English: Diolch, Llywydd. Biodiversity loss and ecosystem collapse is a leading threat to humanity. The natural environment underpins our well-being and economic prosperity, yet our relationship with it is completely unsustainable. To ensure future generations are able to enjoy our beautiful natural heritage, we need to accelerate the actions we are taking to halt the decline in biodiversity. Over the summer, I've been working with a group of key experts and practitioners to undertake a biodiversity deep-dive to develop a set of collective actions we can take in Wales to support nature's recovery. The deep-dive was held ahead of a landmark United Nations Conference of the Parties, or COP15, in Canada in December, where global leaders will meet to agree targets for the next 10 years to combat the nature emergency. Through the deep-dive, we identified key recommendations to ensure meaningful delivery of the target known as 30x30: protecting and effectively managing at least 30 per cent of our land, freshwater and sea for nature by 2030. This is one of the global targets to be agreed at COP15. These recommendations build on the action we are already taking as a Government, including the recent action plan to tackle phosphorous pollution in our rivers, and implementing statutory nature targets. A priority will be to transform our protected sites series so that it is better, bigger, and more effectively connected. These protected sites are very much the jewels in the crown for biodiversity and were designated to protect some of our most important habitats and species in Wales. We will expand and accelerate our nature networks programme to improve the condition and connectivity of our protected sites network and to restore the condition of key habitats to ensure plants and animals are more resilient to climate change. Further designation of sites will also be an important tool in helping to protect our most vulnerable sites, together with appropriate management. I will also raise the ambition of our national peatland action programme, so that, by 2030, the programme will be delivering at a scale capable of reaching the net-zero 2050 target of 45,000 hectares of peatland restored. To support local collaborative partnership approaches, I am pleased to announce that we will provide an additional £3.3 million to local nature partnerships over the next three years. We recognise that LNPs are key in bringing together organisations, businesses and communities to take collective action to address local priorities. Our marine environment contains some of the most biologically diverse seas in the UK, with close to 50 per cent protected within the marine protected area network. However, while we have protected key habitats and species such as the bottlenose dolphin, just over half of those are in unfavourable condition. As a priority, we will accelerate action to complete the MPA network, to ensure the shortfalls in protection of habitats and features are addressed. I will shortly be launching the marine conservation zone designation process as part of our action to complete the network. We will finalise the assessment of potential fishing gear interactions with features of marine protected areas. This will enable us to understand what damage these do to MPA features and what management measures may be needed to prevent this. I also want to unlock the potential of designated landscapes of national parks and areas of outstanding natural beauty to deliver more for nature. I believe they have a vital role in reversing nature's decline, as well as contributing to the 30x30 target in some of our most cherished and iconic landscapes. We will support national parks and AONBs to develop prioritised action plans for nature restoration, embedding these in strategic planning. Llywydd, we also want to establish a series of nature recovery exemplar areas - either existing or new landscape-scale collaborations of public, private, voluntary and community actors who can come together to manage and restore nature in protected areas and the wider landscape. We also want to explore the role of the new International Union for Conservation of Nature-defined status of other effective area-based conservation measures, OECMs, in recognising areas outside protected sites that can contribute to 30x30. I will set up an expert working group to identify candidate nature recovery exemplar areas and OECMs, including the management vehicles and funding mechanisms needed to establish these. Llywydd, we will continue to reform land and marine management and planning, including spatial planning, to deliver more for both protected sites and wider land- and seascapes. We will take a strategic spatial approach, underpinned by robust evidence, to ensure that we are taking the right action in the right place. This will be achieved through strengthened guidance, such as 'Future Wales' policy 9, mainstreaming biodiversity, ecosystem resilience and green infrastructure. We want to invest in specialist advisers to work with land managers and farmers to manage key habitats and ensure the right incentives are designed into the future sustainable farming scheme. Tackling biodiversity loss by 2030 will require current delivery to be both more effective and scaled up. We recognise that we need to unlock additional funding to deliver for nature at a far greater scale and pace. As key budget holders, we also have a role to play; we need to ensure all our budgets seek to contribute or deliver positive actions that leave biodiversity in a better state. Effective monitoring is needed to chart progress towards delivering 30x30. I will establish a monitoring and evidence task group to continue the work needed to establish robust and appropriate monitoring and evidence frameworks. A society-wide approach is required to tackle both the nature and climate emergencies. We need to build a strong foundation for future delivery through capacity building, behaviour change, awareness raising and skills development, strengthening connections between local communities and nature, and helping people understand and be capable of taking actions that will make a positive difference. Llywydd, a team Wales effort is required to drive a decade of decisive action so that we can put the brakes on biodiversity decline. It is incumbent upon all of us here today to lead by example so that future generations are able to enjoy the natural environment, as we all have. I am extremely grateful to all who have taken part in my deep-dive, particularly the core group, the expert sub-groups and the round-table discussions, helping put us on a pathway to deliver for a nature-enriched future. Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae colli bioamrywiaeth a chwymp ecosystemau yn brif fygythiad i'r ddynoliaeth. Mae'r amgylchedd naturiol yn sail i'n lles a'n ffyniant economaidd, ond eto mae ein perthynas ag ef yn gwbl anghynaladwy. Er mwyn sicrhau bod cenedlaethau'r dyfodol yn gallu mwynhau ein treftadaeth naturiol hardd, mae angen i ni gyflymu'r camau yr ydym yn eu cymryd i atal y dirywiad mewn bioamrywiaeth. Dros yr haf, rwyf wedi bod yn gweithio gyda grŵp o arbenigwyr ac ymarferwyr allweddol i ymgymryd ag archwiliad dwfn bioamrywiaeth i ddatblygu set o gamau gweithredu ar y cyd y gallwn eu cymryd yng Nghymru i gefnogi adferiad natur. Cynhaliwyd yr archwiliad dwfn cyn Cynhadledd Partïon y Cenhedloedd Unedig, neu COP15, yng Nghanada ym mis Rhagfyr, lle bydd arweinwyr byd-eang yn cwrdd i gytuno ar dargedau am y 10 mlynedd nesaf i fynd i'r afael â'r argyfwng natur. Trwy'r archwiliad dwfn, nodwyd argymhellion allweddol gennym i sicrhau bod y targed yn cael ei gyflawni'n ystyrlon, targed a elwir yn 30x30: diogelu a rheoli o leiaf 30 y cant o'n tir, dŵr croyw a môr ar gyfer byd natur erbyn 2030. Dyma un o'r targedau byd-eang i'w cytuno yn COP15. Mae'r argymhellion hyn yn ategu'r camau yr ydym eisoes yn eu cymryd fel Llywodraeth, gan gynnwys y cynllun gweithredu diweddar i fynd i'r afael â llygredd ffosfforaidd yn ein hafonydd, a gweithredu targedau natur statudol. Blaenoriaeth fydd trawsnewid ein cyfres o safleoedd gwarchodedig fel ei bod yn well, yn fwy, ac wedi'i chysylltu yn fwy effeithiol. Y safleoedd gwarchodedig hyn yw'r elfennau mwyaf gwerthfawr ar gyfer bioamrywiaeth ac fe'u dynodwyd i warchod rhai o'n cynefinoedd a'n rhywogaethau pwysicaf yng Nghymru. Byddwn yn ehangu ac yn cyflymu ein rhaglen rhwydweithiau natur i wella cyflwr a chysylltedd ein rhwydwaith safleoedd gwarchodedig ac adfer cyflwr cynefinoedd allweddol er mwyn sicrhau bod planhigion ac anifeiliaid mewn sefyllfa well i wrthsefyll newid hinsawdd. Bydd dynodi rhagor o safleoedd yn arf pwysig hefyd o ran helpu i ddiogelu ein safleoedd mwyaf agored i niwed, ynghyd â rheoli'n briodol. Byddaf hefyd yn codi uchelgais ein rhaglen weithredu genedlaethol ar fawndir, fel y bydd y rhaglen, erbyn 2030, yn cyflawni ar raddfa sy'n gallu cyrraedd targed sero-net 2050 o 45,000 hectar o fawndir wedi'u hadfer. Er mwyn cefnogi dulliau partneriaeth cydweithredol lleol, mae'n bleser gennyf gyhoeddi y byddwn yn darparu £3.3 miliwn yn ychwanegol i bartneriaethau natur lleol dros y tair blynedd nesaf. Rydym yn cydnabod bod y partneriaethau hyn yn allweddol o ran dod â sefydliadau, busnesau a chymunedau ynghyd i gymryd camau ar y cyd i fynd i'r afael â blaenoriaethau lleol. Mae ein hamgylchedd morol yn cynnwys rhai o'r moroedd mwyaf biolegol amrywiol yn y DU, a bron i 50 y cant wedi'u diogelu o fewn y rhwydwaith ardaloedd morol gwarchodedig. Fodd bynnag, er bod gennym gynefinoedd a rhywogaethau allweddol a warchodir fel y dolffin trwynbwl, mae ychydig dros hanner y rheiny mewn cyflwr anffafriol. Fel blaenoriaeth, byddwn yn cyflymu camau i gwblhau'r rhwydwaith o ardaloedd morol gwarchodedig, er mwyn sicrhau bod y diffygion o ran gwarchod cynefinoedd a nodweddion yn cael sylw. Cyn bo hir, byddaf yn lansio'r broses o ddynodi parthau cadwraeth morol fel rhan o'n camau i gwblhau'r rhwydwaith. Byddwn yn cwblhau'r gwaith o asesu rhyngweithio gêr pysgota posibl â nodweddion ardaloedd morol gwarchodedig. Bydd hyn yn ein galluogi i ddeall pa ddifrod y mae'r rhain yn ei wneud i nodweddion ardaloedd morol gwarchodedig a pha fesurau rheoli y gallai fod eu hangen i atal hyn. Rwyf hefyd yn dymuno datgloi potensial tirweddau dynodedig parciau cenedlaethol ac ardaloedd o harddwch naturiol eithriadol i gyflawni mwy ar gyfer natur. Rwy'n credu bod ganddynt swyddogaeth hanfodol wrth wyrdroi dirywiad natur, yn ogystal â chyfrannu at y targed 30x30 yn rhai o'n tirweddau mwyaf annwyl ac eiconig. Byddwn ni'n cefnogi parciau cenedlaethol ac AHNE i ddatblygu cynlluniau gweithredu â blaenoriaeth ar gyfer adfer natur, gan ymwreiddio'r rhain mewn cynllunio strategol. Llywydd, rydym hefyd yn dymuno sefydlu cyfres o ardaloedd enghreifftiol sy'n adfer natur - naill ai cydweithrediadau presennol neu newydd ar raddfa dirwedd o weithredwyr cyhoeddus, preifat, gwirfoddol a chymunedol a all ddod at ei gilydd i reoli ac adfer natur mewn ardaloedd gwarchodedig a'r dirwedd ehangach. Rydym hefyd yn dymuno archwilio swyddogaeth statws ddiffinedig newydd mesurau cadwraeth effeithiol eraill sy'n seiliedig ar ardal, OECMs, yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur, wrth gydnabod ardaloedd y tu allan i safleoedd gwarchodedig a all gyfrannu at 30x30. Byddaf yn sefydlu gweithgor arbenigol i nodi ardaloedd enghreifftiol adfer natur ac OECMs posibl, gan gynnwys y cyfryngau rheoli a'r dulliau cyllido sydd eu hangen i sefydlu'r rhain. Llywydd, byddwn ni'n parhau i ddiwygio rheoli a chynllunio tir a morol, gan gynnwys cynllunio gofodol, i gyflawni mwy ar gyfer safleoedd gwarchodedig a thirluniau a morluniau ehangach. Byddwn ni'n dilyn trywydd gofodol strategol, a ategir gan dystiolaeth gadarn, i sicrhau ein bod yn cymryd y camau cywir yn y lle cywir. Bydd hyn yn cael ei gyflawni drwy ganllawiau cryfach, fel polisi 9 'Cymru'r Dyfodol', prif ffrydio bioamrywiaeth, cadernid ecosystemau a seilwaith gwyrdd. Rydym yn dymuno buddsoddi mewn cynghorwyr arbenigol i weithio gyda rheolwyr tir a ffermwyr i reoli cynefinoedd allweddol a sicrhau bod y cymhellion cywir wedi'u cynllunio'n rhan o gynllun ffermio cynaliadwy yn y dyfodol. Bydd mynd i'r afael â cholled bioamrywiaeth erbyn 2030 yn gofyn i'r ddarpariaeth bresennol fod yn fwy effeithiol a chael ei chyflwyno ar raddfa fwy. Rydym yn cydnabod bod angen i ni ddatgloi cyllid ychwanegol i gyflawni ar gyfer natur ar raddfa a chyflymder llawer mwy. Fel deiliaid cyllideb allweddol, mae gennym ran yn hyn hefyd; mae angen i ni sicrhau bod ein holl gyllidebau yn ceisio cyfrannu neu gyflawni camau cadarnhaol sy'n gadael bioamrywiaeth mewn cyflwr gwell. Mae angen monitro effeithiol i gofnodi cynnydd tuag at ddarparu 30x30. Byddaf yn sefydlu grŵp gorchwyl monitro a thystiolaeth i barhau â'r gwaith sydd ei angen i sefydlu fframweithiau monitro a thystiolaeth cadarn a phriodol. Mae angen dull ar draws y gymdeithas i fynd i'r afael â'r argyfyngau natur a hinsawdd. Mae angen i ni adeiladu sylfaen gref ar gyfer darparu capasiti yn y dyfodol drwy feithrin capasiti, newid ymddygiad, codi ymwybyddiaeth a datblygu sgiliau, cryfhau cysylltiadau rhwng cymunedau lleol a natur, a helpu pobl i ddeall a gallu cymryd camau a fydd yn gwneud gwahaniaeth cadarnhaol. Llywydd, mae angen ymdrech tîm Cymru i ysgogi degawd o weithredu penderfynol er mwyn i ni allu rhoi'r brêcs ar ddirywiad bioamrywiaeth. Mae'n ddyletswydd ar bob un ohonom ni sydd yma heddiw i arwain drwy esiampl fel bod cenedlaethau'r dyfodol yn gallu mwynhau'r amgylchedd naturiol, fel yr ydym ni wedi ei wneud. Rwy'n hynod ddiolchgar i bawb sydd wedi cymryd rhan yn fy archwiliad dwfn, yn enwedig y grŵp craidd, yr is-grwpiau arbenigol a'r trafodaethau bwrdd crwn, gan helpu i'n rhoi ar lwybr i gyflawni ar gyfer dyfodol sydd wedi'i gyfoethogi gan natur. Diolch.