English: Diolch yn fawr, Llywydd.There is a great deal in Plaid Cymru's motion that we can agree with, and the reason why we put 'delete all' in our amendment is because that's what Plaid Cymru always does when it tries to amend our motions. So, I'm afraid that we are just repaying them in kind. But we have never yet succeeded in having an amendment passed, so, therefore, I think this is a somewhat illusory threat to Plaid Cymru. I applaud the document that Sian Gwenllian produced, 'Reaching the Million', which I think is an extremely interesting and wide-ranging and comprehensive plan and strategy for achieving what I believe to be a common objective of us all in this Assembly. I've strongly supported the Welsh Government's ambition for a million Welsh speakers by 2050, and I've frequently said that I think that the Minister for lifelong learning has promoted this policy very effectively, with the sensitivity that is his most notable characteristic. And I think - [Interruption.] No, it was meant affectionately in this particular instance. I do believe that the general approach that the Government brings to this topic is the right one. Whilst I agree with a great deal of what is in this document, there are a couple of things that concern me, in particular, obviously, one of them, which is mentioned in the motion itself, on the extension of Welsh language standards to the private sector. Whilst I agree that, for telecommunications firms and for banks and big companies of that kind, they have the infrastructure to be able to cope with the extra financial burdens and administrative burdens that that will bring about, it's a very different story, of course, for smaller businesses. So, we need to have more detail in that element of the proposal before we could support it. So, I'm broadly sympathetic to the aim of Plaid Cymru even in that respect, but I do believe that we need to have more flesh on the bones before we can support it. The purpose of our amendment was to draw attention to what I believe to be a fundamental tenet of policy in respect of education, that the wishes of parents ought to be given the greatest possible consideration. Now, I agree that that may, in certain instances, be in conflict with the other objectives on which we agree. But, fundamentally, the children who are the subject of this debate - insofar as education is concerned, at any rate - are not our children, they are their parents' children, and the Education Act of 1996, admittedly before devolution, which set out the legal obligation of Government, says that pupils were to be educated in accordance with parents' wishes. Obviously, that's so far as is administratively possible. It's not in every instance that a parent can have his or her wishes respected, but, fundamentally, that's what we should try to do. And, of course, in my own region of Mid and West Wales, we've had the two contrasting cases in the last year of the case of Llangennech in Llanelli and, of course, Brecon High School, and I very much welcome the decision by the education authority in Powys to continue Welsh-medium education at Brecon High School. I supported the parents there, because that was what they wanted. Similarly, I supported the parents in Llangennech who wanted a different decision taken in respect of the changing of the medium of instruction from English to Welsh in Llangennech primary school. And I do believe that the way forward is by persuasion, and I think this should be properly funded. I agree with, again, that part of the motion and this document that the Welsh language strategy will be expensive, but I think it's an expense that is worth incurring, because language is at the heart of a culture of a nation, and it's an irreplaceable gift, which, if lost, can be restored only with the greatest possible difficulty. So, I think it is worth us making the greatest possible effort in order to achieve those objectives. And there is a ray of hope in this, because, as the report says, from 2001 to 2011, the number of three to four-year-olds recorded as Welsh speakers grew from 18.8 per cent to 23.3 per cent, and we need to build on that, and I applaud the objective that is set in the report of increasing that figure to 35 per cent within a reasonable period, because that is the way in which the language will be sustained. I know from my own personal experience that it's much more difficult to learn a language once you get up beyond the early years, and, therefore, it is vitally important that we socialise children, as Sian Gwenllian said in her introduction to this debate, as early as possible and make them instinctively familiar with the language. That is the way forward.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Mae llawer yng nghynnig Plaid Cymru y gallwn gytuno ag ef, a'r rheswm pam y rhoesom 'dileu popeth' yn ein gwelliant yw oherwydd mai dyna beth y mae Plaid Cymru bob amser yn ei wneud pan fydd yn ceisio gwella ein cynigion. Felly, rwy'n ofni ein bod yn talu nôl iddynt drwy wneud yr un peth. Ond nid ydym erioed wedi llwyddo eto i gael gwelliant wedi'i basio. Felly, rwy'n credu mai bygythiad braidd yn ffug i Blaid Cymru yw hwn. Rwy'n canmol y ddogfen a gynhyrchodd Siân Gwenllian, 'Cyrraedd y Miliwn', y credaf ei fod yn gynllun a strategaeth hynod o ddiddorol, eang a chynhwysfawr ar gyfer cyflawni'r hyn y credaf ei fod yn nod cyffredin i bob un ohonom yn y Cynulliad hwn. Rwyf wedi bod yn gefnogwr cadarn i uchelgais Llywodraeth Cymru i gael miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050, ac rwyf wedi dweud yn aml fy mod yn meddwl bod y Gweinidog dysgu gydol oes wedi hybu'r polisi hwn yn effeithiol iawn gyda'r sensitifrwydd sy'n nodwedd fwyaf amlwg ynddo. Ac rwy'n meddwl - [Torri ar draws.] Na, roedd wedi'i olygu'n garedig yn yr achos hwn. Rwy'n credu mai ymagwedd gyffredinol y Llywodraeth tuag at y pwnc hwn yw'r un gywir. Er fy mod yn cytuno â llawer iawn o'r hyn sydd yn y ddogfen hon, mae un neu ddau o bethau'n peri pryder i mi. Yn benodol, mae un ohonynt yn cael ei grybwyll yn y cynnig ei hun ar ymestyn safonau'r Gymraeg i'r sector preifat. Er fy mod yn cytuno, ar gyfer cwmnïau telathrebu a banciau a chwmnïau mawr o'r math hwnnw, fod ganddynt y seilwaith i allu ymdopi â'r beichiau ariannol a gweinyddol ychwanegol y bydd hynny'n eu creu, mae'n stori wahanol iawn, wrth gwrs, i fusnesau llai. Felly, mae angen i ni gael mwy o fanylion yn yr elfen honno o'r cynnig cyn y gallem ei gefnogi. Felly, rwy'n cydymdeimlo'n fras â nod Plaid Cymru hyd yn oed yn hynny o beth, ond rwy'n credu bod angen inni gael mwy o gnawd ar yr esgyrn cyn y gallwn ei gefnogi. Diben ein gwelliant oedd tynnu sylw at yr hyn y credaf ei bod yn egwyddor sylfaenol o bolisi mewn perthynas ag addysg, y dylid rhoi'r ystyriaeth lawnaf sy'n bosibl i ddymuniadau rhieni. Nawr, rwy'n cytuno y gallai hynny, mewn rhai achosion, wrthdaro yn erbyn amcanion eraill y cytunwn yn eu cylch. Ond yn y bôn, nid ein plant ni yw'r plant sy'n destun y ddadl hon - o ran addysg, beth bynnag; plant eu rhieni ydynt, ac mae Deddf Addysg 1996, cyn datganoli rhaid cyfaddef, a nodai rwymedigaeth gyfreithiol y Llywodraeth, yn dweud bod disgyblion i gael eu haddysgu'n unol â dymuniadau rhieni. Yn amlwg, mae hynny cyn belled ag sy'n bosibl yn weinyddol. Nid yw'n bosibl parchu dymuniadau rhiant ym mhob achos, ond yn y bôn, dyna y dylem geisio ei wneud. Ac wrth gwrs, yn fy rhanbarth i, Canolbarth a Gorllewin Cymru, rydym wedi cael y ddau achos gwrthgyferbyniol yn y flwyddyn ddiwethaf, sef achos Llangennech yn Llanelli ac wrth gwrs, Ysgol Uwchradd Aberhonddu, ac rwy'n croesawu'n fawr y penderfyniad a wnaed gan yr awdurdod addysg ym Mhowys i barhau addysg cyfrwng Cymraeg yn Ysgol Uwchradd Aberhonddu. Cefnogais y rhieni yno oherwydd mai dyna roeddent ei eisiau. Yn yr un modd, cefnogais y rhieni yn Llangennech a oedd eisiau i benderfyniad gwahanol gael ei wneud mewn perthynas â newid y cyfrwng addysgu o'r Saesneg i'r Gymraeg yn ysgol gynradd Llangennech. Ac rwy'n credu mai'r ffordd ymlaen yw drwy berswâd, ac rwy'n credu y dylai hyn gael ei ariannu'n briodol. Rwy'n cytuno, unwaith eto, â'r rhan o'r cynnig a'r ddogfen hon y bydd y strategaeth iaith Gymraeg yn ddrud, ond rwy'n credu ei fod yn draul sy'n werth mynd iddo, oherwydd bod iaith yn ganolog i ddiwylliant cenedl, ac mae'n rhodd unigryw, na ellir, o'i cholli, ei hadfer heb yr anhawster mwyaf posibl. Felly, rwy'n meddwl ei bod yn werth inni wneud yr ymdrech fwyaf posibl er mwyn cyflawni'r amcanion hynny. Ac mae llygedyn o obaith yn hyn, oherwydd, fel y dywed yr adroddiad, rhwng 2001 a 2011 tyfodd nifer y plant tair i bedair oed y cofnodwyd eu bod yn siaradwyr Cymraeg o 18.8 y cant i 23.3 y cant, ac mae angen i ni adeiladu ar hynny, ac rwy'n cymeradwyo'r amcan a nodwyd yn yr adroddiad o gynyddu'r ffigur hwnnw i 35 y cant o fewn cyfnod rhesymol, gan mai dyna'r ffordd y bydd yr iaith yn cael ei chynnal. Rwy'n gwybod o fy mhrofiad personol ei bod yn llawer anos dysgu iaith y tu hwnt i'r blynyddoedd cynnar, ac felly, mae'n hanfodol bwysig ein bod yn cymdeithasoli plant, fel y dywedodd Sian Gwenllian yn ei chyflwyniad i'r ddadl hon, mor gynnar â phosibl ac yn eu gwneud yn gyfarwydd â'r iaith yn reddfol. Dyna'r ffordd ymlaen.