English: Thank you, Minister, for your statement. I've used, of course, in the past the comparison that the Welsh economy is like a bucket with holes in it, and it's not water flowing out of it but wealth and money that would strengthen the Welsh economy and local economies across Wales if we managed to close those holes in the bucket. We are, of course, talking about huge sums here: £6.3 billion a year on public procurement in Wales - less than half of that remains in Wales. Now, we've talked about this for over 20 years of devolution and I still don't feel that we've reached the position that I think we should have reached, to be honest, and we're looking at other nations across Europe where over 90 per cent of the value of public procurement remains within the boundaries of those nations. That's why, of course, Plaid Cymru wanted to create a target of 75 per cent of the value of procurement remaining in Wales, and that is important because every additional 1 per cent that we do keep corresponds to 2,000 new jobs. So, reaching that target would create 46,000 jobs in Wales and would create them without spending any additional money - only spending the money that we already spend in a way that brings more benefit into our economy here in Wales. I'm very pleased - and the Minister, of course, referred to the co-operation agreement between Plaid Cymru and the Welsh Government - that this aim of establishing a target is something that will be considered seriously now to try to ensure the greatest possible benefit for the economy here in Wales. I acknowledge the fact that you referred in your statement to increasing capacity and increasing skills within the procurement practitioners in the public sector. Of course, I'm sure we would all acknowledge that there is a long way to go yet, but certainly in terms of capacity after we saw a number of procurement departments being run down over the years as a result of economic cuts and austerity in terms of public expenditure. There are many benefits, as the Minister has outlined, in good procurement policy. But what I haven't heard in your statement is what the fundamental principles that will be at the heart of public procurement policy are. Tell us, for example, to what extent you will demand in your policy that it will be a 'local first' policy, where possible. That, I assume, would be the starting point, and if it isn't available locally, then you go further afield to seek those products or services that you want to procure. The statement talks about working with other Ministers, of course - you referred specifically to steel in that regard. Can you tell us what other areas you'll be focusing on and prioritising? I would presume, and we have heard in the previous contribution, that food and agriculture is one sector ripe for benefiting from, and this would all contribute towards increasing the processing capacity in Wales in the context of food in particular. Will you also encourage every local authority in Wales, perhaps, to emulate the success of Gwynedd Council? Because the council has used the social benefit procurement clause and, as a result of that, they've seen an increase of 39 per cent in their expenditure on contracts and products within Gwynedd. It's gone up from £56 million in 2017-18 to £78 million last year. Now, Gwynedd has shown in that regard what is possible, but, of course, this has to be the norm and not the exception, perhaps. So, I would ask you to congratulate them, but also to encourage other local authorities to emulate that success.
Welsh: Diolch, Weinidog, am eich datganiad chi. Dwi wedi defnyddio, wrth gwrs, yn y gorffennol y gymhariaeth fod economi Cymru fel bwced â thyllau ynddo fe, ac nid dŵr sy'n llifo allan, wrth gwrs, ond cyfoeth a phres a fyddai'n cryfhau, wrth gwrs, yr economi Gymreig ac economïau lleol ar draws Cymru petaem ni'n llwyddo i gau'r tyllau yna sydd yn y bwced. Rŷn ni'n sôn, wrth gwrs, am ffigurau eithriadol o uchel fan hyn: £6.3 biliwn y flwyddyn ar gaffael cyhoeddus yng Nghymru - prin hanner hwnnw'n aros yng Nghymru. Nawr, rŷn ni wedi bod yn siarad am hyn ers 20 mlynedd o ddatganoli, a dwi'n dal ddim yn teimlo ein bod ni wedi cyrraedd lle dylem ni fod, a bod yn onest, ac rŷn ni'n edrych ar wledydd eraill ar draws Ewrop lle mae dros 90 y cant o werth caffael cyhoeddus yn aros o fewn ffiniau'r gwledydd hynny. Dyna pam, wrth gwrs, roedd Plaid Cymru am greu targed o 75 y cant o werth y caffael yng Nghymru yn aros yng Nghymru, ac mae hynny'n bwysig oherwydd mae pob 1 y cant yn ychwanegol rŷn ni yn cadw yng Nghymru yn gyfwerth â 2,000 o swyddi newydd. Felly, mi fyddai hynny, o gyrraedd y nod yna, yn creu rhyw 46,000 o swyddi yng Nghymru, ac yn creu y rheini, wrth gwrs, heb o reidrwydd wario unrhyw bres ychwanegol, ond jest gwario'r pres rŷn ni'n ei wario'n barod mewn ffordd sy'n dod â mwy o fudd i'n heconomi ni yma yng Nghymru. Dwi yn falch, felly - ac mi roedd y Gweinidog, wrth gwrs, yn cyfeirio at y cytundeb cydweithredu rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru - fod y nod yma o sefydlu targed yn rhywbeth sy'n mynd i gael ei edrych arno o ddifrif nawr er mwyn trio sicrhau y budd uchaf posib i'r economi yma yng Nghymru. Dwi'n cydnabod y ffaith, hefyd, yr oeddech chi'n cyfeirio yn eich datganiad at gynyddu capasiti a chynyddu sgiliau o fewn yr ymarferwyr caffael yn y sector gyhoeddus. Ond, wrth gwrs, dwi'n siŵr ein bod ni i gyd yn cydnabod bod yna ffordd bell iawn i fynd eto, ond yn sicr o safbwynt capasiti hefyd ar ôl i ni weld, wrth gwrs, nifer o adrannau caffael yn cael eu rhedeg i lawr dros y blynyddoedd o ganlyniad i doriadau economaidd a chyni mewn gwariant cyhoeddus. Nawr, mae yna nifer o fuddion, wrth gwrs, fel mae'r Gweinidog wedi'u rhestru, o gael polisi caffael da. Beth dwi ddim wedi'i glywed yn eich datganiad chi, wrth gwrs, yw beth yw'r egwyddorion sylfaenol fydd yn greiddiol i'r polisi caffael cyhoeddus. Dywedwch wrthym ni, er enghraifft, i ba raddau fyddwch chi'n mynnu yn eich polisi 'lleol yn gyntaf', lle mae hynny'n bosibl. Dyna'r man cychwyn bydden i'n tybio, ac wedyn os dyw e ddim ar gael yn lleol, wedyn rŷch chi'n mynd ymhellach i chwilio am y gwasanaeth neu am y nwyddau rŷch chi am eu caffael. Mae'r datganiad yn sôn am weithio gyda Gweinidogion eraill, wrth gwrs - mi wnaethoch chi gyfeirio'n benodol at ddur. Allwch chi sôn pa feysydd eraill y byddwch chi'n ffocysu arnyn nhw ac yn blaenoriaethu? Bydden i'n tybio, er enghraifft, ac rŷn ni wedi clywed yn y cyfraniad blaenorol, fod amaeth a bwyd yn un maes sy'n aeddfed ar gyfer manteisio arno fe, a byddai hyn i gyd oll, wrth gwrs, yn cyfrannu wedyn at gynyddu capasiti prosesu Cymru yng nghyd-destun bwyd yn enwedig. Wnewch chi hefyd annog pob awdurdod lleol yng Nghymru, efallai, i efelychu llwyddiant Cyngor Gwynedd? Oherwydd mae'r cyngor wedi defnyddio'r cymal budd cymdeithasol wrth gaffael ac, o ganlyniad i hynny, maen nhw wedi llwyddo i weld cynnydd o 39 y cant yn eu gwariant ar nwyddau a chytundebau oddi mewn i Wynedd. Hynny yw, mae wedi mynd i fyny o £56 miliwn yn 2017-18 i £78 miliwn y llynedd. Nawr, mae Gwynedd wedi dangos, yn hynny o beth, beth sy'n bosibl, ond, wrth gwrs, mae angen i hyn fod yn norm ac nid yr eithriad, efallai. Ac felly bydden i'n gofyn ichi i'w llongyfarch nhw, ond hefyd i annog awdurdodau lleol i efelychu'r llwyddiant yna.