English: The report outlines that overall life expectancy in Wales continues to rise, up to 78.4 for males and 82.3 years for women. Most adults report good general health, with over 72 per cent of over-16s reportedly in 'good' or 'very good' health. And our infant mortality rate, at 3.7 per 1,000, remains low in historical terms. As we have rehearsed many times on the floor of this Chamber, there are many factors impacting on the health of the nation. High-quality healthcare is of course one of them, but there are a broad range of social determinants, such as housing, education, quality employment and the environment, that play an even bigger part. There are also a significant number of public health threats each year, and Dr Atherton's report highlights significant achievements in dealing with these. One of the examples it cites includes the impact of the introduction of the all-Wales hepatitis C treatment roll-out programme. The success of this programme has meant that, in Wales, we have now treated, or are giving treatment to, all of the patients that are known to, and have accepted referral to, hepatology services and are still accessing care, or, to put it more simply, we are ahead of every other UK nation in the treatment and the hopeful elimination of hepatitis C. That is a cause for recognition and thanks to that group of clinicians leading that work. It also refers to individuals infected with HIV benefitting from anti-retroviral therapies so that they lead the most healthy of lives. It notes the number of new diagnoses of HIV in any one year now being on a downward trend, and the number of individuals testing annually increasing. The importance of testing is crucial now that pre-exposure prophylaxis or PREP is available to all those for whom it is clinically indicated. I do look forward to the results of that PREP trial in due course as we roll through a genuinely nationwide trial. The report also sets out priority actions for our seasonal flu and childhood immunisation programmes, which will be necessary to deliver to ensure that those programmes remain the envy of the world. While communicable disease may be regarded a traditional public health threat, Dr Atherton also uses his report to shine a spotlight on the emerging public health risk of problem gambling. He focuses on the harm that can be caused by gambling, not just to individual gamblers but also family, friends and to society as a whole; harm that can include financial hardship, psychological distress, and the breakdown of personal relationships. The report sets out the prevalence of gambling. The UK has the tenth highest gambling spend per capita in the world. In Wales, 61 per cent of adults have gambled in the past 12 months: 63 per cent of men and 59 per cent of women. It is estimated that, each week across England and Wales, 450,000 children aged between 11 and 15 are involved in some form of gambling. That equates to 16 per cent of that age group; 1.1 per cent of our population self-report as having a problem with gambling and a further 3.8 per cent of people in Wales are estimated to be at risk of problem gambling. The report also highlights that the harm caused by gambling is unequal in its distribution. People who are economically inactive and live in deprived areas are more likely to suffer most harm. Dr Atherton comments on the evolving nature of the gambling industry, its marketing and its products. Gambling is no longer solely taking place within traditional physical premises like arcades, bingo halls or racing tracks. The fastest growing method of gambling is of course online betting, with 24-hour availability, accessed through computers, mobiles or tablets. In the UK, nearly 9 million adults have gambled online in the last four weeks. In Wales, 9.2 per cent of online gamblers surveyed were identified as being problem gamblers. Dr Atherton sets out the case for a public health approach to deal with gambling - an approach that seeks to address the inequity of harm. He calls for a range of actions to reduce harm that do not just focus on individuals but also a wide range of measures, including advocacy, information, regulation and appropriate prohibition in a co-ordinated way. In doing so, Dr Atherton recognises that gambling is primarily regulated at a UK Government level, with a number of UK bodies having responsibility for different aspects of gambling. An effective response to the harms caused by gambling will require a co-ordinated response. I know that a number of Members in this place have taken a very active interest in the issue of problem gambling and the need to both support problem gamblers, as well as to deal with the prevalence and the ease of gambling. You will no doubt join with me in welcoming this thoughtful report drawing attention to the risks and making recommendations for action. I'll certainly be joining Dr Atherton and relevant stakeholders to consider how we best take forward those recommendations, not only through our calls for effective action at a UK level; in addition, we will look to use any new powers in Wales in a sensible and proportionate way to reduce the harms caused by problem gambling. I look forward to answering Members' questions. Thank you.
Welsh: Mae'r adroddiad yn amlinellu bod disgwyliad oes cyffredinol yng Nghymru yn parhau i godi, hyd at 78.4 ar gyfer dynion ac 82.3 oed i fenywod. Mae'r rhan fwyaf o oedolion yn dweud eu bod mewn iechyd cyffredinol da, gyda dros 72 y cant o bobl dros 16 oed mewn iechyd 'da iawn' neu 'da'. Ac mae ein cyfradd marwolaethau babanod o 3.7 ym mhob 1,000, yn parhau'n isel mewn termau hanesyddol. Fel yr ydym ni wedi trafod droeon ar lawr y Siambr hon, mae yna lawer o ffactorau sy'n effeithio ar iechyd y genedl. Mae gofal iechyd o ansawdd uchel yn un ohonyn nhw, wrth gwrs, ond ceir amrywiaeth eang o ffactorau cymdeithasol, megis tai, addysg, swyddi o ansawdd a'r amgylchedd, sy'n chwarae rhan hyd yn oed yn fwy. Ceir nifer sylweddol o fygythiadau iechyd cyhoeddus bob blwyddyn hefyd, ac mae adroddiad Dr Atherton yn amlygu llwyddiannau sylweddol wrth ymdrin â hyn. Un o'r enghreifftiau a ddyfynnir ynddo yw effaith cyflwyno'r rhaglen driniaeth hepatitis C i Gymru gyfan. Mae llwyddiant y rhaglen hon wedi golygu ein bod ni yng Nghymru, erbyn hyn, wedi trin neu'n rhoi triniaeth i'r holl gleifion sy'n hysbys i'r gwasanaethau hepatoleg ac oedd yn fodlon cael eu cyfeirio atyn nhw, a'u bod yn parhau i gael gofal, neu, yn symlach, rydym ni ar y blaen i bob cenedl arall yn y DU o ran trin a gobeithio dileu hepatitis C. Mae hynny yn achos dros gydnabod a diolch i'r grŵp hwnnw o glinigwyr sy'n arwain y gwaith hwnnw. Mae hefyd yn cyfeirio at unigolion sydd wedi'u heintio ag HIV yn elwa ar therapïau gwrth-retrofeirysol fel y gallan nhw fyw bywyd mor iach â phosibl. Mae'n nodi bod nifer yr achosion newydd o HIV mewn unrhyw flwyddyn yn mynd ar i lawr erbyn hyn, a bod nifer yr unigolion sy'n cael profion bob blwyddyn yn cynyddu. Mae cynnal profion yn hanfodol bwysig erbyn hyn gan fod proffylacsis cyn dod i gysylltiad neu PREP ar gael i bawb sy'n cael sêl bendith glinigol. Rwyf i yn edrych ymlaen at ganlyniadau'r cyfnod treialu PREP maes o law wrth i ni gyflwyno cynllun treialu fydd yn un wirioneddol genedlaethol. Mae'r adroddiad hefyd yn blaenoriaethu camau gweithredu ar gyfer ein rhaglenni tymhorol ar gyfer imiwneiddio rhag y ffliw ac imiwneiddio plant, a fydd yn angenrheidiol i sicrhau bod y rhaglenni hynny yn parhau i fod yn destun eiddigedd y byd. Er y gellir ystyried bod clefydau trosglwyddadwy yn fygythiad iechyd cyhoeddus traddodiadol, mae Dr Atherton hefyd yn defnyddio ei adroddiad i amlygu'r risg i iechyd cyhoeddus sy'n datblygu yn sgil hapchwarae problemus. Mae'n canolbwyntio ar y niwed y gall hapchwarae ei achosi, nid yn unig i hapchwaraewyr unigol ond hefyd teulu, ffrindiau a'r gymdeithas yn gyffredinol; niwed a all gynnwys caledi ariannol, gofid seicolegol, a chwalfa perthynas bersonol ag eraill. Mae'r adroddiad yn nodi nifer yr achosion o hapchwarae. Dim ond naw gwlad yn y byd sy'n gwario mwy y pen ar hapchwarae na'r DU. Yng Nghymru, mae 61 y cant o oedolion wedi hapchwarae yn ystod y 12 mis diwethaf: 63 y cant o ddynion a 59 y cant o fenywod. Amcangyfrifir bod 450,000 o blant rhwng 11 a 15 oed yn cymryd rhan mewn rhyw fath o hapchwarae bob wythnos ledled Cymru a Lloegr. Mae hynny'n cyfateb i 16 y cant o'r grŵp oedran hwnnw; mae 1.1 y cant o'n poblogaeth yn dweud eu hunain bod ganddynt broblem hapchwarae ac amcangyfrifir bod 3.8 y cant arall o bobl yng Nghymru mewn perygl o fod â phroblem hapchwarae. Mae'r adroddiad hefyd yn amlygu bod y niwed yn sgil hapchwarae yn anghyfartal o ran ei ddosbarthiad. Pobl sy'n economaidd anweithgar ac sy'n byw mewn ardaloedd difreintiedig sydd fwyaf tebygol o ddioddef y niwed mwyaf. Mae Dr Atherton yn rhoi sylwadau ynghylch natur esblygol y diwydiant hapchwarae, ei farchnata a'i gynhyrchion. Nid yw hapchwarae yn digwydd dim ond mewn safleoedd traddodiadol megis arcedau, neuaddau bingo neu draciau rasio mwyach. Wrth gwrs, y dull o hapchwarae sy'n tyfu gyflymaf yw mentro ar-lein, sydd ar gael 24 awr y dydd, ar gael ar gyfrifiaduron, ffonau symudol neu dabledi. Yn y DU, mae bron i 9 miliwn o oedolion wedi mentro ar-lein yn ystod y pedair wythnos diwethaf. Yng Nghymru, nodwyd bod gan 9.2 y cant o hapchwaraewyr ar-lein a arolygwyd broblem hapchwarae. Noda Dr Atherton yr achos o blaid dull iechyd cyhoeddus o ymdrin â hapchwarae - dull o weithredu sy'n ceisio mynd i'r afael ag anghyfartaledd y niwed. Mae'n galw am amrywiaeth o gamau i leihau niwed sy'n gwneud mwy na chanolbwyntio ar unigolion yn unig, sydd hefyd yn cynnwys amrywiaeth eang o fesurau, gan gynnwys eiriolaeth, gwybodaeth, rheoleiddio a gwaharddiadau priodol mewn ffordd gydgysylltiedig. Wrth wneud hynny, mae Dr Atherton yn cydnabod bod hapchwarae yn cael ei reoleiddio yn bennaf ar lefel Llywodraeth y DU, gyda nifer o gyrff y DU yn gyfrifol am wahanol agweddau ar hapchwarae. Bydd ymateb effeithiol i'r niweidiau a achosir gan hapchwarae yn ei gwneud hi'n ofynnol llunio ymateb cydgysylltiedig. Gwn fod nifer o'r Aelodau yn y lle hwn wedi dangos diddordeb mawr yn y broblem hapchwarae a'r angen i gynorthwyo hapchwaraewyr sydd â phroblem, yn ogystal ag ymdrin â pha mor gyffredin yw hapchwarae a pha mor rhwydd yw gwneud hynny. Yn ddiamau, byddwch yn ymuno â mi i groesawu'r adroddiad ystyriol hwn sy'n tynnu sylw at y risgiau ac yn cynnig argymhellion ar gyfer gweithredu. Byddaf i'n sicr yn ymuno â Dr Atherton a rhanddeiliaid perthnasol i ystyried y ffordd orau o ddatblygu'r argymhellion hynny, nid yn unig drwy ein galwadau am weithredu effeithiol ar lefel y DU; yn ogystal â hyn, byddwn yn ceisio defnyddio unrhyw bwerau newydd yng Nghymru mewn ffordd synhwyrol a chymesur i leihau'r niwed a achosir gan broblemau hapchwarae. Edrychaf ymlaen at ateb cwestiynau'r Aelodau. Diolch i chi.