English: Diolch, Llywydd. On behalf of Plaid Cymru, can I send our deepest condolences to Oscar's family - to Firdaus, Natasha - and to friends and Senedd colleagues, especially on the Conservative benches? Oscar was generous and genial to his core - a political free spirit in many ways; a larger than life character who could never be contained in the confines of any one party. He belonged to all of us in different ways at different times. Politics was never about ideology for Oscar. He was a people person par excellence, more than a conventional politician in any sense. At the centre of his world were his family. Indeed, it was because of his daughter Natasha that he first joined Plaid Cymru. Natasha had written to the various parties asking for work experience opportunities. Jocelyn Davies responded, and Natasha ended up enjoying it so much that she did an extra week. This created such an impression on her doting father that he invited Jocelyn and Ieuan Wyn Jones to his Newport home, the welcome epitomised by his trademark warmth and hospitality. As Ieuan Wyn recounts, you never left Oscar's home without a full stomach. I was reminded of this generosity at first hand a year or two ago, when Ieuan and I were chatting in the Senedd cafe. As Ieuan walked towards the counter, Oscar rushed towards the waitress and bellowed, 'This is on me', insisting on buying us both a cup of tea. The Islamic faith, as we've heard, was essential to Oscar - a devout Muslim and the first to sit in our Senedd. He had strong links with the wider Muslim community, and he was never happier than when creating connections, building bridges, opening doors. Thanks to Oscar, Ieuan was the first Plaid Cymru leader to address the mosque in Newport. But, Oscar was respectful of all faiths. He soon invited Ieuan back to address a Plaid meeting in Newport in a building run by the Catholic community, and when Ieuan commented on this, Oscar responded, 'Jesus is one of our prophets too.' When it came to election time, Oscar didn't really canvass, he merely checked in with people, speaking to everyone, knowing who everyone was, as we've heard, and taking for granted that they all voted for him. To ask the question even would have been both demeaning and unnecessary. He knew Newport like the back of his hand and loved it dearly. He was so proud when we took our party conference there. His love of his motherland also ran deep. Ieuan joined Oscar on a visit to Pakistan in 2005, visiting Islamabad and Kashmir. It would have been a stern test for Oscar if a Welsh cricket team, which he passionately campaigned for, ever faced his beloved Pakistan. Oscar was particularly close to Ieuan at that time. I've seen references to him flying Ieuan around in the 2007 campaign, making good use of his pilot's licence. As the director of the campaign, I think I wouldn't have known about this if it had happened, but I wish I'd had the idea at the time. I remember the moment in which Oscar's face flashed up on the television as the dawn rose on the morning of 4 May 2007 as he was elected on the South Wales East list. It was an emotional moment in so many ways. That our party had secured the first black and minority ethnic Member of the Senedd was a source of pride, and I knew that his election also meant that we would be entering Government probably for the first time, though in the days and weeks ahead, there was deep debate within the party on how and, more particularly, with whom. Oscar had a knack of cutting through the mist and crystallising an idea in a colourful phrase. When the rainbow coalition fell through and an offer of co-operation came from the Labour Party, some wondered whether this was genuine. Quick as a flash, Oscar responded, 'If they're not going to visit, why ask for the address?' And when One Wales emerged as a real possibility, Oscar enthusiastically supported the idea, saying to Ieuan, 'If you can't be king, then you must become crown prince.' The events of 2009 are a long time ago. We were sad to lose Oscar as a Member, obviously, but though allegiances evolve, friendships endure. Oscar belonged to all of us, firstly Labour, then Plaid, and latterly the Conservatives. We all had the pleasure of sharing his kindness and good humour. This Senedd term, as the First Minister has said, has seen some of the darkest days most of us can remember, and we will miss the light of his smile and the grace of his soul. His life was a symbol of that enduring truth: that, at a human level, the spirit that connects and binds us all is greater than every divide.
Welsh: Diolch, Llywydd. Ar ran Plaid Cymru, a gaf i gydymdeimlo'n ddwys iawn â theulu Oscar - â Firdaus, Natasha - ac â ffrindiau a chyd-Aelodau yn y Senedd, yn enwedig ar feinciau'r Ceidwadwyr? Roedd Oscar yn hael a hawddgar o'i gorun i'w sawdl - yn wleidydd annibynnol mewn sawl ffordd; yn gymeriad neilltuol na ellid byth ei gynnwys o fewn cyfyngiadau unrhyw blaid. Roedd yn perthyn i bob un ohonom ni mewn gwahanol ffyrdd ar wahanol adegau. Nid oedd gwleidyddiaeth erioed yn ymwneud ag ideoleg i Oscar. Roedd yn batrwm o berson pobl, yn fwy na gwleidydd confensiynol mewn unrhyw ystyr. Canolbwynt ei fyd oedd ei deulu. Yn wir, oherwydd ei ferch Natasha yr ymunodd â Phlaid Cymru am y tro cyntaf. Roedd Natasha wedi ysgrifennu at y gwahanol bleidiau yn gofyn am gyfleoedd profiad gwaith. Ymatebodd Jocelyn Davies, a mwynhaodd Natasha y profiad gymaint nes iddi gael wythnos ychwanegol. Creodd hyn gymaint o argraff ar ei thad serchog nes iddo wahodd Jocelyn ac Ieuan Wyn Jones i'w gartref yng Nghasnewydd, gyda'r croeso yn ymgorfforiad o'i gynhesrwydd a'i letygarwch nodweddiadol. Fel y mae Ieuan Wyn yn adrodd, ni fyddech chi byth yn gadael cartref Oscar heb stumog lawn. Fe'm hatgoffwyd o'r haelioni hwn drwy brofiad personol flwyddyn neu ddwy yn ôl, pan oedd Ieuan a minnau'n sgwrsio yng nghaffi'r Senedd. Wrth i Ieuan gerdded tuag at y cownter, rhuthrodd Oscar tuag at y weinyddes gan weiddi, 'Fi sy'n talu', gan fynnu prynu paned o de bob un i ni. Roedd y ffydd Islamaidd, fel yr ydym ni wedi clywed, yn hanfodol i Oscar - Mwslim ymroddedig a'r cyntaf i eistedd yn ein Senedd. Roedd ganddo gysylltiadau cryf â'r gymuned Fwslimaidd ehangach, ac nid oedd erioed yn hapusach na phan oedd yn creu cysylltiadau, yn adeiladu pontydd, yn agor drysau. Diolch i Oscar, Ieuan oedd arweinydd cyntaf Plaid Cymru i annerch y mosg yng Nghasnewydd. Ond, roedd Oscar yn parchu pob ffydd. Yn fuan gwahoddodd Ieuan yn ôl i annerch cyfarfod o'r blaid yng Nghasnewydd mewn adeilad sy'n cael ei redeg gan y gymuned Gatholig, a phan wnaeth Ieuan sylw am hyn, ymatebodd Oscar, 'Iesu yw un o'n proffwydi ni hefyd.' Pan oedd hi'n adeg etholiad, nid oedd Oscar mewn gwirionedd yn canfasio, ei ddull oedd galw ar bobl, siarad â phawb, gan wybod pwy oedd pawb, fel y clywsom ni, a chymryd yn ganiataol eu bod i gyd wedi pleidleisio drosto. Byddai gofyn y cwestiwn hyd yn oed wedi bod yn ddiraddiol ac yn ddiangen. Roedd yn adnabod Casnewydd fel cefn ei law ac yn ei charu'n serchog. Roedd mor falch pan aethom â chynhadledd ein plaid yno. Roedd ei gariad at ei famwlad yn ddwfn hefyd. Ymunodd Ieuan ag Oscar ar ymweliad â Phacistan yn 2005, gan ymweld ag Islamabad a Kashmir. Byddai wedi bod yn brawf llym ar Oscar petai tîm criced Cymru, yr oedd yn ymgyrchu'n angerddol drosto, wedi wynebu ei annwyl Bacistan. Roedd Oscar yn arbennig o agos at Ieuan bryd hynny. Rwyf wedi gweld cyfeiriadau ato yn hebrwng Ieuan mewn awyren yn ystod ymgyrch 2007, gan wneud defnydd da o'i drwydded beilot. Fel cyfarwyddwr yr ymgyrch, rwy'n credu na fyddwn i wedi gwybod am hyn pe bai wedi digwydd, ond byddai'n dda gennyf i petawn i wedi cael y syniad ar y pryd. Cofiaf yr adeg yr ymddangosodd wyneb Oscar ar y teledu wrth i'r wawr godi ar fore 4 Mai 2007 wrth iddo gael ei ethol ar restr Dwyrain De Cymru. Roedd yn adeg emosiynol mewn cymaint o ffyrdd. Testun balchder mawr oedd bod ein plaid wedi sicrhau yr Aelod du a lleiafrif ethnig cyntaf o'r Senedd, a gwyddwn fod ei ethol hefyd yn golygu y byddem yn llywodraethu am y tro cyntaf mae'n debyg, er yn ystod y dyddiau a'r wythnosau dilynol, cafwyd trafodaeth ddofn o fewn y blaid ynglŷn â sut ac, yn fwy arbennig, gyda phwy. Roedd gan Oscar ddawn o dorri drwy'r niwl a chrisialu syniad mewn ymadrodd lliwgar. Pan fethodd y glymblaid enfys ac y daeth cynnig o gydweithrediad gan y Blaid Lafur, roedd rhai yn amau a oedd hyn yn ddilys. Ar amrantiad, ymatebodd Oscar, 'os nad ydyn nhw'n mynd i ymweld, pam gofyn am y cyfeiriad?' A phan ddaeth Cymru'n Un i'r amlwg fel posibilrwydd gwirioneddol, cefnogodd Oscar y syniad yn frwd, gan ddweud wrth Ieuan, 'Os na allwch chi fod yn frenin, yna rhaid i chi fod yn dywysog coronog.' Mae digwyddiadau 2009 yn amser maith yn ôl. Roeddem yn drist o golli Oscar fel aelod, yn amlwg, ond er bod teyrngarwch yn esblygu, mae cyfeillgarwch yn parhau. Roedd Oscar yn perthyn i bob un ohonom ni, yn gyntaf Llafur, yna Plaid, ac yn fwy diweddar y Ceidwadwyr. Cawsom i gyd y pleser o rannu ei garedigrwydd a'i hiwmor iach. Mae'r tymor Senedd hwn, fel y dywedodd y Prif Weinidog, wedi gweld rhai o'r dyddiau tywyllaf y gall y rhan fwyaf ohonom eu cofio, a byddwn yn colli goleuni ei wên a gras ei enaid. Roedd ei fywyd yn symbol o'r gwirionedd parhaol hwnnw: sef, ar lefel ddynol, fod yr ysbryd sy'n cysylltu ac yn clymu pob un ohonom ni yn fwy na phob rhaniad.