English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I move the motion tabled in the name of Siân Gwenllian. Why have we called for this debate today? I could launch straight into detail about different pots of funding and rehash well-worn Brexit arguments, but I'd like to start in more simple terms: we are facing a cost-of-living disaster. Most have already started to feel its effects after the 1 April energy price hike, and yesterday's headlines reported that the typical household energy bill is set to rise again by another £800 a year in October. Whilst all this is going on, Wales not only is lacking the financial and welfare levers that are currently held by Westminster to tackle this crisis, but we have also been denied funding as we have exited the European Union, funding that could make all the difference now. Rather than the disjointed projects that tinker around the edges, Plaid Cymru is calling for the levelling-up funds to be used to deliver genuine transformational programmes such as retrofitting Wales's housing stock, one of the oldest housing stocks in Europe, to save households over £600 on energy bills. Plaid Cymru is also calling for the shared prosperity fund to be devolved, and for a needs-based funding formula to be adopted, thus giving us the opportunity to correct the arbitrary top-down approach adopted by the UK Government. Devolving the shared prosperity fund to the Welsh Government is necessary to ensure that the funds are directed properly to tackle the cost-of-living crisis head on. Inflation figures and economic growth rates add to the mounting evidence of UK stagflation; the Conservatives' record is of 12 years of failure to create an economy that delivers well-being for people across the United Kingdom. From the banking crisis to the present day, the Westminster Government has sought out every opportunity to impose austerity and to bring about a hard Brexit of its own making. Those have combined to aggravate the UK's cost-of-living crisis. Yes, there have been other causes that have been beyond our control, but these are ideological choices that will go down in history as Tory creations. The levelling-up fund does nothing to correct past mistakes or deliver for the future. By the Welsh Government's own figures, this Government's post-Brexit funding arrangement for Wales falls short by £772 million of structural funds alone for the period of 2021-25, and we face in Wales a loss of more than £1 billion in unreplaced funding over the next three years. That's not only an assault on Welsh devolution, as the economy Minister has already said, but also a broken election promise. The Conservative Party promised in 2019 to replace EU regional funding with a programme that is fairer and better tailored to our economy. However, so far, the amount of funding allocated to this end has failed to match the promise of the UK Government's levelling-up rhetoric. That is not what was promised on page 15 of the 2019 Welsh Conservative manifesto, which said that 'no part of the UK loses out from the withdrawal of EU funding'. Nor is it what was promised on page 29, which said that 'Wales will not lose any powers or funding as a result of our exit from the EU'. To be fair, the Welsh Conservative benches here must also be disappointed, as their 2021 manifesto set out their hopes to see delivered a UK shared prosperity fund that tackles inequality and deprivation and levels up the whole of Wales. A year on from this manifesto, and inequality and deprivation have only deepened. Three years into its term and six years on from Brexit, the UK Government cannot articulate or deliver any clear benefits to Wales. We need an honest funding settlement, devolved engagement, and a focus on delivery rather than glossy announcements. The UK levelling-up agenda excludes the Welsh Government from the management of the shared prosperity fund with allocations made to local authority areas based on investment plans with approval granted by UK Government Ministers. This is a purposeful bypassing of the Senedd's democratic oversight. Fundamentally, there is a principle at stake here: decisions for Wales should be made by Wales. It should be for a democratically elected Welsh Parliament to decide how to spend what money is left. Where there is a problem, it always seems the UK Government's answer is to patch together a solution that serves a small cohort of the population. Out of ideas - other than to centralise powers that they do not possess - the UK Government sit on their hands as the economy that they're responsible for fails to work for households and businesses not just in Wales, but across the UK. To close, Dirprwy Lywydd, this message should have landed a long time ago. It was the UK Government that promised it, after all. We'll never stop repeating it, and we'll always remind them of it: 'Not a penny less, not a power lost'.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw Siân Gwenllian. Pam ein bod wedi galw am y ddadl hon heddiw? Gallwn ddechrau sôn yn syth bin am fanylion gwahanol gronfeydd ac atgyfodi hen ddadleuon ynghylch Brexit, ond hoffwn ddechrau mewn termau mwy syml: rydym yn wynebu trychineb costau byw. Mae'r rhan fwyaf eisoes wedi dechrau teimlo'i effeithiau ar ôl y cynnydd mewn prisiau ynni ar 1 Ebrill, ac adroddodd y penawdau ddoe y bydd bil ynni cartref cyffredin yn codi £800 y flwyddyn eto ym mis Hydref. Tra bo hyn oll yn mynd rhagddo, nid yn unig nad oes gan Gymru'r ysgogiadau ariannol a lles sydd gan San Steffan i fynd i'r afael â'r argyfwng hwn, ond rydym wedi ein hamddifadu o gyllid hefyd wrth inni adael yr Undeb Ewropeaidd, cyllid a allai wneud byd o wahaniaeth yn awr. Yn hytrach na'r prosiectau digyswllt sy'n gwneud mân newidiadau ar yr ymylon, mae Plaid Cymru'n galw am ddefnyddio'r cyllid ffyniant bro i gyflwyno rhaglenni gwirioneddol drawsnewidiol megis ôl-osod stoc dai Cymru, un o'r stociau tai hynaf yn Ewrop, i arbed dros £600 i aelwydydd ar filiau ynni. Mae Plaid Cymru hefyd yn galw am ddatganoli'r gronfa ffyniant gyffredin, ac am fabwysiadu fformiwla ariannu sy'n seiliedig ar anghenion, gan roi'r cyfle inni unioni'r dull mympwyol o'r brig i lawr a fabwysiadwyd gan Lywodraeth y DU. Mae angen datganoli'r gronfa ffyniant gyffredin i Lywodraeth Cymru er mwyn sicrhau bod y cronfeydd yn cael eu cyfeirio'n briodol i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw yn uniongyrchol. Mae ffigurau chwyddiant a chyfraddau twf economaidd yn ychwanegu at y dystiolaeth gynyddol o chwyddwasgiad y DU; record y Ceidwadwyr yw 12 mlynedd o fethiant i greu economi sy'n sicrhau llesiant i bobl ledled y Deyrnas Unedig. O'r argyfwng bancio hyd heddiw, mae Llywodraeth San Steffan wedi bachu ar bob cyfle i orfodi mesurau cyni ac i sicrhau Brexit caled o'i gwaith ei hun. Mae'r rheini wedi cyfuno i waethygu argyfwng costau byw'r DU. Oes, mae yna achosion eraill sydd wedi bod y tu hwnt i'n rheolaeth, ond mae'r rhain yn ddewisiadau ideolegol a fydd yn cael eu cofio fel creadigaethau'r Torïaid. Nid yw'r gronfa ffyniant bro'n gwneud unrhyw beth i gywiro camgymeriadau'r gorffennol na darparu ar gyfer y dyfodol. Yn ôl ffigurau Llywodraeth Cymru ei hun, mae trefniant ariannu ôl-Brexit y Llywodraeth hon ar gyfer Cymru yn brin o £772 miliwn mewn cronfeydd strwythurol yn unig ar gyfer y cyfnod rhwng 2021 a 2025, ac yng Nghymru, rydym yn wynebu colli mwy nag £1 biliwn mewn cyllid heb gael unrhyw gyllid yn ei le dros y tair blynedd nesaf. Mae hynny nid yn unig yn ymosodiad ar ddatganoli yng Nghymru, fel y mae Gweinidog yr economi wedi'i ddweud eisoes, ond mae hefyd yn addewid etholiadol a dorrwyd. Yn 2019, addawodd y Blaid Geidwadol raglen decach ac wedi'i theilwra'n well i'n heconomi yn lle cyllid rhanbarthol yr UE. Fodd bynnag, hyd yma, nid yw swm y cyllid a ddyrannwyd i'r perwyl hwn wedi cadw at addewid rhethreg Llywodraeth y DU ynghylch codi'r gwastad. Nid dyna a addawyd ar dudalen 15 o faniffesto'r Ceidwadwyr Cymreig yn 2019, a ddywedodd na fydd 'unrhyw ran o'r DU ar ei cholled pan na fydd cyllid yr UE ar gael mwyach'. Ac nid dyna chwaith oedd yr hyn a addawyd ar dudalen 29, a ddywedodd 'na fydd Cymru yn colli unrhyw bwerau na chyllid ar ôl i ni ymadael â'r UE'. A bod yn deg, mae'n rhaid bod meinciau'r Ceidwadwyr Cymreig yma yn siomedig hefyd, wrth i'w maniffesto ar gyfer 2021 nodi eu gobeithion i weld cronfa ffyniant gyffredin y DU yn mynd i'r afael ag anghydraddoldeb ac amddifadedd ac yn codi'r gwastad yng Nghymru gyfan. Flwyddyn ar ôl y maniffesto hwn, mae anghydraddoldeb ac amddifadedd wedi gwaethygu. Dair blynedd i mewn i'w thymor a chwe blynedd ar ôl Brexit, ni all Llywodraeth y DU fynegi na sicrhau unrhyw fanteision clir i Gymru. Mae arnom angen setliad ariannu gonest, ymgysylltu datganoledig, a ffocws ar gyflawni yn hytrach na chyhoeddiadau deniadol. Mae agenda ffyniant bro'r DU yn atal Llywodraeth Cymru rhag y gwaith o reoli'r gronfa ffyniant gyffredin, gyda dyraniadau'n cael eu gwneud i ardaloedd awdurdodau lleol yn seiliedig ar gynlluniau buddsoddi gyda chymeradwyaeth yn cael ei rhoi gan Weinidogion Llywodraeth y DU. Mae hyn yn fwriadol yn osgoi trosolwg democrataidd y Senedd. Yn y bôn, mae egwyddor yn y fantol yma: dylai penderfyniadau ar gyfer Cymru gael eu gwneud gan Gymru. Senedd Cymru, sydd wedi'i hethol yn ddemocrataidd, a ddylai benderfynu sut i wario'r ychydig arian sydd ar ôl. Lle mae problem, ymddengys mai ateb Llywodraeth y DU bob amser yw datrysiad clytiog sy'n gwasanaethu carfan fach o'r boblogaeth. Nid oes gan Lywodraeth y DU syniadau ar ôl - heblaw canoli pwerau nad oes ganddynt - ac maent yn eistedd ar eu dwylo wrth i'r economi y maent yn gyfrifol amdani fethu gweithio i aelwydydd a busnesau nid yn unig yng Nghymru, ond ledled y DU. I gloi, Ddirprwy Lywydd, dylai'r neges hon fod wedi cael ei chlywed amser maith yn ôl. Llywodraeth y DU a'i haddawodd, wedi'r cyfan. Ni fyddwn byth yn rhoi'r gorau i'w hailadrodd, a byddwn bob amser yn eu hatgoffa ohoni: 'Heb fod geiniog ar ein colled, heb golli unrhyw bŵer'.