English: I'm pleased to speak on what I thought was a consensual motion - I'm not so sure now, having listened to Neil McEvoy's comments, but, hopefully, all parties in this Chamber can come together around certain key tenets of this motion. This has been an historic week, after all: the fiftieth anniversary of the creation of Milton Keynes new town - a brave new world of freedom, or the frustrating godforsaken land of the roundabout, depending on your viewpoint and your opinion of what we're trying to achieve in our cities, and have been since the war. We debate many different issues in the Chamber, many of which have an impact on people's lives - some more than others. But the environment immediately around us plays a profound role in our lives, in our development as human beings, our happiness and our well-being. It's because of this that urban renewal and regeneration is so closely linked to well-being, and has been recognised to be so for such a very long time, going back to the development of the first garden city in the UK at Letchworth, in the early 1900s, and then again revisited in the renewed post-second world war development of new towns in the new town programme of Clement Attlee's Government. We're today debating this subject in this incredible building, referred to by David Melding in his opening remarks as a beacon of sustainability, in Cardiff Bay, in an area that has been transformed as a result of inner city regeneration polices begun in the 1980s, spearheaded in those days by one former Environment Secretary, Michael Heseltine. So, this is probably a very appropriate venue to discuss where we go from here and how we make the most of our urban environment in Wales and deliver the type of benefits we know are within our grasp, with the right approach and the right mindset. I think it's fitting that we're debating this in the wake of the historic signing of the Cardiff capital city deal, so important for the regeneration of parts of south Wales, such as the south Wales Valleys and, indeed, some of the poorer parts of our rural areas, so often neglected when we consider regeneration. It's not just an issue of regenerating urban areas; our rural areas need regeneration as well and, as a result of the city deal, their destinies will be in many ways linked. David Melding set the scene for this debate with a wide-ranging introduction. If I can just focus on the transport aspect of the debate, which he did mention and, specifically, the transport element of the city deal, because they're closely related, I think, first and foremost, the Welsh Government must do more to promote walking and cycling in Wales. This, at the end of the day, takes the strain off other transport, forms of transportation, higher up the chain. So, if you can't get the walking and cycling right, we can't get the other aspects right, either, because they'll be overly relied upon. Infrastructure improvements must be made if the Cardiff city region is going to successfully promote green travel, and it's been a while now since we passed the Active Travel (Wales) Act - I think it was back in 2013. As Chair, then, of the Enterprise and Business Committee, my concern was that the Active Travel (Wales) Act would languish on a shelf somewhere, not actually improving things out there in our communities. Okay, well, we're two years in and I think the jury is still out on how successful it will be, but I think one thing we all realise increasingly is we do need that Act to succeed; we do need walking and cycling to be promoted and encouraged. The former Enterprise and Business Committee also looked at integrated ticketing - as Professor Stuart Cole described it, a devilishly difficult thing to achieve. Integrating services makes travel on public transport simpler, flexible, and more convenient for passengers, who can have a seamless connection between bus and rail travel. In that situation, passengers would have a greater knowledge of how extensive public transport can be in their area and it can encourage more people to begin using public transport. Sadly, as we know, pilots like Go Cymru were scrapped before they could really get going - pardon the pun. In future, we do need to develop more integrated ticketing, whatever form that may take, and new technology will allow for new forms of integrated transport of a type we haven't really yet considered. I would say, in moving to conclusion, that Neil McEvoy painted quite a bleak picture of where we are at the moment in Wales, and in Cardiff specifically. Well, if you think things are bad now - you did mention the 1970s, Neil, and it's hard to believe that the Buchanan report, back then, advised the opposite to what we're talking about now. That advised the closure of railway lines in Cardiff, the demolition of thousands of houses, and the creation of an urban motorway network, including the notorious and hated Hook Road. That was so extensive, all of that would have taken until 2001 to complete. Only Eastern Avenue in Cardiff was actually finally built of that programme. So, I think the moral is that planners aren't always right, Governments aren't always right, but I think Governments try, and I'm sure that this Cabinet Secretary will do his best to make sure that we don't repeat the mistakes of the past, that we take stock of where we are and we move on to a brighter, better, greener, more sustainable future.
Welsh: Rwy'n falch o siarad am yr hyn y credais ei fod yn gynnig cydsyniol - nid wyf mor siŵr erbyn hyn, ar ôl gwrando ar sylwadau Neil McEvoy, ond rwy'n gobeithio y gall pob plaid yn y Siambr gytuno ynghylch rhai o ddaliadau allweddol y cynnig hwn. Mae hon wedi bod yn wythnos hanesyddol, wedi'r cyfan: hanner canmlwyddiant creu tref newydd Milton Keynes - byd newydd dewr o ryddid, neu diriogaeth rwystredig y gylchfan, yn dibynnu ar eich safbwynt a'ch barn am yr hyn yr ydym yn ceisio ei gyflawni yn ein dinasoedd, ac wedi bod ers y rhyfel. Rydym yn trafod llawer o faterion gwahanol yn y Siambr, ac mae llawer ohonynt yn effeithio ar fywydau pobl - rhai yn fwy na'i gilydd. Ond mae'r amgylchedd yn syth o'n cwmpas yn chwarae rhan fawr yn ein bywydau, yn ein datblygiad fel bodau dynol, ein hapusrwydd a'n lles. Oherwydd hyn, mae adnewyddu ac adfywio trefol wedi'u cysylltu'n agos â lles, a chydnabuwyd hynny ers amser hir iawn, yn ôl i ddatblygiad yr ardd-ddinas gyntaf yn y DU yn Letchworth, yn y 1900au cynnar, a phan edrychwyd arno wedyn wrth ailddatblygu dinasoedd newydd ar ôl yr ail ryfel byd yn rhaglen Llywodraeth Clement Attlee ar gyfer trefi newydd. Rydym yn trafod y pwnc hwn heddiw yn yr adeilad anhygoel hwn y cyfeiriodd David Melding ato yn ei sylwadau agoriadol fel patrwm o gynaliadwyedd ym Mae Caerdydd, mewn ardal a drawsnewidiwyd o ganlyniad i bolisïau adfywio canol dinas a ddechreuwyd yn y 1980au, wedi'u harwain, yn y dyddiau hynny, gan gyn-Ysgrifennydd yr Amgylchedd, Michael Heseltine. Felly, mwy na thebyg fod hwn yn lleoliad addas iawn i drafod i ble yr awn o'r fan hon a sut y gwnawn y gorau o'n hamgylchedd trefol yng Nghymru a sicrhau'r math o fanteision y gwyddom eu bod o fewn cyrraedd, gyda'r ymagwedd gywir a'r meddylfryd cywir. Rwy'n credu ei bod yn briodol ein bod yn trafod hyn yn sgil llofnodi bargen ddinesig prifddinas-ranbarth Caerdydd, sy'n ddigwyddiad hanesyddol mor bwysig ar gyfer adfywio rhannau o dde Cymru, megis Cymoedd y De ac yn wir, rhai o'r rhannau tlotaf o'n hardaloedd gwledig, sydd mor aml yn cael eu hesgeuluso wrth ystyried adfywio. Nid mater o adfywio ardaloedd trefol yn unig yw hyn; mae angen adfywio ein hardaloedd gwledig yn ogystal ac o ganlyniad i'r fargen ddinesig, bydd eu tynged wedi'u cysylltu mewn llawer o ffyrdd. Gosododd David Melding yr olygfa ar gyfer y ddadl hon gyda chyflwyniad eang iawn. Os caf ganolbwyntio ar yr elfen drafnidiaeth yn y ddadl, y soniodd ef amdani, ac yn benodol, yr elfen drafnidiaeth o'r fargen ddinesig, am eu bod yn perthyn yn agos, rwy'n meddwl, ac yn anad dim, rhaid i Lywodraeth Cymru wneud mwy i hyrwyddo cerdded a beicio yng Nghymru. Yn y pen draw, mae hyn yn tynnu'r pwysau oddi ar fathau eraill o drafnidiaeth, mathau o gludiant, yn uwch i fyny'r gadwyn. Felly, os na allwch gael cerdded a beicio yn iawn, ni allwn gael yr elfennau eraill yn gywir ychwaith, oherwydd bydd gormod o ddibyniaeth arnynt. Mae'n rhaid gwneud gwelliannau i'r seilwaith os yw prifddinas-ranbarth Caerdydd yn mynd i hyrwyddo teithio gwyrdd yn llwyddiannus, ac mae cryn dipyn o amser bellach ers i ni basio Deddf Teithio Llesol (Cymru) - credaf mai yn ôl yn 2013 y gwnaed hynny. Felly fel Cadeirydd y Pwyllgor Menter a Busnes, fy mhryder oedd y buasai Deddf Teithio Llesol (Cymru) yn dihoeni ar silff yn rhywle, ac nid yn gwella pethau allan yno yn ein cymunedau mewn gwirionedd. Iawn, wel, rydym wedi bod wrthi ers dwy flynedd ac rwy'n credu nad oes modd barnu o hyd pa mor llwyddiannus y bydd, ond rwy'n meddwl mai un peth yr ydym i gyd yn sylweddoli fwyfwy yw bod arnom angen i'r Ddeddf honno lwyddo; mae angen hyrwyddo ac annog cerdded a beicio. Edrychodd y cyn-Bwyllgor Menter a Busnes ar docynnau integredig hefyd - fel y disgrifiodd yr Athro Stuart Cole y peth, rhywbeth cythreulig o anodd i'w gyflawni. Mae integreiddio gwasanaethau yn gwneud teithio ar drafnidiaeth gyhoeddus yn symlach, yn hyblyg ac yn fwy cyfleus i deithwyr, sy'n gallu cael cysylltiad di-dor rhwng teithio ar drenau a bysiau. Yn y sefyllfa honno, buasai gan deithwyr fwy o wybodaeth o ba mor helaeth y gall trafnidiaeth gyhoeddus fod yn eu hardal a gall annog mwy o bobl i ddechrau defnyddio trafnidiaeth gyhoeddus. Yn anffodus, fel y gwyddom, diddymwyd cynlluniau peilot fel Go Cymru cyn iddynt gael eu traed oddi tanynt, fel petai. Yn y dyfodol, mae angen i ni ddatblygu tocynnau mwy integredig, ar ba ffurf bynnag, a bydd technoleg newydd yn caniatáu ar gyfer mathau newydd o drafnidiaeth integredig o fath nad ydym wedi'i ystyried yn iawn eto. Wrth ddod i ben, buaswn yn dweud bod Neil McEvoy wedi paentio darlun eithaf llwm o ble rydym ar hyn o bryd yng Nghymru, ac yng Nghaerdydd yn benodol. Wel, os ydych yn meddwl bod pethau'n ddrwg yn awr - fe sonioch am y 1970au, Neil, ac mae'n anodd credu bod adroddiad Buchanan, bryd hynny, yn cynghori'r gwrthwyneb i'r hyn yr ydym yn sôn amdano yn awr. Roedd yn cynghori y dylid cau'r rheilffyrdd yng Nghaerdydd, dymchwel miloedd o dai, a chreu rhwydwaith traffyrdd trefol, gan gynnwys yr Hook Road fondigrybwyll yr oedd pawb yn ei chasáu. Roedd mor helaeth fel y byddai hynny i gyd wedi cymryd tan 2001 i'w gwblhau. Rhodfa'r Dwyrain yn unig a adeiladwyd o'r rhaglen honno yng Nghaerdydd yn y diwedd. Felly, rwy'n meddwl mai'r wers yw nad yw cynllunwyr bob amser yn iawn, nid yw Llywodraethau bob amser yn iawn, ond rwy'n meddwl bod Llywodraethau yn ceisio, ac rwy'n siŵr y bydd yr Ysgrifennydd Cabinet hwn yn gwneud ei orau i sicrhau nad ydym yn ailadrodd camgymeriadau'r gorffennol, ein bod yn ystyried ble rydym ac yn symud ymlaen at ddyfodol mwy disglair, gwell, gwyrddach a mwy cynaliadwy.