English: Presiding Officer, I am grateful to you for the opportunity to update Members about the progress that the Valleys taskforce has made since the 'Our Valleys, Our Future' action plan was published last July. I would like to start by placing on record my own personal thanks for the taskforce members' work and support over the last 12 months, including my colleagues, the Cabinet Secretary for Economy and Infrastructure, the Leader of the House and Chief Whip, the Minister for Housing and Regeneration, and the Minister for Welsh Language and Lifelong Learning. The Valleys taskforce was set up to create lasting change in the south Wales Valleys: an area that has immense opportunities, but also more than its fair share of challenges. I'm pleased to report today that the taskforce has planted the seeds of that change. At the heart of both the action plan and the delivery plan that accompanies it and which we published last November, there are three key priorities: good-quality jobs and the skills to do them, better public services, and my local community. There are more than 60 individual actions across each of the priorities, which have been developed following extensive engagement with people living and working in the south Wales Valleys. We believe that these actions will deliver real and lasting change for Valleys communities. The taskforce is today publishing a first-year progress report, detailing the breadth of the work over the last 12 months and, Presiding Officer, I would like, with your consent, to share some of that progress with you today. A year ago, the taskforce set the challenging target of closing the employment gap between the south Wales Valleys and the rest of Wales. This means helping an extra 7,000 people into fair work and creating thousands of new, fair, secure and sustainable jobs in the Valleys. Over the last 12 months, more than 1,000 economically inactive people living in Valleys taskforce areas have started work through Welsh Government-led employment programmes. Nearly 1,000 people and small businesses have been helped through advice and business support. And more than 100 new enterprises have been created within the Valleys taskforce area. The seven strategic hubs were originally conceived as areas where public money and resources would be focused to create opportunities for the private sector to invest and create new jobs. Over the last 12 months, we have made good progress in the development of these hubs. Local authorities in each of the hub areas have led the development of the plans, which are unique to their local area. Each area has been developing a blueprint for future investment, and we are identifying key projects to support long-term transformation. The early work on the hubs is highlighting the benefit that a joined-up approach to this type of investment can bring. We have seen this already with the Taff Vale project, which will provide the new headquarters for Transport for Wales, and help to revitalise Pontypridd's high street. The Tech Valleys strategic plan has been published, providing strategic direction for investments and programme activity for Ebbw Vale, alongside a £25 million commitment between 2018 and 2021. Presiding Officer, we are all aware in this Chamber of the metro and the welcome announcement made by my Cabinet colleague Ken Skates about the new rail franchise and the plans for a world-leading rail testing complex for the top of the Dulais valley. The metro is now becoming a reality, but as we have made clear all along, we need to ensure that it delivers far more than transport benefits alone. That will require the active support of a range of organisations, and we are already working across the region to deliver for Valleys communities. Last week, the First Minister announced that he has appointed Linda Dickens, emeritus professor of industrial relations at the University of Warwick, as chair of our fair work commission. On behalf of the taskforce, I would also like to extend my own thanks to Professor Dickens for agreeing to support us on this journey. The Welsh Government has an ambition for Wales to be a fair work nation, and this work is extremely important to what we're trying to achieve in the Valleys. From the outset, the Valleys taskforce has highlighted the importance of engagement with Valleys communities. That has continued to be a vital element of our work over the course of the last 12 months. Alongside our traditional methods of engagement, the taskforce has been working closely with three communities - in Llanhilleth, Ferndale, and in Glynneath and Banwen. We have been looking at how we can improve local services and make them better integrated. Each of these pathfinders have agreed a number of actions or activities, and the learning from this work will feed into the wider taskforce approach. Presiding Officer, the taskforce will be taking forward three digital pilot schemes for the Valleys. We will explore extending public sector broadband networks to create a series of free Wi-Fi hotspots open to all across Valleys communities. We're investigating the creation of an Uber-style app, which would bring together all providers of community transport, making it easier for people to order transport to health appointments. We want to increase the use of online data mapping technologies as a means of promoting the Valleys. This work is closely aligned to the priorities identified by the Cardiff capital city region. It is also another area where the taskforce is acting as a catalyst for wider change. We all recognise the importance of digital technologies in the creation of high-quality jobs. The Valleys landscape park is key to a third of the priorities in 'Our Valleys, Our Future'. It is at the heart of our ambition to help Valleys communities celebrate and make the most of our natural resources and heritage. We want communities in the Valleys to feel that they are a place that we can be proud to call 'home' and where businesses choose to operate. We want communities to be empowered and to show pride in their environment that is easily accessible and widely used. The taskforce has spent much of the last year working on developing this exciting and dynamic approach that will co-ordinate, drive and promote activities related to environment and tourism across the south Wales Valleys. We all know just how much the Valleys have to offer, but I want the rest of Wales, the UK and the world to learn more about our history, our culture and our breathtaking scenery. We have developed the idea for the Valleys landscape park with local communities, with key stakeholders and different interest groups. The aim is for it to deliver ambitious plans that will connect what we are calling 'discovery locations' across the Valleys with walking trails and cycle routes. It is my intention that this will be developed within a defined boundary and supported by a designated land status for the Valleys. We want the Valleys to be a recognised tourist destination. We want to grow the tourism economy in the Valleys to benefit from the economic impact that we know it can have. We are currently working with a number of proposed high-quality tourism developments, which, if realised, will attract new high-spending visitors to the Valleys. I'm very pleased that this week the Minister for Culture, Tourism and Sport announced the approval of two projects that will make a significant difference to their areas within the Valleys. The £4.6 million Monmouthshire and Brecon Canal Adventure Triangle project will develop outdoor recreation, tourism and leisure activity along the Monmouthshire and Brecon canal in Torfaen and Caerphilly, and will be able to connect the upland area of Mynydd Maen. The project will be delivered by a partnership between Torfaen council, Caerphilly council, the Canal and River Trust, and the Monmouthshire, Brecon and Abergavenny Canals Trust. It will create a focus for visitors interested in outdoor recreation and adventure sports, bringing together a range of facilities to stimulate overnight visitor stays, and will help exploit the economic potential of the currently underused southern section of the canal and surrounding uplands. Also detailed in the progress report is the upgrade of Llechwen Hall, a three-star country house hotel just outside Pontypridd, set in six acres of grounds. Welsh Government funding has been offered to expand the hotel's capacity, add a gym and spa facilities and upgrade to a four-star hotel. There is inspiring community work taking place across the Valleys. We want to build upon this and support people to take it further. Presiding Officer, I'm sure you will agree with me that there is still very much to do, but, by working with our partners and with people living and working in the Valleys, we will deliver results.
Welsh: Llywydd, rwy'n ddiolchgar i chi am y cyfle i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am y cynnydd a wnaed gan dasglu'r Cymoedd ers cyhoeddiad y cynllun gweithredu 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol' fis Gorffennaf y llynedd. Hoffwn ddechrau drwy fynegi ar goedd fy niolch personol am waith a chymorth aelodau'r tasglu yn ystod y 12 mis diwethaf, gan gynnwys fy nghydweithwyr, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Seilwaith, Arweinydd y Tŷ a'r Prif Chwip, y Gweinidog Tai ac Adfywio, a Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes. Sefydlwyd tasglu'r Cymoedd ar gyfer creu newid hirhoedlog yng Nghymoedd y de: maes sydd â chyfleoedd aruthrol, ond mwy na'i siâr o heriau hefyd. Rwy'n falch o adrodd heddiw bod y tasglu wedi plannu hadau'r newid hwnnw. Wrth galon y cynllun gweithredu a'r cynllun cyflawni sy'n cyd-fynd â hwnnw a gyhoeddwyd gennym fis Tachwedd y llynedd, ceir tair blaenoriaeth allweddol: swyddi o ansawdd da a'r sgiliau i'w cyflawni, gwasanaethau cyhoeddus gwell, a'm cymuned leol i. Ceir mwy na 60 o gamau gweithredu unigol i'r blaenoriaethau hyn, a ddatblygwyd yn dilyn gwaith ymgysylltu eang â phobl sy'n byw ac yn gweithio yng Nghymoedd y de. Rydym ni o'r farn y bydd y camau hyn yn sicrhau newid gwirioneddol a pharhaol i gymunedau yn y Cymoedd. Mae'r tasglu yn cyhoeddi adroddiad heddiw ar gynnydd y flwyddyn gyntaf, yn nodi ehangder y gwaith dros y 12 mis diwethaf, a hoffwn i, Llywydd, gyda'ch cydsyniad chi, rannu peth o'r cynnydd hwnnw gyda chi heddiw. Flwyddyn yn ôl, gosododd y tasglu darged heriol o gau'r bwlch cyflogaeth rhwng y Cymoedd a gweddill Cymru. Mae hyn yn golygu helpu 7,000 yn fwy o bobl i gael gwaith teg a chreu miloedd o swyddi newydd, teg, diogel a chynaliadwy yn y Cymoedd. Dros y 12 mis diwethaf, mae mwy na 1,000 o bobl economaidd anweithgar sy'n byw yn ardaloedd tasglu'r Cymoedd wedi dechrau gweithio drwy raglenni cyflogaeth a arweinir gan Lywodraeth Cymru. Cafodd bron 1,000 o bobl a busnesau bach eu helpu drwy gael cyngor a chymorth busnes. Ac mae mwy na 100 o fentrau newydd wedi cael eu creu o fewn ardal tasglu'r Cymoedd. Lluniwyd y saith canolfan strategol yn wreiddiol fel ardaloedd lle byddai arian cyhoeddus ac adnoddau yn canolbwyntio ar greu cyfleoedd i'r sector preifat fuddsoddi a chreu swyddi newydd. Dros y 12 mis diwethaf, rydym wedi gwneud cynnydd da i ddatblygu'r canolfannau hyn. Mae awdurdodau lleol ym mhob un o'r ardaloedd wedi arwain y gwaith o ddatblygu'r cynlluniau, sy'n unigryw i'w hardal leol. Mae pob ardal wedi bod yn datblygu glasbrint ar gyfer buddsoddi yn y dyfodol, ac rydym yn nodi'r prosiectau allweddol i gefnogi trawsnewid hirdymor. Mae'r gwaith cynnar ar y canolfannau yn tynnu sylw at y budd y gall dull cydgysylltiedig o weithredu'r math hwn o fuddsoddiad ei gynnig. Rydym wedi gweld hyn eisoes gyda phrosiect Bro Taf, a fydd yn rhoi pencadlys newydd i Drafnidiaeth Cymru, ac yn helpu i adfywio stryd fawr Pontypridd. Cyhoeddwyd Cynllun Strategol Cymoedd Technoleg, gan roi cyfeiriad strategol i fuddsoddiadau a gweithgarwch rhaglen yng Nglynebwy, ochr yn ochr ag ymrwymiad o £25 miliwn rhwng 2018 a 2021. Llywydd, mae pawb yn y Siambr hon yn ymwybodol o'r metro ac yn croesawu'r cyhoeddiad a wnaeth fy nghyd-Weinidog Ken Skates am y fasnachfraint rheilffyrdd newydd a'r cynlluniau sy'n flaenllaw yn fyd-eang ar gyfer canolfan profi rheilffyrdd ar frig Cwm Dulais. Mae'r metro nawr yn cael ei wireddu, ond fel yr eglurwyd ar hyd y daith, mae angen inni sicrhau ei fod yn cyflawni llawer mwy na manteision trafnidiaeth yn unig. Ar gyfer hynny bydd angen cefnogaeth weithredol amrywiaeth o sefydliadau, ac rydym yn gweithio ledled y rhanbarth eisoes i gyflawni er budd cymunedau'r Cymoedd. Yr wythnos diwethaf, cyhoeddodd y Prif Weinidog ei fod wedi penodi Linda Dickens, Athro Emeritws mewn cysylltiadau diwydiannol ym Mhrifysgol Warwick, yn gadeirydd ein comisiwn gwaith teg. Ar ran y tasglu, hoffwn fynegi fy niolch innau i'r Athro Dickens am gytuno i'n cefnogi ni ar y daith hon. Mae gan Lywodraeth Cymru uchelgais i Gymru fod yn genedl gwaith teg, ac mae'r gwaith hwn yn bwysig iawn o ran yr hyn yr ydym yn ceisio ei gyflawni yn y Cymoedd. O'r cychwyn cyntaf, mae tasglu'r Cymoedd wedi tynnu sylw at bwysigrwydd ymgysylltu â chymunedau'r Cymoedd. Mae hynny wedi parhau i fod yn elfen hanfodol o'n gwaith yn ystod y 12 mis diwethaf. Ochr yn ochr â'n dulliau traddodiadol o ymgysylltu, mae'r tasglu wedi bod yn gweithio'n agos gyda thair chymuned - yn Llanhiledd, Glynrhedynog, ac yng Nglyn-nedd a Banwen. Rydym wedi bod yn edrych ar sut y gallwn wella gwasanaethau lleol a'u gwneud nhw'n fwy integredig. Mae pob un o'r cynlluniau braenaru hyn wedi cytuno ar nifer o gamau gweithredu neu weithgareddau, a bydd yr hyn a ddysgwyd o'r gwaith hwn yn ychwanegu at ddull ehangach y tasglu o weithredu. Llywydd, bydd y tasglu yn datblygu tri chynllun peilot digidol ar gyfer y Cymoedd. Byddwn yn ystyried ymestyn rhwydweithiau band eang y sector cyhoeddus i greu dilyniant o lecynnau Wi-Fi rhad ac am ddim sy'n agored i bawb ledled cymunedau'r Cymoedd. Rydym yn gwneud ymchwil i lunio ap ar ddull Uber, a fyddai'n dwyn ynghyd ddarparwyr trafnidiaeth gymunedol, gan ei gwneud yn haws i bobl i drefnu trafnidiaeth ar gyfer eu hapwyntiadau iechyd. Rydym yn awyddus i gynyddu'r defnydd o dechnolegau mapio data ar-lein fel cyfrwng i hyrwyddo'r Cymoedd. Mae'r gwaith hwn yn cydfynd yn agos â'r blaenoriaethau a nodwyd gan brifddinas-ranbarth Caerdydd. Mae hefyd yn faes arall lle y mae'r tasglu yn gweithredu fel catalydd ar gyfer newid ehangach. Rydym i gyd yn cydnabod pwysigrwydd technolegau digidol yn natblygiad swyddi o ansawdd uchel. Mae parc tirwedd y Cymoedd yn allweddol o ran traean y blaenoriaethau yn 'Ein Cymoedd, Ein Dyfodol'. Mae wrth galon ein huchelgais i helpu cymunedau'r Cymoedd i ddathlu a gwneud y mwyaf o'n hadnoddau naturiol a'n treftadaeth. Rydym yn awyddus i weld cymunedau yn y Cymoedd yn teimlo eu bod yn ardal y gallwn fod yn falch o'i galw yn 'gartref' ac y bydd busnesau yn dewis gweithredu ynddi. Rydym yn awyddus i gymunedau ennill hyder a dangos balchder yn eu hamgylchedd sydd yn rhwydd i'w gyrraedd a'r defnydd ohono yn helaeth. Mae'r tasglu wedi treulio llawer o amser yn ystod y flwyddyn ddiwethaf yn gweithio ar ddatblygu'r dull cyffrous a deinamig hwn a fydd yn cydgysylltu, yn gyrru ac yn hybu gweithgareddau sy'n gysylltiedig â'r amgylchedd a thwristiaeth ledled Cymoedd y de. Rydym ni i gyd yn gwybod cymaint sydd gan y Cymoedd i'w gynnig, ond rwy'n dymuno y bydd gweddill Cymru, y DU a'r byd yn dysgu mwy am ein hanes, ein diwylliant, a'n golygfeydd syfrdanol. Rydym wedi datblygu'r syniad ar gyfer parc tirwedd y Cymoedd gyda chymunedau lleol, gyda rhanddeiliaid allweddol a gwahanol grwpiau buddiant. Y nod yw cyflawni cynlluniau uchelgeisiol a fydd yn cysylltu'r hyn yr ydym yn ei alw yn 'lleoliadau darganfod' ledled y Cymoedd â llwybrau cerdded a llwybrau beicio. Fy mwriad i yw y bydd hyn yn datblygu o fewn ffiniau diffiniedig a chaiff ei gefnogi gan statws tir dynodedig ar gyfer y Cymoedd. Rydym yn eiddgar i'r Cymoedd fod yn gyrchfan gydnabyddedig i dwristiaid. Rydym yn awyddus i feithrin yr economi twristiaeth yn y Cymoedd ar gyfer elwa ar yr effaith economaidd y gwyddom sy'n bosibl. Rydym yn gweithio ar hyn o bryd gyda nifer o ddatblygiadau twristiaeth arfaethedig o ansawdd uchel, a fydd, pe digwydd hynny, yn denu ymwelwyr newydd i'r Cymoedd a fydd yn gwario llawer o arian. Rwy'n falch iawn fod y Gweinidog Diwylliant, Twristiaeth a Chwaraeon wedi cyhoeddi cymeradwyaeth i ddau brosiect yr wythnos hon a fydd yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i'w hardaloedd yn y Cymoedd. Bydd y prosiect £4.6 miliwn Triongl Antur Camlas Sir Fynwy ac Aberhonddu yn datblygu gweithgarwch twristiaeth a hamdden yn yr awyr agored ar hyd camlas sir Fynwy ac Aberhonddu yn Nhor-faen a Chaerffili, a bydd yn gallu cysylltu ag ardal ucheldirol Mynydd Maen. Bydd y prosiect yn cael ei gyflawni gan bartneriaeth rhwng Cyngor Torfaen, Cyngor Caerffili, Ymddiriedolaeth yr Afonydd a'r Camlesi, ac Ymddiriedolaeth Camlesi Sir Fynwy, Aberhonddu a'r Fenni. Bydd yn canolbwyntio ar ymwelwyr sydd â diddordeb mewn gweithgareddau hamdden awyr agored a chwaraeon antur, gan ddwyn ynghyd amrywiaeth o gyfleusterau i ysgogi ymwelwyr i aros dros nos, a bydd yn helpu i fanteisio ar botensial economaidd rhan ddeheuol y gamlas nad yw'n cael ei defnyddio'n ddigonol ar hyn o bryd, a'r ucheldir cyfagos. Ceir manylion hefyd yn yr adroddiad cynnydd am uwchraddio Neuadd Llechwen, gwesty gwledig tair seren ger Pontypridd, a leolir mewn chwe acer o dir. Cynigiwyd cyllid gan Lywodraeth Cymru i ehangu maint y gwesty, ychwanegu cyfleusterau campfa a sba ac uwchraddio i westy pedair seren. Mae gwaith cymunedol ysbrydoledig yn digwydd ledled y Cymoedd. Rydym yn dymuno adeiladu ar hyn a chefnogi pobl i fynd gam ymhellach. Llywydd, rwy'n siŵr y byddwch yn cytuno â mi fod llawer iawn i'w wneud eto, ond, gan weithio gyda'n partneriaid a'r bobl sy'n byw ac yn gweithio yn y Cymoedd, byddwn yn gwireddu'r canlyniadau.