English: Thank you to the committee for another brief but very important report, containing some sensible recommendations for the short term and the longer term in terms of sustaining and supporting local media and the press. Every time we discuss this area, I do declare an interest, because I am journalist by trade, and a member of the National Union of Journalists, and have been for almost 40 years now. There is no doubt that the journalistic landscape has changed significantly over that period, particularly, perhaps, in the past 20 years, and that change has gathered pace recently because of COVID-19, as we well know. However, I would agree with the comments made by others, namely that there is a fundamentally important role for journalism in our democracy, and that role is fundamental for the maintenance of a healthy democracy. There has been a great appetite for news during the pandemic, and it's been more important than ever to ensure that the people of Wales have access to accurate and relevant news, not only for the good of our democracy, but also for the good of public health. But, as others have mentioned, the pandemic has also highlighted the challenges facing journalism, particularly local and print journalism. If I could mention some of Plaid Cymru's ideas in this area. A Plaid Cymru Government would promote Welsh media representing the people of Wales, and what's important to the people of Wales. We would create an independent Welsh media commission to fund a network of English-language digital news providers. Of course, that wouldn't be at the expense of Welsh-medium journalism; we need to ensure that there is sufficient support available for Golwg360 and so on if they are to develop further. We need plurality in our journalism; there is a great need for that in Wales. We need to tackle the current democratic deficit, which emerges from historic weaknesses. The report draws attention to the important role that the media has in educating first-time voters of 16 and 17 years old as we approach the election. But there is also a democratic deficit across age ranges, and I'm grateful to Delyth Jewell for raising those concerns recently in the Senedd. Only 6 per cent of people of Wales read Welsh newspapers; the figure for Scotland is 46 per cent. Isn't it time we had one national newspaper for Wales, whilst accepting, of course, that digital journalism is the future and the way forward? We need to consider establishing a scheme or a fund for multiplatform journalists to work in areas that don't have a newspaper - not everyone is fortunate enough to have a Caerphilly Observer or Caernarfon and Denbigh Herald and other such papers. One could model this on the local democracy correspondents scheme that is already in play, but that could be enhanced to include all sorts of news and journalism. And ensuring easy access to the journalism industry is crucially important too. Journalists face a range of barriers, including, very often, having to complete a number of internships that are often unpaid or at a very low salary, and journalists are now expected to have a degree at least. The Government should be looking at various alternative ways, through apprenticeships, perhaps, to attract new journalists from backgrounds that haven't been sufficiently represented in the past. To conclude, the media will play an important role over the next few months. As news of vaccines is announced, we must ensure that there is a robust system in place to promote vaccines and to tackle the misinformation, or the fake news, that is so often shared at the moment. Journalism has a major role to play in that regard, and the Government needs to work closely with the sector in order to ensure that there is a major new public health campaign developed to educate our population on the importance of vaccination, as well as emphasising that vaccines are safe. Thank you very much to the committee for its thorough work once again.
Welsh: Diolch yn fawr i'r pwyllgor am adroddiad byr a phwysig arall, ac hefyd argymhellion synhwyrol ar gyfer y tymor byr a'r tymor hwy ar gyfer cynnal a datblygu newyddiaduraeth a'r cyfryngau lleol. Bob tro rydyn ni'n trafod y maes yma, dwi yn datgan diddordeb, gan mai newyddiadurwr ydw i, ac aelod o undeb y newyddiadurwyr, yr NUJ, ers bron i 40 mlynedd erbyn hyn. Does dim dwywaith bod tirwedd newyddiaduraeth wedi newid yn sylweddol dros y cyfnod hwnnw, yn enwedig, efallai, yn yr 20 mlynedd diwethaf, ac mae'r newid wedi cyflymu'n ddiweddar oherwydd COVID-19, fel rydyn ni'n gwybod. Fodd bynnag, byddwn i'n cytuno efo'r sylwadau mae eraill wedi'u gwneud, sef bod yna rôl sylfaenol ar gyfer newyddiaduraeth yn ein democratiaeth ni, a'r rôl honno'n sylfaenol ar gyfer cynnal democratiaeth iach. Mae yna awydd enfawr am newyddion yn ystod y pandemig, ac mae hi wedi bod yn bwysicach nag erioed sicrhau bod gan bobl Cymru fynediad at newyddion sy'n gywir ac yn berthnasol iddyn nhw, nid yn unig er lles ein democratiaeth, ond er lles iechyd cyhoeddus. Ond, fel mae eraill wedi sôn, mae'r pandemig wedi amlygu'r heriau sy'n wynebu newyddiaduraeth, yn enwedig newyddiaduraeth leol a phrint. Gaf i jest sôn wrthych chi am rai o syniadau Plaid Cymru? Mi fyddai Llywodraeth Plaid Cymru yn hybu'r cyfryngau Cymreig sydd yn cynrychioli pobl Cymru, a'r hyn sydd o bwys iddyn nhw. Mi fyddem ni yn creu comisiwn cyfryngau Cymreig annibynnol i ariannu rhwydwaith newyddion digidol cyfrwng Saesneg. Wrth gwrs, fyddai hynny ddim ar draul newyddiaduraeth cyfrwng Cymraeg; mae angen sicrhau bod digon o gefnogaeth ar gael i Golwg360 ac yn y blaen os ydyn nhw am ddatblygu ymhellach. Mae angen plwraliaeth yn ein newyddiaduraeth; mae angen dybryd am hynny yng Nghymru. Mae angen mynd i'r afael â'r diffyg democrataidd presennol sydd yn deillio o wendidau hanesyddol. Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at y rôl bwysig sydd gan y cyfryngau wrth addysgu pleidleiswyr 16 ac 17 mlwydd oed wrth inni agosáu at yr etholiad. Ond mae yna ddiffyg democratiaeth ar draws ystod oedrannau, a dwi'n ddiolchgar i Delyth Jewell am godi'r pryderon hynny yn ddiweddar yn y Senedd. Dim ond 6 y cant o bobl Cymru sy'n darllen papurau Cymreig; 46 y cant ydy'r ffigwr ar gyfer yr Alban. Onid ydy hi'n bryd cael un papur newydd cenedlaethol i Gymru, tra'n derbyn, wrth gwrs, mai newyddiaduraeth a chyfryngau digidol ydy'r dyfodol a'r ffordd ymlaen? Mae angen edrych ar sefydlu cynllun neu gronfa ar gyfer newyddiadurwyr amlgyfrwng i weithio mewn ardaloedd sydd heb bapur newydd - nid pawb sydd mor lwcus â chael Caerphilly Observer a Caernarfon and Denbigh Herald a phapurau felly. Mi fedrid modelu'r cynllun yma ar y cynllun gohebwyr democratiaeth leol sydd ar waith yn barod, ond ehangu ar hwnnw i gynnwys pob math o newyddion. Ac mae sicrhau mynediad rhwydd at y diwydiant newyddiadura yn hollbwysig hefyd. Mae newyddiadurwyr yn wynebu ystod eang o rwystrau, gan gynnwys, yn aml, gorfod cwblhau sawl interniaeth sy'n aml yn ddi-dâl neu ar gyflog isel, a bellach mae disgwyl i newyddiadurwyr fod â gradd baglor o leiaf. Mi ddylai'r Llywodraeth fod yn edrych ar ffyrdd amrywiol ac amgen, drwy gynlluniau prentisiaeth, efallai, i ddenu newyddiadurwyr newydd o gefndiroedd sydd heb eu cynrychioli yn ddigonol. I gloi, mae gan y cyfryngau rôl bwysig iawn i'w chwarae yn y misoedd nesaf yma. Wrth i newyddion ynghylch brechiadau gael ei gyhoeddi, mae'n rhaid inni sicrhau bod yna gynllun cadarn i hyrwyddo brechiadau ac i daclo'r camwybodaeth, y fake news sy'n cael ei rannu gan rai ar hyn o bryd. Mae gan newyddiaduriaeth rôl fawr i'w chwarae yn hynny, ac mae angen i'r Llywodraeth weithio yn agos efo'r sector i sicrhau bod yna ymgyrch iechyd cyhoeddus fawr newydd yn cael ei datblygu i addysgu'r boblogaeth ar y pwysigrwydd o gael brechiad yn ogystal â phwysleisio bod brechiadau yn ddiogel. Diolch yn fawr iawn i'r pwyllgor am eu gwaith trwyadl unwaith eto.