English: It's a pretty well-rehearsed argument now. Our Assembly has grown into a fully fledged Parliament over the past 20 years. This Bill is a means to reflect that, referring to this place in legislation as a Parliament for the first time. It's also about who can vote, who can stand for election, those mechanisms of public engagement with democracy, and the democratic process in Wales. But, we also have an opportunity at the same time to give our Parliament a name, a title. As we gather here in the Senedd - because that's what the building is already called - to discuss the Senedd and elections Bill, it strikes me as being infinitely sensible to christen our Parliament as the Senedd. Senedd Cymru is Wales's Parliament. We sing our national anthem in Welsh not to exclude anyone, but to include everyone, in a celebration of our Welsh nation in a way no-one else does theirs. Every country has an anthem, only one has ' Hen Wlad fy Nhadau '. Every nation has a Parliament, only one can have a Senedd. We've never thought, 'Let's do this as a party political point.' I hope Members can see in the way that I and my colleagues have reached out, trying to work across party divides on this, that that is the case. But, we've also been pretty convinced that that's what Wales wanted. My party commissioned a poll over the past few days - over 1,000 people, a major poll - and respondents were asked this: Assembly Members will decide next week on a new name for the National Assembly for Wales. Which of the following would you prefer the Assembly to be called, 'Senedd' as the official name in Welsh and English, or 'Welsh Parliament' as the official name in English and 'Senedd' as the official name in Welsh? Just look at the responses. Excluding those who didn't know - just 20 per cent, by the way; it seems this is something that really has resonated with people - 56 per cent wanted 'Senedd' and just 35 per cent wanted the bilingual version. So, whilst you're probably fed up of me banging on about this, why not listen to the people of Wales? And by the way, although this isn't a party political matter, an even bigger share of Labour supporters said they supported 'Senedd', in case that helps convince my colleagues on the Government benches. It's higher still amongst Liberal Democrats, by the way. Now, I appreciate that, in Government, there is the principle of collective responsibility. You rarely allow free votes, but this shouldn't be about Labour or Liberal Democrat policy in Government. This isn't about this Government. It's not about us. We're being trusted, as AMs, to decide what this institution's name will be for generations. And I'd like time, incidentally, to ask Members of our Youth Parliament what they think. And, given that poll I just mentioned, I've got a pretty good idea what they might say. But, First Minister, you said to me yesterday, when I raised this with you, and I quote: 'It's an issue on which many Assembly Members have strong views, and it's not a matter for the Government. This is an Assembly Bill, not a Government Bill, and different Assembly Members will take different views on the right answer to this question.' But, and I address this to you all as Ministers, in saying on one hand that this is not a matter for Government and that different Members have different views, on the other hand, you've rejected my calls and others' to allow a free vote among your Ministers on this particular point of principle. There are three voting blocks in this Assembly standing in the way of giving the institution the name that the people of Wales, it seems, want: one is the Brexit Party, another is the Conservative Party, the other is the Welsh Labour and Liberal Democrat Government. You have the casting vote. And despite saying that this is a matter for the Assembly, the result of your actions is to block a truly open vote. Yes, it's a free vote of Labour backbenchers, and it's been good to have the open debate that I've had with those Labour AMs. I'm grateful to those who have supported the amendment, both at the time of tabling and in the votes at both Stages 2 and 3 of deliberations on this Bill. I have no choice now, as my party's whip, but to allow a free vote on the whole Bill at Stage 4, unless these amendments are passed today, because to some, the opportunity to give our Parliament its own unique Welsh title is paramount. These opportunities, symbolic but important, don't come along very often - once in a generation, perhaps. Yes, there are far more important things for us to discuss - health, education, poverty and good jobs - but we are the ones who have the honour of dealing with matters like this, and we very rarely do, but today is one of those days. Passing this kind of Bill is about building consensus and compromise, and I've certainly been willing to compromise with Government, as seen in the tabling of the name 'Senedd Cymru', as opposed to just 'Senedd', after agreeing a form of words that Government could agree was in order. There were suggestions from Government originally, at other earlier stages, that having a Welsh-only name was somehow problematic in legal terms, but with a signal from Government that this amendment is in order, we know that's not the case, and we know from plenty of other legal opinion, too, that this is all legally possible, certainly. So, what we have is a Government using a collective casting vote on a matter of collective opinion opposing the Welsh-only name whilst being also of the opinion that this isn't a matter for Government. It just doesn't add up. And given that I know of individual Ministers who have been eager to support the Welsh-only name, it's even more frustrating. I still hope that Government, collectively, can rethink today. I hope that other Members who have free votes can rethink today and come around to this decision. And that appeal goes out to Members of all parties, in all parts of this Senedd. But, to Welsh Government: be brave, be a Welsh Government, not just any Government. As we all can say, the Senedd is the Parliament of Wales.
Welsh: Mae'n ddadl sydd wedi'i hailadrodd yn fynych bellach. Mae ein Cynulliad wedi tyfu i fod yn Senedd lawn dros yr 20 mlynedd diwethaf. Mae'r Bil hwn yn fodd o adlewyrchu hynny, gan gyfeirio at y lle hwn mewn deddfwriaeth fel Senedd am y tro cyntaf. Mae hefyd yn ymwneud â phwy all bleidleisio, pwy all sefyll etholiad, mecanweithiau ymgysylltiad y cyhoedd â democratiaeth, a'r broses ddemocrataidd yng Nghymru. Ond mae gennym gyfle ar yr un pryd i roi enw, teitl, i'n Senedd. Wrth i ni ymgynnull yma yn y Senedd - oherwydd dyna enw'r adeilad eisoes - i drafod y Bil Senedd ac etholiadau, mae bedyddio ein Senedd yn 'Senedd' yn y ddwy iaith yn fy nharo fel rhywbeth hynod o synhwyrol i'w wneud. Senedd Cymru yw 'Parliament' Cymru. Rydym yn canu ein hanthem genedlaethol yn Gymraeg nid er mwyn eithrio neb, ond i gynnwys pawb, i ddathlu ein cenedl Gymreig mewn ffordd nad oes unrhyw un arall yn dathlu eu cenedl hwythau. Mae gan bob gwlad anthem, dim ond un sydd â Hen Wlad fy Nhadau. Mae gan bob gwlad senedd, dim ond un all gael 'Senedd'. Nid ydym erioed wedi meddwl, 'Gadewch i ni wneud hyn fel mater pleidiol.' Rwy'n gobeithio y gall yr Aelodau weld bod hynny'n wir yn y ffordd y gwneuthum innau a fy nghyd-Aelodau estyn allan, gan geisio gweithio ar draws rhaniadau plaid ar hyn. Ond rydym hefyd wedi bod yn eithaf argyhoeddedig mai dyna oedd Cymru ei eisiau. Comisiynodd fy mhlaid arolwg barn dros yr ychydig ddyddiau diwethaf - dros 1,000 o bobl, arolwg barn mawr - a gofynnwyd i'r ymatebwyr: Bydd Aelodau'r Cynulliad yn penderfynu yr wythnos nesaf ar enw newydd ar gyfer Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Pa un o'r canlynol fyddai'n well gennych i'r Cynulliad gael ei alw, 'Senedd' fel yr enw swyddogol yn Gymraeg a Saesneg, neu 'Welsh Parliament' fel yr enw swyddogol yn Saesneg a 'Senedd' fel yr enw swyddogol yn Gymraeg? Edrychwch ar yr ymatebion. Ac eithrio'r rhai nad oeddent yn gwybod - dim ond 20 y cant, gyda llaw; mae'n ymddangos bod hyn yn rhywbeth sydd wedi taro tant gyda phobl - roedd 56 y cant eisiau 'Senedd' a dim ond 35 y cant oedd eisiau'r fersiwn ddwyieithog. Felly, er eich bod chi wedi cael llond bol arnaf yn rhygnu ymlaen am hyn mwy na thebyg, beth am wrando ar bobl Cymru? A gyda llaw, er nad yw hwn yn fater pleidiol, dywedodd cyfran fwy hyd yn oed o gefnogwyr Llafur eu bod yn cefnogi 'Senedd', rhag ofn bod hynny'n helpu i argyhoeddi fy nghyd-Aelodau ar feinciau'r Llywodraeth. Mae'n uwch eto ymysg Democratiaid Rhyddfrydol, gyda llaw. Nawr, rwy'n derbyn, yn y Llywodraeth, fod yna egwyddor o gydgyfrifoldeb. Anaml y byddwch yn caniatáu pleidleisiau rhydd, ond nid oes a wnelo hyn â pholisi Llafur na'r Democratiaid Rhyddfrydol yn y Llywodraeth. Nid yw'n ymwneud â'r Llywodraeth hon. Nid ymwneud â ni y mae. Ymddiriedir ynom, fel ACau, i benderfynu beth fydd enw'r sefydliad hwn am genedlaethau, a hoffwn amser, gyda llaw, i ofyn i Aelodau ein Senedd Ieuenctid beth yw eu barn hwy. Ac o ystyried yr arolwg barn rwyf newydd ei grybwyll, mae gennyf syniad eithaf da beth y byddent yn ei ddweud. Ond Brif Weinidog, fe ddywedoch chi wrthyf ddoe, pan godais hyn gyda chi, ac rwy'n dyfynnu: 'Mae'n fater y mae gan lawer o Aelodau'r Cynulliad farn gref arno, ac nid yw'n fater i'r Llywodraeth. Bil Cynulliad yw hwn, nid Bil Llywodraeth, a bydd gwahanol Aelodau Cynulliad â barn wahanol ar yr ateb iawn i'r cwestiwn hwn.' Ond, a chyfeiriaf hyn atoch chi i gyd fel Gweinidogion, wrth ddweud ar y naill law nad mater i'r Llywodraeth yw hwn a bod gan wahanol Aelodau farn wahanol, ar y llaw arall, rydych chi wedi gwrthod fy ngalwadau i ac eraill i ganiatáu pleidlais rydd ymhlith eich Gweinidogion ar y pwynt penodol hwn o egwyddor. Ceir tri bloc pleidleisio yn y Cynulliad hwn yn sefyll yn ffordd rhoi'r enw y mae pobl Cymru ei eisiau i'r sefydliad, mae'n ymddangos: un yw Plaid Brexit, un arall yw'r Blaid Geidwadol, a'r llall yw Llywodraeth Lafur Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol. Gennych chi y mae'r bleidlais fwrw. Ac er dweud bod hwn yn fater i'r Cynulliad, canlyniad eich gweithredoedd yw rhwystro pleidlais wirioneddol agored. Ydy, mae'n bleidlais rydd i aelodau meinciau cefn Llafur, ac mae wedi bod yn dda cael y ddadl agored a gefais gyda'r ACau Llafur hynny. Rwy'n ddiolchgar i'r rhai sydd wedi cefnogi'r gwelliant, ar adeg ei gyflwyno ac yn y pleidleisiau yng Nghyfnod 2 a 3 y trafodaethau ar y Bil. Nid oes gennyf unrhyw ddewis yn awr, fel chwip fy mhlaid, ond caniatáu pleidlais rydd ar y Bil cyfan yng Nghyfnod 4, oni bai bod y gwelliannau hyn yn cael eu pasio heddiw, oherwydd i rai, mae'r cyfle i roi ei deitl Cymraeg unigryw ei hun i'n Senedd o'r pwys mwyaf. Nid yw'r cyfleoedd hyn, sy'n symbolaidd ond yn bwysig, yn dod yn aml iawn - unwaith mewn cenhedlaeth, efallai. Oes, mae yna bethau pwysicach o lawer i ni eu trafod - iechyd, addysg, tlodi a swyddi da - ond ni yw'r rhai sydd â'r fraint o ymdrin â materion fel hyn, ac anaml iawn y gwnawn hynny, ond mae heddiw yn un o'r dyddiau hynny. Mae a wnelo pasio'r math hwn o Fil ag adeiladu consensws a chyfaddawd, ac yn sicr bûm yn barod i gyfaddawdu gyda'r Llywodraeth, fel y gwelir yn y modd y cynigiais yr enw 'Senedd Cymru', yn hytrach na 'Senedd' yn unig, ar ôl cytuno ar ffurf geiriau y gallai'r Llywodraeth gytuno ei fod yn briodol. Cafwyd awgrymiadau gan y Llywodraeth yn wreiddiol, ar gamau cynharach eraill, fod cael enw Cymraeg yn unig yn broblemus rywsut mewn termau cyfreithiol, ond ar ôl i'r Llywodraeth ddynodi bod y gwelliant hwn yn briodol, gwyddom nad yw hynny'n wir, a gwyddom drwy sawl barn gyfreithiol arall hefyd fod hyn i gyd yn bendant yn bosibl yn gyfreithiol. Felly, yr hyn sydd gennym yw Llywodraeth sy'n defnyddio pleidlais fwrw gyfunol ar fater o farn gyfunol i wrthwynebu'r enw Cymraeg yn unig tra'i bod hefyd o'r farn nad mater i'r Llywodraeth yw hwn. Nid yw'n gwneud synnwyr. Ac o ystyried fy mod yn gwybod am Weinidogion unigol sydd wedi bod yn awyddus i gefnogi'r enw Cymraeg yn unig, mae'n fwy rhwystredig fyth. Rwy'n dal i obeithio y gall y Llywodraeth, yn gyfunol, ailfeddwl heddiw. Gobeithio y gall Aelodau eraill sydd â phleidleisiau rhydd ailfeddwl heddiw a chefnogi'r penderfyniad hwn. Ac mae'r apêl honno'n mynd i Aelodau o bob plaid, ym mhob rhan o'r Senedd hon. Ond rwy'n dweud wrth Lywodraeth Cymru: byddwch yn ddewr, byddwch yn Llywodraeth Cymru, nid dim ond unrhyw Lywodraeth. Fel y gall pawb ohonom ddweud mai'r 'Senedd' yw Senedd Cymru.