English: Diolch, Deputy Llywydd. I also want to thank Luke Fletcher for bringing this really important subject to the Senedd for debate today, and of course I fully support the overall intent of the motion, which is to allow more people to enjoy the companionship that a real pet can bring. My own dog recently died, and I have to say that I'm extremely bereft without him, so I very much appreciate the companionship that a pet of that sort can bring. Of course, it's vital that everyone has access to safe, affordable housing that meets their needs now and in the future, and I absolutely agree that people should never be forced to limit their living choices simply because particular landlords seek to refuse to have pets. But I just want to set out the current position accurately, Deputy Llywydd. I'm not really clear about point 2 (a) in the motion, which calls for 'a standard tenancy agreement similar to the UK Government's model tenancy agreement'. So, just to be clear about what's actually happened, the UK Government has published a model tenancy agreement that includes a clause on the keeping of pets, but a landlord using a model agreement is entirely free to delete the clause, as there is no statutory right to keep a pet anywhere in the UK, and that will still be the case after this model contract has been put in place. So, I'm afraid they're not suddenly seeing the light in terms of being much more enlightened. In Wales, the implementation of the Renting Homes (Wales) Act 2016 will introduce a requirement for all rental agreements, or occupation contracts, as they will be called under the Act, to be set out in writing, and model contracts are available to assist with this. Again, whilst at the moment there is no statutory right to keep a pet created by the renting homes Act, additional terms can be including in the occupation contracts to cover this. If a term is included that allows a contract holder to ask permission to keep a pet, the landlord cannot unreasonably refuse consent or cannot make consent subject to unreasonable conditions. The Consumer Rights Act 2015 already prevents landlords from unreasonably refusing any reasonable request to allow tenants to insert additional clauses in their contract, and that includes the keeping of pets. And it's very important to remember that this already applies to all types of tenancy agreement or contract, so applies equally to social housing as it does to the private rented sector. However, consumer protection law is a reserved power, so we will wait to see what the UK Government's recently announced proposal for the model contract does, and whether they actually strengthen rights under the Consumer Rights Act, but they haven't said that that's what's happening so far, and we are actively watching that space. Here in Wales, Rent Smart Wales already actively promote the RSPCA's 'Homes for All' good practice guide, as well as the free draft pet agreement that landlords and tenants can use and which Jack Sargeant and I have discussed previously in the Senedd. The Rent Smart Wales code of practice also encourages landlords and agents to be accommodating towards tenants with pets. I'm not currently aware of any problems at all when tenants wish to keep pets in social housing, and that includes a range of pets that aren't just cats and dogs, so, if you do come across that again, I would be very grateful to know, because that should not be happening. We have been very clear with providers that pets are to be welcomed unless there is a very specific reason why that particular pet or that particular accommodation can't accommodate it. Because there are certain types of accommodation that are completely unsuitable for some pets, but we do expect providers to work with tenants to come to some sort of mutually beneficial resolution where that issue arises, including actually looking for alternative accommodation, obviously. Social housing providers also have a duty of care to all who live in their community, so there will be cases where they will not allow some dogs, for example, any that would qualify under the Dangerous Wild Animals Act 1976. I also wholeheartedly agree that for many people forced to sleep rough on the streets of our towns and cities - which, might I say, in Wales is not the case now, because, of course, we provide services to all people who present as homeless, so this is very different scenario from the briefing that Members will have had, which pertains mostly to the English situation, so just to be clear about that - . But, nevertheless, a dog or animal is often a crucial companion to help them cope with the situation they find themselves in, and very beneficial for mental health, as Sioned pointed out actually for the ducks point there. So, I agree that a pet should not be a barrier to them coming into services, and it's unacceptable where that's the case. Now, we have been working really hard over the pandemic and immediately afterwards, and including with the Ukrainian refugee crisis - Ukrainians are particularly fond of pets as well - to make sure that as much of our hostel and emergency provision across Wales caters for companion pets. It's just not possible in some places, but, where it is possible, we have been really clear that companion pets must be catered for. We do however include a risk assessment, and that has to be done at the discretion of the on-site project manager. So, I don't want to be negative at all, because I'm completely on board with what we're trying to achieve here. But, quite clearly, if you have traumatised people and one of them is terrified of dogs, there's going to be a big problem if there's a dog included in the accommodation. So, we have to have a balanced way of making sure that we have mutually beneficial ways of risk assessing that. And of course, that can be a deterrent to somebody who wants access to that particular shelter or service, so it is all about trying to get the right balance and the right flexibility to ensure we're meeting the needs of individuals. And then, obviously, the thing to say is that emergency accommodation, a hostel, is a last resort place; we're not at all keen for people to be there at all, so, obviously, what we're trying to do is get the best move-on accommodation and long-term suitable housing for them, and that of course would then allow them to keep their pets permanently. So, in summary, I agree pets should be welcome in all types of accommodation, as long as it's appropriate for both the tenant and the animal. We don't think it's necessary to legislate, because we think a lot of the protections are already in place, and we have a good balance of risk assessment, but, if any Member has an example of a social landlord in particular refusing pets unnecessarily, please do get in touch with me about those specifics and we'll be working with the social landlord to make sure that we understand what's happening and to make sure that companion pets are welcome in our housing in Wales. Diolch.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ddiolch hefyd i Luke Fletcher am gyflwyno'r pwnc hynod bwysig hwn i'w drafod yn y Senedd heddiw, ac wrth gwrs, rwy'n llwyr gefnogi bwriad cyffredinol y cynnig, sef caniatáu i fwy o bobl fwynhau'r gwmnïaeth y gall anifail anwes go iawn ei chynnig. Bu farw fy nghi yn ddiweddar, ac mae'n rhaid imi ddweud fy mod ar goll hebddo, felly rwy'n sicr yn deall y gwmnïaeth y gall anifail anwes o'r fath ei chynnig. Wrth gwrs, mae'n hanfodol fod gan bawb dai diogel, fforddiadwy sy'n diwallu eu hanghenion yn awr ac yn y dyfodol, ac rwy'n cytuno'n llwyr na ddylid cyfyngu ar ddewisiadau pobl ynglŷn â'r ffordd y maent yn byw am fod landlordiaid penodol yn ceisio gwahardd anifeiliaid anwes. Ond hoffwn nodi'r safbwynt presennol yn gywir, Ddirprwy Lywydd. Mae pwynt 2 (a) yn y cynnig braidd yn aneglur, wrth alw am y 'cytundeb tenantiaeth safonol tebyg i gytundeb tenantiaeth enghreifftiol Llywodraeth y DU'. Felly, er eglurder ynghylch yr hyn sydd wedi digwydd, mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi cytundeb tenantiaeth enghreifftiol sy'n cynnwys cymal ar gadw anifeiliaid anwes, ond mae landlord sy'n defnyddio cytundeb enghreifftiol yn gwbl rydd i ddileu'r cymal, gan nad oes unrhyw hawl statudol i gadw anifail anwes yn unrhyw le yn y DU, a bydd hynny'n dal yn wir ar ôl i'r contract enghreifftiol hwn gael ei roi ar waith. Felly, mae arnaf ofn nad ydynt yn gweld y golau, yn sydyn iawn, o ran bod yn llawer mwy goleuedig. Yng Nghymru, bydd gweithredu Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 yn cyflwyno gofyniad i bob cytundeb rhentu, neu gontract meddiannaeth, fel y'u gelwir o dan y Ddeddf, gael eu nodi'n ysgrifenedig, a bod contractau enghreifftiol ar gael i gynorthwyo gyda hyn. Eto, er nad yw'r Ddeddf rhentu cartrefi yn creu hawl statudol i gadw anifail anwes ar hyn o bryd, gellir cynnwys telerau ychwanegol yn y contractau meddiannaeth i'r perwyl hwn. Os oes un o'r telerau yn caniatáu i ddeiliad contract ofyn am ganiatâd i gadw anifail anwes, ni all y landlord wrthod caniatâd yn afresymol, neu roi caniatâd ar sail amodau afresymol. Mae Deddf Hawliau Defnyddwyr 2015 eisoes yn atal landlordiaid rhag gwrthod yn afresymol unrhyw gais rhesymol i ganiatáu i denantiaid fewnosod cymalau ychwanegol yn eu contract, ac mae hynny'n cynnwys cadw anifeiliaid anwes. Ac mae'n bwysig iawn cofio bod hyn eisoes yn gymwys i bob math o gontract neu gytundeb tenantiaeth, felly mae'r un mor berthnasol i dai cymdeithasol ag y mae i'r sector rhentu preifat. Fodd bynnag, mae deddfau diogelu defnyddwyr yn bŵer a gedwir yn ôl, felly byddwn yn aros i weld beth y mae cynnig Llywodraeth y DU a gyhoeddwyd yn ddiweddar ar gyfer y contract enghreifftiol yn ei wneud, ac a ydynt yn cryfhau hawliau o dan y Ddeddf Hawliau Defnyddwyr mewn gwirionedd, ond nid ydynt wedi dweud mai dyna sy'n digwydd hyd yn hyn, ac rydym yn cadw llygad barcud ar y sefyllfa. Yma yng Nghymru, mae Rhentu Doeth Cymru eisoes yn mynd ati'n weithredol i hyrwyddo canllawiau arferion da 'Homes for All' yr RSPCA, yn ogystal â'r cytundeb anifeiliaid anwes drafft rhad ac am ddim y gall landlordiaid a thenantiaid ei ddefnyddio ac y mae Jack Sargeant a minnau eisoes wedi'i drafod yn y Senedd. Mae cod ymarfer Rhentu Doeth Cymru hefyd yn annog landlordiaid ac asiantau i fod yn gymwynasgar â thenantiaid ag anifeiliaid anwes. Nid wyf yn ymwybodol o unrhyw broblemau o gwbl ar hyn o bryd pan fydd tenantiaid yn dymuno cadw anifeiliaid anwes mewn tai cymdeithasol, ac mae hynny'n cynnwys amrywiaeth o anifeiliaid anwes nad ydynt yn gathod a chŵn yn unig, felly, os dewch ar draws hynny eto, byddwn yn falch iawn o gael gwybod, gan na ddylai hynny fod yn digwydd. Rydym wedi dweud yn glir iawn wrth ddarparwyr y dylid croesawu anifeiliaid anwes oni bai fod rheswm penodol iawn pam na all yr anifail anwes penodol hwnnw neu'r llety penodol hwnnw ei gartrefu. Oherwydd mae rhai mathau o lety yn gwbl anaddas ar gyfer rhai anifeiliaid anwes, ond rydym yn disgwyl i ddarparwyr weithio gyda thenantiaid i ddod o hyd i ryw fath o ateb sydd o fudd i'r ddwy ochr pan fydd y mater yn codi, gan gynnwys chwilio am lety arall, yn amlwg. Mae gan ddarparwyr tai cymdeithasol hefyd ddyletswydd gofal i bawb sy'n byw yn eu cymuned, felly bydd yna achosion lle na fyddant yn caniatáu rhai cŵn, er enghraifft, unrhyw gŵn a nodir yn Neddf Anifeiliaid Gwyllt Peryglus 1976. Rwyf hefyd yn cytuno'n llwyr, i lawer o bobl sy'n cael eu gorfodi i gysgu allan ar strydoedd ein trefi a'n dinasoedd - nad yw'n digwydd yng Nghymru bellach, os caf ddweud, oherwydd, wrth gwrs, rydym yn darparu gwasanaethau i bawb sy'n ddigartref, felly mae hon yn sefyllfa wahanol iawn i'r briff y bydd yr Aelodau wedi'i gael, sy'n ymwneud yn bennaf â'r sefyllfa yn Lloegr, os caf yn eglur am hynny - . Ond serch hynny, mae ci neu anifail yn aml yn gydymaith hollbwysig i'w helpu i ymdopi â'r sefyllfa y maent ynddi, ac yn fuddiol iawn i iechyd meddwl, fel y nododd Sioned mewn perthynas â'r hwyaid. Felly, cytunaf na ddylai anifail anwes fod yn rhwystr iddynt rhag dod i mewn i wasanaethau, ac mae'n annerbyniol pan fo hynny'n digwydd. Nawr, rydym wedi bod yn gweithio'n galed iawn drwy gydol y pandemig ac yn syth ar ei ôl, a chan gynnwys gydag argyfwng ffoaduriaid Wcráin - mae pobl Wcráin yn arbennig o hoff o anifeiliaid anwes hefyd - i sicrhau bod cymaint o'n hosteli a'n darpariaeth frys ledled Cymru yn darparu ar gyfer anifeiliaid anwes. Nid yw'n bosibl mewn rhai mannau, ond lle mae'n bosibl, rydym wedi dweud yn glir iawn fod yn rhaid darparu ar gyfer anifeiliaid anwes. Fodd bynnag, rydym yn cynnwys asesiad risg, ac mae'n rhaid gwneud hynny yn ôl disgresiwn y rheolwr prosiect ar y safle. Felly, nid wyf am fod yn negyddol o gwbl, gan fy mod yn gwbl gefnogol i'r hyn y ceisiwn ei gyflawni yma. Ond yn amlwg, os oes gennych bobl sydd wedi'u trawmateiddio a bod un ohonynt ofn cŵn, bydd problem fawr os oes ci yn y llety. Felly, mae'n rhaid inni gael ffordd gytbwys o sicrhau bod gennym ffyrdd o asesu risg sydd o fudd i'r ddwy ochr. Ac wrth gwrs, gall hynny fod yn rhwystr i rywun sydd eisiau mynediad i'r lloches neu'r gwasanaeth penodol hwnnw, felly mae'n ymwneud â cheisio cael y cydbwysedd cywir a'r hyblygrwydd cywir i sicrhau ein bod yn diwallu anghenion unigolion. Ac yna, yn amlwg, y peth i'w ddweud yw bod llety brys, hostel, yn lle i fynd pan fetho popeth arall; nid ydym yn awyddus i bobl fod yno o gwbl, felly, yn amlwg, yr hyn y ceisiwn ei wneud yw cael y llety camu ymlaen gorau a'r tai hirdymor addas ar eu cyfer, a byddai hynny, wrth gwrs, yn caniatáu iddynt gadw eu hanifeiliaid anwes yn barhaol. Felly, i grynhoi, rwy'n cytuno y dylid croesawu anifeiliaid anwes ym mhob math o lety, cyn belled â bod hynny'n briodol ar gyfer y tenant a'r anifail. Nid ydym yn credu bod angen deddfu, gan y credwn fod llawer o'r mesurau diogelu eisoes ar waith, ac mae gennym gydbwysedd da o ran asesu risg, ond os oes gan unrhyw Aelod enghraifft benodol o landlord cymdeithasol yn gwrthod anifeiliaid anwes heb fod angen, cysylltwch â mi gyda'r manylion hynny a byddwn yn gweithio gyda'r landlord cymdeithasol i sicrhau ein bod yn deall beth sy'n digwydd ac i sicrhau bod croeso i anifeiliaid anwes yn ein darpariaeth dai yng Nghymru. Diolch.