English: I thank Janet Finch-Saunders for her comments and her broad welcome for what the Bill proposes to do. Can I say at the outset that the Bill is based on the current - it does not change the current legislation in terms of the accountability of the public services ombudsman to the National Assembly, not to the Government? It's a he. He currently is an independent ombudsman, and appointed for - . I think there are still some several years to go until the end of his appointment. I can't quite remember when he came into post - something like 2013, I think, or 2014. The Bill makes specific assurances that his appointment is not broken by passing this Bill - so we haven't interfered with those powers that are in place - and, when we come to appoint a new public services ombudsman, the Bill does not change the current arrangements that ensure that it's this Assembly that is responsible for that, up to and including appointment through committee. So, I hope that some of the other innovations that we've also had in Finance Committee, for example, with pre-appointment hearings and so forth, can be looked at, not only for the ombudsman but for the new auditor general, which is actually the next appointment that will be made by this Assembly. I welcome the fact that you broadly want to see these powers and believe that the verbal complaints powers and the own initiative, which I think is one of the more innovative powers there, that is used by, as you said, by other ombudsmen throughout the Council of Europe. It's not unique in that sense, so we need to understand that international comparison. I'm sure that if the ombudsman were here himself, he would talk about the network of ombudsmen that does exist. There are international conferences, and they do come together. In fact, I attended one in Aberystwyth last year to hear from other ombudsman about how their work was done. On the particular issue around data collection, I think it's important to recall that the ombudsman makes an annual report to this Assembly, which is scrutinised, I think, by the committee that you sit on, but is available to all Assembly Members. You would expect that annual report, if this Bill were to become law, to include that data, to include the data comparison. There is certainly allowance made in the regulatory impact assessment for some of the costs that might come about that and, of course, you have some initial set-up costs to make sure that you have the infrastructure in place to allow that to happen. But the clear lesson of that - Janet Finch-Saunders's final point, I think - was how that then informs best practice, and we want to see that reflected in ombudsmen's annual reports going forward. You're quite right; in the Bill itself, there's a specific requirement for the Assembly to do a five-year review of the Bill and its operation, but that does not, in any way, hinder any other review being done by any committee of the Assembly or any external body that might be commissioned to do that. I think, in terms of the model policy, that is - as you quite rightly said - a voluntary system at the moment. I think that by putting it on a more statutory footing, we'd have a gold standard. I'd hope that, for example, private healthcare providers would then want to be part of the gold standard because that, in turn, would show how they were playing their role in meeting citizens' needs and meeting the needs of the people of Wales.
Welsh: Diolch i Janet Finch-Saunders am ei sylwadau a'i chroeso cyffredinol i'r hyn y mae'r Bil yn cynnig ei wneud. A gaf fi ddweud ar y dechrau fod y Bil yn seiliedig ar - nid yw'n newid y ddeddfwriaeth bresennol o ran atebolrwydd yr ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus i'r Cynulliad Cenedlaethol, nid i'r Llywodraeth? Ef ydyw. Ar hyn o bryd mae'n ombwdsmon annibynnol, ac wedi ei benodi am - . Rwy'n credu bod nifer o flynyddoedd i fynd o hyd tan ddiwedd ei benodiad. Ni allaf gofio'n union pa bryd y dechreuodd yn y swydd - rhywbeth fel 2013, rwy'n meddwl, neu 2014. Mae'r Bil yn rhoi sicrwydd penodol na chafodd ei benodiad ei dorri drwy basio'r Bil hwn - felly nid ydym wedi ymyrryd â'r pwerau sydd ar waith - a phan ddown i benodi ombwdsmon gwasanaethau cyhoeddus newydd, nid yw'r Bil yn newid y trefniadau presennol sy'n sicrhau mai'r Cynulliad hwn sy'n gyfrifol am hynny, hyd at ac yn cynnwys penodi drwy bwyllgor. Felly, rwy'n gobeithio y gellir edrych ar rai o'r datblygiadau arloesol eraill hefyd a gawsom yn y Pwyllgor Cyllid, er enghraifft gyda gwrandawiadau cyn penodi ac yn y blaen, nid yn unig ar gyfer yr ombwdsmon, ond ar gyfer yr archwilydd cyffredinol newydd, sef yr apwyntiad nesaf a wneir gan y Cynulliad hwn mewn gwirionedd. Croesawaf y ffaith eich bod at ei gilydd am weld y pwerau hyn ac yn credu bod y pwerau cwynion llafar a phwerau i weithredu ar ei liwt ei hun, sef un o'r pwerau mwy arloesol yn hynny o beth y fy marn i, a ddefnyddir, fel y dywedoch, gan ombwdsmyn eraill drwy Gyngor Ewrop i gyd. Nid yw'n unigryw yn yr ystyr honno, felly mae angen inni ddeall y gymhariaeth ryngwladol honno. Pe bai'r ombwdsmon yma ei hun, rwy'n siŵr y byddai'n siarad am y rhwydwaith o ombwdsmyn sy'n bodoli. Ceir cynadleddau rhyngwladol, ac maent yn dod at ei gilydd. Yn wir, mynychais un yn Aberystwyth y llynedd i glywed gan ombwdsmyn eraill sut y caiff eu gwaith ei wneud. O ran y mater penodol yn ymwneud â chasglu data, rwy'n credu ei bod yn bwysig cofio bod yr ombwdsmon yn llunio adroddiad blynyddol i'r Cynulliad hwn, sy'n cael ei graffu, rwy'n meddwl, gan y pwyllgor rydych yn aelod ohono, ond mae ar gael i holl Aelodau'r Cynulliad. Buasech yn disgwyl i'r adroddiad blynyddol, os daw'r Bil hwn yn ddeddf, gynnwys y data hwnnw, a chynnwys y gymhariaeth o'r data. Yn sicr, mae'r asesiad effaith rheoleiddiol yn ystyried rhai o'r costau a allai godi mewn perthynas â hynny ac wrth gwrs, mae gennych rai costau sefydlu cychwynnol i wneud yn siŵr fod gennych y seilwaith yn ei le er mwyn caniatáu i hynny ddigwydd. Ond y wers glir yn hyn - pwynt olaf Janet Finch-Saunders, rwy'n meddwl - oedd sut y mae hynny wedyn yn llywio arferion gorau, ac rydym yn awyddus i weld hynny wedi ei adlewyrchu yn adroddiadau blynyddol ombwdsmyn yn y dyfodol. Rydych yn hollol iawn; yn y Bil ei hun, ceir gofyniad penodol i'r Cynulliad wneud adolygiad pum mlynedd o'r Bil a'i weithrediad, ond nid yw hynny, mewn unrhyw ffordd, yn rhwystro unrhyw adolygiad arall rhag cael ei wneud gan unrhyw un o bwyllgorau'r Cynulliad neu unrhyw gorff allanol y gellid ei gomisiynu i wneud hynny. Rwy'n credu, o ran y polisi enghreifftiol, system wirfoddol yw honno ar hyn o bryd, fel y dywedoch yn hollol gywir. Byddai gennym safon aur o'i rhoi ar sail fwy statudol yn fy marn i. Buaswn yn gobeithio, er enghraifft, y byddai darparwyr gofal iechyd preifat wedyn yn awyddus i fod yn rhan o'r safon aur oherwydd byddai hynny, yn ei dro, yn dangos sut y maent yn chwarae eu rôl yn diwallu anghenion dinasyddion ac yn diwallu anghenion pobl Cymru.