English: Thank you, Deputy Minister. As I mentioned when you briefed me earlier, I've been out this afternoon to NWAMI's second international panel meeting, held at Cardiff University student union building. NWAMI being originally the North Wales Association for Multicultural Integration, now the Network for World Awareness of Multicultural Integration. Statements from both yourself and the First Minister were read out there by a senior official, whose name I will not embarrass him by mentioning, unless you wish to, but he read it out very well. In my speech, I referred to the launch last year by the UK Government of an initiative to build a more integrated and cohesive society, the 'Integrated Communities Strategy', described by Professor Cantle, who had previously worked with the last UK Labour Government, as 'a very real shift in approach in which the Government will support practical action to promote cohesion and integration.' The 'Integrated Communities Action Plan' of 2019 takes the UK Government's 2018 strategy forward by providing practical details of the schemes it is developing and supporting. What engagement has the Welsh Government had with that, either by invitation or a proactive intervention, if any? The Equality and Human Rights Commission's 'Is Wales Fairer?' report for 2018 made a series of recommendations, including the strengthening of human rights infrastructure in Wales, calling on the Welsh Government to incorporate UN treaties into Welsh law and to ensure that equality and human rights protections are safeguarded and enhanced during the Brexit process and beyond. And of course, in your statement, you made reference to the Brexit process. The withdrawal agreement between the UK and Northern Ireland and the European Union, which hasn't gone through Westminster, stated that the UK 'shall ensure that no diminution of rights, safeguards and equality of opportunity as set out in that part of the 1998 Agreement entitled Rights, Safeguards and Equality of Opportunity results from its withdrawal from the Union'. So, again, as we go forward - and I appreciate we're in a situation of uncertainty and I don't want to party-politicise this - but as we go forward, how will you be further engaging with the UK Government in that context? You referred to the need to and how Welsh Government might incorporate UN conventions, including the convention on the rights of disabled people, into Welsh law. When we debated this here last September, I said that there is no merit in incorporating the convention into Welsh law in order to strengthen and promote the rights - . Sorry, there is merit. Sorry. 'There is merit in incorporating the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities into Welsh law in order to strengthen and promote the rights of disabled people, as the Welsh Government did with children's rights by incorporating the convention on the rights of the child into Welsh law in 2011.' So what consideration might you give to adopting a similar model, when you say you're commissioning research to explore wider options, or do you now have a better way, you think, possibly, of looking at this? You referred, rightly, to the socioeconomic duty. We know, again, this was debated here not so long ago. The Equality and Human Rights Commission states that the Wales Act 2017 has given the Welsh Government the opportunity to enact a socioeconomic duty, enabling public bodies to work together to tackle the biggest driver of inequality in Wales: poverty. In last July's response, the First Minister stated he would work with the UK Government and EHRC on these issues, so what work has followed with the UK Government and the EHRC in the intervening 11 months? You referred to the UN rapporteur, Professor Philip Alston. As you know, he said that Wales faced the highest relative poverty rate in the UK and that the Welsh Government's new 'Prosperity for All' strategy 'has no strategic focus or ministerial responsibility for poverty reduction, and lacks clear performance targets and progress indicators.' How is the Welsh Government going to respond to the section in that report that was specifically targeted at the Welsh Government and asking the Welsh Government to take specific actions? You rightly referred to the public sector equality duty, to the action on disability right to independent living framework and social model of disability. I've previously described this in the context of co-production, about seeing everyone as equal partners in local services, breaking down the barriers between people who provide services and those who use them, going beyond models of service-user consultation to the better delivery of health and social services and other services to an ageing population, people facing illness and disability, the economically inactive and those living in social isolation. But I have yet to encounter a senior officer in any local authority or health board that admits the existence of these matters or the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014 or the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015 until I mention it to them and remind them of their duties and responsibilities. So, in addition to looking further at this, how will the Welsh Government monitor implementation and intervene? Not necessarily to criticise with a big stick, but to ensure better understanding on implementation, so it's understood on the top floors of these public organisations that this isn't a threat, this is an opportunity for them to do things better, to improve lives, and if they get it right, to help them manage their budgets better, too.
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog. Fel y soniais pan wnaethoch chi fy rhoi ar ben ffordd yn gynharach, rwyf wedi bod allan y prynhawn yma i ail gyfarfod panel rhyngwladol NWAMI, a gynhaliwyd yn adeilad undeb myfyrwyr Prifysgol Caerdydd. Yn wreiddiol Cymdeithas Integreiddio Amlddiwylliannol Gogledd Cymru oedd NWAMI, ond bellach ei deitl yw'r Rhwydwaith dros Ymwybyddiaeth Fyd-eang o Integreiddio Amlddiwylliannol. Darllenwyd datganiadau gennych chi a'r Prif Weinidog yno gan uwch swyddog, na fyddaf yn codi cywilydd arno drwy ei enwi, oni bai eich bod chi'n dymuno i mi wneud hynny, ond fe'u darllenodd yn dda iawn. Yn fy araith, cyfeiriais at lansio menter gan Lywodraeth y DU y llynedd i adeiladu cymdeithas fwy integredig a chydlynol, y 'Strategaeth Cymunedau Integredig', a ddisgrifiwyd gan yr Athro Cantle, a oedd wedi gweithio o'r blaen gyda Llywodraeth Lafur ddiwethaf y DU, fel: newid gwirioneddol mewn dull gweithredu lle bydd y Llywodraeth yn cefnogi camau ymarferol i hyrwyddo cydlyniant ac integreiddio. Mae Cynllun Gweithredu Cymunedau Integredig 2019 yn mynd â strategaeth 2018 Llywodraeth y DU yn ei blaen drwy ddarparu manylion ymarferol am y cynlluniau y mae'n eu datblygu a'u cefnogi. Pa gysylltiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i gael â hynny, naill ai drwy wahoddiad neu ymyriad rhagweithiol, os o gwbl? Gwnaeth adroddiad y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol 'A yw Cymru'n Decach?' ar gyfer 2018 gyfres o argymhellion, gan gynnwys cryfhau'r seilwaith hawliau dynol yng Nghymru, gan alw ar Lywodraeth Cymru i gynnwys cytuniadau'r Cenhedloedd Unedig yng nghyfraith Cymru ac i sicrhau bod amddiffynfeydd cydraddoldeb a hawliau dynol yn cael eu diogelu a'u gwella yn ystod y broses Brexit a thu hwnt. Ac wrth gwrs, yn eich datganiad, gwnaethoch gyfeirio at y broses Brexit. Roedd y cytundeb ymadael rhwng y DU a Gogledd Iwerddon a'r Undeb Ewropeaidd, nad yw wedi mynd drwy San Steffan, yn datgan bod y DU yn: sicrhau na fydd unrhyw leihad mewn hawliau, mesurau diogelu a chyfle cyfartal fel y nodir yn y rhan honno o gytundeb 1998 o'r enw Hawliau, Diogelwch a Chyfle Cyfartal yn sgil ymadael â'r Undeb. Felly, unwaith eto, wrth inni fynd ymlaen - ac rwy'n sylweddoli ein bod mewn sefyllfa o ansicrwydd ac nid wyf eisiau cyflwyno gwleidyddiaeth plaid - ond wrth i ni symud ymlaen, sut byddwch chi'n ymgysylltu ymhellach â Llywodraeth y DU yn y cyd-destun hwnnw? Cyfeiriasoch at yr angen i gynnwys confensiynau'r Cenhedloedd Unedig a sut y gallai Llywodraeth Cymru wneud hynny, gan gynnwys y confensiwn ar hawliau pobl anabl, yng nghyfraith Cymru. Pan drafodasom hyn yma fis Medi diwethaf, dywedais nad oes rhinwedd mewn ymgorffori'r confensiwn yng nghyfraith Cymru er mwyn cryfhau a hyrwyddo'r hawliau - . Mae'n ddrwg gennyf, y mae rhinwedd. Mae'n ddrwg gennyf: 'mae budd mewn ymgorffori Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau Pobl ag Anableddau yng nghyfraith Cymru er mwyn cryfhau a hyrwyddo hawliau pobl anabl, fel y gwnaeth Llywodraeth Cymru gyda hawliau plant drwy ymgorffori'r confensiwn ar hawliau'r plentyn yng nghyfraith Cymru yn 2011.' Felly, pa ystyriaeth allech chi ei rhoi i fabwysiadu model tebyg, pan ddywedwch eich bod yn comisiynu ymchwil i archwilio dewisiadau ehangach, neu a oes gennych chi well ffordd nawr o bosib yn eich tyb chi, o edrych ar hyn? Cyfeiriasoch, a hynny'n briodol, at y ddyletswydd economaidd-gymdeithasol. Gwyddom, unwaith eto, fod hyn wedi'i drafod yma heb fod mor bell yn ôl. Mae'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn nodi bod Deddf Cymru 2017 wedi rhoi cyfle i Lywodraeth Cymru weithredu dyletswydd economaidd-gymdeithasol, gan alluogi cyrff cyhoeddus i weithio gyda'i gilydd i fynd i'r afael â phrif achos anghydraddoldeb yng Nghymru: tlodi. Yn ei ymateb fis Gorffennaf diwethaf, dywedodd y Prif Weinidog y byddai'n gweithio gyda Llywodraeth y DU a'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol ar y materion hyn, felly pa waith a wnaed gyda Llywodraeth y DU a'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol yn ystod yr 11 mis dilynol? Cyfeiriasoch at rapporteur y Cenhedloedd Unedig, yr Athro Philip Alston. Fel y gwyddoch, dywedodd fod Cymru'n wynebu'r gyfradd dlodi gymharol uchaf yn y DU ac nad oedd gan strategaeth newydd Llywodraeth Cymru, 'Ffyniant i Bawb': bwyslais strategol na chyfrifoldeb gweinidogol dros leihau tlodi, ac nid oes ganddi dargedau perfformiad na dangosyddion cynnydd clir. Sut mae Llywodraeth Cymru yn mynd i ymateb i'r adran yn yr adroddiad hwnnw sydd wedi'i thargedu'n benodol at Lywodraeth Cymru ac yn gofyn i Lywodraeth Cymru gymryd camau penodol? Cyfeiriasoch yn briodol at ddyletswydd cydraddoldeb y sector cyhoeddus, at y gweithredu ar fframwaith hawl anabledd i fyw'n annibynnol a model cymdeithasol o anabledd. Rwyf wedi disgrifio hyn o'r blaen yng nghyd-destun cyd-gynhyrchu, ynghylch gweld pawb fel partneriaid cyfartal mewn gwasanaethau lleol, chwalu'r rhwystrau rhwng pobl sy'n darparu gwasanaethau a'r rhai sy'n eu defnyddio, gan fynd y tu hwnt i fodelau ymgynghori â defnyddwyr gwasanaethau i sicrhau gwell darpariaeth o ran iechyd a gwasanaethau cymdeithasol a gwasanaethau eraill i boblogaeth sy'n heneiddio, pobl sy'n wynebu salwch ac anabledd, y rhai sy'n economaidd anweithgar a'r rhai sy'n byw mewn unigedd cymdeithasol. Ond nid wyf eto wedi dod ar draws uwch swyddog mewn unrhyw awdurdod lleol neu fwrdd iechyd sy'n cyfaddef bodolaeth y materion hyn na Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014 na Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015 tan y byddaf yn sôn amdanynt wrthynt ac yn eu hatgoffa o'u dyletswyddau a'u cyfrifoldebau. Felly, yn ogystal ag edrych ymhellach ar hyn, sut y bydd Llywodraeth Cymru yn monitro'r gweithredu ac yn ymyrryd? Nid o reidrwydd beirniadu gyda ffon fawr, ond er mwyn sicrhau gwell dealltwriaeth o weithredu, fel bod y rhai ar loriau uchaf y sefydliadau cyhoeddus hyn yn deall nad yw hyn yn fygythiad, mae hwn yn gyfle iddyn nhw wneud pethau'n well, i wella bywydau, ac os cânt bethau'n iawn, bydd yn eu helpu i reoli eu cyllidebau'n well, hefyd.