English: Well, thank you for those comments, Russell George. I can sense that his energy levels are not quite the same today because of his IT problems, and I think it's probably because of the absence of Winston Churchill hanging behind him, who has been a regular companion of Russell during his digital presence in the Chamber. So, I think he's missing his spirit today, perhaps. I certainly don't recognise the picture that I'm not somebody who likes criticism. Certainly, I am keen for criticism and keen to encourage it. It doesn't mean I always agree with it when I have it, of course, but that's a different matter, and I think, by publishing this strategy as a crowd-sourced document, we recognise that, too often, Government sits in rooms by itself and comes up with a plan and doesn't test it with the people who have to implement it in the real world. That's why I'm keen on this. The expertise in this lies out in civil society, and I really want them to feel they own this strategy and can change it, so that when it is published in March it's got a far greater chance of being implemented if there's a feeling that it resonates with real-world priorities and problems. He asked how we are evaluating how public services have adapted. I think that is a good question, and I mentioned in a moment of candour during the speech how some of our initiatives, though well intentioned, have not gone quite to plan. So, the roll-out of digital devices to care homes I mentioned in the statement. We have rightly congratulated ourselves for how quickly we've got them out, but we've been surprised to note that so many of them have not been used. That's not untypical with previous experience. I just anecdotally was aware previously of tablets being handed to schoolteachers, and many of them lay unused in drawers. I think that goes to one of his points about skills and confidence, and to the concept of being excluded, because when we talk about digital exclusion, we, I think, conjure an image in our head of people who have no skills at all, but actually exclusion is far broader than that. It's about the ability to gain the full potential of the technology. So, some people may be able to only do basic things and not get the full range of benefits from it. So, we certainly are aware already from the services we've rolled out that it's not simply good enough just to give people kit. You have to change the culture and you have to enable them and skill them to be able to use it. I think that, for me, is the key point of this digital approach. And he asked how we make sure people are not given an inferior service. I think these two concepts are linked. The whole point of setting up this digital centre for public services in Ebbw Vale was based on a discovery process, as it's called, a research exercise to understand what the needs were, and we found that lots of leaders and public servants didn't feel confident in digital, didn't understand its potential, and didn't really get the concept of designing services with the end user in mind. So, we're now rolling out rapidly a training programme for public servants to get this. And once we get that right, a service that's designed with the user in mind will be designed for those who are online just as much as it'll be designed for those who are not online. So, the ability to engage with the service shouldn't depend on how proficient you are with technology; the service should be designed in a way that it can used by people who are switched on, as well as those who are switched off. And I think that's a really important change of culture that we are embarking upon, and that is vital, to take on his other point about the need to take people with us. So, we shouldn't need a digital inclusion tsar; we should mainstream inclusion into the way we design services, and I think that is the approach that we are setting out on. He asked about the Superfast update during November. I apologise if that is a day late. I have certainly signed that off and I hope that'll be with him before the end of today, if not, tomorrow. But we are certainly committed to keeping that stream of information flowing and to aid in him in his ability to hold us to account for delivery. His question about how we are held to account is an interesting one, because he referred to delivery in the Welsh Government, and I think that this is the point I've really come to realise since taking on this role - and I mentioned this in the statement - the Welsh Government is a small player in this, and I think we should not see the Welsh Government as the main driver of this change. We are a catalyst, and we have to work with others - other institutions and other partners - to make this happen, because the Welsh Government simply cannot move fast enough, nor does it have the heft to really be able to meet the scale of change and challenge that automation presents to us. It has a role, and I don't seek to shirk that, but I don't think we should see ourselves as the lead on this; we are part of an ecosystem that needs to bring about change. His final question on R&D - we are looking forward to further details of the UK Government's announcement that it will increase spend on R&D. We certainly have had discussions in the run-up to our own budget of what more we can do in this agenda, and I look forward, as he does, to hearing what the finance Minister has to say about that.
Welsh: Wel, diolch am y sylwadau yna, Russell George. Gallaf deimlo nad yw ei lefelau ynni yr un fath heddiw oherwydd ei broblemau TG, a chredaf y rheswm yn ôl pob tebyg yw absenoldeb Winston Churchill yn hongian y tu ôl iddo, sydd wedi bod yn gydymaith rheolaidd i Russell yn ystod ei bresenoldeb digidol yn y Siambr. Felly, rwy'n credu ei fod yn colli ei ysbryd heddiw, efallai. Yn sicr, dydw i ddim yn adnabod y darlun ohonof sef nad ydw i'n rhywun sy'n hoffi beirniadaeth. Yn sicr, rwy'n awyddus i gael beirniadaeth ac yn awyddus i'w annog. Nid yw'n golygu fy mod bob amser yn cytuno â hi pan fyddaf yn ei chael, wrth gwrs, ond mae hynny'n fater gwahanol, a chredaf, drwy gyhoeddi'r strategaeth hon fel dogfen cyfrannu torfol, rydym yn cydnabod bod y Llywodraeth, yn rhy aml, yn eistedd mewn ystafelloedd ar ei phen ei hun ac yn llunio cynllun nad yw'n ei brofi gyda'r bobl sy'n ei weithredu yn y byd go iawn. Dyna pam rwyf yn awyddus i wneud hyn. Gan gymdeithas sifil mae'r arbenigedd yma, ac rwyf wir eisiau iddyn nhw deimlo eu bod yn berchen ar y strategaeth hon ac yn gallu ei newid, fel bod ganddi fwy o siawns o lawer o gael ei gweithredu pan gaiff ei chyhoeddi ym mis Mawrth os oes teimlad ei bod yn cyd-fynd â blaenoriaethau a phroblemau'r byd go iawn. Gofynnodd sut rydym yn gwerthuso sut mae gwasanaethau cyhoeddus wedi addasu. Credaf fod hwnnw'n gwestiwn da, a soniais mewn eiliad o onestrwydd yn ystod yr araith am rai o'n mentrau, er eu bod yn llawn bwriadau da, a oedd yn aflwyddiannus. Felly, cyflwyno dyfeisiau digidol i gartrefi gofal y soniais amdanyn nhw yn y datganiad. Rydym ni wedi llongyfarch ein hunain, a hynny'n briodol, am lwyddo i'w cyflwyno mor gyflym, ond rydym ni wedi synnu o nodi nad yw nifer ohonyn nhw wedi cael eu defnyddio. Nid yw hynny'n annodweddiadol o ystyried profiad blaenorol. Roeddwn yn ymwybodol, o glywed sïon o'r blaen fod cyfrifiaduron llechen wedi eu rhoi i athrawon ysgol, a bod llawer ohonyn nhw yn gorwedd mewn droriau heb eu defnyddio. Credaf fod hynny'n dod â ni at un o'i bwyntiau am sgiliau a hyder, a'r cysyniad o allgáu, oherwydd pan soniwn am allgáu digidol, rydym ni, mi gredaf, yn creu delwedd o bobl nad oes ganddyn nhw sgiliau o gwbl, ond mae allgáu mewn gwirionedd yn llawer ehangach na hynny. Mae'n ymwneud â'r gallu i elwa i'r eithaf ar y dechnoleg. Felly, efallai na all rhai pobl ond gwneud y pethau sylfaenol heb gael y manteision llawn. Felly, rydym yn sicr yn ymwybodol eisoes o'r gwasanaethau yr ydym ni wedi'u cyflwyno nad yw hi'n ddigonol rhoi pecyn i bobl yn unig. Mae'n rhaid i chi newid y diwylliant ac mae'n rhaid i chi eu galluogi a rhoi'r sgiliau iddyn nhw er mwyn iddyn nhw allu ei ddefnyddio. Rwy'n credu mai dyna bwynt allweddol y dull digidol hwn. A gofynnodd sut yr ydym yn sicrhau nad yw pobl yn cael gwasanaeth israddol. Rwy'n credu bod y ddau gysyniad hyn yn gysylltiedig. Roedd holl ddiben sefydlu'r ganolfan ddigidol hon ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus yng Nglynebwy yn seiliedig ar broses o ddarganfod, fel y'i gelwir, ymarfer ymchwil i ddeall beth oedd yr anghenion, a gwelsom nad oedd llawer o arweinwyr a gweision cyhoeddus yn teimlo'n hyderus ynghylch y cyfrwng digidol, nad oedden nhw'n deall ei botensial, ac nad oedden nhw mewn gwirionedd yn deall y cysyniad o gynllunio gwasanaethau drwy ystyried y defnyddiwr terfynol. Felly, rydym ni bellach yn cyflwyno rhaglen hyfforddi i weision cyhoeddus yn gyflym er mwyn iddyn nhw ddeall hyn. Ac ar ôl i ni gael hyn yn iawn, bydd gwasanaeth sydd wedi'i gynllunio gyda'r defnyddiwr mewn golwg yn cael ei gynllunio ar gyfer y rhai sydd ar-lein yn ogystal â'r rhai nad ydyn nhw ar-lein. Felly, ni ddylai'r gallu i ymgysylltu â'r gwasanaeth ddibynnu ar ba mor fedrus ydych chi gyda thechnoleg; dylai'r gwasanaeth gael ei gynllunio mewn modd y gellir ei ddefnyddio gan bobl pa un a ydyn nhw'n defnyddio technoleg ar-lein ai peidio. Ac rwy'n credu bod hynny'n newid diwylliant pwysig iawn yr ydym ni yn ei gofleidio, ac mae hynny'n hanfodol, gan droi at ei bwynt arall am yr angen i gael pobl ar ein hochr ni. Felly, ni ddylem fod angen tsar cynhwysiant digidol; dylem brif ffrydio cynhwysiant i'r ffordd yr ydym yn cynllunio gwasanaethau, a chredaf mai dyna'r dull yr ydym yn ei fabwysiadu. Gofynnodd am y newyddion diweddaraf am 'Cyflymu Cymru' yn ystod mis Tachwedd. Ymddiheuraf os yw hynny ddiwrnod yn hwyr. Rwyf yn sicr wedi cymeradwyo hynny a gobeithio y bydd yn cael hynny cyn diwedd heddiw, os nad yfory. Ond rydym yn sicr wedi ymrwymo i gadw'r llif hwnnw o wybodaeth yn llifo ac i'w helpu yn ei allu i'n dwyn i gyfrif o ran cyflawni. Mae ei gwestiwn ynglŷn â sut y cawn ein dwyn i gyfrif yn un diddorol, oherwydd cyfeiriodd at gyflawni yn Llywodraeth Cymru, a chredaf mai dyma'r pwynt yr wyf wedi dod i'w ddeall ers ymgymryd â'r swydd hon - a soniais am hyn yn y datganiad - mae Llywodraeth Cymru yn chwaraewr bach yn hyn o beth, ac rwy'n credu na ddylem ni weld Llywodraeth Cymru fel prif sbardun y newid hwn. Rydym yn gatalydd, ac mae'n rhaid inni weithio gydag eraill - sefydliadau eraill a phartneriaid eraill - i wneud i hyn ddigwydd, oherwydd ni all Llywodraeth Cymru symud yn ddigon cyflym, ac nid oes ganddi'r pwysau i gwrdd â maint y newid a'r her y mae awtomeiddio'n ei gyflwyno inni. Mae ganddi swyddogaeth, ac nid wyf yn ceisio osgoi hynny, ond nid wyf yn credu y dylem ni weld ein hunain yn arwain ar hyn; rydym yn rhan o ecosystem y mae angen iddi sicrhau newid. Ei gwestiwn olaf am ymchwil a datblygu - rydym yn edrych ymlaen at ragor o fanylion am gyhoeddiad Llywodraeth y DU y bydd yn cynyddu'r gwariant ar ymchwil a datblygu. Rydym yn sicr wedi cael trafodaethau yn y cyfnod cyn ein cyllideb ein hunain ynglŷn â beth arall y gallwn ei wneud fel rhan o'r agenda hon, ac edrychaf ymlaen, fel y mae ef, at glywed yr hyn sydd gan y Gweinidog cyllid i'w ddweud am hynny.