English: And I would just want to say that the nation of sanctuary vision - and we're so proud - in fact, the Llywydd spoke about our nation of sanctuary when she spoke last Thursday, and we were proud of that, weren't we, in that all-important ceremony, the opening of our sixth Senedd. The nation of sanctuary is about making Wales not just welcoming to migrants, but also harnessing the opportunities that migration brings to help our economy and our communities to thrive, and that we provide that warm welcome to those arriving and provide the support they need, so that they will, I know, make their contributions - indeed, as have so many, as you said, Altaf Hussain. So thank you for your contribution this afternoon. And thank you to the Welsh Conservatives for co-tabling. Darren and I have visited this, these motions, every year in this capacity. Thank you also to Plaid Cymru for co-tabling, and thank you to Jane Dodds. It just is such a statement, isn't it, when we all come together and unify in this way. It was very important to hear from Sarah Murphy about the young people in Bridgend. I think I've met some of those, and they came together, as you said, through Black Lives Matter; they came together and they met and discussed the issues, they came out onto the streets, into the community. And just to say, this is why the education system, our support for education, is so crucial in terms of the new curriculum, because, for the young people, it will empower teachers and all our schools to design lessons that will inspire them, as I said, to be ethical, informed citizens of Wales and the world. We have to thank Professor Charlotte Williams for enabling that to happen, and indeed the former education Minister, Kirsty Williams, for taking this forward, and now Jeremy Miles. He was very proud on 1 October, on the first day of Black History Month, which is now Black History 365, in saying, 'Now, it's mandatory in Wales, and we are the first in the UK.' But thank you for sharing, again, the young people - Anna and Olivia from Bridgend - their experiences and the influence that they're now having on their peers and the communities of Bridgend. Thank you to Sioned Williams as well for co-tabling this debate. And as you said so powerfully, this is about, actually, are we going to do something different this time, is it going to be a change, moving to this race equality action plan for an anti-racist Wales. And it's interesting, as we said - during the year, many things happened, and I highlighted those, but one thing we did do was put money into black history, so it's not just Black History Month, it's Black History 365 days a year. And this year, we celebrated local what we called heroes and sheroes, thanking those who work tirelessly within their communities, and the richness and strength and contributions that black, Asian and minority ethnic people and communities bring to Wales is our history for as long as I've been engaged in politics. It is important that we look at language, as Jane Dodds has said. And I think we have reflected, as Rhianon Passmore has done, on that pioneer community leader and campaigner, Betty Campbell. But to have her children and her grandchildren speaking at the unveiling of her statue was so powerful, and you've echoed the words of her granddaughter, Rhianon, this afternoon. Racism, prejudice and intolerance didn't stop Betty - it galvanised her to push forward and achieve, and she was a change maker who overcame so many barriers, so that we can recognise that we have now got to deliver in terms of her legacy. I'm grateful that, Sioned Williams, you drew attention to the national hate crime statistics, which were of great concern last week. But actually, over the past year, we've probably done more work to increase awareness and the confidence of victims to come forward and report hate crime. We have been very concerned about this increase in recorded hate crimes in Wales this year, compared with the previous year. But this is about ensuring that people are coming forward and there may be better awareness, we hope, and better recording of hate crimes by police forces. And we're embedding actions to eliminate hate and prejudice into the race equality action plan for Wales. We have many themes in the race equality action plan and one of them is criminal justice. It's not devolved, but those who co-designed this strategy with us, and who wanted to influence it clearly with lived experience said, 'You have to have criminal justice in this action plan.' And our plan has the collective aim that everyone who comes into contact with the criminal justice system will receive equal treatment and equal outcomes whatever their ethnicity, alongside education, employability, skills and culture - it came through in your statement this afternoon, the influence it's already having - Welsh language, heritage, sport, leadership representation, health and social care. All areas of the Welsh Government are now making that change. So, we now have a responsibility. We've come together today, and we will throughout this year, I know, recognise - . And you will hold us to account in terms of ensuring that we deliver on this plan in a way that has not been seen before. I'm very proud that it is a race equality action plan for an anti-racist Wales. All of us will have to learn and change and deliver to make this a living document that is truly making a difference and that we can then see that measurable difference to the lives of black, Asian and minority ethnic people in communities here in Wales. Diolch yn fawr.
Welsh: A hoffwn i ddweud nad oedd gweledigaeth y genedl noddfa - ac rydym ni mor falch - mewn gwirionedd, siaradodd y Llywydd am ein cenedl noddfa pan siaradodd ddydd Iau diwethaf, ac roeddem yn falch o hynny, onid oeddem ni, yn y seremoni hollbwysig honno, i agor ein chweched Senedd. Nid yw'r genedl noddfa yn ymwneud dim ond â gwneud Cymru yn groesawgar i ymfudwyr, ond hefyd â manteisio gorau y gallwn ni ar y cyfleoedd a ddaw yn sgil mudo i helpu ein heconomi a'n cymunedau i ffynnu, a'n bod yn rhoi'r croeso cynnes hwnnw i'r rhai sy'n cyrraedd ac yn darparu'r cymorth sydd ei angen arnyn nhw, er mwyn iddyn nhw, mi wn, wneud eu cyfraniadau - yn wir, fel y mae cynifer wedi gwneud, fel y gwnaethoch chi ei ddweud, Altaf Hussain. Felly diolch am eich cyfraniad y prynhawn yma. A diolch i'r Ceidwadwyr Cymreig am gyd-gyflwyno. Mae Darren a minnau wedi ymweld â hyn, y cynigion hyn, bob blwyddyn yn y swydd hon. Diolch hefyd i Blaid Cymru am gyd-gyflwyno, a diolch i Jane Dodds. Mae'n gymaint o ddatganiad, onid yw, pan fyddwn ni i gyd yn dod at ein gilydd ac yn uno fel hyn. Roedd yn bwysig iawn clywed gan Sarah Murphy am y bobl ifanc ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Rwy'n credu fy mod i wedi cwrdd â rhai ohonyn nhw, a daethon nhw at ei gilydd, fel y gwnaethoch chi ei ddweud, drwy Mae Bywydau Du o Bwys; daethon nhw at ei gilydd a chyfarfod a thrafod y materion, daethon nhw allan ar y strydoedd, i'r gymuned. Ac i ddweud, dyma pam mae'r system addysg, ein cefnogaeth i addysg, mor hanfodol o ran y cwricwlwm newydd, oherwydd, i'r bobl ifanc, bydd yn grymuso athrawon a'n holl ysgolion i gynllunio gwersi a fydd yn eu hysbrydoli, fel y dywedais i, i fod yn ddinasyddion moesegol, gwybodus o Gymru a'r byd. Mae'n rhaid i ni ddiolch i'r Athro Charlotte Williams am alluogi hynny i ddigwydd, ac yn wir y cyn-Weinidog Addysg, Kirsty Williams, am fwrw ymlaen â hyn, a Jeremy Miles erbyn hyn. Roedd yn falch iawn ar 1 Hydref, ar ddiwrnod cyntaf Mis Hanes Pobl Dduon, sydd bellach yn Hanes Pobl Dduon 365, wrth ddweud, 'Mae bellach yn orfodol yng Nghymru, a ni yw'r cyntaf yn y DU.' Ond diolch am rannu, unwaith eto, y bobl ifanc - Anna ac Olivia o Ben-y-bont ar Ogwr - eu profiadau a'r dylanwad maen nhw'n ei gael bellach ar eu cyfoedion a chymunedau Pen-y-bont ar Ogwr. Diolch i Sioned Williams hefyd am gyd-gyflwyno'r ddadl hon. Ac fel y gwnaethoch ei ddweud mor rymus, mae hyn yn ymwneud, mewn gwirionedd, ag a ydym yn mynd i wneud rhywbeth gwahanol y tro hwn, a fydd yn newid, drwy gynnig y cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol hwn ar gyfer Cymru wrth-hiliol. Ac mae'n ddiddorol, fel y gwnaethom ni ei ddweud - yn ystod y flwyddyn, digwyddodd llawer o bethau, a thynnais sylw atyn nhw, ond un peth y gwnaethom ni ei wneud oedd rhoi arian i hanes pobl dduon, felly nid Mis Hanes Pobl Dduon yn unig ydyw, mae'n Hanes Pobl Dduon 365 diwrnod y flwyddyn. Ac eleni, buom yn dathlu'n lleol yr hyn y gwnaethom ni ei alw'n arwyr ac arwresau, gan ddiolch i'r rhai hynny sy'n gweithio'n ddiflino yn eu cymunedau, a'r cyfoeth a'r cryfder a'r cyfraniadau y mae pobl a chymunedau pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yn eu cyflwyno i Gymru fu ein hanes ni erioed ers i mi ymwneud â gwleidyddiaeth. Mae'n bwysig i ni edrych ar iaith, fel y dywedodd Jane Dodds. Ac rwy'n credu ein bod ni wedi myfyrio, fel y mae Rhianon Passmore wedi ei wneud, ar yr arweinydd cymunedol a'r ymgyrchydd arloesol, Betty Campbell. Ond roedd cael ei phlant a'i hwyrion yn siarad yn y seremoni dadorchuddio ei cherflun mor bwerus, ac rydych chi wedi adleisio geiriau ei hwyres, Rhianon, y prynhawn yma. Ni wnaeth hiliaeth, rhagfarn ac anoddefgarwch atal Betty - fe roddodd yr awch iddi fwrw ymlaen a chyflawni, ac roedd yn rhywun a wnaeth newid a oresgynnodd gynifer o rwystrau, fel y gallwn ni gydnabod bod yn rhaid i ni gyflawni bellach o ran ei hetifeddiaeth. Rwy'n ddiolchgar i chi, Sioned Williams, am dynnu sylw at yr ystadegau troseddau casineb cenedlaethol, a oedd yn peri pryder mawr yr wythnos diwethaf. Ond mewn gwirionedd, dros y flwyddyn ddiwethaf, mae'n debyg ein bod ni wedi gwneud mwy o waith i gynyddu ymwybyddiaeth a hyder dioddefwyr i ddod ymlaen a rhoi gwybod am droseddau casineb. Rydym ni wedi bod yn pryderu'n fawr am y cynnydd hwn mewn troseddau casineb a gofnodwyd yng Nghymru eleni, o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol. Ond mae hyn yn ymwneud â sicrhau bod pobl yn dod ymlaen ac efallai y bydd gwell ymwybyddiaeth, gobeithio, a chofnodi troseddau casineb yn well gan heddluoedd. Ac rydym yn ymwreiddio camau gweithredu i ddileu casineb a rhagfarn yng nghynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol Cymru. Mae gennym ni lawer o themâu yn y cynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol ac un ohonyn nhw yw cyfiawnder troseddol. Nid yw wedi ei ddatganoli, ond dywedodd y rhai hynny a oedd yn amlwg â phrofiad byw a gyd-luniodd y strategaeth hon â ni, ac a oedd yn dymuno dylanwadu arni, 'Mae'n rhaid i chi gynnwys cyfiawnder troseddol yn y cynllun gweithredu hwn.' Ac mae gan ein cynllun y nod cyfunol y bydd pawb sy'n dod i gysylltiad â'r system cyfiawnder troseddol yn cael triniaeth gyfartal a chanlyniadau cyfartal ni waeth beth fo'u hethnigrwydd, ochr yn ochr ag addysg, cyflogadwyedd, sgiliau a diwylliant - cafodd ei gyfleu yn eich datganiad y prynhawn yma, y dylanwad y mae eisoes yn ei gael - y Gymraeg, treftadaeth, chwaraeon, cynrychiolaeth ymhlith arweinwyr, iechyd a gofal cymdeithasol. Mae pob rhan o Lywodraeth Cymru bellach yn gwneud y newid hwnnw. Felly, mae gennym ni gyfrifoldeb yn awr. Rydym ni wedi dod at ein gilydd heddiw, a byddwn ni drwy gydol y flwyddyn hon, mi wn, yn cydnabod - . A byddwch yn ein dwyn i gyfrif o ran sicrhau ein bod yn cyflawni'r cynllun hwn mewn ffordd nad yw wedi ei gweld o'r blaen. Rwy'n falch iawn ei fod yn gynllun gweithredu cydraddoldeb hiliol ar gyfer Cymru wrth-hiliol. Bydd yn rhaid i bob un ohonom ni ddysgu a newid a chyflawni i wneud hon yn ddogfen fyw sy'n gwneud gwahaniaeth gwirioneddol ac y gallwn wedyn weld y gwahaniaeth mesuradwy hwnnw i fywydau pobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig mewn cymunedau yma yng Nghymru. Diolch yn fawr.