English: Diolch, Llywydd. There can be few things more frightening than seeing your home damaged when you're powerless to stop it. Last week, residents across my region awoke to the devastation of flood damage and have been doing everything they can to piece their lives back together. Now, obviously efforts are focused, for now, on the immediate clean-up, but once the debris is cleared, questions will remain, like why these events were not anticipated by those in power. Now, it's been claimed in this Chamber that the floods were unforeseeable. I'd refute that. This Government declared a climate emergency last year. That was an acknowledgement that rising temperatures make storms of this nature more likely. The storms were foreseeable. Why wasn't more work put into preventing the devastation, and what lessons will be learned? Now, I understand that the Climate Change Commission for Wales from 2010 were giving advice to Ministers on the need to spend money on adaptations to prevent flooding. The commission was abolished in 2013, and I have anecdotal evidence that the Government had ignored some of the advice given. So, I'd ask the Minister whether the expert advice that was given was followed, if there's a paper trail, and if so, if we could see that advice. I'd ask another question: why is it that people who have least are so often the people who suffer most in these circumstances? I'm glad that the Welsh Government has offered an extra £500 for households without contents insurance, but that is like a drop in stagnant floodwater. Let's get this straight - the people without insurance hadn't neglected to get cover, they were refused cover because of previous flooding, or told that the premiums were extortionate and unaffordable for them. So, what conversations is your Government having with their UK Government counterparts to bring pressure on the insurance industry to stop refusing cover to the people who need it most? And the Flood Re scheme that exists is welcome, but why did so few people know about it? I'd ask some specifics to put residents' minds at rest. In Islwyn, the culvert in the Navigation site collapsed, putting a question mark over months of regeneration work that I know the Welsh Government is keen to back. What support can be given to the friends of the Navigation to rectify this and to prevent flooding in nearby residential areas? In Crumlin, highway drainage infrastructure has to be altered or else properties will be flooded again. So, if alterations can't be made, would the Government consider purchasing the properties that are affected? Finally, residents in Abergavenny are concerned that plans to downgrade their A&E will put them in future danger because the main road to the nearest A&E in Cwmbran was closed during the floods. Now, flooding like this is likely to happen again, so what account of these issues will the Government be taking in deciding whether to stop the closure of that A&E? Llywydd, no-one is claiming that councils or the Government failed to act to help people affected by the floods through malice. There was no malice, but there was an element of negligence, a failure to foresee the foreseeable. People want assurance that the Government won't be caught unawares again. Minister, can we give them that assurance?
Welsh: Diolch, Lywydd. Nid oes llawer o bethau sy'n fwy brawychus na gweld eich cartref yn cael ei ddifrodi pan nad oes gennych unrhyw rym i'w atal. Yr wythnos diwethaf, dihunodd trigolion ar draws fy rhanbarth i weld dinistr difrod llifogydd ac maent wedi bod yn gwneud popeth yn eu gallu i ailadeiladu eu bywydau. Nawr, yn amlwg, mae ymdrechion yn canolbwyntio ar hyn o bryd ar y glanhau uniongyrchol, ond ar ôl clirio'r llanast, bydd cwestiynau'n aros, er enghraifft pam na ragwelwyd y digwyddiadau hyn gan y rhai sydd mewn grym. Nawr, honnwyd yn y Siambr hon nad oedd modd rhagweld y llifogydd hyn. Buaswn i'n anghytuno â hynny. Datganodd y Llywodraeth hon argyfwng hinsawdd y llynedd. Roedd hynny'n gydnabyddiaeth fod tymheredd uwch yn gwneud stormydd o'r fath yn fwy tebygol. Roedd y stormydd yn rhagweladwy. Pam na wnaed mwy o waith ar atal y dinistr, a pha wersi a gaiff eu dysgu? Nawr, rwy'n deall bod Comisiwn Cymru ar y Newid yn yr Hinsawdd yn 2010 yn rhoi cyngor i Weinidogion ar yr angen i wario arian ar addasiadau i atal llifogydd. Diddymwyd y comisiwn yn 2013, ac mae gennyf dystiolaeth anecdotaidd fod y Llywodraeth wedi anwybyddu peth o'r cyngor a roddwyd. Felly, hoffwn ofyn i'r Gweinidog a ddilynwyd y cyngor arbenigol a roddwyd, a oes yna lwybr papur, ac os oes, a gaem weld y cyngor hwnnw. Hoffwn ofyn cwestiwn arall: pam mai'r bobl sydd â'r lleiaf o fodd yn aml yw'r bobl sy'n dioddef fwyaf yn yr amgylchiadau hyn? Rwy'n falch fod Llywodraeth Cymru wedi cynnig £500 yn ychwanegol i gartrefi heb yswiriant ar gynnwys aelwydydd, ond mae hynny fel diferyn mewn llifddwr disymud. Gadewch i ni fod yn onest - nid oedd y bobl heb yswiriant wedi esgeuluso'r angen i gael yswiriant, gwrthodwyd yswiriant iddynt oherwydd llifogydd blaenorol, neu dywedwyd wrthynt fod y premiymau'n rhy uchel iddynt allu eu fforddio. Felly, pa sgyrsiau y mae eich Llywodraeth yn eu cael gyda'u cymheiriaid yn Llywodraeth y DU i roi pwysau ar y diwydiant yswiriant i beidio â gwrthod yswiriant i'r bobl sydd ei angen fwyaf? Ac mae'r cynllun Flood Re sy'n bodoli i'w groesawu, ond pam fod cyn lleied o bobl yn gwybod amdano? Hoffwn ofyn rhai pethau penodol i dawelu meddyliau trigolion. Yn Islwyn, cwympodd y geuffos ar safle Navigation, gan roi marc cwestiwn dros fisoedd o waith adfywio y gwn fod Llywodraeth Cymru yn awyddus i'w gefnogi. Pa gefnogaeth y gellir ei rhoi i gyfeillion y Navigation i unioni hyn ac atal llifogydd mewn ardaloedd preswyl cyfagos? Yng Nghrymlyn, mae'n rhaid newid y seilwaith draenio priffyrdd neu bydd llifogydd i eiddo eto. Felly, os na ellir gwneud newidiadau, a fyddai'r Llywodraeth yn ystyried prynu'r eiddo yr effeithir arnynt? Yn olaf, mae trigolion yn y Fenni yn pryderu y bydd cynlluniau i israddio eu hadran damweiniau ac achosion brys yn eu rhoi mewn perygl yn y dyfodol gan fod y brif ffordd i'r adran damweiniau ac achosion brys agosaf yng Nghwmbrân wedi cau yn ystod y llifogydd. Nawr, mae llifogydd fel hyn yn debygol o ddigwydd eto, felly pa ystyriaeth fydd y Llywodraeth yn ei rhoi i'r materion hyn wrth benderfynu a ddylid atal yr adran honno rhag cau? Lywydd, nid oes neb yn honni bod cynghorau na'r Llywodraeth wedi methu gweithredu i helpu pobl yr effeithiwyd arnynt gan y llifogydd drwy falais. Nid oedd unrhyw falais, ond roedd yna elfen o esgeulustod, methiant i ragweld y rhagweladwy. Mae pobl am gael sicrwydd y bydd y Llywodraeth yn barod amdani y tro nesaf. Weinidog, a allwn ni roi'r sicrwydd hwnnw iddynt?