techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Diolch yn fawr, Sarah Murphy. I do want to acknowledge and recognise the ways in which Sarah Murphy, particularly, is taking up this issue - and I think it benefits all of us - and chairing the cross-party group, because we are all learning about this, but we have responsibilities and we have powers. All in authority have powers, and we must recognise the link between data justice and social justice in the way that you've described. Thank you for referring to the ways in which this has now come to life, in terms of the evidence in the Equality and Social Justice Committee about migrant women and the way in which data can be abused, as well as used. This is about that kind of balance. I was pleased to give evidence to that committee, but also to look at this from a citizen's perspective and how citizens can engage. And so it has to be at the heart of our equality and social justice thinking - how do we engage with our citizens. We're very fortunate that we've actually got the Data Justice Lab here in Cardiff University, and the work that they've done. And you've, obviously, engaged; we're engaged with it on citizen scoring. It's really important. And we do have a close relationship with the Centre for Data Ethics and Innovation, but we want to see how we can get public bodies to consider data ethics by publishing guidance, and also that guidance would be very relevant across all sectors, indeed, taking this forward.
Welsh: Diolch yn fawr, Sarah Murphy. Rwyf eisiau cydnabod y ffyrdd y mae Sarah Murphy, yn arbennig, yn mynd i'r afael â'r mater hwn - ac rwy'n credu ei fod o fudd i bob un ohonom - a'r ffordd y mae'n cadeirio'r grŵp trawsbleidiol, oherwydd rydym i gyd yn dysgu am hyn, ond mae gennym gyfrifoldebau ac mae gennym bwerau. Mae gan bawb mewn awdurdod bwerau, ac mae'n rhaid inni gydnabod y cysylltiad rhwng cyfiawnder data a chyfiawnder cymdeithasol yn y ffordd rydych wedi'i disgrifio. Diolch am gyfeirio at y ffyrdd y mae'r mater hwn bellach wedi dod yn fyw, o ran y dystiolaeth yn y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol am fenywod mudol a'r ffordd y mae data'n gallu cael ei gam-drin yn ogystal â'i ddefnyddio. Mae hyn yn ymwneud â'r math hwnnw o gydbwysedd. Roeddwn yn falch o roi tystiolaeth i'r pwyllgor hwnnw, ond hefyd i edrych ar hyn o safbwynt dinesydd a sut y gall dinasyddion ymgysylltu. Ac felly mae'n rhaid iddo fod wrth wraidd ein meddylfryd cyfiawnder cymdeithasol a chydraddoldeb - sut mae ymgysylltu â'n dinasyddion. Rydym yn ffodus iawn fod gennym y Labordy Cyfiawnder Data yma ym Mhrifysgol Caerdydd, a'r gwaith y maent wedi'i wneud. Ac rydych chi, yn amlwg, wedi ymgysylltu; rydym yn ymgysylltu â'r mater mewn perthynas â sgorio dinasyddion. Mae'n bwysig iawn. Ac mae gennym berthynas agos â'r Ganolfan Moeseg Data ac Arloesi, ond rydym eisiau gweld sut y gallwn gael cyrff cyhoeddus i ystyried moeseg data drwy gyhoeddi canllawiau, a byddai'r canllawiau hynny'n berthnasol iawn ar draws pob sector yn wir wrth fwrw ymlaen â hyn.
English: The next item is questions to the Counsel General and Minister for the Constitution, and the first question is from Carolyn Thomas.
Welsh: Yr eitem nesaf, felly, yw'r cwestiynau i'r Cwnsler Cyffredinol a Gweinidog y Cyfansoddiad. Mae'r cwestiwn cyntaf gan Carolyn Thomas.
English: Thank you for the question. As currently drafted, the Bill could see UK Government Ministers given unfettered authority to legislate in devolved areas, contrary to the democratically established devolution settlement. We have reiterated, at both an official and ministerial level, to the UK Government that our devolution settlement needs to be respected and preserved.
Welsh: Diolch am y cwestiwn. Fel y mae'r cynllun wedi'i ddrafftio ar hyn o bryd, gallai'r Bil roi awdurdod dilyffethair i Weinidogion Llywodraeth y DU ddeddfu mewn meysydd sydd wedi'u datganoli, yn groes i'r setliad datganoli sydd wedi ei sefydlu'n ddemocrataidd. Rydym wedi ailadrodd i Lywodraeth y DU, ar lefel swyddogol a gweinidogol, fod angen parchu a gwarchod ein setliad datganoli.
English: Thank you. Important legislation, ranging from workers' rights to environmental protections, could all be about to go up in smoke in the bonfire of Brexit, if the retained EU law Bill continues to proceed in the current form. I'm grateful to you, Counsel General, for highlighting the serious implications of this Bill and the implications that it will have for us here in Wales and this Senedd, as many of the thousands of laws set out are about to become redundant at the end of this year, and they will fall under devolved competencies. I don't think people realise the implications. I know you keep highlighting it, but I just don't think people realise, and it will be too late when it happens. Counsel General, could you please provide an update on the representations that you have made to the UK Government about its infringement on devolved matters through this wholly unnecessary and dangerous Bill? Thank you.
Welsh: Diolch. Gallai deddfwriaeth bwysig, yn amrywio o hawliau gweithwyr i reoliadau diogelu'r amgylchedd, fod ar fin diflannu yn dilyn Brexit, os yw Bil cyfraith yr UE a ddargedwir yn parhau i fwrw ymlaen ar ei ffurf bresennol. Rwy'n ddiolchgar i chi, Gwnsler Cyffredinol, am dynnu sylw at oblygiadau difrifol y Bil hwn a'r goblygiadau i ni yma yng Nghymru a'r Senedd hon, oherwydd bydd llawer o'r miloedd o ddeddfau a osodwyd yn cael eu diddymu cyn diwedd y flwyddyn, ac fe fyddant yn dod o dan gymwyseddau datganoledig. Nid wyf yn credu bod pobl yn sylweddoli beth fydd goblygiadau hyn. Rwy'n gwybod eich bod yn dal i dynnu sylw at y mater, ond nid wyf yn credu bod pobl yn sylweddoli, a bydd yn rhy hwyr pan fydd yn digwydd. Gwnsler Cyffredinol, a allech chi roi diweddariad ar y sylwadau rydych wedi'u gwneud i Lywodraeth y DU am y ffordd y mae'n tresmasu ar hawliau datganoledig gyda'r Bil cwbl ddiangen a pheryglus hwn? Diolch.
English: Thank you. Welsh Ministers have made it clear, since the time of its introduction, that the Welsh Government is not in favour of the UK apprenticeship levy. We've worked closely with the legal sector to introduce apprenticeships that will support growth and development.
Welsh: Diolch. Mae Gweinidogion Cymru wedi dweud yn glir, ers iddo gael ei gyflwyno, nad yw Llywodraeth Cymru o blaid ardoll brentisiaethau'r DU. Rydym wedi gweithio'n agos gyda'r sector cyfreithiol i gyflwyno prentisiaethau a fydd yn cefnogi twf a datblygiad.
English: I thank the Counsel General for that answer and, indeed, there has been progress, working with partners in the legal profession, with the Chartered Institute of Legal Executives, with colleges and further education providers over the last few years to get to the point where we do now have foundation stage level 3 and advanced stage level 5 of the new CILEX professional qualification, the CPQ, but there is still a strong push from those out in the profession, particularly in solicitors, the Law Society amongst them, who believe that there needs also to be a level 7 solicitor apprenticeship programme in Wales. We still have the remaining problems with the apprenticeship levy and the fact that it's levied on Welsh companies, but we don't have the full remit to use it in the way we'd want to in Wales. But I wonder: will he commit to work with those partner organisations to consider how this can be taken forward in due course?
Welsh: Diolch i'r Cwnsler Cyffredinol am yr ateb hwnnw ac yn wir mae cynnydd wedi bod, gan weithio gyda phartneriaid yn y proffesiwn cyfreithiol, gyda'r Sefydliad Siartredig Gweithredwyr Cyfreithiol (CILEx), gyda cholegau a darparwyr addysg bellach dros y blynyddoedd diwethaf i gyrraedd y pwynt lle mae gennym gymhwyster cyfnod sylfaen lefel 3 yn awr a chymhwyster uwch lefel 5 o'r cymhwyster proffesiynol CILEx newydd, y CPQ, ond mae llawer yn y proffesiwn, yn enwedig cyfreithwyr, a Chymdeithas y Cyfreithwyr yn eu plith, yn credu bod angen rhaglen brentisiaeth lefel 7 ar gyfer cyfreithwyr yng Nghymru hefyd. Mae gennym broblemau o hyd gyda'r ardoll brentisiaethau a'r ffaith ei bod yn cael ei chodi ar gwmnïau Cymreig, ond nid oes gennym gyfrifoldeb llawn i allu ei defnyddio yn y ffordd y byddem eisiau ei defnyddio yng Nghymru. Ond tybed: a wnaiff ymrwymo i weithio gyda'r sefydliadau partner hynny i ystyried sut y gellir bwrw ymlaen â hyn maes o law?
English: Well, thank you for the question. The issue of a Senedd reform Bill is dependent on the policies being determined by this Senedd, so it's not a policy development that is being led by Government. There is considerable policy work that is going on at the moment with a view to the production of legislation. I will make statements in due course about that legislation. The objective, as you know, is to fulfil the recommendations of the special committee that was established. I hope to be able to make announcements in the not-too-distant future on the progress of that, and also once we have looked at the issues around the content of that legislation.
Welsh: Wel, diolch am y cwestiwn. Mae Bil diwygio'r Senedd yn ddibynnol ar y polisïau sy'n cael eu pennu gan y Senedd hon, felly nid yw'n ddatblygiad polisi sy'n cael ei arwain gan y Llywodraeth. Mae cryn dipyn o waith polisi'n mynd rhagddo ar hyn o bryd gyda golwg ar gynhyrchu deddfwriaeth. Byddaf yn gwneud datganiadau maes o law am y ddeddfwriaeth honno. Yr amcan, fel y gwyddoch, yw cyflawni argymhellion y pwyllgor arbennig a sefydlwyd. Rwy'n gobeithio gallu gwneud cyhoeddiadau yn y dyfodol heb fod yn rhy bell ar gynnydd hynny, a hefyd ar ôl inni edrych ar y materion sy'n ymwneud â chynnwys y ddeddfwriaeth honno.
English: I'm grateful for that response, Minister. One of the key components, as you will know, of the proposals and plans for Senedd reform includes the mandatory zipping of candidates by gender on electoral ballot papers, in order to promote better gender equality here in the Senedd. But you'll be aware of the controversial decision by the UK Government to prevent the Gender Recognition Reform (Scotland) Bill from becoming an Act and receiving Royal Assent, because of the reservations in equalities matters, which also apply here to the Senedd. In light of the developments north of the English border, can you tell us what assessment has been made of the Senedd's competence, as far as the Welsh Government is concerned, in relation to gender quotas and zipping? And can you confirm whether the Senedd, in your opinion, has competence in this area?
Welsh: Rwy'n ddiolchgar am yr ymateb hwnnw, Weinidog. Fel y gwyddoch, mae un o elfennau allweddol y cynigion a'r cynlluniau ar gyfer diwygio'r Senedd yn cynnwys gorfodaeth i sicrhau bod rhestrau 'am yn ail' o ymgeiswyr yn ôl rhywedd ar bapurau pleidleisio etholiadol, er mwyn hyrwyddo gwell cydraddoldeb rhwng y rhywiau yma yn y Senedd. Ond fe fyddwch yn gwybod am benderfyniad dadleuol Llywodraeth y DU i atal Bil Diwygio Cydnabod Rhywedd (Yr Alban) rhag dod yn Ddeddf a derbyn Cydsyniad Brenhinol, oherwydd yr amheuon mewn perthynas â materion cydraddoldeb, sydd hefyd yn berthnasol yma i'r Senedd. Yn sgil y datblygiadau i'r gogledd o'r ffin â Lloegr, a wnewch chi ddweud wrthym pa asesiad a wnaed o gymhwysedd y Senedd, o ran Llywodraeth Cymru, a chwotâu rhywedd a rhestrau 'am yn ail'? Ac a wnewch chi gadarnhau a oes gan y Senedd gymhwysedd yn y maes hwn yn eich barn chi?
English: Thank you. The first thing is, we will be able to give a more definitive response once we've got to the stage of having draft legislation in front of us, to be able to look at that. And as you know, one of my obligations as Counsel General - and, again, the same with the Presiding Officer - is to actually look at the issue of competence. And again, that is a matter that also lies with the UK Government as well. I'm aware of what the aspirations are in respect of the special committee and its particular recommendations. What we are doing is exploring all the different variations and options of ways of trying to fulfil that aspiration. What I would reiterate is perhaps the commitment that I've always given to the Senedd, that my role as a law officer, at the end of the day, with regard to competence, is to give a proper and fair and valid assessment of competence. And I will seek to ensure that the legislation that is brought before this Senedd is within the competence of this Senedd. With regard to the point you make about section 35, I think that the issue of - . As long as we bring forward legislation that goes through proper parliamentary process, and is within competence, I do not think there is a role for UK Government in seeking to overturn legislation that has been properly determined in this place and within that competence. If there is a concern about competence that the UK Government has, then there is a way of dealing with that, and that is to refer it to the Supreme Court to determine.
Welsh: Diolch. Ym gyntaf, byddwn yn gallu rhoi ymateb mwy pendant pan fyddwn wedi cyrraedd y cam o gael deddfwriaeth ddrafft o'n blaenau, inni allu edrych ar hynny. Ac fel y gwyddoch, un o'm rhwymedigaethau fel Cwnsler Cyffredinol - ac unwaith eto, yr un peth gyda'r Llywydd - yw edrych ar fater cymhwysedd. Ac eto, mae hwnnw'n fater sydd hefyd yn nwylo Llywodraeth y DU. Rwy'n ymwybodol o'r dyheadau mewn perthynas â'r pwyllgor arbennig a'i argymhellion penodol. Rydym yn archwilio'r holl wahanol amrywiadau ac opsiynau ar gyfer ffyrdd o geisio cyflawni'r dyhead hwnnw. Carwn ailadrodd efallai yr ymrwymiad rwyf bob amser wedi'i roi i'r Senedd, mai fy rôl fel swyddog y gyfraith yn y pen draw, gyda chymhwysedd, yw rhoi asesiad priodol a theg a dilys o gymhwysedd. A byddaf yn ceisio sicrhau bod y ddeddfwriaeth a ddaw ger bron y Senedd hon o fewn cymhwysedd y Senedd hon. Ar y pwynt a wnewch ynglŷn ag adran 35, rwy'n meddwl bod mater - . Cyn belled â'n bod yn cyflwyno deddfwriaeth sy'n mynd drwy broses seneddol briodol, ac sydd o fewn y cymhwysedd, nid wyf yn credu bod rôl i Lywodraeth y DU geisio gwyrdroi deddfwriaeth sydd wedi'i phennu'n briodol yn y lle hwn ac o fewn y cymhwysedd hwnnw. Os oes pryder gan Lywodraeth y DU ynghylch cymhwysedd, mae ffordd o ymdrin â hynny drwy ei gyfeirio at y Goruchaf Lys i'w benderfynu.
English: Well, of course, the way that the UK Government has acted in respect of the Gender Recognition Reform (Scotland) Bill is as is laid out in section 35 of the Act of Parliament. So, it's well within the normal rules, and the decision has not been taken lightly. But can I just go back to this issue of improved diversity here in the Senedd? We all agree that we want a diverse Senedd that represents the population of Wales, so that we can ensure that decisions are made that are right and proper and that reflect the citizens that we represent. But it does seem clear, in the advice that I have seen, that the Senedd does not have competence to be able to implement these zipped lists. And given that, why is the Government even wasting time on this matter, given that it could jeopardise any of the Senedd reform plans that other parties might have and want to deliver?
Welsh: Wel, wrth gwrs, mae'r ffordd y mae Llywodraeth y DU wedi gweithredu mewn perthynas â Bil Diwygio Cydnabod Rhywedd (Yr Alban) yn dilyn yr hyn a osodwyd yn adran 35 o'r Ddeddf Seneddol. Felly, mae'n sicr o fewn y rheolau arferol, ac nid ar chwarae bach y gwnaed y penderfyniad. Ond a gaf fi fynd yn ôl at fater gwell amrywiaeth yma yn y Senedd? Rydym i gyd yn cytuno ein bod eisiau Senedd amrywiol sy'n cynrychioli poblogaeth Cymru, fel y gallwn sicrhau bod penderfyniadau'n cael eu gwneud sy'n iawn ac yn briodol ac sy'n adlewyrchu'r dinasyddion a gynrychiolwn. Ond mae'n ymddangos yn glir, yn y cyngor a welais, nad oes gan y Senedd gymhwysedd i allu gweithredu'r rhestrau 'am yn ail' hyn. Ac o ystyried hynny, pam mae'r Llywodraeth yn gwastraffu amser ar y mater hwn hyd yn oed, o ystyried y gallai beryglu unrhyw un o'r cynlluniau i ddiwygio'r Senedd a allai fod gan bleidiau eraill ac y byddent yn awyddus i'w cyflawni?
English: Well, I think whatever legislation is brought before this place will only be out of competence if it goes beyond what is the statutory competence that we actually have. And if my confirmation is that I will ensure that the legislation that is brought before here will be within competence, then I don't think that the concerns that you have will arise. My intention is not to bring forward legislation that is out of competence; I will bring forward legislation that is there. The issue of equality is a very complex area, and I think it is always a mistake to rely on individual pieces of advice that may be out of context, or that are not part of the whole picture, or that do not necessarily relate to the various options that might be considered. The Equality Act 2010 does make provision for exemptions to promote equality and diversity, and, of course, those are areas that we want to look at very, very carefully. It is a complex area of law; I can assure you it is being looked at very, very carefully, that the legal aspects will be properly analysed, and what we bring forward before this Senedd will be within competence.
Welsh: Wel, nid wyf yn credu y bydd unrhyw ddeddfwriaeth a gyflwynir ger bron y lle hwn yn gymwys os yw'n mynd y tu hwnt i'r cymhwysedd statudol sydd gennym mewn gwirionedd. Ac os mai fy nghadarnhad yw y byddaf yn sicrhau y bydd y ddeddfwriaeth sy'n cael ei chyflwyno yma o fewn y cymhwysedd, nid wyf yn credu y bydd y pryderon sydd gennych yn codi. Fy mwriad yw peidio â chyflwyno deddfwriaeth heb fod ganddi gymhwysedd; byddaf yn cyflwyno deddfwriaeth sydd yno. Mae mater cydraddoldeb yn faes cymhleth iawn, ac rwy'n credu ei bod bob amser yn gamgymeriad inni ddibynnu ar ddarnau unigol o gyngor a allai fod allan o'u cyd-destun, neu nad ydynt yn rhan o'r darlun cyfan, neu nad ydynt o reidrwydd yn ymwneud â'r gwahanol opsiynau y gellid eu hystyried. Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn gwneud darpariaeth ar gyfer eithriadau i hyrwyddo cydraddoldeb ac amrywiaeth, ac wrth gwrs, mae'r rheini'n feysydd rydym am edrych arnynt yn ofalus iawn. Mae'n faes cymhleth o'r gyfraith; gallaf eich sicrhau yr edrychir arno'n ofalus iawn, y bydd yr agweddau cyfreithiol yn cael eu dadansoddi'n briodol, ac y bydd yr hyn a gyflwynir gennym ger bron y Senedd hon o fewn y cymhwysedd.
English: Diolch, Llywydd. The UK Government's decision to veto the passage of the Gender Recognition Reform (Scotland) Bill marks a new low in relations between Westminster and the devolved administrations. Over the past 13 years, this Tory Government has frequently demonstrated its thinly veiled disregard for devolution. Instead of working constructively with its devolved partners, it has resorted to damaging unilateral actions, such as the United Kingdom Internal Market Act 2020, that trample over devolved competencies. Could the Counsel General provide his assessment of the UK Government's recent use of the section 35 power under the Scotland Act 1998 to block the Gender Recognition Reform (Scotland) Bill, and, in particular, the implications of this measure for the devolution settlement in the UK? And will the Counsel General go as far as me in saying that the UK Government's outrageous denial of the democratic will of the Scottish Parliament further underlines the utter fallacy of the notion that the United Kingdom is a partnership of equals?
Welsh: Diolch, Lywydd. Mae penderfyniad Llywodraeth y DU i osod feto ar hynt Bil Diwygio Cydnabod Rhywedd (Yr Alban) yn nodi isafbwynt yn y berthynas rhwng San Steffan a'r gweinyddiaethau datganoledig. Dros y 13 mlynedd diwethaf, mae'r Llywodraeth Dorïaidd hon wedi dangos ei diffyg parch amlwg tuag at ddatganoli ar sawl achlysur. Yn hytrach na gweithio'n adeiladol gyda'i phartneriaid datganoledig, mae wedi ymroi i gamau gweithredu unochrog dinistriol, megis Deddf Marchnad Fewnol y Deyrnas Unedig 2020, sy'n sathru ar gymwyseddau datganoledig. A wnaiff y Cwnsler Cyffredinol roi ei asesiad o ddefnydd diweddar Llywodraeth y DU o bŵer adran 35 o dan Ddeddf yr Alban 1998 i rwystro Bil Diwygio Cydnabod Rhywedd (yr Alban), ac yn benodol, goblygiadau'r mesur hwn i'r setliad datganoli yn y DU? Ac a wnaiff y Cwnsler Cyffredinol fynd mor bell â mi a dweud bod y ffordd warthus y mae Llywodraeth y DU yn gwadu ewyllys ddemocrataidd Senedd yr Alban yn tanlinellu ymhellach pa mor gwbl gyfeiliornus yw'r syniad fod y Deyrnas Unedig yn bartneriaeth gyfartal?
English: Although the powers to legislate on gender recognition are not yet available to this Senedd, the First Minister has expressed a desire to introduce similar legislation to the GRR Bill here in Wales. He recently said in this Chamber, 'we will seek the powers. If we obtain those powers, we will put them to work here in Wales, and we will put proposals in front of this Welsh Parliament'. However, it appears that these ambitions are increasingly at odds with the views of the UK Labour leadership. Earlier this month, Keir Starmer said that he had concerns about the proposed Bill, and stated his opposition to 16 and 17-year-olds having the ability to choose their gender. Furthermore, only 11 Labour MPs voted against the use of the section 35 powers in the Commons last week, the rest abstained. It's regrettable that UK Labour has apparently decided to follow the Tories' lead in indulging this cultural war on politics. Can the Counsel General therefore confirm that it remains the Welsh Government's ambition to seek the necessary powers to legislate on a gender self-identification system along the same lines as those contained in the gender recognition reform Bill, including the reduction in the minimum age for applicants from 18 to 16? Diolch yn fawr.
Welsh: Er nad yw'r pwerau i ddeddfu ar gydnabod rhywedd ar gael i'r Senedd hon eto, mae Prif Weinidog Cymru wedi mynegi awydd i gyflwyno deddfwriaeth debyg i'r Bil diwygio cydnabod rhywedd yma yng Nghymru. Dywedodd yn y Siambr hon yn ddiweddar, 'byddwn yn ceisio'r pwerau. Os cawn ni'r pwerau hynny, byddwn ni'n eu rhoi nhw ar waith yma yng Nghymru, a byddwn ni'n rhoi cynigion ger bron Senedd Cymru'. Fodd bynnag, mae'n ymddangos bod yr uchelgeisiau hyn yn gynyddol groes i farn arweinyddiaeth Llafur y DU. Yn gynharach yn y mis, dywedodd Keir Starmer fod ganddo bryderon am y Bil arfaethedig, a mynegodd ei wrthwynebiad i bobl ifanc 16 ac 17 oed gael y gallu i ddewis eu rhywedd. Ar ben hynny, dim ond 11 o ASau Llafur a bleidleisiodd yn erbyn y defnydd o bwerau adran 35 yn Nhŷ'r Cyffredin yr wythnos diwethaf, fe wnaeth y gweddill ymatal. Gresyn fod Llafur y DU i'w gweld wedi penderfynu dilyn arweiniad y Torïaid ac ymroi i'r rhyfel diwylliannol hwn ar wleidyddiaeth. A all y Cwnsler Cyffredinol gadarnhau felly mai uchelgais Llywodraeth Cymru o hyd yw ceisio'r pwerau angenrheidiol i ddeddfu ar system hunanddiffinio rhywedd ar hyd yr un llinellau â'r rhai sydd wedi'u cynnwys yn y Bil diwygio cydnabod rhywedd, gan gynnwys gostwng yr isafswm oedran i ymgeiswyr o 18 oed i 16 oed? Diolch yn fawr.