English: Llywydd, the law consists of the rules of society that enable us to live, work and enjoy life together, and the principles that underpin our law are based on the values of our society and they are bound together in a legal framework, underpinned by what we call the rule of law. Today, I'm pleased to participate in this debate as the Chair of the first ever Welsh parliamentary committee dedicated to the scrutiny of our constitution, legislation and now justice. So, this is a historic first for Wales, not only in our development as a parliament creating laws, but also in the emergence of our own legal system. My committee will be developing a programme of work aimed at scrutinising our existing Welsh judicial system of tribunals and quasi-judicial bodies, and exploring how areas of Welsh policy interact with the existing England-and-Wales legal jurisdiction. We will need to develop an understanding of certain underlying principles if this work is to be successful. So, the issue of the devolution of justice is not about a power grab between Westminster or between this place, so opposing change with phrases such as we heard during the Wales Act 2017, that the England-and-Wales legal system has served us well, is to fundamentally misunderstand the nature of the administration of justice, which is really about ensuring that cases are heard and efficiently administered as close to the people as possible, by judges and by lawyers who know the local communities and understand the relevant law. Our current system of legal administration is not fit for purpose. Legal aid cuts by the UK Government following the 2012 legal aid Act and court closures have decimated access to justice for ordinary people. Half of all magistrates' courts in Wales have closed, local justice has become a thing of the past, the majority of the poor and vulnerable no longer have access to proper justice in many of the important areas that affect their lives. As the Thomas commission says, the significant cuts to legal aid have hit Wales hard and proper justice is not available. I agree with that comment. When the legal aid system was set up in 1949, there was an understanding that access to justice was a fundamental component of justice. As Viscount Simon said in that debate all those years ago, establishing access to justice is an essential reform in a true democracy. So, we must now examine how we might create our own new Welsh legal aid and advice and representation system. We must also re-establish the link between social policy and the administration of justice. This Parliament has responsibility for children, social care, housing, social services, drug and alcohol policy, education, training and so many other areas. The administration of these services goes hand in hand with the legal system we operate. Poverty and social policy are key factors in the delivery of social and administrative justice that the separation of responsibility for devolved policy in these areas from justice makes absolutely no sense. They need to work and to develop hand in hand.
Welsh: Llywydd, mae'r gyfraith yn cynnwys rheolau cymdeithas sy'n ein galluogi i fyw, gweithio a mwynhau bywyd gyda'n gilydd, ac mae'r egwyddorion sy'n sail i'n cyfraith yn seiliedig ar werthoedd ein cymdeithas ac maen nhw wedi'u rhwymo at ei gilydd mewn fframwaith cyfreithiol, a ategir gan yr hyn yr ydym yn ei alw'n rheol y gyfraith. Heddiw, rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl hon fel Cadeirydd y pwyllgor seneddol Cymreig cyntaf erioed sy'n ymroddedig i graffu ar ein cyfansoddiad, deddfwriaeth ac erbyn hyn cyfiawnder. Felly, mae hwn yn ddechrau hanesyddol i Gymru, nid yn unig yn ein datblygiad fel senedd sy'n creu cyfreithiau, ond hefyd o ran dyfodiad ein system gyfreithiol ein hunain. Bydd fy mhwyllgor yn datblygu rhaglen waith gyda'r nod o graffu ar ein system farnwrol bresennol o dribiwnlysoedd a chyrff lled-farnwrol, ac archwilio sut y mae meysydd polisi yng Nghymru yn rhyngweithio ag awdurdodaeth gyfreithiol bresennol Cymru a Lloegr. Bydd angen i ni ddatblygu dealltwriaeth o rai egwyddorion sylfaenol er mwyn i'r gwaith hwn lwyddo. Felly, nid yw'r mater o ddatganoli cyfiawnder yn ymwneud â throsglwyddo pŵer o San Steffan neu o'r lle hwn, felly mae gwrthwynebu newid gydag ymadroddion fel y clywsom yn ystod Deddf Cymru 2017, bod system gyfreithiol Cymru a Lloegr wedi ein gwasanaethu'n dda, yn camddeall yn sylfaenol natur y modd o weinyddu cyfiawnder, sy'n ymwneud mewn gwirionedd â sicrhau bod achosion yn cael eu clywed a'u gweinyddu'n effeithlon mor agos i'r bobl â phosibl, gan farnwyr a chan gyfreithwyr sy'n adnabod y cymunedau lleol ac sy'n deall y gyfraith berthnasol. Nid yw ein system bresennol o weinyddu cyfreithiol yn addas i'r diben. Mae toriadau cymorth cyfreithiol gan Lywodraeth y DU yn dilyn y Ddeddf cymorth cyfreithiol 2012 a chau llysoedd wedi dinistrio gallu pobl gyffredin i gael cyfiawnder. Mae hanner yr holl lysoedd ynadon yng Nghymru wedi cau, mae cyfiawnder lleol wedi dod yn rhywbeth sy'n perthyn i'r gorffennol, nid yw'r rhan fwyaf o bobl dlawd ac agored i niwed bellach yn gallu manteisio ar gyfiawnder priodol mewn llawer o'r meysydd pwysig sy'n effeithio ar eu bywydau. Fel y dywed comisiwn Thomas, mae'r toriadau sylweddol i gymorth cyfreithiol wedi bod yn anodd i Gymru ac nid oes cyfiawnder priodol ar gael. Rwy'n cytuno â'r sylw hwnnw. Pan sefydlwyd y system cymorth cyfreithiol yn 1949, roedd dealltwriaeth bod gallu i gael cyfiawnder yn elfen hanfodol o gyfiawnder. Fel y dywedodd yr Is-iarll Simon yn y ddadl honno flynyddoedd yn ôl, mae sefydlu'r gallu i gael cyfiawnder yn ddiwygiad hanfodol mewn gwir ddemocratiaeth. Felly, mae'n rhaid inni yn awr archwilio sut y gallem greu ein system newydd ein hunain ar gyfer cymorth cyfreithiol a chyngor a chynrychiolaeth i Gymru. Mae'n rhaid inni hefyd ailsefydlu'r cysylltiad rhwng polisi cymdeithasol a gweinyddu cyfiawnder. Mae gan y Senedd hon gyfrifoldeb dros blant, gofal cymdeithasol, tai, gwasanaethau cymdeithasol, polisi cyffuriau ac alcohol, addysg, hyfforddiant a chynifer o feysydd eraill. Mae'r gwaith o weinyddu'r gwasanaethau hyn yn mynd law yn llaw â'r system gyfreithiol a weithredwn. Mae tlodi a pholisi cymdeithasol yn ffactorau allweddol wrth sicrhau cyfiawnder cymdeithasol a gweinyddol ac nid yw gwahanu'r cyfrifoldeb dros bolisi datganoledig yn y meysydd hyn o gyfiawnder yn gwneud unrhyw synnwyr o gwbl. Mae angen iddynt weithio a datblygu law yn llaw.