladu yn llawer byrrach ac amcangyfrifir mai dim ond 12 wythnos bydd y cyfnod hwn. Byddwn hefyd yn ariannu cynllun arall sy'n defnyddio pren wedi'i laminadu â hoelbrennau, ar raddfa lai, fel y gellir cymharu a chyferbynnu'r ddau ddull o adeiladu. Bydd ffatri newydd yn y gogledd. Byddwn yn ariannu tri chynllun yn y gogledd a fydd, gyda'i gilydd yn sefydlu ac yn cefnogi ffatri leol newydd a fydd yn sicrhau hyfforddiant a swyddi lleol newydd. Bydd y cartrefi ffrâm bren a adeiledir yn y ffatri wedi eu hachredu yn unol â system Beattie Passive, gan ddefnyddio deunydd inswleiddio perfformiad uchel, a fydd yn atal drafftiau yn llwyr i arbed gwres. Bydd y ffatri yn creu cartrefi ag effaith isel iawn ar yr amgylchedd a chostau tanwydd is i denantiaid. Mae cymorth ar gael ar gyfer cydweithrediaeth dai model ynni gwyrdd. Byddwn yn ariannu cydweithrediaeth dai o ddatblygu egwyddorion cyntaf, a bydd y prif gontractwr, sydd eisoes wedi'i leoli yng Nghymru, yn adeiladu cartrefi preswyl am y tro cyntaf. Bydd y cynllun yn canolbwyntio ar ddefnyddio technolegau ynni gwyrdd i gynhyrchu ynni cymunedol, i leihau costau cynnal, taliadau gwasanaeth ac allyriadau carbon yn gyffredinol. Fe fydd datblygiad mawr o gartrefi effeithlon o ran ynni. Bydd buddsoddiad ym Mharc Eirin yn darparu 225 o gartrefi newydd effeithlon o ran ynni a fydd yn cyflawni allyriadau a fydd bron yn ddi-garbon. Yn ystod rhan o'r flwyddyn, bydd y cartrefi yn allforwyr net ynni, gan gyfrannu pŵer at y grid cenedlaethol, a bydd tlodi tanwydd y tenantiaid hyn yn cael ei ddileu. Bydd y cynllun yn dangos y gallwn ddarparu ar raddfa a llunio model ariannol y gellir ei atgynhyrchu ar gyfer datblygu tai ar y raddfa hon yn y dyfodol. Mae cymorth ar gael ar gyfer prosiect sy'n ymwneud â darparu gofal iechyd a darparu addysg drwy gyfrwng adeiladu cartrefi cynaliadwy. Darperir chwe chartref ffrâm bren trwy gydweithrediad rhwng cymdeithas dai, elusen a'r bwrdd iechyd lleol. Caiff y cartrefi eu hadeiladu gan oedolion o amrywiaeth o grwpiau agored i niwed, gan gynnwys pobl ag anafiadau trawmatig i'r ymennydd, ceiswyr lloches, ffoaduriaid a phobl ddigartref. Rwy'n falch bod 22 o'r 26 cynllun wedi ymgorffori pren yn eu cynigion, gan fod Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i gefnogi'r diwydiant coed yng Nghymru i chwarae rhan fwy amlwg yn y gwaith adeiladu a gweithgynhyrchu cartrefi fforddiadwy. Nid yw arloesi byth heb risg. Nid wyf yn disgwyl i bob cynllun gynnig yr atebion tymor hir yr ydym yn chwilio amdanynt. Ond fe wn fod yn rhaid inni wneud rhywbeth gwahanol. Bydd yr holl gynlluniau yn cael eu monitro'n ofalus a'i gwerthuso fel y gallwn ddysgu beth sy'n gweithio orau a pham. Mae hyn yn cynnwys gofyn i denantiaid a thrigolion sut brofiad yw byw yn y cartrefi hyn. Gan droi at y flwyddyn nesaf, rwy'n dymuno i'r rhaglen herio'r ffiniau o ran dull a maint yr arloesi. Rwy'n disgwyl gweld mwy o harddwch o ran dylunio cartrefi, mwy o arloesi mewn cadwyni cyflenwi, yn ogystal â mwy o gydweithio cyffrous rhwng cymdeithasau tai, awdurdodau lleol a chyrff preifat a chyhoeddus. Dim ond drwy wneud hyn y bydd mwy o gartrefi'n cael eu darparu'n gynt, i ddiwallu anghenion a dyheadau pobl yng Nghymru nawr ac yn y dyfodol.