techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Thank you for the question. Of course, our innovative housing programme is certainly at the heart of our response to this serious challenge that's facing us in terms of creating homes that are low carbon - carbon zero ideally - and we've got some excellent projects coming forward now and being built and we're learning from them already from our last year's stream of projects. But, this time, we're very keen to build on some of those projects from last year, but also to look for projects where we are scaling up. So, we've invited projects for this second year, and the applications close this week for projects on a grander scale really, so that we can start scaling up some of the exciting work that's already being undertaken through the innovative housing programme. Also, we know that although we're doing a huge amount of work to try and support SMEs back into the sector, we do need to ensure that the volume builders are working in this way as well. So, we've done some work with our home builder engagement programme in terms of what we can be doing in future, looking potentially at the future of Help to Buy. That's been extremely popular, as you can imagine, amongst the volume builders, but it is an important lever that we do have, so we need to be considering how we use it to achieve our broader aims across Government.
Welsh: Diolch i chi am y cwestiwn. Wrth gwrs, mae ein rhaglen tai arloesol yn sicr yn ganolog i'n hymateb i'r her ddifrifol sy'n ein hwynebu mewn perthynas â chreu cartrefi carbon isel - di-garbon yn ddelfrydol - ac mae gennym brosiectau rhagorol yn cael eu cyflwyno yn awr ac yn cael eu hadeiladu ac rydym eisoes yn dysgu oddi wrthynt o'n ffrwd o brosiectau y llynedd. Ond, y tro hwn, rydym yn awyddus iawn i adeiladu ar rai o'r prosiectau hynny ers y llynedd, ond hefyd i edrych am brosiectau lle rydym yn uwchraddio. Felly, rydym wedi gwahodd prosiectau ar gyfer yr ail flwyddyn hon, ac mae dyddiad cau'r ceisiadau yr wythnos hon ar gyfer prosiectau ar raddfa fwy mewn gwirionedd, fel y gallwn ddechrau uwchraddio rhywfaint o'r gwaith cyffrous sydd eisoes yn cael ei wneud drwy'r rhaglen tai arloesol. Hefyd, er ein bod yn gwneud llawer iawn o waith i geisio estyn cymorth i fusnesau bach a chanolig ddychwelyd i'r sector, gwyddom fod angen i ni sicrhau bod yr adeiladwyr mwy o faint yn gweithio yn y ffordd hon hefyd. Felly, rydym wedi gwneud gwaith gyda'n rhaglen ymgysylltu ag adeiladwyr cartrefi ar yr hyn y gallwn ei wneud yn y dyfodol, gan edrych ar ddyfodol Cymorth i Brynu o bosibl. Mae hwnnw wedi bod yn hynod boblogaidd, fel y gallwch ei ddychmygu, ymhlith yr adeiladwyr mwy, ond mae'n ddull pwysig sydd gennym, felly mae angen i ni ystyried sut rydym yn ei defnyddio i gyflawni ein hamcanion ehangach ar draws y Llywodraeth.
English: Thank you for that, which is in part encouraging. As you know, the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee has been looking at this whole issue of energy efficiency in housing. Our evidence has suggested that there is a significant number of barriers to delivering transformative change in house building in Wales at the moment. The Home Builders Federation expressed concern that transformative change will result in fewer houses being built, and other organisations, including Caerphilly County Borough Council and the Federation of Master Builders Cymru, echoed concerns that there are already a number of challenges to building the number of affordable homes needed, particularly if housing targets are to be met. This doesn't sound like the sector are prepared for the challenges ahead, and I think that we've really got to push them because we need much more response from them, and ambition. For instance, we've seen this week that the UK Government has released its ambitious Road to Zero strategy, which includes a proposal for all new homes in suburban England to be fitted with electronic car charging points. This is the type of integrated policy that we need, and I do hope that - . The innovation fund is a great idea, but it needs to lead quickly to mainstreaming those great developments that we know are going to work, such as charging points built into new homes as standard. I do hope that you will challenge the sector, particularly the private house builders, to improve their practice.
Welsh: Diolch i chi am hynny, sydd, yn rhannol, yn galonogol. Fel y gwyddoch, mae'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig wedi bod yn edrych ar holl fater effeithlonrwydd ynni mewn tai. Mae ein tystiolaeth wedi awgrymu bod nifer sylweddol o rwystrau i gyflawni newid trawsnewidiol yn y gwaith o adeiladu tai yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae'r Ffederasiwn Adeiladu Cartrefi wedi mynegi pryder y bydd newid trawsnewidiol yn arwain at lai o dai yn cael eu hadeiladu, ac mae sefydliadau eraill, gan gynnwys Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili a Ffederasiwn y Meistr Adeiladwyr Cymru, wedi adleisio pryderon fod yna nifer o heriau eisoes i adeiladu'r nifer angenrheidiol o dai fforddiadwy, yn enwedig os yw targedau tai'n mynd i gael eu cyrraedd. Nid yw'n swnio fel pe bai'r sector yn barod am yr heriau sy'n ei wynebu, a chredaf fod yn rhaid i ni eu gwthio o ddifrif oherwydd rydym angen llawer mwy o ymateb ganddynt, ac uchelgais. Er enghraifft, rydym wedi gweld yr wythnos hon fod Llywodraeth y DU wedi rhyddhau ei strategaeth uchelgeisiol 'Road to Zero', sy'n cynnwys cynnig i osod mannau gwefru ceir electronig ym mhob cartref newydd ym maestrefi Lloegr. Dyma'r math o bolisi integredig rydym ei angen, ac rwy'n gobeithio - . Mae'r gronfa arloesi yn syniad gwych, ond mae angen iddo arwain yn gyflym at brif ffrydio'r datblygiadau mawr y gwyddom y byddant yn gweithio, fel gosod mannau gwefru mewn cartrefi newydd fel mater o drefn. Rwy'n gobeithio y byddwch yn herio'r sector, yn enwedig yr adeiladwyr tai preifat, i wella eu harferion.
English: Thank you, and I certainly think that this is the time now to be having that challenging discussion with the volume house builders, particularly because I was quite disappointed to read some of the evidence that the committee has received, which almost suggested that everything's fine, 'Let's not change anything'. But everything's not fine, and we do need to change things. We are currently building houses, but I suspect that, in years to come, we will be coming back to retrofit as well, and that's an expense that the homeowners don't want and it's an expense that the Government doesn't want. So, we do need to be changing the way we build houses. I do feel that the innovative housing programme that we have here in Wales, alongside all of the great practice that we're watching evolve in other parts of the world as well, is pulling us to a point where we are at the point of a revolution in the way in which we build houses. I would love to see the volume house builders be part of that revolution. Traditionally, it has been the small builders who have been able to or have been willing to take the risks in terms of building homes in a different way, and we're absolutely supporting that. So, the innovative housing programme this time is now open to private businesses to take those exciting steps, but it is for the large builders to be stepping up to the plate in terms of changing the way that they build things. We're absolutely committed to working with the sector, but we're not afraid to be pushing the sector where we need to as well.
Welsh: Diolch i chi, ac rwy'n sicr yn credu ei bod yn bryd i ni gael y drafodaeth heriol honno gyda'r adeiladwyr tai mawr yn awr, yn enwedig am fy mod yn siomedig i ddarllen peth o'r dystiolaeth y mae'r pwyllgor wedi'i chael, a oedd bron yn awgrymu bod popeth yn iawn, 'Gadewch i ni beidio â newid unrhyw beth'. Ond nid yw popeth yn iawn, ac mae angen i ni newid pethau. Ar hyn o bryd, rydym yn adeiladu tai, ond rwy'n amau, mewn blynyddoedd i ddod, y byddwn yn dychwelyd er mwyn ôl-osod yn ogystal, ac mae honno'n gost nad yw perchnogion tai ei heisiau ac mae'n gost nad yw'r Llywodraeth ei heisiau. Felly, mae angen i ni newid y ffordd rydym yn adeiladu tai. Rwy'n teimlo bod y rhaglen tai arloesol sydd gennym yma yng Nghymru, ochr yn ochr â'r holl arferion gwych rydym yn eu gweld yn datblygu mewn rhannau eraill o'r byd hefyd, yn ein harwain at bwynt pan ydym ar drothwy chwyldro yn y ffordd rydym yn adeiladu tai. Buaswn wrth fy modd pe bai'r adeiladwyr tai mawr yn rhan o'r chwyldro hwnnw. Yn draddodiadol, yr adeiladwyr bach sydd wedi gallu neu sydd wedi bod yn barod i wynebu risgiau o ran adeiladu cartrefi mewn ffordd wahanol, ac rydym yn cefnogi hynny'n llwyr. Felly, y tro hwn, mae'r rhaglen tai arloesol yn agored i fusnesau preifat gymryd y camau cyffrous hynny, ond yr adeiladwyr mawr a ddylai fod yn camu i'r adwy o ran newid y ffordd y maent yn adeiladu pethau. Rydym yn gwbl ymrwymedig i weithio gyda'r sector, ond nid oes gennym ofn gwthio'r sector i ble sydd angen inni ei wthio yn ogystal.
English: Minister, we in the Welsh Conservatives recently released an urban strategy that will create, we hope, cities that are fit for the twenty-first century and I'm glad my colleagues, at least, have read the paper.
Welsh: Weinidog, yn ddiweddar, cyhoeddwyd strategaeth drefol gennym ni, y Ceidwadwyr Cymreig, y gobeithiwn y bydd yn creu dinasoedd sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain ac rwy'n falch fod fy nghyd-Aelodau, o leiaf, wedi darllen y papur.
English: Are you sure? [ Laughter.]
Welsh: A ydych chi'n siŵr? [ Chwerthin.]
English: I've set an exam, don't worry. This includes some elements of housing policy and we will be producing a further document specifically on housing in the autumn. But one area that we did look at in that strategy was green roofing. There are housing developments now throughout England - one example being in Barking in London - where developers are exploring the use of green roofs on housing because of the positive impact they have on thermal insulation, stormwater attenuation, improved air quality, improved water quality, creating habitats for pollinators and improving one's sense of well-being and the number of green spaces around us. I think that the Welsh Government's innovative housing programme could be an obvious way of exploring this type of innovation in Wales, and I do hope that we will see some pilots coming forward now in terms of green roofing, because some UK cities now clearly see this as a very good way of developing effective housing in the twenty-first century.
Welsh: Rwyf wedi gosod prawf, peidiwch â phoeni. Mae hyn yn cynnwys rhai elfennau o'r polisi tai a byddwn yn cynhyrchu dogfen arall yn benodol ar dai yn yr hydref. Ond un maes rydym wedi edrych arno yn y strategaeth yw toeon gwyrdd. Mae yna ddatblygiadau tai bellach ledled Lloegr - ac mae un enghraifft yn Barking yn Llundain - lle mae datblygwyr yn ymchwilio i'r defnydd o doeau gwyrdd ar dai oherwydd yr effaith gadarnhaol y maent yn ei chael ar inswleiddio thermol, gwanhau llif dŵr storm, gwella ansawdd aer, gwella ansawdd dŵr, creu cynefinoedd ar gyfer pryfed peillio a gwella'r ymdeimlad o lesiant a nifer y mannau gwyrdd o'n cwmpas. Credaf y gallai rhaglen tai arloesol Llywodraeth Cymru fod yn ffordd amlwg o edrych ar y math hwn o arloesedd yng Nghymru, ac rwy'n gobeithio y byddwn yn gweld cynlluniau peilot yn cael eu cyflwyno yn awr mewn perthynas â thoeau gwyrdd, oherwydd mae rhai dinasoedd yn y DU yn amlwg bellach yn gweld hon fel ffordd dda iawn o ddatblygu tai effeithiol yn yr unfed ganrif ar hugain.
English: Yes, I agree, and I've certainly read your document, and I look forward to the housing document coming forward in the autumn as well. I share your excitement about green roofs and we've seen some really good examples already. The Down to Earth project in my own constituency, in Gower, has built buildings with green roofs and they've found it to be not only good in terms of the structure of a building, but actually good for the soul in terms of the people who are working there. It seems to be something that creates the kind of environment that certainly contributes to good well-being, alongside the important role that it plays in terms of decarbonisation and so on. So, there are plenty of opportunities there, but it's not only within the housing portfolio or the housing part of my work that I'm keen to explore this. I was at a recent meeting of the hub that has started to work in Ammanford and Cross Hands. They're looking at regeneration projects in the Carmarthenshire area. One of the pieces of work that they are doing in terms of preparing the buildings that they're going to be introducing, to increase jobs and so on, they're including green roofs there. So, I think that green roofs should be thought of as part of our regeneration ambitions, as well as how we see the building of houses particularly.
Welsh: Ie, rwy'n cytuno, ac rwy'n sicr wedi darllen eich dogfen, ac edrychaf ymlaen at weld y ddogfen ar dai yn yr hydref hefyd. Rhannaf eich cyffro ynglŷn â thoeau gwyrdd ac rydym eisoes wedi gweld enghreifftiau da iawn. Mae'r prosiect Down to Earth yn fy etholaeth, yng Ngŵyr, wedi adeiladu adeiladau gyda thoeau gwyrdd a gwelsant fod hynny'n dda, nid yn unig o ran strwythur yr adeilad, ond yn dda i'r enaid o ran y bobl sy'n gweithio yno. Mae i'w weld yn rhywbeth sy'n creu'r math o amgylchedd sy'n sicr yn cyfrannu at lesiant, ochr yn ochr â'r rôl bwysig y mae'n ei chwarae o ran datgarboneiddio ac ati. Felly, mae digonedd o gyfleoedd yno, ond rwy'n awyddus i archwilio hyn beth bynnag, nid yn unig o fewn y portffolio tai neu o fewn y rhan o fy ngwaith sy'n ymwneud â thai. Roeddwn mewn cyfarfod diweddar o'r hyb sydd wedi dechrau gweithio yn Rhydaman a Cross Hands. Maent yn edrych ar brosiectau adfywio yn ardal sir Gaerfyrddin. Mae toeau gwyrdd yn un o'r pethau y maent yn eu gwneud o ran paratoi'r adeiladau y byddant yn eu cyflwyno, er mwyn cynyddu nifer swyddi ac ati. Felly, credaf y dylid ystyried toeau gwyrdd fel rhan o'n huchelgeisiau adfywio, yn ogystal â sut rydym yn edrych ar adeiladu tai yn benodol.
English: Following the consultation held last year, I made an oral statement on these matters in January. I will include electoral reform provisions within a local government Bill we expect next year. I will work closely with local government and others in order to raise public knowledge of the reforms that are planned for the 2022 local government elections.
Welsh: Yn dilyn yr ymgynghoriad a gynhaliwyd y llynedd, gwneuthum ddatganiad llafar ar y materion hyn ym mis Ionawr. Byddaf yn cynnwys darpariaethau diwygio etholiadol o fewn Bil llywodraeth leol rydym yn ei ddisgwyl y flwyddyn nesaf. Byddaf yn gweithio'n agos gyda llywodraeth leol ac eraill er mwyn cynyddu gwybodaeth y cyhoedd am y diwygiadau a gynlluniwyd ar gyfer etholiadau llywodraeth leol 2022.
English: I thank the Cabinet Secretary for that response. Has the Cabinet Secretary had any indications from local authorities that they would consider moving to a proportional representation system for local elections? And would he agree that such a system would be a fairer system and may help increase interest and participation in local elections?
Welsh: Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am yr ymateb hwnnw. A yw Ysgrifennydd y Cabinet wedi cael unrhyw awgrym gan awdurdodau lleol y byddent yn ystyried newid i system gynrychiolaeth gyfrannol ar gyfer etholiadau lleol? Ac a fyddai'n cytuno y byddai system o'r fath yn system decach ac y gallai helpu i gynyddu diddordeb a chyfranogiad mewn etholiadau lleol?
English: I have to say to the Member that I have not received any indication of those matters from any part of local government, but I have to say that I do agree with her. Like herself, I agree with the single transferable vote system, and that is my preferred system as well. I guess we will both be arguing for that formulation during the consultation in the Welsh Labour Party over the coming months. The Welsh Government has a clear policy on this matter. We have an agreement to introduce an optional move to the STV system, which local government can choose if they so wish to do. Personally, I would encourage all local authorities to do so. I believe that the single transferable vote system does deliver a fairer system. It delivers greater diversity and greater democratic accountability. So, I hope, alongside the Member for Cardiff North, that local government will embrace a move to proportionality over the coming years.
Welsh: Mae'n rhaid i mi ddweud wrth yr Aelod nad oes unrhyw ran o lywodraeth leol wedi awgrymu'r materion hynny i mi, ond mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno â hi. Fel hithau, cytunaf â system y bleidlais sengl drosglwyddadwy, a dyna yw fy hoff system innau hefyd. Rwy'n tybio y bydd y ddau ohonom yn dadlau dros y datganiad hwnnw yn ystod ymgynghoriad Plaid Lafur Cymru dros y misoedd nesaf. Mae gan Lywodraeth Cymru bolisi clir ar y mater hwn. Mae gennym gytundeb i gyflwyno newid opsiynol i system y bleidlais sengl drosglwyddadwy, y gall llywodraeth leol ei dewis os ydynt yn dymuno gwneud hynny. Yn bersonol, buaswn yn annog pob awdurdod lleol i wneud hynny. Credaf fod y bleidlais sengl drosglwyddadwy yn system decach. Mae'n sicrhau mwy o amrywiaeth a mwy o atebolrwydd democrataidd. Felly, fel yr Aelod dros Ogledd Caerdydd, rwy'n gobeithio y bydd llywodraeth leol yn croesawu newid i system gyfrannol dros y blynyddoedd nesaf.
English: Cabinet Secretary, you may have heard my question to the First Minister yesterday in regard to an ex-Montgomeryshire person who feels disenfranchised by the electoral system, as an overseas voter - [ Interruption. ] I'm not sure which way this particular constituent does cast their vote. I'm not sure whether the First Minister quite understood the intention of my question, so I wanted to raise it with you. From my understanding, this person is allowed to vote in the general elections but is barred from voting in Welsh Assembly or local government elections because they are considered so-called second-order elections. The issue here is that if a Welsh resident moves overseas, they can vote in Welsh elections. If a Welsh resident moves to an English or Scottish address, and then moves overseas, they can't decide which nation to place them in if they live overseas. Is there anything that can be done to ensure that Welsh nationals who wish to do so can take part in Welsh Assembly elections or local government elections in Wales?
Welsh: Ysgrifennydd y Cabinet, efallai eich bod wedi clywed fy nghwestiwn i'r Prif Weinidog ddoe mewn perthynas ag unigolyn oedd yn dod o sir Drefaldwyn sy'n teimlo ei fod wedi'i ddifreinio gan y system etholiadol, fel pleidleisiwr tramor - [ Torri ar draws. ] Nid wyf yn siŵr pa ffordd y mae'r etholwr penodol yn bwrw ei bleidlais. Nid wyf yn siŵr a ddeallodd y Prif Weinidog fwriad fy nghwestiwn, felly roeddwn eisiau ei godi gyda chi. Yn ôl yr hyn rwy'n ei ddeall, mae'r unigolyn dan sylw yn cael pleidleisio yn yr etholiadau cyffredinol ond mae wedi'i wahardd rhag pleidleisio yn etholiadau Cynulliad Cenedlaethol Cymru neu mewn etholiadau llywodraeth leol gan y cânt eu hystyried yn etholiadau ail ddosbarth. Y broblem yma yw, os yw rhywun sy'n byw yng Nghymru yn symud dramor, gallant bleidleisio yn etholiadau Cymru. Os yw rhywun sy'n byw yng Nghymru yn symud i gyfeiriad yn Lloegr neu'r Alban, ac yna'n symud dramor, ni allant benderfynu pa genedl i'w gosod ynddi os ydynt yn byw dramor. A oes unrhyw beth y gellir ei wneud i sicrhau y gall gwladolion Cymreig sy'n dymuno gwneud hynny gymryd rhan yn etholiadau Cynulliad Cymru neu mewn etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru?
English: Presiding Officer, I'm not sure where to start. The result in Montgomeryshire last year has clearly worried my good friend from that part of the world. I will say to him very gently that I'm afraid that the First Minister understood exactly and precisely the question that he was asking yesterday, and the First Minister's response is one that I'm afraid I will repeat this afternoon.
Welsh: Lywydd, nid wyf yn siŵr ble i ddechrau. Mae'r canlyniad yn sir Drefaldwyn y llynedd yn amlwg wedi poeni fy nghyfaill o'r rhan honno o'r byd. Rwyf am ddweud wrtho'n garedig iawn fod arnaf ofn fod y Prif Weinidog wedi deall y cwestiwn roedd yn ei ofyn ddoe yn iawn, ac mae arnaf ofn fy mod am ailadrodd ymateb y Prif Weinidog y prynhawn yma.
English: A former employee of Cardiff council has recently been to see me regarding a serious employment issue. He fell foul of an outdated provision in the Local Government Act 1972, which meant that, after his term as an elected councillor came to an end, he was barred from working for that council for 12 months. It was only after he had worked for the council for six months did they realise that they had fallen foul of this provision. Despite no performance issues, and with complete indignity, they sacked him on the spot. He received no support from the council. They failed to accommodate any alternative employment options and, after 13 months, they appointed someone else to the role, despite that individual reapplying for their own job back. The council has refused a dialogue and failed to respond to a subject access request, and now faces a tribunal as a result. Will the Cabinet Secretary agree to look into this case and the issue in general to ensure a fair outcome for this individual and others who could fall foul of this outdated rule in the future? I would be more than happy to write to you with more detail if necessary.
Welsh: Bu cyn-weithiwr o gyngor Caerdydd yn fy ngweld yn ddiweddar mewn perthynas â mater difrifol yn ymwneud â chyflogaeth. Tramgwyddodd yn erbyn darpariaeth yn Neddf Llywodraeth Leol 1972, a oedd yn golygu, ar ôl i'w gyfnod fel cynghorydd etholedig ddod i ben, ei fod wedi'i wahardd rhag gweithio i'r cyngor hwnnw am 12 mis. Roedd wedi bod yn gweithio i'r cyngor am chwe mis pan sylweddolwyd eu bod wedi tramgwyddo'r ddarpariaeth hon. Er nad oedd unrhyw broblemau gyda'i berfformiad, a chydag amarch llwyr, cafodd ei ddiswyddo yn y fan a'r lle. Ni chafodd unrhyw gymorth gan y cyngor. Maent wedi methu darparu unrhyw opsiynau cyflogaeth amgen iddo ac ar ôl 13 mis, maent wedi penodi rhywun arall i'r swydd, er bod yr unigolyn wedi gwneud cais am ei swydd ei hun yn ôl. Mae'r cyngor wedi gwrthod cyfathrebu ac wedi methu ymateb i gais gwrthrych am wybodaeth, ac mae bellach yn wynebu tribiwnlys o ganlyniad. A wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet gytuno i edrych ar yr achos hwn a'r mater yn gyffredinol i sicrhau canlyniad teg i'r unigolyn hwn ac eraill a allai dramgwyddo'r hen reol hon yn y dyfodol? Buaswn yn fwy na pharod i ysgrifennu atoch gyda mwy o fanylion os oes angen.
English: I'm grateful for the Member's offer of correspondence on this matter. It does seem to me a better way of dealing with employment matters than raising them on the floor of the house.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i'r Aelod am gynnig gohebu ar y mater hwn. Ymddengys i mi fod honno'n ffordd well o ymdrin â materion cyflogaeth na'u codi yn y Siambr.
English: You should have said that then.
Welsh: Dylech fod wedi dweud hynny felly.
English: Thank you. Is that a film? [ Laughter.]
Welsh: Diolch. Ai ffilm yw honno? [ Chwerthin. ]
English: My officials are already working with the Association of Electoral Administrators, the Wales electoral co-ordination board, the electoral reform programme board, as well as holding workshops across Wales with local authorities to discuss these and other electoral changes.
Welsh: Mae fy swyddogion eisoes yn gweithio gyda Chymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol, bwrdd cydlynu etholiadol Cymru, bwrdd y rhaglen diwygio etholiadol, a hefyd yn cynnal gweithdai ledled Cymru gydag awdurdodau lleol i drafod y materion hyn a newidiadau etholiadol eraill.