English: Our system in Wales is a partnership between Public Health Wales, local health boards and local authorities. Over 600 staff, experienced in working with the public, have been recruited and trained by local authorities and other public services. Not all will be undertaking contact tracing work as yet due to the low number of new positive cases, but the capacity is there to step up if needed, and careful arrangements have been made in our system to protect personal data and to guard against fraud. And all of that is important because this is a trust-based system, enabled by technology and staffed by local people. It will provide the essential infrastructure to help us prevent transmission of the virus and gradually reduce the restrictions on day-to-day life in Wales. Llywydd, we have to be prepared for a potential upturn in transmission, because as the lockdown eases, so the number of personal contacts increases. In that context, we have reviewed the evidence on the role of face coverings, and the Minister for Health and Social Services reported on new advice yesterday, endorsing the use of non-medical face coverings on public transport. The Minister also provided a written statement yesterday that set out that we are on track to complete the first phase of testing all residents and staff in care homes in Wales by the end of this week, and we will now test all care home workers each week for a further four-week period. Llywydd, the UK Government's plans for quarantine requirements at the border came into effect this week. Border security is a reserved matter, but because the quarantine arrangements are implemented through public health legislation, it was necessary for the Welsh Ministers to make parallel regulations for Wales. Where people notify an intention to quarantine at an address in Wales, they will be contacted by Public Health Wales. Llywydd, in previous statements I have considered the impact of the virus on the work of the Welsh Government, on its budget and other areas. The legislative programme is no exception, with a sharp reduction in the capacity of the Government to bring forward our proposals, and challenges indeed for the legislature in discharging the responsibility to scrutinise those plans in current circumstances. The Minister for Education's statement yesterday informed Ministers that, very reluctantly, the Government has concluded that it will not be practicable to proceed as planned with the tertiary education reform Bill. It will now be published as a draft Bill for consultation. I will make a statement next month on the Government's legislative plans for the remainder of this Senedd term. Llywydd, yesterday we received important evidence on how coronavirus is impacting the lives of children in Wales. This has been an extraordinary period for us all, but for children the coronavirus crisis will make up a significant proportion of their whole lives. Attending to their needs and experience is an important strand in our response to the emergency. Over 23,700 children and young people aged between three and 18 shared their views through the 'Coronavirus and Me' survey. This survey is a partnership between the Welsh Government, the Children's Commissioner for Wales, Children in Wales and the Youth Parliament. The survey underlined how much young people have been missing their family and friends during this period, and for young people in particular, it has underlined their anxieties about their education and worries about falling behind. As our chief medical officer has regularly made clear, there is more than one form of harm from coronavirus. Children's needs must be a real concern as we try to balance the benefits of protection from the virus against the harms caused by loss of education and social contact, and there's no doubt that those harms will impact most on those who are already disadvantaged. From the start, we set out to mitigate those harms by keeping schools open for children receiving free school meals, and children of key workers. But for many children, there has been no contact with school, and their experience of remote learning may have been mixed. That is why, in considering the options for the remainder of this term, the Minister for Education has given priority to ensuring that all pupils will meet their teacher in small groups to support them with their learning and planning for the next stage. The Minister's statement last week confirmed that this is a phased return to school. It will start on 29 June and continue until the end of July, ensuring a full month of schooling in its new format for all pupils before the summer break. Finally, Llywydd, the leader of Plaid Cymru raised the question of Black Lives Matter protests with me and I was grateful to him for doing so. The anger felt at the death of George Floyd has quite rightly cast a spotlight on the wider experience of black people in our society. We have as great a need as any here in Wales to confront our own history, to recognise the part played in it by black communities, and to address the systematic discrimination and discrimination faced still by black people today. Nobody's record on this is perfect: no political party; no organisation, public or private; and no Government. All I want to say to black citizens here in Wales today is that imperfect as the record has been, the Welsh Government is here to stand by you, to work with you, to learn from you as we recommit to making a real difference in the future. Llywydd, diolch yn fawr.
Welsh: Mae ein system yng Nghymru yn bartneriaeth rhwng Iechyd Cyhoeddus Cymru, byrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol. Mae dros 600 o staff, sydd â phrofiad o weithio gyda'r cyhoedd, wedi'u recriwtio a'u hyfforddi gan awdurdodau lleol a gwasanaethau cyhoeddus eraill. Ni fydd pob un yn ymgymryd â gwaith olrhain cysylltiadau eto oherwydd y nifer isel o achosion newydd sydd wedi'u cadarnhau, ond mae'r capasiti yno i gynyddu'r gwaith os oes angen, ac mae trefniadau gofalus wedi'u gwneud yn ein system i ddiogelu data personol ac i warchod rhag twyll. Ac mae hynny oll yn bwysig gan fod hon yn system sy'n seiliedig ar ymddiriedaeth, sydd wedi'i galluogi gan dechnoleg ac wedi'i staffio gan bobl leol. Bydd yn darparu'r seilwaith hanfodol i'n helpu i atal trosglwyddiad y feirws a lleihau'n raddol y cyfyngiadau ar fywyd o ddydd i ddydd yng Nghymru. Lywydd, mae'n rhaid inni fod yn barod am gynnydd posibl mewn trosglwyddiad, oherwydd wrth i'r cyfyngiadau symud gael eu llacio, bydd nifer y cysylltiadau personol yn cynyddu hefyd. Yn y cyd-destun hwnnw, rydym wedi adolygu'r dystiolaeth ar rôl gorchuddion wyneb, ac adroddodd y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar gyngor newydd ddoe, yn hybu'r defnydd o orchuddion wyneb anfeddygol ar drafnidiaeth gyhoeddus. Darparodd y Gweinidog ddatganiad ysgrifenedig ddoe hefyd a oedd yn nodi ein bod ar y trywydd iawn i gwblhau'r cam cyntaf mewn perthynas â phrofi'r holl breswylwyr a staff mewn cartrefi gofal yng Nghymru erbyn diwedd yr wythnos hon, a byddwn bellach yn profi pob gweithiwr mewn cartrefi gofal bob wythnos am gyfnod o bedair wythnos arall. Lywydd, rhoddwyd cynlluniau Llywodraeth y DU ar gyfer gofynion cwarantin ar y ffin ar waith yr wythnos hon. Mae diogelwch ar y ffin yn fater a gedwir yn ôl, ond gan fod y trefniadau cwarantin yn cael eu gweithredu drwy ddeddfwriaeth iechyd y cyhoedd, roedd angen i Weinidogion Cymru bennu rheoliadau cyfatebol i Gymru. Pan fydd pobl yn nodi eu bod yn bwriadu gosod eu hunain dan gwarantin mewn cyfeiriad yng Nghymru, bydd Iechyd Cyhoeddus Cymru yn cysylltu â hwy. Lywydd, mewn datganiadau blaenorol, rwyf wedi ystyried effaith y feirws ar waith Llywodraeth Cymru, ar ei chyllideb ac ar feysydd eraill. Nid yw'r rhaglen ddeddfwriaethol yn eithriad, gyda gostyngiad sydyn yng ngallu'r Llywodraeth i gyflwyno ein cynigion, a heriau, yn wir, i'r ddeddfwrfa wrth gyflawni'r cyfrifoldeb i graffu ar y cynlluniau hynny o dan yr amgylchiadau presennol. Ddoe, rhoddodd datganiad y Gweinidog Addysg wybod i'r Gweinidogion fod y Llywodraeth, yn gyndyn iawn, wedi dod i'r casgliad na fydd yn ymarferol bwrw ymlaen fel y cynlluniwyd gyda'r Bil diwygio addysg drydyddol. Bellach, bydd yn cael ei gyhoeddi fel Bil drafft ar gyfer ymgynghoriad. Byddaf yn gwneud datganiad y mis nesaf ar gynlluniau deddfwriaethol y Llywodraeth ar gyfer gweddill tymor y Senedd hon. Lywydd, cawsom dystiolaeth bwysig ddoe ar sut y mae coronafeirws yn effeithio ar fywydau plant yng Nghymru. Mae hwn wedi bod yn gyfnod anarferol i bob un ohonom, ond i blant, bydd argyfwng coronafeirws yn gyfran sylweddol o'u bywydau. Mae rhoi sylw i'w hanghenion a'u profiad yn rhan bwysig o'n hymateb i'r argyfwng. Rhannodd dros 23,700 o blant a phobl ifanc rhwng tair a 18 oed eu barn drwy arolwg 'Coronafeirws a Fi'. Mae'r arolwg hwn yn bartneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru, Comisiynydd Plant Cymru, Plant yng Nghymru a'r Senedd Ieuenctid. Tanlinellodd yr arolwg i ba raddau y mae pobl ifanc wedi bod yn colli eu teulu a'u ffrindiau yn ystod y cyfnod hwn, ac i bobl ifanc yn arbennig, mae wedi tanlinellu eu gofid am eu haddysg a'u pryderon ynghylch bod ar ei hôl hi. Fel y mae ein prif swyddog meddygol wedi egluro'n gyson, mae mwy nag un math o niwed o ganlyniad i coronafeirws. Mae'n rhaid i anghenion plant fod yn bryder gwirioneddol wrth inni geisio cydbwyso manteision diogelu rhag y feirws yn erbyn y niwed sy'n deillio o golli addysg a chyswllt cymdeithasol, ac nid oes amheuaeth y bydd y niwed hwnnw'n effeithio fwyaf ar y rhai sydd eisoes dan anfantais. O'r cychwyn cyntaf, rydym wedi mynd ati i liniaru'r niwed hwnnw drwy gadw ysgolion ar agor i blant sy'n cael prydau ysgol am ddim, a phlant gweithwyr allweddol. Ond i lawer o blant, nid ydynt wedi cael unrhyw gyswllt â'r ysgol, ac efallai bod eu profiad o ddysgu o bell wedi bod yn gymysg. Dyna pam y mae'r Gweinidog Addysg, wrth ystyried yr opsiynau ar gyfer gweddill y tymor hwn, wedi rhoi blaenoriaeth i sicrhau y bydd pob disgybl yn cyfarfod â'u hathro mewn grwpiau bach i'w cefnogi gyda'u dysgu a'u cynlluniau ar gyfer y cam nesaf. Cadarnhaodd datganiad y Gweinidog yr wythnos diwethaf mai dychweliad graddol i'r ysgol fydd hwn. Bydd yn cychwyn ar 29 Mehefin ac yn parhau tan ddiwedd mis Gorffennaf, gan sicrhau mis llawn o addysg ar ei ffurf newydd ar gyfer yr holl ddisgyblion cyn gwyliau'r haf. Yn olaf, Lywydd, gofynnodd arweinydd Plaid Cymru gwestiwn i mi ynglŷn â protestiadau Black Lives Matter, ac roeddwn yn ddiolchgar iddo am wneud hynny. Mae'r dicter a deimlir yn sgil marwolaeth George Floyd wedi tynnu sylw, yn gwbl briodol, at brofiad ehangach pobl dduon yn ein cymdeithas. Mae llawn cymaint o angen i ni yma yng Nghymru ag unrhyw un arall wynebu ein hanes ein hunain, cydnabod rhan cymunedau duon ynddo, a mynd i'r afael â'r gwahaniaethu systematig a'r gwahaniaethu y mae pobl dduon yn dal i'w wynebu heddiw. Nid yw hanes unrhyw un ar hyn yn berffaith: unrhyw blaid wleidyddol; unrhyw sefydliad, cyhoeddus na phreifat; nac unrhyw Lywodraeth. Yr unig beth yr hoffwn ei ddweud wrth ddinasyddion duon yma yng Nghymru heddiw yw hyn: er bod yr hanes wedi bod yn amherffaith, mae Llywodraeth Cymru yma i sefyll gyda chi, i weithio gyda chi, i ddysgu oddi wrthych wrth inni ailymrwymo i wneud gwahaniaeth go iawn yn y dyfodol. Lywydd, diolch yn fawr.