English: At the end, please, Deputy Presiding Officer, if that's okay. There is no doubt that people living here in Wales are very car dependent, as bus services are inadequate, infrequent or non-existent. It is a fact that a lack of a decent transport service undermines the economies of rural areas, which therefore makes it more difficult for people to access jobs and services. It also has environmental consequences, with the high level of car use compared to urban areas causing greater carbon emissions per head. From what I have seen first-hand to what I am hearing from constituents all across south-east Wales, and from the letters I am receiving from other parts of Wales, there has been a spiral of decline in bus services across Wales. The number of local bus journeys has fallen from 100 million a year in 2016-17 to 89 million in 2019-20. Rural bus services have particularly suffered as they carry fewer people per mile operated and are less secure economically. As a result, they are more at risk, whether they are operated commercially or are supported. Before the pandemic, the Welsh Government's direct support for the bus network was largely focused on the bus services support grant. In 2014, they replaced a bus service operators grant with a bus services support grant, with funding set at £25 million. This fixed pot of £25 million has not changed since then. Why? It's evident that the funding per passenger for bus services in Wales in inadequate, and compares poorly with that provided for rail passengers. With the decline of rural bus services, community transport schemes have tried to fill the gap. Community transport schemes are significant providers of transport in rural areas, and, there's no denying it, their detailed knowledge of their local market and enthusiasm to service their local communities is invaluable. However, community transport is not able to be self-sustaining in rural areas and requires support. Many operators are small and the sector has little capacity to meet increased demand without investment. Whereas community transport providers often meet specific needs to serve particular groups, they cannot provide a comprehensive rural public transport system. Wales needs a strategy for rural public transport. Rural areas tend to have older populations and there will be other vulnerable people that have limited or no access to private transport. They cannot be abandoned and left to their own devices. The impact of social isolation on people's health and well-being, as we have seen during the pandemic, is considerable. The rural public transport strategy would start from the basis that all rural areas should have a public transport service that provides access to employment, education, health services, shopping and recreation. Based on this principle, there is an opportunity to rethink the provision of rural bus services, to recognise their importance, and provide all rural dwellers with the opportunity to access services. The Welsh Government must recognise the importance of rural bus services, and provide the framework and funding necessary for their support. It's been over seven months since the Deputy Minister's road freeze, and we cannot just sit and wait for something to happen. Something needs to happen now to address the public needs, whether that be more co-operation with the London Government, or whether that needs to be something created by the Welsh Government itself. We need a consistent and long-term approach, taking into account the current and future needs, which doesn't just cater for a declining market, but allows public transport to grow and to thrive. Thank you so much. I'll take any questions or interventions now.
Welsh: Ar y diwedd, os gwelwch yn dda, Ddirprwy Lywydd, os yw hynny'n iawn. Nid oes amheuaeth fod pobl sy'n byw yma yng Nghymru yn ddibynnol iawn ar geir, gan fod gwasanaethau bysiau yn annigonol, yn anaml neu heb fod yn bodoli. Mae'n ffaith bod diffyg gwasanaeth trafnidiaeth digonol yn tanseilio economïau ardaloedd gwledig, sy'n ei gwneud yn anoddach felly i bobl gael mynediad at swyddi a gwasanaethau. Ceir canlyniadau amgylcheddol hefyd, gyda lefel uchel y defnydd o geir o gymharu ag ardaloedd trefol yn achosi mwy o allyriadau carbon y pen. O'r hyn a welais fy hun i'r hyn a glywaf gan etholwyr ledled de-ddwyrain Cymru, ac o'r llythyrau a gaf o rannau eraill o Gymru, mae dirywiad wedi bod mewn gwasanaethau bysiau ledled Cymru. Mae nifer y teithiau bws lleol wedi gostwng o 100 miliwn y flwyddyn yn 2016-17 i 89 miliwn yn 2019-20. Mae gwasanaethau bysiau gwledig wedi dioddef yn arbennig gan eu bod yn cludo llai o bobl y filltir ac yn llai diogel yn economaidd. O ganlyniad, maent mewn mwy o berygl, boed yn cael eu gweithredu'n fasnachol neu'n cael cymorth. Cyn y pandemig, roedd cymorth uniongyrchol Llywodraeth Cymru i'r rhwydwaith bysiau yn canolbwyntio'n bennaf ar y grant cynnal gwasanaethau bysiau. Yn 2014, gwnaethant sefydlu'r grant cynnal gwasanaethau bysiau yn lle'r grant gweithredwyr gwasanaethau bysiau, gyda £25 miliwn o gyllid. Nid yw'r gronfa benodedig hon o £25 miliwn wedi newid ers hynny. Pam? Mae'n amlwg fod y cyllid fesul teithiwr ar gyfer gwasanaethau bysiau yng Nghymru yn annigonol, ac yn cymharu'n wael â'r hyn a ddarperir ar gyfer teithwyr rheilffyrdd. Gyda dirywiad gwasanaethau bysiau gwledig, mae cynlluniau trafnidiaeth gymunedol wedi ceisio llenwi'r bwlch. Mae cynlluniau trafnidiaeth gymunedol yn ddarparwyr trafnidiaeth pwysig mewn ardaloedd gwledig, ac ni ellir gwadu bod eu gwybodaeth fanwl am eu marchnad leol a'u brwdfrydedd i wasanaethu eu cymunedau lleol yn amhrisiadwy. Fodd bynnag, ni all trafnidiaeth gymunedol fod yn hunangynhaliol mewn ardaloedd gwledig ac mae'n ddibynnol ar gymorth. Mae llawer o weithredwyr yn fach ac nid oes gan y sector fawr o gapasiti i ateb y galw cynyddol heb fuddsoddiad. Er bod darparwyr trafnidiaeth gymunedol yn aml yn diwallu anghenion penodol i wasanaethu grwpiau penodol, ni allant ddarparu system drafnidiaeth gyhoeddus wledig gynhwysfawr. Mae ar Gymru angen strategaeth ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus wledig. Mae poblogaethau ardaloedd gwledig yn tueddu i fod yn hŷn, a bydd y cludiant preifat sydd ar gael at ddefnydd pobl fregus eraill yn gyfyngedig neu heb fod yn bodoli o gwbl. Ni ellir eu gadael i ymdopi â'u sefyllfa ar eu pennau eu hunain. Mae effaith ynysigrwydd cymdeithasol ar iechyd a lles pobl yn sylweddol fel y gwelsom yn ystod y pandemig. Byddai'r strategaeth trafnidiaeth gyhoeddus wledig yn cychwyn o'r sail y dylai pob ardal wledig gael gwasanaeth trafnidiaeth gyhoeddus sy'n darparu mynediad at gyflogaeth, addysg, gwasanaethau iechyd, siopau a gweithgareddau hamdden. Ar sail yr egwyddor hon, mae cyfle i ailfeddwl y ddarpariaeth o wasanaethau bysiau gwledig, i gydnabod eu pwysigrwydd, a rhoi cyfle i holl drigolion cefn gwlad gael mynediad at wasanaethau. Mae'n rhaid i Lywodraeth Cymru gydnabod pwysigrwydd gwasanaethau bysiau gwledig, a darparu'r fframwaith a'r cyllid sydd eu hangen ar gyfer eu cynorthwyo. Mae dros saith mis wedi bod ers i'r Dirprwy Weinidog rewi prosiectau ffyrdd newydd, ac ni allwn eistedd ac aros i rywbeth ddigwydd. Mae angen i rywbeth ddigwydd yn awr i roi sylw i anghenion y cyhoedd, boed yn fwy o gydweithredu â Llywodraeth Llundain, neu'n rhywbeth a grëir gan Lywodraeth Cymru ei hun. Mae angen dull gweithredu cyson a hirdymor, sy'n ystyried yr anghenion presennol ac anghenion y dyfodol, ac sydd nid yn unig yn darparu ar gyfer marchnad sy'n dirywio, ond sy'n caniatáu i drafnidiaeth gyhoeddus dyfu a ffynnu. Diolch yn fawr iawn. Fe gymeraf unrhyw gwestiynau neu ymyriadau yn awr.