English: Diolch yn fawr. I'm pleased to open today's debate on the Equality, Local Government and Communities Committee's report on voting rights for prisoners. I would like to start by thanking all those who contributed to our inquiry, either by giving written or oral evidence; the members of the public who contributed to our online discussion forum, and the respectful manner in which differences of opinion were discussed and debated, especially as these are matters of some controversy; and the prison staff and prisoners we spoke to during our visits to Her Majesty's Prison Parc and to Her Majesty's Prison Eastwood Park. Both gave us a real insight into the practicalities of introducing any change, but also enabled us to explore the broader points of principle with those most affected by any change, prisoners themselves. They were interesting and informative discussions. Having taken evidence, and after very careful consideration and weighing up of the ethical, practical and legal arguments, the majority of the committee recommended giving more prisoners the vote. As I said earlier, this is, of course, a controversial issue, and we were very conscious of the impact any change might have on victims of crime and explored this with all our witnesses. Part of the background to these matters is the ruling that the UK Government was in breach of the European convention on human rights by having a blanket ban on prisoner voting. Limited changes were then introduced, allowing prisoners on remand and on temporary licence, for example, to vote. The European Court of Human Rights has been clear that the right to vote is not a privilege. It has said that the presumption should be for including as many people as possible in democracy. Prisoners retain other rights when they enter prison. They may lose their liberty, but they do not lose their basic rights. I believe voting is such a right. One of the most compelling arguments we heard was that prisoners remain citizens of society. This was something that came across very strongly during our discussions at the prisons. We heard that many strive to stay an active part of their families' lives, despite the physical barriers. Llywydd, I would say that criminal justice policy in the UK results in overcrowded prisons, a lack of rehabilitation and high reoffending rates and that more effective reintegration into society means less crime and fewer victims of crime. It benefits our communities in general as well as ex-offenders and their families. Voting may be a small but significant signal towards a more enlightened and productive approach. Removing the right to vote is also part of a process that treats prisoners as outsiders: they are not like the rest of us and should be treated differently. This is not good for them and not good for wider society. It hinders the process of reform and does not help with reducing reoffending or social cohesion. Many stakeholders told us they believe enfranchisement would help. Lady Hale, now President of the UK Supreme Court, as we've heard quite a lot about recently, said that retaining the vote would encourage civic responsibility and reintegration. It is also an important symbol. While there is not extensive empirical evidence to support this view, we were persuaded by the stakeholders who said that greater inclusion when in prison would help rehabilitation upon release. There are also a number of other arguments that informed our final views, such as international precedent, and the disproportionate effect the ban has on certain groups of people. Llywydd, we then needed to consider what the franchise would look like. We ruled out basing it on the type of offence or release date, and settled on sentence length. I, along with some of the members of the committee, supported full enfranchisement. However, after careful discussion, we decided to recommend including prisoners serving sentences of less than four years. We felt that this was a suitable compromise that balanced the need for a simple electoral franchise; is easy to understand, which was a very strong theme throughout our evidence; is mindful of acknowledging the view of public opinion, which is against all prisoners having the right to vote; and ensures compliance with the European court judgment. It also recognises the significance the criminal justice system accords to four-year sentences, which are subject to less favourable terms for early release. Llywydd, I'm very pleased that the Welsh Government has accepted our key recommendation and will be seeking to legislate to make changes for both Assembly and local government elections. I believe this shows real political leadership, and indicates that Wales remains at the forefront of respecting human rights. I would, however, like to seek some further clarity. The Llywydd and the Minister confirmed in correspondence that changes to the Assembly franchise will be taken forward by the Welsh Government. In her letter, the Minister said she would be seeking an appropriate legislative vehicle. But while she committed to changing the franchise for local government in this Assembly term, there is not the same commitment for the Assembly. So, Minister, I would be grateful if you could provide some clarity on your thinking on this, and whether the change will be in place for the next Assembly elections in 2021. The current provisions in the Government of Wales Act 2006 clearly link the Assembly and local government electoral franchises. If, Minister, you are not making the changes to both at the same time, can you outline if you are seeking to decouple them on a temporary basis? It is worth noting the evidence we received from the Electoral Commission that they should be consistent. While I have focused then on the broader issues of whether prisoners should have the vote, our report also looked at the practicalities around method of voting, information and campaigning. I would ask the Minister to give an update on how discussions with the UK Government on the issues raised by the committee in recommendations 5, 6 and 10 are progressing. These specifically relate to designating an election co-ordinator within the prison staff, ensuring that all eligible prisoners are registered to vote and are supported to take part in relevant elections, and providing access to Welsh media for those prisons with a sizeable Welsh population. Llywydd, I now look forward to hearing other Members' views on these important matters. I'm sure it will be an interesting debate because this has been a very interesting piece of work for the committee, and, I'm sure, for Assembly Members in general.
Welsh: Diolch yn fawr. Rwy'n falch o agor y ddadl heddiw ar adroddiad y Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol ar hawliau pleidleisio i garcharorion. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i bawb a gyfrannodd at ein hymchwiliad, naill ai drwy roi tystiolaeth ysgrifenedig neu ar lafar; aelodau'r cyhoedd a gyfrannodd at ein fforwm trafod ar-lein, a'r ffordd barchus y trafodwyd ac y cynhaliwyd dadleuon ar wahaniaethau barn, yn enwedig gan fod y materion hyn yn ddadleuol iawn; a staff y carchar a'r carcharorion y buom yn siarad â hwy yn ystod ein hymweliadau â Charchar Ei Mawrhydi y Parc a Charchar Ei Mawrhydi Eastwood Park. Mae'r ddau wedi rhoi cipolwg go iawn inni ar ymarferoldeb cyflwyno unrhyw newid, ond maent hefyd wedi ein galluogi i archwilio'r egwyddorion ehangach gyda'r rhai yr effeithir arnynt fwyaf gan unrhyw newid, y carcharorion eu hunain. Roeddent yn drafodaethau diddorol ac addysgiadol. Ar ôl derbyn tystiolaeth, ac ar ôl ystyried a phwyso a mesur y dadleuon moesegol, ymarferol a chyfreithiol yn ofalus iawn, argymhellodd y rhan fwyaf o'r pwyllgor y dylid rhoi'r bleidlais i fwy o garcharorion. Fel y dywedais yn gynharach, mae hwn, wrth gwrs, yn fater dadleuol, ac roeddem yn ymwybodol iawn o'r effaith y gallai unrhyw newid ei chael ar ddioddefwyr troseddau, ac archwiliwyd hyn gyda'n holl dystion. Rhan o gefndir y materion hyn yw'r dyfarniad fod Llywodraeth y DU wedi mynd yn groes i'r confensiwn Ewropeaidd ar hawliau dynol drwy gael gwaharddiad cyffredinol ar y bleidlais i garcharorion. Yna, cyflwynwyd newidiadau cyfyngedig, gan ganiatáu i garcharorion ar remánd ac ar drwydded dros dro, er enghraifft, bleidleisio. Mae Llys Hawliau Dynol Ewrop wedi dweud yn glir nad braint yw'r hawl i bleidleisio. Maent wedi dweud y dylid cael rhagdybiaeth lle y cynhwysir cymaint o bobl â phosibl mewn democratiaeth. Mae carcharorion yn cadw hawliau eraill pan fyddant yn mynd i'r carchar. Efallai eu bod yn colli eu rhyddid, ond nid ydynt yn colli eu hawliau sylfaenol. Credaf fod pleidleisio yn hawl o'r fath. Un o'r dadleuon mwyaf cymhellol a glywsom oedd fod carcharorion yn parhau i fod yn ddinasyddion cymdeithas. Roedd hyn yn rhywbeth a gafodd ei gyfleu'n gryf iawn yn ystod ein trafodaethau yn y carchardai. Clywsom fod llawer yn ymdrechu i barhau i fod yn rhan weithredol o fywydau eu teuluoedd, er gwaethaf y rhwystrau corfforol. Lywydd, buaswn yn dweud bod polisi cyfiawnder troseddol yn y DU yn arwain at garchardai gorlawn, diffyg adsefydlu a chyfraddau aildroseddu uchel, a bod ailintegreiddio mwy effeithiol i'r gymdeithas yn golygu llai o droseddu a llai o ddioddefwyr troseddau. Mae o fudd i'n cymunedau yn gyffredinol, yn ogystal â chyn-droseddwyr a'u teuluoedd. Gall pleidleisio fod yn arwydd bach ond arwyddocaol o ymagwedd fwy goleuedig a chynhyrchiol. Mae cael gwared ar yr hawl i bleidleisio hefyd yn rhan o broses sy'n trin carcharorion fel dieithriaid: nid ydynt fel y gweddill ohonom a dylent gael eu trin yn wahanol. Nid yw hyn yn dda iddynt hwy ac nid yw'n dda i'r gymdeithas ehangach. Mae'n rhwystro'r broses adsefydlu ac nid yw'n helpu i leihau cyfraddau aildroseddu na chydlyniant cymdeithasol. Dywedodd llawer o randdeiliaid wrthym eu bod yn credu y byddai rhyddfreinio yn helpu. Dywedodd y Foneddiges Hale, sydd bellach yn Llywydd Goruchaf Lys y DU, y clywsom gryn dipyn amdano yn ddiweddar, y byddai cadw'r bleidlais yn annog cyfrifoldeb dinesig ac ailintegreiddio. Mae hefyd yn symbol pwysig. Er nad oes llawer o dystiolaeth empirig i gefnogi'r farn hon, cawsom ein perswadio gan y rhanddeiliaid a ddywedodd y byddai mwy o gynhwysiant pan fydd pobl yn y carchar yn helpu'r broses o adsefydlu ar ôl iddynt gael eu ryddhau. Llywiodd nifer o ddadleuon eraill ein barn derfynol, megis cynsail ryngwladol, a'r effaith anghymesur y mae'r gwaharddiad yn ei chael ar rai grwpiau o bobl. Lywydd, roedd angen i ni ystyried wedyn sut beth fyddai'r etholfraint. Diystyrwyd ei seilio ar y math o drosedd neu ddyddiad rhyddhau, a chytunwyd i'w seilio ar hyd y ddedfryd. Ynghyd â rhai o aelodau'r pwyllgor, roeddwn yn cefnogi rhyddfreinio llawn. Fodd bynnag, ar ôl trafod yn ofalus, fe benderfynwyd argymell cynnwys carcharorion sy'n bwrw dedfrydau o lai na phedair blynedd. Roeddem yn teimlo bod hwn yn gyfaddawd addas a oedd yn cydbwyso'r angen am etholfraint etholiadol syml; un sy'n hawdd ei deall, a oedd yn thema gref iawn drwy gydol ein tystiolaeth; yn ystyriol o farn y cyhoedd, sydd yn erbyn rhoi'r hawl i bob carcharor bleidleisio; ac yn sicrhau cydymffurfiaeth â dyfarniad llys Ewrop. Mae hefyd yn cydnabod pa mor arwyddocaol yw dedfrydau pedair blynedd yn y system cyfiawnder troseddol, gan fod y carcharorion hyn yn wynebu telerau llai ffafriol ar gyfer cael eu rhyddhau'n gynnar. Lywydd, rwy'n falch iawn fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn ein hargymhelliad allweddol ac y bydd yn ceisio deddfu i wneud newidiadau ar gyfer etholiadau'r Cynulliad a llywodraeth leol. Credaf fod hyn yn dangos arweinyddiaeth wleidyddol go iawn, ac yn nodi bod Cymru'n parhau i fod ar flaen y gad o ran parchu hawliau dynol. Fodd bynnag, hoffwn rywfaint o eglurder pellach. Cadarnhaodd y Llywydd a'r Gweinidog mewn gohebiaeth y bydd Llywodraeth Cymru'n bwrw ymlaen â newidiadau i etholfraint y Cynulliad. Yn ei llythyr, dywedodd y Gweinidog y byddai'n ceisio cyfrwng deddfwriaethol priodol. Ond er iddi ymrwymo i newid yr etholfraint ar gyfer llywodraeth leol yn nhymor y Cynulliad hwn, ni chafwyd yr un ymrwymiad ar gyfer y Cynulliad. Felly, Weinidog, buaswn yn ddiolchgar pe gallech ddarparu rhywfaint o eglurder ynghylch eich syniadau ar hyn, ac a fydd y newid ar waith ar gyfer etholiadau nesaf y Cynulliad yn 2021. Mae'r darpariaethau cyfredol yn Neddf Llywodraeth Cymru 2006 yn cysylltu etholfreintiau etholiadol y Cynulliad a llywodraeth leol yn glir. Os nad ydych yn gwneud y newidiadau i'r ddau ar yr un pryd, Weinidog, a allwch amlinellu a ydych yn ceisio'u datgysylltu dros dro? Mae'n werth nodi'r dystiolaeth a gawsom gan y Comisiwn Etholiadol y dylent fod yn gyson. Er fy mod wedi canolbwyntio, felly, ar y materion ehangach ynglŷn ag a ddylai carcharorion gael pleidleisio, edrychodd ein hadroddiad hefyd ar ymarferoldeb y dull o bleidleisio, gwybodaeth ac ymgyrchu. Buaswn yn gofyn i'r Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf ynglŷn â sut y mae trafodaethau gyda Llywodraeth y DU ar y materion a godwyd gan y pwyllgor yn argymhellion 5, 6 a 10 yn mynd rhagddynt. Mae'r rhain yn ymwneud yn benodol â dynodi cydgysylltydd etholiadau o blith staff y carchar, sicrhau bod pob carcharor cymwys wedi'u cofrestru i bleidleisio a'u bod yn cael eu cefnogi i gymryd rhan mewn etholiadau perthnasol, a darparu mynediad at gyfryngau Cymru yn y carchardai sydd â phoblogaeth gymharol fawr o Gymry. Lywydd, edrychaf ymlaen yn awr at glywed barn yr Aelodau eraill ar y materion pwysig hyn. Rwy'n siŵr y bydd yn ddadl ddiddorol, gan fod hwn wedi bod yn waith diddorol iawn i'r pwyllgor, ac i Aelodau'r Cynulliad yn gyffredinol, rwy'n siŵr.