English: Thank you to the Member for bringing this motion here today, and you did so in a very eloquent and balanced manner. I welcome this debate, which highlights the absolute importance of the role of our GPs, and I have no fetish - as the Member suggested that my colleagues have in UKIP - about GPs, but they are a fundamental first step in any patient seeking a diagnosis. Primary care is indeed the first point of contact with the NHS for more than 90 per cent of our patients, yet surgeries in my constituency and across Wales are facing severe pressure, with patients contacting me regarding access on a daily basis. Llys Meddyg Surgery in Conwy ended its NHS contract last year as a result of an unmanageable workload, with both GPs working 12 hour days. Penrhyn Bay and Deganwy surgeries, seeing their GP provision drop from five to two. How do you mange those numbers of patients - thousands of them? GPs are telling me now that the system is at breaking point. We've seen years of chronic underinvestment - yes, Members - and 17 years of a Welsh Labour Government, propped up by Plaid Cymru and the Lib Dems, have actually been responsible for the funding for our GP services across Wales. We've seen the funding fall by £20 million over four years and the sector facing severe staff shortage and surgery closures, leading to the Royal College of General Practitioners warning that GPs in Wales are facing a perfect storm of increased demand, burgeoning workloads and a shrinking workforce. The BMA highlighted its findings in the autumn, that more than a quarter of GPs in Wales are now considering leaving the profession. Sixty per cent feel they do not have a good work-life balance, and 80 per cent are worried about the sustainability of their own provision. The BMA have also described it as a crisis in GP provision. Clearly, the system is under immense pressure. In 2005-06, GP care received over 10 per cent of NHS spend; now, it is down to less than 8 per cent. Where investment is made, it is not having the desired effect. The royal college of GPs has said of the recent £42.6 million invested into primary care that, 'any money that's coming through the cluster system seems to be really very slow in actually making any difference to most of the practices. The way that the clusters work is very varied across Wales, so that is putting increased inequalities into the system.' Cabinet Secretary, how are you monitoring this? In the fourth Assembly, the Health and Social Care Committee, of which I was a member, called on the Welsh Government to address the GP recruitment and retention crisis. Scotland has a significantly higher number of GPs per head than Wales, with 8.1 per 10,000, compared to just 6.5 in Wales. The latest figures show the number of GP practitioners in Wales fell from September 2014 by nine just to 1,997. Furthermore, the proportion and number of GPs aged 55 and over now cover 23 per cent of the workforce. So, it is vital that the Welsh Government is proactive in ensuring the workforce is futureproofed ahead of the deserved retirement of many of our hardworking GPs. Finally, our amendment, as touched on by my colleague, Angela Burns, seeks to recognise the importance that allied healthcare professionals such as pharmacists, nurses, physiotherapists, occupational therapists and paramedics play in ensuring that primary care is effectively delivered. Effective integration and joint working between the health and social care sectors is vital in relieving pressures on GPs. In conclusion, the immense pressure that the sector is under means that it is vital that the Welsh Government ensures significant investment in resources, people and infrastructure. My questions, to finish off, are: will you provide an update on the outcomes today of the implementation of your primary care workforce plan and the impact of the introduction of the clinical lead for primary care? What uptake has the refreshed employment offer and incentives for GPs coming to work in Wales had? We want to know. And finally, how are you working with medical schools in Wales to increase exposure to general practice during medical training? Cabinet Secretary, the crisis in GP provision is real; denial is not an option.
Welsh: Diolch i'r Aelod am gyflwyno'r cynnig hwn yma heddiw, ac fe wnaethoch hynny mewn modd huawdl a chytbwys iawn. Rwy'n croesawu'r ddadl hon, sy'n amlygu pwysigrwydd llwyr y rôl a chwaraeir gan ein meddygon teulu, ac nid wyf yn eu gwneud yn eilunod - fel yr awgrymodd yr Aelod fod fy nghyd-Aelodau yn UKIP yn ei wneud - ond maent yn gam cyntaf sylfaenol i unrhyw glaf sy'n ceisio cael diagnosis. Gofal sylfaenol yn wir yw'r pwynt cyswllt cyntaf â'r GIG i fwy na 90 y cant o'n cleifion, ac eto mae meddygfeydd yn fy etholaeth a ledled Cymru yn wynebu pwysau difrifol, gyda chleifion yn cysylltu â mi ynglŷn â mynediad yn ddyddiol. Terfynodd Meddygfa Llys Meddyg yng Nghonwy ei chontract â'r GIG y llynedd o ganlyniad i lwyth gwaith na ellid ei reoli, gyda'r ddau feddyg teulu yn gweithio 12 awr y dydd. Mae meddygfeydd Bae Penrhyn a Deganwy wedi gweld eu darpariaeth o feddygon teulu yn disgyn o bump i ddau. Sut rydych chi'n rheoli'r niferoedd hynny o gleifion - miloedd ohonynt? Mae meddygon teulu yn dweud wrthyf yn awr fod y system ar ymyl y dibyn. Rydym wedi gweld blynyddoedd o danfuddsoddi cronig - do, Aelodau - ac mae 17 mlynedd o Lywodraeth Lafur Cymru, wedi'i chynnal gan Blaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol, wedi bod yn gyfrifol am gyllido ein gwasanaethau meddyg teulu ledled Cymru. Rydym wedi gweld y cyllid yn gostwng o £20 miliwn dros bedair blynedd a'r sector yn wynebu prinder staff difrifol a meddygfeydd yn cau, gan arwain at Goleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol yn rhybuddio bod meddygon teulu yng Nghymru yn wynebu storm berffaith o gynnydd yn y galw, llwyth gwaith cynyddol a gweithlu sy'n crebachu. Tynnodd Cymdeithas Feddygol Prydain sylw at ei chanfyddiadau yn yr hydref fod mwy na chwarter y meddygon teulu yng Nghymru yn awr yn ystyried gadael y proffesiwn. Mae 60 y cant yn teimlo nad oes ganddynt gydbwysedd da rhwng bywyd a gwaith, ac mae 80 y cant yn poeni am gynaliadwyedd eu darpariaeth eu hunain. Mae Cymdeithas Feddygol Prydain hefyd wedi'i ddisgrifio fel argyfwng yn y ddarpariaeth ymarfer cyffredinol. Yn amlwg, mae'r system o dan bwysau aruthrol. Yn 2005-06, roedd gofal ymarfer cyffredinol yn derbyn dros 10 y cant o wariant y GIG; nawr, mae i lawr i lai nag 8 y cant. Lle y caiff buddsoddiad ei wneud, nid yw'n cael yr effaith a ddymunir. Mae Coleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol wedi dweud am y £42.6 miliwn a fuddsoddwyd yn ddiweddar mewn gofal sylfaenol, fod unrhyw arian sy'n dod drwy'r system clwstwr i'w weld yn araf iawn yn gwneud unrhyw wahaniaeth mewn gwirionedd i'r rhan fwyaf o bractisau. Mae'r ffordd y mae'r clystyrau'n gweithio yn amrywio'n fawr ledled Cymru, felly mae hynny'n rhoi mwy o anghydraddoldebau i mewn yn y system. Ysgrifennydd y Cabinet, sut rydych chi'n monitro hyn? Yn y Pedwerydd Cynulliad, galwodd y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol yr oeddwn yn aelod ohono ar Lywodraeth Cymru i fynd i'r afael ag argyfwng recriwtio a chadw meddygon teulu. Mae gan yr Alban nifer gryn dipyn yn uwch o feddygon teulu y pen na Chymru, gyda 8.1 i bob 10,000, o'i gymharu â 6.5 yng Nghymru. Mae'r ffigurau diweddaraf yn dangos bod gostyngiad o naw wedi bod yn nifer yr ymarferwyr cyffredinol yng Nghymru ers mis Medi 2014, i 1,997. Ar ben hynny, mae'r gyfran a'r nifer o feddygon teulu 55 oed a throsodd bellach yn 23 y cant o'r gweithlu. Felly, mae'n hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn mynd ati'n rhagweithiol i sicrhau bod y gweithlu'n cael ei ddiogelu at y dyfodol cyn ymddeoliad haeddiannol llawer o'n meddygon teulu gweithgar. Yn olaf, mae ein gwelliant, fel y crybwyllodd fy nghyd-Aelod, Angela Burns, yn ceisio cydnabod pwysigrwydd y rhan y mae gweithwyr proffesiynol perthynol i iechyd, megis fferyllwyr, nyrsys, ffisiotherapyddion, therapyddion galwedigaethol a pharafeddygon yn ei chwarae yn sicrhau bod gofal sylfaenol yn cael ei ddarparu'n effeithiol. Mae integreiddio a chydweithio effeithiol rhwng y sectorau iechyd a gofal cymdeithasol yn hanfodol er mwyn lleddfu pwysau ar feddygon teulu. I gloi, mae'r pwysau aruthrol ar y sector yn golygu ei bod yn hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn sicrhau buddsoddiad sylweddol mewn adnoddau, pobl a seilwaith. Dyma fy nghwestiynau, i orffen: a wnewch chi ddarparu'r wybodaeth ddiweddaraf am ganlyniadau gweithredu eich cynllun ar gyfer y gweithlu gofal sylfaenol heddiw ac effaith cyflwyno'r arweinydd clinigol ar gyfer gofal sylfaenol? Sut dderbyniad a gafodd y cynnig cyflogaeth ar ei newydd wedd a chymhellion i feddygon teulu sy'n dod i weithio yng Nghymru? Rydym eisiau gwybod. Ac yn olaf, sut rydych yn gweithio gydag ysgolion meddygol yng Nghymru i gynyddu profiad o ymarfer cyffredinol yn ystod hyfforddiant meddygol? Ysgrifennydd y Cabinet, mae'r argyfwng yn y ddarpariaeth ymarfer cyffredinol yn real; nid yw gwadu'n opsiwn.