English: Thank you, Dirprwy Lywydd. I'm really pleased to open this debate on suicide bereavement. I'd like to thank Dai Lloyd AM and David Melding AM for co-submitting the motion with me today, and Dai Lloyd for closing the debate. I'd also like to thank all the Members who have supported the motion. Today, I want to start by recognising that losing someone to suicide is a uniquely devastating loss. It leaves people in a deeply dark place. Now, I know that grief is a very personal thing, and that everyone experiences it in their own way and copes differently. I do not mean in any way to minimise the impact of other bereavements, but in order to ensure the right support for those bereaved by suicide, we have to recognise the ways in which it is different to other losses and just how uniquely devastating it is. Indeed, it is hard to even put into words. In addition to the heartbreaking loss of someone you love, there's often stigma and isolation, destructive feelings of guilt, and a lifetime of asking, 'What if?', 'If only', and, above all, 'Why?' - a question that some people will never be able to find the answer to. The loss of someone to suicide can also have a major impact on those well beyond the deceased's immediate family and friends. I have previously described suicide as like a large rock falling in a pond. The waves ripple outwards and are wide and far-reaching. Each year in Wales, around 300 to 350 lives are lost through suicide. It used to be claimed that six people are impacted by every suicide, but more recent research has found that, in fact, 135 people are affected. The loss of someone to suicide devastates families, friends and whole communities. We know too that losing someone to suicide is a major risk factor for dying by suicide, especially for young people who are in a high-risk group. So, support for those bereaved by suicide is one of the most effective things we can do to prevent people dying by suicide.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o agor y ddadl hon ar brofedigaeth ar ôl hunanladdiad. Hoffwn ddiolch i Dai Lloyd AC a David Melding AC am gyd-gyflwyno'r cynnig gyda mi heddiw, ac i Dai Lloyd am gloi'r ddadl. Hoffwn ddiolch hefyd i'r holl Aelodau sydd wedi cefnogi'r cynnig. Heddiw, rwyf am ddechrau drwy gydnabod bod colli rhywun i hunanladdiad yn golled unigryw o ddinistriol. Mae'n gadael pobl mewn lle tywyll iawn. Nawr, gwn fod galar yn beth personol iawn, a bod pawb yn ei brofi yn eu ffordd eu hunain ac yn ymdopi'n wahanol. Nid wyf yn bwriadu bychanu effaith profedigaethau eraill mewn unrhyw ffordd, ond er mwyn sicrhau y rhoddir y gefnogaeth gywir i'r rheini sydd wedi cael profedigaeth drwy hunanladdiad, mae'n rhaid i ni gydnabod y ffyrdd y mae'n wahanol i fathau eraill o brofedigaeth a pha mor unigryw o ddinistriol ydyw. Yn wir, mae'n anodd ei roi mewn geiriau, hyd yn oed. Yn ogystal â'r brofedigaeth dorcalonnus o golli rhywun rydych yn eu caru, yn aml ceir stigma ac arwahanrwydd, teimladau dinistriol o euogrwydd, ac oes o ofyn, 'Beth os?', 'O na bai', ac yn anad dim, 'Pam?' - cwestiwn na fydd rhai pobl byth yn gallu dod o hyd i'r ateb iddo. Gall colli rhywun i hunanladdiad gael effaith fawr hefyd ar bobl ymhell y tu hwnt i deulu a ffrindiau agos yr ymadawedig. Rwyf wedi disgrifio hunanladdiad o'r blaen fel craig fawr yn cwympo i mewn i bwll. Mae'r tonnau'n crychdonni tuag allan ac maent yn eang ac yn bellgyrhaeddol. Bob blwyddyn yng Nghymru, collir oddeutu 300 i 350 o fywydau drwy hunanladdiad. Arferid dweud bod pob hunanladdiad yn effeithio ar chwech o bobl, ond mae ymchwil fwy diweddar wedi canfod bod 135 o bobl yn cael eu heffeithio mewn gwirionedd. Mae colli rhywun i hunanladdiad yn dinistrio teuluoedd, ffrindiau a chymunedau cyfan. Gwyddom hefyd fod colli rhywun i hunanladdiad yn ffactor risg sylweddol ar gyfer marw drwy hunanladdiad, yn enwedig i bobl ifanc sydd mewn grŵp risg uchel. Felly, cefnogaeth i'r rheini sydd mewn profedigaeth ar ôl hunanladdiad yw un o'r pethau mwyaf effeithiol y gallwn eu gwneud i atal pobl rhag marw drwy hunanladdiad.