English: I'll give you some context first of all. Wales is a nation that is rich in energy. We produce, or collect, I should say, more energy than we use, therefore, we are an energy exporter. But yet, energy prices in Wales are among the highest in Europe, and that demonstrates the situation that we're in as a nation. Energy poverty is particularly damaging to low-income households. There's a tendency to have ad hoc payment systems for energy, and they can't access the best tariffs. Also, in west Wales we have a number of areas that are not on the national grid, so they depend on gas or oil that is imported. It is also true to say that although we generate electricity, we have the capacity to produce far more, particularly in terms of renewables. There are 5 million acres of land in Wales where we could produce on our coastline and on the mainland. The Welsh economy demands a great deal of electricity - we still have manufacturing plants and steelworks - and therefore we need that energy. Creating a national energy company for Wales is an opportunity to get to the core of the issue of energy poverty, by investing in infrastructure, by coming to joint agreements and by using the power of a national company, research and development in energy, and the creation of commercial opportunities for the benefit of the people of Wales and the environment. Fracking isn't the solution for using energy for the benefit of the Welsh economy, but a major concept such as this one that uses the whole range of the natural resources of Wales. We're also facing a very real threat to humanity because of climate change. Indeed, 2016 was the warmest year since records began, and we've just had the warmest May ever since the month-by-month statistics started to be gathered a century ago. If we are serious about a cut of 80 per cent in emissions by 2050, as is set out in the Environment (Wales) Act 2016, and to reach the target that all parties agreed on in this place of cutting carbon emissions by 40 per cent by 2020, which is what the Paris agreement expects of us, then it means that we need to improve energy efficiency, reduce emissions from homes, businesses and transport, and it also means that we need to produce energy from cleaner and renewable sources. Our vision, therefore, is an environment where Wales reduces its carbon emissions, harnesses its natural resources sustainably and takes opportunity in the low-carbon and circular economies. The link between energy and climate change is clear. However, unfortunately, we are still in a position where we have to wait for Westminster to give us some crumbs from their table when it comes to a matter of powers over energy. Decisions in terms of most financial incentives for renewable energy and the future of the gas and electricity grids are mainly made in London, although we have powers to plan energy under 35 MW now. The fact is that where the grid works and where the money goes is what's driving developments. The fact that we can permit planning - that, at the end of the day, in a way, is only a tick in a box. The decisions are made far earlier. Now, what would a national energy company be able to do for Wales, therefore? Well, the remit of a possible company would include a reduction in unit price for energy to homes and businesses in Wales, a reduction in the quantity of energy used in businesses and homes, and helping users to make best use in terms of smart metres and so on. The task of Ynni Cymru would be to finance and install solar panels on a broad scale, on homes and businesses, on lampposts - businesses - to overlap, perhaps, a little with the discussion that we just had a moment ago here. This would be done by local companies under the national umbrella, starting, perhaps, with public buildings and social housing. The company could harmonise and facilitate the use of public land for renewable energy. It could pay for procurement and enhanced large-scale storage. It's a chance for Wales to become an energy storer as well as a producer. It could ensure that Wales becomes self-sufficient in renewable energy, and that it exports renewable energy too. Plaid Cymru is of the view that we could do this by 2035, and that is our target. The task of developing a national network of regional companies or local companies could be through community ownership, or on a local level. Now, this is very important. Since the Welsh Government - and this is reflected in the Welsh Government's amendment to the debate - rejected the concept last autumn of a national energy company, as we had proposed, they have said, 'We need community ownership of wind turbines and renewable energy developments.' Well, how are you going to achieve that? How are you going to achieve that without local communities being misled, if you like, or ripped off, by the major energy companies - the multinationals not just the national companies. Well, Ynni Cymru, or a national company, working for the benefit of the local community and in the name of the Welsh Government, could ensure that that didn't happen, and that community ownership could become a reality in Wales. We would be way ahead, therefore, of some of the developments that local authorities have in England at the moment, in developing their own energy companies. And if anything, the decision to leave the European Union and of course the internal energy market in the European Union is very important - it's not discussed a great deal. Leaving that market takes us one step further away from the fact that we can use interconnectors, share energy, share ideas, and share the same ambitions and aspirations. All of that means, in my view, that we should hasten the process of becoming self-sufficient in terms of energy. And Plaid Cymru is strongly of the opinion, as I have said, that that could be done by 2035, as well as using renewable sources to that end. All of this brings us to the situation that's likely to arise this week.
Welsh: Rhof ychydig o gyd-destun i'r ddadl yn gyntaf. Mae Cymru yn wlad sydd yn gyfoethog ac yn gyforiog o ynni, a dweud y gwir. Rydym ni'n cynhyrchu mwy o ynni - 'casglu' dylwn i ddweud, yn ffisegol gywir - nag yr ydym ni yn ei ddefnyddio, felly rydym ni'n allforio ynni. Ond eto i gyd, mae prisoedd ynni yng Nghymru ymysg yr uchaf yn Ewrop. Mae hynny yn dangos y sefyllfa rydym ni ynddi fel gwlad. Mae tlodi ynni yn arbennig o ddifrifol i aelwydydd ag incwm isel. Tueddol ydym ni, wrth gwrs, i gael systemau talu ad hoc am ynni, ac nid ydyn nhw'n gallu mynd at y tariffs gorau. Mae gyda ni hefyd yng ngorllewin Cymru ardaloedd helaeth sydd heb fod ar y grid cenedlaethol, sy'n dibynnu ar nwy neu olew sy'n cael ei fewnforio. Mae hefyd yn wir i ddweud, er ein bod ni'n cynhyrchu ynni, fod gyda ni'r capacity i gynhyrchu llawer mwy, yn enwedig o safbwynt ynni adnewyddol. Mae yna 5 miliwn erw o dir yng Nghymru lle gallem ni gynhyrchu o'r arfordir ac o'r tir mawr. Mae economi Cymru yn galw am swm mawr o drydan - mae gyda ni weithfeydd cynhyrchu a gweithfeydd dur mawr o hyd - ac felly mae angen yr ynni arnom ni. Mae creu cwmni ynni cenedlaethol i Gymru yn gyfle i fynd at wraidd achosion tlodi ynni, trwy fuddsoddi mewn seilwaith, trwy fargeinio ar y cyd, trwy ddefnyddio grym cwmni cenedlaethol, ymchwil a datblygu ynni, a thrwy hynny greu cyfleoedd masnachol er lles poblogaeth Cymru a'r amgylchedd. Nid ffracio yw'r ateb ar gyfer defnyddio ynni er economi Cymru, ond cysyniad mawr fel hyn sy'n defnyddio holl rychwant cyfoeth naturiol Cymru. Rydym ni hefyd yn wynebu bygythiad gwirioneddol i ddynoliaeth oherwydd newid hinsawdd. Roedd 2016 ymysg - wel, na, honno oedd y flwyddyn boethaf ers inni ddechrau cofnodion, ac rydym ni newydd gael y mis Mai mwyaf twym erioed, ers dros ganrif, ers dechrau cofnodi fesul mis. Os ydym o ddifri am dorri allyriadau Cymru o 80 y cant erbyn 2050, fel sydd wedi'i osod allan yn Neddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, a chyrraedd y targed y cytunodd pob plaid arno yn y fan hyn o dorri allyriadau carbon 40 y cant erbyn 2020, sef yr hyn mae cytundeb Paris yn disgwyl inni ei wneud yn ogystal, mae'n golygu bod yn rhaid inni wella effeithlonrwydd ynni, rhyddhau llai o allyriadau o gartrefi, busnes a chludiant, ac mae hefyd yn golygu bod angen inni gynhyrchu ynni o ffynonellau glanach ac adnewyddol. Ein gweledigaeth ni, felly, am ynni a'r amgylchedd yw un lle mae Cymru yn gostwng ei hallyriadau carbon, yn harneisio ei hadnoddau naturiol yn gynaliadwy, ac yn manteisio ar gyfleoedd yn yr economïau carbon isel a chylchol. Mae'r cyswllt rhwng ynni a newid hinsawdd yn glir. Fodd bynnag, gwaetha'r modd, rydym ni eto yn y sefyllfa o orfod aros i San Steffan roi ambell friwsionyn i ni o'r bwrdd pan ddaw'n fater o bwerau dros ynni. Yn Llundain y penderfynwyd ar y rhan fwyaf o gymhellion ariannol dros ynni adnewyddol a dyfodol y gridiau nwy a thrydan, er bod gyda ni'r hawl i gynllunio ynni, a chynllunio ynni o dan 35 MW erbyn hyn. Y ffaith amdani yw mai lle mae'r grid yn gweithio a lle mae'r arian yn mynd sydd yn gyrru datblygiadau. Mae'r ffaith ein bod ni'n gallu caniatáu cynllunio - ar ddiwedd y dydd, mewn ffordd, dim ond tic mewn bocs yw hynny. Mae'r penderfyniadau yn cael eu gwneud llawer ynghynt. Nawr, beth fyddai cwmni ynni cenedlaethol yn gallu ei wneud i Gymru, felly? Wel, byddai cylch gorchwyl cwmni posib yn cynnwys lleihau cost yr uned ynni i gartrefi a busnesau yng Nghymru, lleihau swm yr ynni mewn cartrefi a busnesau, a helpu defnyddwyr i wneud penderfyniadau ar sail gwybodaeth a thechnoleg y mesuryddion clyfar diweddaraf. Tasg Ynni Cymru fyddai cyllido a gosod paneli solar ar raddfa eang, ar doeau tai a busnesau, ar byst lamp, er enghraifft - i orgyffwrdd, efallai, rywfaint â'r drafodaeth a gawsom ni eiliad yn ôl fan hyn. Byddai hyn yn cael ei wneud gan gwmnïau lleol o dan ymbarél cenedlaethol, gan gychwyn, efallai, gydag adeiladau cyhoeddus a thai cymdeithasol. Byddai'r cwmni yn medru cydgordio, hwyluso defnydd o dir cyhoeddus ar gyfer ynni adnewyddol. Gallai dalu am gaffael a datblygu gallu cynhyrchu a storio i raddfa fawr. Mae potensial i Gymru ddatblygu yn wlad storio ynni, yn ogystal â chasglu a chynhyrchu ynni. Gallai sicrhau bod Cymru yn dod yn hunangynhaliol mewn ynni adnewyddol, ac yn allforio ynni adnewyddol yn ogystal. Mae Plaid Cymru o'r farn y gallwn ni wneud hyn erbyn 2035, a dyna ein targed ni. Gallai'r dasg o ddatblygu rhwydwaith genedlaethol o gwmnïau ynni rhanbarthol neu leol fod yn nwylo bwrdeistrefol neu o dan berchnogaeth gymunedol. Nawr, mae hyn yn bwysig iawn. Ers i Lywodraeth Cymru - ac mae'n cael ei adlewyrchu yn eu gwelliant nhw i'r ddadl heddiw - wrthod y syniad yn ystod tymor yr hydref diwethaf o gwmni ynni cenedlaethol, fel yr oeddem ni wedi ei gynnig, maen nhw wedi dweud, 'Mae angen perchnogaeth gymunedol o dyrbeiniau gwynt a datblygiadau ynni adnewyddol.' Wel, sut ydych chi'n mynd i gyflawni hynny? A sut ydych chi'n mynd i gyflawni hynny heb i'r cymunedau lleol gael eu twyllo, os liciwch chi, gan rip-offs, baswn i'n ei ddweud, gan y cwmnïau mawr, enfawr yma - rhai rhyngwladol nid jest cenedlaethol. Wel, mae Ynni Cymru, rhyw gwmni cenedlaethol, yn gweithio er lles y gymuned leol ac yn enw Llywodraeth Cymru, yn gallu sicrhau nad yw hynny'n digwydd, a bod perchnogaeth gymunedol yn dod yn wirionedd yng Nghymru. Byddwn ni ymhell ar y blaen, felly, o ran rhai o'r datblygiadau sydd gan awdurdodau lleol yn Lloegr ar hyn o bryd, wrth ddatblygu eu cwmnïau ynni eu hunain. Ac os rhywbeth, mae'r penderfyniad i adael yr Undeb Ewropeaidd a hefyd marchnad ynni fewnol yr Undeb Ewropeaidd yn bwysig iawn - nid yw'n cael ei drafod lawer iawn. Mae gadael honno yn un cam ymhellach oddi wrth y ffaith ein bod ni'n gallu cael iws o interconnectors, yn gallu rhannu ynni, rhannu syniadau, rhannu'r un delfryd. Mae hynny i gyd yn golygu, yn fy marn i, y dylem ni gyflymu tuag at fod yn hunangynhaliol o ran ynni. Ac mae Plaid Cymru yn gryf o'r farn, fel y dywedais i, y byddai modd gwneud hynny erbyn 2035, a defnyddio ynni a ffynonellau adnewyddol at y pwrpas hwnnw. Mae hyn i gyd yn ein harwain ni at y sefyllfa sy'n debyg o ddigwydd yr wythnos yma.