English: It's my pleasure, also, to rise to thank the auditor general for his service. It is characteristic of him, to tell the truth, that he's innovating, even in leaving, because I think he's the first one of the auditors to propose a farewell letter that provides, in one place, an overview of the landscape that he has been observing over the last eight years. It is very useful, and it's very scathing at times. There are references to some of the reports that have pointed to poor governance, but it is interesting to see that the WAO is one of the most important places that drives innovation. We don't traditionally associate auditing with innovation, but the best practices team has been driving that agenda. The only other example I can think of is Brazil's court of accounts, where they also have an innovation laboratory, and maybe that's greatly needed there. The points that the auditor general makes in the letter are quite interesting in terms of the deficiencies he points out and in terms of our state, although we're perhaps not falling into the same kind of trouble as Brazil. But there is a reason for us to listen to the voice of the auditor general, because he does point out the lack of radical thinking, the fact that we can't think innovatively enough and that we tend to think in terms of short term issues, rather than thinking in the long term, and that there is an overemphasis on efficiency rather than in looking more broadly and more purposefully at reshaping our public services in a more comprehensive way. There is an overemphasis on structures rather than outcomes, and then the tendency of course to repackage problems rather than tackle them at a foundational level. There's enough analysis. He also served on the Williams commission. We all know what the problems are. Excellent strategies, and not such a great disagreement among the parties - the truth that dare not speak its name in terms of values, perhaps. But how can we translate those objectives into policies that are going to deliver? The auditor general has done us a favour, even in saying farewell in terms of setting out the challenge that is how we in this Parliament can raise our horizons and start to realise some of the objectives that we all share. Thank you.
Welsh: Mae'n bleser gen i hefyd godi i ddiolch i'r archwilydd am ei wasanaeth. Mae'n nodweddiadol ohono fe, a dweud y gwir, ei fod e'n arloesi hyd yn oed wrth adael, achos rydw i'n credu mai fe yw'r un cyntaf o'r archwilwyr i gynnig llythyr ffarwelio sydd yn rhoi mewn un lle, a dweud y gwir, braslun - gorolwg, a dweud y gwir - o'r tirwedd y mae e wedi bod yn arsylwi arni dros yr wyth mlynedd ddiwethaf, ac mae'n ddefnyddiol tu hwnt. Mae'n ymylu ar y deifiol weithiau. Ac, wrth gwrs, mae yna gyfeiriad at rai o'r adroddiadau sydd wedi pwyntio at lywodraethu gwael, ond mae yn ddiddorol i weld mai Swyddfa Archwilio Cymru ydy un o'r llefydd mwyaf pwysig sydd yn gyrru arloesedd. Nid yw efallai'n draddodiadol ein bod ni'n cysylltu archwilio gyda phethau fel arloesedd a chreadigedd, ond mae yna dîm yn y tîm arferion gorau sydd wedi bod yn gyrru'r agenda yma. Yr unig enghraifft arall rwy'n gallu meddwl amdani yw llys archwilwyr Brasil lle mae gyda nhw hefyd, yr archwilwyr, labordy arloesedd, ac efallai bod mawr ei angen e yn y wlad honno. Mae'r pwyntiau mae'r archwilydd yn eu gwneud yn y llythyr yn eithaf diddorol o ran y diffygion mae e'n pwyntio mas hefyd o ran ein gwladwriaeth ni, er efallai nad ydym wedi cwympo i mewn i'r un trybini yn ddiweddar â gwladwriaeth Brasil. Ond mae yna reswm inni wrando ar lais yr archwilydd cyffredinol, oherwydd mae e'n pwyntio mas y diffyg, efallai, meddwl radical - ein bod ni ddim yn gallu meddwl yn ddigon arloesol, ein bod ni'n dueddol o weithiau meddwl yn nhermau mwy yn y byr dymor ac nid o ran y tymor hir, bod yna oreffaith, efallai, ar effeithlonrwydd yn hytrach nag edrych yn fwy eang, yn fwy pwrpasol, ar ailsiapio ein gwasanaethau cyhoeddus mewn ffordd mwy cynhwysfawr. Mae yna oredrych ar strwythurau yn hytrach na chanlyniadau, ac wedyn mae yna duedd, wrth gwrs, o ailbecynnu problemau yn hytrach na mynd i'r afael â nhw ar lefel sylfaenol. Mae yna ddigon o ddadansoddi. Roedd yntau hefyd wedi gwasanaethu ar y comisiwn Williams. Rŷm ni i gyd yn gwybod beth yw'r problemau. Strategaethau arbennig o dda, a dim cymaint â hynny o anghytundeb ar draws y pleidiau - t he truth that dare not speak its name ynglŷn â gwerthoedd, efallai. Ond sut rŷm ni'n gallu, wedyn, cyfieithu'r nodau, y gwerthoedd a'r amcanion hynny i mewn i bolisïau sydd yn mynd i ddelifro? Mae'r archwilydd wedi gwneud cymwynas inni, rwy'n credu, hyd yn oed wrth ffarwelio, er mwyn gosod inni'r her, a dweud y gwir - hynny yw, sut rŷm ni yn y Senedd yma yn gallu codi ein gorwelion a dechrau gwireddu rhai o'r amcanion rŷm ni i gyd yn eu rhannu. Diolch.