English: Previously, being of pensionable age could be synonymous with living in poverty. This has changed, in large part, due to the actions of the 1997 to 2010 Labour Government, but it is still estimated that around 50,000 older people live in parlous financial circumstances. Similarly, whilst well-meant commitments to end child poverty within a generation may not have been met, it is still useful to notice the analysis of the Institute of Fiscal Studies. This shows that child and pensioner poverty would either have stayed the same or risen, rather than fallen substantially, if not for the policy decisions of the previous UK Labour Government. This progress is to be welcomed, but child poverty's persistence still affects far too many of our young people, with charities suggesting a third of Welsh children experience poverty, with significant impacts on their life chances. Trends are especially pronounced in certain parts of Wales, and the shape of poverty can vary between different Welsh regions. Across large parts of Wales, there seem to be challenges presented by a dearth of good-quality well-paid jobs. In some parts of Wales, such as the predominantly rural areas, challenges seem to be around in-work poverty, where people are employed in poorly paid jobs with insufficient numbers of hours. The contrast is with Valleys constituencies, like my own, where the problem can be a lack of jobs in the first place, let alone those that pay well and are secure. A further clear link is that between gender and poverty. Indeed, as Chwarae Teg reminds us, drawing on research from University of Oxford, poverty is not gender neutral. Welsh women are more likely to be engaged in part-time or elementary work, with average earnings of under £8,000 a year. A marginalised role in the workplace is reflected by a central role in the home, meaning that both the causes and experiences of women's poverty differ from that of men. In all this variety, poverty truly is a multiheaded beast. The ways in which it can impact also shows diversity. I want to focus on four of these today. Firstly, I want to talk about food poverty. Since being elected I have been proud to work with the Merthyr Cynon Foodbank, part of the Trussell Trust network of over 400 food banks, to both highlight their work in my own constituency and the simply unacceptable fact of people across the country not having enough to eat. It is shocking that, in 2016-17, the Trussell Trust foodbank network in Wales provided over 95,000 three-day emergency food supplies to people in crisis, which was a 10 per cent increase on the previous year; 34,803 supplies - over a third - went to children. The Trussell Trust suggests most of its users are not unique as, on average, people need multiple foodbank referrals. Furthermore, where news reports tell of police officers and nurses who are having to turn to food banks, we see that this is, indeed, a widespread phenomenon. Food banks and their supporters do excellent work, and I want to take this opportunity to thank them, but it is little short of scandalous that, in one of the richest countries in the world, people rely on their presence to ensure that citizens do not go hungry. Secondly, I want to touch on fuel poverty. Households experience this when, in order to adequately warm their homes, they need to spend 10 per cent or more of their income on energy costs. I recently met with National Energy Action Cymru to discuss fuel poverty, and look forward to working with them on the planned cross-party group on this issue. NEA Cymru highlighted that whilst Government energy efficiency improvements have brought a welcome reduction in the levels of fuel poverty, 291,000 households are still unable to afford to adequately heat their homes. Of these, 3 per cent of Welsh households are estimated to be in severe fuel poverty, needing to spend 20 per cent or more of their income on energy to achieve an adequate level of warmth. There is a poverty premium associated with this issue, caused by the reliance on expensive pre-payment meters that are on average 20 per cent more expensive. Fuel poverty can literally be a matter of life or death. NEA Cymru has calculated that 540 winter deaths during 2015-16 were attributable to cold homes. This means that between four and five people in Wales died every day of that winter period because of this. Thirdly, I want to touch on the impacts of poverty on educational attainment and life chances. The gap in attainment has narrowed over recent years, but we cannot escape the stark reality that, from the age of 3, and at every stage of subsequent education, children from low-income backgrounds will achieve worse results at school than those from better-off homes. This impacts on their ability to tap into their talents and can lead to marginalised employment experiences during their adult lives. As Save the Children have said, a child and young person growing up in poverty is more likely to be low paid, unemployed and welfare dependent in adult life. Certain groups can face particular barriers within education, and again, bespoke solutions to these challenges must be developed. Fourthly, I want to consider briefly the impact of poverty on health, well-being and mental health in particular. This is an issue of particular concern for me. The second-worst lowest super-output area in Wales for health outcomes is in my constituency, which has a disproportionate number of LSOAs amongst the bottom 10 per cent. This manifests in long-term illness rates, prevalence of unhealthy lifestyle choices, emotional distress and many other ways that I simply do not have time to fully explore today. I just want to cite two brief facts. The Royal College of Paediatrics and Child Health earlier this year stated that poverty is the biggest threat to children's health in Wales. They noted that children from the most disadvantaged fifth of the population are 70 per cent more likely to die in childhood than those living in the most affluent parts of Wales. This echoed the thought-provoking annual report from the Chief Medical Officer for Wales, which was published last November. The report explored the social gradient in health, whereby inequalities in population health outcomes are associated with the socioeconomic status of individuals. People in poverty are less likely to experience good health for the bulk of their lives than those who do not live in poverty. The CMO's report also performs a useful role in explaining why this matters to all of us. Poverty-related health inequalities cost Wales an estimated £3 billion to £4 billion annually, and that's in addition to the economic benefits lost by people not being able to thrive and achieve. As Kate Pickett and Richard Wilkinson pointed out in 'The Spirit Level', more equal societies do better for all their citizens. What can we do? My starting point here is that we must recognise that, to a certain extent, our hands are tied by the decisions taken in Westminster. For example, levers like the social security system are reserved to Westminster. The Trussell Trust has suggested that we have not yet seen the full effects of changes like the roll-out of universal credit, and our ability to absorb their impact is limited. Similarly, on fuel poverty, decisions on energy prices and the winter fuel allowance are out of our hands, and the overall context of an ideological Tory commitment to public sector austerity has removed billions of pounds from budgets and inflicted untold damage on our ability to tackle poverty. Money has been removed from the health and educational sectors that could have tackled health or educational inequality, hurting the essential services people in poverty are more likely to rely on, and resulting in an economy that has not grown sufficiently to create the high-quality jobs that offer one crucial way out of poverty. It is good that the Chancellor has recognised we are weary of austerity, but action must now follow his words. However, in the meantime, here in Wales, we must make sure we can use the tools we do possess as effectively as we can. I welcome the fact that poverty reduction is at the heart of the Welsh Government's well-being objectives, but I do not have time here today to address the full range of actions taken across Government to help those affected. For the final part of my short debate today, I will limit myself to two aspects of our response. The first relates to Communities First. I note the communities Secretary's comments from the equality committee this morning that the programme hasn't delivered the fundamental change it should have done, but that equally it did stop poverty getting worse. Communities First did deliver some real wins in my constituency. I want to place on record my thanks to the staff who helped in this. In any future programme, I hope the most successful elements of the policy will be retained. This in particular applies to the employability agenda and I want to address this as a second key aspect. The critical tool by which we can get people out of poverty is by increasing employment opportunities, making work pay, empowering our citizens to not just get jobs, but get good jobs, and tear down the barriers that stand in the way of doing so. For areas like Cynon Valley and indeed the rest of the northern Valleys, one solution is provided by improving and enhancing transport links. Schemes like the metro can be transformational, but fares and charges must be affordable. As I have mentioned here in this Chamber before, a return rail journey from Cardiff to Aberdare currently costs the same as an hour's pay on the national living wage. We must also create job opportunities in areas like the Valleys. There are some really good ideas here and I look forward to following the progress of Better Jobs Closer to Home. The Wales TUC made a really good case and I'm glad the Welsh Government has run with this. There are also opportunities in growing the foundational economy, making a better success of what's already there. It is welcome that the economy Secretary has noted the role of this in reducing inequalities between people and between our communities. Joined-up approaches like the city deal can play a key role in tackling poverty, as involved council leaders have suggested, although this aim must be a concrete one to ensure it does not slip down the agenda, as concerns from the Bevan Foundation have said. Policies like the new Welsh Government childcare offer are vital for enhancing and improving women's work and tackling gendered aspects of the question. To tackle poverty we must be innovative and recognise its disparate challenges. We must also work together across all tiers of Government, and both private and public sectors, and not relent or waver from our purpose. But, if we do that, we can slay the beast.
Welsh: Yn flaenorol, gallai bod o oedran pensiwn fod yn gyfystyr â byw mewn tlodi. Mae hyn wedi newid i raddau helaeth o ganlyniad i weithredoedd y Llywodraeth Lafur rhwng 1997 a 2010, ond amcangyfrifir o hyd fod tua 50,000 o bobl hŷn yn byw mewn amgylchiadau ariannol enbyd. Yn yr un modd, er na chyflawnwyd ymrwymiadau llawn bwriadau da i roi terfyn ar dlodi plant o fewn cenhedlaeth, mae'n dal i fod yn werth nodi dadansoddiad y Sefydliad Astudiaethau Cyllid. Mae hwn yn dangos y byddai tlodi plant a thlodi pensiynwyr naill ai wedi aros yr un fath neu wedi codi, yn hytrach na gostwng yn sylweddol, oni bai am benderfyniadau polisi Llywodraeth Lafur flaenorol y DU. Mae'r cynnydd hwn i'w groesawu, ond mae parhad tlodi plant yn dal i effeithio ar lawer gormod o'n pobl ifanc, gydag elusennau yn awgrymu bod traean o blant Cymru yn profi tlodi, gan effeithio'n sylweddol ar eu cyfleoedd mewn bywyd. Mae'r tueddiadau'n arbennig o amlwg mewn rhai rhannau o Gymru, a gall ffurf tlodi amrywio rhwng gwahanol ranbarthau yng Nghymru. Ar draws rhannau helaeth o Gymru, mae'n ymddangos bod heriau'n codi o brinder swyddi o ansawdd da sy'n talu'n dda. Mewn rhai rhannau o Gymru, megis yr ardaloedd gwledig yn bennaf, ymddengys bod yr heriau'n ymwneud â thlodi mewn gwaith, lle mae pobl yn cael eu cyflogi mewn swyddi ar gyflogau isel heb ddigon o oriau. Ceir cyferbyniad ag etholaethau'r Cymoedd, fel fy un i, lle mae'r broblem yn gallu codi o ddiffyg swyddi yn y lle cyntaf, heb sôn am rai diogel sy'n talu'n dda. Ceir cyswllt clir arall rhwng rhywedd a thlodi. Yn wir, fel y mae Chwarae Teg yn ein hatgoffa, gan bwyso ar ymchwil o Brifysgol Rhydychen, nid yw tlodi'n niwtral o ran rhywedd. Mae menywod yng Nghymru yn fwy tebygol o fod yn gwneud gwaith rhan-amser neu waith elfennol, gydag enillion cyfartalog o lai nag £8,000 y flwyddyn. Adlewyrchir rôl ymylol yn y gweithle gan rôl ganolog yn y cartref, sy'n golygu bod achosion a phrofiadau menywod o dlodi yn wahanol i rai dynion. Yn yr holl amrywiaeth hon, mae tlodi'n anghenfil amlochrog go iawn. Mae'r ffyrdd y gall effeithio hefyd yn dangos amrywiaeth. Rwyf am ganolbwyntio ar bedair o'r rhain heddiw. Yn gyntaf, rwyf am siarad am dlodi bwyd. Ers cael fy ethol rwyf wedi cael y fraint o weithio gyda Banc Bwyd Merthyr Cynon, rhan o rwydwaith Ymddiriedolaeth Trussell o dros 400 o fanciau bwyd, i dynnu sylw at eu gwaith yn fy etholaeth a'r ffaith gwbl annerbyniol nad oes gan bobl ar draws y wlad ddigon i'w fwyta. Mae'n frawychus yn 2016-17 fod rhwydwaith Banc Bwyd Ymddiriedolaeth Trussell yng Nghymru wedi darparu dros 95,000 o gyflenwadau bwyd brys tri diwrnod i bobl mewn argyfwng, cynnydd o 10 y cant o'r flwyddyn flaenorol; aeth 34,803 o'r cyflenwadau - dros draean - i blant. Mae Ymddiriedolaeth Trussell yn awgrymu nad yw'r rhan fwyaf o'u defnyddwyr yn unigryw gan fod pobl, ar gyfartaledd, angen atgyfeiriadau lluosog at fanc bwyd. Ar ben hynny, lle mae adroddiadau newyddion yn sôn am swyddogion yr heddlu a nyrsys yn gorfod troi at fanciau bwyd, gwelwn fod hyn, yn wir, yn ffenomenon gyffredin. Mae banciau bwyd a'u cefnogwyr yn gwneud gwaith ardderchog, ac rwyf am fanteisio ar y cyfle hwn i ddiolch iddynt, ond mae'n wirioneddol gywilyddus fod pobl yn un o'r gwledydd cyfoethocaf yn y byd yn dibynnu ar eu presenoldeb er mwyn sicrhau nad yw dinasyddion yn mynd heb fwyd. Yn ail, rwyf am sôn am dlodi tanwydd. Mae aelwydydd yn profi hyn pan fyddant angen gwario 10 y cant neu fwy o'u hincwm ar gostau ynni er mwyn cynhesu eu cartrefi'n ddigonol. Cyfarfûm yn ddiweddar â National Energy Action Cymru i drafod tlodi tanwydd, ac edrychaf ymlaen at weithio gyda hwy yn y grŵp trawsbleidiol arfaethedig ar y mater hwn. Er bod gwelliannau effeithlonrwydd ynni'r Llywodraeth wedi sicrhau gostyngiad i'w groesawu yn lefelau tlodi tanwydd, nododd NEA Cymru fod 291,000 o aelwydydd yn dal i fethu fforddio cynhesu eu cartrefi'n ddigonol. O'r rhain, amcangyfrifir bod 3 y cant o gartrefi Cymru mewn tlodi tanwydd difrifol, ac angen gwario 20 y cant neu fwy o'u hincwm ar ynni i gyrraedd lefel ddigonol o gynhesrwydd. Ceir premiwm tlodi'n gysylltiedig â'r mater hwn, wedi'i achosi gan y ddibyniaeth ar fesuryddion talu ymlaen llaw drud sydd 20 y cant yn ddrutach ar gyfartaledd. Gall tlodi tanwydd fod yn fater o fywyd neu farwolaeth yn llythrennol. Mae NEA Cymru wedi cyfrifo y gellir priodoli 540 o farwolaethau'r gaeaf yn ystod 2015-16 i gartrefi oer. Mae hyn yn golygu bod rhwng pedwar a phump o bobl Cymru wedi marw oherwydd hyn bob dydd dros y gaeaf hwnnw. Yn drydydd, rwyf am sôn am effaith tlodi ar gyrhaeddiad addysgol a chyfleoedd bywyd. Mae'r bwlch cyrhaeddiad wedi lleihau dros y blynyddoedd diwethaf, ond ni allwn ddianc rhag y realiti noeth y bydd plant o gefndiroedd incwm isel, o 3 oed ymlaen, ac ar bob cam o'u haddysg wedi hynny, yn cyflawni canlyniadau gwaeth yn yr ysgol na phlant o gartrefi gwell eu byd. Mae hyn yn effeithio ar eu gallu i fanteisio ar eu doniau a gall arwain at brofiadau cyflogaeth ar y cyrion yn ystod eu bywydau fel oedolion. Fel y mae Achub y Plant wedi dweud, mae plant a phobl ifanc sy'n cael eu magu mewn tlodi yn fwy tebygol o fod ar gyflog isel, yn ddi-waith ac yn ddibynnol ar les yn eu bywydau fel oedolion. Gall rhai grwpiau wynebu rhwystrau penodol mewn addysg, ac unwaith eto, mae'n rhaid datblygu atebion pwrpasol i'r heriau hyn. Yn bedwerydd, rwyf am ystyried yn fyr effaith tlodi ar iechyd, lles ac iechyd meddwl yn benodol. Mae hwn yn destun pryder arbennig i mi. Mae'r ardal gynnyrch ehangach haen is waethaf ond un yng Nghymru ar gyfer canlyniadau iechyd yn fy etholaeth i, sydd â nifer anghymesur o ardaloedd cynnyrch ehangach haen is ymhlith y 10 y cant isaf. Mae hyn i'w weld mewn cyfraddau salwch hirdymor, lefelau dewisiadau ffordd o fyw afiach, trallod emosiynol a llawer o ffyrdd eraill nad oes gennyf amser i'w harchwilio'n llawn heddiw. Hoffwn nodi dwy ffaith fer. Yn gynharach eleni, dywedodd y Coleg Brenhinol Pediatreg ac Iechyd Plant mai tlodi yw'r bygythiad mwyaf i iechyd plant yng Nghymru. Nodwyd ganddynt fod plant o'r un rhan o bump mwyaf difreintiedig o'r boblogaeth 70 y cant yn fwy tebygol o farw yn ystod plentyndod na'r rhai sy'n byw yn ardaloedd mwyaf cefnog Cymru. Adleisiai hyn adroddiad blynyddol ystyriol Prif Swyddog Meddygol Cymru a gyhoeddwyd fis Tachwedd diwethaf. Roedd yr adroddiad yn edrych ar y graddiant cymdeithasol mewn iechyd, lle mae anghydraddoldebau yng nghanlyniadau iechyd y boblogaeth yn gysylltiedig â statws economaidd-gymdeithasol unigolion. Mae pobl sy'n byw mewn tlodi yn llai tebygol o gael iechyd da am y rhan fwyaf o'u bywydau na'r rhai nad ydynt yn byw mewn tlodi. Mae adroddiad y Prif Swyddog Meddygol hefyd yn cyflawni rôl ddefnyddiol yn egluro pam y mae hyn yn bwysig i bob un ohonom. Mae anghydraddoldebau iechyd sy'n gysylltiedig â thlodi'n costio oddeutu £3 biliwn i £4 biliwn i Gymru bob blwyddyn, a hynny'n ychwanegol at y manteision economaidd a gollir wrth i bobl fethu ffynnu a chyflawni. Fel y dywedodd Kate Pickett a Richard Wilkinson yn 'The Spirit Level', mae cymdeithasau mwy cyfartal yn gwneud yn well i'w holl ddinasyddion. Beth y gallwn ei wneud? Fy man cychwyn yma yw bod yn rhaid i ni gydnabod, i ryw raddau, fod ein dwylo wedi'u clymu gan y penderfyniadau a wneir yn San Steffan. Er enghraifft, mae dulliau fel y system nawdd cymdeithasol wedi'u cadw yn ôl i San Steffan. Mae Ymddiriedolaeth Trussell wedi awgrymu nad ydym eto wedi gweld effeithiau llawn newidiadau fel cyflwyno credyd cynhwysol, ac mae ein gallu i amsugno eu heffaith yn gyfyngedig. Yn yr un modd, o ran tlodi tanwydd, mae penderfyniadau ynglŷn â phrisiau ynni a'r lwfans tanwydd gaeaf allan o'n dwylo, ac mae cyd-destun cyffredinol ymrwymiad Torïaidd ideolegol i galedi yn y sector cyhoeddus wedi tynnu biliynau o bunnoedd allan o gyllidebau ac wedi achosi niwed ofnadwy i'n gallu i fynd i'r afael â thlodi. Cafodd arian ei dynnu o'r sectorau addysg ac iechyd a allai fod wedi mynd i'r afael ag anghydraddoldeb ym maes iechyd neu'r byd addysg, gan niweidio'r gwasanaethau hanfodol y mae pobl sy'n byw mewn tlodi yn fwy tebygol o ddibynnu arnynt, ac arwain at economi nad yw wedi tyfu digon i greu'r swyddi o ansawdd uchel sy'n cynnig un ffordd allweddol allan o dlodi. Mae'n dda bod y Canghellor wedi cydnabod ein bod wedi blino ar galedi, ond rhaid gweithredu yn awr i ddilyn ei eiriau. Fodd bynnag, yn y cyfamser, yma yng Nghymru, rhaid i ni wneud yn siŵr y gallwn ddefnyddio'r arfau yn ein meddiant mor effeithiol ag y gallwn. Croesawaf y ffaith fod lleihau tlodi yn ganolog i amcanion lles Llywodraeth Cymru, ond nid oes gennyf amser yma heddiw i fynd i'r afael â'r ystod lawn o gamau a gymerwyd ar draws y Llywodraeth i helpu'r rhai yr effeithiwyd arnynt. Ar gyfer rhan olaf fy nadl fer heddiw, byddaf yn cyfyngu fy hun i ddwy agwedd ar ein hymateb. Mae'r gyntaf yn ymwneud â Cymunedau yn Gyntaf. Nodaf sylwadau'r Ysgrifennydd cymunedau o'r pwyllgor cydraddoldeb y bore yma nad yw'r rhaglen wedi sicrhau'r newid sylfaenol y dylai fod wedi'i wneud, ond ei fod i'r un graddau wedi atal tlodi rhag gwaethygu. Sicrhaodd Cymunedau yn Gyntaf rai llwyddiannau go iawn yn fy etholaeth. Rwyf am gofnodi fy niolch i'r staff a gynorthwyodd i wneud hyn. Mewn unrhyw raglen yn y dyfodol, rwy'n gobeithio y bydd elfennau mwyaf llwyddiannus y polisi yn cael eu cadw. Mae hyn yn arbennig o berthnasol i'r agenda gyflogadwyedd ac rwyf am dynnu sylw at hyn fel ail agwedd allweddol. Yr arf allweddol ar gyfer codi pobl allan o dlodi yw drwy gynyddu cyfleoedd cyflogaeth, gan wneud i waith dalu, a grymuso ein dinasyddion nid yn unig i gael swyddi, ond i gael swyddi da, a chwalu'r rhwystrau rhag gallu gwneud hynny. Ar gyfer ardaloedd megis Cwm Cynon a gweddill y Cymoedd gogleddol yn wir, darperir un ateb drwy wella ac ymestyn cysylltiadau trafnidiaeth. Gall cynlluniau fel y metro fod yn drawsnewidiol, ond mae'n rhaid i brisiau a thaliadau fod yn fforddiadwy. Fel y crybwyllais yma yn y Siambr hon o'r blaen, mae taith ar y trên yn ôl ac ymlaen o Gaerdydd i Aberdâr ar hyn o bryd yn costio'r un faint â chyflog awr o'r cyflog byw cenedlaethol. Rhaid i ni hefyd greu cyfleoedd gwaith mewn ardaloedd fel y Cymoedd. Ceir rhai syniadau da iawn yma ac rwy'n edrych ymlaen at ddilyn hynt Swyddi Gwell, yn Nes Adref. Cyflwynodd TUC Cymru achos da iawn ac rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi cefnogi hyn. Mae yna hefyd gyfleoedd i dyfu'r economi sylfaenol, gan wneud gwell llwyddiant o'r hyn sydd yno eisoes. Mae'n galonogol fod Ysgrifennydd yr economi wedi nodi rôl hyn yn lleihau anghydraddoldebau rhwng pobl a rhwng ein cymunedau. Gall dulliau cydgysylltiedig fel y fargen ddinesig chwarae rhan allweddol yn trechu tlodi, fel y mae arweinwyr cynghorau sy'n gysylltiedig â hwy wedi awgrymu, er bod yn rhaid i'r nod hwn fod yn un cadarn i sicrhau nad yw'n llithro i lawr yr agenda, fel y nododd pryderon a leisiwyd gan Sefydliad Bevan. Mae polisïau fel cynnig gofal plant newydd Llywodraeth Cymru yn hanfodol ar gyfer ymestyn a gwella gwaith menywod a mynd i'r afael ag agweddau ar y cwestiwn sy'n ymwneud â'r rhywiau. Er mwyn trechu tlodi mae'n rhaid i ni fod yn arloesol a chydnabod ei heriau gwahanol. Mae'n rhaid i ni hefyd weithio gyda'n gilydd ar draws pob haen o Lywodraeth, a'r sectorau preifat a chyhoeddus fel ei gilydd, heb ildio na phetruso rhag anelu at ein nod. Ond os gwnawn ni hynny, gallwn ladd yr anghenfil.