English: As a member of the economy committee, I'd like to start by echoing the thanks of our Chair, Paul Davies, to all those who took part in or supported our inquiry. It's a really important subject, at its core investigating something that touches the lives of all citizens in Wales on a daily basis, that is, how goods and products get on our shelves in our communities, and how we treat those people who play a crucial role in transporting those goods, how we make sure that they are valued and supported and can access appropriate facilities during those oh-so-precious moments of rest; important for their well-being, but also for their safety and the safety of others. For my contribution to today's debate, I want to draw out three strands of our work that strike me as especially important. Firstly, recommendation 1 around training and apprenticeships: I recognise the Welsh Government's comments in their response that their ability to intervene in this specific policy area, in this specific issue, is limited due to responsibilities being reserved. However, as their response goes on to note, this recommendation chimes with Welsh Government policy around skills and of course the headline apprenticeship pledge for this Senedd term. A number of interventions such as the personal learning account, ReAct, and logistics apprenticeships were mentioned in the Welsh Government's response, and I'd be keen to know from the Deputy Minister how Welsh Government is drawing attention to these courses for people who work in or are interested in working in the sector. Publicising these opportunities is so important if we are going to address that 50,000 shortfall in driver numbers. Similarly, recommendations 7 and 8 are largely reserved matters, but where the central issues at their core align with Welsh Government priorities around the fair work agenda, and I'd really welcome further detail on how the Welsh Government is engaging with relevant trade unions to lobby UK Ministers, so that the aspirations shared between the committee and Welsh Ministers can be met. I also want to briefly consider recommendations 3 to 5, all dealing with the provision of adequate rest stops. These recommendations are, I feel, key to this piece of work. As the committee heard, discomfort caused by inadequate rest facilities or even a complete absence is one of the biggest push factors encouraging HGV drivers to leave the industry. I want to briefly illustrate my point by referring to one of my childhood heroes, and that is the feminist icon, Long Distance Clara. Those who recall Pigeon Street may remember Long Distance Clara was the stereotype-smashing, juggernaut-driving long-distance lorry driver who could drive pole to pole, east to west; nowhere was too far for Clara. However, her success was perhaps built on the hot dinner of which she could be sure at her journey's end. And the important role she played, the distances she could be expected to travel, were made bearable by moments of rest and relaxation that could be incorporated into her journey. The point is a serious one, because the drivers who gave evidence to us raised a litany of concerns about the lack of safe places to park. When there were places to park, facilities could be substandard and not fit for purpose. We were told about broken showers, broken tiles and dirty wash facilities and the Road Haulage Association spoke of stops not even having toilets. And then, perhaps most seriously of all, these facilities were not safe, with - as our Chair has mentioned - witnesses saying that they'd been robbed up to 10 times. This is simply not good enough. I'm pleased that the Welsh Government accepted our recommendations. However, I'd welcome any additional information that could be given around timescales to deliver these improvements, so that HGV drivers can access safe facilities that are fit for purpose, and we can remove that particular barrier that is having such an impact. Thank you.
Welsh: Fel aelod o bwyllgor yr economi, hoffwn ddechrau drwy adleisio diolch ein Cadeirydd, Paul Davies, i bawb a gefnogodd neu a gymerodd ran yn ein hymchwiliad. Mae'n bwnc pwysig iawn sydd yn ei hanfod yn ymchwilio i rywbeth sy'n cyffwrdd â bywydau holl ddinasyddion Cymru yn ddyddiol, hynny yw, y ffordd y mae nwyddau a chynhyrchion yn cyrraedd ein silffoedd yn ein cymunedau, a sut rydym yn trin y bobl sy'n chwarae rôl hanfodol yn cludo'r nwyddau hynny, sut rydym yn sicrhau eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a'u cefnogi a'u bod yn gallu cael mynediad at gyfleusterau priodol yn ystod y cyfnodau gorffwys gwerthfawr hynny, sy'n bwysig ar gyfer eu llesiant, ond hefyd ar gyfer eu diogelwch a diogelwch eraill. Ar gyfer fy nghyfraniad i'r ddadl heddiw, hoffwn nodi tri edefyn o'n gwaith sy'n fy nharo fel rhai arbennig o bwysig. Yn gyntaf, argymhelliad 1 ynghylch hyfforddiant a phrentisiaethau: rwy'n cydnabod sylwadau Llywodraeth Cymru yn eu hymateb fod eu gallu i ymyrryd yn y maes polisi penodol hwn, yn y mater penodol hwn, yn gyfyngedig gan y cedwir rhai cyfrifoldebau yn ôl. Fodd bynnag, fel yr aiff eu hymateb ymlaen i'w nodi, mae'r argymhelliad hwn yn cyd-fynd â pholisi Llywodraeth Cymru ynghylch sgiliau, ac wrth gwrs, yr addewid pwysig ynglŷn â phrentisiaethau ar gyfer tymor y Senedd hon. Crybwyllwyd nifer o ymyriadau yn ymateb Llywodraeth Cymru, megis y cyfrif dysgu personol, ReAct, a phrentisiaethau logisteg, a hoffwn wybod gan y Dirprwy Weinidog sut y mae Llywodraeth Cymru yn tynnu sylw at y cyrsiau hyn ar gyfer pobl sy'n gweithio neu sydd â diddordeb mewn gweithio yn y sector. Mae rhoi cyhoeddusrwydd i'r cyfleoedd hyn mor bwysig os ydym am fynd i'r afael â'r prinder o 50,000 yn nifer y gyrwyr. Yn yr un modd, mae argymhellion 7 ac 8 yn faterion a gedwir yn ôl i raddau helaeth, ond lle mae'r materion canolog sydd wrth eu gwraidd yn cyd-fynd â blaenoriaethau Llywodraeth Cymru mewn perthynas â'r agenda gwaith teg, a byddwn yn croesawu rhagor o fanylion ynglŷn â sut y mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu ag undebau llafur perthnasol i lobïo Gweinidogion y DU, fel y gellir cyflawni'r dyheadau a rennir rhwng y pwyllgor a Gweinidogion Cymru. Rwyf hefyd am ystyried argymhellion 3 i 5 yn gryno, ac mae pob un yn ymwneud â darparu mannau gorffwys digonol. Rwy'n teimlo bod yr argymhellion yn allweddol i'r gwaith hwn. Fel y clywodd y pwyllgor, anghysur a achosir gan gyfleusterau gorffwys annigonol, neu ddiffyg cyfleusterau gorffwys hyd yn oed, yw un o'r ffactorau mwyaf sy'n peri i yrwyr cerbydau nwyddau trwm adael y diwydiant. Hoffwn esbonio fy mhwynt yn gryno drwy gyfeirio at un o arwyr fy mhlentyndod, sef yr eicon ffeministaidd, Long Distance Clara. Efallai y bydd y rheini sy'n cofio Pigeon Street yn cofio mai Long Distance Clara oedd y gyrrwr jygarnotiaid pellter hir a oedd yn chwalu ystrydebau, ac a allai yrru o un pegwn i'r llall, o'r dwyrain i'r gorllewin; nid oedd unman yn rhy bell i Clara. Fodd bynnag, efallai fod ei llwyddiant yn seiliedig ar y cinio poeth y gallai fod yn sicr ohono ar ddiwedd ei thaith. Ac roedd y rôl bwysig a chwaraeai, y pellteroedd y gellid disgwyl iddi eu teithio, yn oddefadwy oherwydd yr adegau o orffwys ac ymlacio y gallai eu cymryd ar ei thaith. Mae'r pwynt yn un difrifol, gan y cododd y gyrwyr a roddodd dystiolaeth i ni lu o bryderon ynghylch prinder mannau diogel i barcio. Pan fyddai lleoedd ar gael i barcio, gallai'r cyfleusterau fod yn is na'r safon ac yn anaddas i'r diben. Dywedwyd wrthym am gawodydd wedi torri, teils wedi torri a chyfleusterau golchi budr, a soniodd y Gymdeithas Cludo ar y Ffyrdd am arosfannau lle nad oedd toiledau hyd yn oed. Ac yna, efallai yn fwyaf difrifol, nid oedd y cyfleusterau hyn yn ddiogel - fel y mae ein Cadeirydd wedi crybwyll - gyda thystion yn dweud bod eiddo wedi'i ddwyn oddi arnynt hyd at 10 gwaith. Nid yw hyn yn ddigon da. Rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi derbyn ein hargymhellion. Fodd bynnag, byddwn yn croesawu unrhyw wybodaeth ychwanegol y gellid ei rhoi ynghylch amserlenni ar gyfer cyflawni'r gwelliannau hyn, fel y gall gyrwyr cerbydau nwyddau trwm gael cyfleusterau diogel sy'n addas i'r diben at eu defnydd, a gallwn gael gwared ar y rhwystr penodol hwnnw sy'n cael cymaint o effaith. Diolch.