English: Can I also thank Plaid Cymru for submitting what will hopefully be a very productive debate, which I'm happy to say on these sides of the benches, as has already been mentioned, we will be supporting? Of course, I also find this an extremely timely debate with the hydrogen sector, as a whole, advancing rapidly all around the world, and my own region, North Wales, has already been highlighted as having really unique opportunities when it comes to hydrogen. But just before I get into the meat of what I want to contribute, I was reminded this morning, because the Local Government and Housing Committee had a visit to a homeless organisation in Cardiff city earlier on today, and we were reminded there of a really important plaque, called 'the Pioneer plaque'. Some Members may be aware of this. This was placed on the Pioneer 10 space probe that was thrust into space in 1972. There's a reason for this story, everyone. This plaque was put on the probe in case the probe was intercepted by some extraterrestrial life of some sort, and they wanted to put on this plaque some symbols of where the probe had come from. So, they chose five symbols for this probe, and the first one was an image of a man and a woman; the second was an image of the sun; the third was an image of the solar system and our place as Earth within the solar system; the fourth image was an outline of the probe itself; and the final image, a fifth image, was the hyperfine structure of hydrogen. So, of all the things they could have chosen to symbolise life on Earth and the important things that are here on Earth and our place in the universe, they decided to put the structure of hydrogen on there, which shows the importance of hydrogen, not just as the most common element in the universe, but the importance of hydrogen and what it can mean to us as people, and its place in the universe, but of course also the importance, perhaps, to alien life forms. In responding to the specifics of today's debate, there are three items that I would just like to contribute. The first, just being a bit more parochial, is around the unique opportunities that north Wales has, because we're seeing in north Wales in particular a significant number of renewable energy projects popping up all over the place, and we have already some opportunities around supply change and mechanisms to support hydrogen production. And as outlined in today's debate already, moving towards more renewable energy and hydrogen production is a great way of bouncing through a greener recovery, and also seeing really well-paid jobs, especially in my region up in north Wales. Secondly, I'd like to focus and contribute and comment in particular on the role of collaboration between Governments at all levels, so Welsh Government working with the UK Government, and also the role local authorities can play in supporting a strategy and plan around hydrogen. A real good example of this - and I've mentioned this a few times in the Chamber - is the role of the Mersey Dee Alliance, which is a great partnership of local authorities across north-east Wales, but also into west Cheshire onto the Wirral as well. The Mersey Dee Alliance are currently working with HyNet, who have already been mentioned here today, to look at those cross-border opportunities in north Wales into the north-west of England around decarbonisation plans as well. I'll quote from HyNet's own words; they say they will 'unlock a low carbon future for the North Wales and North West England, creating routes for industry to rapidly decarbonise their production. Transport, such as trains and lorries, will use clean fuel and homes will blend hydrogen in to their gas supply to heat their homes with a low carbon fuel, without the need for new appliances.' So, these collaborations across Governments at UK, Welsh and local government are really important to allow these businesses and industries to work successfully. Another example of collaboration that needs to be encouraged, and in particular around hydrogen, is that of the north Wales growth deal, which the North Wales Economic Ambition Board manages, as it were. Again, that's an opportunity for local government to work with Welsh Government. I know the Minister is already keen to make that happen and support that work and those green businesses coming through those growth deals. A third point that I'd like Members just to consider is actually through our amendment today, which is the importance of having some pilots in place so we can see in practice how this technology and this hydrogen production could and should work. As outlined in our amendment today, we want to see a hydrogen neighbourhood trial delivered by 2023, followed by a large hydrogen village trial by 2025, and a town pilot by the end of this decade as well. There's a real ambitious set of dates and ideas there, but I think we need to have that ambition if we're going to see this work successfully and work soon. In closing, Llywydd, I'd like to thank Plaid Cymru again for bringing forwards today's important and timely debate, but also reiterate my point that for this strategy to be a success, it's crucial that we work further on schemes that are a success, such as the Mersey Dee Alliance, such as working with the economic ambition board, and working across Governments as well as seeing trials in place and making the most of opportunities we have here in Wales. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: A gaf fi hefyd ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r hyn a fydd, gobeithio, yn ddadl gynhyrchiol iawn, ac rwy'n fodlon dweud ar y meinciau hyn, fel y crybwyllwyd eisoes, y byddwn yn ei chefnogi? Wrth gwrs, rwyf hefyd yn gweld hon yn ddadl hynod o amserol gyda'r sector hydrogen, yn ei gyfanrwydd, yn datblygu'n gyflym ledled y byd, ac mae fy rhanbarth i, Gogledd Cymru, eisoes wedi'i amlygu fel un sydd â chyfleoedd unigryw iawn ar gyfer hydrogen. Ond ychydig cyn imi ddechrau ar brif ran yr hyn yr hoffwn ei gyfrannu, cefais fy atgoffa y bore yma, oherwydd bu'r Pwyllgor Llywodraeth Leol a Thai ar ymweliad â sefydliad i bobl ddigartref yn ninas Caerdydd yn gynharach heddiw, a chawsom ein hatgoffa yno am blac gwirioneddol bwysig, o'r enw 'plac y Pioneer'. Efallai y bydd rhai o'r Aelodau'n gwybod amdano. Gosodwyd hwn ar y chwiliedydd gofod, y Pioneer 10, a gafodd ei saethu i'r gofod ym 1972. Mae yna reswm dros y stori hon, bawb. Rhoddwyd y plac ar y chwiliedydd rhag ofn y byddai rhyw fath o fywyd gofodol yn dod o hyd iddo, ac roeddent am gynnwys symbolau ar gyfer y lle y daethai'r chwiliedydd ohono ar y plac. Felly, dewiswyd pum symbol ar gyfer y chwiliedydd, a'r cyntaf oedd llun o ddyn a menyw; yr ail oedd llun o'r haul; y trydydd oedd llun o'r system solar a'n lle fel y Ddaear o fewn y system solar; y pedwerydd llun oedd amlinelliad o'r chwiliedydd ei hun; a'r llun olaf, pumed llun, oedd adeiledd tra-main hydrogen. Felly, o'r holl bethau y gallent fod wedi'u dewis i symboleiddio bywyd ar y Ddaear a'r pethau pwysig sydd yma ar y Ddaear a'n lle yn y bydysawd, penderfynasant roi adeiledd hydrogen yno, sy'n dangos pwysigrwydd hydrogen, nid yn unig fel yr elfen fwyaf cyffredin yn y bydysawd, ond pwysigrwydd hydrogen a'r hyn y gall ei olygu i ni fel pobl, a'i le yn y bydysawd, ond wrth gwrs hefyd y pwysigrwydd, efallai, i ffurfiau bywyd estron. Wrth ymateb i fanylion y ddadl heddiw, mae tair eitem yr hoffwn eu cyfrannu. Mae'r gyntaf, a bod ychydig yn fwy plwyfol, yn ymwneud â'r cyfleoedd unigryw sydd yna i ogledd Cymru, oherwydd rydym yn gweld yn y gogledd yn arbennig nifer sylweddol o brosiectau ynni adnewyddadwy yn ymddangos ym mhob man, ac mae gennym eisoes gyfleoedd yn ymwneud â newid cyflenwad a mecanweithiau i gefnogi cynhyrchu hydrogen. Ac fel yr amlinellwyd yn y ddadl heddiw eisoes, mae symud tuag at fwy o ynni adnewyddadwy a chynhyrchiant hydrogen yn ffordd wych o fownsio drwy adferiad gwyrddach, a hefyd gweld swyddi sy'n talu'n dda iawn, yn enwedig yn fy rhanbarth i yn y gogledd. Yn ail, hoffwn ganolbwyntio a chyfrannu a gwneud sylwadau penodol ar rôl cydweithio rhwng Llywodraethau ar bob lefel, fel bod Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Llywodraeth y DU, a hefyd y rôl y gall awdurdodau lleol ei chwarae yn cefnogi strategaeth a chynllun hydrogen. Enghraifft dda iawn o hyn - ac rwyf wedi sôn am hyn sawl gwaith yn y Siambr - yw rôl Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy, sy'n bartneriaeth wych o awdurdodau lleol ar draws gogledd-ddwyrain Cymru, ond hefyd i mewn i orllewin swydd Gaer i Gilgwri hefyd. Mae Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy ar hyn o bryd yn gweithio gyda HyNet, sydd eisoes wedi'i grybwyll yma heddiw, i edrych ar gyfleoedd trawsffiniol yng ngogledd Cymru i mewn i ogledd-orllewin Lloegr o ran cynlluniau datgarboneiddio. Dyfynnaf o eiriau HyNet eu hunain; maent yn dweud y byddant yn 'datgloi dyfodol carbon isel ar gyfer Gogledd Cymru a Gogledd Orllewin Lloegr, gan greu llwybrau i ddiwydiant ddatgarboneiddio eu cynhyrchiant yn gyflym. Bydd trafnidiaeth, megis trenau a lorïau, yn defnyddio tanwydd glân a bydd cartrefi'n cymysgu hydrogen â'u cyflenwad nwy i wresogi eu cartrefi â thanwydd carbon isel, heb fod angen offer newydd.' Felly, mae'r cydweithio hwn ar draws Llywodraethau yn y DU, Cymru a llywodraeth leol yn bwysig iawn er mwyn caniatáu i'r busnesau a'r diwydiannau hyn weithio'n llwyddiannus. Enghraifft arall o gydweithio y mae angen ei annog, ac yn enwedig mewn perthynas â hydrogen, yw bargen twf gogledd Cymru, a reolir, fel petai, gan fwrdd Uchelgais Economaidd Gogledd Cymru. Unwaith eto, dyma gyfle i lywodraeth leol weithio gyda Llywodraeth Cymru. Gwn fod y Gweinidog eisoes yn awyddus i wneud i hynny ddigwydd a chefnogi'r gwaith a'r busnesau gwyrdd sy'n dod drwy'r bargeinion twf hynny. Mae trydydd pwynt yr hoffwn i Aelodau ei ystyried yn deillio o'n gwelliant heddiw, sef pwysigrwydd cael treialon ar waith er mwyn inni allu gweld yn ymarferol sut y gallai ac y dylai'r dechnoleg hon a chynhyrchiant hydrogen weithio. Fel yr amlinellwyd yn ein gwelliant heddiw, rydym am weld treial cymdogaeth hydrogen yn cael ei ddarparu erbyn 2023, a threial pentref hydrogen mawr erbyn 2025, a threial tref erbyn diwedd y degawd hwn hefyd. Mae yna set uchelgeisiol iawn o ddyddiadau a syniadau yno, ond rwy'n credu bod angen inni gael uchelgais o'r fath os ydym am weld y gwaith yn gweithio'n llwyddiannus ac yn gweithio'n fuan. Wrth gloi, Lywydd, hoffwn ddiolch i Blaid Cymru eto am gyflwyno'r ddadl bwysig ac amserol hon heddiw, ond rwy'n ailadrodd hefyd fy mhwynt ei bod hi'n hanfodol, er mwyn i'r strategaeth hon lwyddo, ein bod yn gweithio ymhellach ar gynlluniau sy'n llwyddiant, megis Cynghrair Mersi a'r Ddyfrdwy, megis gweithio gyda'r bwrdd uchelgais economaidd, a gweithio ar draws Llywodraethau yn ogystal â gweld treialon ar waith a manteisio i'r eithaf ar y cyfleoedd sydd gennym yma yng Nghymru. Diolch yn fawr iawn.