English: As our report states, for the Welsh Government to be letting a franchise for the first time represents a big challenge, and as the Welsh Government response states, 'Passengers expect a high quality and efficient service that is affordable and accessible to all.' In this response, the Cabinet Secretary states that if the Welsh Government secured the repeal of section 25 of the Railway Act 1993, they would take steps to ensure that future franchises are developed on a not-for-profit model. I proudly spent my previous career working in the mutual, not-for-profit sector, and they must be allowed to compete on a level playing field. However, because of my experience, I also know that they're just as capable of inefficiency, poor service and financial failure as any other model. How then can the Cabinet Secretary justify putting such a monopolistic approach before his responsibility to passengers and taxpayers? As UK Department for Transport officials told committee, 'concession models can work in urban environmentsbuton wider franchises such as Wales and borders, giving bidders the flexibility to innovate, develop new services, develop new ticket products, being incentivised to do so by the profit motive, is preferable.' We also heard that - and I'm quoting - even the Chinese Communist Party recognised the need to incentivise risk. In accepting recommendations 12 and 13 in principle, the Cabinet Secretary states that, as part of the procurement process, he expects to see higher quality rolling stock introduced, and that this will help to reduce the impact on the environment. In April, I hosted the Senedd launch of Furrer and Frey's white paper for developing sustainable, agile, multimodal transport solutions for Wales. Speaking afterwards with Vivarail, the company rebuilding former London Underground metro cars for mainline use, they told me that they have sufficient stock to produce just over 70 three-car trains and that they could give us a fuller picture of the next steps for their business, including new battery-powered and hybrid trains. They also said that they were in discussions with Wales and borders rail franchise bidders. I shared this with the committee, and I think I raised this with the Cabinet Secretary in committee, and hope that he can update us on this today. In accepting our recommendation 14 in principle only, the Cabinet Secretary stated that he was reviewing freight policy for the core Valleys lines and would update committee once the policy position had been confirmed. After discussions with the chair of the Rail Freight Forum and the Chartered Institute of Logistics and Transport at the Furrer and Frey event, I shared with committee his statement that rail freight is an important component of the Welsh economy, keeping 4,000 maximum-rate heavy goods vehicles off the roads each day and reducing carbon emissions by 76 per cent, but he said this must, of course, be protected in any enhancements to passenger services under the franchise. There is potential for increasing further the use of the Welsh rail network for freight, notably for slate waste and timber in the north and intermodal traffic along both the A55 to Holyhead and the M4 from the Thames to south Wales. I therefore hope that the Cabinet Secretary can say more about this today as well. It is concerning that he only accepted in principle recommendation 15 that the Welsh Government should establish robust passenger and stakeholder engagement structures, including strong representation from the English regions. In July, I hosted an Assembly event organised by the ESP Group, highlighting the importance of inclusion and well-being in the design and delivery of transport services in Wales. They work in the area of inclusion and well-being in transport, including dementia and transport, older people and car cessation, rural transport and younger people accessing jobs and training. What engagement, therefore, has the Cabinet Secretary had or will be having with organisations such as the ESP Group and the Community Transport Association on this critical agenda? It's also concerning that the Cabinet Secretary only accepts recommendation 16 in principle, where the chair of the body set up by the Welsh Government to deliver the new franchise, Transport for Wales, a senior civil servant in the Welsh Government, should not be line managed by his own deputy. As the committee report stated, these arrangements are highly unusual and not sustainable. Finally, given the Cabinet Secretary's identification of risks and consequences arising because the UK Department for Transport was not in a position to support his intended tender issue date for the Wales and borders rail service, the UK transport Secretary's response on 8 August, detailing what still needed to be done by the Cabinet Secretary to underpin this, raises serious questions.
Welsh: Fel y dywed ein hadroddiad, mae'r ffaith bod Llywodraeth Cymru yn gosod masnachfraint am y tro cyntaf yn her fawr, ac fel y dywed ymateb Llywodraeth Cymru, 'Mae teithwyr yn disgwyl gwasanaeth effeithlon o ansawdd uchel sy'n fforddiadwy ac yn hygyrch i bawb.' Yn yr ymateb hwn, mae Ysgrifennydd y Cabinet yn datgan, pe bai Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod adran 25 o Ddeddf Rheilffyrdd 1993 yn cael ei diddymu, y buasent yn cymryd camau i sicrhau bod masnachfreintiau'n cael eu datblygu ar fodel dielw yn y dyfodol. Rwy'n falch o'r ffaith fy mod wedi treulio fy ngyrfa flaenorol yn gweithio yn y sector cydfuddiannol, dielw, ac mae'n rhaid caniatáu iddynt gystadlu ar sail gyfartal. Fodd bynnag, oherwydd fy mhrofiad, gwn hefyd eu bod lawn mor agored i fod yn aneffeithlon, darparu gwasanaeth gwael a methiant ariannol ag unrhyw fodel arall. Sut felly y gall Ysgrifennydd y Cabinet gyfiawnhau rhoi dull o weithredu mor fonopolistig o flaen ei gyfrifoldeb i deithwyr a threthdalwyr? Fel y dywedodd swyddogion Adran Drafnidiaeth y DU wrth y pwyllgor, gall modelau consesiwn weithio mewn amgylcheddau trefol ond ar fasnachfreintiau ehangach megis Cymru a'r gororau, mae rhoi'r hyblygrwydd i gynigwyr arloesi, datblygu gwasanaethau newydd, datblygu cynnyrch tocynnau newydd, a chael eu cymell i wneud hynny gan yr ysgogiad i wneud elw, yn well. Clywsom hefyd - ac rwy'n dyfynnu - fod hyd yn oed Plaid Gomiwnyddol Tsieina yn cydnabod yr angen i gymell risg. Wrth dderbyn argymhellion 12 a 13 mewn egwyddor, mae Ysgrifennydd y Cabinet yn datgan ei fod, yn rhan o'r broses gaffael, yn disgwyl gweld cerbydau o ansawdd uwch yn cael eu cyflwyno, ac y bydd hyn yn helpu i leihau'r effaith ar yr amgylchedd. Ym mis Ebrill, lansiais bapur gwyn Furrer and Frey yn y Senedd ar ddatblygu atebion trafnidiaeth cynaliadwy, hyblyg, amlfoddol ar gyfer Cymru. Wrth siarad wedyn gyda Vivarail, y cwmni sy'n ailadeiladu hen gerbydau metro rheilffordd danddaearol Llundain i'w defnyddio ar y brif reilffordd, roeddent yn dweud wrthyf fod ganddynt ddigon o gerbydau i gynhyrchu ychydig dros 70 o drenau tri cherbyd ac y gallent roi darlun llawnach inni o'r camau nesaf ar gyfer eu busnes, gan gynnwys trenau hybrid newydd a threnau a bwerir gan fatri. Roeddent hefyd yn dweud eu bod mewn trafodaethau gyda chynigwyr am fasnachfraint rheilffyrdd Cymru a'r gororau. Rhennais hyn gyda'r pwyllgor, ac rwy'n credu fy mod wedi ei grybwyll wrth Ysgrifennydd y Cabinet yn y pwyllgor, ac rwy'n gobeithio y gall roi'r wybodaeth ddiweddaraf am hyn i ni heddiw. Wrth dderbyn ein hargymhelliad 14 mewn egwyddor yn unig, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet ei fod yn adolygu'r polisi cludo nwyddau ar gyfer cledrau craidd y Cymoedd ac y byddai'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r pwyllgor pan fydd y safbwynt polisi wedi cael ei gadarnhau. Ar ôl trafodaethau gyda chadeirydd y Rail Freight Forum a Sefydliad Siartredig Logisteg a Thrafnidiaeth yn nigwyddiad Furrer and Frey, rhennais gyda'r pwyllgor ei ddatganiad fod cludo nwyddau ar reilffyrdd yn rhan bwysig o economi Cymru, gan gadw 4,000 o gerbydau nwyddau trwm cyfradd uchaf oddi ar y ffyrdd bob dydd a lleihau allyriadau carbon 76 y cant, ond dywedodd fod yn rhaid i hyn, wrth gwrs, gael ei ddiogelu mewn unrhyw welliannau i wasanaethau teithwyr o dan y fasnachfraint. Ceir potensial ar gyfer cynyddu ymhellach y defnydd o rwydwaith rheilffyrdd Cymru ar gyfer cludo nwyddau, yn arbennig ar gyfer gwastraff llechi a choed yn y gogledd a thraffig rhyngfoddol ar hyd yr A55 i Gaergybi a'r M4 o'r Tafwys i dde Cymru. Rwy'n gobeithio felly y gall Ysgrifennydd y Cabinet ddweud mwy am hyn heddiw hefyd. Mae'n peri pryder nad yw ond wedi derbyn argymhelliad 15 mewn egwyddor, sef y dylai Llywodraeth Cymru sefydlu strwythurau cadarn ar gyfer ymgysylltu â theithwyr a rhanddeiliaid, gan gynnwys cynrychiolaeth gref o ranbarthau Lloegr. Ym mis Gorffennaf, cynhaliais ddigwyddiad yn y Cynulliad a drefnwyd gan ESP Group a amlygai bwysigrwydd cynhwysiant a llesiant wrth gynllunio a darparu gwasanaethau trafnidiaeth yng Nghymru. Maent yn gweithio ym maes cynhwysiant a llesiant mewn trafnidiaeth, gan gynnwys dementia a thrafnidiaeth, pobl hŷn a rhoi'r gorau i yrru, trafnidiaeth wledig a hygyrchedd swyddi a hyfforddiant i bobl iau. Pa ymgysylltiad, felly, y mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi'i gael, neu y bydd yn ei gael, gyda sefydliadau fel ESP Group a'r Gymdeithas Cludiant Cymunedol ar yr agenda hollbwysig hon? Mae hefyd yn peri pryder nad yw Ysgrifennydd y Cabinet ond yn derbyn argymhelliad 16 mewn egwyddor yn unig, lle na ddylai cadeirydd y corff a sefydlwyd gan Lywodraeth Cymru i ddarparu'r fasnachfraint newydd, Trafnidiaeth Cymru, sy'n uwch was sifil yn Llywodraeth Cymru, gael ei ddirprwy ei hun yn rheolwr llinell. Fel y nodwyd yn adroddiad y pwyllgor, mae'r trefniadau hyn yn anarferol iawn ac nid ydynt yn gynaliadwy. Yn olaf, o ystyried y ffaith bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi nodi'r peryglon a'r canlyniadau sy'n codi am nad oedd Adran Drafnidiaeth y DU mewn sefyllfa i gefnogi ei ddyddiad cyhoeddi tendr arfaethedig ar gyfer gwasanaeth rheilffyrdd Cymru a'r gororau, mae ymateb Ysgrifennydd trafnidiaeth y DU ar 8 Awst, yn manylu ar beth oedd yn dal i fod angen i Ysgrifennydd y Cabinet ei wneud i ategu hyn, yn codi cwestiynau difrifol.