English: It is very important that when people are looking for employment they know flexible working is an option and that it is explicit in the job advert and description. In fact, it would be good to include a similar strapline to the Scottish Government's 'happy to talk flexible working' for all Welsh Government job adverts, and it would be useful to have more information on how the Welsh Government will encourage other public sector organisations to follow its example. We heard about particular challenges facing teachers. Recommendations 5, 6 and 7 call for greater flexibility to be offered to them. We are heartened by the Government's response, but would welcome further clarification on when the relevant recruitment guidance will be reviewed and updated. While we are seeing encouraging signs in the public sector, the majority of people work in private enterprise, so we need to change attitudes to and opportunities for flexible working in this sector also and there are a number of levers available to Welsh Government to influence such change, primarily through the economic action plan and the economic contract, procurement, and the advice and support offered by Business Wales. If the Welsh Government is to meet the ambition for Wales to be a world leader in gender equality, it has to work harder to ensure flexible working is available across the private sector. Our evidence showed that, with creative thinking and good leadership, it can work in all types of workplaces, including factories like Ford Bridgend Engine Plant. We therefore made a number of relevant recommendations, and I think it is here that the response is rather weak. Recommendation 9 calls for the Welsh Government to require businesses accessing their financial support to offer flexible working and to make this a key requirement of the economic contract. This is accepted in principle, but we would like a stronger commitment to ensure that companies receiving economic support are actually offering flexible working. The Welsh Government places a lot of emphasis on the work of the Fair Work Commission, both in relation to this recommendation and others. We would like a commitment to provide a further response to the relevant recommendations after the commission has reported. We heard Business Wales has a vital role in providing support and advice to the private sector but that it is currently falling short, and positive change could easily be achieved. Recommendations 4 and 23, which call for Business Wales to provide specialist advice to employers on how to deal with flexible working requests, and for support to include advice and assistance on gender neutral recruitment, are accepted, but we think there should be a clear commitment to review how Business Wales provides this advice and support. The evidence suggests that this review is needed now. The other side of the same coin is the importance of parents and prospective parents having access to good quality and accurate advice about their rights and their employers' obligations. This is another area where we feel much more can be done. Maternity Action run a UK-wide advice line, which is heavily over-subscribed. They told us that they can only answer one in five calls. This was reflected in the evidence we heard from individuals trying to access specialist advice and support. Therefore, recommendation 28 calls for the Government to take action to increase the provision of specialist advice on parenting and employment issues. In accepting the recommendation, the Government states that Business Wales provide advice and that the Government will consider the provision of employment-related advice after the Fair Work Commission has reported, but we are not referring in this recommendation to advice to employers but to employees, and we do not believe that this needs to wait on the Fair Work Commission. We would ask for further consideration to be given to this important issue now. However, it is encouraging to see that the Welsh Government is taking steps to address the issues around the quality of careers advice for parents returning to work. We are pleased to see the commitment to ask Careers Wales to take account of returning parents in the development of the employment advice gateway. We hope that those who will be providing people with careers support will have expertise in issues relating to parenting and work. Of course, underlying all of these matters are entrenched cultural ideas about women and parenting, creating a huge barrier to changing legislation and Government priorities because of that underlying reality that requires change in wider society and support for necessary change, whether it's through legislation or strategy and policy. We know we will only eradicate discrimination on the basis of maternity or pregnancy when unpaid care is no longer seen as solely women's responsibility. These matters were raised repeatedly. We heard about people being discriminated against at recruitment and promotion stages because they were women and might require maternity leave at some point in the future. And, of course, this can cut both ways, with entrenched attitudes about gender roles preventing men from being able to take on childcare responsibilities when they wish to do so. Everyone has a role to play in challenging these stereotypes that hold back both women and men, but the best approach is to stop these ideas becoming the norm in the first place, and the best tool for that is education. So, I am pleased that recommendation 22, calling for gender roles and parenting to be included in the new sex and relationships education, is accepted. As part of our scrutiny, we considered the Welsh Government's childcare offer, and made recommendations 13 to 15. The Government only accepted one of these in principle, and rejected the other two. These issues, of course, were aired in the Chamber last week when the legislation was debated, and I do not intend to repeat them, but, now the general principles have been agreed, we hope to see the Welsh Government continue to develop policies that will widen access to affordable childcare, as this is a vital tool in addressing gender inequality. Finally, we concluded that better data is needed on the gender pay gap and maternity retention rates. We welcome the commitment in the response to publish employment and gender pay gap data to a single location, and we are pleased to see Government is going to give further detailed consideration to recommendation 24, where we called for maternity retention rates to be collected as part of the public sector equality duties. More broadly, we welcome the review of these equality duties, which will also take account of reducing the administrative burden on the public sector. We would like clarity on timescales for this review and a commitment from the Welsh Government to update us on progress and decisions by the end of this year. Dirprwy Lywydd, if Wales is to be a world leader on gender equality, making changes in relation to parenting and employment will go a significant way to help make this a reality. We cannot allow business as usual to continue. It's time for the working world to adapt and change to take account of the changes in the way we live and work. I now look forward to contributions from across the Chamber.
Welsh: Mae'n bwysig iawn fod pobl sy'n chwilio am waith yn gwybod bod gweithio hyblyg yn opsiwn a'i fod yn eglur yn hysbyseb a disgrifiad y swydd. Mewn gwirionedd, byddai'n dda cynnwys slogan debyg i slogan Llywodraeth yr Alban, 'hapus i drafod gweithio hyblyg' ar gyfer pob un o hysbysebion swyddi Llywodraeth Cymru, a byddai'n ddefnyddiol cael rhagor o wybodaeth ynglŷn â sut y bydd Llywodraeth Cymru yn annog sefydliadau sector cyhoeddus eraill i ddilyn ei hesiampl. Clywsom am yr heriau penodol sy'n wynebu athrawon. Mae argymhellion 5, 6 a 7 yn galw am fwy o hyblygrwydd iddynt. Mae ymateb y Llywodraeth yn galonogol, ond byddem yn croesawu rhagor o eglurhad mewn perthynas â phryd y bydd y canllawiau recriwtio perthnasol yn cael eu hadolygu a'u diweddaru. Er ein bod yn gweld arwyddion calonogol yn y sector cyhoeddus, mae'r rhan fwyaf o bobl yn gweithio mewn mentrau preifat, felly mae angen i ni newid agweddau a chyfleoedd ar gyfer gweithio hyblyg yn y sector hwn hefyd ac mae nifer o ysgogiadau ar gael i Lywodraeth Cymru ddylanwadu ar newid o'r fath, yn bennaf drwy'r cynllun gweithredu economaidd a'r contract economaidd, caffael, a'r cyngor a'r cymorth a gynigir gan Busnes Cymru. Os yw Llywodraeth Cymru am arddel yr uchelgais i Gymru fod yn arweinydd byd o ran cydraddoldeb rhwng y rhywiau, mae'n rhaid iddi weithio'n galetach i sicrhau bod gweithio hyblyg ar gael ar draws y sector preifat. Gydag arweiniad da a meddwl creadigol, dangosodd ein tystiolaeth y gall weithio ym mhob math o weithleoedd, gan gynnwys ffatrïoedd fel ffatri Ford ym Mhen-y-bont ar Ogwr. Felly, rydym wedi gwneud nifer o argymhellion perthnasol, a chredaf mai dyma lle mae'r ymateb braidd yn wan. Mae argymhelliad 9 yn galw ar Lywodraeth Cymru i fynnu bod busnesau sy'n manteisio ar eu cymorth ariannol yn cynnig trefniadau gweithio hyblyg a bod hwn yn cael ei wneud yn ofyniad allweddol yn y contract economaidd. Caiff hyn ei dderbyn mewn egwyddor, ond byddem yn hoffi ymrwymiad cryfach i sicrhau bod cwmnïau sy'n derbyn cymorth ariannol yn cynnig trefniadau gweithio hyblyg mewn gwirionedd. Mae Llywodraeth Cymru yn rhoi llawer o bwyslais ar waith y Comisiwn Gwaith Teg, mewn perthynas â'r argymhelliad hwn ac eraill. Byddem yn hoffi cael ymrwymiad i ddarparu ymateb pellach i'r argymhellion perthnasol ar ôl cael adroddiad y Comisiwn. Clywsom fod gan Busnes Cymru rôl hanfodol i'w chwarae yn darparu cymorth a chyngor i'r sector preifat ond nad yw'n cyflawni'n ddigonol ar hyn o bryd, a gellid sicrhau newid cadarnhaol yn hawdd. Derbyniwyd argymhellion 4 a 23, sy'n galw ar Busnes Cymru i roi cyngor arbenigol i gyflogwyr ar sut i ymdrin â cheisiadau am weithio hyblyg, ac i'r gefnogaeth gynnwys cyngor a chymorth ar recriwtio niwtral o ran y rhywiau, ond rydym yn credu y dylai fod ymrwymiad clir i adolygu sut y mae Busnes Cymru yn darparu'r cyngor a'r cymorth hwn. Mae'r dystiolaeth yn awgrymu bod angen yr adolygiad hwn yn awr. Yr ochr arall i'r un geiniog yw pa mor bwysig yw hi i rieni a darpar rieni gael mynediad at gyngor manwl o ansawdd da am eu hawliau a rhwymedigaethau eu cyflogwyr. Mae hwn yn faes arall lle teimlwn y gellir gwneud llawer mwy. Mae Maternity Action yn gweithredu llinell gyngor ledled y DU, ac nid oes digon o bobl i ymdopi â nifer y galwadau. Dywedwyd wrthym nad ydynt ond yn gallu ateb un o bob pump galwad. Adlewyrchwyd hyn yn y dystiolaeth a glywsom gan unigolion a geisiodd gael gafael ar gyngor a chymorth arbenigol. Felly, mae argymhelliad 28 yn galw ar y Llywodraeth i gymryd camau i gynyddu'r ddarpariaeth o gyngor arbenigol ar faterion rhianta a chyflogaeth. Wrth dderbyn yr argymhelliad, mae'r Llywodraeth yn datgan bod Busnes Cymru yn darparu cyngor ac y bydd y Llywodraeth yn ystyried darparu cyngor sy'n ymwneud â chyflogaeth ar ôl i adroddiad y Comisiwn Gwaith Teg gael ei gyflwyno, ond nid ydym yn cyfeirio at gyngor i gyflogwyr yn yr adroddiad hwn, ond yn hytrach, at gyngor i gyflogeion, ac nid ydym yn credu bod angen i hynny aros am adroddiad y Comisiwn Gwaith Teg. Byddem yn gofyn i ystyriaeth bellach gael ei rhoi i'r mater pwysig hwn yn awr. Fodd bynnag, mae'n galonogol gweld bod Llywodraeth Cymru'n cymryd camau i fynd i'r afael â materion yn ymwneud ag ansawdd cyngor gyrfaoedd ar gyfer rhieni sy'n dychwelyd i'r gwaith. Rydym yn falch o weld yr ymrwymiad i ofyn i Gyrfa Cymru ystyried rhieni sy'n dychwelyd i'r gwaith wrth ddatblygu porth cyngor cyflogaeth. Rydym yn gobeithio y bydd y rheini a fydd yn darparu cymorth gyrfa i bobl yn meddu ar arbenigedd mewn materion sy'n ymwneud â rhianta a gwaith. Wrth gwrs, wrth wraidd yr holl faterion hyn mae syniadau diwylliannol sydd wedi hen ymwreiddio ynglŷn â menywod a rhianta, ac maent yn creu rhwystr aruthrol i ymdrechion i newid deddfwriaeth a blaenoriaethau'r Llywodraeth oherwydd y realti sylfaenol hwnnw sy'n galw am newid yn y gymdeithas ehangach a chymorth ar gyfer newid angenrheidiol, boed drwy ddeddfwriaeth neu strategaeth a pholisi. Rydym yn gwybod na fyddwn yn dileu gwahaniaethu ar sail mamolaeth neu feichiogrwydd tra bo gofal di-dâl yn cael ei ystyried fel cyfrifoldeb i fenywod yn unig. Codwyd y materion hyn dro ar ôl tro. Clywsom am achosion o wahaniaethu yn erbyn pobl ar y cam recriwtio a rhoi dyrchafiad oherwydd eu bod yn fenywod ac oherwydd ei bod yn bosibl y byddent angen absenoldeb mamolaeth ar ryw adeg yn y dyfodol. Ac wrth gwrs, gall hyn weithio'r ddwy ffordd, gydag agweddau sydd wedi ymwreiddio ynglŷn â rolau rhywedd yn atal dynion rhag gallu ysgwyddo cyfrifoldebau gofal plant pan fyddant yn dymuno gwneud hynny. Mae gan bawb rôl i'w chwarae yn herio'r stereoteipiau hyn sy'n atal menywod a dynion fel ei gilydd, ond y dull gorau yw atal y syniadau hyn rhag dod yn norm yn y lle cyntaf, ac addysg yw'r arf gorau i wneud hynny. Felly, rwy'n falch fod argymhelliad 22, sy'n galw am gynnwys rolau rhywiau a rhianta yn yr addysg rhyw a pherthnasoedd newydd, wedi cael ei derbyn. Fel rhan o'n gwaith craffu, buom yn ystyried cynnig gofal plant Llywodraeth Cymru, a gwnaethom argymhellion 13 i 15. Derbyniodd y Llywodraeth un o'r rhain mewn egwyddor, a gwrthod y ddau arall. Wrth gwrs, cafodd y materion hyn eu gwyntyllu yn y Siambr yr wythnos diwethaf pan drafodwyd y ddeddfwriaeth, ac nid wyf yn bwriadu eu hailadrodd, ond gan fod yr egwyddorion cyffredinol wedi'u cytuno bellach, rydym yn gobeithio y bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i ddatblygu polisïau a fydd yn ehangu mynediad at ofal plant fforddiadwy, gan fod hwn yn arf hanfodol i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb rhwng y rhywiau. Yn olaf, daethom i'r casgliad fod angen data gwell mewn perthynas â'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau a chyfraddau cadw staff ar famolaeth. Rydym yn croesawu'r ymrwymiad yn yr ymateb i gyhoeddi data cyflogaeth a'r bwlch cyflog rhwng y rhywiau mewn un lleoliad, ac rydym yn falch o weld y bydd y Llywodraeth yn rhoi mwy o ystyriaeth fanwl i argymhelliad 24, lle roeddem yn galw am gasglu cyfraddau cadw staff ar famolaeth fel rhan o ddyletswyddau cydraddoldeb y sector cyhoeddus. Yn fwy cyffredinol, rydym yn croesawu'r adolygiad o'r dyletswyddau cydraddoldeb hyn, a fydd hefyd yn ystyried lleihau'r baich gweinyddol ar y sector cyhoeddus. Hoffem eglurder ynglŷn â'r amserlenni ar gyfer yr adolygiad hwn ac ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am gynnydd a phenderfyniadau erbyn diwedd y flwyddyn hon. Ddirprwy Lywydd, os yw Cymru am fod yn arweinydd byd o ran cydraddoldeb rhwng y rhywiau, bydd gwneud newidiadau mewn perthynas â rhianta a chyflogaeth yn cyfrannu'n sylweddol tuag at wireddu hyn. Ni allwn ganiatáu i bethau barhau fel y maent. Mae'n bryd i'r byd gwaith addasu a newid er mwyn ystyried y newidiadau yn y ffordd yr ydym yn byw ac yn gweithio. Rwy'n edrych ymlaen yn awr at gyfraniadau'r Aelodau ar draws y Siambr.