English: Thank you for your statement, First Minister, and also for the briefings that you've given me. I would also like to offer my condolences to the family and friends of those who have lost the battle to this dreadful disease. I want to give thanks on behalf of myself and my party to all of those putting their lives at risk to protect us from the coronavirus pandemic. Who would have thought just a few weeks ago that we would be facing this terrible threat to life and placing our entire society on hold? It took a couple of months for this new coronavirus to infect 100,000 people and a couple of weeks to infect the next 100,000 people, and a couple of days to spread to the next 100,000. We don't know an awful lot about the SARS-CoV-2 virus, but we do know that it's highly infectious and very deadly, and far more deadly than seasonal flu that kills nearly 0.5 billion worldwide each year, and we have a vaccine for flu. At this moment in time, we have no available treatments or vaccines for coronavirus, which is why I'm astounded that people continue to ignore all the warnings and all the medical advice. So, unless we stop the spread, COVID-19 could kill tens of thousands of people in Wales. First Minister, the advice from all four Governments is to stay at home and only leave infrequently to shop for essential items, to fulfil any medical or care needs, or to travel to work where absolutely necessary. First Minister, there is a lot of confusion surrounding essential work. The guidance around retail, leisure and hospitality has to be very clear, but there is much more confusion from other sectors. I have constituents who are glaziers, for example, insurance claim assessors and people working in call centres all confused about whether they should go to work. So, can the Welsh Government give clear guidance in Wales as to what is considered essential work? It's not hyperbole to say that lives depend upon us all doing the right thing and unless we take decisive action now, this pandemic could really get out of hand, and we will all lose loved ones and people we know to this invisible killer. We also place tremendous strain on those on the front line of the battle to control coronavirus. Our NHS staff - the doctors, nurses and those working around the clock - to save those in acute respiratory distress. People need to understand that COVID-19 is not like flu, and while people shouldn't panic, they should be made more aware with graphic details of the seriousness of the disease. They need to do as instructed: stay at home if you can and stay away from other people. We all need to do our part to relieve the burden on those at the forefront of the battle against coronavirus. First Minister, what more can we do to assist doctors and nurses, aside from all of us adhering to the advice? Shouldn't we be ensuring that all front-line staff receive deliveries of food and other essentials so that they don't have to battle at supermarkets after spending 24 to 48 hours battling coronavirus? We quite rightly heap praise on our health and social care workforce for their actions to keep us safe during this public health emergency, but we must also thank the shop workers, the delivery drivers and a whole host of businesses that are also ensuring we all continue to have access to the essentials of life. But we mustn't forget your officials and those across Government who are working around the clock to put the support measures in place, so thank you for this. Policy is having to be devised on the hoof as we react to a constantly shifting situation, and it's easy to criticise but policies that are made under such circumstances are bound to have issues. We can't avoid cracks, we just have to ensure that no-one and no business falls between them. I am constantly inundated with calls from business owners regarding their future and the financial predicament they find themselves in, which we know is unprecedented, but it is important to ease their minds regarding this. I welcome the decision to refund seasonal ticket holders impacted by the virus outbreak and the news that NHS staff are to receive free travel on public transport. However, as services are reduced, particularly on trains, the services are becoming more crowded, putting people at greater danger of contracting COVID-19. So, First Minister, will you ensure that Transport for Wales train services have additional carriages to allow enough space for social distancing, particularly if NHS staff are to continue using these services? Unfortunately, not all staff are able to work from home, so while the demand on public transport can be reduced, it can't be totally eliminated. Up until a few weeks ago, we were actively encouraging people to leave their cars and catch the train or the bus. Now, Government advice is to avoid public transport. First Minister, what additional steps can you take to ensure the safety of those who have no choice but to rely upon public transport? Services have been reduced across Wales, but surely we should be doing whatever we can to reduce overcrowding, even if that means more services. With large sectors of the Welsh economy quite rightly put on hold while we fight this virus, this leaves many facilities and segments of the workforce on hiatus. What consideration has the Welsh Government given to finding alternative uses for these sectors to aid in the fight against coronavirus? For example, will you be encouraging brewers to switch production to alcohol gel, and will Government be removing any tax liabilities for such a move? Have you considered the role the hospitality sector can play in supporting key workers? I also echo the First Minister's request regarding the five-week wait for universal credit. Thank you, once again, First Minister. If we all work together whilst maintaining a healthy distance, we can beat this disease and return to life as normal in the not-too-distant future. Thank you.
Welsh: Diolch am eich datganiad, Prif Weinidog, a hefyd am yr holl wybodaeth yr ydych chi wedi ei rhoi i mi. Hoffwn hefyd gydymdeimlo â theulu a chyfeillion y rhai sydd wedi colli'r frwydr yn erbyn y clefyd ofnadwy hwn. Rwyf eisiau diolch ar fy rhan fy hun ac ar ran fy mhlaid i bawb sy'n peryglu eu bywydau er mwyn ein gwarchod rhag pandemig y coronafeirws. Pwy a feddyliodd ychydig wythnosau yn ôl y byddem yn wynebu'r bygythiad ofnadwy hwn i fywyd ac yn rhoi rhwystrau ar ein cymdeithas gyfan? Cymerodd ychydig o fisoedd i'r coronafeirws newydd hwn heintio 100,000 o bobl ac ychydig wythnosau i heintio'r 100,000 nesaf o bobl, ac ychydig o ddyddiau i ledaenu i'r 100,000 nesaf. Nid ydym yn gwybod llawer iawn am y feirws SARS-CoV-2, ond rydym ni yn gwybod ei fod yn hynod heintus ac yn farwol iawn, ac yn llawer mwy marwol na ffliw tymhorol sy'n lladd bron i 0.5 biliwn ledled y byd bob blwyddyn, ac mae gennym ni frechlyn ar gyfer y ffliw. Ar hyn o bryd, nid oes gennym ni driniaethau na brechlynnau ar gael ar gyfer y coronafeirws, a dyna pam fy mod i'n rhyfeddu bod pobl yn dal i anwybyddu'r holl rybuddion a'r holl gyngor meddygol. Felly, oni bai ein bod yn atal y lledaeniad, gallai COVID-19 ladd degau o filoedd o bobl yng Nghymru. Prif Weinidog, y cyngor gan bob un o'r pedair Llywodraeth yw aros gartref a mynd yn anaml i siopa am eitemau hanfodol, i ddiwallu unrhyw anghenion meddygol neu ofal, neu i deithio i'r gwaith lle bo hynny'n gwbl angenrheidiol. Prif Weinidog, mae llawer o ddryswch ynghylch gwaith hanfodol. Mae'n rhaid i'r canllawiau sy'n ymwneud â manwerthu, hamdden a lletygarwch fod yn glir iawn, ond mae llawer mwy o ddryswch o sectorau eraill. Mae gennyf etholwyr sy'n gosod ffenestri, er enghraifft, aseswyr hawliadau yswiriant a phobl sy'n gweithio mewn canolfannau galw sydd i gyd yn ddryslyd ynghylch a ddylen nhw fynd i'r gwaith. Felly, a all Llywodraeth Cymru roi canllawiau clir yng Nghymru o ran yr hyn sy'n cael ei ystyried yn waith hanfodol? Nid gormodiaith yw dweud bod bywydau yn dibynnu ar bob un ohonom ni yn gwneud y peth iawn ac oni fyddwn yn cymryd camau pendant nawr, gallai'r pandemig hwn fynd yn hollol remp, a byddwn i gyd yn colli anwyliaid a phobl yr ydym yn eu hadnabod i'r lladdwr anweledig hwn. Rydym ni hefyd yn rhoi straen aruthrol ar y rhai ar reng flaen y frwydr i reoli'r coronafeirws. Staff ein GIG - y meddygon, y nyrsys a'r rhai sy'n gweithio bob awr o'r dydd a'r nos - i achub y rheini sydd â phroblemau anadlu dybryd. Mae angen i bobl ddeall nad yw COVID-19 yn debyg i'r ffliw, ac er na ddylai pobl ddychryn, dylid eu gwneud yn fwy ymwybodol gyda manylion graffig am ddifrifoldeb y clefyd. Mae angen iddyn nhw wneud fel y cyfarwyddir: aros gartref os gallwch chi a chadw draw o bobl eraill. Mae angen i bob un ohonom ni wneud ein rhan i ysgafnhau'r baich ar y rhai sydd ar flaen y gad yn y frwydr yn erbyn y coronafeirws. Prif Weinidog, beth yn rhagor allwn ni ei wneud i gynorthwyo meddygon a nyrsys, ar wahân i bob un ohonom ni gadw at y cyngor? Oni ddylem ni sicrhau y danfonir bwyd a hanfodion eraill at yr holl staff rheng flaen fel nad oes yn rhaid iddyn nhw frwydro mewn archfarchnadoedd ar ôl treulio 24 i 48 awr yn brwydro yn erbyn y coronafeirws? Yn gwbl briodol, rydym ni'n canmol ein gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol am yr hyn y maen nhw'n ei wneud i'n cadw ni'n ddiogel yn ystod yr argyfwng iechyd cyhoeddus hwn, ond rhaid inni hefyd ddiolch i'r gweithwyr siopau, y gyrwyr cyflenwi a'r llu o fusnesau sydd hefyd yn sicrhau bod hanfodion bywyd yn dal ar gael i ni. Ond ni ddylem ni anghofio eich swyddogion a'r rheini ym mhob rhan o'r Llywodraeth sy'n gweithio nos a dydd i roi'r mesurau cymorth ar waith, felly diolch am hyn. Mae'n rhaid dyfeisio polisïau yn y fan a'r lle wrth inni ymateb i sefyllfa sy'n newid yn gyson, ac mae'n hawdd beirniadu ond mae polisïau a wneir dan amgylchiadau o'r fath yn sicr o fod â phroblemau. Ni allwn ni osgoi diffygion, mae'n rhaid i ni sicrhau nad oes neb a dim busnes yn diffygio o'u herwydd. Caf fy llethu'n gyson gan alwadau gan berchenogion busnesau ynghylch eu dyfodol a'r trafferthion ariannol y maen nhw ynddyn nhw, y gwyddom na welon nhw rywbeth fel hyn erioed o'r blaen, ond mae'n bwysig rhoi tawelwch meddwl iddyn nhw ynglŷn â hyn. Croesawaf y penderfyniad i ad-dalu tocynnau tymhorol i bobl yr effeithiwyd arnyn nhw gan y feirws a'r newyddion y caiff staff y GIG deithio am ddim ar drafnidiaeth gyhoeddus. Fodd bynnag, wrth i wasanaethau gael eu lleihau, yn enwedig ar drenau, mae'r gwasanaethau'n mynd yn orlawn, sy'n golygu bod pobl mewn mwy o berygl o ddal COVID-19. Felly, Prif Weinidog, a wnewch chi sicrhau bod gan wasanaethau trên Trafnidiaeth Cymru gerbydau ychwanegol i ganiatáu digon o le ar gyfer ymbellhau cymdeithasol, yn enwedig os yw staff y GIG am barhau i ddefnyddio'r gwasanaethau hyn? Yn anffodus, nid yw pob aelod o staff yn gallu gweithio o gartref, felly er y gellir lleihau'r galw ar gludiant cyhoeddus, ni ellir ei ddileu'n llwyr. Hyd at ychydig wythnosau'n ôl, roeddem yn annog pobl yn frwd i adael eu ceir a dal y trên neu'r bws. Nawr, cyngor y Llywodraeth yw osgoi trafnidiaeth gyhoeddus. Prif Weinidog, beth yn ychwanegol allwch chi ei wneud i sicrhau diogelwch y rhai nad oes ganddyn nhw ddewis ond dibynnu ar drafnidiaeth gyhoeddus? Mae gwasanaethau wedi'u lleihau ledled Cymru, ond 'does bosib na ddylem ni wneud beth bynnag a allwn ni i leihau gorlenwi, hyd yn oed os yw hynny'n golygu mwy o wasanaethau. Gyda sectorau mawr o economi Cymru yn methu â gweithredu, a hynny'n gwbl briodol tra byddwn yn ymladd y feirws hwn, mae hyn yn gadael llawer o gyfleusterau a charfanau o'r gweithlu yn segur. Pa ystyriaeth y mae Llywodraeth Cymru wedi'i rhoi i ddod o hyd i ffyrdd eraill o ddefnyddio'r sectorau hyn i gynorthwyo yn y frwydr yn erbyn y coronafeirws? Er enghraifft, a fyddwch yn annog bragwyr i gynhyrchu jel alcohol, ac a fydd y Llywodraeth yn cael gwared ar unrhyw rwymedigaethau treth ar gyfer cam o'r fath? A ydych chi wedi ystyried y rhan y gall y sector lletygarwch ei chwarae o ran cefnogi gweithwyr allweddol? Ategaf hefyd gais y Prif Weinidog ynghylch gorfod aros pum wythnos am gredyd cynhwysol. Diolch, unwaith eto, Prif Weinidog. Os weithiwn ni gyda'n gilydd gan gadw pellter iach, gallwn guro'r clefyd hwn a dychwelyd i fyw yn ôl ein harfer yn y dyfodol gweddol agos. Diolch.