English: I'd certainly agree that good, healthy well-being is a great defence against very poor mental health outcomes, which ultimately, in too many cases unfortunately, can lead to significant self-harm and even suicide. So, I take that point. But, the Children's Society does balance their briefing note, reminding us that, in Wales, the new curriculum will allow for one of the seven areas of learning and experience to focus on health and well-being. I do welcome this, because I think schooling is all about, as well as enabling our young people to get the best possible education for productive outcomes, making them healthy citizens, and we should never forget that. One good thing about PISA, despite some of the difficulties we've had since 2006, is it makes us take the whole school community seriously - you can't sort of pick and choose and then just focus on the elite groups who inevitably in any education system will achieve some level of distinction. It's about those pupils that sometimes are left behind and not focused on. So, these measures are appropriate, and I'm pleased that we take them very, very seriously. I also think the Children's Society is right to call for some of these subjective well-being factors perhaps to be written into the Estyn inspection framework. I think it's important that young people are making friends and they have friendships at school - and if they're not, then that's sending a very poor signal - that they have a positive feeling about the area they live in and they can influence it, and to examine how they feel about the future. That's a key sign of well-being. I have to say, in these scores, we find in Wales 48 per cent sometimes felt sad, 44 per cent sometimes felt worried - that's above the OECD average, not a huge amount above, but above - but then 46 per cent sometimes felt miserable, and that was very considerably above the OECD average, I'm afraid. Can I turn to care-experienced children? I think it's very important that, when we look at PISA, we remember that some of our pupils continue to achieve well below their potential and that their life experiences are having a significant impact on their chances of succeeding in later life and having a happy, productive adulthood. I think we have a real problem between key stage 2 and then what they're achieving at key stage 4, and I do welcome the fact that the Government has looked at the whole issue of educational attainment for this group. The way that they're slipping behind their peer group by the time they get to key stage 4, I think, is a real worry. Now, of course, a lot of children come into care as adolescents, and it's at that key stage 4 that there's a very dramatic impact sometimes, whereas at key stage 2, things are sometimes less obdurate and difficult to change or control. But I still think that is a real worry for us. Finally, can I just say, on literacy, I'm concerned to note that Welsh pupils are less likely to read books than pupils across the OECD and that many of them have negative attitudes towards reading. I think this is a cultural thing, as well as what's happening in our schools. We all have our part to play here in promoting literacy and the joy of reading. And that's something that we used to have so extensively in Welsh society. When you think of the miners' institutes, I think, on average - someone has done the calculation - that they had 3,000 volumes in their libraries, and then the whole library movement, obviously, is another thing we've discussed here. But I do conclude by saying it's appropriate that we choose very robust and challenging measures, and that we should remember in terms of PISA. I do hope the Government will continue in terms of its membership of PISA and take these results seriously, and that we mark where there are some improvements and concede that. But, obviously, we want to get above the OECD average. That should be our aim.
Welsh: Buaswn yn sicr yn cytuno bod llesiant da, iach yn amddiffyniad gwych yn erbyn canlyniadau iechyd meddwl gwael iawn, a all arwain yn y pen draw mewn gormod o achosion, yn anffodus, at hunan-niweidio sylweddol a hyd yn oed at hunanladdiad. Felly, rwy'n cymryd y pwynt hwnnw. Ond mae Cymdeithas y Plant yn cydbwyso eu nodyn briffio, gan ein hatgoffa y bydd y cwricwlwm newydd yng Nghymru yn caniatáu i un o'r saith maes dysgu a phrofiad ganolbwyntio ar iechyd a llesiant. Rwy'n croesawu hyn, oherwydd yn ogystal â galluogi ein pobl ifanc i gael yr addysg orau bosibl i gael canlyniadau cynhyrchiol, rwy'n credu bod a wnelo addysg ysgol hefyd â'u gwneud yn ddinasyddion iach, ac ni ddylem fyth anghofio hynny. Un peth da am PISA, er gwaethaf rhai o'r anawsterau a gawsom ers 2006, yw ei fod yn gwneud inni fod o ddifrif ynglŷn â'r gymuned ysgol gyfan - ni allwch ryw fath o ddewis a dethol a dim ond canolbwyntio ar y grwpiau elitaidd a fydd yn anochel mewn unrhyw system addysg yn cyflawni rhyw lefel o ragoriaeth. Mae'n ymwneud â'r disgyblion na roddir ffocws arnynt sydd weithiau'n cael eu gadael ar ôl. Felly, mae'r mesurau hyn yn briodol, ac rwy'n falch ein bod o ddifrif yn eu cylch. Rwyf hefyd yn credu bod Cymdeithas y Plant yn gywir i alw am gynnwys rhai o'r ffactorau llesiant goddrychol hyn yn fframwaith arolygu Estyn. Rwy'n credu ei bod yn bwysig i pobl ifanc wneud ffrindiau a bod ganddynt gyfeillion yn yr ysgol - ac os nad oes, mae hynny'n anfon neges wael iawn - fod ganddynt deimlad cadarnhaol am yr ardal y maent yn byw ynddi ac y gallant ddylanwadu arni, ac archwilio sut y maent yn teimlo am y dyfodol. Mae hynny'n arwydd allweddol o lesiant. Mae'n rhaid i mi ddweud, yn y sgoriau hyn, gwelwn yng Nghymru fod 48 y cant weithiau'n teimlo'n drist, roedd 44 y cant weithiau'n teimlo'n bryderus - mae hynny'n uwch na chyfartaledd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, nid o lawer iawn, ond yn uwch - ond roedd 46 y cant weithiau'n teimlo'n ddiflas, ac roedd hynny gryn dipyn yn uwch na chyfartaledd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd, mae arnaf ofn. A gaf fi droi at blant â phrofiad o ofal? Rwy'n credu ei bod yn bwysig iawn, wrth inni edrych ar PISA, ein bod yn cofio bod rhai o'n disgyblion yn parhau i gyflawni ymhell islaw eu potensial a bod eu profiadau bywyd yn cael effaith sylweddol ar eu gobaith o lwyddo yn ddiweddarach mewn bywyd a chael bywyd cynhyrchiol a hapus fel oedolion. Rwy'n credu bod gennym broblem wirioneddol rhwng cyfnod allweddol 2 a'r hyn y maent yn ei gyflawni yng nghyfnod allweddol 4, ac rwy'n croesawu'r ffaith bod y Llywodraeth wedi edrych ar holl fater cyrhaeddiad addysgol y grŵp hwn. Mae'r ffordd y maent yn llithro ar ôl eu grŵp cyfoedion erbyn iddynt gyrraedd cyfnod allweddol 4 yn destun pryder gwirioneddol yn fy marn i. Nawr, wrth gwrs, mae llawer o blant yn cael eu rhoi mewn gofal yn ystod blynyddoedd y glasoed, ac yng nghyfnod allweddol 4 ceir effaith ddramatig iawn weithiau, ond yng nghyfnod allweddol 2, mae pethau weithiau'n llai diwyro ac anodd eu newid neu eu rheoli. Ond rwy'n dal i feddwl bod hynny'n destun pryder gwirioneddol i ni. Yn olaf, a gaf fi ddweud, ar lythrennedd, fy mod yn bryderus i nodi bod disgyblion Cymru yn llai tebygol o ddarllen llyfrau na disgyblion ar draws y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd a bod gan lawer ohonynt agweddau negyddol tuag at ddarllen. Rwy'n credu bod hyn yn rhywbeth diwylliannol, yn ogystal â'r hyn sy'n digwydd yn ein hysgolion. Mae gan bob un ohonom ein rhan i'w chwarae yma yn hyrwyddo llythrennedd a llawenydd darllen. Ac mae hynny'n rhywbeth a arferai fod gennym mor helaeth yn y gymdeithas Gymreig. Pan feddyliwch am sefydliadau'r glowyr, rwy'n credu bod ganddynt, ar gyfartaledd - mae rhywun wedi cyfrif - 3,000 o gyfrolau yn eu llyfrgelloedd, ac mae'r holl fudiad llyfrgelloedd, yn amlwg, yn rhywbeth arall rydym wedi'i drafod yma. Ond rwyf am ddod i ben trwy ddweud ei bod yn briodol ein bod yn dewis mesurau cadarn a heriol iawn, ac y dylem gofio hynny o ran PISA. Rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth yn parhau ei haelodaeth o PISA ac yn bod o ddifrif ynglŷn â'r canlyniadau hyn, a'n bod yn nodi lle ceir gwelliannau a chyfaddef hynny. Ond yn amlwg, rydym am fynd yn uwch na chyfartaledd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd. Dyna ddylai fod yn nod i ni.