English: I thank the Member for that. Llywydd, I agree with Angela Burns that the percentage of NHS staff taking up a flu vaccination last year was not good enough. It was better than previous years, and I remember many discussions with Darren Millar here in this Chamber, when I was the health Minister and he was the health spokesperson, about the extent to which we could insist and require that staff take up vaccination. The good news is that the numbers are well above where they were last year at this point, so the improvements that we've seen in the general population are reflected in healthcare staff as well. But I believe they have a professional obligation to protect themselves from the risks that they otherwise pose to those people who use their service. So, for those staff, it is not just a matter of protecting yourself; it is a professional obligation, I always argued, to make sure that you avoid a risk that otherwise you may pose to others, and we need to do more. We need to do it with the royal collages and with the trade unions in that field to drive that figure up even further. I was reminded in Angela Burns's supplementary, Llywydd, that when we saw the measles outbreak in Swansea some years ago, the families we failed to reach were not families, in fact, who were avoiding vaccination. They were the families that Angela Burns referred to - people whose first language is neither Welsh nor English, who are mobile and whose addresses change rapidly, and where conventional ways of reaching them don't work. But I do think Public Health Wales learned a lot from that experience, and we're better equipped now to make sure that we can respond to those difficulties. And finally, can I just agree with the final point that Angela Burns made, Llywydd, that we need the effort that can be made by all of us? Every Member of this Senedd has some standing in their local communities. We all speak with some authority to groups within our own areas, and it's adding our own voices, as well as those of public services, to that global effort we will need when a vaccine becomes available to persuade people of its safety, of its efficacy, and of the very many good reasons there will be why people should come forward to receive it.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am hynna. Llywydd, rwy'n cytuno ag Angela Burns nad oedd canran staff y GIG a fanteisiodd ar frechiad rhag y ffliw y llynedd yn ddigon da. Roedd yn well nag mewn blynyddoedd blaenorol, ac rwy'n cofio llawer o drafodaethau gyda Darren Millar yma yn y Siambr hon, pan oeddwn i'n Weinidog iechyd ac yntau yn llefarydd ar iechyd, ynglŷn â'r graddau y gallem ni fynnu a'i gwneud yn ofynnol bod staff yn manteisio ar frechiadau. Y newyddion da yw bod y niferoedd yn llawer uwch nag yr oedden nhw y llynedd ar yr adeg hon, felly mae'r gwelliannau yr ydym ni wedi eu gweld yn y boblogaeth gyffredinol yn cael eu hadlewyrchu ymhlith staff gofal iechyd hefyd. Ond rwy'n credu bod ganddyn nhw rwymedigaeth broffesiynol i amddiffyn eu hunain rhag y risgiau y maen nhw'n eu peri fel arall i'r bobl hynny sy'n defnyddio eu gwasanaeth. Felly, i'r staff hynny, nid mater o amddiffyn eich hun yn unig ydyw; mae'n ddyletswydd broffesiynol, rwyf i wedi dadlau erioed, i sicrhau eich bod chi'n osgoi risg y gallech chi ei pheri i bobl eraill fel arall, ac mae angen i ni wneud mwy. Mae angen i ni wneud hynny gyda'r colegau brenhinol a chyda'r undebau llafur yn y maes hwnnw i godi'r ffigur hwnnw ymhellach fyth. Fe'm hatgoffwyd yng nghwestiwn atodol Angela Burns, Llywydd, pan welsom yr achosion o'r frech goch yn Abertawe rai blynyddoedd yn ôl, nad oedd y teuluoedd y gwnaethom fethu â'u cyrraedd, mewn gwirionedd, yn deuluoedd a oedd yn osgoi brechu. Nhw oedd y teuluoedd y cyfeiriodd Angela Burns atyn nhw - pobl nad Cymraeg na Saesneg yw eu hiaith gyntaf, sy'n symudol ac y mae eu cyfeiriadau yn newid yn gyflym, ac nad yw ffyrdd confensiynol o'u cyrraedd yn gweithio. Ond rwy'n credu bod Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi dysgu llawer o'r profiad hwnnw, ac rydym ni mewn sefyllfa well erbyn hyn i wneud yn siŵr y gallwn ni ymateb i'r anawsterau hynny. Ac yn olaf, a gaf i gytuno â'r pwynt olaf a wnaeth Angela Burns, Llywydd, ein bod ni angen yr ymdrech y gall pob un ohonom ni ei gwneud? Mae gan bob Aelod o'r Senedd hon rywfaint o statws yn eu cymunedau lleol. Rydym ni i gyd yn siarad â chryn awdurdodau â grwpiau yn ein hardaloedd ein hunain, ac ychwanegu ein lleisiau ein hunain, yn ogystal â rhai gwasanaethau cyhoeddus, at yr ymdrech gyffredinol honno y bydd ei angen arnom ni pan fydd brechlyn ar gael i berswadio pobl o'i ddiogelwch, o'i effeithiolrwydd, ac o'r rhesymau da niferus iawn pam y dylai pobl ddod ymlaen i'w dderbyn.