English: What do we mean when we use the word 'justice'? I've looked it up and the Oxford English Dictionary offers two principal meanings: the first being 'just and reasonable behaviour or the quality of being fair', and the second meaning is 'the administration of the law'. Now, as anyone who has known someone who's been raped or who has campaigned to improve the system will know, these two meanings are not always the same; the administration of the law in England is not providing survivors of rape with just and reasonable treatment in too many cases. The statistics do show this in part. In the year ending March 2019, as we've heard, less than 4 per cent of cases reported to the police resulted in a prosecution. But Llywydd, the statistics only tell us part of the story. What about the survivors who don't even feel able to report what's happened to them? The statistics are blighted by the stories they don't tell - the women and men who don't report what's happened to them out of stigma, shame, terror at how they might be blamed or not believed by the people and systems that are meant to provide them with just treatment. And what of the survivors who do take that seemingly impossibly brave step to report a rape to the police? At every stage of a survivor's uphill struggle to get justice, the odds are stacked against them. Police culture - though improved and though there is positive work being undertaken by the police and crime commissioners, it's still patchy. There'll be questions about what the survivor was wearing, how much they'd had to drink, whether they'd slept with the perpetrator before, how many people they've slept with in general at any time, whether they've been in contact with the perpetrator since. There will be invasive medical examinations that may or may not get the evidence that they need to prove what's happened to them. And then, even if the police are satisfied with the veracity of their story and even if they went to report it before showering or doing the instinctive thing of washing what's happened away, they may still - they are overwhelmingly likely to be told that the Crown Prosecution Service doesn't think there's enough chance of success and that they won't be pursuing the case. The End Violence Against Women Coalition cites a case dropped by the CPS because WhatsApp messages could be misinterpreted and another where rape within marriage wasn't prosecuted because of a CPS assumption that a jury wouldn't understand the dynamics of a coercive and controlling relationship. But Llywydd, is it any wonder that so few women and men choose to report when they've been raped? Our justice system requires phenomenal bravery from survivors; it requires them to put aside the trauma and to go to a cold examination room and talk to strangers about the worst thing that's ever happened to them. One of the main reasons I believe that justice should be devolved to Wales is that criminal cases like this don't happen in a vacuum. A survivor of rape will likely come into contact with a plethora of services - a GP, a triage nurse in A&E, a sexual health clinic, a support group, a Citizens Advice centre - before or instead of going to the police.
Welsh: Beth a olygwn pan ddefnyddiwn y gair 'cyfiawnder'? Rwyf wedi edrych, ac mae'r Oxford English Dictionary yn cynnig dau brif ystyr: y cyntaf yw 'ymddygiad rhesymol a chyfiawn neu'r rhinwedd o fod yn deg', a'r ail ystyr yw 'gweinyddiaeth y gyfraith'. Nawr, fel y bydd unrhyw un sydd wedi adnabod rhywun sydd wedi dioddef trais rhywiol neu sydd wedi ymgyrchu i wella'r system yn gwybod, nid yw'r ddau ystyr bob amser yr un fath; mewn gormod o achosion, nid yw gweinyddiaeth y gyfraith yn Lloegr yn rhoi triniaeth gyfiawn a rhesymol i oroeswyr trais rhywiol. Mae'r ystadegau'n dangos hyn yn rhannol. Yn y flwyddyn a ddaeth i ben ar 2019 Mawrth, fel y clywsom, arweiniodd llai na 4 y cant o achosion y rhoddwyd gwybod i'r heddlu amdanynt at erlyniad. Ond Lywydd, rhan o'r stori'n unig y mae'r ystadegau'n ei ddweud wrthym. Beth am y goroeswyr nad ydynt yn teimlo y gallant adrodd ynglŷn â beth sydd wedi digwydd iddynt hyd yn oed? Caiff yr ystadegau eu chwalu gan y straeon nad ydynt yn eu hadrodd - y menywod a'r dynion nad ydynt yn rhoi gwybod am beth sydd wedi digwydd iddynt oherwydd stigma, cywilydd, ofn ynglŷn â sut y gallent gael eu beio neu beidio â chael eu credu gan y bobl a'r systemau sydd i fod i ddarparu triniaeth deg iddynt. A beth am y goroeswyr sy'n cymryd y cam ymddangosiadol ddewr o roi gwybod i'r heddlu am drais rhywiol? Ar bob cam o frwydr anodd goroeswr i gael cyfiawnder, mae'r ods yn pentyrru yn eu herbyn. Diwylliant yr heddlu - er ei fod yn well ac er bod gwaith cadarnhaol yn cael ei wneud gan gomisiynwyr yr heddlu a throseddu, mae'n dal yn dameidiog. Bydd cwestiynau am beth oedd y goroeswr yn ei wisgo, faint roeddent wedi'i yfed, a oeddent wedi cysgu gyda'r troseddwr o'r blaen, faint o bobl y maent wedi cysgu gyda hwy yn gyffredinol ar unrhyw adeg, a ydynt wedi bod mewn cysylltiad â'r troseddwr ers hynny. Bydd yna archwiliadau meddygol ymyraethol a allai ddod, neu a allai fethu dod o hyd i'r dystiolaeth sydd ei hangen arnynt i brofi beth sydd wedi digwydd iddynt. Ac yna, hyd yn oed os yw'r heddlu'n fodlon â gwirionedd eu stori a hyd yn oed pe baent yn rhoi gwybod amdano cyn cael cawod neu wneud y peth greddfol o olchi'r hyn sydd wedi digwydd i ffwrdd, efallai y byddant yn dal - maent yn hynod o debygol o gael gwybod nad yw Gwasanaeth Erlyn y Goron yn credu bod digon o obaith o lwyddo ac na fyddant yn mynd ar drywydd yr achos. Mae Cynghrair Rhoi Terfyn ar Drais yn erbyn Menywod yn cyfeirio at achos a gafodd ei ollwng gan Wasanaeth Erlyn y Goron oherwydd y gellid camddehongli negeseuon WhatsApp ac un arall lle na chafodd trais o fewn priodas ei erlyn oherwydd rhagdybiaeth Gwasanaeth Erlyn y Goron na fyddai rheithgor yn deall dynameg rheolaeth drwy orfodaeth mewn perthynas. Ond Lywydd, a oes unrhyw ryfedd fod cyn lleied o fenywod a dynion yn dewis rhoi gwybod am droseddau pan fyddant wedi'u treisio'n rhywiol? Mae ein system gyfiawnder yn mynnu dewrder aruthrol ar ran goroeswyr; mae'n ei gwneud yn ofynnol iddynt roi'r trawma i'r naill ochr a mynd i ystafell archwilio oer a siarad â dieithriaid am y peth gwaethaf sydd erioed wedi digwydd iddynt. Un o'r prif resymau pam y credaf y dylid datganoli cyfiawnder i Gymru yw nad yw achosion troseddol fel hyn yn digwydd mewn gwactod. Bydd goroeswr trais rhywiol yn debygol o ddod i gysylltiad â llu o wasanaethau - meddyg teulu, nyrs brysbennu mewn adran ddamweiniau ac achosion brys, clinig iechyd rhywiol, grŵp cymorth, canolfan Cyngor ar Bopeth - cyn, neu yn lle mynd at yr heddlu.