English: I would like to place on record that, in principle, we very much support the bringing forward of a Bill that will actually ensure that our residents can feel safe in their homes and that we never, ever witness anything again like the Grenfell tragedy. As Dame Judith Hackitt has made clear, there is a need for a radical rethink of the whole system and how it works. She has described this situation as a 'race to the bottom caused either through ignorance, indifference or because the system does not facilitate good practice.' Now, this Welsh Parliament needs to deliver the best quality and safest buildings possible in order that our residents can feel safe and comfortable in their homes. I appreciate that this is no easy task, as the comprehensive consultation document shows, but I thank the Minister for creating a White Paper that does outline a way forward for Wales. Frustratingly, though, the White Paper comes 32 months after Dame Hackitt's final report, and over three and a half years since the Grenfell tragedy. In the White Paper, Minister, you have proposed that a joint inspection team be established for an initial period of two years. How realistic is it, do you feel, that it should take to establish a new building safety regime for Wales? There are many points that I welcome in the proposals, and I'll say at this point that when we do come to scrutinise the Bill, it is such an important piece of legislation coming forward that we've all got to work across parties to ensure that the Bill does exactly what we're all hoping it will do. So, I welcome some of the proposals, including a new general duty to maintain compartmentation; the aim of providing clarity with regard to who is responsible for safety in multi-occupied residential buildings, not just during the building of them but throughout the lifecycle - I think, too often, we've all been aware of everybody trying to pass the buck when it comes to finding out who the responsible person is, and that has to stop; making fire and rescue authorities specific consultees and having a single process for escalating concerns to the regulator. The scope of the proposed regime would capture a house converted into two flats through to a high-rise apartment block. You are contemplating two categories; category 2 could encompass 37,000 properties and around 130,000 flats. Is it reasonable to have a house that is converted into two flats in the same category as a five-storey, purpose-built block of flats? Now, consideration ought to be given to splitting category 2 in two. Whilst I'm aware that you could set out the legislation in a way that would allow category classifications to be amended via regulations, we need to get this right in the first place so that whatever the number of categories, all will be expected to have an annual fire risk assessment undertaken by a suitably qualified person. This is what I worry about: whether this could, potentially, be the Achilles heel. Your team has already advised me that there are no estimates yet as to how many suitably qualified individuals there are presently in Wales to assess around 37,000 properties annually, and whether the new requirement would actually highlight a vast shortage of these qualified people, and whether it could see the cost and demand for the service rocket. That research does need to be commissioned, so I implore you to do this quickly and liaise with your Cabinet so to pursue a boost via education and bringing apprenticeships into the frame. Now, according to section 6 of the local authority, they would provide the building control function for all category 1 properties. It is noted that, where there are capacity issues in one authority, the service could be provided by another. So, would the other authority be financially resourced for the service? And can you provide further details about the consideration you have given already to existing capacity issues at local authorities? We know that it's some of these departments that have take the massive hit of some of the settlement problems that they've had as a result of poor local settlements, my own included here. Now, I am very interested in the three gateways and note that the final one would require the principle contractor to produce a final declaration confirming that the building fully complies with building regulations. So, it would be down to the local authority to decide whether to accept that declaration, and we know now that, like with COVID, we're vastly behind with planning permissions. We're behind in planning enforcements, either through COVID or through a lack of resources. We know that -
Welsh: Hoffwn ddweud ar goedd ein bod ni, mewn egwyddor, yn cefnogi'n fawr y gwaith o gyflwyno Bil a fydd mewn gwirionedd yn sicrhau y gall ein trigolion deimlo'n ddiogel yn eu cartrefi ac na fyddwn ni byth, byth yn dyst i ddim byd eto fel trychineb Grenfell. Fel y mae'r Fonesig Judith Hackitt wedi'i gwneud yn glir, mae angen ailfeddwl yn radical am y system gyfan a sut mae'n gweithio. Mae hi wedi disgrifio'r sefyllfa hon fel: ras i'r gwaelod a achoswyd naill ai drwy anwybodaeth, difaterwch neu am nad yw'r system yn hwyluso arfer da. Nawr, mae angen i'r Senedd hon yng Nghymru ddarparu adeiladau diogel o'r ansawdd gorau posib er mwyn i'n trigolion deimlo'n ddiogel ac yn gyfforddus yn eu cartrefi. Rwy'n sylweddoli nad yw hon yn dasg hawdd, fel y mae'r ddogfen ymgynghori gynhwysfawr yn dangos, ond diolchaf i'r Gweinidog am greu Papur Gwyn sy'n amlinellu ffordd ymlaen i Gymru. Er hynny daw'r Papur Gwyn 32 mis ar ôl adroddiad terfynol y Fonesig Hackitt, a thros dair blynedd a hanner ers trychineb Grenfell, sy'n rhwystredig iawn. Yn y Papur Gwyn, Gweinidog, rydych chi wedi cynnig sefydlu tîm arolygu ar y cyd am gyfnod cychwynnol o ddwy flynedd. Yn realistig, yn eich barn chi, faint o amser y dylai hi gymryd i sefydlu cyfundrefn diogelwch adeiladau newydd i Gymru? Mae llawer o bwyntiau yr wyf yn eu croesawu yn y cynigion, a dywedaf nawr, pan ddeuwn i graffu ar y Bil, mae'r hyn sy'n cael ei gyflwyno'n ddarn mor bwysig o ddeddfwriaeth fel bod yn rhaid i bob un ohonom ni weithio ar draws y pleidiau i sicrhau bod y Bil yn gwneud yn union yr hyn yr ydym ni i gyd yn gobeithio y bydd yn ei wneud. Felly, croesawaf rai o'r cynigion, gan gynnwys dyletswydd gyffredinol newydd i gynnal adrannau mewn adeiladau; y nod o ddarparu eglurder o ran pwy sy'n gyfrifol am ddiogelwch mewn adeiladau preswyl sydd â sawl preswylydd, nid yn unig yn ystod eu hadeiladu ond drwy gydol y cylch oes - rwy'n credu, yn rhy aml, yr ydym i gyd wedi bod yn ymwybodol o bawb yn ceisio gwadu cyfrifoldeb pan ddaw'n fater o ganfod pwy yw'r person cyfrifol, ac mae'n rhaid i hynny ddod i ben; gwneud awdurdodau tân ac achub yn gyrff ymgynghori penodol a chael un broses ar gyfer uwchgyfeirio pryderon at y rheoleiddiwr. Byddai cwmpas y gyfundrefn arfaethedig yn cynnwys popeth o dŷ a drowyd yn ddwy fflat i floc fflatiau uchel. Rydych yn ystyried dau gategori; gallai categori 2 gwmpasu 37,000 eiddo a thua 130,000 o fflatiau. A yw'n rhesymol cael tŷ sy'n cael ei droi'n ddwy fflat yn yr un categori â bloc o fflatiau pwrpasol pum llawr? Nawr, dylid ystyried rhannu categori 2 yn ddau. Er fy mod yn ymwybodol y gallech gyflwyno deddfwriaeth mewn ffordd a fyddai'n caniatáu diwygio dosbarthiadau categori drwy reoliadau, mae angen i ni wneud hyn yn gywir yn y lle cyntaf fel y bydd disgwyl i bob un, beth bynnag fo nifer y categorïau, gael asesiad risg tân blynyddol gan unigolyn â chymwysterau addas. Dyma'r hyn yr wyf yn poeni amdano, sef y gallai hyn, o bosib, fod yn fan gwan. Mae eich tîm eisoes wedi dweud wrthyf nad oes amcangyfrifon eto ynghylch faint o bobl â chymwysterau addas sydd yng Nghymru ar hyn o bryd i asesu tua 37,000 eiddo bob blwyddyn, ac a fyddai'r gofyniad newydd mewn gwirionedd yn amlygu prinder enfawr o'r bobl gymwysedig hyn, ac a allai weld y gost a'r galw am y gwasanaeth yn cynyddu'n sylweddol. Mae angen comisiynu'r ymchwil honno, felly erfyniaf arnoch i wneud hyn yn gyflym a chysylltu â'ch Cabinet felly i ystyried rhoi hwb i hyn drwy addysg a dod â phrentisiaethau i fod yn rhan o hyn. Nawr, yn ôl adran 6 o'r awdurdod lleol, byddent yn darparu'r swyddogaeth rheoli adeiladu ar gyfer pob eiddo categori 1. Nodir, lle mae problemau capasiti mewn un awdurdod, y gallai'r gwasanaeth gael ei ddarparu gan un arall. Felly, a fyddai gan yr awdurdod arall adnoddau ariannol ar gyfer y gwasanaeth? Ac a wnewch chi roi rhagor o fanylion am yr ystyriaeth yr ydych chi eisoes wedi'i rhoi i faterion capasiti presennol mewn awdurdodau lleol? Gwyddom mai rhai o'r adrannau hyn a gafodd ergyd enfawr yn sgil rhai o'r problemau setliadau a gawson nhw o ganlyniad i setliadau lleol gwael, fy un fi wedi'i gynnwys yma. Nawr, mae gennyf ddiddordeb mawr yn y tri phorth a nodaf y byddai'r un olaf yn ei gwneud hi'n ofynnol i'r prif gontractwr gyflwyno datganiad terfynol yn cadarnhau bod yr adeilad yn cydymffurfio'n llawn â rheoliadau adeiladu. Felly, mater i'r awdurdod lleol fyddai penderfynu a ddylid derbyn y datganiad hwnnw, a gwyddom nawr, fel gyda COVID, ein bod ar ei hôl hi gyda chaniatâd cynllunio. Rydym ar ei hôl hi o ran gorfodaeth gynllunio, naill ai oherwydd COVID neu oherwydd ddiffyg adnoddau. Gwyddom -