English: Yes, thank you, Chair. I don't know if I've mentioned before in this Assembly that I have been a GP for 38 years and have been looking at the language standards of our health service consistently, and I've come to the conclusion that the NHS are basically dragging their feet in relation to Welsh language provision. So, that's the context. And the further context, basically, is that fluency is the issue, isn't it? That is, people always say that you don't need to provide things in Welsh to our patients because everyone can speak English anyway. Well, there are different standards of fluency in English, which means exactly the point that you just made about people who aren't fluent in Welsh being unable to transfer important information - the same point is also true and perhaps more common with first-language Welsh speakers who have to use their English, but they are not entirely fluent in English, and therefore they also lose the ability to transfer that very important information, which is very important to their treatment, of course. Some time ago now, I lost an election, so I went back to being a GP full-time a couple of years ago, and in a practice in Townhill, in Swansea, where there were 43 different languages. I am not fluent in 41 of those. So, we had to use LanguageLine. That is, I would ring up the LanguageLine centrally, in London somewhere, and they would provide a translator who would translate to whatever language - Urdu, Pashto, Bengali, whatever - immediately - and Arabic even. So, what do you think of that - that instant provision? What do you think about that in relation to the Welsh language? I know it would cost money, of course, but what do you think about having that fluency so that someone can explain in their first language exactly how they feel? It's a matter of rights, but it's also a matter of improving the quality of treatment, of course, as we've heard from Enfys there. That is, you improve the quality of treatment. We come to a diagnosis, as doctors, 90 per cent of the time according to what the patient tells us about their history, and that history enables you to come to the conclusion quicker, if the patient is able to use the language they are most happy speaking. So, you could explore, if the Chair wanted to go after this, whether you could come to a quicker diagnosis using a Welsh language service, with somebody who speaks Welsh as their first language, using something like LanguageLine, or not. You could then save money on different tests such as blood tests, x-rays and ultrasound scans, for example, because, as I just said, you come to a diagnosis 90 per cent of the time on the basis of what the patient tells you. You could save money then, couldn't you, on all these different interventions, such as ultrasounds? I know that a lot of these standards here are in relation to bilingual signage and so on, but, to be honest, I couldn't care less about that. I want a better service for the patient and what I want to guarantee from these standards is better standards and better provision for the patient to come to a diagnosis more quickly and to improve the quality of care. Yes, it's a matter of right, but it's also a matter of improving the quality of care as well. I do not see the language standards, as they are, providing that guarantee at all. So, with that as context, how do you respond to that initially? I'll go on to another question shortly.
Welsh: Diolch yn fawr, Gadeirydd. Nid wyf yn gwybod a wyf wedi sôn o'r blaen yn y Cynulliad yma fy mod i wedi bod yn feddyg ers 38 o flynyddoedd ac wedi bod yn gallu edrych ar safonau iaith ein gwasanaeth iechyd ni trwy'r amser, ac wedi dod i'r casgliad bod ein gwasanaeth iechyd gwladol ni yn llusgo eu traed yn wastadol ynglŷn â'r ddarpariaeth yn yr iaith Gymraeg. So, dyna'r cyd-destun. A'r cyd-destun arall ydy, yn y bôn, mai rhuglder ydy'r pwynt. Hynny yw, mae pawb yn wastad yn dweud, 'Nid oes eisiau darparu stwff yn y Gymraeg i'n cleifion ni achos mae pawb yn gallu siarad Saesneg ta beth.' Wel, mae gwahanol safonau o fod yn rhugl yn y Saesneg, sydd yn golygu'r union bwynt rŷch chi newydd ei wneud efo pobl sydd ddim yn rhugl yn y Gymraeg ddim yn gallu trosglwyddo gwybodaeth hanfodol - mae'r un pwynt yn wir ac yn fwy cyffredin efo siaradwyr Cymraeg iaith gyntaf sydd yn gorfod defnyddio eu Saesneg, ond nid ydyn nhw'n rhugl, ac maen nhw hefyd yn colli'r gallu i drosglwyddo gwybodaeth hanfodol sydd yn andwyol i'w triniaeth nhw. Sbel yn ôl y nawr, fe gollais i etholiad, so roedd yn rhaid i fi fynd yn ôl at fod yn feddyg teulu cwpwl o flynyddoedd yn ôl, yn llawn amser, ac, wrth gwrs, mewn practis yn Townhill, yn Abertawe, lle'r oedd yna 43 o wahanol ieithoedd. Nid wyf yn rhugl mewn 41 o'r rheini. Felly, roedd rhaid defnyddio'r iaith llinell - LanguageLine. Hynny yw, roeddwn i'n ffonio i fyny'r language line yn ganolog, yn Llundain yn rhywle, ac roedden nhw'n darparu'r sawl sydd yn cyfieithu i ba bynnag iaith - Wrdw, Pashto, Bengaleg, neu beth bynnag - fel yna - ac Arabeg. Beth ydych chi'n meddwl am hynny i'r Gymraeg? Rwy'n gwybod y byddai'n costio pres, ond cael gwasanaeth rhugl i rywun i allu esbonio yn eu hiaith gyntaf yn union fel maen nhw'n teimlo? Mae o'n fater o hawliau, ond hefyd mae'n fater o wella ansawdd y driniaeth, fel rydym ni wedi ei glywed, mor fendigedig, gan Enfys yn fanna. Hynny yw, rŷch chi'n gwella ansawdd y driniaeth. Rŷm ni'n dod i'r diagnosis, fel meddygon, 90 y cant o'r amser ar sail yr hanes y mae'r claf yn ei ddarparu i ni, ac mae'r hanes yna - rydych chi'n dod i'r casgliad yn gynt os ydy'r claf yn gallu defnyddio'r iaith maen nhw'n fwyaf hapus ynddi. Fedrwch chi brofi, rwy'n siŵr, pe buasai'r Cadeirydd eisiau mynd ar ôl ychydig bach o astudiaeth, a ydych chi'n gallu dod i'r casgliad a'r diagnosis yn gynt efo darparu gwasanaeth iaith Gymraeg i rywun sydd yn iaith gyntaf Cymraeg, llinell iaith - LanguageLine - ai peidio. Rŷch chi'n gallu arbed pres ar wahanol arbrofion megis profion gwaed, pelydr x, uwchsain ac ati, achos, fel rwyf newydd ei ddweud, rŷch chi'n dod i'r diagnosis 90 y cant o'r amser ar sail beth y mae'r claf yn ei ddweud wrthych chi. Rŷch chi'n gallu arbed pres wedyn ar yr holl uwchseiniau ac ati. Rwy'n gwybod bod yna lot o'r safonau yma ynglŷn ag arwyddion dwyieithog ac ati, ond nid wyf yn malio dim am hynny. Rydw i eisiau gwell gwasanaeth i'r claf a beth rydw i eisiau ei warantu o'r safonau yma yw bod yna well safonau a darpariaeth i'r claf i ddod i'r diagnosis yn gynt ac i wella safon y gofal. Ie, mae'n fater o hawl, ond mae'n fater o wella ansawdd y gofal hefyd. Nid wyf yn gweld y safonau iaith yma, fel maen nhw, yn darparu hynny, yn gwarantu hynny, o gwbl. Felly, gyda chymaint â hynny o gyd-destun, sut ydych chi'n ymateb i hynny yn y lle cyntaf? Fe awn ni ar ôl rhyw gwestiwn arall wedyn.