English: Thank you for the opportunity to speak in this debate. I have said on more than one occasion that the COVID pandemic has exposed the weaknesses in many of our services, and a lack of progress in developing world-class mental health services is sadly another example of where this country is now struggling. Mental health knows no boundaries, it does not restrict itself according to one section of population or another. It can take, regardless of a person's status, and whilst there is much we can do to maintain good mental health, sometimes the realities of life can be too overwhelming. I want to focus my remarks today on the impact of mental health on children and young people, and the importance of getting this right. Previous committees of the Senedd have focused on the issue of children and mental health. The 'Mind over matter: Two years on' report published in 2020 concluded that while some positive changes have been made to mental health provision for children and young people, 'children and young people are still struggling to find the emotional and mental health support they need'. The committee argued that improvements to mental health services are not happening quickly enough, there are gaps within existing services, and the impact of the pandemic means a strong focus on the emotional and mental health of children is more essential than ever. I know that we allocate a lot of money to mental health services and that there has historically been a worrying challenge in recruiting the right number of the right skill mix of clinicians into mental health services. This is a workforce issue that must be prioritised if we are to be able to respond to current and future demands. Whilst the Welsh Government has stated that it is taking steps to understand demands as well as how effective existing pathways are, the report's early findings clearly showed that children and young people were finding it difficult to access the service, as it was too adult focused. As an orthopaedic surgeon, this is one of the reasons why I want us to address the need for mental health emergency care. Services do not reflect the realities of life. If a man can break his leg late on a Saturday night and be treated by a clinician at an A&E department, why can't the same principle apply to someone whose injury is one of the mind? Breaks can mend and, physically, the quicker those breaks are treated, the better; the same too for mental ill health, the chances of stabilisation and recovery are better if responded to quickly. The man with a broken leg has no more right to help than a teenager with a broken mind. He has no more right to ongoing support to recover than a teenager whose mental health might need a period of support. He has no more right to be prioritised when, in six months, he breaks his other leg than the teenager who has a mental relapse. It is time we addressed the imbalance, and with urgency. Thank you.
Welsh: Diolch am y cyfle i siarad yn y ddadl hon. Rwyf wedi dweud ar fwy nag un achlysur fod y pandemig COVID wedi amlygu'r gwendidau yn llawer o'n gwasanaethau, ac yn anffodus mae diffyg cynnydd ar ddatblygu gwasanaethau iechyd meddwl o'r radd flaenaf yn enghraifft arall o sut y mae'r wlad hon bellach yn ei chael hi'n anodd. Nid yw iechyd meddwl yn adnabod ffiniau, nid yw wedi'i gyfyngu i un rhan o'r boblogaeth. Gall effeithio ar unrhyw unigolyn, o ba statws bynnag, ac er bod llawer y gallwn ei wneud i gynnal iechyd meddwl da, weithiau gall realiti bywyd fod yn rhy llethol. Rwyf am ganolbwyntio fy sylwadau heddiw ar effaith iechyd meddwl ar blant a phobl ifanc, a phwysigrwydd cael hyn yn iawn. Mae pwyllgorau blaenorol y Senedd wedi canolbwyntio ar blant ac iechyd meddwl. Cyhoeddwyd yr adroddiad 'Cadernid Meddwl: Ddwy Flynedd yn Ddiweddarach' yn 2020, ac er bod rhai newidiadau cadarnhaol wedi'u gwneud i'r ddarpariaeth iechyd meddwl i blant a phobl ifanc, y casgliad oedd bod 'plant a phobl ifanc yn dal i gael trafferth dod o hyd i'r gefnogaeth ym maes iechyd emosiynol ac iechyd meddwl y mae ei hangen arnynt'. Dadleuodd y pwyllgor nad yw gwelliannau i wasanaethau iechyd meddwl yn digwydd yn ddigon cyflym, mae bylchau o fewn y gwasanaethau presennol, ac mae effaith y pandemig yn golygu bod yr angen am ffocws cryf ar iechyd emosiynol a meddyliol plant yn fwy hanfodol nag erioed. Gwn ein bod yn dyrannu llawer o arian i wasanaethau iechyd meddwl a'i bod yn her anodd yn hanesyddol i recriwtio'r nifer gywir o glinigwyr â'r cymysgedd cywir o sgiliau i wasanaethau iechyd meddwl. Mae hon yn broblem gyda'r gweithlu sy'n rhaid ei blaenoriaethu os ydym am allu ymateb i ofynion y presennol a'r dyfodol. Er bod Llywodraeth Cymru wedi datgan ei bod yn cymryd camau i ddeall galwadau a deall pa mor effeithiol yw'r llwybrau presennol, dangosodd canfyddiadau cynnar yr adroddiad yn glir fod plant a phobl ifanc yn ei chael yn anodd defnyddio'r gwasanaeth, am ei fod yn canolbwyntio gormod ar oedolion. Fel llawfeddyg orthopedig, dyma un o'r rhesymau pam fy mod eisiau inni fynd i'r afael â'r angen am ofal brys ar gyfer iechyd meddwl. Nid yw gwasanaethau'n adlewyrchu realiti bywyd. Os gall dyn dorri ei goes yn hwyr ar nos Sadwrn a chael ei drin gan glinigydd mewn adran ddamweiniau ac achosion brys, pam na all yr un egwyddor fod yn berthnasol i rywun sydd wedi dioddef niwed i'r meddwl? Gellir trwsio toriadau ac yn gorfforol, gorau po gyflymaf y caiff y toriadau hynny eu trin; mae'r un peth yn wir am salwch meddwl, mae'r gobaith o sefydlogi a gwella yn well os ymatebir iddynt yn gyflym. Nid oes gan y dyn sydd wedi torri ei goes fwy o hawl i gael cymorth na pherson ifanc yn ei arddegau y mae ei feddwl wedi torri. Nid oes ganddo fwy o hawl i gael cymorth parhaus i wella na pherson ifanc yn ei arddegau sydd angen cyfnod o gymorth ar gyfer ei iechyd meddwl. Nid oes ganddo fwy o hawl i gael blaenoriaeth pan fydd, ymhen chwe mis, yn torri ei goes arall na'r person yn ei arddegau sy'n cael pwl arall o salwch meddwl. Mae'n bryd inni fynd i'r afael â'r anghydbwysedd, a hynny ar frys. Diolch.