English: Of course, we had some international examples from Jenny, and we do need to look to other countries for the excellent examples in some areas. And, of course, that's what Suzy Davies started with in her contribution, and thank you to her for that, telling us about some past school lunches - I won't pursue that - but, of course, that international experience, in Finland, in particular, again innovating, as Finland innovates in several different fields, and spending the necessary funds to innovate, it's true to say. But I like that idea of showing children what a healthy plate of food looks like. That is very important - not just leaving it entirely up to the child's choice. There's an expectation there of what a healthy plateful looks like. Then, moving on to Mike Hedges's contribution, of course, Mike was emphasising the importance of the school meal, just in case the child did not receive any other food at all during that day - remembering the background of poverty, of course, in Swansea, that's a very important agenda for us - and again emphasised the importance of healthy food for the development and well-being of the child in educational terms and in terms of their health. And Mike also told us about the need or the challenge to provide food for our children during the summer holidays. It's an issue that arises frequently in Swansea, particularly during the long school holidays in the summer. And Mike made the point that children aren't born just liking chocolate and hating vegetables - there is a wider role in providing education and how children are brought up in this world, but I think that is outwith the parameters of this debate this afternoon. And that brings us to the very valuable contribution made by Joyce Watson about the availability of water, again, and making the case for having a vegan option as well in our schools - it's about having that choice, isn't it - and emphasising the importance of vegetables in terms of nutrition. And Joyce reminded us of the impact of what we eat, the direct influence of that on our environment. Joyce made the point, as several Members did, that the school meal can influence habits for life, as the child grows to be a young person and then an adult - you establish lifelong eating habits in school. And the very interesting point was made about when schools do grow their own produce to be consumed, emphasising the importance of local produce, but, in educational terms, children can see where their food comes from, and she referred to the current inquiry of the climate change committee on allotments and the importance in that regard of living a healthy life, eating healthy food and decreasing food waste. The result of that inquiry will follow from the climate change committee. And the Minister, to conclude - I have noted some issues that she referred to already, but she also endorsed the importance of healthy meals to promote the well-being and development of the child, acknowledged the contribution of those who prepare the food, of course, including other members of her family over the years in areas of Swansea some of us know very well. It's important to acknowledge the vital role played by those who prepare the food in our schools and the contribution they've made over the years, because the obesity agenda is the fundamental issue driving all of this. There are several elements to our response as a society to the obesity agenda, as the Minister outlined. The update of the regulations on healthy eating in schools is on the way. Again, the Minister emphasised the importance of local procurement. We had the debate again about the provision of water free of charge, and she reminded us that free breakfasts in school started here in Wales as well. To conclude, the Minister emphasised that the well-being of our children is what's at the heart of this. Thank you.
Welsh: Wrth gwrs, cawson ni ambell i brofiad rhyngwladol gan Jenny, ac mae angen inni edrych i wledydd eraill am ddarpariaethau bendigedig mewn rhai ardaloedd. Ac, wrth gwrs, dyna beth ddechreuodd Suzy Davies yn ei chyfraniad hi, a diolch am ei chyfraniad hi hefyd, yn naturiol, yn olrhain rhai o giniawau'r gorffennol yn yr ysgolion - af i ddim ar ôl hynna i gyd - ond, wrth gwrs, profiad rhyngwladol, yn enwedig, yn yr achos yma, y Ffindir, eto yn arloesi, fel y mae'r Ffindir, mewn nifer o feysydd, yn arloesi, ac, wrth gwrs, yn gwario'r arian angenrheidiol i arloesi hefyd, mae'n wir i ddweud. Ond roeddwn i'n licio'r syniad yna o ddangos i'r plant beth mae plât iach o fwyd yn edrych fel. Mae hynna'n bwysig - ddim jest yn ei adael o'n hollol i fyny i ddewis y plentyn. Mae yna ddisgwyliad yn fanna o beth mae plât iach o fwyd yn edrych fel. Gan symud ymlaen wedyn at gyfraniad Mike Hedges, wrth gwrs, roedd Mike yn pwysleisio pwysigrwydd y pryd o fwyd yn yr ysgol, jest rhag ofn fuasai'r plentyn hwnnw ddim yn cael unrhyw fwyd arall o gwbl y dydd hwnnw - o gofio cefndir tlodi, wrth gwrs, yn Abertawe, mae hynna'n agenda pwysig inni - eto, gan bwysleisio pwysigrwydd darpariaeth fwyd iach er lles a datblygiad y plentyn yn addysgiadol yn ogystal â thyfu'n blentyn iach. Ac eto roedd Mike yn mynd ar ôl yr angen am fwyd, darpariaeth fwyd, neu'r her i ddarparu bwyd i'n plant yn ystod gwyliau'r haf. Mae o yn bwnc cyson yn ardal Abertawe bob tro, yn enwedig yn ystod gwyliau ysgol yn yr haf. Ac, wrth gwrs, mi wnaeth Mike y pwynt dyw plant ddim yn cael eu geni i ddim ond hoffi siocled ac i gasáu llysiau - mae yna rôl ehangach, wrth gwrs, mewn darparu addysg a sut mae plant yn cael eu magu yn y byd yma, ond dwi'n credu bod hynny y tu allan i ganllawiau'r ddadl yma'r prynhawn yma. Sydd yn ein dod â ni at gyfraniad gwerthfawr Joyce Watson, eto'n gwneud y pwynt ynglŷn ag argaeledd dŵr, ac, wrth gwrs, yn gwneud yr achos dros gael y dewis figan hefyd yn ein hysgolion - cael y dewis, mewn ffordd - a phwysleisio llysiau yn y ddarpariaeth o fwyd a maeth. A hefyd roedd Joyce yn ein hatgoffa ni am effeithiau beth rŷn ni'n ei fwyta yn gallu amharu neu ddylanwadu'n uniongyrchol ar ein hamgylchedd. Ac eto roedd Joyce yn gwneud y pwynt, fel y gwnaeth sawl un, fod pryd ysgol yn gallu dylanwadu ar arferion oes y plentyn wrth i'r plentyn dyfu i fod yn berson ifanc ac wedyn yn oedolyn - dŷch chi'n sefydlu arferion oes wrth ddechrau bwyta yn ein hysgolion ni. Ac, wrth gwrs, y pwynt arall diddorol oedd pan fo ysgolion yn tyfu'r cynnyrch i'w fwyta, ac, wrth gwrs, yn pwysleisio pwysigrwydd cynnyrch lleol, ond, yn addysgiadol, mae plant yn gallu gweld o le mae eu bwyd nhw'n dod, ac yn cyfeirio at ymchwiliad presennol cyfredol y pwyllgor newid hinsawdd ar randiroedd a'r pwysigrwydd yn y fan hynny o hefyd fod yn byw bywyd iach, bwyta bwyd iach a hefyd yn lleihau gwastraff bwyd. Bydd canlyniadau'r ymchwiliad yna i ddilyn allan o'r pwyllgor newid hinsawdd. A'r Gweinidog i orffen - dwi wedi clustnodi rhai materion wnaeth hi gyfeirio atynt eisoes, ond eto'n ategu pwysigrwydd prydiau iach i hybu lles a datblygiad y plentyn, yn cydnabod cyfraniad y sawl sy'n paratoi bwyd, wrth gwrs, gan gynnwys aelodau eraill o'i theulu dros y blynyddoedd mewn ardaloedd o Abertawe mae rhai ohonon ni'n eu nabod yn dda iawn. Ond, wrth gwrs, mae'n bwysig cydnabod rôl allweddol y sawl sydd yn coginio bwyd yn ein hysgolion wedi'i wneud dros y blynyddoedd, achos yr agenda gordewdra ydy'r peth sylfaenol sydd yn gyrru hyn. Wrth gwrs, mae yna sawl elfen i'n hymateb ni fel cymdeithas i'r agenda gordewdra, fel y gwnaeth y Gweinidog ei amlinellu. Mae diweddariad ar y rheoliadau bwyta'n iach yn ein hysgolion ar y ffordd. Eto, roedd y Gweinidog yn pwysleisio pwysigrwydd caffael lleol. Cawson ni'r ddadl eto ynglŷn â darpariaeth dŵr am ddim, ac eto yn ein hatgoffa ni o'n hanes bod brecwast am ddim hefyd wedi dechrau yma yng Nghymru. Ac, i orffen, roedd y Gweinidog yn pwysleisio lles ein plant yn hyn i gyd, sydd yn hollol ganolog. Diolch yn fawr.