English: Wales also now boasts the only statutory list of historic place names in the UK, and perhaps even the world. The list included nearly 350,000 entries at its launch in early May. It will raise public awareness of the importance of these elements of our national heritage and encourage their continuing use by individuals and public bodies. Specific instructions on the use of the list in naming and renaming streets and properties have been included in statutory guidance. We are also leading the way in making the processes for scheduling a monument or listing a building more open, more transparent and accountable. Owners and occupiers must now be formally consulted before a designation is made, and, importantly, historic sites are given protection during this period of consultation. Owners have also been given a right to request a review of that decision, which would be undertaken by the Planning Inspectorate. The 2016 Act has also provided a range of new or refined tools to give increased protection to our precious historic assets. For example, we've made it easier for local planning authorities to undertake urgent works to deteriorated listed buildings and, crucially, we've reduced the financial risk by making any costs a local land charge. We've closed loopholes in existing legislation that hindered efforts to prosecute individuals who seriously harmed scheduled monuments through unauthorised works or malicious destruction. Of course, it is far better to prevent damage in the first place, so we have developed alongside the legislation a new web resource, Cof Cymru - National Historic Assets of Wales, to give owners, occupiers and members of the public free, authoritative information on the description, location and extent of designated and registered historic assets right across Wales. From the outset of the legislative process, we recognised that the 2016 Act would need to be supplemented by up-to-date planning policy and advice for the historic environment, which reflected not only the provisions of the Act but also the current conservation philosophy and practice. I've worked with the Cabinet Secretary for Environment and Rural Affairs in the production of a revised historic environment chapter for Planning Policy Wales, and the first technical advice note, or TAN, for the Welsh historic environment. TAN 24 covers all aspects of the management of the historic environment within the planning system and has replaced a number of outdated Welsh Office circulars. These measures are being complemented by best-practice guidance that will help local authorities, the third sector, developers and owners and occupiers to manage the historic environment carefully and sustainably for the benefit of present and future generations. The first nine titles appeared in May and are available from the Cadw website. They include the management of world heritage sites and historic parks and gardens, and also advice on the preparation of lists of historic assets of special local interest, and, of course, tackling listed buildings at risk. While we can be justifiably proud of our achievements in the year since the Historic Environment (Wales) Act became law, there is still work to be done. During the passage of the legislation, concern was expressed across the Chamber about listed buildings that had been allowed to fall into disrepair. This led to an amendment that will give local authorities the powers to take additional action to secure the proper preservation of such buildings. However, any regulations that we introduce must be genuinely useful for local authorities and contribute positively to the resolution of the complex challenges presented by decaying listed buildings. So, we have commissioned research that will provide a sound evidence base for our proposals for regulations. This is an opportunity to find a way forward for many buildings that are blighting our communities, but we will need the input of stakeholders across the historic environment sector to shape effective legislation. The Act's provisions for heritage partnership agreements also remain to be commenced. These agreements, which have been greeted with enthusiasm in the sector, will support the consistent long-term management of scheduled monuments and listed buildings. They will benefit both owners and consenting authorities by embodying the necessary consents for agreed routine works. Since these agreements will last for a number of years, it is important that the regulations and the guidance are well-founded and practical. We are therefore seeking partners for pilot schemes to inform further progress. Work to bring the statutory register of historic parks and gardens into effect is well under way. A review of the boundaries of the almost 400 parks and gardens on the existing non-statutory register has been undertaken. All known owners and occupiers of registered historic parks and gardens will be notified of the boundaries of the registered areas during the remainder of 2017 and in early 2018. Once that notification process is complete, the statutory register will be brought into force. Finally, we come to the Act's provisions for the advisory panel for the Welsh historic environment. Assembly Members will recall that, at the end of last year, I convened the Historic Wales steering group to undertake a review of heritage services in Wales. Following their recommendations, I asked for a business case examining the options for the future governance arrangements for Cadw, including potential legislative implications. Until I have received that business case and have taken a decision on Cadw's future, it would be premature to consider the detailed arrangements for the advisory panel. During the scrutiny of what was then the historic environment Bill, many here voiced their desire to consolidate the legislation for the historic environment to give Wales a single, bilingual body of law accessible and comprehensible to practitioners and the public alike. Therefore, I am delighted that, in recent evidence to the Constitutional and Legislative Affairs Committee, the Counsel General has identified the historic environment legislation as a suitable pilot for the Welsh Government's ambitious programme to consolidate and codify the law for Wales. Building on the work that we have already done, this represents an exciting opportunity to make Wales the envy of the UK nations. The activity I have outlined here today will provide a coherent foundation for improved protection and management of the historic environment for generations to come. It recognises the significant contribution that the historic environment makes to the economy, the prosperity of our nation and the well-being of its citizens, and its importance in fostering the quality of place and the pride and resilience of communities.
Welsh: Mae Cymru hefyd bellach yn ymfalchïo yn yr unig restr statudol o enwau lleoedd hanesyddol yn y DU, ac efallai hyd yn oed y byd. Roedd y rhestr yn cynnwys bron 350,000 o gofnodion pan gafodd ei lansio ddechrau mis Mai. Bydd yn codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o bwysigrwydd yr elfennau hyn o'n treftadaeth genedlaethol ac yn annog eu defnydd parhaus gan unigolion a chyrff cyhoeddus. Mae cyfarwyddiadau penodol ar y defnydd o'r rhestr wrth enwi ac ailenwi strydoedd ac eiddo wedi cael eu cynnwys mewn canllawiau statudol. Rydym hefyd yn arwain y ffordd drwy wneud y prosesau ar gyfer cofrestru cofeb neu restru adeilad yn fwy agored, yn fwy tryloyw ac atebol. Rhaid ymgynghori â pherchnogion a deiliaid yn ffurfiol yn awr cyn gwneud dynodiad, ac, yn bwysig iawn, mae safleoedd hanesyddol dan warchodaeth yn ystod y cyfnod hwn o ymgynghori. Mae perchnogion hefyd wedi cael yr hawl i ofyn am adolygiad o'r penderfyniad hwnnw, a fyddai'n cael ei wneud gan yr Arolygiaeth Gynllunio. Mae Deddf 2016 hefyd wedi darparu amrywiaeth o offer newydd neu wedi'i fireinio i roi mwy o warchodaeth i'n hasedau hanesyddol gwerthfawr. Er enghraifft, rydym wedi ei gwneud yn haws i awdurdodau cynllunio lleol wneud gwaith brys ar adeiladau rhestredig sydd wedi dirywio ac, yn hollbwysig, rydym wedi gostwng y risg ariannol trwy wneud unrhyw gostau yn bridiant tir lleol. Rydym wedi cau bylchau mewn deddfwriaeth bresennol a oedd yn llesteirio ymdrechion i erlyn unigolion oedd yn niweidio henebion cofrestredig yn ddifrifol trwy waith heb awdurdod neu ddinistrio maleisus. Wrth gwrs, mae'n llawer gwell atal difrod yn y lle cyntaf. Felly rydym wedi datblygu adnodd newydd ar y we ochr yn ochr â'r ddeddfwriaeth, Cof Cymru - Asedau Hanesyddol Cenedlaethol Cymru, i roi gwybodaeth awdurdodol am ddim i berchnogion, deiliaid ac aelodau'r cyhoedd am ddisgrifiad, lleoliad a maint asedau hanesyddol dynodedig a chofrestredig ledled Cymru. O gychwyn y broses ddeddfwriaethol, roeddem yn cydnabod y byddai angen i Ddeddf 2016 gael ei hategu gan bolisi a chyngor cynllunio cyfredol ar gyfer yr amgylchedd hanesyddol. Roedd hyn yn adlewyrchu nid yn unig ddarpariaethau'r Ddeddf ond hefyd athroniaeth ac ymarfer cadwraeth presennol. Rwyf wedi gweithio gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig i gynhyrchu pennod amgylchedd hanesyddol ddiwygiedig ar gyfer Polisi Cynllunio Cymru, a'r nodyn cyngor technegol cyntaf, neu TAN, ar gyfer amgylchedd hanesyddol Cymru. Mae TAN 24 yn ymdrin â phob agwedd ar y gwaith o reoli'r amgylchedd hanesyddol o fewn y system gynllunio ac mae wedi disodli nifer o gylchlythyrau'r Swyddfa Gymreig sydd wedi dyddio. Mae'r mesurau hyn yn cael eu hategu gan ganllawiau arfer gorau a fydd yn helpu awdurdodau lleol, y trydydd sector, datblygwyr a pherchnogion a deiliaid i reoli'r amgylchedd hanesyddol yn ofalus ac yn gynaliadwy er budd cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol. Ymddangosodd y naw teitl cyntaf ym mis Mai ac maent ar gael ar wefan Cadw. Maent yn cynnwys rheoli safleoedd treftadaeth y byd a pharciau a gerddi hanesyddol, a hefyd maent yn rhoi cyngor ar baratoi rhestrau o asedau hanesyddol o ddiddordeb lleol arbennig, ac, wrth gwrs, ar fynd i'r afael ag adeiladau rhestredig mewn perygl. Er y gallwn fod yn falch o'n llwyddiannau yn y flwyddyn ers i Ddeddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) ddod i rym, mae gwaith i'w wneud o hyd. Yn ystod hynt y ddeddfwriaeth, mynegwyd pryder ar draws y Siambr am adeiladau rhestredig a adawyd i ddadfeilio. Arweiniodd hyn at welliant a fydd yn rhoi pwerau i awdurdodau lleol gymryd camau ychwanegol i sicrhau bod adeiladau o'r fath yn cael eu diogelu'n briodol. Fodd bynnag, rhaid i unrhyw reoliadau yr ydym yn eu cyflwyno fod yn wirioneddol ddefnyddiol i awdurdodau lleol a chyfrannu'n gadarnhaol at ddatrys yr heriau cymhleth a gyflwynir gan adeiladau rhestredig yn dadfeilio. Felly, rydym wedi comisiynu ymchwil a fydd yn darparu sylfaen dystiolaeth gadarn ar gyfer ein cynigion ar gyfer rheoliadau. Mae hwn yn gyfle i ddod o hyd i'r ffordd ymlaen ar gyfer nifer o adeiladau sy'n difetha ein cymunedau. Ond bydd angen mewnbwn rhanddeiliaid ar draws y sector amgylchedd hanesyddol i lunio deddfwriaeth effeithiol. Mae darpariaethau'r Ddeddf ar gyfer cytundebau partneriaeth treftadaeth hefyd yn aros i'w cychwyn. Bydd y cytundebau, sydd wedi cael eu croesawu â brwdfrydedd yn y sector, yn cefnogi rheolaeth tymor hir cyson ar henebion cofrestredig ac adeiladau rhestredig. Byddant o fudd i berchnogion ac awdurdodau cydsynio drwy ymgorffori'r caniatâd angenrheidiol ar gyfer gwaith arferol y cytunwyd arno. Gan y bydd y cytundebau hyn yn para am nifer o flynyddoedd, mae'n bwysig bod y rheoliadau a'r canllawiau wedi cael eu sefydlu yn dda ac yn ymarferol. Felly, rydym yn chwilio am bartneriaid ar gyfer cynlluniau peilot i lywio cynnydd pellach. Mae gwaith ar y gweill i ddod â'r gofrestr statudol o barciau a gerddi hanesyddol i rym. Gwnaed adolygiad o ffiniau'r bron i 400 o barciau a gerddi ar y gofrestr anstatudol bresennol. Bydd holl berchnogion a deiliaid parciau a gerddi hanesyddol cofrestredig hysbys yn cael gwybod am ffiniau ardaloedd a gofrestrwyd yn ystod gweddill 2017, ac yn gynnar yn 2018. Unwaith y mae'r broses hysbysu wedi ei chwblhau, bydd y gofrestr statudol yn dod i rym. Yn olaf, rydym yn dod i ddarpariaethau'r Ddeddf ar gyfer y panel ymgynghorol ar gyfer amgylchedd hanesyddol Cymru. Bydd Aelodau'r Cynulliad yn cofio, ar ddiwedd y flwyddyn ddiwethaf, fe wnes i gynnull grŵp llywio Cymru Hanesyddol i gynnal adolygiad o wasanaethau treftadaeth yng Nghymru. Yn dilyn eu hargymhellion, gofynnais am achos busnes yn archwilio'r dewisiadau ar gyfer trefniadau llywodraethu yn y dyfodol ar gyfer Cadw, gan gynnwys goblygiadau deddfwriaethol posibl. Hyd nes y byddaf wedi cael yr achos busnes ac wedi cymryd penderfyniad ar ddyfodol Cadw, byddai'n rhy fuan ystyried y trefniadau manwl ar gyfer y panel cynghori. Yn ystod y craffu ar yr hyn a oedd yn Fil amgylchedd hanesyddol ar y pryd, mynegodd llawer yma eu dymuniad i atgyfnerthu'r ddeddfwriaeth ar gyfer yr amgylchedd hanesyddol er mwyn sicrhau un corff dwyieithog o gyfreithiau i Gymru a fyddai ar gael ac yn ddealladwy i ymarferwyr a'r cyhoedd fel ei gilydd. Felly, rwyf wrth fy modd, mewn tystiolaeth ddiweddar i'r Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol, bod y Cwnsler Cyffredinol wedi nodi'r ddeddfwriaeth amgylchedd hanesyddol fel peilot addas ar gyfer rhaglen uchelgeisiol Llywodraeth Cymru i atgyfnerthu a chodeiddio'r gyfraith i Gymru. Gan adeiladu ar y gwaith a wnaed gennym eisoes, mae hwn yn gyfle cyffrous i wneud Cymru yn destun eiddigedd gwledydd y DU. Bydd y gweithgaredd a amlinellais yma heddiw yn darparu sylfaen gydlynol ar gyfer gwell diogelwch a rheolaeth yr amgylchedd hanesyddol ar gyfer y cenedlaethau i ddod. Mae'n cydnabod y cyfraniad sylweddol y mae'r amgylchedd hanesyddol yn ei wneud i'r economi, ffyniant ein cenedl a lles ei dinasyddion, a'i bwysigrwydd wrth feithrin ansawdd lle a balchder a chydnerthedd cymunedau.