English: I welcome taking part in this important debate today. The commission in Wales has worked extremely closely with Welsh Government in taking the equality and human rights agenda forward and I think that that's invaluable. It's important that the commission is able to hold the Government, public authorities and employers to account for their actions in Wales and I'm sure that nobody here will disagree with that. As the report clearly shows, there has been progress on the gender agenda, but there is much more to do. In particular, gender is not a protected characteristic and this, in my opinion, is a serious omission. Only today, I received an e-mail that used gender-specific abuse terminology about another constituent. In any other sphere in public life, I would be able to do something about that. In this case, all I can actually do is tell the abusive person that, to me, it's completely unacceptable. We do now have a landmark violence against women, sexual violence and domestic abuse Act and the Equality and Human Rights Commission's workplace policies to support staff experiencing domestic abuse cover over 400,000 employees in Wales. But it's still the case that one in four women experience domestic abuse and, on average, two women, every single week in the UK, are murdered as a result of domestic abuse. White Ribbon Day, which is on 25 November, is an important opportunity to raise awareness and there will be events here in the Senedd on 22 November. I hope that everybody will play their part in that. There is also the profile of statutory homeless households in Wales, which changed markedly between 2010 and 2015, with an increase in the number of people fleeing domestic abuse up by 19 per cent. The Renting Homes (Wales) Act 2016 should help prevent current homelessness situations where a joint tenant leaves the tenancy, thereby ending the tenancy for everyone else. That new approach of joint contracts will, I hope, help victims of domestic abuse as it means that the perpetrator can be targeted for eviction rather than the victim, as long as it is safe to do so, which will provide some continuity in the lives of those affected. We've seen that the gender pay gap has narrowed very slightly from 9.6 per cent to 9.4 per cent. At this rate, I will not be alive by the time that that gap is closed, by the current projections. That, in my opinion, is certainly not acceptable. The 'Is Wales Fairer?' report does identify key challenges for us all, and I'm not going to go through them, but what I do hope is that they will have the resource and the capacity to drive those forward. But what I am going to finish with is the human rights Act that this current Westminster Government is trying to undermine and replace with a bill of rights. In my view, there is an over-focus on what human rights are for the other - that you will deny the other in the current climate their human rights. I think it's worth remembering that when you deny the other their human rights, you also deny yourself your human rights, and that is not a place or a space that we want to go.
Welsh: Rwy'n croesawu'r cyfle i gymryd rhan yn y ddadl bwysig hon heddiw. Mae'r comisiwn yng Nghymru wedi gweithio'n eithriadol o agos gyda Llywodraeth Cymru wrth ddatblygu'r agenda cydraddoldeb a hawliau dynol, a chredaf fod hynny'n amhrisiadwy. Mae'n bwysig bod y comisiwn yn gallu dwyn y Llywodraeth, awdurdodau cyhoeddus a chyflogwyr i gyfrif am eu gweithredoedd yng Nghymru, ac rwy'n siŵr na fydd neb yma yn anghytuno â hynny. Fel y mae'r adroddiad yn dangos yn glir, bu cynnydd o ran yr agenda rhyw, ond mae llawer mwy i'w wneud. Yn arbennig, nid yw rhyw yn nodwedd warchodedig ac mae hyn, yn fy marn i, yn ddiffyg difrifol. Dim ond heddiw, derbyniais e-bost a oedd yn defnyddio termau a oedd yn cam-drin ar sail rhyw i ddisgrifio etholwr arall. Mewn unrhyw faes arall o fywyd cyhoeddus, byddwn i'n gallu gwneud rhywbeth am hynny. Yn yr achos hwn, y cyfan y gallaf ei wneud mewn gwirionedd yw dweud wrth y person sy'n cam-drin fod hynny, i mi, yn gwbl annerbyniol. Mae gennym ni erbyn hyn Ddeddf nodedig yn ymwneud â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol a pholisïau gweithle y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol i gefnogi aelodau staff sy'n dioddef cam-drin domestig, sy'n cwmpasu dros 400,000 o weithwyr yng Nghymru. Ond y gwir amdani yw bod un o bob pedair menyw yn dioddef cam-drin domestig ac, ar gyfartaledd, caiff dwy fenyw, bob wythnos yn y DU, eu llofruddio o ganlyniad i gam-drin domestig. Mae'r Diwrnod Rhuban Gwyn, a gynhelir ar 25 Tachwedd, yn gyfle pwysig i godi ymwybyddiaeth a bydd digwyddiadau yn cael eu cynnal yma yn y Senedd ar 22 Tachwedd. Rwy'n gobeithio y bydd pawb yn cyfrannu at hynny. Ceir hefyd broffil yr aelwydydd digartref statudol yng Nghymru, a newidiodd yn sylweddol rhwng 2010 a 2015, gan fod cynnydd o 19 y cant yn nifer y bobl sy'n ffoi rhag cam-drin domestig. Dylai Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 helpu i atal sefyllfaoedd digartrefedd presennol pan fo cyd-denant yn gadael y denantiaeth, a thrwy hynny roi terfyn ar y denantiaeth i bawb arall. Bydd y dull newydd hwnnw o gontractau ar y cyd, rwy'n gobeithio, yn helpu'r rhai sy'n dioddef o gam-drin domestig gan ei fod yn golygu y gellir targedu'r troseddwr, a'i droi ef neu hi allan yn hytrach na'r dioddefwr, ar yr amod ei bod yn ddiogel i wneud hynny, a fydd yn darparu rhywfaint o ddilyniant ym mywydau'r rhai hynny yr effeithir arnyn nhw. Rydym yn gwybod bod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau wedi lleihau ychydig bach, o 9.6 y cant i 9.4 y cant. Ar y gyfradd hon, ni fyddaf yn fyw erbyn yr adeg y caiff y bwlch ei gau, yn ôl yr amcanestyniadau presennol. Yn sicr, credaf nad yw hynny'n dderbyniol. Mae'r adroddiad 'A yw Cymru'n Decach?' yn nodi heriau allweddol i ni i gyd, ac nid wyf am fynd drwyddyn nhw, ond yr hyn yr wyf yn gobeithio yw y bydd ganddyn nhw'r adnoddau a'r gallu i fynd â nhw rhagddynt. Ond y peth olaf yr wyf am sôn amdano yw'r Ddeddf hawliau dynol y mae Llywodraeth bresennol San Steffan yn ceisio ei thanseilio a'i disodli â bil o hawliau. Yn fy marn i, rhoddir gormod o bwyslais ar beth yw hawliau dynol ar gyfer eraill - y byddwch yn atal eraill rhag arfer eu hawliau dynol yn yr hinsawdd bresennol. Rwy'n credu ei bod hi'n werth cofio pan fyddwch yn atal eraill rhag arfer eu hawliau dynol, byddwch chi hefyd yn atal eich hun rhag arfer eich hawliau dynol, ac nid yw hwnnw'n llwybr yr ydym eisiau ei ddilyn.