English: I think we need to reflect on where we started from in this process. Clause 11, as originally drafted, was, effectively, a recentralisation of powers Bill, driving a coach and horses through the devolution settlement. It was the product of a UK Government mindset that has still not attuned itself to devolution, and it continued the sort of thinking that has resulted in a total failure to honour all the promises that had been made to engage with, to involve and to consult with the devolved Governments. What we now have is, indisputably, a very different clause 11. It is clear the UK Government has moved substantially from its original position, and I believe this is due to a number of factors: the robust rejection of the original clause 11 model, the strength of the common position with Scotland on an area of common interest, and the leverage of the continuity Bill. The effect of all this has been to put the constitutional importance of the Sewel convention at the forefront of negotiations as a matter of principle, in addition to the principles of shared sovereignty underpinning the devolution settlement. The influence of the Supreme Court's landmark judgment in the article 50 - the Miller - case on Government thinking and, in particular, the political importance of the convention should also not be underestimated. In addition to this, the statesmanship and leadership of the Cabinet Secretary Mark Drakeford in what were intensely difficult and complex negotiations have also proved decisive. The skill that he has shown in these negotiations needs to be recognised. As in any negotiation, the agreement we have does not give us absolutely everything we wanted. The simplest solution would have been the removal of clause 11 in its entirety. I'm still of the view that this would have been the best solution, but I repeat that compromises in these complex inter-governmental situations are inevitable. Governments do not have the luxury of intransient and indefinite opposition. The question before us is whether the compromises and concessions made by the UK Government are sufficient. Have we achieved enough change to protect Welsh interests? Ultimately, that is a matter of political judgment. What has been achieved is a transformation of clause 11. It is a reversal of the UK Government's original position. Devolved areas remain devolved. Certain powers that we all recognise as being essential to the development of mutual interest frameworks are to be frozen and subject to an enhanced Sewel consent process, a sort of superaffirmative Sewel. The amendments allow some restrictions on Welsh powers, but, at the same time, impose restrictions on the UK Government and English Ministers. This is not only a constitutionally innovative approach to overcoming the fairness argument that was outlined by the First Minister, it is also a constitutional first, a landmark precedent, of a federal nature - a recognition of an English ministerial function in our constitutional settlement that places Welsh Government in a position of parity for the purpose of the development of the frameworks. It is also a constitutional first in that, were the UK Government to seek to override consent, it can only do so with the explicit permission of both Houses of Parliament and with the explicit right of the Welsh Government to present a statement outlining its objections - as I have said, a sort of superaffirmative Sewel, which raises the constitutional status of Sewel, putting it into a formal and justiciable parliamentary process. Now, in judging the success of the Welsh Government's negotiated position, we need, of course, to consider the consequences of not giving consent. That would, as we all know, result in a serious constitutional crisis that would be damaging to Wales, and also damaging to the UK. So, the question is: have we achieved sufficient to give consent? I am of the view that we have. This, however, is not the end of the matter. Moving forward, this new clause 11 enables us to proceed with the development of the frameworks, which are vitally important to Welsh business and the Welsh economy. It also sets the parameters for the Trade Bill and other consequential legislation. It also enables us now to focus on the issue of the customs union and Welsh interests in tariff and regulation free trade, and it enables us to proceed with the development of inter-parliamentary procedures and reform, which are vital for the post-Brexit Britain and the development of more federal constitutional relations. We have little to gain by a constitutional war or stand-off, and much to lose, and I believe that, by supporting the agreement, we are putting the interests of Wales and the Welsh people first. Now, I have to respond to what I believe were the fairly insulting comments made by the leader of Plaid Cymru referring to capitulation, white flags and so on. I say this: I look forward to the day when Plaid Cymru will put the interests of Wales first rather than Scotland. It is with great regret that Plaid Cymru is unable to stand up for Wales, preferring subservience to the Scottish National Party in pursuit of their narrow separatist ideology. Our obligation is to promote the interests of Wales, not Scotland. Welsh Labour will always put Wales first, because we are the real party of Wales and of the Welsh people.
Welsh: Credaf fod angen inni fyfyrio ar ble roedd ein man cychwyn yn y broses hon. Roedd cymal 11, fel y'i drafftiwyd yn wreiddiol, i bob pwrpas yn Fil i ail-ganoli pwerau, a greai lanastr o'r setliad datganoli. Cynnyrch meddylfryd Llywodraeth y DU ydoedd, sy'n dal heb ymgodymu â datganoli, ac roedd yn parhau â'r math o feddwl sydd wedi arwain at fethiant llwyr i anrhydeddu'r holl addewidion a wnaed i gynnwys, ymgysylltu ac ymgynghori â'r Llywodraethau datganoledig. Yr hyn sydd gennym erbyn hyn, yn ddiamau, yw cymal 11 gwahanol iawn. Mae'n amlwg fod Llywodraeth y DU wedi symud gryn bellter o'i safbwynt gwreiddiol, a chredaf fod hyn yn deillio o nifer o ffactorau: gwrthod y model cymal 11 gwreiddiol yn gadarn, cryfder y safbwynt cyffredin rhyngom a'r Alban ar faes o ddiddordeb cyffredin, a throsoledd y Bil parhad. Effaith hyn oll oedd rhoi pwysigrwydd cyfansoddiadol confensiwn Sewel yn flaenllaw yn y negodiadau fel mater o egwyddor, yn ogystal ag egwyddorion rhannu sofraniaeth sy'n sail i'r setliad datganoli. Hefyd, ni ddylid tanbrisio dylanwad dyfarniad y Goruchaf Lys nodedig yn yr achos erthygl 50 - Miller - ar feddwl y Llywodraeth, a phwysigrwydd gwleidyddol y confensiwn yn arbennig. Yn ogystal â hyn, roedd doethineb gwleidyddol ac arweiniad yr Ysgrifennydd Cabinet Mark Drakeford mewn trafodaethau hynod anodd a chymhleth yn ffactor pendant. Mae angen cydnabod y medrusrwydd a ddangosodd yn y trafodaethau hyn. Fel gydag unrhyw negodi, nid yw'r cytundeb a gawsom yn rhoi popeth yr oeddem ei eisiau. Yr ateb symlaf fyddai dileu cymal 11 yn ei gyfanrwydd. Rwy'n dal o'r farn mai dyna fyddai'r ateb gorau wedi bod, ond fe ddywedaf eto fod cyfaddawdu yn y sefyllfaoedd rhynglywodraethol cymhleth hyn yn anochel. Nid oes gan Lywodraethau'r moethusrwydd sydd gan wrthblaid barhaol ac amhenodol. Y cwestiwn ger ein bron yw a yw'r cyfaddawdau a'r consesiynau a wnaed gan Lywodraeth y DU yn ddigonol. A ydym wedi cyflawni digon o newid i ddiogelu buddiannau Cymru? Yn y pen draw, mater o farn wleidyddol yw hynny. Yr hyn a gyflawnwyd yw trawsffurfio cymal 11. Mae'n gwrthdroi safbwynt gwreiddiol Llywodraeth y DU. Mae meysydd datganoledig yn parhau wedi'u datganoli. Mae rhai pwerau a gydnabyddir gennym oll fel rhai hanfodol i ddatblygu fframweithiau diddordeb cyffredin i'w rhewi a'u gwneud yn amodol ar broses gydsynio Sewel well, rhyw fath o Sewel uwchgadarnhaol. Mae'r diwygiadau'n caniatáu rhai cyfyngiadau ar y pwerau i Gymru, ond ar yr un pryd, yn gosod cyfyngiadau ar Lywodraeth y DU a Gweinidogion Lloegr. Mae hyn nid yn unig yn ddull arloesol yn gyfansoddiadol o oresgyn y ddadl ynghylch tegwch a amlinellwyd gan y Prif Weinidog, mae hefyd yn gam cyfansoddiadol cyntaf, yn gynsail nodedig, o natur ffederal - cydnabyddiaeth o swyddogaeth weinidogol Seisnig yn ein setliad cyfansoddiadol sy'n gosod Llywodraeth Cymru mewn sefyllfa gydradd at ddibenion datblygu'r fframweithiau. Mae hefyd yn gam cyfansoddiadol cyntaf yn yr ystyr, pe bai Llywodraeth y DU yn ceisio diystyru cydsyniad, ni chaff wneud hynny heb ganiatâd eglur dau Dŷ'r Senedd a hawl clir Llywodraeth Cymru i gyflwyno datganiad yn amlinellu ei gwrthwynebiad - fel y dywedais, math o Sewel uwchgadarnhaol, sy'n codi statws cyfansoddiadol Sewel, gan ei gynnwys mewn proses seneddol ffurfiol a thraddodadwy. Nawr, o farnu llwyddiant safbwynt negodi Llywodraeth Cymru, wrth gwrs, mae angen inni ystyried canlyniadau peidio â rhoi cydsyniad. Byddai hynny, fel y gŵyr pawb ohonom, yn arwain at argyfwng cyfansoddiadol difrifol a fyddai'n niweidiol i Gymru, a hefyd yn niweidiol i'r DU. Felly, y cwestiwn yw: a ydym wedi cyflawni digon i roi cydsyniad? Rwyf o'r farn ein bod. Nid dyma ddiwedd y mater fodd bynnag. Wrth symud ymlaen, mae'r cymal 11 newydd hwn yn ein galluogi i fwrw ymlaen â datblygu'r fframweithiau, sy'n hollbwysig i fusnesau Cymru ac i economi Cymru. Mae hefyd yn gosod y paramedrau ar gyfer y Bil Masnach a deddfwriaeth ganlyniadol arall. Mae hefyd yn ein galluogi yn awr i ganolbwyntio ar fater undeb tollau a buddiannau Cymru mewn masnach sy'n rhydd o dariffau a rheoliadau, ac mae'n ein galluogi i fwrw ymlaen â datblygu gweithdrefnau a diwygio rhyngseneddol, sy'n hanfodol ar gyfer Prydain ôl-Brexit a datblygu cysylltiadau cyfansoddiadol mwy ffederal. Ychydig sydd gennym i'w ennill drwy ryfel neu anghytundeb cyfansoddiadol, a llawer i'w golli, ac rwy'n credu, drwy gefnogi'r cytundeb, ein bod yn rhoi buddiannau Cymru a phobl Cymru yn gyntaf. Nawr, mae'n rhaid imi ymateb i'r hyn y credaf eu bod yn sylwadau eithaf sarhaus a wnaed gan arweinydd Plaid Cymru pan gyfeiriodd at ildio, baneri gwyn ac ati. Fe ddywedaf hyn: rwy'n edrych ymlaen at y diwrnod pan fydd Plaid Cymru yn rhoi buddiannau Cymru yn gyntaf yn hytrach na rhai'r Alban. Mae'n resynus iawn nad yw Plaid Cymru yn gallu sefyll dros Gymru, a bod yn well ganddi ymostwng i Blaid Genedlaethol yr Alban wrth iddi fynd ar drywydd eu hideoleg ymwahanol gul. Ein dyletswydd ni yw hyrwyddo buddiannau Cymru, nid yr Alban. Bydd Llafur Cymru bob amser yn rhoi Cymru yn gyntaf, gan mai ni yw gwir blaid Cymru a phobl Cymru.