English: While hydrogen is still a developing technology, its unique properties mean it could, alongside extensive renewables developments, have a strong role in Wales's future power, transport and industrial sectors. It may also offer an alternative to fossil fuel heating systems, as has been mentioned by a number of contributors, and Rhun in particular. Wales is extremely well positioned to develop and capture the rapidly emerging opportunities offered by hydrogen. It has a huge potential to reduce emissions and support the economic transition, especially in energy-intensive industries, heavy goods vehicles, rail and potentially aviation. Globally, these sectors are acknowledged as difficult to decarbonise, and hydrogen has a key role in the road map to net zero for those sectors. Llywydd, it's absolutely essential that we look to decarbonise these sectors, and we do not create incentives that lock us into a continued dependency on fossil fuels. While I recognise there is a transition for some sectors in using hydrogen generated from fossil fuels, this must be a rapid transition and as limited as possible. We have to move to the exclusive use of green hydrogen as soon as is practically possible, and I welcome the specific focus on green energy in the motion. And we have to recognise that has been the case for all the emerging sources of new energy. The cost of hydrogen generation is currently high. That's why the development of hydrogen has to be part of a much wider push for greater deployment of renewable energy. The opportunities from renewable energy generation to produce hydrogen when supply exceeds demand must be exploited. Instead of paying windfarm operators to stop generating, we should pay them to provide a renewable energy source that can be stored and utilised when needed. We are in a cost-of-living crisis, in part driven by high energy costs. We have to ensure that our approach to decarbonising our energy system is a just one for all consumers, including businesses in Wales. Supporting innovation in both the private and public sectors is essential to ensure hydrogen and other forms of low-carbon energy contribute to our Net Zero Wales plan and support the economic and social regeneration of our communities. That is why we have been supporting projects across Wales. Our Smart Living hybrid small business research initiative scheme supported 17 hydrogen feasibility and demonstration projects across Wales. The 17 projects in the first year of the scheme are delivering in all regions of Wales. They range from studies of microgreen hydrogen generation, hydrogen in rural areas, sustainable aviation fuel production, vehicle market development, community-based hydrogen production, and a digital one-stop-shop hydrogen advice and networking platform. A further phase of a hybrid launches next week in Merthyr Tydfil, with support at the same level. This will fund a pipeline of business feasibility projects as well as higher level demonstrator and prototyping work on the ground across the country. Our track record of supporting world-leading hydrogen demonstration projects in Wales also includes, as many people have mentioned, the Milford Haven: Energy Kingdom, ongoing development of green hydrogen production hubs in Holyhead and Deeside, also mentioned by various Members, and the feasibility work of floating green hydrogen offshore platforms for the Pembrokeshire coast. Other ongoing work we support in mid Wales, Bridgend, Swansea and Neath Port Talbot, with local government, overseas investors and academic partners, including Flexis and South Wales Industrial Transition from Carbon Hub, promises significant take-off in hydrogen supply and demand creation, especially in transport and heat. We will create a pipeline for new Welsh businesses, supporting local ownership and wealth retention across Wales, and as we do so, we are committed to working with the UK Government, and have already been successful in leveraging UK funding on the back of our investment. And whilst of course we welcome that funding, as it is available from the UK Government, it must be recognised, especially by people on the opposite benches, who really could play a role in supporting this, that if we are to achieve our ambitions for 10 GW by 2030, then more funding is urgently needed from the UK Government. I would love to commit Wales to achieving the ambitions set out in the UK Government's 10-point plan, but without a scaling up of funding from the UK Government, those trials will be extremely limited, which is a real shame. We've supported Welsh stakeholders with their potential bids for UK funding; we'll be learning the lessons from hydrogen heating trials elsewhere in the UK. In the meantime, we are assessing the role of hydrogen and heating in our heat strategy, due next year, and as part of our energy planning work. I hope, Janet, you will be making strong representations to colleagues in Westminster, to ensure a greater level of funding, since you are so supportive of this strategy. It's available to support future projects across all parts of the UK, including in Wales. Llywydd, we are absolutely committed to Wales being at the forefront of the development of this new sector, and setting out our strategic approach to make that happen. In December 2020 we published a hydrogen pathway, dealing with opportunities for hydrogen across different sectors, aligned with our energy policy ambitions for achieving net zero. Our pathway and its 10 objectives focus on short-term actions driving demand, production and cross-cutting action to 2025. They also set out avenues to plan for larger scale projects, to ensure Wales is well positioned with respect to hydrogen and fuel-cell technologies. Since the publication of the Wales hydrogen pathway, the role of hydrogen in the energy sector as a whole has become more established. Our pathway defines a set of 'no regrets' actions to position Wales to take advantage of the range of benefits that increased uptake of hydrogen can bring. Reports to the pathway report have been analysed, and initial recommendations summarised, and they will be published very shortly. The vast majority of respondents supported the concept of developing hydrogen energy applications in Wales, and whilst recognising, as Rhun absolutely did, that this is not a silver bullet, we reflect that view about the increased role for hydrogen across our Net Zero Wales publications as well. As we build on the pathway, this will provide the strategic focus we need to make sure that hydrogen plays that important role in meeting net zero and make sure that Wales is well placed to be at the forefront of this developing sector. Llywydd, I completely welcome this debate, and the Government will support the motion as proposed, noting the development of the hydrogen pathway as the strategy the motion calls for. Diolch.
Welsh: Er bod hydrogen yn dal i fod yn dechnoleg sy'n datblygu, mae ei nodweddion unigryw yn golygu y gallai, ochr yn ochr â datblygiadau ynni adnewyddadwy helaeth, fod â rôl gref yn sectorau pŵer, trafnidiaeth a diwydiant Cymru yn y dyfodol. Gall hefyd gynnig dewis amgen yn lle systemau gwresogi tanwydd ffosil, fel y crybwyllwyd gan nifer o gyfranwyr, a Rhun yn enwedig. Mae Cymru mewn sefyllfa dda iawn i ddatblygu a manteisio ar y cyfleoedd sy'n datblygu'n gyflym a gynigir gan hydrogen. Mae ganddo botensial enfawr i leihau allyriadau a chefnogi'r trawsnewidiad economaidd, yn enwedig mewn diwydiannau sy'n defnyddio llawer o ynni, cerbydau nwyddau trwm, rheilffyrdd, ac awyrennau o bosibl. Yn fyd-eang, cydnabyddir bod y sectorau hyn yn anodd eu datgarboneiddio, ac mae gan hydrogen rôl allweddol yn y map ffordd at sero net ar gyfer y sectorau hynny. Lywydd, mae'n gwbl hanfodol ein bod yn ceisio datgarboneiddio'r sectorau hyn, ac nad ydym yn creu cymhellion sy'n cynnal dibyniaeth barhaus ar danwydd ffosil. Er fy mod yn cydnabod y bydd yna gyfnod o bontio i rai sectorau yn sgil defnyddio hydrogen a gynhyrchir o danwydd ffosil, rhaid iddo fod yn newid cyflym ac mor gyfyngedig â phosibl. Rhaid inni symud at ddefnyddio hydrogen gwyrdd yn unig cyn gynted ag y bo hynny'n ymarferol bosibl, ac rwy'n croesawu'r ffocws penodol ar ynni gwyrdd yn y cynnig. Ac mae'n rhaid inni gydnabod bod hynny wedi bod yn wir ar gyfer yr holl ffynonellau ynni newydd sy'n dod i'r amlwg. Mae cost cynhyrchu hydrogen yn uchel ar hyn o bryd. Dyna pam y mae'n rhaid i ddatblygu hydrogen fod yn rhan o ymdrech lawer ehangach i sicrhau mwy o ynni adnewyddadwy. Rhaid manteisio ar y cyfleoedd y mae cynhyrchu ynni adnewyddadwy yn eu cynnig i gynhyrchu hydrogen pan fo'r cyflenwad yn fwy na'r galw. Yn hytrach na thalu gweithredwyr ffermydd gwynt i roi'r gorau i gynhyrchu, dylem eu talu i ddarparu ffynhonnell ynni adnewyddadwy y gellir ei storio a'i defnyddio pan fo angen. Rydym mewn argyfwng costau byw, wedi'i yrru'n rhannol gan gostau ynni uchel. Rhaid inni sicrhau bod ein dull o ddatgarboneiddio ein system ynni yn un teg i bob defnyddiwr, gan gynnwys busnesau yng Nghymru. Mae cefnogi arloesedd yn y sectorau preifat a chyhoeddus yn hanfodol er mwyn sicrhau bod hydrogen a mathau eraill o ynni carbon isel yn cyfrannu at ein cynllun Cymru Sero Net ac yn cefnogi adfywiad economaidd a chymdeithasol ein cymunedau. Dyna pam y buom yn cefnogi prosiectau ledled Cymru. Roedd ein cynllun menter ymchwil busnesau bach hybrid, Byw'n Glyfar, yn cefnogi 17 o brosiectau dichonoldeb ac arddangos hydrogen ledled Cymru. Mae'r 17 prosiect ym mlwyddyn gyntaf y cynllun yn cyflawni ym mhob rhanbarth yng Nghymru. Maent yn amrywio o astudiaethau o gynhyrchiant hydrogen microwyrdd, hydrogen mewn ardaloedd gwledig, cynhyrchu tanwydd hedfan cynaliadwy, datblygu'r farchnad gerbydau, cynhyrchu hydrogen yn y gymuned, a phlatfform cyngor a rhwydweithio siop un stop digidol ar gyfer hydrogen. Bydd cam pellach o danwydd hybrid yn lansio yr wythnos nesaf ym Merthyr Tudful, gyda chymorth ar yr un lefel. Bydd hyn yn ariannu llif o brosiectau dichonoldeb busnes yn ogystal â gwaith arddangos a phrototeipio lefel uwch ar lawr gwlad ledled y wlad. Mae ein hanes o gefnogi prosiectau arddangos hydrogen sy'n arwain y byd yng Nghymru hefyd yn cynnwys, fel y mae llawer o bobl wedi sôn, Milford Haven: Energy Kingdom, datblygiad parhaus hybiau cynhyrchu hydrogen gwyrdd yng Nghaergybi a Glannau Dyfrdwy, a grybwyllwyd hefyd gan amryw o'r Aelodau, a gwaith dichonoldeb llwyfannau alltraeth hydrogen gwyrdd arnofiol ar gyfer arfordir sir Benfro. Mae gwaith arall sydd ar y gweill a gefnogir gennym yng nghanolbarth Cymru, Pen-y-bont ar Ogwr, Abertawe a Chastell-nedd Port Talbot, gyda llywodraeth leol, buddsoddwyr tramor a phartneriaid academaidd, gan gynnwys Flexis a South Wales Industrial Transition from Carbon Hub, yn addo cynyddu'r cyflenwad hydrogen yn sylweddol, ac y caiff galw cynyddol ei greu, yn enwedig ym maes trafnidiaeth a gwres. Byddwn yn creu piblinell ar gyfer busnesau newydd yng Nghymru, gan gefnogi perchnogaeth leol a chadw cyfoeth ledled Cymru, ac wrth inni wneud hynny, rydym wedi ymrwymo i weithio gyda Llywodraeth y DU, ac rydym eisoes wedi llwyddo i ddenu cyllid y DU yn sgil ein buddsoddiad. Ac er ein bod, wrth gwrs, yn croesawu'r cyllid hwnnw, fel y mae ar gael gan Lywodraeth y DU, rhaid i'r bobl ar y meinciau gyferbyn, a allai chwarae rhan fawr yn cefnogi hyn, gydnabod, os ydym am gyflawni ein huchelgeisiau i sicrhau 10 GW erbyn 2030, fod angen mwy o gyllid ar frys gan Lywodraeth y DU. Byddwn wrth fy modd yn ymrwymo Cymru i gyflawni'r uchelgeisiau a nodir yng nghynllun 10 pwynt Llywodraeth y DU, ond heb i Lywodraeth y DU gynyddu'r cyllid, bydd y treialon hynny'n gyfyngedig tu hwnt, sy'n drueni mawr. Rydym wedi cefnogi rhanddeiliaid o Gymru gyda'u ceisiadau posibl am gyllid y DU; byddwn yn dysgu'r gwersi o dreialon gwresogi hydrogen mewn rhannau eraill o'r DU. Yn y cyfamser, rydym yn asesu rôl hydrogen a gwresogi yn ein strategaeth wres, a fydd yn cael ei chyhoeddi y flwyddyn nesaf, ac fel rhan o'n gwaith cynllunio ynni. Rwy'n gobeithio, Janet, y byddwch yn cyflwyno sylwadau cryf i'ch cymheiriaid yn San Steffan, i sicrhau lefel uwch o gyllid, gan eich bod mor gefnogol i'r strategaeth hon. Mae ar gael i gefnogi prosiectau yn y dyfodol ar draws pob rhan o'r DU, gan gynnwys yng Nghymru. Lywydd, rydym wedi ymrwymo'n llwyr i sicrhau bod Cymru ar flaen y gad o ran datblygu'r sector newydd hwn, ac rydym yn nodi ein dull strategol i sicrhau y bydd hynny'n digwydd. Ym mis Rhagfyr 2020, cyhoeddasom lwybr hydrogen i ymdrin â chyfleoedd ar gyfer hydrogen ar draws gwahanol sectorau, yn unol â'n huchelgeisiau polisi ynni ar gyfer cyflawni sero net. Mae ein llwybr a'i 10 amcan yn canolbwyntio ar gamau gweithredu tymor byr i lywio galw, cynhyrchiant a gweithredu trawsbleidiol hyd at 2025. Maent hefyd yn nodi ffyrdd o gynllunio ar gyfer prosiectau ar raddfa fwy, er mwyn sicrhau bod Cymru mewn sefyllfa dda o ran technolegau hydrogen a chelloedd tanwydd. Ers cyhoeddi llwybr hydrogen Cymru, mae rôl hydrogen yn y sector ynni yn ei gyfanrwydd bellach yn fwy sefydledig. Mae ein llwybr yn diffinio cyfres o gamau 'heb anfanteision' i alluogi Cymru i elwa ar yr ystod o fanteision a all ddeillio o fwy o ddefnydd o hydrogen. Mae adroddiadau i'r adroddiad ar y llwybr wedi'u dadansoddi, a'r argymhellion cychwynnol wedi'u crynhoi, a byddant yn cael eu cyhoeddi'n fuan iawn. Roedd y mwyafrif helaeth o'r ymatebwyr yn cefnogi'r cysyniad o ddatblygu defnydd o ynni hydrogen yng Nghymru, ac er ein bod yn cydnabod, fel y gwnaeth Rhun yn bendant, nad yw hwn yn ateb i bob dim, rydym yn adlewyrchu'r farn am y rôl gynyddol i hydrogen ar draws ein cyhoeddiadau Cymru Sero Net hefyd. Wrth inni adeiladu ar y llwybr, bydd hyn yn darparu'r ffocws strategol sydd ei angen arnom i sicrhau bod hydrogen yn chwarae rhan bwysig i'n galluogi i gyrraedd ein targed sero net ac i sicrhau bod Cymru mewn sefyllfa dda i fod ar flaen y gad yn y sector hwn sy'n datblygu. Lywydd, rwy'n croesawu'r ddadl hon yn llwyr, a bydd y Llywodraeth yn cefnogi'r cynnig fel y'i cynigiwyd, gan nodi datblygiad y llwybr hydrogen fel y strategaeth y mae'r cynnig yn galw amdani. Diolch.