English: I thank the Chair of the Constitutional and Legislative Affairs Committee for his statement, and also welcome the way ahead. I also thank my fellow committee member, David Melding, for his kind words. Naturally, we are celebrating today St David's Day and doing the little things, and we do do some little things such as scrutinising subordinate legislation - quite often that's quite small. But, as David said, there are big things that can happen as well, and I'm thinking about all the debates that we had around the Wales Act - the Wales Bill as was. Of course, we not only have the history of St David, but some 300 years afterwards we had Hywel Dda - King Hywel Dda; I've mentioned him previously in the context of this committee - and his laws of 1,000 years ago that gave women rights for the first time in the history of humanity. It's important to note that, that we in Wales can create laws that are entirely innovative, and we have the opportunity once again, under the recent constitutional settlement, to create innovative laws. Of course, a number of things have changed since Hywel Dda's days, and I'm pleased that the Chair has set out the three main aims of the committee at present, and mentioned, as it states here, producing best practice principles for inter-institutional working for constitutional legislation' and also reflecting and building on the work of other legislatures in these islands on inter-institutional working as it relates to broader policy areas'. It's very sensible, and we genuinely need to improve collaboration between the different parliaments on these islands. We can all talk about past events, when this place and committees in this place tended to be ignored quite often, and there is evidence that that is still happening, when we tried as a committee to obtain evidence when the Wales Bill was going through. So, I do support strongly the intention that has been outlined here by the Chair. But would the Chair in his response agree with me that, in this question of co-ordination between parliaments in these islands, there's a lot of work still to be done? Yes, we've established this inquiry, but we are starting from a very fragile place in terms of this Assembly in terms of the ways these islands are controlled or managed. So, there is a job of work to be done, and I would look for more comments from the Chair on that subject. He also mentioned the way that we are going to engage with citizens, and that's happened already. I'm looking forward to more meetings of that sort, because, at the end of the day - and I would hope that the Chair would be able to agree with me that there is work to be done here as well to explain, in an easy way, because in this committee we often deal with things that can appear to be difficult and dry. But, at the end of the day, we also need to simplify things so that citizens, and some of us, can understand what's going on. That is, there are different policies in Wales compared with England and Scotland and so forth. We need to explain clearly to our citizens what has been devolved and what hasn't been devolved, and the implications of the Wales Act, which is coming into force, and, of course, the basic difference between the Welsh Government and the Assembly. Now, evidently, for us here, we know the difference. But it's not obvious out there, and very often it's not obvious to those who write newspaper headlines either - the difference between the Government in this place and the Assembly itself as an institution. To close, having mentioned two figures in history, namely St David and Hywel Dda, I was going to talk about Henry VIII as well, because, before anyone says that I talk about people who aren't relevant to our legislation, unfortunately, Henry VIII still has a relevance that shouldn't be there, I would argue, to our laws today through the overuse, I would say, of Henry VIII powers, which is still happening 500 years after that king left this planet. So, I would also like to see the Chair extend the debate about the use of Henry VIII powers in this place, and the way ahead in order to reduce the use of those powers. Thank you very much.
Welsh: A allaf i ddiolch i Gadeirydd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol am ei ddatganiad, a hefyd croesawu'r ffordd ymlaen, a hefyd diolch am eiriau aeddfed fy nghyd-aelod o'r pwyllgor, David Melding? Yn naturiol, rydym ni yn dathlu heddiw Dydd Gŵyl Dewi Sant a gwneud y pethau bychan, ac rydym ni yn gwneud rhai pethau bychan fel craffu ar is-ddeddfwriaeth - yn eithaf aml mae hynny yn weddol fach. Ond, wrth gwrs, fel yr oedd David yn ei grybwyll, mae yna bethau mawr yn gallu digwydd hefyd, ac rwy'n olrhain yr holl ddadleuon cawsom ni o gwmpas Deddf Cymru yn awr - Bil Cymru fel yr oedd e. Wrth gwrs, nid yn unig yn hanes mae gyda ni Dewi Sant, ond rhyw dair canrif ar ei ôl o roedd Hywel Dda - Brenin Hywel Dda; rydw i wedi sôn amdano fe o'r blaen yng nghyd-destun y pwyllgor yma - a'i ddeddfau fo dros 1,000 o flynyddoedd yn ôl a rhoddodd hawliau i fenywod am y tro cyntaf yn hanes dynoliaeth. Mae'n bwysig nodi hynny, ein bod ni yng Nghymru yn gallu creu deddfau sydd yn gyfan gwbl arloesol, ac, wrth gwrs, mae gyda ni'r cyfle unwaith eto, o dan y setliad cyfansoddiadol diweddaraf yma, i greu deddfau arloesol unwaith eto. Wrth gwrs, mae yna nifer o bethau wedi newid ers dyddiau Hywel Dda. Rydw i'n falch bod y Cadeirydd, felly, wedi olrhain tri phrif fwriad y pwyllgor ar hyn o bryd a chrybwyll, fel y mae'n dweud yn fan hyn, 'llunio egwyddorion arfer gorau ar gyfer dulliau o weithio rhwng sefydliadau ar gyfer deddfwriaeth gyfansoddiadol' a hefyd ystyried gwaith deddfwrfeydd eraill yn yr ynysoedd hyn 'o ran eu dulliau o weithio rhwng sefydliadau ac adeiladu arno pan fo'n ymwneud â meysydd polisi ehangach'. Call iawn, ac mae gwir angen gwella cydweithio rhwng y gwahanol senedd-dai yn yr ynysoedd hyn. Rydym ni i gyd yn gallu crybwyll hanesion o'r gorffennol, pan oedd y lle hwn a phwyllgorau yn y lle hwn yn tueddu cael eu hanwybyddu yn eithaf aml, ac mae yna dystiolaeth bod hynny'n dal i ddigwydd, pan oeddem ni'n ceisio fel pwyllgor cael tystiolaeth pan oedd Deddf Cymru yn mynd rhagddi. Felly, rwy'n cefnogi'n gryf y bwriad sydd wedi cael ei amlinellu fan hyn gan y Cadeirydd eisoes. Ond a fyddai'r Cadeirydd yn ei ymateb hefyd yn cytuno â fi fod, yn y cwestiwn yma o gydgysylltu rhwng gwahanol senedd-dai yn yr ynysoedd hyn, gryn dipyn o waith eto i'w wneud? Rydym ni wedi sefydlu'r ymchwiliad yma, ond rydym ni'n dechrau mewn lle bregus a gwan yn nhermau lle'r Cynulliad hwn yn y ffordd mae'r ynysoedd hyn yn cael eu rheoli. Felly, mae yna jobyn o waith i'w wneud a buaswn i'n edrych am ragor o sylwadau gan y Cadeirydd i'r perwyl yna. Hefyd, gwnaeth o grybwyll y ffordd rydym ni'n mynd i ymgysylltu efo dinasyddion, ac mae hynny wedi digwydd eisoes. Rydw i'n edrych ymlaen at ragor o gyfarfodydd fel yna, achos, ar ddiwedd y dydd - buaswn i hefyd yn gobeithio buasai'r Cadeirydd yn gallu cytuno â mi bod yna waith i'w wneud yn fan hyn hefyd i esbonio, mewn ffyrdd weddol hawdd, achos yn y pwyllgor yma rydym ni'n aml yn gallu ymdrin â phethau sydd yn gallu edrych yn anodd ac yn sych. Ond, ar ddiwedd y dydd, mae hefyd eisiau gwneud pethau yn weddol hawdd fel bod ein dinasyddion ni, a rhai ohonom ni, yn gallu deall beth sydd yn mynd ymlaen. Hynny yw, mae yna bolisïau gwahanol yng Nghymru nawr o'u cymharu â Lloegr, yr Alban ac ati. Mae angen hefyd egluro'n glir i'n dinasyddion beth yn union sydd wedi cael ei ddatganoli a beth sydd heb ei ddatganoli, goblygiadau Deddf Cymru, sydd yn dod i mewn, ac, wrth gwrs, y gwahaniaeth sylfaenol rhwng Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad. Nawr, yn amlwg, rŷm ni yn fan hyn yn gwybod y gwahaniaeth, ond nid yw o'n amlwg allan fanna, ac yn aml iawn nid yw e'n amlwg i'r sawl sy'n ysgrifennu penawdau yn ein papurau newydd chwaith - y gwahaniaeth rhwng y Llywodraeth yn y lle yma a'r Cynulliad ei hunan fel sefydliad. I orffen, wedi crybwyll dau ffigwr mewn hanes, sef Dewi Sant a Hywel Dda, roeddwn i'n mynd i grybwyll Brenin Harri VIII hefyd, achos, cyn i bobl ddweud fy mod i'n sôn am bobl sydd â dim perthnasedd i'n deddfau, yn anffodus, mae Brenin Harri VIII yn dal efo perthnasedd na ddylai fod yna, buaswn i'n ei ddadlau, i'n deddfau ni heddiw drwy'r gorddefnydd, buaswn i'n dweud, o bwerau Harri VIII, sydd yn dal i ddigwydd pum canrif ar ôl i'r brenin yna adael y blaned yma. Felly, buaswn i hefyd yn licio gweld y Cadeirydd yn ymestyn y ddadl ynglŷn â'r defnydd o bwerau Harri VIII yn y lle yma, a'r ffordd ymlaen er mwyn lleihau'r defnydd yna ohonyn nhw. Diolch yn fawr.