English: As a Government, our aim is to work across portfolios to identify the actions that we can take to reduce the prevalence of problem gambling and limit the impact it has on the people of Wales. As we know, the regulation and licensing for gambling is not devolved at present, but the Wales Act next year will provide Welsh Ministers and the Assembly with new powers in relation to fixed-odds betting terminals. The new powers, though, will only apply to new licences issued under the Gambling Act 2005, and they will only relate to game machines that allow stakes of £10 or more for a single game. The restriction is in itself disappointing. They will not apply to betting premises licences in respect of a track. So, that doesn't cover horse or dog racetracks, or any other place at which a race or other sporting event takes place. Fixed-odds betting has of course been a focus of much media attention in recent months. I was pleased to hear Jayne Bryant reference Carolyn Harris and her work in Parliament. The UK Government has now just launched a consultation on proposals for changes to gaming machines and social responsibility measures, with calls for greater regulation, including for fixed-odds betting stakes to be reduced to £2. That consultation closes on 23 January next year. In the meantime, we're looking at options for how we can use our new powers in the future to reduce any identified harms from this type of gambling, whilst we await with interest the final outcomes of the UK Government consultation. I would make clear that it is the view of this Government that we should have our powers regularised. If anything is going to change the gambling architecture and the powers available, those powers should be transferred to Wales as well, rather than having an artificial divide in measures that this Government could take and other measures where the UK Government must act, or no action will take place at all in Wales. That would be a highly undesirable outcome to the consultation. I hope there will be action from the UK Government, because this is not a party political issue. The Welsh Government recognises the need to act now to address the determinants of gambling-related harm, with the powers that are devolved to us. In Wales, we have a number of interventions and policies in place. These include the Cabinet Secretary for Energy, Planning and Rural Affairs, who has already commissioned a review to look at changes of land use permitted without the need for a planning application. She will consult on proposed changes in the new year. That review will also consider, as part of it, whether changes are needed to prevent the over concentration of betting shops, considering both health issues and the need to sustain the vibrancy, viability and attractiveness of established retail and commercial centres. This goes neatly back to the point that Jane Hutt made, when you think about some of our centres where there is already a concentration of this activity and you understand the form of impact that that has on that community, and not simply as a form of tourist activity. Public Health Wales has commissioned research to map out all of the gambling venues across Wales. That should help them dovetail with the work commissioned by the Cabinet Secretary for planning. Public Health Wales's work should include a visual heat map showing the density of gambling venues geographically, which will highlight areas where gambling venues are concentrated. That will certainly aid our discussion on this issue and any steps we might then choose to take. We know there's no specific medical intervention for gambling, but in some cases psychological interventions can help to motivate individuals to change their behaviour. In 'Together for Mental Health' we've agreed a plan with the NHS to expand psychological therapy services for both adults and children, and we've provided an additional £4 million a year to help deliver the plan. Although patients can discuss anything with their GPs, for those affected by pathological or problematic gambling addiction, there are also other services outside the health service, like Gamblers Anonymous or GamCare, who can provide information and support. It's worth noting that, in terms of the range of gaming opportunities that exist, many of them have in-app purchases, and there are a range of challenges that are not dissimilar to some of the problems that we recognise in gambling. Of course, there are many, many gambling games available on mobile devices. Other organisations across Wales provide information and advice, such as citizens advice bureaux. For example, the Newport CAB is undertaking some work to support gambling-related harm, funded by GambleAware. They are delivering a gambling harm minimisation project in Wales. That aims to tackle gambling-related harm at its root through education and awareness with young people and other vulnerable groups. I do want to recognise the point that Mick Antoniw made about our ongoing conversation with the industry and the reality of needing to be socially responsible as far as possible, and that is an unfinished conversation. I suspect that, as we move closer to having some powers in this area, we are more likely to have a more productive conversation with the industry. I'm sure that people in this room will be aware that the chief medical officer is leading work on the harms caused by gambling as part of the development of his annual report, and I look forward to seeing his initial recommendations in the new year. I reiterate at this point the offer that has previously been made in answering a previous question, both to Jayne Bryant as the mover of this debate, but also to Jane Hutt and Mick Antoniw as backbenchers who helped to jointly commission this report, to meet with officials who are considering the Welsh Government's response in the new year. Having commissioned the report and taken an obvious interest, I think there'll be a useful discussion to be had with the three of them, and I'll be happy, if Members want to take up the opportunity, to arrange for that to take place. It is clear from the contributions today that there is agreement that we need to work and not simply to wait for the problem to escalate, and that work must take place across portfolios within Government, but also with partners outside Government. This is not an issue that one sector can tackle successfully alone. But there is an opportunity to take a leadership role in helping to reduce the number of people who experience problem gambling and those others who are affected by it. A multipartner approach has the potential to reduce the prevalence of problem gambling and the impact it has on the health of the people of Wales and the wider societal impact. As part of that work, I reiterate again that I'd urge the UK Government to do more to tackle concerns around gambling advertising, to improve consumer protection and to maximise the various options available to address the issue of problem gambling and to protect people from gambling-related harm, including the powers that we could and should have available here in Wales; and I reiterate my commitment to working in partnership with Members in this Chamber and outside to do all that we could and should do here in Wales.
Welsh: Fel Llywodraeth, ein nod yw gweithio ar draws portffolios i nodi'r camau y gallwn eu cymryd i leihau nifer yr achosion o gamblo cymhellol a chyfyngu ar ei effaith ar bobl Cymru. Fel y gwyddom, nid yw rheoleiddio a thrwyddedu hapchwarae yn faes sydd wedi'i ddatganoli ar hyn o bryd, ond y flwyddyn nesaf, bydd Deddf Cymru yn rhoi pwerau newydd i Weinidogion Cymru a'r Cynulliad mewn perthynas â pheiriannau hapchwarae ods sefydlog. Fodd bynnag, ni fydd y pwerau newydd ond yn berthnasol i drwyddedau newydd a gyhoeddir o dan Ddeddf Hapchwarae 2005, ac ni fyddant ond yn ymwneud â pheiriannau hapchwarae sy'n caniatáu betiau o £10 neu fwy am un gêm. Mae'r cyfyngiad ynddo'i hun yn siomedig. Ni fyddant yn berthnasol i drwyddedau safleoedd betio sy'n gysylltiedig â thrac. Felly, nid yw hynny'n cynnwys traciau rasio ceffylau neu gŵn, neu unrhyw le arall lle mae ras neu ddigwyddiadau chwaraeon eraill yn digwydd. Wrth gwrs, mae gamblo ods sefydlog wedi bod yn ffocws i lawer o sylw yn y cyfryngau yn y misoedd diwethaf. Roeddwn yn falch o glywed Jayne Bryant yn cyfeirio at Carolyn Harris a'i gwaith yn y Senedd. Mae Llywodraeth y DU newydd lansio ymgynghoriad ar argymhellion ar gyfer newidiadau i beiriannau hapchwarae a mesurau cyfrifoldeb cymdeithasol, gyda galwadau am fwy o reoleiddio, gan gynnwys lleihau betiau gamblo ods sefydlog i £2. Daw'r ymgynghoriad hwnnw i ben ar 23 Ionawr y flwyddyn nesaf. Yn y cyfamser, rydym yn ystyried opsiynau ynglŷn â sut y gallwn ddefnyddio ein pwerau newydd yn y dyfodol i leihau unrhyw niwed a nodwyd o'r math hwn o hapchwarae, gan ddisgwyl â diddordeb am ganlyniadau terfynol ymgynghoriad Llywodraeth y DU. Hoffwn nodi'n glir mai barn y Llywodraeth hon yw y dylem gael ein pwerau wedi'u hunioni. Os oes unrhyw beth yn mynd i newid y bensaernïaeth gamblo a'r pwerau sydd ar gael, dylid trosglwyddo'r pwerau hynny i Gymru hefyd, yn hytrach na chael rhaniad artiffisial rhwng y mesurau y gallai'r Llywodraeth hon eu rhoi ar waith a mesurau eraill lle mae'n rhaid i Lywodraeth y DU weithredu, neu ni fydd unrhyw weithredu'n digwydd o gwbl yng Nghymru. Buasai hwnnw'n ganlyniad annymunol iawn i'r ymgynghoriad. Gobeithio y gwelir gweithredu gan Lywodraeth y DU, gan nad yw hwn yn fater gwleidyddiaeth plaid. Mae Llywodraeth Cymru'n cydnabod yr angen i weithredu yn awr i fynd i'r afael â phenderfynyddion niwed sy'n gysylltiedig â hapchwarae, gyda'r pwerau sydd wedi'u datganoli i ni. Yng Nghymru, mae gennym nifer o ymyriadau a pholisïau ar waith. Mae'r rhain yn cynnwys Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig, sydd eisoes wedi comisiynu adolygiad i edrych ar newidiadau o ran defnydd tir a ganiateir heb fod angen cais cynllunio. Bydd yn ymgynghori ar newidiadau arfaethedig yn y flwyddyn newydd. Bydd yr adolygiad hefyd yn ystyried, yn rhan o hynny, a oes angen newidiadau i atal gorgrynodiad o siopau betio, gan ystyried materion iechyd a'r angen i gynnal bywiogrwydd, hyfywedd ac atyniad canolfannau manwerthu a chanolfannau masnachol sefydledig. Mae hyn yn dychwelyd yn daclus at y pwynt a wnaeth Jane Hutt, pan fyddwch yn meddwl am rai o'n canolfannau lle y ceir crynodiad o'r gweithgaredd hwn eisoes ac rydych yn deall y math o effaith a gaiff ar y gymuned honno, ac nid yn unig fel math o weithgarwch twristiaeth. Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi comisiynu ymchwil i fapio pob lleoliad hapchwarae ar draws Cymru. Dylai hynny eu helpu i gydblethu â'r gwaith a gomisiynwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet dros gynllunio. Dylai gwaith Iechyd Cyhoeddus Cymru gynnwys map gwres gweledol yn dangos dwysedd lleoliadau hapchwarae yn ddaearyddol, i amlygu ardaloedd lle y ceir crynodiadau o leoliadau hapchwarae. Bydd hynny'n sicr o helpu ein trafodaeth ar y mater hwn ac unrhyw gamau y gallem ddewis eu rhoi ar waith wedyn. Rydym yn gwybod nad oes unrhyw ymyrraeth feddygol benodol ar gyfer hapchwarae, ond mewn rhai achosion gall ymyriadau seicolegol helpu i ysgogi unigolion i newid eu hymddygiad. Yn 'Law yn Llaw at Iechyd Meddwl' rydym wedi cytuno ar gynllun gyda'r GIG i ehangu gwasanaethau therapi seicolegol ar gyfer oedolion a phlant, ac rydym wedi darparu £4 miliwn ychwanegol y flwyddyn i helpu i gyflawni'r cynllun. Er y gall cleifion drafod unrhyw beth gyda'u meddygon teulu, i'r rhai yr effeithir arnynt gan gamblo patholegol neu ddibyniaeth gamblo cymhellol, ceir gwasanaethau eraill y tu allan i'r gwasanaeth iechyd hefyd, fel Gamblers Anonymous neu GamCare, sy'n gallu darparu gwybodaeth a chymorth. Mae'n werth nodi, o ran yr amrywiaeth o gyfleoedd chwarae sy'n bodoli, mae llawer ohonynt yn cynnwys prynu ar apiau, a cheir ystod o heriau nad ydynt yn annhebyg i rai o'r problemau rydym yn gyfarwydd â hwy mewn perthynas â gamblo. Wrth gwrs, ceir llawer iawn o gemau gamblo ar ddyfeisiau symudol. Mae sefydliadau eraill ledled Cymru yn darparu gwybodaeth a chyngor, megis canolfannau cyngor ar bopeth. Er enghraifft, mae Cyngor ar Bopeth Casnewydd yn gwneud gwaith ar gefnogi niwed sy'n gysylltiedig â hapchwarae, a ariennir gan GambleAware. Maent yn cyflwyno prosiect lleihau niwed gamblo yng Nghymru. Ei fwriad yw mynd i'r afael â niwed sy'n gysylltiedig â hapchwarae yn y gwraidd drwy addysg a chodi ymwybyddiaeth pobl ifanc a grwpiau eraill sy'n agored i niwed. Rwyf am gydnabod y pwynt a wnaeth Mick Antoniw ynglŷn â'n sgwrs barhaus gyda'r diwydiant a'r realiti o orfod bod mor gyfrifol â phosibl yn gymdeithasol, ac nid yw'r sgwrs honno wedi gorffen. Wrth inni symud yn agosach at gael rhai pwerau yn y maes hwn, rwy'n tybio ein bod yn fwy tebygol o gael sgwrs fwy cynhyrchiol gyda'r diwydiant. Rwy'n siŵr y bydd pobl yn yr ystafell hon yn ymwybodol fod y prif swyddog meddygol yn arwain gwaith ar y niwed a achosir gan hapchwarae fel rhan o'r gwaith o ddatblygu ei adroddiad blynyddol, ac edrychaf ymlaen at weld ei argymhellion cychwynnol yn y flwyddyn newydd. Rwyf am ailadrodd ar y pwynt hwn y cynnig a wnaed yn flaenorol wrth ateb cwestiwn blaenorol i Jayne Bryant fel cynigydd y ddadl hon, ond hefyd i Jane Hutt a Mick Antoniw fel aelodau o'r meinciau cefn a helpodd i gomisiynu'r adroddiad hwn ar y cyd, i gyfarfod â swyddogion sy'n ystyried ymateb Llywodraeth Cymru yn y flwyddyn newydd. Ar ôl comisiynu'r adroddiad a'r diddordeb amlwg sydd ganddynt, credaf y bydd trafodaeth ddefnyddiol i'w chael gyda'r tri ohonynt, a phe bai'r Aelodau am fanteisio ar y cyfle, buaswn yn hapus i drefnu i hynny ddigwydd. Mae'n amlwg o'r cyfraniadau heddiw y ceir cytundeb fod angen inni weithio ac nid aros i'r broblem waethygu, a bod rhaid i'r gwaith ddigwydd ar draws portffolios yn y Llywodraeth, ond hefyd gyda phartneriaid y tu allan i'r Llywodraeth. Nid yw hwn yn fater y gall un sector fynd i'r afael ag ef yn llwyddiannus ar ei ben ei hun. Ond mae cyfle yma i chwarae rôl arweiniol yn helpu i leihau nifer y bobl sy'n dioddef o gamblo cymhellol ac eraill y mae'n effeithio arnynt. Mae gan ddull amlbartner o weithredu botensial i leihau nifer yr achosion o gamblo cymhellol a'i effaith ar iechyd pobl Cymru ac ar y gymdeithas ehangach. Yn rhan o'r gwaith hwnnw, dywedaf unwaith eto y buaswn yn annog Llywodraeth y DU i wneud mwy i fynd i'r afael â phryderon yn ymwneud â hysbysebu hapchwarae, i wella diogelwch defnyddwyr ac i fanteisio i'r eithaf ar y gwahanol opsiynau sydd ar gael i ymdrin â gamblo cymhellol ac amddiffyn pobl rhag niwed sy'n gysylltiedig â hapchwarae, gan gynnwys y pwerau a allai ac a ddylai fod ar gael yma yng Nghymru; ac ailadroddaf fy ymrwymiad i weithio mewn partneriaeth ag Aelodau yn y Siambr hon a'r tu allan i wneud popeth y gallem ac y dylem ei wneud yma yng Nghymru.