English: It was back in 2019 that this Senedd became the first Parliament to declare a climate emergency and, a few months ago, the first Parliament to declare a nature emergency. We know that the task ahead is monumental, and that it requires serious thinking and the will to change the system that we live in. I have always been clear: the current economic system that we live under is incompatible with dealing with the climate and nature emergency, as is the truth of any system that puts profit and greed above all else. The shift to a net-zero economy, for example, will be one of the most profound economic transformations that we have seen in decades, and a pivotal moment in the history of not just Wales, but humanity. It calls on us to put community and planet first. We are the ones, right here, right now, who will decide whether or not this planet is habitable for our grandchildren. We are living in one of those points, as Delyth Jewell said, in history where humanity succeeds or fails. As we shift to a net-zero economy, the consequences for our communities will be far reaching. Yes, decarbonisation offers us some potentially rich rewards, but we must ensure that everyone benefits from those rewards. Members will hopefully be aware of the principle of just transition. This principle must be key to any strategy to tackle climate change. It means moving our economy to a more sustainable one, in a way that's fair for all workers, no matter what industry they work in. The way that our economy is set up now means that many people's livelihoods and wider communities are tied to the polluting industries: industries that are going to drastically change; industries that will shrink; and industries that will potentially disappear entirely, which will ultimately change the lives of workers in the communities for generations to come. We have seen the impact of an unjust transition already. When Thatcher closed the pits, communities were left out to dry, and the effects are still being dealt with today. The Welsh Government must explore the opportunities to establish a renewable energy centre of excellence to address the current skills gap, whether that is through training people anew or retraining those in high-carbon sectors. This can only be delivered on a national strategic scale. I'd like to ask the Welsh Government to outline their response honestly, if they believe that the workforce as it currently exists can deliver on their green commitments. Can the workforce actually deliver green housing commitments? Can it deliver energy insulation goals? Can it deliver for nature? To build a net-zero workforce, we need to see leadership from the Welsh Government to facilitate cross-sector efforts to upskill workers. A wide range of stakeholders - such as EDF, for instance - have expressed concerns as to whether Wales would have the capacity to create more jobs following the COVID-19 pandemic. Similar concerns were echoed this morning in a meeting that I held with representatives of the construction sector. Over the next five years, all companies in Wales will have to be on some kind of decarbonisation journey. We need to seize the initiative and act now to develop a comprehensive green workforce strategy, or whatever the Welsh Government wants to call it - just do it. We could create thousands and thousands of jobs, bring economic prosperity to a range of sectors across the length and breadth of Wales, deliver our green aims, and secure a sustainable future for all. But we need to be strategic, we need ensure that there is a well-equipped, highly trained, green workforce there to deliver these aims. And finally, Dirprwy Lywydd, there's something that I think that is often overlooked when we talk about transitioning the economy into a more sustainable one, and that's poverty. We know that people want to make those green changes in their lives, as Jenny Rathbone indicated, but the reality is they simply can't afford to. It's all well and good for us here to stand up and go on about the changes we need to make, but we, of course, speak from a privileged position. If you're a family with kids to feed, working multiple jobs and doing everything you can to make ends meet, then you simply can't afford to go and buy sustainable food. You can't afford to go to the zero-waste shop, you can't afford to switch to an electric vehicle, you can't afford to do anything other than the precarious status quo. Tackling the climate emergency must mean tackling poverty. We have the chance to change everything, to flip the table. When we take those steps, they need to be for everyone. We've talked enough, and time is up. It's now or never.
Welsh: Y Senedd hon oedd y gyntaf i ddatgan argyfwng hinsawdd, yn ôl yn 2019, ac ychydig fisoedd yn ôl, hon oedd y Senedd gyntaf i ddatgan argyfwng natur. Gwyddom fod y dasg sydd o'n blaenau yn aruthrol, a bod angen meddwl o ddifrif amdani ac ewyllys i newid y system yr ydym yn byw ynddi. Rwyf bob amser wedi bod yn glir: mae'r system economaidd bresennol yr ydym yn byw ynddi yn anghydnaws â'r hyn sydd ei hangen i fynd i'r afael â'r argyfwng hinsawdd a natur, fel sy'n wir am unrhyw system sy'n rhoi elw a thrachwant o flaen popeth arall. Bydd y newid i economi sero-net, er enghraifft, yn un o'r trawsnewidiadau economaidd mwyaf dwys i ni eu gweld ers degawdau, a bydd yn foment allweddol yn hanes nid yn unig Cymru, ond y ddynoliaeth. Mae'n galw arnom i roi cymunedau a'r blaned yn gyntaf. Ni, yn y fan hon, yr eiliad hon, fydd yn penderfynu a fydd y blaned hon yn weddus i'n hwyrion fyw arni neu beidio. Rydym yn byw ar un o'r adegau hynny mewn hanes, fel y dywedodd Delyth Jewell, lle mae dynoliaeth naill ai'n llwyddo neu'n methu. Wrth inni symud tuag at economi sero-net, bydd y canlyniadau i'n cymunedau yn bellgyrhaeddol. Ydy, mae datgarboneiddio yn cynnig rhai enillion a allai fod yn werthfawr, ond mae'n rhaid inni sicrhau bod pawb yn elwa o'r enillion hynny. Gobeithio bod yr Aelodau'n ymwybodol o egwyddor trawsnewid cyfiawn. Mae'n rhaid i'r egwyddor hon fod yn allweddol i unrhyw strategaeth i fynd i'r afael â newid hinsawdd. Mae'n golygu gwneud ein heconomi yn un fwy cynaliadwy, mewn ffordd sy'n deg i bob gweithiwr, ni waeth pa ddiwydiant y maent yn gweithio ynddo. Mae'r ffordd yr adeiladwyd ein heconomi yn golygu bellach fod bywoliaeth llawer o bobl a chymunedau ehangach ynghlwm wrth y diwydiannau sy'n llygru: diwydiannau a fydd yn newid yn eithriadol; diwydiannau a fydd yn crebachu; a diwydiannau a allai ddiflannu'n llwyr, gan newid bywydau gweithwyr yn y cymunedau hynny am genedlaethau i ddod yn y pen draw. Rydym eisoes wedi gweld effaith trawsnewid anghyfiawn. Pan gaeodd Thatcher y pyllau glo, gadawyd y cymunedau i wynebu'r canlyniadau ar eu pen eu hunain, ac mae'r effeithiau'n dal i'w teimlo heddiw. Rhaid i Lywodraeth Cymru archwilio'r cyfleoedd i sefydlu canolfan ragoriaeth ynni adnewyddadwy i fynd i'r afael â'r bwlch sgiliau presennol, boed drwy hyfforddi pobl o'r newydd neu ailhyfforddi'r rheini mewn sectorau carbon uchel. Ni ellir ond cyflawni hyn ar raddfa genedlaethol strategol. Hoffwn ofyn i Lywodraeth Cymru roi eu hymateb gonest, a ydynt yn credu y gall y gweithlu fel y mae ar hyn o bryd gyflawni eu hymrwymiadau gwyrdd? A all y gweithlu gyflawni ymrwymiadau tai gwyrdd mewn gwirionedd? A all gyflawni nodau inswleiddio ynni? A all gyflawni dros natur? Er mwyn adeiladu gweithlu sero-net, mae angen inni weld arweiniad gan Lywodraeth Cymru i hwyluso ymdrechion traws-sector i uwchsgilio gweithwyr. Mae ystod eang o randdeiliaid - megis EDF, er enghraifft - wedi mynegi pryderon ynglŷn ag a fyddai gan Gymru gapasiti i greu mwy o swyddi yn dilyn y pandemig COVID-19. Ategwyd pryderon tebyg y bore yma mewn cyfarfod a gynhaliais gyda chynrychiolwyr o'r sector adeiladu. Dros y pum mlynedd nesaf, bydd yn rhaid i bob cwmni yng Nghymru fod ar ryw fath o daith ddatgarboneiddio. Mae angen inni fachu ar y cyfle a gweithredu yn awr i ddatblygu strategaeth gynhwysfawr ar gyfer gweithlu gwyrdd, neu beth bynnag y mae Llywodraeth Cymru eisiau ei alw - gwnewch hynny. Gallem greu miloedd ar filoedd o swyddi, sicrhau ffyniant economaidd i amryw o sectorau ar hyd a lled Cymru, cyflawni ein nodau gwyrdd, a sicrhau dyfodol cynaliadwy i bawb. Ond mae angen inni fod yn strategol, mae angen inni sicrhau bod gennym weithlu gwyrdd gyda sgiliau da ac wedi'i hyfforddi'n dda i gyflawni'r nodau hyn. Ac yn olaf, Ddirprwy Lywydd, mae yna rywbeth y credaf ei fod yn aml yn cael ei anwybyddu pan soniwn am wneud yr economi yn fwy cynaliadwy, a thlodi yw hwnnw. Gwyddom fod pobl eisiau gwneud y newidiadau gwyrdd hynny yn eu bywydau, fel y nododd Jenny Rathbone, ond y realiti yw na allant fforddio gwneud hynny. Mae'n iawn i ni sefyll yma a rhygnu ymlaen am y newidiadau sydd angen inni eu gwneud, ond rydym ni, wrth gwrs, yn siarad o safbwynt breintiedig. Os ydych yn deulu gyda phlant i'w bwydo, yn gweithio nifer o swyddi ac yn gwneud popeth yn eich gallu i gadw dau ben llinyn ynghyd, ni allwch fforddio mynd i brynu bwyd cynaliadwy. Ni allwch fforddio mynd i'r siop ddiwastraff, ni allwch fforddio newid i gerbyd trydan, ni allwch fforddio gwneud unrhyw beth heblaw cynnal y status quo ansicr. Mae'n rhaid i ymladd yr argyfwng hinsawdd olygu ymladd tlodi. Mae gennym gyfle i newid popeth, i droi'r byrddau. Pan fyddwn yn cymryd y camau hynny, mae angen iddynt fod ar gyfer pawb. Rydym wedi siarad digon, ac mae'r amser ar ben. Os nad yw'n digwydd yn awr, ni fydd byth yn digwydd.