English: How on earth you think that we can have rivers full of phosphates and build substandard housing all over green land in Wales and have a coherent approach to the climate and nature emergencies, I really cannot understand. So, you just really need to take a good look at yourself and get a coherent approach to this. I have met with a large number of interested private sector investors who really like the approach that we have here in Wales. They want, of course, because they are decent human beings, to make sure that they contribute to ensuring that everyone in Wales has access to a decent, affordable and safe home, because they are very well aware that housing is not just about profit. So, I think you are hanging out in the wrong crowd entirely over there on the very right-wing Conservative benches. So, we think the approach set out in our programme for government is the right way forward. We will be shortly commissioning independent research so that we can all understand what measures have the best chance of success. Building on that research, we will then produce a White Paper containing the policy proposals, which will be the subject of a consultation. We are, of course, wholly committed to ensuring that everyone in Wales has access to a decent, affordable and safe home. Pivotal to this is ensuring that rents are affordable, and we are, of course, acutely aware of the cost-of-living crisis facing so many people in Wales. As I said in a debate, Dirprwy Lywydd, only yesterday, the Tories on the opposite benches, whilst shouting from sedentary positions at me are also the party that have frozen the local housing allowance, making sure that people do not have access to affordable rents in the private rented sector if they're on benefits. Really, you need to take a good look at yourselves. We are putting a raft of measures in place already, including our commitment to building 20,000 new low-carbon social homes for rent. In terms of the private rented sector, I've already referenced the national leasing scheme. This builds on our successful pilot to enable local authorities to lease properties from private property owners for between five and 20 years. We have a large number of private investors interested in this. Local authorities will provide these homes at affordable rent to those who would otherwise face potential homelessness. They will provide the support tenants need to sustain their tenancies and thrive in their homes. More broadly, of course, and I just remind Mabon, who didn't quite remember this in his speech, implementation of the Renting Homes (Wales) Act 2016 will transform the landscape for tenants and considerably strengthen their rights. Providing they don't breach their contract, tenants will have a right to six months' notice if the landlord seeks to end the contract. That notice cannot be served in the first six months, so they'll have security of at least a year after moving into their home. The renting homes Act will provide greater security than elsewhere in the UK for all tenants. There are, of course, many other important provisions in the Act, including around improving the quality of rented homes and making sure that they are fit for human habitation. We will publish a Green Paper later this year, as the next step in bringing forward ending homelessness legislation, that will fundamentally reform homelessness services to focus on prevention and rapid rehousing. In terms of the commitment to publishing a White Paper reflected in our programme for government, this will explore the role rent control can have in making the private rental market more affordable. It's an extensive and complex area of policy and law and it's essential to gather the evidence, including international models of rent control and the experience and impact of measures taken in both Scotland and Ireland, which Mabon referenced. It's important we learn from the approaches taken in other countries, and in particular this will include understanding what has worked well where rent controls are in place and what has not worked, and, critically, as Carolyn Thomas mentioned, any unintended consequences, so that we can iron them out in the measures that we take. As I indicated, for example, in Ireland, the legislation was introduced allowing rents to increase to a maximum of 4 per cent in rent pressure zones, but actually it turned out that inflation was lower than that, and the 4 per cent became a target rather than a cap. So, we need to craft our legislation carefully so that we don't have rigid boundaries in place and we can calibrate it across the piece. Anecdotally, the measures there are linked to an increase in evictions, of course, because they have then got a ceiling instead of a cap, which we need to guard against. We will commission the independent research into the rent controls so that we do pick up the very good examples that we have. Mabon referenced Catalonia, for example, and we know that that's been successful there. Engagement with partners and citizens will be a very important part of this research, which will then inform the policy proposals to be included in the White Paper. So, in summary, Dirprwy Lywydd, I fully support the drive to increase the access to affordable homes and to make this the right of every person in Wales. It is, though, critically important to explore what is the most effective way of achieving this and securing more decent and affordable housing. The White Paper will be underpinned by the evidence gathered and provide robust options for future legislation on new approaches to ensure rental affordability. Diolch.
Welsh: Sut ar y ddaear y credwch y gallwn gael afonydd yn llawn ffosffadau ac adeiladu tai is na'r safon dros holl dir gwyrdd Cymru a chael ymagwedd gydlynol at yr argyfyngau hinsawdd a natur, ni allaf ddeall. Felly, mae angen ichi edrych yn ofalus arnoch chi'ch hunain a mabwysiadau ymagwedd gydlynol at hyn. Rwyf wedi cyfarfod â nifer fawr o fuddsoddwyr sector preifat sy'n hoff iawn o'r dull gweithredu sydd gennym yma yng Nghymru. Maent yn dymuno sicrhau, wrth gwrs, gan eu bod yn bobl raslon, eu bod yn cyfrannu at sicrhau bod gan bawb yng Nghymru fynediad at gartref addas, fforddiadwy a diogel, gan eu bod yn ymwybodol iawn fod a wnelo tai â mwy nag elw yn unig. Felly, credaf eich bod yn troi ymysg y criw anghywir draw ar feinciau asgell dde'r Ceidwadwyr. Felly, rydym o'r farn mai'r dull gweithredu a nodir yn ein rhaglen lywodraethu yw'r ffordd gywir ymlaen. Cyn bo hir, byddwn yn comisiynu ymchwil annibynnol fel y gall pob un ohonom ddeall pa fesurau sydd â'r gobaith gorau o lwyddo. Gan adeiladu ar y gwaith ymchwil hwnnw, byddwn wedyn yn cynhyrchu Papur Gwyn yn cynnwys y cynigion polisi, a fydd yn destun ymgynghoriad. Rydym yn gwbl ymrwymedig, wrth gwrs, i sicrhau bod gan bawb yng Nghymru fynediad at gartref addas, fforddiadwy a diogel. Mae sicrhau bod rhenti'n fforddiadwy yn ganolog i hyn, ac rydym yn ymwybodol iawn, wrth gwrs, o'r argyfwng costau byw sy'n wynebu cymaint o bobl yng Nghymru. Fel y dywedais mewn dadl ddoe ddiwethaf, Ddirprwy Lywydd, y Torïaid ar y meinciau gyferbyn, wrth iddynt weiddi arnaf o'u seddau, yw'r blaid sydd wedi rhewi'r lwfans tai lleol, gan sicrhau nad oes gan bobl fynediad at renti fforddiadwy yn y sector rhentu preifat os ydynt ar fudd-daliadau. O ddifrif, mae angen ichi edrych arnoch chi'ch hunain yn ofalus. Rydym eisoes yn rhoi llu o fesurau ar waith, gan gynnwys ein hymrwymiad i adeiladu 20,000 o gartrefi cymdeithasol carbon isel newydd i'w rhentu. Ar y sector rhentu preifat, rwyf eisoes wedi cyfeirio at y cynllun lesio cenedlaethol. Mae hyn yn adeiladu ar ein cynllun peilot llwyddiannus i alluogi awdurdodau lleol i lesio eiddo oddi wrth berchnogion eiddo preifat am gyfnod o rhwng pump ac 20 mlynedd. Mae gennym nifer fawr o fuddsoddwyr preifat a chanddynt diddordeb yn hyn. Bydd awdurdodau lleol yn darparu'r cartrefi hyn am rent fforddiadwy i bobl y byddent fel arall yn wynebu digartrefedd o bosibl. Byddant yn darparu'r cymorth sydd ei angen ar denantiaid i gynnal eu tenantiaethau a ffynnu yn eu cartrefi. Yn fwy cyffredinol, wrth gwrs, ac rwy'n atgoffa Mabon, gan iddo fethu cofio am hyn yn ei araith, y bydd gweithredu Deddf Rhentu Cartrefi (Cymru) 2016 yn trawsnewid y dirwedd i denantiaid ac yn cryfhau eu hawliau'n sylweddol. Ar yr amod nad ydynt yn torri eu contract, bydd gan denantiaid hawl i chwe mis o rybudd os bydd y landlord yn dymuno dod â'r contract i ben. Ni ellir cyflwyno'r hysbysiad hwnnw yn ystod y chwe mis cyntaf, felly bydd ganddynt sicrwydd am flwyddyn o leiaf ar ôl symud i'w cartref. Bydd y Ddeddf rhentu cartrefi yn rhoi mwy o sicrwydd i bob tenant nag unrhyw le arall yn y DU. Wrth gwrs, mae llawer o ddarpariaethau pwysig eraill yn y Ddeddf, gan gynnwys mewn perthynas â gwella ansawdd cartrefi ar rent a sicrhau eu bod yn addas i bobl fyw ynddynt. Byddwn yn cyhoeddi Papur Gwyrdd yn ddiweddarach eleni, fel y cam nesaf tuag at gyflwyno deddfwriaeth i ddod â digartrefedd i ben, a fydd yn diwygio gwasanaethau digartrefedd yn sylfaenol i ganolbwyntio ar atal digartrefedd ac ailgartrefu cyflym. O ran yr ymrwymiad i gyhoeddi Papur Gwyn a welir yn ein rhaglen lywodraethu, bydd hwn yn archwilio'r rôl y gall rheolaethau rhent ei chwarae yn gwneud y farchnad rentu preifat yn fwy fforddiadwy. Mae'n faes polisi a chyfraith helaeth a chymhleth, ac mae'n hanfodol casglu'r dystiolaeth, gan gynnwys modelau rhyngwladol o reolaethau rhent a phrofiad ac effaith mesurau a roddwyd ar waith yn yr Alban ac Iwerddon, y cyfeiriodd Mabon atynt. Mae'n bwysig ein bod yn dysgu o'r dulliau a ddefnyddiwyd mewn gwledydd eraill, ac yn benodol, bydd hyn yn cynnwys deall beth sydd wedi gweithio'n dda lle y mae rheolaethau rhent ar waith a beth nad yw wedi gweithio, ac yn allweddol, fel y soniodd Carolyn Thomas, unrhyw ganlyniadau anfwriadol, fel y gallwn gael gwared arnynt yn y mesurau a roddwn ar waith. Fel y nodais, yn Iwerddon er enghraifft, cyflwynwyd y ddeddfwriaeth sy'n caniatáu i renti gynyddu i uchafswm o 4 y cant mewn parthau pwysau rhent, ond mewn gwirionedd, daeth yn amlwg fod chwyddiant yn is na hynny, a throdd y 4 y cant yn darged yn hytrach na chap. Felly, mae angen inni lunio ein deddfwriaeth yn ofalus fel nad oes gennym ffiniau anhyblyg ar waith ac er mwyn inni allu ei raddnodi'n gyffredinol. Yn anecdotaidd, mae'r mesurau yno'n gysylltiedig â chynnydd mewn achosion o droi allan, wrth gwrs, am fod ganddynt derfyn uchaf yn hytrach na chap, ac mae angen inni ymatal rhag gwneud hynny. Byddwn yn comisiynu'r ymchwil annibynnol i'r rheolaethau rhent fel ein bod yn canfod yr enghreifftiau da iawn sydd gennym. Cyfeiriodd Mabon at Gatalonia, er enghraifft, a gwyddom fod hynny wedi bod yn llwyddiannus yno. Bydd ymgysylltu â phartneriaid a dinasyddion yn rhan bwysig iawn o'r ymchwil hwn, a fydd wedyn yn llywio'r cynigion polisi i'w cynnwys yn y Papur Gwyn. Felly, i grynhoi, Ddirprwy Lywydd, rwy'n llwyr gefnogi'r ymdrech i gynyddu mynediad at gartrefi fforddiadwy, ac i sicrhau bod hyn yn hawl i bob unigolyn yng Nghymru. Er hynny, mae'n hollbwysig archwilio beth yw'r ffordd fwyaf effeithiol o gyflawni hyn a sicrhau mwy o dai gweddus a fforddiadwy. Bydd y Papur Gwyn wedi'i seilio ar dystiolaeth a gasglwyd, a bydd yn darparu opsiynau cadarn ar gyfer deddfwriaeth yn y dyfodol ar ddulliau newydd o sicrhau fforddiadwyedd rhenti. Diolch.