English: These perverse outcomes are completely contrary to the vision that lay behind the creation of the state legal aid system by the post-war Labour Government, and they are contrary to the vision and beliefs of this Welsh Labour Government. The vision was 'that whatever the difficulties may be in the way of poverty, no citizen should fail to get the legal aid or advice which is so necessary to establish his or her full rights.' This was said to be 'an essential reform in a true democracy'. Llywydd, I go further, to say that this is a basic human right that is now being denied. Legal aid is more than just a process for the funding of lawyers in legal cases. When it was established in 1949, they were creating an NHS for the law, and it was recognised that access to justice, the right to advice, representation and support, is a fundamental human right. It is not just about the courts, it is about empowerment of people, it is about ensuring that all have genuine rights in society. Is it any wonder, then, that so many people disengage from civic society when they do not feel part of it, are not listened to and are powerless? Members of this Senedd will be aware that I and the Minister for Social Justice have increasingly been issuing joint written statements around these justice issues, and this is because we recognise that the link between justice, access to justice and our core public services is a key to tackling poverty, social disadvantage and inequality. That is why the issue of devolution of justice is such an important issue for this Government, because it interlinks with so many of the devolved responsibilities and it is a necessary component of our strategy to tackle social injustice. Sir Christopher Bellamy, in his recent independent review of criminal legal aid, found that that there had been 'years of neglect' of the legal aid system. He expresses serious concerns about the impact of funding cuts on the 'equality of arms' between prosecution and defence, which not only appears unfair but causes profound unfairness. Individuals facing criminal prosecution and imprisonment fear that the financial costs of defending themselves could bankrupt them even if they are successful, and this means that the only option they may rationally choose is to plead guilty to an offence they have not committed, so that their home and other assets are protected for their family's benefit. Most recently, this is demonstrated in what has been described as the greatest miscarriage of justice in modern times. Hundreds of sub-post office managers across England and Wales were wrongly convicted in the Post Office Horizon scandal. Many felt they had to choose to plead guilty for crimes they had not committed, solely because legal aid was insufficient for them to achieve justice against the financial might of private prosecutions brought by the Post Office. This is not just an issue in criminal justice. The 27-year fight for justice over Hillsborough is another example. Once again, there was an absence of legal aid to support families of the victims in securing justice, leading to calls for a Hillsborough law. Those lawyers, paralegals and advisers, and those in the third sector, who work tirelessly on legal aid or for free are community heroes. They are not the so-called fat-cat lawyers the press is so fond of reporting about; they are at the unrecognised and undervalued end of one of the most important services in civil society - a service that many of the most vulnerable and disadvantaged people in our communities need and depend upon, and it is a sector that is slowly dying. It is no wonder that the legally aided element of the legal profession is so demoralised. Offices have closed, as entrants to the profession are deterred by rates of pay sometimes of the order of 50 per cent lower than existed in the late 1990s, to such an extent that members of the bar are considering taking legal action and industrial action. Many of our rural and Valleys communities have now become court and legal advice deserts. For many, there is no longer any justice, only a legal and administrative process in which they become passive victims. Sir Christopher Bellamy states that academics at Cardiff University have an ethical dilemma when advising students on a career in criminal legal aid: 'Either they encourage their students to enter a profession with few opportunities for social mobility and progression, or they advise against, in which case "without new blood" the profession is most certainly going to perish in 10-15 years' time if not less.' Similar dilemmas appear in other areas of the law. The Welsh Government is doing all it can to make up for the failings of the current system and to support those most in need of social welfare advice. During this financial year, over £10 million of grant funding has been made available to single advice fund services in Wales. We fund services that reach deep within local communities, helping people resolve multiple, and often entrenched, social welfare problems, including representation before courts and tribunals. In the last financial year in Wales, single advice fund services helped 127,813 people. The Welsh Government is now funding the Cardiff drug and alcohol court pilots and many other initiatives. Yet a fundamental problem remains. We fully agree with Sir Christopher's central recommendation that at least £135 million additional funding - at least - is needed each year just to support criminal legal aid. And we contend that civil legal aid is similarly inadequately funded. There is much else in the Bellamy report that the Ministry of Justice should take forward. And yet the current justice Secretary seems more concerned with tearing up human rights protections for ordinary citizens than fixing the problems that his party in Government has helped to create. It is a disgrace that, in the coming human rights review, the Government has refused to give any consideration to introducing social and economic rights, and that part of the focus of the review is on so-called 'rights inflation', as we apparently have too many rights. This is an issue that the Minister for Social Justice and I plan to address in our response to the review. It is easy, of course, to simply call for more expenditure. So, let me remind Members of the Thomas commission finding that, based on statistics provided by the Legal Aid Agency, spending per head on criminal legal aid is £11.50 in Wales compared to £15 in England. So, put simply, if it were devolved and we received our fair share of funding, we could fund legal aid better. We could create our own Welsh legal aid and advice service, one that is genuinely designed to serve the people of Wales and provide the access to justice we all believe in. It is imperative the UK Government brings forward the radical reforms needed to ensure the equality of access to justice for our citizens, as well as constraining the potential abuses of state power. Viscount Simon said in 1948 that 'It is an incorrect slander to say there is one law for the rich and another for the poor', yet this is where we are and this is what we must change. Diolch, Llywydd.
Welsh: Mae'r canlyniadau gwrthnysig hyn yn gwbl groes i'r weledigaeth sy'n sail i greu system cymorth cyfreithiol y wladwriaeth gan y Llywodraeth Lafur ar ôl y rhyfel, ac maen nhw'n groes i weledigaeth a chredoau'r Llywodraeth Lafur hon yng Nghymru. Y weledigaeth oedd 'beth bynnag fo'r anawsterau o ran tlodi, ni ddylai unrhyw ddinesydd fethu â chael y cymorth cyfreithiol na'r cyngor sydd mor angenrheidiol i sefydlu ei hawliau llawn.' Dywedwyd bod hyn yn 'ddiwygiad hanfodol mewn gwir ddemocratiaeth'. Llywydd, rwyf i'n mynd ymhellach, i ddweud bod hon yn hawl ddynol sylfaenol sydd nawr yn cael ei gwrthod. Mae cymorth cyfreithiol yn fwy na phroses ar gyfer ariannu cyfreithwyr mewn achosion cyfreithiol yn unig. Pan gafodd ei sefydlu yn 1949, roedden nhw'n creu GIG ar gyfer y gyfraith, a chydnabod bod sicrhau cyfiawnder, yr hawl i gyngor, cynrychiolaeth a chymorth, yn hawl ddynol sylfaenol. Nid yw'n ymwneud â'r llysoedd yn unig, mae'n ymwneud â grymuso pobl, mae'n ymwneud â sicrhau bod gan bawb hawliau gwirioneddol mewn cymdeithas. Ydy hi'n syndod, felly, bod gymaint o bobl yn ymddieithrio oddi wrth gymdeithas ddinesig pan nad ydyn nhw'n teimlo'n rhan ohoni, pad nad oes neb yn gwrando arnyn nhw a phan maen nhw'n ddi-rym? Bydd Aelodau'r Senedd hon yn ymwybodol fy mod i a'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol wedi bod yn cyhoeddi datganiadau ysgrifenedig ar y cyd ynghylch y materion cyfiawnder hyn fwyfwy, a'r rheswm am hyn yw ein bod yn cydnabod bod y cysylltiad rhwng cyfiawnder, sicrhau cyfiawnder a'n gwasanaethau cyhoeddus craidd yn allweddol i fynd i'r afael â thlodi, anfantais gymdeithasol ac anghydraddoldeb. Dyna pam mae datganoli cyfiawnder yn fater mor bwysig i'r Llywodraeth hon, oherwydd mae'n cyd-gysylltu â chymaint o'r cyfrifoldebau datganoledig ac mae'n elfen angenrheidiol o'n strategaeth i fynd i'r afael ag anghyfiawnder cymdeithasol. Fe wnaeth Syr Christopher Bellamy ganfod, yn ei adolygiad annibynnol diweddar o gymorth cyfreithiol troseddol, fod 'blynyddoedd o esgeulustod' wedi bod o'r system cymorth cyfreithiol. Mae'n mynegi pryderon difrifol am effaith toriadau cyllid ar 'gydraddoldeb arfau' rhwng erlyn ac amddiffyn, sydd nid yn unig yn ymddangos yn annheg ond yn achosi annhegwch dwfn. Mae unigolion sy'n wynebu erlyniad troseddol a charcharu yn ofni y gallai costau ariannol amddiffyn eu hunain achosi methdaliad hyd yn oed os ydyn nhw'n llwyddiannus, ac mae hyn yn golygu mai'r unig opsiwn y gallan nhw ei ddewis yn rhesymegol yw pledio'n euog i drosedd nad ydyn nhw wedi'i chyflawni, fel bod eu cartref ac asedau eraill yn cael eu diogelu er budd eu teulu. Yn fwyaf diweddar, mae hyn wedi cael ei weld yn yr hyn sydd wedi'i ddisgrifio fel camweinyddiad cyfiawnder mwyaf y cyfnod modern. Cafwyd cannoedd o is-reolwyr swyddfeydd post ledled Cymru a Lloegr yn euog ar gam yn sgandal Horizon Swyddfa'r Post. Roedd llawer yn teimlo bod yn rhaid iddyn nhw ddewis pledio'n euog am droseddau nad oedden nhw wedi'u cyflawni, dim ond am nad oedd cymorth cyfreithiol yn ddigonol iddyn nhw sicrhau cyfiawnder yn erbyn grym ariannol erlyniadau preifat a ddygwyd gan Swyddfa'r Post. Nid mater mewn cyfiawnder troseddol yn unig yw hwn. Mae'r frwydr 27 mlynedd dros gyfiawnder dros Hillsborough yn enghraifft arall. Unwaith eto, nid oedd cymorth cyfreithiol i gefnogi teuluoedd y dioddefwyr i sicrhau cyfiawnder, gan arwain at alwadau am gyfraith Hillsborough. Mae'r cyfreithwyr, y paragyfreithwyr a'r cynghorwyr hynny, a'r rhai yn y trydydd sector, sy'n gweithio'n ddiflino ar gymorth cyfreithiol neu am ddim yn arwyr cymunedol. Nid nhw yw'r cyfreithwyr blonegog, fel maen nhw'n cael eu galw, mae'r wasg mor hoff o adrodd amdanyn nhw; maen nhw ar ben digydnabyddiaeth, nad yw'n cael ei werthfawrogi o un o'r gwasanaethau pwysicaf mewn cymdeithas sifil - gwasanaeth mae ar lawer o'r bobl fwyaf agored i niwed a difreintiedig yn ein cymunedau ei angen ac yn dibynnu arno, ac mae'n sector sy'n marw'n araf. Nid yw'n syndod bod elfen cymorth cyfreithiol y proffesiwn cyfreithiol mor ddigalon. Mae swyddfeydd wedi cau, gan fod dechreuwyr yn y proffesiwn yn cael eu rhwystro gan gyfraddau cyflog sydd weithiau 50 y cant yn is nag oedd yn bodoli ar ddiwedd y 1990au, i'r fath raddau fel bod aelodau'r bar yn ystyried cymryd camau cyfreithiol a gweithredu diwydiannol. Mae llawer o'n cymunedau gwledig a chymunedau'r Cymoedd bellach wedi dod yn anialwch o ran llysoedd a chyngor cyfreithiol. I lawer, nid oes cyfiawnder mwyach, dim ond proses gyfreithiol a gweinyddol lle maen nhw'n dod yn ddioddefwyr goddefol. Mae Syr Christopher Bellamy yn dweud bod gan academyddion ym Mhrifysgol Caerdydd gyfyng-gyngor moesegol wrth gynghori myfyrwyr ar yrfa mewn cymorth cyfreithiol troseddol: 'Naill ai maen nhw'n annog eu myfyrwyr i fynd i broffesiwn heb lawer o gyfleoedd ar gyfer symudedd a dilyniant cymdeithasol, neu maen nhw'n cynghori yn erbyn hynny, ac os felly "heb waed newydd" mae'r proffesiwn yn sicr yn mynd i ddarfod ymhen 10-15 mlynedd os nad llai.' Mae cyfyng-gyngor tebyg yn ymddangos mewn meysydd eraill o'r gyfraith. Mae Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth o fewn ei gallu i wneud iawn am fethiannau'r system bresennol ac i gefnogi'r rhai sydd â'r angen mwyaf am gyngor lles cymdeithasol. Yn ystod y flwyddyn ariannol hon, mae dros £10 miliwn o arian grant ar gael i wasanaethau cronfa cyngor sengl yng Nghymru. Rydyn ni'n ariannu gwasanaethau sy'n cyrraedd yn ddwfn mewn cymunedau lleol, gan helpu pobl i ddatrys problemau lles cymdeithasol lluosog, sydd wedi hen ymwreiddio'n aml, gan gynnwys cynrychiolaeth gerbron llysoedd a thribiwnlysoedd. Yn ystod y flwyddyn ariannol ddiwethaf yng Nghymru, fe wnaeth gwasanaethau'r gronfa cyngor sengl helpu 127,813 o bobl. Mae Llywodraeth Cymru bellach yn ariannu cynlluniau treialu llysoedd cyffuriau ac alcohol Caerdydd a llawer o fentrau eraill. Ac eto, mae problem sylfaenol o hyd. Rydyn ni'n cytuno'n llwyr ag argymhelliad canolog Syr Christopher fod angen o leiaf £135 miliwn o gyllid ychwanegol - o leiaf - bob blwyddyn dim ond i gefnogi cymorth cyfreithiol troseddol. Ac rydyn ni'n dadlau nad yw cymorth cyfreithiol sifil yn cael ei ariannu'n ddigonol yn yr un modd. Mae llawer o bethau eraill yn adroddiad Bellamy y dylai'r Weinyddiaeth Gyfiawnder ei ddatblygu. Ac eto, mae'n ymddangos bod yr Ysgrifennydd cyfiawnder presennol yn rhoi mwy o bwys ar gael gwared ar amddiffyniadau hawliau dynol i ddinasyddion cyffredin na datrys y problemau mae ei blaid ef yn y Llywodraeth wedi helpu i'w creu. Mae'n warthus bod y Llywodraeth, yn yr adolygiad o hawliau dynol sydd i ddod, wedi gwrthod rhoi unrhyw ystyriaeth i gyflwyno hawliau cymdeithasol ac economaidd, a bod rhan o bwyslais yr adolygiad ar 'chwyddiant hawliau' fel mae'n cael ei alw, gan fod gennym ni ormod o hawliau, mae'n debyg. Mae hwn yn fater mae'r Gweinidog Cyfiawnder Cymdeithasol a minnau'n bwriadu mynd i'r afael ag ef yn ein hymateb i'r adolygiad. Mae'n hawdd, wrth gwrs, galw am fwy o wariant. Felly, gadewch i mi atgoffa Aelodau o'r hyn wnaeth comisiwn Thomas ei ganfod, yn seiliedig ar ystadegau a ddarparwyd gan yr Asiantaeth Cymorth Cyfreithiol, mai £11.50 yw'r gwariant y pen ar gymorth cyfreithiol troseddol yng Nghymru o'i gymharu â £15 yn Lloegr. Felly, yn syml, pe byddai wedi'i ddatganoli a'n bod ni'n cael ein cyfran deg o gyllid, byddem ni'n gallu ariannu cymorth cyfreithiol yn well. Byddem yn gallu creu ein gwasanaeth cymorth cyfreithiol a chyngor Cymreig ein hunain, un sydd wedi'i gynllunio'n ddiffuant i wasanaethu pobl Cymru a sicrhau'r cyfiawnder rydyn ni gyd yn credu ynddo. Mae'n hanfodol bod Llywodraeth y DU yn cyflwyno'r diwygiadau radical sydd eu hangen i sicrhau cyfle cyfartal am gyfiawnder i'n dinasyddion, yn ogystal â chyfyngu ar y posibilrwydd o gam-drin pŵer y wladwriaeth. Dywedodd Is-iarll Simon yn 1948 'Mae'n gamgyhuddiad anghywir i ddweud bod un gyfraith i'r cyfoethog ac un arall i'r tlawd', eto dyma lle yr ydyn ni a dyma'r hyn y mae'n rhaid i ni ei newid. Diolch, Llywydd.