English: I'm also very pleased we're having this debate prior to the publication of the draft budget. This means we're not replying to a draft budget, but putting forward suggestions for consideration. It also means other political parties can produce their own budget proposals. Unfortunately, up to now, all we get is demands for reduced taxation here and increased expenditure there. Can I urge the Conservatives and Plaid Cymru to each produce a budget so we can discuss it as part of the budget process, rather than just saying, 'We want to tax less and spend more'? It only needs to be headline amounts for the major spending areas and any changes in taxation. This year's budget is going to be different because of the effect of COVID on it. COVID has changed the way many of us work and shop. Is this a short-term change? Are people going to leave online shopping and go back to the shops? Are people going to stop working at home and go back to their offices? We don't know. My expectation is that some will and some won't, but it certainly will be a change. The retail sector has faced large-scale business restructuring - 85,000 jobs lost, over 9,000 store closures - but despite this, online sales continue to grow, reaching 21 per cent of total sales. Again, with homeworking: a trend from a slow growth in homeworking to a giant leap during lockdown. There is a danger the Assembly agrees a budget that will work for last year, but will not work for this year - we're solving last year's problems. The first thing about a budget is what it's attempting to achieve, and I'll just say that we want a green, prosperous and healthy nation. Well, you're not going to be voting against that, are you? But I think that what we need to do - . What are we going to try to do and what do we disagree with? Can I start with the economy? The provision of financial incentives to bring branch factories to Wales have produced very many unhappy endings. If you have to bribe a company to come here, I can tell you: they don't want to come. They're only coming because you're bribing them and if they get a better offer somewhere else, they're off. We all know of examples of this. Vincent Kane used to talk for 25 to 30 minutes about all of the companies that came and didn't produce the jobs that they promised and then ended up leaving. I remember a Government Minister saying that we have the best financial incentives for inward investment - probably true. They saw that as a great sign of strength - we were the best. I saw it as a sign of weakness. Put simply, if you have to offer a larger financial inducement than anyone else, then, when somebody comes, they will leave when somebody else makes a better offer. What sort of financial incentives do they give in Cambridge? What sort of financial incentives are they giving in Silicon Valley? They don't, because people want to go there. Our problem is that we need to create an economy, we need to create a skilled workforce so that people want to come here. I'll give you two examples. Remember LG in the 1990s? The Welsh Development Agency's whole budget was taken to go and bring LG here. It didn't end very well, did it? Compare that with Admiral - a start-up company of seed funding. That's ended up very well. We need to grow our economy and for that we need to invest in education and use research paths and universities to grow the economy. That's what happens in the rest of the world. Why we aren't joining in, I don't know. Money spent on education is by far the best economic development expenditure there is. With a highly skilled and educated workforce, companies will want to come here, without us having to say, 'Here's the money.' A number of good things have come during the COVID crisis. Firstly, street homelessness has almost completely disappeared. I, and many others in this Chamber, do not want it to return post COVID. We've had long debates in here, cross-party, including you, acting Presiding Officer, about the fact that we don't want street homelessness and that we should be doing something about it. Well, COVID came, and we managed to. We can't go back. If we can deal with street homelessness during the COVID crisis, then we can deal with it in non-crisis times. Secondly, we have provided food to children on free school meals during the holidays. I've been asking for this for as long as we've been here. This has happened this year. It must continue. Thirdly, what we've seen during the pandemic is just how important local government is and how good local government is and how local government has performed incredibly well during this. Predictions: the health budget will receive the largest increase and the least scrutiny regarding outcomes. What will health do with the extra money? We need to have health outcomes and health improvements. Every intervention should improve the life of the patient. Too often, an operation is a success, the patient is unable to go home, so has to go to a nursing home. I'm not sure that that's a success, but I'm sure that hospitals and consultants will say that it is because the operation worked. Finally, we need to protect habitat and the environment, and a lot of this is much more about attitude than about money. A lot of these things can be done with very little money, but real commitment, and I hope the Welsh Government will start thinking along those lines.
Welsh: Rwyf i hefyd yn falch iawn ein bod yn cael y ddadl hon cyn i'r gyllideb ddrafft gael ei chyhoeddi. Mae hyn yn golygu nad ydym ni'n ymateb i gyllideb ddrafft, ond yn cynnig awgrymiadau i'w hystyried. Mae hefyd yn golygu y gall pleidiau gwleidyddol eraill lunio eu cynigion cyllideb eu hunain. Yn anffodus, hyd yn hyn, y cyfan a gawn yw galwadau am drethi llai yn fan hyn a chynnydd yn y gwariant yn y fan yna. A gaf i annog y Ceidwadwyr a Plaid Cymru i lunio cyllideb fel y gallwn ni ei thrafod yn rhan o broses y gyllideb, yn hytrach na gwneud dim byd ond dweud, 'Rydym ni eisiau trethu'n llai a gwario'n fwy'? Nid oes angen iddi fod yn ddim mwy na phrif symiau ar gyfer y prif feysydd gwariant ac unrhyw newidiadau mewn trethiant. Bydd cyllideb eleni yn wahanol oherwydd effaith COVID arni. Mae COVID wedi newid y ffordd y mae llawer ohonom ni yn gweithio ac yn siopa. A yw hyn yn newid tymor byr? Ydy pobl yn mynd i roi'r gorau i siopa ar-lein a mynd yn ôl i'r siopau? Ydy pobl yn mynd i beidio â gweithio gartref a dychwelyd i'w swyddfeydd? Nid ydym ni'n gwybod. Rwyf i'n disgwyl y bydd rhai yn gwneud ond y bydd rhai na fyddan nhw'n gwneud, ond yn sicr bydd yn wahanol. Mae'r sector manwerthu wedi wynebu ailstrwythuro busnes ar raddfa fawr - 85,000 o swyddi wedi eu colli, dros 9,000 o swyddfeydd wedi eu cau - ond er gwaethaf hyn, mae gwerthiannau ar-lein yn parhau i dyfu, gan gyrraedd 21 y cant o gyfanswm y gwerthiannau. Yn yr un modd, o ran gweithio gartref: tuedd o dwf araf mewn gweithio gartref i naid anferth yn ystod y cyfyngiadau symud. Mae perygl y bydd y Cynulliad yn cytuno ar gyllideb a fydd yn gweithio ar gyfer y llynedd, ond na fydd yn gweithio ar gyfer eleni - rydym ni'n datrys problemau y llynedd. Y peth cyntaf am gyllideb yw'r hyn y mae'n ceisio ei gyflawni, ac rwyf i'n dweud ein bod ni eisiau cenedl werdd, ffyniannus ac iach. Wel, ni fyddwch yn pleidleisio yn erbyn hynny, na fyddwch? Ond rwy'n credu mai'r hyn y mae angen i ni ei wneud - . Beth ydym ni'n mynd i geisio ei wneud a beth ydym ni'n anghytuno ag ef? A gaf i ddechrau gyda'r economi? Mae darparu cymhellion ariannol i ddod â ffatrïoedd cangen i Gymru wedi arwain at sawl canlyniad anhapus. Os oes rhaid i chi lwgrwobrwyo cwmni i ddod yma, gallaf i ddweud wrthych chi: nid ydyn nhw'n dymuno dod. Dim ond oherwydd eich bod chi'n eu llwgrwobrwyo maen nhw'n dod ac os ydyn nhw'n cael gwell cynnig yn rhywle arall, maen nhw'n gadel. Rydym ni i gyd yn gwybod am enghreifftiau o hyn. Roedd Vincent Kane yn arfer siarad am 25 i 30 munud ynghylch yr holl gwmnïau a ddaeth, ond na wnaeth greu'r swyddi y gwnaethon nhw eu gaddo ac yna gadael yn y pen draw. Rwy'n cofio Gweinidog yn y Llywodraeth yn dweud bod gennym ni'r cymhellion ariannol gorau ar gyfer mewnfuddsoddi - mae'n wir mae'n debyg. Roedden nhw'n ystyried hynny yn arwydd mawr o gryfder - ni oedd y gorau. Roeddwn i yn ei ystyried yn arwydd o wendid. Yn syml, os oes rhaid i chi gynnig cymhelliad ariannol mwy na neb arall, yna, pan ddaw rhywun, byddant yn gadael pan fydd rhywun arall yn gwneud cynnig gwell. Pa fath o gymhellion ariannol ydyn nhw'n eu rhoi yng Nghaergrawnt? Pa fath o gymhellion ariannol ydyn nhw'n eu rhoi yn Silicon Valley? Nid ydyn nhw, oherwydd bod pobl yn dymuno mynd yno. Ein problem ni yw bod angen i ni greu economi, mae angen i ni greu gweithlu medrus er mwyn i bobl ddymuno dod yma. Byddaf yn rhoi dwy enghraifft i chi. Ydych chi'n cofio LG yn y 1990au? Cafodd cyllideb gyfan Awdurdod Datblygu Cymru ei defnyddio i ddod ag LG yma. Ni fu diweddglo da iawn i'r hanes, na fu? Cymharwch hynny ag Admiral - cwmni newydd drwy gyllid egino. Roedd diweddglo da iawn i'r hanes yna. Mae angen i ni feithrin ein heconomi ac i wneud hynny mae angen i ni fuddsoddi mewn addysg a defnyddio llwybrau ymchwil a phrifysgolion i dyfu'r economi. Dyna beth sy'n digwydd yng ngweddill y byd. Pam nad ydym ni'n ymuno yn y drefn, wn i ddim. Arian sy'n cael ei wario ar addysg yw'r gwariant datblygu economaidd gorau o bell ffordd. Gyda gweithlu medrus a hydddysg, bydd cwmnïau yn dymuno dod yma, heb i ni orfod dweud, 'Dyma'r arian.' Mae nifer o bethau da wedi eu gwneud yn ystod argyfwng COVID. Yn gyntaf, mae digartrefedd ar y stryd wedi diflannu bron yn llwyr. Nid wyf i, na llawer o bobl eraill yn y Siambr hon, yn dymuno iddo ddychwelyd ar ôl COVID. Rydym ni wedi cael dadleuon hir yn y fan yma, yn drawsbleidiol, gan eich cynnwys chi, Llywydd dros dro, ynghylch y ffaith nad oes arnom ni eisiau digartrefedd ar y stryd ac y dylem ni fod yn gwneud rhywbeth yn ei gylch. Wel, daeth COVID, ac fe lwyddon ni i wneud hynny. Allwn ni ddim mynd yn ôl. Os gallwn ni fynd i'r afael â digartrefedd ar y stryd yn ystod argyfwng COVID, yna gallwn ni fynd i'r afael ag ef mewn cyfnod nad yw'n argyfwng. Yn ail, rydym ni wedi darparu bwyd i blant sy'n cael prydau ysgol am ddim yn ystod y gwyliau. Rwyf i wedi bod yn gofyn am hyn yr holl amser rydym ni wedi bod yma. Mae hyn wedi digwydd eleni. Mae'n rhaid iddo barhau. Yn drydydd, yr hyn yr ydym ni wedi ei weld yn ystod y pandemig yw pa mor bwysig yw llywodraeth leol a pha mor dda yw llywodraeth leol a sut y mae llywodraeth leol wedi perfformio'n eithriadol o dda yn ystod hyn. Rhagfynegiadau: y gyllideb iechyd fydd yn cael y cynnydd mwyaf a'r lleiaf o graffu o ran canlyniadau. Beth fydd iechyd yn ei wneud gyda'r arian ychwanegol? Mae angen i ni gael canlyniadau iechyd a gwelliannau iechyd. Dylai pob ymyriad wella bywyd y claf. Yn rhy aml, mae llawdriniaeth yn llwyddiannus, nid yw'r claf yn gallu mynd adref, felly mae'n gorfod mynd i gartref nyrsio. Nid wyf i'n siŵr mai llwyddiant yw hynny, ond rwy'n siŵr y bydd ysbytai a meddygon ymgynghorol yn dweud mai llwyddiant ydyw oherwydd bod y llawdriniaeth wedi gweithio. Yn olaf, mae angen i ni warchod cynefinoedd a'r amgylchedd, ac mae llawer o hyn yn ymwneud llawer yn fwy ag agwedd nag arian. Gellir gwneud llawer o'r pethau hyn gydag ychydig iawn o arian, ond ymrwymiad gwirioneddol, ac rwy'n gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn dechrau meddwl ar y trywydd hwnnw.