English: There's much in this statement that I generally welcome. I realise that we've got a few months ahead of us before the legislation is brought into the Assembly, so I do hope the Cabinet Secretary is in listening mode. And, myself, I think extending the franchise to 16 and 17-year-olds will allow us to spend more time on discussing education, particularly for the under-18s. I don't think we do discuss education enough. I have always thought it crazy that Britain remains, I think, the only modern, industrialised state that has the divide between elementary and secondary school education at 11. I mean, nearly every other nation I know of does it much later, and we may discuss some of these fundamentals more. However, I do have some reservations, and I'm just raising these now because, as I said, I do agree with a lot of what the Cabinet Secretary has said. I think breaking the link between citizenship and the right to vote is troublesome, and we do need to consider this in much more detail; it needs very, very careful thought. Unless we propose the same reform for Assembly elections, then we risk degrading the value of the vote for local authority elections, by allowing non-citizens to vote in their elections. So, I think we need to be very, very careful. If we allow non-citizens to vote, should they also have the right to stand for election? And this again, I think, would be a troubling precedent. I know we've allowed European Union citizens to vote, but that's because we subscribe to - well, at the time - a common EU citizenship, and for very similar historical reasons, Commonwealth citizens have also been allowed to vote, and our citizens have had reciprocal rights elsewhere, for instance, in the Republic of Ireland. Secondly, and I know why this has been proposed, and it is difficult to co-ordinate the electoral cycle, but I think five-year terms are simply too long. They're too long here. By the fifth year, we're all exhausted and we need a new influx of talent and ideas. And the other thing is that the legislative cycle is also affected. If you give people five years it can take them a long time to get ahead and do essential reforms. We're still waiting for a real flow of the most important legislation that will come before the fifth Assembly and it was exactly the same in the fourth Assembly. Five-year terms are too long. Finally, disqualifying councillors from being Assembly Members, I think, again, is troubling. You should allow the local electorate to decide. Being a member of more than one legislature, I think, is something you could say is a profound conflict of interest. But, being a councillor is no more of a conflict of interest than holding a job. We have our Standing Orders that allow for that to be managed through declarations of interest. In the Westminster model we have the mother, not of all Parliaments, but of all contradictions and conflicts of interest, in having members of the Government - pretty much a full-time job, I would say - in the legislature. So, I simply don't think there are very convincing theoretical arguments to say that councillors cannot sit in this Chamber.
Welsh: Mae llawer yn y datganiad hwn yr wyf yn ei groesawu'n gyffredinol. Rwy'n sylweddoli bod ychydig fisoedd o'n blaen cyn y cyflwynir y ddeddfwriaeth i'r Cynulliad, felly rwyf yn gobeithio bod Ysgrifennydd y Cabinet yn barod i wrando. O'm rhan i, rwy'n credu y bydd ymestyn yr etholfraint i blant 16 ac 17 mlwydd oed yn ein galluogi i dreulio mwy o amser yn trafod addysg, yn enwedig ar gyfer pobl dan 18 oed. Nid wyf yn credu ein bod yn trafod digon ar addysg. Rwyf wedi credu erioed ei bod yn wallgof mai Prydain yw'r unig wladwriaeth fodern, ddiwydiannol lle ceir rhaniad o hyd rhwng addysg ysgolion elfennol ac uwchradd yn 11 oed. Ym mhob pob gwlad arall bron y gwn i am amdani, mae'r rhaniad yn digwydd yn ddiweddarach o lawer, a gallwn drafod rhai o'r cwestiynau mwy sylfaenol hyn ymhellach. Fodd bynnag, mae gennyf rai amheuon, a dim ond cyfeirio yr wyf i at y rhain yn awr oherwydd, fel y dywedais, rwyf yn cytuno â llawer o'r hyn a ddywedodd Ysgrifennydd y Cabinet. Rwy'n credu bod torri'r cysylltiad rhwng dinasyddiaeth a'r hawl i bleidleisio yn broblem, ac mae angen inni ystyried hyn yn fanylach o lawer; mae angen meddwl yn ofalus iawn, iawn. Oni bai ein bod yn cynnig diwygio etholiadau'r Cynulliad yn yr un modd, yna mae peryg inni ddiraddio gwerth pleidlais ar gyfer etholiadau awdurdod lleol, drwy ganiatáu i bobl nad ydyn nhw'n ddinasyddion bleidleisio yn yr etholiadau. Felly, credaf fod angen inni fod yn ofalus iawn. Os caniatawn i bobl nad ydyn nhw'n ddinasyddion bleidleisio, a ddylen nhw hefyd gael yr hawl i sefyll mewn etholiad? Byddai hyn eto, rwy'n credu, yn gynsail fyddai'n achosi problem. Rwy'n gwybod ein bod wedi caniatáu i ddinasyddion yr Undeb Ewropeaidd bleidleisio, ond roedd hynny oherwydd ein bod ni'n arddel - wel, ar y pryd - ddinasyddiaeth gyffredin yn yr UE, ac am resymau hanesyddol tebyg iawn, mae dinasyddion y Gymanwlad hefyd wedi cael pleidleisio, a bu gan ein dinasyddion ni hawliau cyffelyb mewn mannau eraill, er enghraifft, yng Ngweriniaeth Iwerddon. Yn ail, a gwn pam y cynigwyd hyn, ac mae'n anodd cydlynu'r cylch etholiadol, ond rwy'n credu bod cyfnodau pum mlynedd yn rhy hir. Maen nhw'n rhy hir yma. Erbyn y bumed flwyddyn, rydym ni i gyd wedi blino'n lân ac mae angen llif newydd o dalent a syniadau. A'r peth arall yw yr effeithir ar y cylch deddfwriaethol hefyd. Os ydych chi'n rhoi pum mlynedd i b obl gall gymryd amser maith i wneud cynnydd a gwneud diwygiadau hanfodol. Rydym yn dal i aros am lif gwirioneddol y ddeddfwriaeth fwyaf pwysig a fydd yn dod cyn y Pumed Cynulliad, ac roedd hi yn union yr un fath yn y Pedwerydd Cynulliad. Mae cyfnodau pum mlynedd yn rhy hir. Yn olaf, mae gwahardd cynghorydd rhag bod yn Aelodau Cynulliad, rwy'n credu, unwaith eto, yn peri gofid. Dylech ganiatáu i'r etholwyr lleol benderfynu. Mae bod yn aelod o fwy nag un ddeddfwrfa, yn fy marn i, yn rhywbeth y gallech chi ddweud bod gwrthdaro buddiannau dwys iawn yn ei gylch. Ond nid yw bod yn gynghorydd yn golygu mwy o wrthdaro buddiannau na bod mewn swydd. Mae gennym ni ein Rheolau Sefydlog sy'n caniatáu ar gyfer rheoli hynny drwy gael datganiadau o fuddiant. Ym model San Steffan mae gennym ni fam, nid yr holl seneddau, ond yr holl wrthddywediadau a'r gwrthdaro buddiannau, drwy gael aelodau o'r Llywodraeth - sydd fwy neu lai yn swydd lawn amser, yn fy nhyb i - yn y ddeddfwrfa. Felly, nid wyf yn credu bod dadleuon damcaniaethol argyhoeddiadol iawn i ddweud na all cynghorwyr eistedd yn y Siambr hon.