English: Thank you to my colleague Darren Millar for submitting this really important debate. As outlined by my colleague Peter Fox, who opened our debate today, motor neurone disease is a rapidly progressing disease that, sadly, has no cure. And I'm sure many Members across the Chamber will know of someone who has been affected by this awful disease. And, Deputy Presiding Officer, I'd like to take this opportunity to remember and briefly pay tribute to a friend of mine, the late Councillor William Knightly MBE, who sadly lost his battle to MND in 2014. Following the Member for Aberconwy's elevation to the Senedd in 2011, Councillor William became my group leader at Conwy County Borough Council, and I was his deputy. So, we worked together closely for a number of years - a poor man's Batman and Robin, you might say. He was an excellent, though, local councillor and group leader. And I still remember the times that we used to laugh together in the early months of his MND diagnosis. When he lost his ability to speak, in true Councillor William style, he decided to use a text-to-speech machine in council meetings, which at times - the machine, apparently, used to say all sorts of unintended things. [ Laughter.] Now, if anyone knows Councillor William, I'm sure it wasn't the machine's fault that those comments came out in those meetings. But, it has been pleasing to see, of course, awareness of MND raised in recent times. Indeed, in the last week or so, I noted that Kevin Sinfield, a former rugby league player for Leeds Rhinos, ran an incredible 100 miles in 24 hours - an absolutely unbelievable achievement - and all in aid of his friend and ex-team mate Rob Burrow, who was also a professional rugby player for over 16 years and who was sadly diagnosed with MND in December 2019. As of today, this challenge has raised a whopping £1.8 million, raising money directly for people living with MND. And causes like this deserve a huge amount of credit from this Chamber here today. As I mentioned, there is no cure currently for MND, but what our motion seeks to provide is equitable and faster access to housing adaptations, which are essential to ensure that people living with MND can live safely, independently and with dignity in their own homes. And this is why we need a non-means-tested fast-track process for housing adaptations. I was really pleased to see that the Government haven't put forward an amendment to the motion today, and I'm pleased also to see Plaid Cymru call for Wales-based centres of expertise for neurological diseases to improve the scale and quality of clinical trials and increase patients' access to new treatments. Therefore, I do hope that, today, the Government will support our motion and that we can see long-lasting changes to support those who are suffering with MND and their families. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch i fy nghyd-Aelod, Darren Millar, am gyflwyno'r ddadl wirioneddol bwysig hon. Fel yr amlinellwyd gan fy nghyd-Aelod, Peter Fox, a agorodd ein dadl heddiw, mae clefyd niwronau motor yn glefyd sy'n datblygu'n gyflym ac yn anffodus, nid oes modd ei wella. Ac rwy'n siŵr y bydd llawer o Aelodau ar draws y Siambr yn gwybod am rywun y mae'r clefyd ofnadwy hwn wedi effeithio arnynt. Ddirprwy Lywydd, hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i gofio a thalu teyrnged yn fyr i ffrind i mi, y diweddar Gynghorydd William Knightly MBE, a gollodd ei frwydr y erbyn clefyd niwronau motor yn 2014. Yn dilyn dyrchafiad yr Aelod dros Aberconwy i'r Senedd yn 2011, daeth y Cynghorydd William yn arweinydd grŵp arnaf yng Nghyngor Bwrdeistref Sirol Conwy, a fi oedd ei ddirprwy. Felly, buom yn gweithio'n agos am nifer o flynyddoedd - rhyw lun ar Batman a Robin, gallech ddweud. Fodd bynnag, roedd yn gynghorydd lleol ac yn arweinydd grŵp rhagorol. Ac rwy'n dal i gofio'r adegau yr arferem chwerthin gyda'n gilydd yn y misoedd cynnar wedi iddo gael diagnosis o glefyd niwronau motor. Pan gollodd ei allu i siarad, yn null dihafal y Cynghorydd William, penderfynodd ddefnyddio peiriant testun-i-leferydd yng nghyfarfodydd y cyngor, a arferai, ar adegau - roedd y peiriant, yn ôl pob tebyg, yn dweud pob math o bethau anfwriadol. [ Chwerthin.] Nawr, os oedd unrhyw un yn adnabod y Cynghorydd William, rwy'n siŵr nad bai'r peiriant oedd bod y sylwadau hynny wedi cael eu clywed yn y cyfarfodydd hynny. Ond mae wedi bod yn braf gweld ymwybyddiaeth o glefyd niwronau motor yn codi yn y cyfnod diweddar. Yn wir, yn ystod yr wythnos neu ddwy ddiwethaf, nodais fod Kevin Sinfield, cyn chwaraewr rygbi'r gynghrair i Leeds Rhinos, wedi rhedeg 100 milltir mewn 24 awr - cyflawniad hollol anghredadwy - a hynny er budd ei ffrind a'i gyn gyd-aelod o'r tîm, Rob Burrow, a oedd hefyd yn chwaraewr rygbi proffesiynol am dros 16 mlynedd ac a gafodd ddiagnosis o glefyd niwronau motor ym mis Rhagfyr 2019. Erbyn heddiw, mae'r her wedi codi £1.8 miliwn, gan godi arian yn uniongyrchol i bobl sy'n byw gyda chlefyd niwronau motor. Ac mae achosion fel hyn yn haeddu llawer iawn o glod gan y Siambr hon yma heddiw. Fel y soniais, nid oes modd gwella clefyd niwronau motor ar hyn o bryd, ond mae ein cynnig yn ceisio sicrhau bod addasiadau tai'n cael eu darparu'n gyflymach ac yn fwy teg, sy'n hanfodol er mwyn sicrhau bod pobl sy'n byw gyda chlefyd niwronau motor yn gallu byw'n ddiogel, yn annibynnol a chydag urddas yn eu cartrefi eu hunain. A dyma pam y mae angen proses garlam heb brawf modd ar gyfer addasiadau tai. Roeddwn yn falch iawn o weld nad yw'r Llywodraeth wedi cyflwyno gwelliant i'r cynnig heddiw, ac rwyf hefyd yn falch o weld Plaid Cymru yn galw am ganolfannau arbenigedd yng Nghymru ar gyfer clefydau niwrolegol i wella maint ac ansawdd treialon clinigol a chynyddu mynediad cleifion at driniaethau newydd. Felly, rwy'n gobeithio y bydd y Llywodraeth yn cefnogi ein cynnig heddiw ac y gallwn weld newidiadau hirdymor i gefnogi'r rhai sy'n dioddef o glefyd niwronau motor a'u teuluoedd. Diolch yn fawr iawn.