English: This debate today is an incredibly important one and apt in its timing. Even before the pandemic, one in four people in Wales were experiencing mental health issues, and data indicates levels of anxiety within the population are higher than pre-pandemic. COVID-19 has of course had an impact on the mental well-being of us all, but for those with pre-existing mental health conditions, life in the pandemic has been an especially difficult time. We know that the pandemic has had a significant impact on the mental health of young people, with anxiety levels higher than they were, and research shows that mental health issues predominantly start when individuals are children or young people. Therefore, I welcome - I strongly welcome - despite austerity, the additional £5 million of Welsh Government funding to improve and expand school counselling, fund local authorities to recruit and train counsellors, fund the development of professional training for school staff on well-being issues, and improve children's mental well-being. As a former teacher, I know just how important it is that we provide additional support for young people's mental well-being. And, while providing mental health support is critical, prioritising services to improve prevention is also important. With Wales's income at 2010 levels in 2021, austerity has augmented, undoubtedly, the pressures on services, on social workers, and on crisis mental health teams. And I know that, for me, speaking personally, music is hugely important to my mental well-being. But, unfortunately, that is not a privilege everyone can today enjoy across Wales. Improving mental health cannot be just reactive, it must be proactive and holistic. Improving access to the arts and sports, allowing us to express our creativity, we already know that improves our mental well-being, and it must be a critical part of our wider arts strategy to improve mental health. We await the imminent work on the national music service to conclude, and I urge both expediency and long-sightedness, and a national music strategy for Wales that is fit for purpose, well funded and caters for additional learning needs, well-being and future generations. And there remains more that we can and should do. I welcome the Welsh Government's commitment to roll out 24-hour mental health crisis support, but the Tories opposite must also recognise - they must recognise, and they fail to do so - that factors such as income insecurity, lack of money and debt impact strongly on mental health, and those already on lower incomes are more likely to experience mental health issues. It is extremely worrying, Deputy Llywydd, to conclude, that the Tory UK Government's £20 universal credit cut coming into force today - this debate is apt, as I said - will have a strong negative impact on the mental health of a huge number of recipients. So, Minister, what assurance can you provide that services will be improved across Wales, despite ongoing austerity budgets, to ensure that nobody is disadvantaged in their access to services because of their location? And, Minister, what assurance can you provide that priority will be given to preventative services, including within the national music strategy and service, to improve holistic mental well-being, as we recover from this pandemic and step into a brighter and healthier Wales? Thank you.
Welsh: Mae'r ddadl hon heddiw yn un hynod bwysig ac yn addas o ran ei hamseriad. Hyd yn oed cyn y pandemig, roedd un o bob pedwar o bobl yng Nghymru yn profi problemau iechyd meddwl, ac mae data'n dangos bod lefelau pryder o fewn y boblogaeth yn uwch nag yr oeddent chyn y pandemig. Mae COVID-19, wrth gwrs, wedi effeithio ar les meddyliol pob un ohonom, ond i'r rhai sydd â chyflyrau iechyd meddwl a oedd yn bodoli eisoes, mae'r pandemig wedi bod yn gyfnod arbennig o anodd. Gwyddom fod y pandemig wedi cael effaith sylweddol ar iechyd meddwl pobl ifanc, gyda lefelau pryder yn uwch nag yr oeddent, ac mae ymchwil yn dangos bod problemau iechyd meddwl fel arfer yn dechrau pan fo unigolion yn blant neu'n bobl ifanc. Felly, rwy'n croesawu - yn croesawu'n fawr - er gwaethaf cyni, y £5 miliwn ychwanegol o gyllid gan Lywodraeth Cymru i wella ac ehangu cwnsela mewn ysgolion, i ariannu awdurdodau lleol i recriwtio a hyfforddi cwnselwyr, i ariannu'r gwaith o ddatblygu hyfforddiant proffesiynol i staff ysgolion ar faterion llesiant, a gwella lles meddyliol plant. Fel cyn-athro, rwy'n gwybod pa mor bwysig yw hi ein bod yn darparu cymorth ychwanegol ar gyfer lles meddyliol pobl ifanc. Ac er bod darparu cymorth iechyd meddwl yn hanfodol, mae blaenoriaethu gwasanaethau i wella mesurau ataliol hefyd yn bwysig. Gydag incwm Cymru ar lefelau 2010 yn 2021, mae cyni yn bendant wedi ychwanegu at y pwysau ar wasanaethau, ar weithwyr cymdeithasol, ac ar dimau argyfwng iechyd meddwl. Ac i mi, a siarad yn bersonol, gwn fod cerddoriaeth yn hynod bwysig i fy lles meddyliol. Ond yn anffodus, nid yw honno'n fraint y gall pawb ei mwynhau heddiw ledled Cymru. Ni all y gwaith o wella iechyd meddwl fod yn adweithiol yn unig, mae'n rhaid iddo fod yn rhagweithiol ac yn gyfannol. Gwyddom eisoes fod gwella mynediad at y celfyddydau a chwaraeon, gan ein galluogi i fynegi ein creadigrwydd, yn gwella ein lles meddyliol, ac mae'n rhaid iddo fod yn rhan hanfodol o'n strategaeth gelfyddydol ehangach i wella iechyd meddwl. Rydym yn aros i'r gwaith sydd ar y ffordd ar y gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol ddod i ben, ac rwy'n annog buddioldeb a chraffter, a strategaeth gerddoriaeth genedlaethol i Gymru sy'n addas i'r diben, wedi'i hariannu'n dda ac sy'n darparu ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol, llesiant a chenedlaethau'r dyfodol. Ac mae mwy y gallwn ac y dylem ei wneud. Rwy'n croesawu ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gyflwyno cymorth argyfwng iechyd meddwl 24 awr, ond mae'n rhaid i'r Torïaid gyferbyn gydnabod hefyd - mae'n rhaid iddynt gydnabod, ac nid ydynt yn gwneud hynny - fod ffactorau fel ansicrwydd incwm, diffyg arian a dyled yn effeithio'n gryf ar iechyd meddwl, ac mae'r rhai sydd eisoes ar incwm is yn fwy tebygol o brofi problemau iechyd meddwl. Mae'n destun pryder mawr, Ddirprwy Lywydd, i gloi, y bydd y toriad credyd cynhwysol o £20 gan Lywodraeth Dorïaidd y DU sy'n dod i rym heddiw - mae'r ddadl hon yn addas, fel y dywedais - yn cael effaith negyddol gref ar iechyd meddwl nifer fawr o'r bobl sy'n ei gael. Felly, Weinidog, pa sicrwydd y gallwch ei roi y bydd gwasanaethau'n cael eu gwella ledled Cymru, er gwaethaf cyllidebau cyni parhaus, i sicrhau nad oes neb dan anfantais o ran eu mynediad at wasanaethau oherwydd eu lleoliad? A pha sicrwydd y gallwch ei roi, Weinidog, y rhoddir blaenoriaeth i wasanaethau ataliol, gan gynnwys o fewn y strategaeth a'r gwasanaeth cerddoriaeth cenedlaethol, i wella lles meddyliol cyfannol, wrth inni ymadfer wedi'r pandemig hwn a chamu i Gymru iachach a brafiach? Diolch.