English: The Tory UK Government's cost-of-living crisis is hitting the people of Wales hard. It is a crisis and, yes, it is one that's been seen approaching. But we do have to acknowledge that the Tory Government is in charge of the parafiscal levers that will radically make a difference. And yet, the want-to-be heir of the Tory crown, the apprentice-apparent, Rishi Sunak, has been missing. He was missing last Wednesday when the Prime Minister, Boris Johnson, was fighting for his political life in the House of Commons - he was busy and didn't tweet his support for the PM until late into the night. And this cost-of-living crisis, as has been stated earlier, it's not about beer or nights out, it is about anaemia, it's about rickets and it's about respiratory disease. So, I welcome strongly the fact that the Welsh Labour Government has been co-ordinating its representations to the UK Tory Government, alongside our colleagues in Edinburgh and Belfast. The Minister for Finance and Local Government, Rebecca Evans, was bang-on when she stated emphatically that Welsh households 'need to see urgent action from the Treasury to help people with rising bills and living costs.' There will be, no doubt, widespread consensus around the Chamber that rising energy bills are causing huge anxiety and real mental and physical distress, with too many families living in fuel poverty and inflation rising to 5.1 per cent and predicted to rise more. And the Welsh Government has already invested more than £50 million trying to mitigate this issue. This is a cost-of-living crisis on top of the COVID crisis. And the power, if not the political will, lies mostly in the hands of the embattled and feeble Prime Minister, Boris Johnson, and his Ministers, with energy, welfare and levelling up as starters. I would be interested to hear from our Minister what Simon Clarke, the Chief Secretary to the Treasury, was able to offer her and her colleagues. And hopefully, the Conservative grandees now sitting in Whitehall towers do recognise R.T. Davies. Today in this debate I want to say this strongly, and to the Tories of this Senedd: I implore you to step up to the plate and finally stand up for Wales instead of Boris. Age UK has already warned that the predicted 50 per cent rise in energy bills from April could trigger a national UK emergency for millions of older people. The UK Government's price cap on what suppliers can charge is currently £1,277, but analysts are already speculating that this could go up to almost £2,000 on 1 April. We must mitigate the consequences of the major spikes in global prices, and as we enter, finally, the third year of the COVID-19 pandemic, we cannot allow more unnecessary misery to be inflicted on the Welsh nation. Citizens, especially the elderly and the medically vulnerable, should not have to ration, in the twenty-first century, their energy use because of financial pressure. And to take £20 a week away from the very, very poorest in our society at this time is utterly and totally unforgivable. Choosing between heating and eating is something that I hope none of us here in this Senedd should accept for anybody that we represent. I challenge the Conservatives in this place to please get some courage. Stand up to your political masters, stand up for Wales in the Treasury, and stand up for your constituents. Diolch.
Welsh: Mae argyfwng costau byw Llywodraeth Dorïaidd y DU yn taro pobl Cymru'n galed. Mae'n argyfwng, ac ydy, mae'n un a welwyd yn agosáu. Ond mae'n rhaid inni gydnabod mai'r Llywodraeth Dorïaidd sy'n gyfrifol am yr ysgogiadau ardrethiannol a fydd yn gwneud gwahaniaeth sylweddol. Ac eto, mae'r un sy'n dymuno etifeddu'r goron Dorïaidd, y prentis eglur, Rishi Sunak, wedi bod ar goll. Roedd ar goll ddydd Mercher diwethaf pan oedd y Prif Weinidog, Boris Johnson, yn ymladd am ei fywyd gwleidyddol yn Nhŷ'r Cyffredin - roedd yn brysur ac ni wnaeth drydar ei gefnogaeth i'r Prif Weinidog tan yn hwyr yn y nos. Ac fel y dywedwyd yn gynharach nid yw'r argyfwng costau byw hwn yn ymwneud â chwrw neu nosweithiau allan, mae'n ymwneud ag anemia, mae'n ymwneud â'r llechau ac mae'n ymwneud â chlefyd anadlol. Felly, rwy'n croesawu'r ffaith bod Llywodraeth Lafur Cymru wedi bod yn cydlynu ei sylwadau i Lywodraeth Dorïaidd y DU, ochr yn ochr â'n cymheiriaid yng Nghaeredin a Belfast. Roedd y Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol, Rebecca Evans, yn llygad ei lle pan ddywedodd yn bendant fod aelwydydd Cymru 'am weld y Trysorlys yn cymryd camau brys i helpu pobl sy'n wynebu biliau a chostau byw cynyddol.' Mae'n siŵr y bydd consensws eang o amgylch y Siambr fod biliau ynni cynyddol yn achosi pryder enfawr a thrallod meddyliol a chorfforol go iawn, gyda gormod o deuluoedd yn byw mewn tlodi tanwydd a chwyddiant yn codi i 5.1 y cant ac y rhagwelir y bydd yn codi eto. Ac mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi buddsoddi mwy na £50 miliwn yn ceisio lliniaru'r mater. Mae hwn yn argyfwng costau byw ar ben argyfwng COVID. Ac mae'r pŵer, os nad yr ewyllys wleidyddol, yn nwylo'r Prif Weinidog gwarchaeëdig a llegach, Boris Johnson, a'i Weinidogion, gydag ynni, lles a chodi'r gwastad i enwi rhai meysydd yn unig. Byddai'n dda gennyf glywed gan ein Gweinidog ni beth y llwyddodd Simon Clarke, Prif Ysgrifennydd y Trysorlys, i'w gynnig iddi hi a'i chyd-Weinidogion. A gobeithio bod gwŷr mawr y Ceidwadwyr sy'n eistedd yn nhyrau Whitehall yn adnabod R.T. Davies erbyn hyn. Heddiw yn y ddadl hon rwyf am ddweud hyn yn gryf, ac wrth Dorïaid y Senedd hon: rwy'n erfyn arnoch i wneud eich dyletswydd a sefyll o'r diwedd dros Gymru yn lle Boris. Mae Age UK eisoes wedi rhybuddio y gallai'r cynnydd a ragwelir o 50 y cant mewn biliau ynni o fis Ebrill ymlaen sbarduno argyfwng cenedlaethol yn y DU i filiynau o bobl hŷn. Mae cap prisiau Llywodraeth y DU ar yr hyn y gall cyflenwyr ei godi yn £1,277 ar hyn o bryd, ond mae dadansoddwyr eisoes yn damcaniaethu y gallai hyn godi hyd at bron £2,000 ar 1 Ebrill. Rhaid inni liniaru canlyniadau'r codiadau mwyaf yn y prisiau byd-eang, ac wrth inni ddechrau ar drydedd flwyddyn y pandemig COVID-19, ni allwn ganiatáu i ragor o ddioddefaint diangen gael ei orfodi ar y genedl Gymreig. Ni ddylai dinasyddion, yn enwedig yr henoed a'r rhai sy'n agored i niwed yn feddygol, orfod dogni eu defnydd o ynni yn yr unfed ganrif ar hugain oherwydd pwysau ariannol. Ac mae mynd ag £20 yr wythnos oddi wrth y bobl dlotaf un yn ein cymdeithas ar hyn o bryd yn gwbl anfaddeuol. Mae dewis rhwng gwresogi a bwyta yn rhywbeth y gobeithiaf na ddylai'r un ohonom yma yn y Senedd hon ei dderbyn i unrhyw un a gynrychiolwn. Rwy'n herio'r Ceidwadwyr yn y lle hwn i fagu rhywfaint o ddewrder. Sefwch yn erbyn eich meistri gwleidyddol, sefwch dros Gymru yn y Trysorlys, a sefwch dros eich etholwyr. Diolch.