English: I very much welcome this debate today as part of Wales and the Senedd recognising that we're part of the worldwide community, and that the worldwide community faces a tremendous challenge in dealing with the pandemic. COVID-19 doesn't recognise any borders between countries. It's a collective experience that the world is, sadly, going through at the moment, and it does require a united, collective response. So, I think it's very important that we're having this debate today. We've shown a great deal of international responsibility and engagement through, for example, our programme for Africa, and many aspects of that are health related. We've provided health clinics in countries in sub-Saharan Africa; we've had lots of exchanges between doctors, nurses and other health professionals. It's been wonderful to see that happening, and it's very beneficial, I believe, to both ourselves and the other countries concerned. The pandemic is, obviously, an important challenge to those health systems that we've helped to develop and support, and, obviously, a crucial part of dealing with the pandemic is the vaccine. We know how important and beneficial it has been for Wales and the UK and other countries where vaccination is being rolled out effectively and extensively, but, sadly, that isn't the position in many countries with less developed health systems and less strong and robust economies. So, as part of our international obligations, through the programme for Africa and otherwise, I do believe Wales should play a part in making the case and helping those other countries have effective vaccination programmes. In my area, Dirprwy Lywydd, we have Love Zimbabwe, which is a great organisation, building links between Wales and Zimbabwe. Visits have taken place during the pandemic - last summer, for example. I'm told by Love Zimbabwe that there are many issues, as you would expect, in terms of dealing effectively with the pandemic in Zimbabwe. Lateral flow tests, for example, cost around £25 to carry out, and many people, obviously, are not able to afford that, and this does make it difficult to assess the number of cases and the extent of COVID-19 in that country, which is, obviously, very problematic in terms of planning an adequate response from the health system. And also, although vaccination is taking place, the vast majority of the 15 million population have not been vaccinated, and the vaccine that is being used is the Chinese vaccine, which is not recognised by the UK Government. So, that creates problems, because, although Zimbabwe is no longer on the red list of UK Government countries in terms of COVID, the fact that that Chinese vaccine is being used means that there are problems with quarantine and pre-departure tests for travel from Zimbabwe to the UK. That has many implications for the Zimbabwe population and, of course, the way that we engage with them through Love Zimbabwe and other groups and organisations. So, I'm very pleased that this debate is taking place today so that we can recognise and understand these issues. I very much hope that we do now reinvigorate our voice in the campaign to ensure effective vaccination in countries all over the world, and do what we can more directly in terms of our programme for Africa, and our other efforts, to make sure that we fulfil our responsibility as part of that prosperous and stable world, and understand how lucky we are to be in that position here in Wales.
Welsh: Rwy'n croesawu'r ddadl hon yn fawr heddiw fel ffordd i Gymru a'r Senedd gydnabod ein bod yn rhan o'r gymuned fyd-eang, a bod y gymuned fyd-eang yn wynebu her aruthrol wrth ymdopi â'r pandemig. Nid yw COVID-19 yn cydnabod unrhyw ffiniau rhwng gwledydd. Mae'n brofiad y mae'r byd yn mynd drwyddo ar y cyd ar hyn o bryd yn anffodus, ac mae angen ymateb iddo yn unedig ac ar y cyd. Felly, credaf ei bod yn bwysig iawn ein bod yn cael y ddadl hon heddiw. Rydym wedi dangos llawer iawn o gyfrifoldeb ac ymgysylltiad rhyngwladol drwy, er enghraifft, ein rhaglen ar gyfer Affrica, ac mae sawl agwedd ar honno'n gysylltiedig ag iechyd. Rydym wedi darparu clinigau iechyd mewn gwledydd yn Affrica Is-Sahara; rydym wedi cael llawer o gyfnewid rhwng meddygon, nyrsys a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill. Mae wedi bod yn wych gweld hynny'n digwydd, ac rwy'n credu ei fod yn fuddiol iawn i ni ein hunain a'r gwledydd eraill dan sylw. Yn amlwg, mae'r pandemig yn her bwysig i'r systemau iechyd rydym wedi helpu i'w datblygu a'u cefnogi, a rhan hanfodol o ymdopi â'r pandemig yw'r brechlyn. Gwyddom pa mor bwysig a buddiol y bu'r brechlyn i Gymru a'r DU a gwledydd eraill lle cyflwynir y brechlyn yn effeithiol ac yn helaeth, ond yn anffodus, nid dyna'r sefyllfa mewn llawer o wledydd sydd â systemau iechyd llai datblygedig ac economïau llai cryf a chadarn. Felly, fel rhan o'n rhwymedigaethau rhyngwladol, drwy'r rhaglen ar gyfer Affrica ac fel arall, credaf y dylai Cymru chwarae rhan yn dadlau'r achos a helpu'r gwledydd eraill hynny i gael rhaglenni brechu effeithiol. Yn fy ardal i, Ddirprwy Lywydd, mae gennym Love Zimbabwe, sefydliad gwych sy'n meithrin cysylltiadau rhwng Cymru a Zimbabwe. Cynhaliwyd ymweliadau yn ystod y pandemig - yr haf diwethaf, er enghraifft. Mae Love Zimbabwe yn dweud wrthyf fod llawer o broblemau'n codi, fel y byddech yn ei ddisgwyl, wrth fynd ati i ymdrin yn effeithiol â'r pandemig yn Zimbabwe. Mae profion llif unffordd, er enghraifft, yn costio tua £25 i'w cynnal, ac mae'n amlwg nad yw llawer o bobl yn gallu fforddio hynny, sy'n ei gwneud yn anodd asesu nifer yr achosion a graddau COVID-19 yn y wlad honno, gan greu problemau mawr wrth i'r system iechyd gynllunio ymateb digonol. Hefyd, er bod brechu'n digwydd, nid yw'r mwyafrif llethol o'r boblogaeth o 15 miliwn wedi'u brechu, a'r brechlyn a ddefnyddir yw'r un Tsieineaidd, nad yw'n cael ei gydnabod gan Lywodraeth y DU. Felly, mae hynny'n creu problemau, oherwydd, er nad yw Zimbabwe bellach ar y rhestr goch o wledydd Llywodraeth y DU mewn perthynas â COVID, mae'r ffaith bod y brechlyn Tsieineaidd hwnnw'n cael ei ddefnyddio yn golygu bod problemau gyda chwarantin a phrofion cyn gadael ar gyfer teithio o Zimbabwe i'r DU. Mae hynny'n creu llawer o oblygiadau i boblogaeth Zimbabwe ac wrth gwrs, i'r ffordd yr ymgysylltwn â hwy drwy Love Zimbabwe a grwpiau a sefydliadau eraill. Felly, rwy'n falch iawn fod y ddadl hon yn digwydd heddiw fel y gallwn gydnabod a deall y materion hyn. Rwy'n gobeithio'n fawr y byddwn yn cryfhau ein llais yn awr yn yr ymgyrch i sicrhau bod brechu'n digwydd yn effeithiol mewn gwledydd ledled y byd, ac y byddwn yn gwneud yr hyn a allwn yn fwy uniongyrchol mewn perthynas â'n rhaglen ar gyfer Affrica, a'n hymdrechion eraill, i sicrhau ein bod yn cyflawni ein cyfrifoldeb fel rhan o'r byd ffyniannus a sefydlog hwnnw, a deall pa mor ffodus rydym i fod yn y sefyllfa honno yma yng Nghymru.