English: Thank you for the question today, Carwyn Jones, and your response, Minister. Can I just begin by saying, though, that I think if we overplay the Brexit hand in any conversations of this nature, we're going to reach a point where we're blaming everything on Brexit and not really being able to evaluate the effect of Brexit? So, while I'm prepared to accept that there may be an element of this, I'm glad that Bethan Sayed made the point that this is not the main reason for the move today. The fact is it's £600 cheaper to produce this engine in Mexico than it is in Bridgend, and there should be questions here - and perhaps you could deal with this, Minister - about why the conversations between the Welsh Government and the UK Government - I ask the question of both - didn't foresee this happening a little bit sooner. Because one of the things that has definitely emerged from the sorry tale that we've heard over the last few weeks is that Ford were very much behind the curve on identifying the tastes that were changing within the European market and over-focusing, perhaps, on very different tastes within the American market. Why wasn't that presented as a form of challenge to Ford much earlier in the process, bearing in mind that we've heard from you and we've heard from BEIS as well that conversations have been happening with Ford for many a year? I wonder if you could also tell us a little bit more about the money that Welsh Government has given Ford over the years. I accept what you say, that you won't be allowing them to draw down any more, and I think you mentioned that about £11 million is available to be clawed back - although the Deputy Minister today, in the cross-party group, mentioned that the ability to claim back any money would be just modest. So, I wonder if you can tell us a little bit about how much money may be written off in the course of this for Welsh Government, but, for any money that you do manage to recover or not give to Ford in the first place, how that money will be used. Will it all be dedicated to the work of the taskforce, or will you be looking to spend it in other ways? Because one of the things we haven't heard anything about at the moment is that Bridgend is within the Cardiff capital region footprint, but it's pretty close to the Swansea bay city deal footprint as well, and I would be looking to both those boards to see whether they can be of assistance, to see whether, actually, the skills of this workforce can be used within the project plans for both those boards. And in particular, as you know, Cardiff is still in the running for being a Heathrow hub; I would have thought that the ability to present the talents within this workforce as a plus for that Heathrow hub might be something that might just nudge it on its way towards Cardiff. And then, finally, it was just this question of communication, I think. We heard from you back in February that Ford was hoping to hear in about a month's time about the new engine for the Grenadier 4x4; I had to find out from the pages of Auto Trader that that job had gone to BMW. I think it might have been useful if this Chamber had been told that, as we're all clearly very, very interested in that. I'm not going to steal all the questions today, but there is still a question to be answered about where INEOS will fit into our picture looking forward on this and whether you're speaking to other companies about how to resolve Ford's failure to notice that green transport is the way forward. Because we are looking at that - not just electric cars, but we're talking about hydrogen cars and also new forms of public transport, the new vehicles we're going to need in twenty-first century green public transport. Have we left that a bit late to involve this particular workforce, this expertise, which Ford itself recognises as superlative? Have we lost the opportunity to capture them for the new-look public transport in particular that Wales so desperately needs? Thank you.
Welsh: Diolch am y cwestiwn heddiw, Carwyn Jones, a'ch ymateb, Gweinidog. A gaf i ddechrau, fodd bynnag, trwy ddweud fy mod i o'r farn os byddwn yn rhoi gormod o bwyslais ar Brexit mewn unrhyw sgyrsiau o'r math hwn, y byddwn yn cyrraedd pwynt pan fyddwn yn beio popeth ar Brexit ac yn methu â gwerthuso effaith Brexit mewn gwirionedd? Felly, er fy mod i'n fodlon derbyn y gall fod elfen o hyn, rwy'n falch bod Bethan Sayed wedi gwneud y pwynt nad hwn yw'r prif reswm dros symud heddiw. Y gwir amdani yw ei bod £600 yn rhatach i gynhyrchu'r injan hon ym Mecsico nag y mae ym Mhen-y-bont ar Ogwr, a dylai fod cwestiynau yma - ac efallai y gallech chi ymdrin â hyn, Gweinidog - ynglŷn â pham na wnaeth y sgyrsiau rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU - rwy'n gofyn y cwestiwn i'r ddau - ragweld hyn yn digwydd ychydig yn gynt. Oherwydd un o'r pethau sydd yn sicr wedi dod i'r amlwg o'r hanes truenus yr ydym wedi'i glywed yn ystod yr wythnosau diwethaf yw bod Ford gryn dipyn ar ei hôl hi o ran nodi'r chwaeth a oedd yn newid yn y farchnad Ewropeaidd a chanolbwyntio gormod, efallai, ar chwaeth wahanol iawn yn y farchnad yn America. Pam na chafodd hynny ei gyflwyno fel math o her i Ford lawer yn gynharach yn y broses, o gofio ein bod ni wedi clywed gennych chi a gan yr Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol hefyd, bod sgyrsiau gyda Ford wedi bod yn digwydd ers sawl blwyddyn? Tybed allwch chi ddweud ychydig mwy wrthym ni hefyd am yr arian y mae Llywodraeth Cymru wedi'i roi i Ford dros y blynyddoedd. Rwy'n derbyn yr hyn yr ydych yn ei ddweud, sef na fyddwch yn caniatáu iddynt gael rhagor o arian, ac rwy'n credu y gwnaethoch chi grybwyll bod tua £11 miliwn ar gael i'w adfachu - er y dywedodd y Dirprwy Weinidog heddiw, yn y grŵp trawsbleidiol, y byddai'r gallu i hawlio unrhyw arian yn ôl yn gymedrol yn unig. Felly, tybed a wnewch chi ddweud rhywfaint wrthym am faint o arian y gellir ei ddileu yn ystod y mater hwn i Lywodraeth Cymru, ond, am unrhyw arian yr ydych yn llwyddo i'w adfer neu i beidio â'i roi i Ford yn y lle cyntaf, sut y caiff yr arian hwnnw ei ddefnyddio. A fydd y cyfan yn cael ei neilltuo i waith y tasglu, neu a fyddwch yn ystyried ei wario mewn ffyrdd eraill? Gan mai un o'r pethau nad ydym wedi clywed dim yn ei gylch ar hyn o bryd yw bod Pen-y-bont ar Ogwr o fewn ôl troed prifddinas-ranbarth Caerdydd, ond mae'n eithaf agos at ôl troed bargen ddinesig bae Abertawe hefyd, a byddwn i'n trafod â'r ddau fwrdd hynny i weld pa gymorth y gallan nhw ei roi, i weld a ellir, mewn gwirionedd, ddefnyddio sgiliau'r gweithlu hwn o fewn cynlluniau prosiect y ddau fwrdd hynny. Ac yn benodol, fel y gwyddoch chi, mae Caerdydd yn dal yn bosibilrwydd ar gyfer bod yn ganolfan Heathrow; byddwn i wedi meddwl y gallai'r gallu i gyflwyno talentau'r gweithlu hwn fel budd i'r ganolfan Heathrow honno, fod yn rhywbeth a allai fod yn hwb iddo ddod i Gaerdydd. Ac yna, yn olaf, cwestiwn bach ynghylch cyfathrebu, rwy'n credu. Fe wnaethom ni glywed gennych chi yn ôl ym mis Chwefror fod Ford yn gobeithio clywed ymhen rhyw fis am yr injan newydd ar gyfer y 4x4 Grenadier; bu'n rhaid i mi gael gwybod o dudalennau Auto Trader fod y gwaith hwnnw wedi mynd i BMW. Rwy'n credu y byddai wedi bod yn ddefnyddiol pe byddai'r Siambr hon wedi cael gwybod hynny, gan fod gennym ddiddordeb mawr iawn yn hynny yn amlwg. Nid wyf i am ddwyn yr holl gwestiynau heddiw, ond mae cwestiwn i'w ateb o hyd ynghylch lle bydd INEOS yn ffitio yn ein darlun wrth edrych ymlaen ar hyn ac a ydych yn siarad â chwmnïau eraill ynglŷn â sut i ddatrys methiant Ford i sylwi mai trafnidiaeth werdd yw'r ffordd ymlaen. Oherwydd rydym ni'n ystyried hynny - nid ceir trydan yn unig, ond rydym yn sôn am geir hydrogen a mathau newydd o drafnidiaeth gyhoeddus, y cerbydau newydd y bydd eu hangen arnom ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus werdd yr unfed ganrif ar hugain. A ydym ni wedi ei gadael ychydig yn hwyr i gynnwys y gweithlu penodol hwn, yr arbenigedd hwn, y mae Ford ei hun yn ei gydnabod yn un gwych? A ydym ni wedi colli'r cyfle i'w cipio ar gyfer trafnidiaeth gyhoeddus ar ei newydd wedd yn arbennig y mae ei hangen mor ddybryd ar Gymru? Diolch.