English: I'm pleased that we're having this debate, and I'm very grateful to Mike Hedges for bringing it forward. There is increasing consensus that responsibility for policing should be devolved to this place, and that it makes no sense constitutionally or practically for these issues to be governed elsewhere. I believe that policing should be local. Members here will be familiar with the constitutional arguments that now that Wales makes its own law, it makes sense that we should be responsible for implementing it too, but there is also an ethical justification for devolution too. The English word 'policing' comes from the Ancient Greek ' polis ', which has a double meaning, namely the city and the citizens living within that city. So, the history and concept of the word links the institution with its people. The police don't simply administer the law, they are an incarnation of the law on our streets. And of course, the Welsh word ' heddlu ' literally means 'peace force'. But, Deputy Llywydd, we don't need to look back over centuries to see the link between authority and the people through the police, and how that, unfortunately, is being eroded. We have seen damaging erosion over recent years in terms of public trust in the police. Although the vast majority are good and conscientious people, the damage is done by a minority and a culture that needs to change. It's not just a problem for the Met in London, it's a problem in Wales too. Research by Dr Robert Jones from the Wales Governance Centre this week shows that black people are seven times more likely to be stopped and searched by police than white people. This is true of the justice system too, as well as the police. Recent research by Dr Jones shows that people are five times more likely of being imprisoned if they are black, as compared to white people. And sentences for black, Asian and mixed race people are significantly higher than they are for white people, on average. And the deaths of Mohamud Hassan and Mouayed Bashir, after they came into contact with South Wales Police, continue to pose serious questions. We've had debates in this Senedd over recent months on spiking, stalking, and there have been questions raised on the appallingly low conviction rates in rape cases and male violence against women. Yes, these facts are part of broader, structural problems within society, but they are not exceptions - they are an emergency alarm, telling us that something is gravely amiss. In devolving policing, as well as the justice system, we can start to tackle these deep-set inequalities within our society. We can link justice and policing with health, education and social policy, as Lord Thomas acknowledged. We can look seriously for the reasons for crime in order to prevent it from happening in the first instance, rather than simply continuing with the vicious cycle of crime and punishment. This Senedd doesn't have the powers to solve the problems with the Met police, but there is an incontrovertible case for devolving the powers to resolve our own problems to this place. By implementing a justice system that is more just and policing policies that are more enlightened, we can restore public trust in our systems, reduce crime and, through that, safeguard the public from avoidable harm. The police should work for the people. They should be visible, transparent and accountable. But this will not happen as we continue with the current system, which clearly isn't working. Policing should be local, which means that decisions should be made as close to the people as is possible.
Welsh: Rwy'n falch ein bod yn cael y ddadl hon, ac rwy'n ddiolchgar iawn i Mike Hedges am ei galw hi. Mae consensws cynyddol y dylai cyfrifoldeb dros yr heddlu gael ei ddatganoli i'r lle hwn, ac nad yw'n gwneud synnwyr yn gyfansoddiadol nac yn ymarferol i'r materion hyn gael eu llywodraethu o rywle arall. Rwy'n credu y dylai heddlua fod yn lleol. Bydd Aelodau yma yn gyfarwydd â'r dadleuon cyfansoddiadol, nawr fod Cymru'n creu ei chyfraith ei hun, mae'n gwneud synnwyr y dylem hefyd fod yn gyfrifol am ei gweithredu, ond mae cyfiawnhad moesegol dros ei ddatganoli hefyd. Mae'r gair Saesneg ' policing ' yn dod o'r Hen Roeg ' polis ', sydd ag ystyr ddeublyg, sef y ddinas a'r dinasyddion sy'n byw ynddi. Felly, mae hanes a chysyniad y gair yn cysylltu'r sefydliad a'r bobl. Nid dim ond gweithredu'r gyfraith y mae'r heddlu, nhw hefyd ydy ymgorfforiad y gyfraith ar ein strydoedd. Ac wrth gwrs, mae'r gair Cymraeg 'heddlu' yn golygu 'lluoedd dros hedd'. Ond, Dirprwy Lywydd, does dim angen edrych yn ôl dros ganrifoedd i weld y cysylltiad rhwng awdurdod a'r bobl trwy'r heddlu, ac fel y mae hwnna, yn anffodus, yn cael ei erydu. Rydym wedi gweld erydu niweidiol dros y blynyddoedd diwethaf o ran ymddiriedaeth y cyhoedd yn yr heddlu. Er bod y mwyafrif llethol yn bobl dda, yn bobl gydwybodol tu hwnt, mae niwed yn cael ei achosi gan leiafrif a diwylliant sydd angen newid. Nid problem i'r Met yn Llundain yn unig ydy hon, mae'n wir yng Nghymru hefyd. Mae ymchwil gan Dr Robert Jones o Ganolfan Llywodraethiant Cymru'r wythnos hon yn dangos bod pobl ddu saith gwaith yn fwy tebygol o wynebu cael eu stopio a'u chwilio gan yr heddlu na phobl wyn. Mae hyn yn wir am y system gyfiawnder, yn ogystal â'r heddlu. Mae ymchwil flaenorol gan Dr Jones yn dangos bod pobl bum gwaith yn fwy tebygol o gael eu carcharu os ydynt yn ddu, o'i gymharu â phobl wyn. Ac mae dedfrydau ar gyfer pobl ddu, Asiaidd a hil gymysg yn sylweddol uwch ar gyfartaledd nag ar gyfer pobl wyn. Ac mae marwolaethau Mohamud Hassan a Mouayed Bashir, wedi iddynt ddod i gysylltiad â Heddlu De Cymru, yn parhau i fod yn destun cwestiynau difrifol. Rydym ni wedi cynnal dadleuon yn y Senedd dros y misoedd diwethaf am sbeicio, stelcian, ac mae cwestiynau wedi cael eu codi am gyfraddau dedfrydu gwarthus o isel am dreisio a thrais gwrywaidd yn erbyn menywod. Ydynt, mae'r ffeithiau hyn yn rhan o broblemau ehangach, strwythurol mewn cymdeithas, ond dydyn nhw ddim yn eithriadau - maen nhw'n seiren argyfwng, yn dweud bod rhywbeth mawr o'i le. Wrth ddatganoli heddlua, yn ogystal â'r system gyfiawnder, gallwn ddechrau mynd i'r afael â'r anghydraddoldebau dwfn o fewn ein cymdeithas. Gallwn gysylltu cyfiawnder a heddlu gydag iechyd, addysg a pholisi cymdeithasol, fel y gwnaeth yr Arglwydd Thomas ei gydnabod. Gallwn edrych o ddifrif am y rhesymau dros droseddu er mwyn ei atal rhag digwydd yn y lle cyntaf, hynny ydy, yn hytrach na pharhau â'r cylch dieflig o gosb a charchar. Nid oes gan y Senedd hon y gallu i ddatrys y problemau gyda heddlu'r Met, ond mae dadl anatebol o gryf dros ddatganoli y system o bŵer i ddatrys ein problemau ni ein hunain. Drwy weithredu system gyfiawnder fwy cyfiawn, a pholisïau heddlu mwy goleuedig, gallwn adfer ymddiriedaeth yn ein systemau, lleihau trosedd a, thrwy hynny, gwarchod y cyhoedd o niwed gellir ei osgoi. Dylai'r heddlu weithio o blaid y bobl. Dylen nhw fod yn weladwy, yn dryloyw ac yn atebol. Ond wnaiff hyn ddim digwydd wrth barhau â'r system bresennol sydd yn amlwg ddim yn gweithio. Dylai heddlua fod yn lleol, sy'n golygu y dylai penderfyniadau gael eu gwneud mor agos at y bobl ag sydd yn bosibl.