English: I'm pleased to support this motion. I just want to say a few words paying tribute to the persistence of my colleague Jenny Rathbone in striving to ensure that we can debate this topic today. It's such an important issue. As has been said, endometriosis affects one in 10 women in Wales, and that means 160,000 women in Wales can expect to be affected by this cruel condition. Tissue will grow and attach itself to the organs in their pelvis, causing irritation that can lead to considerable pain, pain in the pelvis, back, leg, groin - intense pain during periods, during sex, using the toilet, just going about daily life. This can impact on the ability to work or the home life, as debilitating pain can make even common activities difficult. This pain can lead to fatigue, depression, infertility, or even, as a BBC report noted last year, suicidal thoughts. However, knowing the true scale of the condition can be difficult. Some women just stick with the pain, desperately trying to manage, self-treating, or perhaps, as Jenny Rathbone has previously mentioned, not realising just what they are facing. Even if someone has taken the step to speak to their doctor, endometriosis can be underdiagnosed or misdiagnosed, resulting in women not being able to get the right help. It can also be incredibly difficult to access specialist help, a point captured in the second point of today's motion. Point 5 offers one solution to this, calling on the Welsh Government to make sure enough endometriosis specialists are trained to meet the needs of the nation. And I am pleased to see that the Royal Glamorgan Hospital in Llantrisant, which serves so many of my constituents, is being considered by specialist consultants as a centre for further surgery. This is allied to the research that needs to take place to deepen our understanding of the causes of the condition and also the most effective interventions, as point 3 in the motion sets out. We know that there can be particular challenges amongst teenage girls in accessing treatment. This raises the potential of an untreated condition causing a lifetime's impact. Our fourth point sets out the possible solutions to tackle this by raising awareness through ensuring schools make all pupils aware of what is a normal menstrual period and when to seek medical advice. As I close, I just want to reflect on the impact of the current coronavirus pandemic on women affected by endometriosis. Anyone receiving treatment or waiting for an appointment is likely to experience delays or cancellations. If you're waiting for a consultation, this is likely to be done remotely. Endometriosis UK have issued a stark warning that because most surgery will be regarded as non-urgent, it will be cancelled or reissued or subject to a greatly increased waiting list. I'm pleased that the charity is working closely with the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists to monitor this situation. But today's debate offers a timely reminder that we cannot forget about the women whose lives will be changed by this condition. I hope the Senedd will support the sensible steps that we outline so that we can do all we can to ensure that those women are in turn supported to the best of our ability. Thank you.
Welsh: Rwy'n falch o gefnogi'r cynnig hwn. Hoffwn ddweud ychydig eiriau i dalu teyrnged i ddyfalbarhad fy nghyd-Aelod Jenny Rathbone yn ymdrechu i sicrhau y gallwn drafod y pwnc hwn heddiw. Mae'n fater mor bwysig. Fel y dywedwyd, mae endometriosis yn effeithio ar un o bob 10 menyw yng Nghymru, ac mae hynny'n golygu bod y cyflwr creulon hwn yn effeithio ar 160,000 o fenywod yng Nghymru. Bydd meinwe'n tyfu ac yn glynu at yr organau yn eu pelfis, gan achosi llid a all arwain at boen sylweddol, poen yn y pelfis, y cefn, y coesau, yr afl - poen dirdynnol yn ystod mislif, yn ystod rhyw, wrth ddefnyddio'r toiled, neu ddim ond wrth fyw bywyd bob dydd. Gall effeithio ar y gallu i weithio neu fywyd y cartref, gan y gall poen wanychol wneud gweithgareddau cyffredin hyd yn oed yn anodd. Gall y boen arwain at flinder, iselder, anffrwythlondeb, neu hyd yn oed, fel y nododd adroddiad gan y BBC y llynedd, at feddyliau hunanladdol. Fodd bynnag, gall fod yn anodd gwybod gwir raddfa'r cyflwr. Mae rhai menywod yn dioddef y boen, yn ymdrechu'n daer i ymdopi, gan drin eu hunain, neu fel y soniodd Jenny Rathbone o'r blaen, efallai nad ydynt yn sylweddoli beth yn union y maent yn ei wynebu. Hyd yn oed os yw rhywun wedi cymryd y cam a mynd i siarad â'i meddyg, ceir tanddiagnosis neu gamddiagnosis o endometriosis, gan arwain at fenywod yn methu cael y cymorth cywir. Gall hefyd fod yn anodd iawn cael gafael ar gymorth arbenigol, pwynt a nodwyd yn ail bwynt y cynnig heddiw. Mae pwynt 5 yn cynnig un ateb i hyn, gan alw ar Lywodraeth Cymru i sicrhau bod digon o arbenigwyr endometriosis yn cael eu hyfforddi i ddiwallu anghenion y genedl. Ac rwy'n falch o weld bod Ysbyty Brenhinol Morgannwg yn Llantrisant, sy'n gwasanaethu cynifer o fy etholwyr, yn cael ei ystyried gan ymgynghorwyr arbenigol fel canolfan ar gyfer llawdriniaeth bellach. Mae hyn yn gysylltiedig â'r ymchwil sydd ei hangen i ddyfnhau ein dealltwriaeth o achosion y cyflwr a hefyd yr ymyriadau mwyaf effeithiol, fel y noda pwynt 3 yn y cynnig. Gwyddom y gall merched yn eu harddegau wynebu anhawster i gael triniaeth. Mae hyn yn creu perygl y bydd cyflwr heb ei drin yn achosi effaith gydol oes. Mae ein pedwerydd pwynt yn nodi'r atebion posibl i fynd i'r afael â hyn a chodi ymwybyddiaeth drwy sicrhau bod ysgolion yn gwneud pob disgybl yn ymwybodol o'r hyn sy'n gyfnod mislif normal a phryd i ofyn am gyngor meddygol. Wrth i mi gloi, rwyf am ystyried effaith y pandemig coronafeirws presennol ar fenywod yr effeithir arnynt gan endometriosis. Mae unrhyw un sy'n cael triniaeth neu sy'n aros am apwyntiad yn debygol o wynebu oedi neu ganslo. Os ydych yn aros am ymgynghoriad, mae'n debygol o gael ei wneud o bell. Mae Endometriosis UK wedi rhoi rhybudd clir y bydd y rhan fwyaf o lawdriniaethau'n cael eu hystyried yn rhai nad ydynt yn rhai brys, ac y bydd hynny'n golygu y cânt eu canslo neu eu hail-drefnu neu wynebu mynd ar restr aros hirach o lawer. Rwy'n falch fod yr elusen yn gweithio'n agos gyda Choleg Brenhinol yr Obstetryddion a'r Gynaecolegwyr i fonitro'r sefyllfa hon. Ond mae'r ddadl heddiw yn ein hatgoffa'n amserol na allwn anghofio am y menywod y bydd eu bywydau'n cael eu newid gan y cyflwr hwn. Gobeithio y bydd y Senedd yn cefnogi'r camau synhwyrol a amlinellwn fel y gallwn wneud popeth yn ein gallu i sicrhau bod y menywod hynny yn eu tro yn cael eu cefnogi hyd eithaf ein gallu. Diolch.