English: We are quite capable of looking at alternative models while also seeing how the organisation is doing in the meantime. We're capable of doing two things at once. I'm just saying, from my own perspective, I actually was really keen to give this organisation a following wind - a sort of benefit of the doubt. When I came in, I think it was probably the major organisation in the purview of the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee, and I heard a lot of criticism about it, but I was prepared to say, 'Look, it's a pretty new organisation, it's still bedding in; let's give it a chance.' I'm less prepared to say that two or three years on from when I did that, when the organisation had already been there for at least three years. I think there has to come a time when an organisation's failings continue and are so egregious that, actually, you do have to look at structural change. We should look at that while continuing to monitor what it's doing in the meantime. I'd like to focus my remarks on two particular areas where I've been disappointed with the organisation, or potentially with the organisation's interface with Welsh Government, and they are forestry and marine energy. There's a huge opportunity in forestry. We've had a system with the common agricultural policy where the playing field is tilted towards agriculture and against forestry. Farming gets a subsidy on the basis simply of the land area, and that's taken away if it's given over to forestry, so that's a huge disincentive to planting trees. But as we move to our own Wales-based system, that should no longer be the case. Actually, NRW should have a huge amount of expertise that it can use to help expand the forestry sector, both within its ownership, but also, I think, by spreading best practice and building up facilities within forestry. One of those was meant to be this sawmill line. That was the supposed justification for giving these long-term contracts without proper competition, yet that sawmill line wasn't built, and we understand from the Public Accounts Committee report that NRW was likely aware of that, but didn't do anything to enforce the contract that was meant to be building up that capacity. So I ask the organisation: can't you do more to actually help farmers who want perhaps to plant some of their land with forestry, to help bring new people into the industry and expand this sector for the benefit of Wales and, indeed, in terms of our climate change objectives? Similarly, in terms of marine energy, it should be a huge potential growth sector for Wales, and something again where we can look to our climate change commitments and reducing emissions. I understand that Welsh Government wants to prioritise this sector. I think the work that Marine Energy Wales has been doing, largely on something of a shoestring, has actually been very positive, and I understand the Welsh Government's behind it. But a lot of the problem is NRW, because if people want to try out a marine energy scheme, wave or tidal, whichever - put something on the surface of the water or on the sea bed that's trying a new way of generating energy and investigating its practicality - they have to go through an NRW licence procedure that treats them as if they're some sort of heavy industry, putting in something permanently that's got to have this great evidence base because they've done it before and can show NRW how there's no risk whatsoever. Having this precautionary-type approach and needing that degree of backup and information and evidence for something that, by its nature, is innovative and a pilot is putting a huge block on marine energy in Wales. People within the industry are tearing their hair out saying how difficult it is to get licences from NRW, and how frustrating it is to deal with that organisation. In Scotland, they instead have a deploy and monitor approach, yet in Wales every single licence thing has to be done individually. It's so difficult to do. You try and get advice from NRW and they just charge you several hundred pounds even for beginning to talk to you. Please, Ministers, if you really believe in this marine energy sector, whatever you do about NRW more generally, just see if you can help speed this process for licence applications to support marine energy, and don't let NRW be the block.
Welsh: Mae'n hollol bosibl inni edrych ar fodelau amgen tra hefyd yn gweld sut y mae'r sefydliad yn gwneud yn y cyfamser. Gallwn wneud dau beth ar unwaith. Dweud wyf fi, o fy safbwynt fy hun, roeddwn yn awyddus iawn i ddymuno'n dda i'r sefydliad hwn - rhyw fath o fantais yr amheuaeth. Pan ddeuthum i mewn, credaf mai dyna'r prif sefydliad yn sylw'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig mae'n debyg, a chlywais lawer o feirniadaeth yn ei gylch, ond roeddwn yn barod i ddweud, 'Edrychwch, mae'n sefydliad eithaf newydd, mae'n dal i fagu gwraidd; gadewch inni roi cyfle iddo.' Rwy'n llai parod i ddweud hynny ddwy neu dair blynedd er pan ddywedais hynny, pan oedd y sefydliad eisoes wedi bod yno ers o leiaf dair blynedd. Credaf fod yn rhaid i'r amser ddod pan fydd methiannau sefydliad yn parhau ac mor ddybryd mewn gwirionedd, fel bod rhaid ichi edrych ar newid strwythurol. Dylem edrych ar hynny tra'n parhau i fonitro'r hyn y mae'n ei wneud yn y cyfamser. Hoffwn ganolbwyntio fy sylwadau ar ddau faes penodol lle rwyf wedi bod yn siomedig gyda'r sefydliad, neu o bosibl gyda rhyngwyneb y sefydliad a Llywodraeth Cymru, a'r meysydd hynny yw coedwigaeth ac ynni morol. Ceir cyfle enfawr mewn coedwigaeth. Rydym wedi cael system gyda'r polisi amaethyddol cyffredin lle mae pethau'n gogwyddo tuag at amaethyddiaeth ac oddi wrth goedwigaeth. Mae ffermio'n cael cymhorthdal yn seiliedig yn syml ar arwynebedd tir, a chaiff ei dynnu os caiff y tir ei drosglwyddo at ddibenion coedwigaeth, felly dyna ddatgymhelliad anferth i blannu coed. Ond wrth inni symud i'n system ein hunain yng Nghymru, ni ddylai hynny fod yn wir bellach. Mewn gwirionedd, dylai Cyfoeth Naturiol Cymru fod â llawer iawn o arbenigedd y gall ei ddefnyddio i helpu i ehangu'r sector coedwigaeth, o fewn ei berchnogaeth, ond hefyd, rwy'n credu, drwy ledaenu arferion gorau ac adeiladu cyfleusterau o fewn coedwigaeth. Dyna oedd y llinell melin lifio i fod. Dyna oedd y cyfiawnhad tybiedig dros roi'r contractau hirdymor hyn heb gystadleuaeth go iawn, ac eto ni chafodd y llinell melin lifio honno mo'i datblygu, a deallwn o adroddiad y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ei bod yn debygol fod Cyfoeth Naturiol Cymru yn ymwybodol o hynny, ond na wnaeth unrhyw beth i orfodi'r contract a oedd i fod i ddatblygu'r capasiti hwnnw. Felly, gofynnaf i'r sefydliad: oni allwch wneud rhagor i helpu ffermwyr sydd eisiau plannu rhywfaint o goed ar eu tir, i helpu i ddod â phobl newydd i mewn i'r diwydiant ac ehangu'r sector hwn er budd Cymru ac yn wir, o ran ein hamcanion newid hinsawdd? Yn yr un modd, mewn perthynas ag ynni morol, dylai fod yn sector twf enfawr posibl i Gymru, a rhywbeth eto lle gallwn edrych ar ein hymrwymiadau newid hinsawdd a lleihau allyriadau. Deallaf fod Llywodraeth Cymru am flaenoriaethu'r sector hwn. Rwy'n credu bod y gwaith y bu Ynni Môr Cymru yn ei wneud, ar y nesaf peth i ddim i raddau helaeth, wedi bod yn gadarnhaol iawn, a deallaf mai Llywodraeth Cymru sydd y tu ôl i hwnnw. Ond mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn rhan fawr o'r broblem, oherwydd os yw pobl eisiau rhoi cynnig ar gynllun ynni môr, boed yn ynni'r tonnau neu'r llanw, pa un bynnag - rhoi rhywbeth ar wyneb y dŵr neu ar wely'r môr sy'n rhoi cynnig ar ffordd newydd o gynhyrchu ynni ac ymchwilio i'w ymarferoldeb - rhaid iddynt fynd drwy weithdrefn drwyddedu Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n eu trin fel pe baent yn rhyw fath o ddiwydiant trwm, a rhoi rhywbeth i mewn yn barhaol sy'n gorfod cael sylfaen dystiolaeth wych am eu bod wedi ei wneud o'r blaen ac yn gallu dangos i Cyfoeth Naturiol Cymru sut nad oes unrhyw risg o gwbl. Mae cael yr ymagwedd ragofalus hon a bod angen y graddau hynny o gymorth wrth gefn a gwybodaeth a thystiolaeth ar gyfer rhywbeth sydd, yn ei hanfod, yn arloesol ac yn gynllun peilot yn creu rhwystr enfawr i ynni môr yng Nghymru. Mae pobl yn y diwydiant yn tynnu gwallt eu pennau ac yn dweud pa mor anodd yw cael trwyddedau gan Cyfoeth Naturiol Cymru, a pha mor rhwystredig yw ymdrin â'r sefydliad hwnnw. Yn yr Alban, mae ganddynt ddull o weithredu'n seiliedig ar weithredu a monitro, ac eto, yng Nghymru mae'n rhaid gwneud pob elfen a drwyddedir yn unigol. Mae mor anodd gwneud hynny. Rydych yn ceisio cael cyngor gan Cyfoeth Naturiol Cymru ac maent yn codi cannoedd o bunnoedd o dâl arnoch am hyd yn oed ddechrau siarad â chi. Weinidogion, os gwelwch yn dda, ac os ydych yn credu o ddifrif yn y sector ynni môr, beth bynnag a wnewch am Cyfoeth Naturiol Cymru yn fwy cyffredinol, edrychwch i weld a allwch helpu i gyflymu'r broses hon ar gyfer ceisiadau am drwyddedau i gefnogi ynni môr, a pheidiwch â gadael i Cyfoeth Naturiol Cymru fod yn rhwystr i hynny.