English: Diolch yn fawr, Dirprwy Llywydd. Can I start by thanking Plaid Cymru for bringing forward this debate? We've just had a very powerful debate on the Equality and Social Justice Committee report on tackling fuel poverty, and indeed yesterday the First Minister also made a statement on how the Welsh Government is tackling the cost-of-living crisis, and seeing this as a critical priority of this Government. People in Wales are facing the biggest fall in living standards since records began. Domestic energy bills have doubled over the last 12 months, and the impacts are being felt right across our economy and our communities, particularly amongst those on the lowest incomes and the most vulnerable, and that's been expressed clearly today. In this financial year alone, we as Welsh Government will be spending £1.6 billion on targeted cost-of-living support and universal programmes to put money back in people's pockets and to help alleviate this crisis. And just yesterday, the First Minister announced those additional three measures we'll implement - on the third 'Claim what's yours' campaign, on warm spaces and on foodbanks. There's much we have done here in Wales, but we know that the key levers for alleviating this crisis lie with the UK Government, who've allowed this crisis to spiral and whose interventions merely paper over the cracks. The energy price guarantee by the UK Government is needed. However, the reality is that 45 per cent of people in Wales were already likely to be in fuel poverty following the price cap rise in April of this year. That's already been said. There is little in the guarantee to support those who are already impacted by the increasing energy costs. The Resolution Foundation have predicted that when we take into account the energy price guarantee, and the expected reversal in the previous Tory Government's rise in national insurance contributions - we await Friday's announcement - on average, the richest tenth of households will benefit from these measures by about £4,700 a year while the poorest will receive £2,200, deepening the inequalities that blight people's lives. And as the First Minister said yesterday, the UK Government's decision to use borrowing to pay for the cap instead of a windfall tax on the extraordinary profits made by oil and gas producers consigns us all to a future of higher bills for many years to come. I agree with Plaid Cymru that current increases in energy bills are unsustainable, and I agree that it's shameful that people in Wales are facing these increases in their bills whilst the fossil fuel companies are making record profits. So, we call on the UK Government, many of us here in this Chamber, to recognise the severity of this crisis on taxpayers, to rethink their approach to covering the cost of energy price caps and to tax the record profits of the oil and gas producers. I also call on the UK Government to review the benefits system. Jane Dodds made the point about the £20 cut to universal credit last year, and I've also called for the removal of the benefit cap and the two-child limit to support families and to give children the best start in life, and to reconsider the recommendations that were made by the Welsh Affairs Committee for the UK Government to work with the Welsh Government on addressing all of the social security needs and responsibilities in Wales. I have on several occasions in this Senedd stated the Welsh Government's commitment to do everything in our power to support the people of Wales through this unprecedented crisis, and again make this commitment today. But I have to say also that, as a Government, we're not immune to the impacts of the cost-of-living crisis, and just as inflation erodes what individuals and families can purchase, so of course it does the Government too. So, our three-year spending review settlement, which we had from the UK Government last year, is now worth at least £600 million less than it was the time we received it last October, because of the impact of inflation, and this gap is likely to increase when we see the latest Office for Budget Responsibility forecasts, whenever we see them. But while we recognise the need to act, there are inevitably limits to how far we can go. Unless the UK Government increases public spending - [ Interruption.] I think this is something that is so important, because it is about how can we actually reach out and make sure that our £1.6 billion that we've found to target cost-of-living support and universal programmes can actually put money back in people's pockets. And, you know, that does include the £330 million cost-of-living package.
Welsh: Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. A gaf fi ddechrau drwy ddiolch i Blaid Cymru am gyflwyno'r ddadl hon? Rydym newydd gael dadl bwerus iawn ar adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ar drechu tlodi tanwydd, ac yn wir, ddoe, gwnaeth y Prif Weinidog ddatganiad hefyd ar sut y mae Llywodraeth Cymru yn mynd i'r afael â'r argyfwng costau byw, ac yn ystyried hyn yn flaenoriaeth hollbwysig i'r Llywodraeth hon. Mae pobl yng Nghymru'n wynebu'r gostyngiad mwyaf mewn safonau byw ers i gofnodion ddechrau. Mae biliau ynni domestig wedi dyblu dros y 12 mis diwethaf, ac mae'r effaith i'w theimlo ar draws ein heconomi a'n cymunedau, yn enwedig ymhlith y rhai ar yr incwm isaf a'r rhai mwyaf agored i niwed, ac mae hynny wedi'i fynegi'n glir heddiw. Yn y flwyddyn ariannol hon yn unig, byddwn ni fel Llywodraeth Cymru yn gwario £1.6 biliwn ar gymorth costau byw wedi'i dargedu a rhaglenni cyffredinol i roi arian yn ôl ym mhocedi pobl a helpu i liniaru'r argyfwng hwn. A ddoe ddiwethaf, cyhoeddodd y Prif Weinidog y tri mesur ychwanegol y byddwn yn eu gweithredu - ar y drydedd ymgyrch 'Hawliwch yr hyn sy'n ddyledus i chi', ar fannau cynnes ac ar fanciau bwyd. Rydym wedi gwneud llawer yma yng Nghymru, ond gwyddom mai Llywodraeth y DU sydd â'r adnoddau allweddol ar gyfer lliniaru'r argyfwng hwn, hwy sydd wedi caniatáu i'r argyfwng hwn waethygu a dim ond papuro dros y craciau y mae eu hymyriadau wedi'i wneud. Mae angen y warant prisiau ynni gan Lywodraeth y DU. Fodd bynnag, y gwir amdani yw bod 45 y cant o bobl Cymru eisoes yn debygol o fod mewn tlodi tanwydd yn dilyn y cynnydd yn y cap ar brisiau ynni ym mis Ebrill eleni. Mae hynny wedi'i ddweud eisoes. Ychydig iawn sydd yna yn y warant i gefnogi'r rheini y mae'r costau ynni cynyddol eisoes yn effeithio arnynt. Ar ôl ystyried y warant prisiau ynni, a gwrthdroi, yn ôl y disgwyl, y cynnydd gan y Llywodraeth Dorïaidd flaenorol i gyfraniadau yswiriant gwladol - arhoswn am y cyhoeddiad ddydd Gwener - mae Sefydliad Resolution wedi rhagweld, ar gyfartaledd, y bydd y degfed ran gyfoethocaf o aelwydydd yn cael oddeutu £4,700 y flwyddyn drwy'r mesurau hyn, tra bydd y tlotaf yn cael £2,200, gan ddyfnhau'r anghydraddoldebau sy'n falltod ar fywydau pobl. Ac fel y dywedodd y Prif Weinidog ddoe, mae penderfyniad Llywodraeth y DU i ddefnyddio benthyca i dalu am y cap yn lle treth ffawdelw ar yr elw aruthrol a wneir gan gynhyrchwyr olew a nwy yn ein tynghedu ni oll i ddyfodol o filiau uwch am flynyddoedd lawer i ddod. Rwy'n cytuno â Phlaid Cymru fod y cynnydd presennol mewn biliau ynni'n anghynaladwy, ac rwy'n cytuno ei bod yn gywilyddus fod pobl yng Nghymru yn wynebu'r cynnydd hwn yn eu biliau tra bo'r cwmnïau tanwydd ffosil yn gwneud elw digynsail. Felly, rydym yn galw ar Lywodraeth y DU, llawer ohonom yma yn y Siambr hon, i gydnabod difrifoldeb yr argyfwng i drethdalwyr, i ailfeddwl eu hymagwedd tuag at dalu am gapiau ar brisiau ynni a threthu elw digynsail y cynhyrchwyr olew a nwy. Galwaf hefyd ar Lywodraeth y DU i adolygu'r system fudd-daliadau. Gwnaeth Jane Dodds y pwynt am y toriad o £20 i gredyd cynhwysol y llynedd, ac rwyf innau hefyd wedi galw am gael gwared ar y cap ar fudd-daliadau a'r terfyn dau blentyn i gefnogi teuluoedd ac i roi'r dechrau gorau mewn bywyd i blant, ac ailystyried yr argymhellion a wnaed gan y Pwyllgor Materion Cymreig i Lywodraeth y DU i weithio gyda Llywodraeth Cymru ar fynd i'r afael â'r holl gyfrifoldebau ac anghenion mewn perthynas â nawdd cymdeithasol yng Nghymru. Rwyf wedi datgan ar sawl achlysur yn y Senedd hon ymrwymiad Llywodraeth Cymru i wneud popeth yn ein gallu i gefnogi pobl Cymru drwy'r argyfwng digynsail hwn, ac rwy'n gwneud yr ymrwymiad hwn eto heddiw. Ond mae'n rhaid imi ddweud hefyd nad ydym ni, fel Llywodraeth, yn ddiogel rhag effeithiau'r argyfwng costau byw, ac yn union fel y mae chwyddiant yn erydu'r hyn y gall unigolion a theuluoedd ei brynu, mae'n gwneud hynny i'r Llywodraeth hefyd. Felly, mae setliad yr adolygiad o wariant tair blynedd, a gawsom gan Lywodraeth y DU y llynedd, bellach yn werth o leiaf £600 miliwn yn llai na phan y'i cawsom fis Hydref diwethaf, oherwydd effaith chwyddiant, ac mae'r bwlch hwn yn debygol o gynyddu pan welwn ragolygon diweddaraf y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol, pryd bynnag y cawn eu gweld. Ond er ein bod yn cydnabod yr angen i weithredu, mae'n anochel fod cyfyngiadau ar ba mor bell y gallwn fynd. Oni bai bod Llywodraeth y DU yn cynyddu gwariant cyhoeddus - [ Torri ar draws.] Credaf fod hyn yn rhywbeth sydd mor bwysig, oherwydd mae'n ymwneud â sut y gallwn estyn allan a sicrhau bod yr £1.6 biliwn yr ydym wedi'i ganfod i dargedu cymorth costau byw a rhaglenni cyffredinol yn gallu rhoi arian yn ôl ym mhocedi pobl. Ac mae hynny'n cynnwys y pecyn costau byw o £330 miliwn.