English: Diolch, acting Llywydd. And for the record, I would like to declare that I am a practicing farmer - in fact, I'm looking at cattle outside the window as I sit here. Can I thank my colleague Sam Kurtz for bringing forward this important and very timely debate? Quite frankly, food security is something that many of us have taken for granted. As a society, we've generally become accustomed to going into a supermarket, doing our weekly shop and then going back home without much thought as to where our food has come from and how it's been produced. But recent events have created a perfect storm and brought food security into sharp focus. The COVID-19 pandemic has caused havoc for supply chains across the world and this has had an impact on the availability of products here in Wales. We're also starting to see the impacts of the horrific and unnecessary Russian invasion of Ukraine, increasing the price and limiting the availability of imports of raw ingredients. I do regret that the Labour amendment has sought to blatantly politicise the current issue, and the language used is unhelpful at a time in which people are looking for answers from all Governments. I also think that the Government amendment takes a more long-term view of the issue and fails to mention immediate steps that need to be taken to address issues facing many people at the moment. And so, it is in this regard that I support calls, as stated in the motion before us, for greater co-operation across Governments and the food and agricultural sectors through a food summit. This will help us to assess the levels of Wales's food security as well as looking for opportunities to mitigate some of the issues that we're currently facing. As I've previously argued in this Chamber, there are still concerns amongst farmers that the future farming support scheme pivots too much towards paying for public goods, with a lack of recognition of the importance of supporting those producers in Wales who are trying to produce high-quality, affordable and sustainable food for our communities. We also need to relax some of the barriers facing farmers to enable them to use more of their land for food production. Arable farmers are expected to leave a proportion of their land fallow, but with inputs and overheads increasing at an alarming rate, many farmers are not going to be able to maintain current production levels. And so, releasing land will help to make up for that shortfall in some way and allow farmers to diversify a little more. Finally, Llywydd, I would like to reiterate the need for a stronger legislative basis for the food system in Wales. During the development of my food Bill proposal, I have repeatedly heard that different parts of the food system don't always speak to each other, and that food governance and the wider strategy need to improve if we are to meet the needs of current and future generations. And I think that recent events have shown how we need structures in place that can bring together local, regional and national producers, as well as public bodies, to drive forward strategic planning and to encourage more localised sustainable and resilient supply chains. I look forward to discussing these issues with Members and stakeholders as my Bill progresses through the Senedd in the future. To finish, Llywydd - acting Llywydd, sorry - we are living in a fraught period with a series of unprecedented events coalescing to create challenges that we haven't faced in decades. There is no one solution; instead, we need a package of measures to help alleviate the food security issues that we are currently experiencing. We clearly have to boost the resilience of local supply chains and take steps to reduce our resilience on imports from other countries, particularly those in politically unstable areas of the globe. And this is where we need the legislative framework in place to create a coherent direction of travel for the food sector in Wales, removing barriers facing Welsh producers to help them meet the needs of Wales. I hope that all Members will back the original motion today. I know that we all feel that this is a very important area, and I just wish that politics wouldn't get in the way of something so important and we could come together and agree something as important as this motion. Diolch, acting Llywydd.
Welsh: Diolch, Lywydd dros dro. Ac er mwyn y cofnod, hoffwn ddatgan fy mod yn ffermwr gweithredol - a dweud y gwir, rwy'n edrych ar wartheg y tu allan i'r ffenestr wrth imi eistedd yma. A gaf fi ddiolch i fy nghyd-Aelod, Sam Kurtz, am gyflwyno'r ddadl bwysig ac amserol hon? A bod yn onest, mae diogelwch y cyflenwad bwyd yn rhywbeth y mae llawer ohonom wedi'i gymryd yn ganiataol. Fel cymdeithas, rydym yn gyfarwydd at ei gilydd â mynd i archfarchnad, gwneud ein siopa wythnosol a dychwelyd adref heb feddwl fawr ddim ynglŷn â tharddiad ein bwyd a sut y caiff ei gynhyrchu. Ond mae digwyddiadau diweddar wedi creu storm berffaith ac wedi dod â diogelwch y cyflenwad bwyd i'r amlwg. Mae'r pandemig COVID-19 wedi achosi hafoc i gadwyni cyflenwi ledled y byd ac mae hyn wedi cael effaith ar argaeledd cynhyrchion yma yng Nghymru. Rydym hefyd yn dechrau gweld effeithiau'r ymosodiad erchyll a diangen gan Rwsia ar Wcráin, gan godi prisiau a chyfyngu ar argaeledd mewnforion cynhwysion crai. Rwy'n gresynu bod gwelliant Llafur wedi mynd ati'n amlwg i wleidyddoli'r mater dan sylw, ac nid yw'r iaith a ddefnyddir yn helpu dim ar adeg pan fo pobl yn chwilio am atebion gan bob Llywodraeth. Credaf hefyd fod gwelliant y Llywodraeth yn edrych yn fwy hirdymor ar y mater ac yn methu sôn am gamau y mae angen eu cymryd yn y cyfamser i fynd i'r afael â phroblemau sy'n wynebu llawer o bobl ar hyn o bryd. Ac felly, yn hyn o beth rwy'n cefnogi galwadau, fel y nodwyd yn y cynnig sydd ger ein bron, am fwy o gydweithredu ar draws Llywodraethau a'r sectorau bwyd ac amaeth drwy uwchgynhadledd fwyd. Bydd hyn yn ein helpu i asesu lefelau diogelwch y cyflenwad bwyd yng Nghymru yn ogystal â chwilio am gyfleoedd i liniaru rhai o'r problemau sy'n ein hwynebu ar hyn o bryd. Fel y dadleuais o'r blaen yn y Siambr hon, mae ffermwyr yn dal i bryderu bod y cynllun ar gyfer helpu ffermwyr yn y dyfodol yn gogwyddo gormod tuag at dalu am nwyddau cyhoeddus, gyda diffyg cydnabyddiaeth i bwysigrwydd cefnogi cynhyrchwyr yng Nghymru sy'n ceisio cynhyrchu bwyd fforddiadwy a chynaliadwy o ansawdd da i'n cymunedau. Hefyd, mae angen inni lacio rhai o'r rhwystrau sy'n wynebu ffermwyr i'w galluogi i ddefnyddio mwy o'u tir ar gyfer cynhyrchu bwyd. Disgwylir i ffermwyr âr adael cyfran o'u tir yn fraenar, ond gyda mewnbynnau a gorbenion yn cynyddu ar raddfa frawychus, ni fydd llawer o ffermwyr yn gallu cynnal y lefelau cynhyrchiant presennol. Ac felly, bydd rhyddhau tir yn helpu i wneud iawn am y diffyg hwnnw mewn rhyw ffordd ac yn caniatáu i ffermwyr arallgyfeirio ychydig mwy. Yn olaf, Lywydd, hoffwn ailadrodd yr angen am sail ddeddfwriaethol gryfach i'r system fwyd yng Nghymru. Wrth ddatblygu fy nghynnig Bil bwyd, clywais dro ar ôl tro nad yw gwahanol rannau o'r system fwyd bob amser yn siarad â'i gilydd, a bod angen i lywodraethu bwyd a'r strategaeth ehangach wella os ydym am ddiwallu anghenion cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol. A chredaf fod digwyddiadau diweddar wedi dangos sut y mae angen strwythurau ar waith a all ddod â chynhyrchwyr lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, yn ogystal â chyrff cyhoeddus, at ei gilydd i hyrwyddo cynlluniau strategol ac i hyrwyddo cadwyni cyflenwi cynaliadwy a gwydn yn fwy lleol. Edrychaf ymlaen at drafod y materion hyn gydag Aelodau a rhanddeiliaid wrth i fy Mil fynd drwy'r Senedd yn y dyfodol. I orffen, Lywydd - Lywydd dros dro, mae'n ddrwg gennyf - rydym yn byw mewn cyfnod gofidus gyda chyfres o ddigwyddiadau na welwyd eu tebyg o'r blaen yn dod at ei gilydd i greu heriau nad ydym wedi'u hwynebu ers degawdau. Nid oes ateb hawdd i'r pethau hyn; yn hytrach, rydym angen pecyn o fesurau i helpu i leddfu'r problemau gyda diogelu'r cyflenwad bwyd a welwn ar hyn o bryd. Mae'n amlwg fod yn rhaid inni wella gwytnwch cadwyni cyflenwi lleol a rhoi camau ar waith i leihau ein dibyniaeth ar fewnforion o wledydd eraill, yn enwedig y rheini mewn rhannau o'r byd sy'n ansefydlog yn wleidyddol. A dyma lle mae angen y fframwaith deddfwriaethol arnom i greu cyfeiriad teithio cydlynol ar gyfer y sector bwyd yng Nghymru, gan ddileu'r rhwystrau sy'n wynebu cynhyrchwyr Cymreig i'w helpu i ddiwallu anghenion Cymru. Rwy'n gobeithio y bydd pob Aelod yn cefnogi'r cynnig gwreiddiol heddiw. Gwn ein bod i gyd yn teimlo bod hwn yn faes pwysig iawn, a hoffwn pe na bai gwleidyddiaeth yn mynd o ffordd rhywbeth mor bwysig ac y gallem ddod at ein gilydd a chytuno ar rywbeth mor bwysig â'r cynnig hwn. Diolch, Lywydd dros dro.