English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and I'd like to start by thanking the Chair and the committee for what was a detailed examination of the many issues around empty properties, and the Members who also contributed to both the inquiry and today's debate. Both the inquiry and the report were detailed and impartial, and the analysis and resulting recommendations will help us form a comprehensive and inclusive programme to support our work around stepping up enforcement. We want the programme to make it the norm, rather than the exception, to tackle empty properties through enforcement. We want to develop knowledge and capability and make it clear to the owners of these properties that this blight on our communities and our towns is no longer acceptable and that we will be targeting them. As a result, we accept or accept in principle - as we heard - the majority of the committee's recommendations that were addressed to the Welsh Government. Our reasoning is set out in more detail in my formal response to the report, so it's not my intention this afternoon to repeat in any great detail that response. But, in actioning this agenda, our first challenge as a Government is to create an environment for collaboration. We know that resources are under pressure, and tackling empty properties can often be seen, or has been seen, as a 'nice to have' when compared to maintaining key statutory services such as health, social care, education and so on. But it is important to establish the conditions where our delivery partners see the benefit of this work, whether it is through lower instances of complaints around safety, environmental health or, as we've heard today, anti-social behaviour, which often seems to be drawn to or congregate around empty properties. All of this has a knock-on effect both on our communities and also the workload of officials, and could be tackled through early intervention on empty properties. We need to break down the internal and external barriers to dealing with empty properties by finding better ways of working, providing bespoke solutions and identifying how local authorities can work smarter and more efficiently. To back this up, Welsh Government is procuring an industry lead to implement a comprehensive training package and assist in the implementation of local action plans. We want to develop the skills of all our authorities to be the most effective and efficient at dealing with the empty properties in their areas, creating an unparalleled pool of expertise, where authorities collaborate on innovative ways of working, rather than actually perhaps feeling challenged or necessarily on the offensive. But, to be clear, this new approach is not a reflection on past performance, more of how we want to reset our approach to work together in Wales to tackle this problem. The Welsh Government will be focused on providing the right tools and resources to achieve this, and a more confident team will be able to create more innovative solutions and identify better links to get to grips with the problems we currently face. We are committed to identifying these gaps, finding the right tools, and supporting our partners to navigate this problematic path. For example, we are currently reviewing the compulsory purchase order circular and operating manual to enable local authorities to maximise the levers at their disposal to try and bring empty properties back into use. I think people and places have to be central to what we do. Local intelligence and understanding is often, I think, an underrated and untapped resource, and we need to make sure that more proposals involve the community to increase both the sustainability and accountability of our plans, and need to identify more community-based solutions and create a platform for best practice, and continue to nurture this resource so our delivery partners have more options available to them. We've heard today about the Tai Fechan co-operative, and it's something that we're keen to examine in more detail about how we could look at that and use that. I understand that I'm due to meet representatives just next week to look at how we take this further.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd, a hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r Cadeirydd a'r pwyllgor am archwiliad manwl o'r materion niferus sy'n ymwneud ag eiddo gwag, ac i'r Aelodau sydd hefyd wedi cyfrannu at yr ymchwiliad a'r ddadl heddiw. Roedd yr ymchwiliad a'r adroddiad yn fanwl ac yn ddiduedd, a bydd y dadansoddiad a'r argymhellion sy'n deillio ohono yn ein helpu i ffurfio rhaglen gynhwysfawr a chynhwysol i gefnogi ein gwaith ar wella gorfodaeth. Rydym am i'r rhaglen ei gwneud yn norm, yn hytrach nag yn eithriad, i fynd i'r afael ag eiddo gwag drwy orfodaeth. Rydym am ddatblygu gwybodaeth a gallu a'i gwneud yn glir i berchnogion eiddo o'r fath nad yw'r malltod hwn ar ein cymunedau a'n trefi yn dderbyniol mwyach ac y byddwn yn eu targedu. O'r herwydd, rydym yn derbyn neu'n derbyn mewn egwyddor - fel y clywsom - y rhan fwyaf o argymhellion y pwyllgor a gyfeiriwyd at Lywodraeth Cymru. Mae ein sail resymegol wedi'i nodi'n fanylach yn fy ymateb ffurfiol i'r adroddiad, felly nid fy mwriad y prynhawn yma yw ailadrodd yr ymateb hwnnw'n fanwl iawn. Ond wrth roi'r agenda hon ar waith, ein her gyntaf fel Llywodraeth yw creu amgylchedd ar gyfer cydweithredu. Gwyddom fod adnoddau o dan bwysau, ac yn aml, gall mynd i'r afael ag eiddo gwag gael ei weld, neu mae wedi cael ei weld, fel rhywbeth sy'n 'braf i'w gael' yn hytrach na'i fod yn cynnal gwasanaethau statudol allweddol megis iechyd, gofal cymdeithasol, addysg ac yn y blaen. Ond mae'n bwysig sefydlu'r amodau lle mae ein partneriaid cyflenwi yn gweld budd y gwaith, boed drwy lai o achosion o gwynion yn ymwneud â diogelwch, iechyd yr amgylchedd neu, fel y clywsom heddiw, ymddygiad gwrthgymdeithasol, sy'n aml yn ymddangos fel pe bai'n tynnu at neu'n ymgynnull o amgylch eiddo gwag. Mae effaith ganlyniadol i hyn oll ar ein cymunedau a hefyd ar lwyth gwaith swyddogion, a gellid mynd i'r afael â hyn drwy ymyrraeth gynnar ar eiddo gwag. Mae angen inni chwalu'r rhwystrau mewnol ac allanol i ymdrin ag eiddo gwag drwy ddod o hyd i ffyrdd gwell o weithio, darparu atebion pwrpasol a nodi sut y gall awdurdodau lleol weithio'n fwy clyfar ac yn fwy effeithlon. I gefnogi hyn, mae Llywodraeth Cymru yn caffael arweinydd diwydiant i weithredu pecyn hyfforddi cynhwysfawr ac i gynorthwyo i weithredu cynlluniau gweithredu lleol. Rydym am ddatblygu sgiliau pob un o'n hawdurdodau i fod mor effeithiol ac effeithlon ag sy'n bosibl wrth ymdrin â'r eiddo gwag yn eu hardaloedd, gan greu cronfa heb ei hail o arbenigedd, lle mae awdurdodau'n cydweithio ar ffyrdd arloesol o weithio, yn hytrach na'u bod yn teimlo her efallai, neu reidrwydd i fod yn ymosodol. Ond i fod yn glir, nid yw'r dull newydd hwn yn adlewyrchiad o berfformiad yn y gorffennol, ac mae'n ymwneud mwy â sut rydym eisiau ailsefydlu ein dull o weithio gyda'n gilydd yng Nghymru i fynd i'r afael â'r broblem hon. Bydd Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio ar ddarparu'r offer a'r adnoddau cywir i gyflawni hyn, a bydd tîm mwy hyderus yn gallu creu atebion mwy arloesol a nodi cysylltiadau gwell er mwyn mynd i'r afael â'r problemau rydym yn eu hwynebu ar hyn o bryd. Rydym wedi ymrwymo i nodi'r bylchau hyn, dod o hyd i'r arfau cywir, a chefnogi ein partneriaid i deithio ar hyd y llwybr problemus hwn. Er enghraifft, rydym wrthi'n adolygu cylchlythyr a llawlyfr gweithredu'r gorchymyn prynu gorfodol er mwyn galluogi awdurdodau lleol i wneud y defnydd gorau o'r dulliau sydd ar gael iddynt i geisio sicrhau bod eiddo gwag yn cael ei ddefnyddio unwaith eto. Rwy'n credu bod yn rhaid i bobl a lleoedd fod yn ganolog i'r hyn a wnawn. Mae gwybodaeth a dealltwriaeth leol yn aml yn adnodd nad yw'n cael ei werthfawrogi na'i ddefnyddio'n ddigonol yn fy marn i, ac mae angen inni wneud yn siŵr fod mwy o gynigion yn cynnwys y gymuned er mwyn cynyddu cynaliadwyedd ac atebolrwydd ein cynlluniau, a bod angen nodi mwy o atebion yn y gymuned a chreu llwyfan ar gyfer arferion gorau, a pharhau i feithrin yr adnodd hwn fel bod gan ein partneriaid cyflenwi fwy o opsiynau ar gael iddynt. Rydym wedi clywed heddiw am fenter gydweithredol Tai Fechan, ac mae'n rhywbeth rydym yn awyddus i'w archwilio'n fanylach o ran sut y gallem edrych ar hynny a defnyddio hynny. Rwy'n deall fy mod i fod i gyfarfod â chynrychiolwyr yr wythnos nesaf i weld sut y gallwn fynd â hyn ymhellach.