English: Wales's radical political tradition of empowered local communities has come to be represented in modern times by our local authorities, by elected representatives, who, in some cases, experience so little buy-in from residents they serve that they can sometimes hang onto civic influence for decades. And they can hang onto ideologies for decades too: public services can only effectively be delivered by the public sector, short-term contracts with the third sector are okay as long as councils hold the purse strings and they can be ditched if they're not liked, and, in some cases, you can't even mention the private sector. The dominating, monolithic structures of local authorities even today no longer function as a model of community empowerment. Local government reform needs to be more than about mergers; it's about a new balance between local authorities, society and the citizen. Now of course we need the public sector to be a central part of the way that our communities are served, but we have to move on from this culture of, 'Oh, that's the council's job' or 'Oh, the council won't let you do that.' This is not just about localism that's characterised by the kind of asset transfer we've been talking about - obviously that's part of it. It's about recognising that local authorities can't do it all. This is about recognising the potential of co-production. Local authorities are home to committed officers and employees, to expertise, to a range of professional skills, strategic thinkers as well, but, by dumping so many challenges on the steps of county hall, we overlook what we as citizens, individually and collectively, other organisations and other bodies can do to meet the demands of our communities. The increasing demands and shrinking budgets identified by Mike Hedges mean that we all lose out when non-statutory services are threatened by the pressure for councils to meet their statutory obligations first. Public dissatisfaction with 'the council' grows, disconnection between service providers and service users grows. The vocabulary we use for this just reinforces that. What on earth happened to 'people'? Just take adult social services: a fifth of us are already over 65 and it'll be well over a quarter by 2033. In Conwy, a quarter of the population are already pensioners. The state may have a range of public health messages to help us keep fit and healthy for longer, but it requires personal responsibility to take on those messages and make them work for us and our families and our communities. Local authorities will come under tremendous pressure to provide support and care through the traditional adult care routes, let alone fulfil their other social services obligations. So, do we really leave it all to them? Labour has lost its fervour for the localism that underpinned the co-operative model of economic development long ago, putting its faith instead in state centralisation. Rather than leading the way in the UK, the co-operative economy in Wales is smaller per head of population than it is in Scotland and Northern Ireland. Even the plans for the not-for-profit body to run our railways have the inky fingerprints of Government all over them. Dr Dan Boucher is right when he says that the current challenge to public service delivery 'is not helped by Labour's failure to embrace the opportunity of injecting a greater measure of mutuality into the organisation of our public services through the development of public service mutuals.' While England has enjoyed the development of 106 public service mutuals in the last five years, providing over £1 billion-worth of public services, the same period has not witnessed the creation of any public service mutual in Wales. That's quite strange as the Labour Government's 2009 social enterprise action plan specifically said that public bodies should consider whether any aspect of their roles could be better carried out by social enterprises. In 2014, its Welsh Co-operative and Mutuals Commission supported the extension of mutuals in the economy and public services. Indeed, the commission said that mutuals were superior to state provision when it came to housing, Mike Hedges, and highlighted opportunities in a number of areas, including social care and health. However, this March, on the eve of the Assembly election, the Welsh Government action plan on alternative delivery models for public service delivery stated plainly: 'We advocate co-operative and mutual models of delivery and other alternative delivery models only as an alternative to ceasing or privatising services, as a least worst option'. Now, I think Robert Owen would be ashamed that a Welsh Government has signalled so clearly that its sympathies remain squarely with state centralisation. Welsh Conservatives believe that one of the keys to success in securing policies is in speaking to our culture. We will continue, ourselves, to promote co-production, including mutuals, where appropriate, not because mutuals are the least worst option, but because they are the best option, both for the specific services in question and also because of the way they resonate with our own culture and national identity.
Welsh: Daeth traddodiad gwleidyddol radicalaidd Cymru o gymunedau lleol wedi'u grymuso i gael eu cynrychioli yn y cyfnod modern gan ein hawdurdodau lleol, gan gynrychiolwyr etholedig, sydd mewn rhai achosion, yn ennyn cyn lleied o ddiddordeb y trigolion y maent yn eu gwasanaethu fel eu bod weithiau'n gallu dal eu gafael ar ddylanwad dinesig am ddegawdau. A gallant ddal eu gafael ar ideolegau am ddegawdau hefyd: y sector cyhoeddus yn unig a all ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yn effeithiol, mae contractau tymor byr gyda'r trydydd sector yn iawn cyn belled â bod y cynghorau'n rheoli'r arian ac y gellir eu hepgor os nad ydynt yn ddymunol, ac mewn rhai achosion, ni allwch grybwyll y sector preifat hyd yn oed. Hyd yn oed heddiw, nid yw strwythurau monolithig gormesol awdurdodau lleol yn gweithredu mwyach fel model ar gyfer grymuso cymunedau. Mae angen i ddiwygio llywodraeth leol ymwneud â mwy nag uno; mae'n ymwneud â chydbwysedd newydd rhwng awdurdodau lleol, y gymdeithas a'r dinesydd. Nawr, wrth gwrs ein bod angen i'r sector cyhoeddus fod yn rhan ganolog o'r ffordd y mae ein cymunedau yn cael eu gwasanaethu, ond mae'n rhaid i ni symud ymlaen o ddiwylliant o 'O, gwaith y cyngor yw hynny' neu 'O, ni fydd y cyngor yn gadael i chi wneud hynny.' Nid yw hyn yn fater o leoliaeth yn unig, a nodweddir gan y math o drosglwyddo asedau y buom yn siarad amdano - yn amlwg mae hynny'n rhan ohono. Mae'n ymwneud â chydnabod na all awdurdodau lleol wneud y cyfan. Mae'n ymwneud â chydnabod potensial cydgynhyrchu. Mae awdurdodau lleol yn gartref i swyddogion a chyflogeion ymroddedig, i arbenigedd, i amrywiaeth o sgiliau proffesiynol, meddylwyr strategol yn ogystal, ond drwy adael cymaint o heriau ar risiau'r Neuadd y Sir, rydym yn anwybyddu'r hyn rydym ni fel dinasyddion, fel unigolion a gyda'n gilydd, a sefydliadau a chyrff eraill yn gallu ei wneud i ateb gofynion ein cymunedau. Mae'r galwadau cynyddol a'r cyllidebau sy'n crebachu a nododd Mike Hedges yn golygu ein bod i gyd ar ein colled pan fo gwasanaethau anstatudol yn cael eu bygwth gan y pwysau ar gynghorau i gyflawni eu rhwymedigaethau statudol yn gyntaf. Mae anfodlonrwydd y cyhoedd â'r 'cyngor' yn tyfu, mae'r datgysylltiad rhwng darparwyr gwasanaethau a defnyddwyr gwasanaethau'n tyfu. Mae'r eirfa a ddefnyddiwn ar gyfer hyn yn atgyfnerthu hynny. Beth ar y ddaear a ddigwyddodd i 'bobl'? Cymerwch wasanaethau cymdeithasol i oedolion: mae un o bob pump ohonom eisoes dros 65 oed a bydd ymhell dros chwarter erbyn 2033. Yng Nghonwy, mae chwarter y boblogaeth eisoes yn bensiynwyr. Efallai y bydd gan y wladwriaeth amrywiaeth o negeseuon iechyd y cyhoedd i'n helpu i gadw'n heini ac yn iach am gyfnod hwy, ond mae angen cyfrifoldeb personol i allu cymryd y negeseuon a gwneud iddynt weithio ar ein cyfer ni a'n teuluoedd a'n cymunedau. Bydd awdurdodau lleol yn dod o dan bwysau aruthrol i ddarparu cymorth a gofal drwy'r llwybrau gofal traddodiadol i oedolion, heb sôn am gyflawni eu rhwymedigaethau gwasanaethau cymdeithasol eraill. Felly, a ydym yn mynd i adael y cyfan iddynt hwy mewn gwirionedd? Mae Llafur wedi colli ei brwdfrydedd dros y lleoliaeth a oedd yn sail i'r model cydweithredol o ddatblygu economaidd amser maith yn ôl, gan roi ei ffydd yn lle hynny mewn canoli'r wladwriaeth. Yn hytrach nag arwain y ffordd yn y DU, mae'r economi gydweithredol yng Nghymru yn llai fesul pen o'r boblogaeth nag ydyw yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae hyd yn oed y cynlluniau ar gyfer y corff dielw i redeg ein rheilffyrdd ag olion bysedd y Llywodraeth drostynt i gyd. Mae Dr Dan Boucher yn gywir pan ddywed na chaiff yr her bresennol i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus 'ei helpu gan fethiant Llafur i groesawu'r cyfle i chwistrellu mesur mwy o gydfuddiannaeth i mewn i drefniadaeth ein gwasanaethau cyhoeddus drwy ddatblygu gwasanaethau cyhoeddus cydfuddiannol.' Er bod Lloegr wedi elwa o ddatblygu 106 o wasanaethau cyhoeddus cydfuddiannol yn ystod y pum mlynedd diwethaf, gan ddarparu gwerth dros £1 biliwn o wasanaethau cyhoeddus, ni welwyd unrhyw wasanaeth cyhoeddus cydfuddiannol yn cael ei greu yng Nghymru dros yr un cyfnod. Mae hynny'n eithaf rhyfedd gan fod cynllun gweithredu'r Llywodraeth Lafur ar gyfer mentrau cymdeithasol yn 2009 yn dweud yn benodol y dylai cyrff cyhoeddus ystyried a allai mentrau cymdeithasol gyflawni unrhyw agwedd ar eu rolau yn well. Yn 2014, cefnogodd ei Gomisiwn Cwmnïau Cydweithredol a Chydfuddiannol yng Nghymru gamau i ehangu cwmnïau cydfuddiannol yn yr economi a gwasanaethau cyhoeddus. Yn wir, dywedodd y comisiwn fod cwmnïau cydfuddiannol yn rhagori ar ddarpariaeth y wladwriaeth ym maes tai, Mike Hedges, a thynnodd sylw at gyfleoedd mewn nifer o feysydd, gan gynnwys gofal cymdeithasol ac iechyd. Fodd bynnag, fis Mawrth, ar y noson cyn etholiad y Cynulliad, roedd cynllun gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer modelau darparu amgen i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yn nodi'n blaen: 'Rydym yn cefnogi modelau darparu cydweithredol a chydfuddiannol a modelau darparu amgen eraill dim ond fel dewis yn lle dirwyn gwasanaethau i ben neu eu preifateiddio, fel yr opsiwn 'lleiaf gwael'.' Nawr, rwy'n meddwl y byddai gan Robert Owen gywilydd fod Llywodraeth Cymru wedi dangos mor glir ei bod yn bendant yn parhau i gefnogi canoli'r wladwriaeth. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu mai un o'r allweddi ar gyfer llwyddo i sicrhau polisïau yw ystyriaeth o'n diwylliant. Byddwn yn parhau, ein hunain, i hyrwyddo cydgynhyrchu, gan gynnwys cwmnïau cydfuddiannol, lle bo'n briodol, nid oherwydd mai cwmnïau cydfuddiannol yw'r opsiwn lleiaf gwael, ond oherwydd mai dyna'r dewis gorau, ar gyfer y gwasanaethau penodol dan sylw a hefyd oherwydd y ffordd y maent yn asio â'n diwylliant ein hunain a'n hunaniaeth genedlaethol.