English: The Welsh Government and this National Assembly reject a 'no deal' exit. Any rational look at the hard facts of the implications of a 'no deal' exit shows that this will be catastrophic. During the referendum debate three years ago, 'no deal' was not put forward as a viable option. Access to the single market and seamless trade with the EU is what was promised by those backing 'leave'. There is simply no mandate for a 'no deal' exit. And canvassing the views of 160,000 members of the Conservative party is not a national mandate for leaving the European Union in a way that will trash the economy. We will not stand by and watch this happen. The people now need to decide the way ahead. As agreed in this Chamber, we are calling for a second referendum to set a new mandate. All the evidence we have seen only reinforces our view that the UK remaining in the EU is in the best interests for the future prospects of everyone in the United Kingdom. As we did in 2016, we will campaign to remain in the European Union and we'll support all efforts to work on a cross-party basis to achieve that aim. Moreover, I want to be very clear that, should the incoming Prime Minister call a snap general election in a desperate effort to avoid Parliament preventing a 'no deal' Brexit and to seek a public mandate for such a disastrous course of action, we will do all that we can to persuade the UK Labour Party to adopt a manifesto commitment that an incoming Labour-led Government would cancel Brexit entirely. Llywydd, faced as we are with the rising risk of a 'no deal' exit, we continue to work with partners to do all we can to prepare for the widespread and serious impact that a 'no deal' exit would cause. Since the extension was agreed in April, we have been taking the opportunity to review the 'no deal' preparations that we have made and to consider how best to build on all the valuable work done across the public sector and beyond to ensure our preparations are as robust as possible. In particular, this includes taking into account the additional complexities of an autumn 'no deal' exit that I have already mentioned. Further discussions - including next week at the Royal Welsh Show, for example - with relevant sectors will allow additional focus to be given to issues related to warehousing space, freight movement, and the haulage sector. It also means considering both the short-term and long-term impacts of a 'no deal' exit. There remains great uncertainty over the likely impacts in the short term. Here, I fear that the hardline narrative, characterised by claims that the UK will renege on financial commitments, will only harden any response from the EU27. Many of the short-term consequences of a 'no deal' exit will be out of our direct control, and that is why our 'no deal' preparations need to be thorough and flexible to respond to the changing business climate. Drawing on our experience from March and April, we've been considering in particular how to support businesses and people to take further steps, where possible, to prepare for the potential implications of no deal. One of our key reflections from the spring preparations is that, where new operational systems would be put into place - for example, in relation to aspects related to the import and export of goods - businesses need to be aware of, and ready to use, those new arrangements. There is more that the UK Government, which has the primary responsibility for many of these systems at a UK level - there's more that they need to do in this regard, but equally we are determined to do what we can to support business in Wales. My colleague the Minister for Economy and Transport has identified measures to support business through this difficult time. These include five simple, low-cost actions to help Welsh businesses prepare for a 'no deal' Brexit, and they are outlined on our website Paratoi Cymru. They cover the importance of importers and exporters obtaining an economic operator registration and identification number; those transferring personal data into the UK making sure that they continue to comply with GDPR regulations; those employing EU citizens encouraging staff to apply for them to remain in Wales through the EU settled status scheme; manufacturers checking regulatory requirements for UK and EU markets for labelling, approvals and testing; and all businesses visiting the Business Wales Brexit portal to assess how prepared they are and to get detailed expert advice. We are also focusing on maximising the capacity of the Development Bank of Wales to advise and support a much larger volume of businesses, with our actions being informed by as much intelligence as we can gather on potential sectoral and geographic vulnerabilities. Alongside support for business, we're also focusing on support for people and communities, and on this theme we've recently announced a package of support to help EU citizens prepare for Brexit and continue to live and work in Wales. This will include support with applications and advice on social welfare issues and workplace rights through the network of Citizens Advice throughout Wales; an immigration advice service offering specialist support for complex cases, delivered by immigration legal specialists; increased provision of digital support centres in Wales to help those without the digital means to apply for settled status; and work with a range of charities and partners across Wales to raise awareness of the need to apply for settled status in hard-to-reach and vulnerable communities. In addition, we've identified, alongside the UK Government, further legislative steps, by way of statutory instruments, that will be either necessary or desirable as a consequence of the extension to the article 50 timetable. I will be ensuring that Welsh Government preparations continue at pace over the summer so that we're in as strong a position as possible in October. This will include further announcements in due course on additional measures of support for people, communities and businesses through projects funded through our EU transition fund. But we will also continue to argue with all our might that a 'no deal' outcome and the damage it would cause to people's lives and livelihoods would represent an unconscionable failure by the UK Government and must be avoided. Llywydd, the new Prime Minister will face the same parliamentary arithmetic as Theresa May. There will continue to be deadlock in the Commons, and we're now almost certainly facing a straight choice between a 'no deal' or remaining in the European Union. The time has come to put the decision back to the people and the Welsh Government will campaign to remain in the European Union. It would be outrageous for any Government to take the UK out of the EU without a deal - as a deliberate act or as a result of inaction - without seeking a specific mandate to do so.
Welsh: Mae Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad Cenedlaethol hwn yn gwrthod ymadawiad heb gytundeb. Mae unrhyw olwg resymegol ar y ffeithiau caled am oblygiadau ymadawiad heb gytundeb yn dangos y bydd hyn yn drychinebus. Yn ystod y ddadl ar y refferendwm dair blynedd yn ôl, ni chafodd ymadael heb gytundeb ei chyflwyno fel dewis dichonadwy. Mynediad at y farchnad sengl a masnach ddi-dor gyda'r UE a addawyd gan y rhai a oedd yn cefnogi 'gadael'. Yn syml, nid oes mandad ar gyfer ymadael heb gytundeb. Ac nid yw holi barn 160,000 o aelodau'r Blaid Geidwadol yn fandad cenedlaethol ar gyfer gadael yr Undeb Ewropeaidd mewn modd a fydd yn mynd â'r economi i'r gwellt. Ni fyddwn yn sefyll o'r neilltu a gwylio hyn yn digwydd. Mae angen i'r bobl benderfynu ar y ffordd ymlaen nawr. Fel y cytunwyd yn y Siambr hon, rydym yn galw am ail refferendwm i osod mandad newydd. Mae'r holl dystiolaeth a welsom ni yn atgyfnerthu ein barn mai gweld y DU yn aros yn yr UE fydd yn rhoi'r manteision gorau i obeithion dyfodol pawb yn y Deyrnas Unedig. Fel y gwnaethom ni yn 2016, byddwn yn ymgyrchu i aros yn yr Undeb Ewropeaidd a byddwn yn cefnogi pob ymdrech i weithio ar sail drawsbleidiol i gyflawni'r nod hwnnw. At hynny, rwyf eisiau bod yn glir iawn, pe bai Prif Weinidog newydd Prydain yn galw etholiad cyffredinol brys mewn ymdrech daer i sicrhau na fydd y Senedd yn atal Brexit heb gytundeb a cheisio mandad cyhoeddus ar gyfer cam trychinebus o'r fath, y gwnawn bopeth a allwn ni i berswadio Plaid Lafur y Deyrnas Unedig i fabwysiadu ymrwymiad maniffesto y byddai Llywodraeth newydd dan arweiniad Llafur yn canslo Brexit yn llwyr. Llywydd, gan ein bod yn wynebu'r risg gynyddol o ymadael heb gytundeb, rydym yn parhau i weithio gyda phartneriaid i wneud popeth yn ein gallu i baratoi ar gyfer yr effaith eang a difrifol y byddai gadael heb gytundeb yn ei hachosi. Ers cytuno ar yr estyniad ym mis Ebrill, rydym ni wedi bod yn manteisio ar y cyfle i adolygu'r paratoadau ar gyfer ymadael heb gytundeb yr ydym ni wedi'u gwneud ac i ystyried y ffordd orau o adeiladu ar yr holl waith gwerthfawr a wnaed ar draws y sector cyhoeddus a thu hwnt i sicrhau bod ein paratoadau mor gadarn â phosib. Yn benodol, mae hyn yn cynnwys ystyried cymhlethdodau ychwanegol ymadael heb gytundeb yn yr hydref yr wyf eisoes wedi'u crybwyll. Bydd trafodaethau pellach - gan gynnwys yr wythnos nesaf yn Sioe Frenhinol Cymru, er enghraifft - gyda sectorau perthnasol yn caniatáu i bwyslais ychwanegol gael ei roi ar faterion sy'n ymwneud â gofod warysau, symud nwyddau, a'r sector cludo nwyddau. Mae hefyd yn golygu ystyried effeithiau byrdymor a hirdymor ymadael heb gytundeb. Mae ansicrwydd mawr o hyd ynghylch yr effeithiau tebygol yn y tymor byr. Yma, ofnaf na fydd y naratif digyfaddawd, a nodweddir gan honiadau y bydd y DU yn cefnu ar ymrwymiadau ariannol, dim ond yn caledu unrhyw ymateb gan yr UE27. Bydd llawer o'r canlyniadau tymor byr sy'n deillio o ymadael heb gytundeb allan o'n rheolaeth uniongyrchol ni, a dyna pam mae angen i'n paratoadau ynglŷn ag ymadael heb gytundeb fod yn drwyadl ac yn hyblyg i ymateb i'r hinsawdd busnes gyfnewidiol. Gan ddefnyddio ein profiad o fis Mawrth a mis Ebrill, rydym ni wedi bod yn ystyried yn benodol sut i gefnogi busnesau a phobl i gymryd camau pellach, lle bo modd, i baratoi ar gyfer goblygiadau posib ymadael heb gytundeb. Un o'n prif ystyriaethau o baratoadau'r gwanwyn, lle byddai systemau gweithredol newydd yn cael eu rhoi ar waith - er enghraifft, mewn cysylltiad ag agweddau sy'n ymwneud â mewnforio ac allforio nwyddau - yw bod angen i fusnesau fod yn ymwybodol o'r trefniadau newydd hynny a bod yn barod i'w defnyddio. Mae mwy i Lywodraeth y DU, sydd â'r prif gyfrifoldeb dros lawer o'r systemau hyn ar lefel y DU - mae angen iddyn nhw wneud mwy yn hyn o beth, ond yn yr un modd rydym ni'n benderfynol o wneud yr hyn a allwn ni i gefnogi busnesau yng Nghymru. Mae fy nghyd-Weinidog, Gweinidog yr Economi a Thrafnidiaeth, wedi nodi mesurau i gefnogi busnesau yn ystod y cyfnod anodd hwn. Mae'r rhain yn cynnwys pum cam gweithredu syml a rhad i helpu busnesau Cymru i baratoi ar gyfer Brexit heb gytundeb, ac maen nhw wedi'u hamlinellu ar ein gwefan Paratoi Cymru. Maen nhw'n ymwneud â'r ffaith ei bod hi'n bwysig i fewnforwyr ac allforwyr gael rhif cofrestru ac adnabod gweithredwr economaidd; bod y rhai sy'n trosglwyddo data personol i'r DU yn sicrhau eu bod yn parhau i gydymffurfio â rheoliadau GDPR; bod y rhai sy'n cyflogi dinasyddion yr UE yn annog staff i wneud cais iddyn nhw gael aros yng Nghymru drwy gynllun statws preswylydd sefydlog yr UE; bod gweithgynhyrchwyr yn gwirio gofynion rheoleiddio ar gyfer marchnadoedd y DU a'r UE ar gyfer labelu, cymeradwyo a phrofi; a bod pob busnes sy'n ymweld â phorth Brexit Busnes Cymru yn asesu pa mor barod ydyn nhw ac yn cael cyngor arbenigol manwl. Rydym ni hefyd yn canolbwyntio ar fanteisio i'r eithaf ar gapasiti Banc Datblygu Cymru i gynghori a chefnogi nifer mwy o lawer o fusnesau, gyda'r hyn yr ydym ni'n ei wneud yn seiliedig ar gymaint o wybodaeth ag y gallwn ei chasglu ynglŷn â gwendidau sectoraidd a daearyddol posibl. Yn ogystal â chymorth i fusnesau, rydym ni hefyd yn canolbwyntio ar gymorth i bobl a chymunedau, ac ar y thema hon rydym ni wedi cyhoeddi pecyn cymorth yn ddiweddar i helpu dinasyddion yr UE i baratoi ar gyfer Brexit ac i barhau i fyw a gweithio yng Nghymru. Bydd hyn yn cynnwys cymorth gyda cheisiadau a chyngor ar faterion lles cymdeithasol a hawliau yn y gweithle drwy rwydwaith Cyngor ar Bopeth ledled Cymru; gwasanaeth cyngor ar fewnfudo sy'n cynnig cymorth arbenigol ar gyfer achosion cymhleth, a ddarperir gan arbenigwyr cyfreithiol mewnfudo; darparu mwy o ganolfannau cymorth digidol yng Nghymru i helpu'r rhai sydd heb y gallu digidol i wneud cais am statws preswylydd sefydlog; a gweithio gydag amrywiaeth o elusennau a phartneriaid ledled Cymru i godi ymwybyddiaeth o'r angen i wneud cais am statws preswylydd sefydlog ymysg pobl sy'n anodd eu cyrraedd ac sy'n agored i niwed. Yn ogystal â hyn, rydym ni wedi nodi, law yn llaw â Llywodraeth y DU, camau deddfwriaethol pellach, drwy offerynnau statudol, a fydd naill ai'n angenrheidiol neu'n ddymunol o ganlyniad i ymestyn amserlen Erthygl 50. Byddaf yn sicrhau bod paratoadau Llywodraeth Cymru yn parhau dros yr haf er mwyn i ni fod mewn sefyllfa mor gryf ag sy'n bosib ym mis Hydref. Bydd hyn yn cynnwys cyhoeddiadau pellach maes o law ar fesurau cymorth ychwanegol i bobl, cymunedau a busnesau drwy brosiectau a ariennir drwy gronfa bontio'r UE. Ond byddwn hefyd yn parhau i ddadlau gyda'n holl egni y byddai cael canlyniad o ymadael heb gytundeb a'r niwed y byddai'n ei achosi i fywydau a bywoliaeth pobl yn golygu methiant hollol afresymol ar ran Llywodraeth y DU ac mae'n rhaid ei osgoi. Llywydd, bydd y Prif Weinidog newydd yn wynebu'r un rhifyddeg Seneddol â Theresa May. Bydd anghytundeb yn parhau yn Nhŷ'r Cyffredin, ac erbyn hyn rydym ni bron yn sicr yn wynebu dewis uniongyrchol rhwng ymadael heb gytundeb neu aros yn yr Undeb Ewropeaidd. Mae'r amser wedi dod i roi'r penderfyniad yn ôl yn nwylo'r bobl a bydd Llywodraeth Cymru yn ymgyrchu i aros yn yr Undeb Ewropeaidd. Byddai'n warthus i unrhyw Lywodraeth dynnu'r DU allan o'r UE heb gytundeb - fel gweithred fwriadol neu oherwydd diffyg gweithredu - heb ofyn am fandad penodol i wneud hynny.