English: We're talking about a transition here from the fossil fuel economy to a low-carbon economy, and hydrogen really is a keystone. It can support all priority areas, if you look at it, within the programmes of UK and devolved Governments in green technology, in innovation, clean growth, green recovery and the infrastructure needed in that drive to net zero. And, of course, there are elements that are devolved, elements that are not devolved currently, and there'll have to be partnership working. But, if we can get this right, the hydrogen economy really could be adopted swiftly in Wales, and it could be a model and a launch pad for the rest of the UK. Other nations and regions of Europe have already developed clear pathways for hydrogen, notably the Netherlands, which provide a ready-made template for Wales. We share many characteristics with these other countries and regions that are leading the way in hydrogen. So, I mentioned the setting of a hydrogen-production target. There are a number of other tangible and proactive steps that need to be taken to develop our hydrogen supply chain, for example, introducing changes to the transportation sector. Of course, all of this will create highly skilled jobs. In my own constituency, when I look at the old Anglesey Aluminium site, a hugely important, strategic site, I see the potential for hydrogen. When I consider the jobs lost in the Amlwch area in recent years - the north of the island, from where a former crude oil pipeline still runs across the north of Wales - I see the potential for hydrogen production and a means to distribute it. But we're talking here about economic opportunities throughout Wales. That's why we need the plan, with financial incentives, like the introduction of hydrogen scale-up funds, say, in facilitating the development of critical hydrogen infrastructure. And if the plan I outline today lacks some of the detail needed, which of course it does, because this is about setting out the vision, then Government and policy makers can feel confident that they can draw on the expertise and insights of those already driving innovative projects in hydrogen in Wales who do have the answers to those questions of how to create a thriving hydrogen sector, to build a sustainable supply chain, to understand hydrogen as an energy sector, to help with upscaling as required, and to learn lessons as we go along. Most crucially of all - I make the point again - Wales needs to act now or risk losing its competitive advantage - and talent also - to other nations. Hydrogen will not fix all our decarbonisation problems in fell swoop, but its role in Wales's decarbonisation plans really cannot be overstated. So, let us today make a clear statement that Wales wants to be an innovator in hydrogen, tackling climate change, transitioning to a new kind of industry, changing communities, creating jobs. Plaid Cymru is determined that Wales must be a part of that revolution. I'm glad the Members on the Conservative benches see the potential that we're outlining today. We're happy to support the amendment calling for pilot schemes on community use of hydrogen. I began by saying what I wanted to hear the Minister say today, and I'm pretty hopeful that I will be hearing some very positive words from the Minister, but let me just add this. I'm looking for more than just words - I'm looking for signs of a new energy. This has to be a 'we will leave no stone unturned' moment. We're at the advent of a new industry, and now is the time for Wales to roll up its sleeves, and that has to start with a new national strategy for hydrogen, a clear plan for the journey ahead. So, please support our motion today.
Welsh: Rydym yn sôn am bontio yma o economi tanwydd ffosil i economi carbon isel, a hydrogen yw'r allwedd mewn gwirionedd. Gall gefnogi pob maes blaenoriaeth, os edrychwch arno, o fewn rhaglenni Llywodraeth y DU a'r Llywodraethau datganoledig mewn technoleg werdd, arloesi, twf glân, adferiad gwyrdd a'r seilwaith sydd ei angen yn yr ymdrech tuag at sero net. Ac wrth gwrs, ceir elfennau sydd wedi'u datganoli, elfennau nad ydynt wedi'u datganoli ar hyn o bryd, a bydd yn rhaid gweithio mewn partneriaeth. Ond os gallwn wneud hyn yn iawn, gellid mabwysiadu'r economi hydrogen yn gyflym yng Nghymru, a gallai fod yn fodel ac yn fan cychwyn ar gyfer gweddill y DU. Mae gwledydd a rhanbarthau eraill Ewrop eisoes wedi datblygu llwybrau clir ar gyfer hydrogen, yn enwedig yr Iseldiroedd, sy'n darparu templed parod i Gymru. Rydym yn rhannu llawer o nodweddion gyda'r gwledydd a'r rhanbarthau eraill hyn sy'n arwain y ffordd ym maes hydrogen. Felly, soniais am osod targed cynhyrchu hydrogen. Mae nifer o gamau diriaethol a rhagweithiol eraill y mae angen eu cymryd i ddatblygu ein cadwyn gyflenwi hydrogen, er enghraifft cyflwyno newidiadau i'r sector trafnidiaeth. Wrth gwrs, bydd hyn i gyd yn creu swyddi medrus iawn. Yn fy etholaeth i, pan edrychaf ar hen safle Alwminiwm Môn, safle strategol hynod bwysig, gwelaf y potensial ar gyfer hydrogen. Pan ystyriaf y swyddi a gollwyd yn ardal Amlwch yn ystod y blynyddoedd diwethaf - gogledd yr ynys, lle mae hen bibell olew crai yn dal i redeg ar draws gogledd Cymru - gwelaf y potensial ar gyfer cynhyrchu hydrogen a modd i'w ddosbarthu. Ond rydym yn siarad yma am gyfleoedd economaidd ledled Cymru. Dyna pam y mae angen y cynllun, gyda chymhellion ariannol, fel cyflwyno cronfeydd ar gyfer tyfu mentrau hydrogen, dyweder, i hwyluso'r gwaith o ddatblygu seilwaith hydrogen hollbwysig. Ac os yw'r cynllun a amlinellaf heddiw yn brin o rai o'r manylion sydd eu hangen, ac mae hynny'n wir wrth gwrs gan mai ymwneud â nodi'r weledigaeth y mae'r cynnig hwn, yna gall y Llywodraeth a llunwyr polisi deimlo'n hyderus y gallant fanteisio ar arbenigedd a mewnwelediad y rhai sydd eisoes yn gyrru prosiectau hydrogen arloesol yng Nghymru ac sydd â'r atebion i'r cwestiynau ynglŷn â sut i greu sector hydrogen ffyniannus, adeiladu cadwyn gyflenwi gynaliadwy, deall hydrogen fel sector ynni, helpu i uwchraddio yn ôl yr angen, a dysgu gwersi wrth inni fynd rhagom. Yn bwysicaf oll - gwnaf y pwynt eto - mae angen i Gymru weithredu yn awr neu fentro colli ei mantais gystadleuol - a thalent hefyd - i wledydd eraill. Ni fydd hydrogen yn datrys ein holl broblemau datgarboneiddio ar unwaith, ond ni ellir gorbwysleisio ei rôl yng nghynlluniau datgarboneiddio Cymru. Felly, gadewch inni heddiw wneud datganiad clir fod Cymru am fod yn arloeswr ym maes hydrogen, gan fynd i'r afael â newid hinsawdd, pontio i fath newydd o ddiwydiant, newid cymunedau, creu swyddi. Mae Plaid Cymru yn benderfynol fod yn rhaid i Gymru fod yn rhan o'r chwyldro hwnnw. Rwy'n falch fod yr Aelodau ar feinciau'r Ceidwadwyr yn gweld y potensial a amlinellir gennym heddiw. Rydym yn hapus i gefnogi'r gwelliant sy'n galw am gynlluniau peilot ar ddefnydd cymunedol o hydrogen. Dechreuais drwy ddweud beth yr oeddwn eisiau clywed y Gweinidog yn ei ddweud heddiw, ac rwy'n eithaf gobeithiol y byddaf yn clywed geiriau cadarnhaol iawn, ond gadewch imi ychwanegu hyn. Rwy'n chwilio am fwy na geiriau - rwy'n chwilio am arwyddion o egni newydd. Mae'n rhaid i hon fod yn foment 'gwnawn bopeth yn ein gallu'. Rydym ar drothwy diwydiant newydd, a dyma'r amser i Gymru dorchi ei llewys, a rhaid i hynny ddechrau gyda strategaeth genedlaethol newydd ar gyfer hydrogen, cynllun clir ar gyfer y daith sydd o'n blaenau. Felly, cefnogwch ein cynnig heddiw.