English: Obviously, things have moved on since this was tabled, but it's clear in the events of the last few days that Wales continues to face an unprecedented health crisis. And I, of course, welcome this debate coming about, because it is - it might be a bit behind now, but it is important that we have this opportunity to raise our questions and our concerns on what is a worldwide health crisis. Many aspects of our economy have opened up, and we need to ensure that we do everything we can so that businesses can continue to trade safely so as many workers as possible can provide for their families. It is vital that businesses and others adapt to the new normal to minimise risk to as safe a level as possible in order to eliminate risk - it's impossible to eliminate risk, sorry - otherwise we'll never leave our homes, never drive anywhere, but risks need to be managed effectively. The local lockdown in Caerphilly, in my electoral region, with another now being imposed in Rhondda Cynon Taf, clearly demonstrates that the threat still remains, and I'm sure the situation in Merthyr Tydfil and Newport is being monitored closely by Ministers' officials. In fact, the rate of positive cases in Caerphilly per 100,000 is now higher than it was in the first wave, back in the spring. Our local authorities across my region in south-east Wales that I know of have done such great work in adapting and reacting to this crisis, and they deserve our credit and thanks for all that they've done, but maybe now, Minister, we need to work closely with our local authorities - more closely with our local authorities - and police to make sure that they are able to enforce these Government rules in a better way and prevent further lockdowns. We all accept that local lockdowns may be necessary to deal with spikes of COVID-19, but measures should be proportionate. Preservation of life has to be the No. 1 priority, but we can't neglect the impact that prolonged periods of lockdown has on people's mental health, children's well-being and people's livelihoods. I do, therefore, welcome the education Minister, in her statement yesterday, being so determined that our schools will keep open throughout these localised lockdowns. My concern is that Welsh Government's approach has been confused by mixed messages and a lack of clarity. As our leader, Paul Davies, earlier pointed out, in May, the finance Minister stated that the Welsh Government was not considering local lockdowns, as differing rules could cause a great deal of confusion, and then went on to claim that one of the strengths of the Welsh Government message, as was said, was that a very clear message applies equally across Wales. Indeed, when Wrexham saw a spike in coronavirus cases in July - incidentally, the second-largest increase in the UK at that time - a local lockdown was not even considered. This, I believe, is indicative of the Welsh Government's inconsistency of approach in controlling the virus. The confusion over wearing face coverings has exemplified the Welsh Government's approach. I, of course, welcome now the change in policy. It's very important that we wear face coverings, and I approve that the Government now has extended the mandatory wearing of them. Face coverings have been mandatory in England for months and, given that the Ministers have access to the same expert scientific and medical advice as Ministers in other parts of the UK, I don't understand why a different decision was arrived at. Was this just another example of Welsh Government trying to be different from England for the sake of it? Surely this crisis demands that party politics be put to one side. The Welsh Government has a duty to improve its communications of local restrictions. Following the lack of clarity and some confusion over the rules recently imposed in Caerphilly and now pending in RCT, local residents and businesses have sought clarity on the new rules. Exactly what constitutes a 'reasonable excuse' to leave and enter the county? It is confusing. Even Caerphilly council had to wait for more detailed guidance from the Welsh Labour-led Government, implying a need for better communication between central and local government. Concerns were raised that some people in Caerphilly were unable to access COVID-19 tests, with the queues at the pop-up centre described by the chairman of the British Medical Association as 'horrific'. In his statement earlier today - . I do commend the health Minister for the positive steps that he is taking, but please can he keep us updated on any progress that he is making in increasing the testing capacity in Wales, because it's so important, with cases still rising across my region and across Wales? The fact that we're now seeing more localised lockdowns begs the question as to whether there was a failure to properly communicate and enforce the previous iteration of COVID measures and precautions. What lessons has the Welsh Government learnt, and how would you act differently in the future to prevent more localised lockdowns? Some businesses in my area have complained that some businesses are not bothered with track and trace. It is clear that local authorities and police forces need more support and guidance to better enforce current rules to prevent the need for more local restrictions. I welcome the steps the Minister is now taking after his statement today, but perhaps the Minister in his reply can explain what actions the Government will be taking to improve messaging, and the speeding up of guidance that follows and consequently public compliance. I very much welcome Andrew R.T. Davies's suggestion earlier today that we break down the information given out into wards. I think that's a really good idea and it will make sure that we get the right information to the right people more quickly.
Welsh: Yn amlwg, mae pethau wedi symud ymlaen ers cyflwyno hyn, ond mae'n amlwg yn ystod digwyddiadau'r dyddiau diwethaf fod Cymru'n parhau i wynebu argyfwng iechyd na welwyd mo'i debyg o'r blaen. Ac rwyf fi, wrth gwrs, yn croesawu'r ddadl hon, oherwydd - efallai ei bod ychydig ar ei hôl hi yn awr, ond mae'n bwysig inni gael y cyfle hwn i ofyn ein cwestiynau a mynegi ein pryderon ynghylch yr hyn sy'n argyfwng iechyd byd-eang. Mae sawl agwedd ar ein heconomi wedi agor, ac mae angen inni sicrhau ein bod yn gwneud popeth yn ein gallu fel y gall busnesau barhau i fasnachu'n ddiogel ac y gall cynifer o weithwyr ag sy'n bosibl ddarparu ar gyfer eu teuluoedd. Mae'n hanfodol fod busnesau ac eraill yn addasu i'r normal newydd er mwyn lleihau'r perygl i lefel mor ddiogel â phosibl er mwyn dileu risg - mae'n amhosibl dileu risg, mae'n ddrwg gennyf - neu fel arall ni fyddwn byth yn gadael ein cartrefi, byth yn gyrru i unman, ond mae angen rheoli risgiau'n effeithiol. Mae'r cyfyngiadau lleol yng Nghaerffili, yn fy rhanbarth etholiadol i, gydag un arall bellach yn cael ei roi mewn grym yn Rhondda Cynon Taf, yn dangos yn glir fod y bygythiad yn parhau, ac rwy'n siŵr fod y sefyllfa ym Merthyr Tudful a Chasnewydd yn cael ei monitro'n agos gan swyddogion y Gweinidogion. Yn wir, mae cyfradd yr achosion positif yng Nghaerffili ym mhob 100,000 o bobl bellach yn uwch na'r hyn ydoedd yn ystod y don gyntaf yn ôl yn y gwanwyn. Gwn fod ein hardaloedd lleol ar draws fy rhanbarth i yn ne-ddwyrain Cymru wedi gwneud gwaith gwych yn addasu ac yn ymateb i'r argyfwng hwn, ac maent yn haeddu ein clod a'n diolch am bopeth y maent wedi'i wneud, ond Weinidog, efallai fod angen inni weithio'n agosach gyda'n hawdurdodau lleol yn awr - yn agosach gyda'n hawdurdodau lleol - a'r heddlu i sicrhau eu bod yn gallu gorfodi rheolau'r Llywodraeth mewn ffordd well ac atal cyfyngiadau symud pellach. Mae pawb ohonom yn derbyn y gallai fod angen cyfyngiadau lleol i ymdrin â chynnydd yn nifer yr achosion o COVID-19, ond dylai mesurau fod yn gymesur. Rhaid i ddiogelu bywydau fod yn flaenoriaeth Rhif 1, ond ni allwn esgeuluso'r effaith y mae cyfnodau hir o gyfyngiadau symud yn ei chael ar iechyd meddwl pobl, lles plant a bywoliaeth pobl. Felly, rwy'n croesawu'r ffaith bod y Gweinidog addysg, yn ei datganiad ddoe, mor benderfynol y bydd ein hysgolion yn aros ar agor drwy'r cyfyngiadau symud lleol hyn. Fy mhryder i yw bod negeseuon cymysg a diffyg eglurder yn null Llywodraeth Cymru o weithredu wedi peri dryswch. Fel y nododd ein harweinydd, Paul Davies, yn gynharach, ym mis Mai dywedodd y Gweinidog cyllid nad oedd Llywodraeth Cymru yn ystyried cyfyngiadau symud lleol, gan y gallai gwahanol reolau achosi llawer iawn o ddryswch, ac yna aeth ymlaen i honni mai un o gryfderau neges Llywodraeth Cymru, fel y dywedwyd, oedd bod neges glir iawn yr un mor berthnasol ledled Cymru. Yn wir, pan welwyd cynnydd sydyn yn nifer yr achosion o'r coronafeirws yn Wrecsam ym mis Gorffennaf - gyda llaw, y cynnydd mwyaf ond un yn y DU ar y pryd - ni chafodd cyfyngiadau symud lleol eu hystyried hyd yn oed. Credaf fod hyn yn arwydd o'r anghysondeb yn null Llywodraeth Cymru o reoli'r feirws. Mae'r dryswch ynglŷn â gwisgo gorchuddion wyneb yn enghraifft dda o ymagwedd Llywodraeth Cymru. Rwyf fi, wrth gwrs, yn croesawu'r newid yn y polisi yn awr. Mae'n bwysig iawn ein bod yn gwisgo gorchuddion wyneb, ac rwy'n cymeradwyo'r ffaith bod y Llywodraeth bellach wedi ei gwneud hi'n orfodol i'w gwisgo. Mae gorchuddion wyneb wedi bod yn orfodol yn Lloegr ers misoedd ac o gofio bod gan y Gweinidogion fynediad at yr un cyngor gwyddonol a meddygol arbenigol â Gweinidogion mewn rhannau eraill o'r DU, nid wyf yn deall pam y gwnaed penderfyniad gwahanol. Ai enghraifft arall oedd hon o Lywodraeth Cymru yn ceisio bod yn wahanol i Loegr ddim ond er mwyn bod yn wahanol? Does bosibl nad yw'r argyfwng hwn yn mynnu bod gwleidyddiaeth plaid yn cael ei rhoi o'r neilltu. Mae gan Lywodraeth Cymru ddyletswydd i wella ei dull o gyfathrebu ynglŷn â chyfyngiadau lleol. Yn dilyn y diffyg eglurder a pheth dryswch ynghylch y rheolau a osodwyd yn ddiweddar yng Nghaerffili ac sydd bellach yn yr arfaeth yn Rhondda Cynon Taf, mae trigolion a busnesau lleol wedi gofyn am eglurder ynglŷn â'r rheolau newydd. Beth yn union yw 'esgus rhesymol' i adael a dod i mewn i'r sir? Mae'n ddryslyd. Bu'n rhaid i gyngor Caerffili hyd yn oed aros am ganllawiau manylach gan Lywodraeth Lafur Cymru, sy'n awgrymu bod angen gwell cyfathrebu rhwng y llywodraeth ganolog a llywodraeth leol. Mynegwyd pryderon nad oedd rhai pobl yng Nghaerffili yn gallu cael profion COVID-19, gyda chadeirydd Cymdeithas Feddygol Prydain yn disgrifio'r ciwiau yn y ganolfan dros dro fel rhai 'erchyll'. Yn ei ddatganiad yn gynharach heddiw - . Rwy'n cymeradwyo'r Gweinidog iechyd am y camau cadarnhaol y mae'n eu cymryd, ond a all roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am unrhyw gynnydd y mae'n ei wneud ar gynyddu'r capasiti profi yng Nghymru, oherwydd mae mor bwysig, gyda nifer yr achosion yn dal i godi ar draws fy rhanbarth i a ledled Cymru? Mae'r ffaith ein bod bellach yn gweld rhagor o gyfyngiadau symud lleol yn codi'r cwestiwn a fu methiant i gyfathrebu a gorfodi'r gyfres flaenorol o fesurau a rhagofalon COVID. Pa wersi y mae Llywodraeth Cymru wedi'u dysgu, a sut y byddech yn gweithredu'n wahanol yn y dyfodol i atal rhagor o gyfyngiadau symud lleol? Mae busnesau yn fy ardal i wedi cwyno nad yw rhai busnesau'n trafferthu gyda'r trefniadau olrhain. Mae'n amlwg fod angen mwy o gymorth ac arweiniad ar awdurdodau lleol a heddluoedd i orfodi'r rheolau presennol yn well er mwyn atal yr angen am fwy o gyfyngiadau lleol. Rwy'n croesawu'r camau y mae'r Gweinidog yn eu cymryd yn awr ar ôl ei ddatganiad heddiw, ond efallai y gall y Gweinidog yn ei ateb egluro pa gamau y bydd y Llywodraeth yn eu cymryd i wella negeseuon, a chyflymu'r canllawiau sy'n dilyn a chydymffurfiaeth y cyhoedd yn sgil hynny. Rwy'n croesawu'n fawr awgrym Andrew R.T. Davies yn gynharach heddiw y dylem rannu'r wybodaeth a roddir allan ar lefel wardiau. Rwy'n credu bod hwnnw'n syniad da iawn a bydd yn gwneud yn siŵr ein bod yn cael y wybodaeth iawn i'r bobl iawn yn gyflymach.