English: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Can I begin by thanking the Conservative group at the Assembly for using their time this afternoon to bring forward this debate? I've listened very carefully to each contribution, and I'm very glad to have this opportunity to discuss the future of local government in Wales and to set out some of my own early thinking. My starting point, Dirprwy Lywydd, is this: that good local government plays a vitally important part in the lives of almost every citizen in Wales, from the earliest years of nursery education and the foundation phase to the social care provided to our oldest and most vulnerable. As Mike Hedges suggested, each one of us has a direct interest in the way in which our rubbish is collected, our streets kept clean, how our roads are maintained and our children are educated, and each one of those services is provided by our local authorities. Now, Dirprwy Lywydd, I am fortunate that, partly as a result of the very close attention provided by my predecessors, I take on this portfolio at a time when, despite the very real challenges, local government in Wales has been improving. Most previous local government Ministers will have inherited a position where more than one council in Wales has been in need of intervention for its education or social services, or for its own corporate governance. Today, no council in Wales is in that position, and I am very keen to reflect that pattern of improvement in our discussion of local government. When I met the leader of Ynys Môn council, he asked me that the first time I mentioned his authority on the floor of this Assembly, I should not describe it as a failing authority, but instead I should focus on the considerable success that his council has achieved over the last three years. That authority is in a very different position today than it was at the start of the last Assembly term, and I'm very pleased to be able to do just that - to say something about the efforts, all those efforts, here at the National Assembly, through the intervention of regulators and councils themselves, which have helped to bring about this improved picture. Now, none of this is to suggest that real challenges do not remain, nor could we possibly believe that the provision of local authority services in Wales is uniformly as we would wish it to be simply because no local authority is currently performing below the minimum standard required of it. All Members here will be familiar with the basic position. Each and every local authority in Wales is good at something. Most are good at many things. None are good at everything. The challenge, then, will be to go on securing improvement in a future that will be very testing indeed. Local authorities face rising demand for many of their services, and they and we know that the money to meet those needs is diminishing, and, on current central Government plans, as Jenny Rathbone pointed out, will go on diminishing in each year of this Assembly term. No-one that I have met in my meetings with local authorities so far argues that the status quo can be sustained. The nature of the problem is widely understood and shared; crafting solutions to it has been less easy. The last Welsh Government attempted to take a lead, to shape an agenda, to set out a way forward and to persuade others to follow. We would not have had the uniform commitment to change, I believe, had that work not been undertaken. Now, one aspect of the proposed solution, the map, did not create consensus. Many other aspects of the draft Bill published by my predecessor were widely welcomed, both in this Chamber and beyond. Mike Hedges mentioned the general power of competence for local authorities, but the Bill also included greater clarity of relationships between executive and political leadership, the strengthening of the community leadership role of individual councillors, and measures to improve the responsiveness of local councils, answering the issues that Mohammad Asghar identified.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddechrau drwy ddiolch i grŵp y Ceidwadwyr yn y Cynulliad am ddefnyddio'u hamser y prynhawn yma i gyflwyno'r ddadl hon? Rwyf wedi gwrando'n ofalus iawn ar bob cyfraniad, ac rwy'n falch iawn o gael y cyfle hwn i drafod dyfodol llywodraeth leol yng Nghymru ac i amlinellu rhai o fy syniadau cynnar fy hun. Fy man cychwyn, ddirprwy Lywydd, yw bod llywodraeth leol dda yn chwarae rhan hanfodol bwysig ym mywydau bron bob dinesydd yng Nghymru, o flynyddoedd cynharaf addysg feithrin a'r cyfnod sylfaen i ofal cymdeithasol a ddarperir i'r bobl hynaf a mwyaf agored i niwed. Fel yr awgrymodd Mike Hedges, mae gan bob un ohonom ddiddordeb uniongyrchol yn y ffordd y caiff ein sbwriel ei gasglu, a'n strydoedd eu cadw'n lân, yn y modd y caiff ein ffyrdd eu cynnal a sut y caiff ein plant eu haddysgu, ac mae pob un o'r gwasanaethau hyn yn cael eu darparu gan ein hawdurdodau lleol. Nawr, ddirprwy Lywydd, yn rhannol o ganlyniad i'r sylw manwl iawn a roddwyd i hyn gan fy rhagflaenwyr, rwy'n ffodus fy mod yn mabwysiadu'r portffolio hwn ar adeg pan fo llywodraeth leol yng Nghymru wedi bod yn gwella, er gwaethaf yr heriau real iawn. Bydd y rhan fwyaf o'r Gweinidogion llywodraeth leol blaenorol wedi etifeddu sefyllfa lle y bu angen ymyrryd mewn mwy nag un cyngor yng Nghymru mewn perthynas â'u haddysg neu eu gwasanaethau cymdeithasol, neu eu trefniadau llywodraethu corfforaethol eu hunain. Heddiw, nid oes unrhyw gyngor yng Nghymru yn y sefyllfa honno, ac rwy'n awyddus iawn i adlewyrchu'r patrwm hwn o welliant yn ein trafodaeth ar lywodraeth leol. Pan gyfarfûm ag arweinydd Cyngor Ynys Môn, y tro cyntaf i mi grybwyll ei awdurdod ar lawr y Cynulliad hwn, gofynnodd i mi beidio â disgrifio ei awdurdod fel un sy'n methu, ond yn hytrach y dylwn ganolbwyntio ar y llwyddiant sylweddol y mae ei gyngor wedi'i gyflawni dros y tair blynedd diwethaf. Mae'r awdurdod hwnnw mewn sefyllfa wahanol iawn heddiw i'r un roedd ynddi ar ddechrau tymor diwethaf y Cynulliad, ac rwy'n falch iawn o allu gwneud hynny - dweud rhywbeth am yr ymdrechion, yma yn y Cynulliad Cenedlaethol, drwy ymyrraeth rheoleiddwyr a chynghorau eu hunain, yr holl ymdrechion hynny sydd wedi helpu i sicrhau'r darlun gwell hwn. Nawr, nid oes dim o hyn yn awgrymu nad oes heriau gwirioneddol yn parhau, ac ni allem gredu o gwbl ychwaith fod darparu gwasanaethau awdurdodau lleol yng Nghymru fel y byddem yn dymuno iddo fod ym mhob man am nad oes unrhyw awdurdod lleol ar hyn o bryd yn perfformio islaw'r safon sy'n ofynnol ganddo. Bydd yr holl Aelodau yma yn gyfarwydd â'r safbwynt sylfaenol. Mae pob awdurdod lleol yng Nghymru yn dda am wneud rhywbeth. Mae'r rhan fwyaf yn dda am lawer o bethau. Nid oes yr un yn dda am bopeth. Yr her, felly, fydd parhau i sicrhau gwelliant mewn dyfodol a fydd yn heriol iawn yn wir. Mae awdurdodau lleol yn wynebu galw cynyddol am lawer o'u gwasanaethau, ac maent hwy a ninnau'n gwybod fod yr arian i ddiwallu'r anghenion hynny'n lleihau, ac yn ôl cynlluniau Llywodraeth ganolog ar hyn o bryd, fel y nododd Jenny Rathbone, bydd yn parhau i leihau ym mhob blwyddyn o'r tymor Cynulliad hwn. Nid oes neb rwyf wedi cyfarfod â hwy yn fy nghyfarfodydd gydag awdurdodau lleol hyd yn hyn yn dadlau y gellir cynnal y status quo. Mae natur y broblem wedi'i deall a'i rhannu'n eang; mae creu atebion iddi wedi bod yn llai hawdd. Ceisiodd y Llywodraeth ddiwethaf arwain, llunio agenda, gosod ffordd ymlaen a pherswadio eraill i ddilyn. Nid wyf yn credu y byddem wedi cael yr ymrwymiad cyson i newid pe na bai'r gwaith hwnnw wedi'i wneud. Nawr, nid oedd un agwedd ar yr ateb arfaethedig, y map, yn creu consensws. Mae llawer o agweddau eraill ar y Bil drafft a gyhoeddwyd gan fy rhagflaenydd wedi cael croeso eang, yn y Siambr hon a thu hwnt. Crybwyllodd Mike Hedges y pŵer cymhwysedd cyffredinol ar gyfer awdurdodau lleol, ond roedd y Bil hefyd yn cynnwys rhagor o eglurder ynghylch y berthynas rhwng arweinyddiaeth weithredol a gwleidyddol, cryfhau rôl arweinyddiaeth gymunedol cynghorwyr unigol, a mesurau i wella ymatebolrwydd cynghorau lleol, i ateb y materion a nododd Mohammad Asghar.