English: I thank the Cabinet Secretary for her statement and preface what I'm going to say by saying that I don't doubt for one second her own personal commitment and interest in this subject, but I'm afraid this statement is like a lot of Government statements we've had of late - very long on process, very short on detail and virtually negligible in terms of targets. I think it's very disappointing, really, that we've got to this stage without more detail and more flesh on what 'Energy Wales' actually will mean in terms of targets for the Government. There's nothing I can disagree with in terms of the high-level aims of the statement. It says, 'First, we will reduce the amount of energy we use in Wales.' Great. By how much? By when? How? Secondly, 'We will reduce our reliance on energy generated from fossil fuels.' Again, great. By how much, when, and how? The only target in the statement is the UK Government target to do away with coal combustion by 2025. And thirdly, 'We will actively manage the transition to a low carbon economy.' Well, the same questions arise, but let's give very immediate questions to that. We've got cities already banning diesel cars in 10 years' time - Copenhagen saying, 'We won't have any fossil fuel cars by 2025.' What are our cities doing? What's the city region doing? What's the Welsh Government doing to achieve those aims within the Welsh context? Electric vehicles - you want electric vehicle infrastructure. Simple: no development in Wales with car parking can go ahead without electric vehicle charging points. Just get a structure put in over five to 10 years like that. Hydrogen - where's the role of hydrogen in mass transportation, commercial transportation, and particularly for the south Wales metro? We can jump electrification of our railways by going straight to hydrogen transport. These are the things that I want to see in a vision from Welsh Government. I think it's frustrating, because we know that climate change is the biggest threat facing humanity, we know the Welsh Government has targets of reduction of 80 per cent in greenhouse gas emissions by 2050 and we know we've got the tools here in Wales to deal with it. We have huge natural resources and we can easily be self-sufficient in meeting our electricity needs through renewable energy. So, just to come to a couple of specific questions on where we can actually, hopefully, agree and deliver something on this. First of all, on energy efficiency, yes, we have energy efficiency programmes, but what now is the new energy efficiency programme for the Welsh Government? What's its target? It is completely realistic to think of 150,000 low-income homes being made energy efficient by 2020 by using, for example, borrowing powers as well as sources such as the Green Investment Bank. So, is there a commitment now to large-scale home retrofitting programmes? Is there a commitment to phase out opencast coal mining in Wales? Yes, a ban on fracking, but let's phase out opencast mining as well, because we know that we won't have the combustion plants, really, to take that coal, so why are we continuing to allow opencast coal mining in the long-term future? Is there a commitment and a way of working to improve the relationship between Welsh Government and the National Grid on distributed and local grid networks? Interestingly, yesterday, it was Cornwall, with the help of European funding, that announced the first local energy market being established here in the United Kingdome. Centrica British Gas are leading on that with local partners in Cornwall. Why isn't Wales doing that? Why is it Cornwall and not Wales that's taking us forward in that regard? And why, although we talk of the tidal lagoon, don't we have more in the statement around marine energy? The tidal lagoon is a decision at the moment for the Westminster Government, but we have a lot that we can do to support marine energy here in Wales. And finally, my final point is this: you have agreed in the past that you're prepared to consider supporting the establishment of a national energy company, which Plaid Cymru calls 'Ynni Cymru' - a not-for-dividend company at arm's length from the Welsh Government, so that we can invest any profits in improved services and energy reduction and also deliver cheaper energy more directly to the consumer. That energy company could enable the development of local energy programmes; local energy markets; community energy; the mass installation of solar panels; businesses and public bodies to become more energy efficient; and the task of reducing the consumption of energy in homes and businesses. As clearly you have the ambition, but as equally clearly, Government does not have the wherewithal or, it seems to me, the appetite to actually deliver on this, what about establishing a company to do this on your behalf?
Welsh: Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei datganiad, a chyn mynd ymlaen at yr hyn sydd gennyf i'w ddweud, hoffwn nodi nad wyf yn amau am eiliad ei hymrwymiad personol ei hun a'i diddordeb yn y pwnc hwn, ond rwy'n ofni bod y datganiad hwn fel llawer o'r datganiadau yr ydym wedi eu cael gan y Llywodraeth yn ddiweddar - yn cynnwys llawer o brosesau, ychydig iawn o fanylion a bron dim o ran targedau. Rwy'n credu bod hyn yn siomedig iawn, mewn gwirionedd, ein bod wedi cyrraedd y cam hwn heb fwy o fanylion a mwy o wybodaeth am yr hyn y bydd 'Ynni Cymru' yn ei olygu mewn gwirionedd yn nhermau targedau ar gyfer y Llywodraeth. Nid oes dim byd y gallaf anghytuno ag ef o ran amcanion lefel uchel y datganiad. Mae'n dweud, 'Yn gyntaf, byddwn yn lleihau faint o ynni a ddefnyddiwn yng Nghymru.' Gwych. Faint? Erbyn pryd? Sut? Yn ail, 'Byddwn yn lleihau ein dibyniaeth ar ynni a gynhyrchir o danwyddau ffosil.' Unwaith eto, gwych. Faint, pryd, a sut? Yr unig darged yn y datganiad yw targed Llywodraeth y DU i roi'r gorau i losgi glo erbyn 2025. Ac yn drydydd, 'Byddwn yn mynd ati'n rhagweithiol i reoli'r newid i economi carbon isel.' Wel, mae'r un cwestiynau yn codi, ond dewch i ni ofyn cwestiynau ar unwaith am hynny. Mae gennym ddinasoedd sydd eisoes yn gwahardd ceir diesel ymhen 10 mlynedd - Copenhagen yn dweud, 'Ni fydd gennym unrhyw geir tanwydd ffosil erbyn 2025.' Beth y mae ein dinasoedd yn ei wneud? Beth y mae'r ddinas-ranbarth yn ei wneud? Beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i gyflawni'r amcanion hynny o fewn cyd-destun Cymru? Cerbydau trydan - mae eisiau seilwaith cerbyd trydanol arnoch. Syml: ni all unrhyw ddatblygiad yng Nghymru sydd â darpariaeth parcio gael ei ddatblygu heb bwyntiau gwefru cerbydau trydan. Dim ond adeiledd y gellir ei ddatblygu dros bum i 10 mlynedd fel 'na. Hydrogen - beth yw swyddogaeth hydrogen mewn cludiant torfol, cludiant masnachol, ac yn enwedig ar gyfer metro de Cymru? Gallwn hepgor trydaneiddio ein rheilffyrdd drwy fynd yn syth at gludiant hydrogen. Dyma'r pethau yr wyf i am eu gweld mewn gweledigaeth gan Lywodraeth Cymru. Rwy'n credu ei bod yn rhwystredig, oherwydd rydym ni'n gwybod mai newid yn yr hinsawdd yw'r bygythiad mwyaf sy'n wynebu'r ddynoliaeth, rydym ni'n gwybod bod gan Lywodraeth Cymru dargedau i ostwng 80 y cant ar allyriadau nwyon tŷ gwydr erbyn 2050 ac rydym yn gwybod bod gennym yr offer yma yng Nghymru i ymdrin ag ef. Mae gennym gyfoeth o adnoddau naturiol a gallwn yn rhwydd fod yn hunan-gynhaliol gan ddiwallu ein hanghenion trydan drwy ynni adnewyddadwy. Felly, i ddod i un neu ddau gwestiwn penodol am ble y gallwn ni, gobeithio, mewn gwirionedd, gytuno a chyflawni rhywbeth ar hyn. Yn gyntaf oll, o ran effeithlonrwydd ynni, oes, mae gennym raglenni effeithlonrwydd ynni, ond beth yn awr yw rhaglen effeithlonrwydd ynni newydd Llywodraeth Cymru? Beth yw ei tharged? Mae'n gwbl realistig i feddwl am sicrhau bod 150,000 o gartrefi incwm isel yn ynni effeithlon erbyn 2020 trwy ddefnyddio, er enghraifft, pwerau benthyca yn ogystal â ffynonellau fel y Banc Buddsoddi Gwyrdd. Felly, a oes ymrwymiad yn awr i raglenni ôl-ffitio cartrefi ar raddfa fawr? A oes ymrwymiad i ddirwyn cloddio glo brig i ben fesul dipyn yng Nghymru? Ie, gwaharddiad ar ffracio, ond dewch i ni roi'r gorau'n raddol i gloddio glo brig hefyd, oherwydd rydym yn gwybod na fydd gennym y gweithfeydd hylosgi, mewn gwirionedd, i gymryd y glo hwnnw, felly pam ydym ni'n parhau i ganiatáu cloddio glo brig yn y dyfodol hirdymor? A oes ymrwymiad a ffordd o weithio i wella'r berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a'r Grid Cenedlaethol o ran rhwydweithiau dosbarthu a grid lleol? Yn ddiddorol, ddoe, cyhoeddodd Cernyw ei bod, gyda chymorth cyllid Ewropeaidd, yn sefydlu'r farchnad ynni leol gyntaf yma yn y Deyrnas Unedig. Mae Centrica Nwy Prydain yn arwain ar hynny gyda phartneriaid lleol yng Nghernyw. Pam nad yw Cymru yn gwneud hynny? Pam mai Cernyw ac nid Cymru sy'n arwain y ffordd yn hynny o beth? A pham, er ein bod yn sôn am y morlyn llanw, nad oes mwy yn y datganiad am ynni morol? Mae'r morlyn llanw yn benderfyniad ar hyn o bryd i Lywodraeth San Steffan, ond mae gennym lawer y gallwn ei wneud i gefnogi ynni'r môr yma yng Nghymru. Ac yn olaf, fy mhwynt olaf yw hwn: rydych chi wedi cytuno yn y gorffennol eich bod yn barod i ystyried cefnogi sefydlu cwmni ynni cenedlaethol, y mae Plaid Cymru yn ei alw'n 'Ynni Cymru' - sef cwmni di-ddifidend hyd braich oddi wrth Lywodraeth Cymru, fel y gallwn fuddsoddi unrhyw elw mewn gwella gwasanaethau a lleihau ynni a hefyd darparu ynni rhatach yn fwy uniongyrchol i'r defnyddiwr. Gallai'r cwmni ynni hwnnw ei gwneud yn bosibl i ddatblygu rhaglenni ynni lleol; marchnadoedd ynni lleol; ynni cymunedol; gosod paneli solar ar raddfa fawr; galluogi busnesau a chyrff cyhoeddus i ddod yn fwy effeithlon o ran ynni; a helpu gyda'r dasg o leihau'r defnydd o ynni mewn cartrefi a busnesau. Mae'n amlwg bod gennych yr uchelgais, ond mae'n amlwg hefyd nad oes gan y Llywodraeth y modd na, mae'n ymddangos i mi, yr awydd i gyflawni hyn mewn gwirionedd, felly beth am sefydlu cwmni i wneud hyn ar eich rhan?