English: Thank you for your statement, First Minister, and my condolences also to all those who've lost loved ones to this terrible disease. The news also that a 13-year-old boy with no apparent underlying health issues has become the youngest victim of this disease drives home the very seriousness of this pandemic. We see, on a daily basis, how quickly the situation changes, and, indeed, since your last update to the Siambr the number of people infected globally has doubled. Here in Wales, despite stringent measures, the disease continues to spread widely. I am grateful for the work being done by your Government to keep us all safe, and for providing us and our constituents with regular updates. So, First Minister, our NHS staff on the front line in the fight against COVID-19 quite rightly deserve our heartfelt thanks, and once we emerge from this crisis, we must explore options to reward them for their selflessness in protecting us and saving lives. However, NHS staff are not the only ones deserving our praise and support. Staff in care homes are also on the front line, and they too are experiencing shortages in PPE. It has also been broadcast this morning that the care homes are now not able to have deliveries for the people in those care homes, which, again, puts staff outside, shopping and exposing them to COVID-19. So, First Minister, what assurances can you give the social care sector that they will receive the PPE necessary to support staff? And, in terms of recognition, I welcome the fact NHS staff are to receive free travel on public transport. First Minister, does this also extend to social care staff? In addition to health and social care staff, we have to recognise the efforts made by police officers, firefighters, prison staff, and also those volunteering their services to the entire public sector. But it's not just the public sector; across the private sector, all the stops are being pulled out to ensure we have access to life's essentials. So, unfortunately, despite their best efforts, not everyone can access these supermarket deliveries, as I've highlighted. And I've been contacted by a number of constituents who have not been deemed extremely vulnerable by NHS Wales, and yet, due to various disabilities, are unable to physically go shopping. So, prior to this outbreak, these constituents have totally depended upon supermarket deliveries. So, now that delivery slots are being reserved by constituents, my constituents face a stark choice between starving or playing Russian roulette with an extremely infectious virus. First Minister, what discussion have you had with the UK Government? I note that you have had a discussion with the UK Government on military personnel, but I'm asking does that extend to deliveries to people such as these? The longer this outbreak continues, the greater impact it will have on our most vulnerable in society. What assessment has been made of the efficacy of current control measures, and does the modelling the Welsh Government are relying upon make any assessment of whether shorter, more stringent controls may be better than longer term, more lax controls? And finally, First Minister, we are entering the most critical phase of this outbreak, which is putting tremendous stresses upon all involved in protecting the public. However, we must ensure we are forward planning, not just reacting to events as they unfold. First Minister, can you outline the actions being taken by the Welsh Government to undertake contact tracing once we have sufficient testing capacity within the system? NHS England are believed to be working on an app to aid with contact tracing. The app would track locations and contacts and enable immediate alerting, should someone you have been in contact with develop COVID-19. First Minister, what role is the Welsh Government playing in the planning of this phase, and what actions are you taking to ensure such moves do not infringe upon our civil liberties? Thank you once again, First Minister, and if we all heed the medical advice, we should defeat this disease sooner much rather than later. Thank you. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch am eich datganiad, Brif Weinidog, a fy nghydymdeimlad hefyd â phawb sydd wedi colli anwyliaid i'r clefyd dychrynllyd hwn. Mae'r newyddion hefyd mai bachgen 13 oed heb unrhyw broblemau iechyd amlwg yw'r ieuengaf i farw o'r clefyd hwn yn ategu difrifoldeb y pandemig. Bob dydd gwelwn pa mor gyflym y mae'r sefyllfa'n newid, ac yn wir, ers eich diweddariad diwethaf i'r Siambr mae nifer y bobl sydd wedi'u heintio'n fyd-eang wedi dyblu. Yma yng Nghymru, er gwaethaf mesurau llym, mae'r clefyd yn parhau i ledaenu'n eang. Rwy'n ddiolchgar am y gwaith sy'n cael ei wneud gan eich Llywodraeth i gadw pob un ohonom yn ddiogel, ac i ddarparu diweddariadau rheolaidd i ni a'n hetholwyr. Felly, Brif Weinidog, mae ein staff yn y GIG sydd ar y rheng flaen yn y frwydr yn erbyn COVID-19 yn haeddu ein diolch diffuant, a hynny'n gwbl briodol, ac ar ôl inni ddod allan o'r argyfwng hwn, mae'n rhaid inni edrych ar opsiynau i'w gwobrwyo am eu anhunanoldeb wrth ein gwarchod ni ac achub bywydau. Fodd bynnag, nid staff y GIG yw'r unig rai sy'n haeddu ein canmoliaeth a'n cefnogaeth. Mae staff mewn cartrefi gofal hefyd ar y rheng flaen, ac maent hwythau hefyd yn wynebu prinder o gyfarpar diogelu personol. Mae hefyd wedi'i ddarlledu y bore yma nad yw cartrefi gofal bellach yn gallu cael nwyddau wedi'u danfon ar gyfer y bobl yn y cartrefi gofal hynny, sydd unwaith eto yn golygu bod staff yn gorfod mynd allan i siopa gan eu rhoi mewn perygl o ddal COVID-19. Felly, Brif Weinidog, pa sicrwydd y gallwch ei roi i'r sector gofal cymdeithasol y byddant yn cael y cyfarpar diogelu personol sydd ei angen i gefnogi staff? Ac o ran cydnabyddiaeth, rwy'n croesawu'r ffaith bod staff y GIG yn cael teithio am ddim ar drafnidiaeth gyhoeddus. Brif Weinidog, a yw hyn hefyd yn cynnwys staff gofal cymdeithasol? Yn ychwanegol at staff iechyd a gofal cymdeithasol, mae'n rhaid i ni gydnabod yr ymdrechion a wneir gan swyddogion yr heddlu, diffoddwyr tân, staff carchardai, yn ogystal â'r rhai sy'n gwirfoddoli eu gwasanaethau i'r sector cyhoeddus cyfan. Ond nid y sector cyhoeddus yn unig; gwneir pob ymdrech ar draws y sector preifat i sicrhau bod gennym ffordd o gael hanfodion bywyd. Felly, yn anffodus, er gwaethaf eu hymdrechion gorau, nid yw pawb yn gallu cael nwyddau wedi'u danfon gan archfarchnadoedd, fel y nodais. Ac mae nifer o etholwyr nad yw'r GIG yn ystyried eu bod yn eithriadol o agored i niwed wedi cysylltu â mi, ac eto, oherwydd anableddau amrywiol, nid ydynt yn gallu mynd i siopa drostynt eu hunain. Felly, cyn yr argyfwng, roedd yr etholwyr hyn yn dibynnu'n llwyr ar gael nwyddau wedi'u danfon gan archfarchnadoedd. Felly, gan fod y slotiau danfon nwyddau bellach yn cael eu cadw gan etholwyr, mae fy etholwyr yn wynebu dewis anodd rhwng llwgu neu chwarae rwlét Rwsiaidd gyda feirws hynod heintus. Brif Weinidog, pa drafodaethau a gawsoch gyda Llywodraeth y DU? Sylwaf eich bod wedi cael trafodaeth gyda Llywodraeth y DU am bersonél milwrol, ond rwy'n gofyn a yw hynny'n cynnwys danfon nwyddau i bobl fel y rhain? Po hwyaf y bydd yr argyfwng yn parhau, y mwyaf o effaith a gaiff ar y rhai mwyaf agored i niwed yn y gymdeithas. Pa asesiad a wnaethpwyd o effeithiolrwydd y mesurau rheoli presennol, ac a yw'r model y mae Llywodraeth Cymru yn dibynnu arno yn gwneud unrhyw asesiad i weld a fyddai mesurau rheoli byrrach a mwy caeth yn well na mesurau rheoli llacach a mwy hirdymor? Ac yn olaf, Brif Weinidog, rydym yn mynd i mewn i gam mwyaf tyngedfennol y pandemig hwn, sy'n rhoi straen aruthrol ar bawb sy'n ymwneud â diogelu'r cyhoedd. Fodd bynnag, rhaid i ni sicrhau ein bod yn blaen-gynllunio, yn hytrach nag ymateb yn unig i ddigwyddiadau wrth iddynt ddatblygu. Brif Weinidog, a allwch chi amlinellu'r camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i olrhain cysylltiadau pan fydd gennym ddigon o gapasiti i gynnal profion yn y system? Credir bod GIG Lloegr yn gweithio ar ap i helpu gydag olrhain cysylltiadau. Byddai'r ap yn olrhain lleoliadau a chysylltiadau ac yn ei gwneud hi'n bosibl rhybuddio ar unwaith, pe bai rhywun rydych wedi bod mewn cysylltiad â hwy yn datblygu symptomau COVID-19. Brif Weinidog, pa rôl y mae Llywodraeth Cymru yn ei chwarae yn cynllunio'r cam hwn, a pha gamau rydych yn eu cymryd i sicrhau na fydd pethau o'r fath yn tarfu ar ein hawliau sifil? Diolch unwaith eto, Brif Weinidog, ac os gwnaiff pawb ohonom wrando ar y cyngor meddygol, dylem drechu'r clefyd hwn yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach. Diolch. Diolch yn fawr.