English: The Welsh Conservatives, of course, were delighted recently to welcome the announcement that Welsh local government revenue funding will receive an extra £31.5 million in 2018-19, and £61.7 million in 2019-20 as part of the Conservative UK Government's announcement of an additional £1.2 billion to Wales over the next four years. Wales is also benefiting, of course, from changes to the fiscal framework, meaning that for every £1 spent in England, at least £1.20 will now be spent in Wales, something that 13 years of Labour rule in Westminster never achieved. However, we have seen no let-up for our hard-pressed council tax payers or squeezed local government budgets, which now face real concerns over the lack of clarity over a number of funding streams. The Equality, Local Government and Communities Committee report on the draft budget called for greater transparency in funding presentation. Welsh Government claims of an increase to social care budgets to £42 million in 2018-19, rising to £73 million in 2019-20, and, allegedly, an extra £62 million, increasing to £108 million, in funding support for school services have been challenged by the Welsh Local Government Association, claiming it is already existing within the settlement, whilst the standard spending assessments has only gone up by just £35 million - pure rhetoric and spin by this Welsh Labour Government. Further, the Children, Young People and Education Committee revealed that the so-called additional £62 million in reality amounts to just £1.5 million when taking into account the initial calculation for 2018-19, and the final allocated figure. Our committee, the ELGC, further calls for the Welsh Government to outline how it intends to monitor spend and outcomes in areas previously in receipt of grant funding, now incorporated into the revenue support grant. Reductions of around £70 million in the cost of administering hypothetic grants are welcome and, to be fair, on these benches we've called for a less complicated and less bureaucratic way of funding local government. However, Cymorth Cymru have voiced concerns that without a distinct budget line, the Welsh Government simply cannot be held to account over how much actually is going to be spent on the Supporting People programme. Likewise, Bangor and District Women's Aid have stated that without ring fencing, they will not know how much is being spent on violence against women, domestic abuse and sexual violence. Clearly, there is a balance to be struck here between reducing hypothecation and retaining a transparent audit trail. So, therefore, I will be interested in the Cabinet Secretary's ideas for how this can be achieved. The Welsh Government have stated that information will be collected through a suite of expenditure returns in the interests of transparency, scrutiny and accountability. So, therefore, Cabinet Secretary, if you could advise as to when and where this data will be published and how you will report to the Assembly on this - . Since 2013-14, local authorities have seen cuts of nearly £0.5 billion in real terms. Cabinet Secretary, you've said before that you've never seen an alternative to the funding formula, yet we've been calling for years for a fundamental review and improved consideration of a number of particular areas. Demographics: particularly the needs of older people, given concerns raised by the Health Foundation in terms of future social services pressures, and the need for adult social care funding to rise by 4 per cent in real terms each year to cover this. Rurality: again, our rural authorities have been badly let down. Why is the Labour Government not prepared to help our rural authorities? They have borne, yet again, the biggest brunt of your cuts, with real term losses of 14.5 per cent to Powys even before today's proposed settlement. Rural isolation and access to services are only partially addressed by the current sparsity factor. Therefore, again, we call for increased attention to be given to this element of the formula also. Finally, we do need to look at how local authorities are actually managing their finances. We can't dictate how they budget, but we can enable better public and democratic scrutiny of local authority spending and use of reserves. The Equality, Local Government and Communities Committee has called for a review of the implementation of the guidance on local government reserves, a call disappointingly rejected by this Welsh Government. Whilst our residents continue to face hefty year-on-year council tax rises, potentially 12.5 per cent in Pembrokeshire, and high increases across Wales, whilst usable reserves have risen 7 per cent since 2012 and represent 86 per cent of total reserves totalling over 1.4 billion, there is a clear mismatch, Cabinet Secretary, and I actually think that you have some sympathy with my thoughts on that. Clearly, Cabinet Secretary, we do look to you now to bring some sense to this ludicrous situation. Rhondda Cynon Taf alone has usable reserves of almost £150 million. A council tax increase for our residents of 187 per cent since Labour came into power in Wales shows that Welsh Labour are more than happy to burden our householders, many on fixed incomes, rather than balance their own books here in Cardiff Bay.
Welsh: Roedd y Ceidwadwyr Cymreig, wrth gwrs, wrth eu boddau yn ddiweddar yn croesawu'r cyhoeddiad y bydd £31.5 miliwn ychwanegol ar gyfer cyllid refeniw llywodraeth leol Cymru yn 2018-19, a £61.7 miliwn yn 2019-20 yn rhan o gyhoeddiad Llywodraeth Geidwadol y DU o £1.2 biliwn yn ychwanegol i Gymru dros y pedair blynedd nesaf. Mae Cymru hefyd yn elwa, wrth gwrs, o newidiadau i'r fframwaith cyllidol, sy'n golygu am bob £1 a werir yn Lloegr, y caiff o leiaf £1.20 bellach ei wario yng Nghymru, rhywbeth nad yw 13 blynedd o Lywodraeth Lafur yn San Steffan erioed wedi ei gyflawni. Fodd bynnag, rydym wedi gweld yr un pwysau ar dalwyr y dreth gyngor ac ar gyllidebau cyfyngedig llywodraeth leol, sydd bellach yn wynebu pryderon gwirioneddol am y diffyg eglurder ynglŷn â nifer o ffrydiau ariannu. Mae adroddiad y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol ar y gyllideb ddrafft wedi galw am fwy o dryloywder wrth gyflwyno cyllid. Mae honiadau Llywodraeth Cymru o gynyddu'r gyllideb gofal cymdeithasol i £42 miliwn yn 2018-19, gan godi i £73 miliwn yn 2019-20, ac, yn ôl y sôn, £62 miliwn o gyllid ychwanegol ar gyfer gwasanaethau ysgolion, yn cynyddu i £108 miliwn, wedi cael eu herio gan Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, sy'n dweud bod hyn yn bodoli eisoes yn y setliad, er bod yr asesiadau o wariant safonol wedi codi £35 miliwn yn unig - rhethreg a gorliwio pur gan Lywodraeth Lafur Cymru. Ymhellach, datgelodd y Pwyllgor Addysg, Plant a Phobl Ifanc fod y £62 miliwn honedig ychwanegol mewn gwirionedd yn cyfateb i ddim ond £1.5 miliwn wrth ystyried y cyfrifiad cychwynnol ar gyfer 2018-19, a'r ffigur terfynol a neilltuwyd. Mae ein Pwyllgor ni, y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol, yn galw ymhellach ar Lywodraeth Cymru i amlinellu sut y mae'n bwriadu monitro'r gwariant a'r canlyniadau mewn meysydd oedd yn arfer cael cyllid grant, ond sydd bellach wedi'i ymgorffori yn y grant cymorth refeniw. Mae gostyngiadau o tua £70 miliwn yn y gost o weinyddu grantiau damcaniaethol i'w groesawu ac, i fod yn deg, ar y meinciau hyn, buom yn galw am ddull llai cymhleth a llai biwrocrataidd o ariannu llywodraeth leol. Fodd bynnag, mae Cymorth Cymru wedi lleisio pryderon nad oes modd, heb linell gyllideb benodol, dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif dros faint mewn gwirionedd a gaiff ei wario ar y rhaglen Cefnogi Pobl. Yn yr un modd, mae Cymorth i Ferched Bangor a'r Cylch wedi dweud, heb gyllid wedi ei glustnodi, na fyddant yn gwybod faint a werir ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Yn amlwg, mae angen cael cydbwysedd rhwng faint o gyllid a glustnodir a chael trywydd archwilio tryloyw. Felly, o ganlyniad, mae gennyf ddiddordeb i glywed syniadau Ysgrifennydd y Cabinet ynglŷn â sut y gellir cyflawni hyn. Mae Llywodraeth Cymru wedi dweud y caiff gwybodaeth ei chasglu drwy gyfrwng cyfres o ffurflenni gwariant at ddibenion tryloywder, craffu ac atebolrwydd. Felly, Ysgrifennydd y Cabinet, pe gallech chi ddweud pryd a ble y cyhoeddir y data hyn a sut y byddwch yn adrodd yn ôl i'r Cynulliad ar hyn - . Ers 2013-14, mae awdurdodau lleol wedi gweld toriadau o bron £0.5 biliwn mewn termau real. Ysgrifennydd y Cabinet, rydych wedi dweud o'r blaen na welsoch chi erioed fformiwla ariannu amgen, ac eto i gyd buom yn galw ers blynyddoedd am adolygiad sylfaenol ac am roi gwell ystyriaeth i nifer o feysydd penodol. Demograffeg: yn enwedig anghenion pobl hŷn, o ystyried y pryderon a godwyd gan y Sefydliad Iechyd o ran pwysau ar y gwasanaethau cymdeithasol yn y dyfodol, a'r angen am gynnydd o 4 y cant mewn termau real bob blwyddyn yn y cyllid ar gyfer gofal cymdeithasol i oedolion i ymdrin â hyn. Awdurdodau gwledig: eto, siomwyd ein hawdurdodau gwledig. Pam nad yw'r Llywodraeth Lafur yn barod i helpu ein hawdurdodau gwledig? Y nhw, unwaith eto, sydd wedi profi'r gwaethaf o'ch toriadau, gyda cholledion mewn termau real o 14.5 y cant i Gyngor Powys hyd yn oed cyn setliad arfaethedig heddiw. Dim ond yn rhannol y mae'r ffactor presennol o deneurwydd poblogaeth yn mynd i'r afael ag arwahanrwydd gwledig a hwylustra gwasanaethau. Felly, rydym ni, unwaith eto, yn galw am roi mwy o sylw i'r elfen hon yn y fformiwla hefyd. Yn olaf, mae angen inni edrych ar sut mae awdurdodau lleol mewn gwirionedd yn rheoli eu cyllid. Ni allwn ddweud wrthyn nhw sut i gyllidebu, ond mae modd inni alluogi gwell craffu cyhoeddus a democrataidd ar wariant awdurdodau lleol ac ar y defnydd o gronfeydd wrth gefn. Mae'r Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol wedi galw am adolygiad ynghylch sut y gweithredir y canllawiau ar y cronfeydd sydd gan awdurdodau lleol wrth gefn. Yn siomedig iawn, gwrthodwyd hyn gan Lywodraeth Cymru. Mae ein trigolion yn parhau i weld cynnydd sylweddol yn y dreth gyngor flwyddyn ar ôl blwyddyn, gyda hynny o bosib yn 12.5 y cant yn Sir Benfro, a chynnydd mawr ledled Cymru, ac mae'r cronfeydd wrth gefn wedi codi 7 y cant ers 2012 ac yn cynrychioli 86 y cant o gyfanswm y cronfeydd wrth gefn sydd gyda'i gilydd yn fwy nag 1.4 biliwn. Ond mae anghysondeb amlwg, Ysgrifennydd y Cabinet, ac mewn gwirionedd rwy'n credu bod gennych chi rywfaint o gydymdeimlad â'm barn i ynglŷn â hynny. Yn amlwg, Ysgrifennydd y Cabinet, rydym yn gobeithio y byddwch chi nawr yn dod â rhywfaint o synnwyr i'r sefyllfa hurt hon. Mae gan Rondda Cynon Taf ar ei phen ei hun gronfeydd wrth gefn o bron £150 miliwn y gellid eu defnyddio. Mae cynnydd yn y dreth gyngor ar gyfer ein trigolion o 187 y cant ers i Lafur ddod i rym yng Nghymru yn dangos bod Llafur Cymru yn fwy na pharod i roi beichiau ar ysgwyddau ein deiliaid tai, lawer ohonynt ar incwm sefydlog, yn hytrach na chydbwyso eu cyllidebau eu hunain yma ym Mae Caerdydd.