English: Diolch, Llywydd. I'm very pleased to open this debate on the general principles and financial resolution of the Local Government and Elections (Wales) Bill, which I introduced in November. It is most definitely true that this debate is taking place in unprecedented times, and I am grateful to Members for recognising that, whilst there are significant challenges at the moment, we must always have an eye to the future. I am grateful to John Griffiths, Llyr Gruffydd, Mick Antoniw and the members of their respective committees for their thorough and constructive approach to scrutiny of the Bill and their subsequent reports and recommendations. I wrote to all three committees on 23 March setting out my thoughts in response to their comments and recommendations. I will not, therefore, attempt to address each of the almost 60 recommendations in the time we have this afternoon, but I will reflect on Members' comments if and when we move towards Stage 2. When introducing the Bill, I said the provisions had been subject to extensive consultation. This is acknowledged by the committees. I am very grateful to all the stakeholders who have contributed and worked with us over the years on developing the proposals in the Bill. This includes the members of the working group on local government and the subsequent sub-group of the partnership council who have shaped the Bill and are helping to co-produce the guidance and regulatory arrangements created by the Bill. I am also grateful to the organisations and individuals who provided oral and written evidence during this scrutiny stage. The Bill contains provisions to enable electoral reform and establishes a new governance framework for local government. I am pleased that stakeholders are generally supportive of the Bill's provisions, as are the committees. I am, therefore, delighted that the Equality, Local Government and Communities Committee recommended that the Senedd agrees the general principles of the Bill. Turning then to the detail of the Bill, I am pleased the majority of the Equality, Local Government and Communities Committee's members supported the extension of the franchise to 16 and 17-year-olds and foreign citizens legally resident in Wales. I am also pleased the committee supports our view that each principal council is best placed to decide for themselves which voting system better suits the needs of their local people and communities. I note all the committee's views on the proposed Stage 2 amendments that would allow prisoners and young people in custody from Wales serving sentences of less than four years to vote in local government elections in Wales. I will not repeat the reasons for introducing provisions on prisoner voting at Stage 2, but rest assured I have carefully considered all the points made by the committees on these provisions. Unfortunately, Llywydd, I've had to take the decision, as part of the Welsh Government's wider consideration of its legislative programme at the start of our planning for coping with the grave circumstances we are in, not to commit any future official resource to this proposed Stage 2 amendment. Llywydd, Members, I am sure, will be aware that today's debate will, if the motion is passed, allow us to continue to include future work on the Bill in our planning for matters that we will want to be ready to progress once the crisis that we now face has passed. I know many Members support the Bill and its policy objectives, and passing this motion today will allow us to plan future resources to work on those shared policy objectives. Turning then to the non-election parts of the Bill, local government have been calling for a general power of competence for many years. The Welsh Government will continue to work closely with local government and stakeholders to identify where additional powers or flexibilities have been helpful to them in achieving their objectives. I accept the Equality, Local Government and Communities Committee's recommendations regarding the duty to encourage participation in decision making in connected bodies. I therefore intend to bring forward an amendment removing the concept of connected authorities at Stage 2. I acknowledge the Finance Committee's concerns, based on those of local government, around the cost and practicalities of the broadcasting provisions. I think we share a common interest in making the provisions work in the most sensible and pragmatic way. A working group has been established with the WLGA to consider these issues and to identify how best the regulation-making power these provisions contains can be used to exclude certain council meetings from the requirement to broadcast. I accept the committee's recommendation 19 in relation to the poor performance management of chief executives, and the Welsh Government is working with Solace and ALACE on a revised approach. The committee makes a number of recommendations in relation to job sharing. I am committed to enabling flexible arrangements where possible within a principal council, and we are continuing to work with partners to consider the implications of expansion in this area and what action and guidance might be required. Corporate joint committees will provide local authorities in Wales with a consistent mechanism established in statute for regional collaboration. I welcome the committee's comments on our proposals. As highlighted in the Finance Committee's report, I am happy to commit to providing full and robust regulatory impact assessments for each piece of subordinate legislation made as a result of this Bill. This is the best place to assess their specific costs and benefits. I welcome the degree of consensus amongst those giving evidence on the need for and appropriateness of the provisions in the Bill that will introduce a new system for improving performance and governance based on self-assessment and peer review. As recommended by the Equality, Local Government and Communities Committee, I intend to bring forward an amendment to include a provision in the Bill that clarifies the timing of a self-assessment report. I'm also pleased to announce today that I have published guidance: a prospectus for the voluntary merger of principal councils in Wales. The guidance was prepared by the working group on local government. It provides practical advice on the core issues that will need to be addressed as part of developing any proposal for a voluntary merger. We have been working closely with the Welsh Local Government Association, local authorities and advice services to improve all aspects of council tax collection and the management of arrears. This work, which is focused on prevention, will continue. The Legislation, Justice and Constitution Committee have made a number of recommendations about the proposed procedures for the exercise of subordinate legislative and other delegated powers in the Bill. It has not been possible for me to accept all of the committee's recommendations in full, and I set out my reason in my written response to the committee's report. I note and accept in principle the Equality, Local Government and Communities Committee's recommendation 32. I have committed to using the guidance on performance and governance in the Bill to highlight the importance of housing considerations in the discharge of local authority functions as an example of where councils should be striving to do better and not just meeting minimum requirements. This will ensure the provision of housing is considered alongside the range of powers and duties that councils have as part of a wider corporate assessment of the overall performance of the council, rather than in isolation. In conclusion, this Bill provides the powers and tools local government have been asking for. It will enable them to deliver modern, accessible, high-quality public services for and with the communities that they serve. I do urge Members to agree the general principles and the financial resolution of the Bill today. Diolch, Llywydd.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n falch iawn o agor y ddadl hon ar egwyddorion cyffredinol a phenderfyniad ariannol y Bil Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru), a gyflwynais ym mis Tachwedd. Mae'n sicr yn wir fod y ddadl hon yn digwydd mewn cyfnod digynsail, ac rwy'n ddiolchgar i'r Aelodau am gydnabod, er bod heriau sylweddol ar hyn o bryd, bod yn rhaid inni bob amser edrych i'r dyfodol. Rwy'n ddiolchgar i John Griffiths, Llyr Gruffydd, Mick Antoniw ac aelodau eu pwyllgorau am eu dull trwyadl ac adeiladol o graffu ar y Bil a'u hadroddiadau a'u hargymhellion dilynol. Ysgrifennais at y tri phwyllgor ar 23 Mawrth yn nodi fy syniadau mewn ymateb i'w sylwadau a'u hargymhellion. Felly, ni cheisiaf fynd i'r afael â phob un o bron i 60 o argymhellion yn yr amser sydd gennym y prynhawn yma, ond byddaf yn myfyrio ar sylwadau'r Aelodau os a phan symudwn tuag at Gyfnod 2. Wrth gyflwyno'r Bil, dywedais fod y darpariaethau wedi bod yn destun ymgynghori helaeth. Caiff hyn ei gydnabod gan y pwyllgorau. Rwy'n ddiolchgar iawn i'r holl randdeiliaid sydd wedi cyfrannu ac wedi gweithio gyda ni dros y blynyddoedd ar ddatblygu'r cynigion yn y Bil. Mae hyn yn cynnwys aelodau'r gweithgor ar lywodraeth leol ac is-grŵp dilynol y cyngor partneriaeth sydd wedi llunio'r Bil ac sy'n helpu i gyd-gynhyrchu'r canllawiau a'r trefniadau rheoleiddio a grëir gan y Bil. Rwyf hefyd yn ddiolchgar i'r sefydliadau a'r unigolion a ddarparodd dystiolaeth lafar ac ysgrifenedig yn ystod y cyfnod craffu hwn. Mae'r Bil yn cynnwys darpariaethau i alluogi diwygio etholiadol ac yn sefydlu fframwaith llywodraethu newydd ar gyfer llywodraeth leol. Rwy'n falch bod rhanddeiliaid, yn gyffredinol, yn cefnogi darpariaethau'r Bil, fel y mae'r pwyllgorau. Felly, rwy'n falch iawn fod y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau wedi argymell bod y Senedd yn cytuno ar egwyddorion cyffredinol y Bil. Gan droi wedyn at fanylion y Bil, rwy'n falch bod y rhan fwyaf o Aelodau'r Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau wedi cefnogi ymestyn yr etholfraint i bobl ifanc 16 ac 17 oed a dinasyddion tramor sy'n preswylio'n gyfreithlon yng Nghymru. Rwyf hefyd yn falch bod y pwyllgor yn cefnogi ein barn mai'r prif gynghorau sydd yn y sefyllfa orau i benderfynu drostynt eu hunain pa system bleidleisio sy'n gweddu'n well i anghenion eu pobl a'u cymunedau lleol. Rwy'n cydnabod holl safbwyntiau'r pwyllgor ar y gwelliannau arfaethedig ar gyfer Cyfnod 2 a fyddai'n caniatáu i garcharorion a phobl ifanc yn y ddalfa o Gymru sydd â dedfrydau o lai na phedair blynedd i bleidleisio mewn etholiadau llywodraeth leol yng Nghymru. Nid ailadroddaf y rhesymau dros gyflwyno darpariaethau yng Nghyfnod 2 o ran rhoi'r bleidlais i garcharorion, ond gallaf eich sicrhau fy mod wedi ystyried yn ofalus yr holl bwyntiau a wnaed gan y pwyllgorau ar y darpariaethau hyn. Yn anffodus, Llywydd, rwyf wedi gorfod gwneud y penderfyniad, fel rhan o ystyriaeth ehangach Llywodraeth Cymru o'i rhaglen ddeddfwriaethol ar ddechrau ein gwaith cynllunio ar gyfer ymdopi â'r amgylchiadau difrifol yr ydym ynddynt, i beidio ag ymrwymo unrhyw adnodd swyddogol yn y dyfodol i'r gwelliant arfaethedig hwn yng Nghyfnod 2. Llywydd, bydd yr Aelodau, rwy'n siŵr, yn ymwybodol y bydd y ddadl heddiw, os caiff y cynnig ei basio, yn caniatáu inni barhau i gynnwys gwaith yn y dyfodol ar y Bil yn ein cynlluniau ar gyfer materion y byddwn eisiau iddynt fod yn barod i'w datblygu unwaith y bydd yr argyfwng a wynebwn nawr wedi mynd heibio. Gwn fod llawer o Aelodau'n cefnogi'r Bil ac amcanion ei bolisi, a bydd pasio'r cynnig hwn heddiw yn caniatáu inni gynllunio adnoddau ar gyfer y dyfodol i weithio ar amcanion y polisi hynny yr ydym ni'n gytûn yn eu cylch. Gan droi wedyn at rannau o'r Bil nad ydynt yn ymwneud ag etholiadau, mae llywodraeth leol wedi bod yn galw am bŵer cymhwysedd cyffredinol am flynyddoedd lawer. Bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio'n agos gyda llywodraeth leol a rhanddeiliaid i ddynodi lle mae pwerau neu hyblygrwydd ychwanegol wedi bod o gymorth iddyn nhw gyflawni eu hamcanion. Rwy'n derbyn argymhellion y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ynghylch y ddyletswydd i annog pobl i gymryd rhan yn y broses o wneud penderfyniadau mewn cyrff cysylltiedig. Rwyf felly'n bwriadu cyflwyno gwelliant yn dileu'r cysyniad o awdurdodau cysylltiedig yng Nghyfnod 2. Rwy'n cydnabod pryderon y Pwyllgor Cyllid, ar sail rhai llywodraeth leol, ynghylch cost ac ymarferoldeb y darpariaethau darlledu. Rwy'n credu bod gennym ni ddiddordeb cyffredin mewn sicrhau bod y darpariaethau'n gweithio yn y ffordd fwyaf synhwyrol ac ymarferol. Sefydlwyd gweithgor gyda CLlLC i ystyried y materion hyn ac i bwyso a mesur beth fyddai'r ffordd orau o ddefnyddio'r pŵer i wneud rheoliadau y mae'r darpariaethau hyn yn ei gynnwys i eithrio cyfarfodydd cyngor penodol o'r gofyniad i ddarlledu. Rwy'n derbyn argymhelliad 19 y pwyllgor mewn cysylltiad â rheoli perfformiad gwael gan brif weithredwyr, ac mae Llywodraeth Cymru yn gweithio gyda Chymdeithas Prif Weithredwyr ac Uwch-reolwyr Awdurdodau Lleol Cymru a Chymdeithas Prif Weithredwyr ac Uwch-reolwyr Awdurdodau Lleol ar ddull gweithredu diwygiedig. Mae'r pwyllgor yn gwneud nifer o argymhellion mewn cysylltiad â rhannu swyddi. Rwyf wedi ymrwymo i alluogi trefniadau hyblyg pan fo'n bosib o fewn prif gyngor, ac rydym yn parhau i weithio gyda phartneriaid i ystyried goblygiadau ehangu yn y maes hwn a pha gamau a chanllawiau y gallai fod eu hangen. Bydd cyd-bwyllgorau corfforaethol yn darparu dull cyson i awdurdodau lleol yng Nghymru, wedi'i sefydlu mewn statud ar gyfer cydweithredu rhanbarthol. Rwy'n croesawu sylwadau'r pwyllgor ar ein cynigion. Fel y pwysleisiwyd yn adroddiad y Pwyllgor Cyllid, rwy'n fodlon ymrwymo i ddarparu asesiadau effaith rheoleiddiol llawn a chadarn ar gyfer pob darn o is-ddeddfwriaeth a wneir o ganlyniad i'r Bil hwn. Dyma'r lle gorau i asesu eu costau a'u manteision penodol. Rwy'n croesawu'r graddau o gonsensws ymysg y rhai sy'n rhoi tystiolaeth ar yr angen am y darpariaethau yn y Bil, a'u priodoldeb, a fydd yn cyflwyno system newydd ar gyfer gwella perfformiad a llywodraethu yn seiliedig ar hunanasesu ac adolygu gan gymheiriaid. Yn unol ag argymhelliad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau, bwriadaf gyflwyno gwelliant a fyddai'n cynnwys darpariaeth yn y Bil sy'n egluro amseriad adroddiad hunanasesu. Rwyf hefyd yn falch o gyhoeddi heddiw fy mod wedi cyhoeddi canllawiau: prosbectws ar gyfer uno'r prif gynghorau yng Nghymru yn wirfoddol. Paratowyd y canllawiau gan y gweithgor ar lywodraeth leol. Mae'n rhoi cyngor ymarferol ar y materion craidd y bydd angen mynd i'r afael â nhw yn rhan o'r bwriad i ddatblygu unrhyw gynnig i uno'n wirfoddol. Rydym wedi bod yn gweithio'n agos gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, awdurdodau lleol a gwasanaethau cynghori i wella pob agwedd ar gasglu'r dreth gyngor a rheoli ôl-ddyledion. Bydd y gwaith hwn, sy'n canolbwyntio ar atal, yn parhau. Mae'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad wedi gwneud nifer o argymhellion ynghylch y gweithdrefnau arfaethedig ar gyfer arfer pwerau is-ddeddfwriaethol a phwerau dirprwyedig eraill yn y Bil. Ni fu'n bosibl imi dderbyn holl argymhellion y Pwyllgor yn llawn, a rhoddais fy rheswm yn fy ymateb ysgrifenedig i adroddiad y pwyllgor. Rwy'n cydnabod ac yn derbyn mewn egwyddor argymhelliad 32 y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau. Rwyf wedi ymrwymo i ddefnyddio'r canllawiau ar berfformiad a llywodraethu yn y Bil i dynnu sylw at bwysigrwydd ystyriaethau tai wrth gyflawni swyddogaethau awdurdodau lleol fel enghraifft o ble dylai cynghorau fod yn ymdrechu i wneud yn well ac nid dim ond bodloni gofynion sylfaenol. Bydd hyn yn sicrhau bod y ddarpariaeth o ran tai yn cael ei hystyried ar y cyd â'r ystod o bwerau a dyletswyddau sydd gan gynghorau fel rhan o asesiad corfforaethol ehangach o berfformiad cyffredinol y cyngor, yn hytrach nag ar ei phen ei hun. I gloi, mae'r Bil hwn yn darparu'r pwerau a'r offer y mae llywodraeth leol wedi bod yn gofyn amdanynt. Bydd yn eu galluogi i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus modern, hygyrch, o safon uchel ar gyfer a chyda'r cymunedau y maen nhw'n eu gwasanaethu. Rwy'n annog yr Aelodau i gytuno ar egwyddorion cyffredinol a phenderfyniad ariannol y Bil heddiw. Diolch, Llywydd.