English: Excellent. I'd like to thank the Chair and members of the committee for their inquiry and for their report. I think it's fair to say that Welsh ports currently punch well above their weight with over 11 per cent of the total freight moved through the UK handled by Welsh ports and over 70 per cent of cargo to and from Ireland, Great Britain and the wider EU passing through ports in Wales. So, it's clear that the sector already makes a major contribution towards our ambition of providing a united, connected, sustainable and also a more prosperous Wales. This is an important time for us as we look forward to the devolution of ports-related functions under the Wales Act next year, during our Year of the Sea. Devolution will signal a new contract between the sector and the Welsh Government and that enhanced relationship will allow us to work together to exploit the opportunities that lie ahead. Ports in Wales have achieved great success with a commercial and market-led environment. I believe it's essential to maintain that environment. I want to ensure the right conditions are in place to enable ports to achieve even more success, but we must recognise the uncertainty that lies ahead following the decision to leave the EU. This presents unique challenges. In our White Paper, we set out clearly our priorities for Brexit, including the critical importance of avoiding disruption to our trade. We also stressed that any changes to migration and/or customs rules would have an immediate and major impact at Welsh ports, and the committee report highlights the seriousness of these potential impacts. The key to managing these threats and opportunities is to ensure close and collaborative engagement between all relevant parties, and I am pleased to have accepted all of the committee's recommendations, either in full or in principle. The common thread connecting each recommendation is the need to work in partnership, whether towards ensuring customs arrangements do not disadvantage Welsh ports or towards consideration of an IT-based solution. This approach will enable us to promote and preserve maritime economic opportunities and increase prosperity throughout Wales. The Welsh Government is being proactive in this area. In addition to the well-established engagement fora that already exist between Governments, businesses and the sector, we have asked the UK Government to ensure that they are engaged with us, with Welsh ports, and with relevant businesses on customs issues. This approach, which is fully supported by the Welsh ports group, will enable us to understand the practical impact of new customs arrangements in Wales, both in terms of ports and the wider economic implications for Welsh business. We will then be able to determine, at the earliest possible stage, the right combination of solutions needed to maximise frictionless trade. Our key priority in this reserved space is to work with ports in Wales to influence the UK Government towards the most beneficial customs and tariffs arrangements that will provide growth for our ports and wider economy as well as enhancing commercial activity right across Wales. We will continue to collaborate closely with the sector on the threats and the opportunities that could impact on our ability to protect and enhance the role of ports following Brexit, and we will continue to press the UK Government on the need to ensure that Welsh ports are not unfairly disadvantaged as a result of any potential differentiated border arrangements, as recommended in the committee's report. As recommended in the report, we will also continue to work closely with other partners such as the Government of Ireland to assess the implications of Brexit and explore mutual challenges and opportunities, and I'm pleased to have had the opportunity to personally engage with Shane Ross, my counterpart across the water, to discuss planning for a post-Brexit relationship. Wales provides a strategic link with Ireland for the rest of the UK and mainland Europe. Ensuring that link is maintained will be of benefit to all parties, as Members have rightly identified. Since the publication of the committee's report, the UK Government has set out its preferred approach to streamlining customs arrangements post Brexit and yesterday published a customs White Paper together with a trade White Paper. The customs White Paper sets out plans to legislate for the stand-alone customs, VAT and excise regimes that the UK will need once it leaves the EU, and also detail on the contingency planning in the event of a 'no deal'. The strong representations we and industry have made in respect of frictionless trade I think have been heard, but how that will work in practice remains unclear, especially in the event of 'no deal', and a priority must still be to reach an agreement with the EU. Business simply cannot afford to face any risk of excessive delays or administration for new customs checks. We risk seeing important trade lost to ports in Scotland and the north of England, and much of the goods that cross from Ireland to Holyhead are perishable and they are in the other direction, so any delays - any lengthy delays - would be disastrous. I recognise that the paper appears to address the soft and hard border question and the potential detriment to Welsh ports by stressing that the answer to avoiding a hard border between Northern Ireland and Ireland cannot be to impose a new customs border between Northern Ireland and Great Britain. But, again, how that will work in practice remains unclear, and I'm concerned the customs Bill White Paper essentially proposes to introduce detailed arrangements via secondary legislation. As a number of Members have identified, the White Paper also places a great deal of trust in technology providing the answer to frictionless trade. It might well do that, but I think there is a high-risk approach here, leaving no room for mistakes or delay in an area where the UK Government's track record is not good. Furthermore, details of the proposed IT solution have not been fully disclosed, and therefore it makes accurately assessing the cost at this stage impossible. Acting Deputy Presiding Officer, I can assure Members that we will consider and engage on further detail via both White Papers and will update the Assembly as developments progress. On the point of free ports, I would like to say that such zones are not physically constrained to ports, but we are engaging proactively with the sector and with individual ports on the potential of free zones, and we will seek to influence UK Government's position as that position becomes clear.
Welsh: Ardderchog. Hoffwn ddiolch i'r Cadeirydd ac aelodau'r pwyllgor am eu hymchwiliad ac am eu hadroddiad. Rwy'n credu ei bod yn deg dweud bod porthladdoedd Cymru ar hyn o bryd yn gwneud yn well na'r disgwyl gyda thros 11 y cant o gyfanswm y nwyddau a gludir drwy'r DU yn cael eu trin gan borthladdoedd Cymru a thros 70 y cant o'r cargo i ac o Iwerddon, Prydain Fawr a'r UE ehangach yn pasio trwy borthladdoedd yng Nghymru. Felly, mae'n amlwg fod y sector eisoes yn gwneud cyfraniad mawr tuag at ein huchelgais o greu Cymru unedig, gysylltiedig, gynaliadwy, a mwy ffyniannus hefyd. Mae hwn yn amser pwysig inni wrth inni edrych ymlaen at ddatganoli swyddogaethau sy'n gysylltiedig â phorthladdoedd o dan Ddeddf Cymru y flwyddyn nesaf, yn ystod ein Blwyddyn y Môr. Daw datganoli â chontract newydd rhwng y sector a Llywodraeth Cymru, a bydd y berthynas estynedig honno'n ein galluogi i weithio gyda'n gilydd i fanteisio ar y cyfleoedd sydd o'n blaenau. Mae porthladdoedd yng Nghymru wedi cael llwyddiant mawr gydag amgylchedd masnach a'r farchnad. Rwy'n credu ei bod yn hanfodol cynnal yr amgylchedd hwnnw. Rwyf am sicrhau bod yr amodau cywir ar waith i alluogi porthladdoedd i gyflawni hyd yn oed mwy o lwyddiant, ond rhaid inni gydnabod yr ansicrwydd sydd o'n blaenau yn dilyn y penderfyniad i adael i'r UE. Mae hyn yn creu heriau unigryw. Yn ein Papur Gwyn, rydym wedi nodi'n glir beth yw ein blaenoriaethau ar gyfer Brexit, gan gynnwys pwysigrwydd hanfodol osgoi tarfu ar ein masnach. Rydym hefyd wedi pwysleisio y byddai unrhyw newidiadau i reolau mudo a/neu reolau tollau yn cael effaith uniongyrchol a phwysig ym mhorthladdoedd Cymru, ac mae adroddiad y pwyllgor yn tynnu sylw at ddifrifoldeb yr effeithiau posibl hyn. Yr allwedd i reoli'r bygythiadau a'r cyfleoedd hyn yw sicrhau ymgysylltiad agos a chydweithredol rhwng yr holl bartïon perthnasol, ac rwy'n falch o fod wedi derbyn holl argymhellion y pwyllgor, naill ai'n llawn neu mewn egwyddor. Y thema gyffredin sy'n cysylltu pob argymhelliad yw'r angen i weithio mewn partneriaeth, boed tuag at sicrhau nad yw trefniadau tollau'n anfanteisio porthladdoedd Cymru neu tuag at ystyried datrysiad TG. Bydd y dull hwn yn ein galluogi i hyrwyddo a diogelu cyfleoedd economaidd morol a chynyddu ffyniant trwy Gymru. Mae Llywodraeth Cymru yn bod yn rhagweithiol yn y maes hwn. Yn ogystal â'r fforymau ymgysylltu sefydledig sy'n bodoli eisoes rhwng Llywodraethau, busnesau a'r sector, rydym wedi gofyn i Lywodraeth y DU sicrhau eu bod yn ymgysylltu â ni, gyda phorthladdoedd Cymru, a chyda busnesau perthnasol ar faterion tollau. Mae'r dull hwn, sy'n cael ei gefnogi'n llawn gan grŵp porthladdoedd Cymru, yn ein galluogi i ddeall effaith ymarferol y trefniadau tollau newydd yng Nghymru, o ran porthladdoedd ac o ran y goblygiadau economaidd ehangach i fusnesau yng Nghymru. Wedyn, gallwn benderfynu, cyn gynted ag y bo modd, ar y cyfuniad cywir o atebion sydd eu hangen i sicrhau masnach mor ddi-ffwdan ag y bo modd. Ein prif flaenoriaeth yn y gofod hwn a gadwyd yn ôl yw gweithio gyda phorthladdoedd yng Nghymru i ddylanwadu ar Lywodraeth y DU i symud tuag at y trefniadau tollau a thariffau mwyaf buddiol a fydd yn darparu twf i'n porthladdoedd a'r economi ehangach yn ogystal â gwella gweithgaredd masnachol ledled Cymru. Byddwn yn parhau i gydweithio'n agos â'r sector ar y bygythiadau a'r cyfleoedd a allai effeithio ar ein gallu i ddiogelu a gwella rôl porthladdoedd yn dilyn Brexit, a byddwn yn parhau i bwysleisio wrth Lywodraeth y DU yr angen i sicrhau nad yw porthladdoedd Cymru dan anfantais annheg o ganlyniad i unrhyw drefniadau ffiniau gwahanol posibl, fel yr argymhellwyd yn adroddiad y pwyllgor. Fel yr argymhellwyd yn yr adroddiad, byddwn hefyd yn parhau i weithio'n agos gyda phartneriaid eraill megis Llywodraeth Iwerddon i asesu goblygiadau Brexit ac i archwilio heriau a chyfleoedd i'r ddwy ochr, ac rwy'n falch o fod wedi cael cyfle i ymwneud yn bersonol â Shane Ross, fy swyddog cyfatebol ar draws y dŵr, i drafod cynllunio ar gyfer perthynas ar ôl Brexit. Mae Cymru yn darparu cyswllt strategol ag Iwerddon i weddill y DU a thir mawr Ewrop. Bydd sicrhau bod y cyswllt hwnnw'n cael ei gynnal o fudd i bob parti, fel y nododd yr Aelodau'n gywir. Ers cyhoeddi adroddiad y pwyllgor, mae Llywodraeth y DU wedi nodi ei dull a ffafrir o symleiddio trefniadau tollau ar ôl Brexit a ddoe cyhoeddodd Bapur Gwyn ar dollau ynghyd â Phapur Gwyn ar fasnach. Mae'r Papur Gwyn ar dollau'n nodi cynlluniau i ddeddfu ar gyfer cyfundrefnau tollau, TAW ac ecséis annibynnol y bydd eu hangen ar y DU ar ôl iddi adael yr UE, yn ogystal â manylion y cynlluniau wrth gefn rhag ofn y ceir 'dim bargen'. Mae'r sylwadau cryf a wnaethom ni a diwydiant mewn perthynas â masnach ddi-ffwdan wedi eu clywed, rwy'n meddwl, ond mae sut y bydd hynny'n gweithio'n ymarferol yn parhau i fod yn aneglur, yn enwedig os ceir 'dim bargen', ac mae'n rhaid rhoi blaenoriaeth o hyd i ddod i gytundeb gyda'r UE. Yn syml iawn, ni all busnes fforddio wynebu unrhyw risg o oedi gormodol neu weinyddu ar gyfer gwiriadau tollau newydd. Rydym mewn perygl o weld masnach bwysig yn cael ei cholli i borthladdoedd yn yr Alban a gogledd Lloegr, ac mae llawer o'r nwyddau sy'n croesi o Iwerddon i Gaergybi yn ddarfodus ac maent i'r cyfeiriad arall, felly bydd unrhyw oedi - unrhyw oedi hir - yn drychinebus. Rwy'n cydnabod bod y papur i'w weld yn mynd i'r afael â chwestiwn ffin feddal a chaled a'r niwed posibl i borthladdoedd Cymru drwy bwysleisio na all yr ateb i osgoi ffin galed rhwng Gogledd Iwerddon ac Iwerddon olygu gosod ffin dollau newydd rhwng Gogledd Iwerddon a Phrydain Fawr. Ond unwaith eto, mae sut y bydd hynny'n gweithio'n ymarferol yn parhau i fod yn aneglur, ac rwy'n poeni bod Papur Gwyn y Bil tollau yn ei hanfod yn cynnig cyflwyno trefniadau manwl drwy is-ddeddfwriaeth. Fel y mae nifer o'r Aelodau wedi nodi, mae'r Papur Gwyn hefyd yn rhoi llawer o ymddiriedaeth mewn technoleg i ddarparu'r ateb i fasnach ddi-ffwdan. Efallai'n wir y gwnaiff hynny, ond rwy'n credu bod dull o weithredu risg uchel yma, nad yw'n gadael unrhyw le i gamgymeriadau neu oedi mewn maes lle nad yw hanes blaenorol Llywodraeth y DU yn dda. Ar ben hynny, nid yw manylion y datrysiad TG arfaethedig wedi cael eu datgelu'n llawn, ac felly mae'n ei gwneud hi'n amhosibl asesu'n gywir beth yw'r gost ar hyn o bryd. Dirprwy Lywydd Dros Dro, gallaf sicrhau'r Aelodau y byddwn yn ystyried ac yn ymgysylltu ar fanylion pellach drwy'r ddau Bapur Gwyn ac yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Cynulliad wrth i ddatblygiadau fynd yn eu blaenau. O ran y pwynt ynglŷn â phorthladdoedd rhydd, hoffwn ddweud nad yw ardaloedd o'r fath wedi eu cyfyngu'n ffisegol i borthladdoedd, ond rydym yn ymgysylltu'n rhagweithiol â'r sector ac â phorthladdoedd unigol ar botensial ardaloedd rhydd, a byddwn yn ceisio dylanwadu ar safbwynt Llywodraeth y DU wrth i'r sefyllfa honno ddod yn glir.