English: Diolch, Llywydd. I'm pleased to open this debate on the real living wage following Living Wage Week last month. I'm delighted at the cross-party support for this individual Member's debate today. The real living wage is based on the cost of living and is voluntarily paid by over 4,700 UK employers who believe that a hard day's work deserves a fair day's pay. The real living wage differs to the UK Government's national living wage, which is based on a target to reach 60 per cent of median earnings by 2020, and is not calculated according to what employees and their families need to live on. But a real living wage meets the costs of living, not just the Government minimum. A year ago, I joined the real living wage leadership group here in Wales, chaired by Professor Rachel Ashworth, dean of Cardiff Business School. This group liaises with the Living Wage Foundation, which is at the heart of the real living wage campaign in Wales. Our group in Wales includes representatives from the public, private and third sectors, including Guy Leach, managing director of the Welsh construction company Knox & Wells Limited, and Mari Arthur, chief executive of Cynnal Cymru, responsible for the accreditation of real living wage employers in Wales. I've used the opportunity over the past year to raise questions with Cabinet members regarding progress and the delivery of the real living wage in Wales as a key factor in addressing in-work poverty and low wages in pursuit of a fairer society and more productive economy. In my questions to Ministers, I've sought to identify the avenues by which the Welsh Government can encourage employers in Wales to adopt the real living wage. The latest figures show 174 employers in Wales across the public, private and third sectors pay their employees the real living wage, which stands at £9 an hour, compared with the UK Government's national living wage hourly rate of £7.83. The Welsh Government led the way in the public sector and has been an accredited living wage employer for the Welsh Government civil service since 2015. Mark Drakeford secured the real living wage for the Welsh NHS workforce as a result of negotiations during his time as health and social services Minister. The Welsh NHS has paid the real living wage since January 2015. Local authorities have signed up to the real living wage, with Cardiff Council moving towards becoming a real living wage city, including public, private and third sector employers, as well as themselves as an authority. I was delighted to attend the launch of the Living Wage Week in November with the former First Minister, Carwyn Jones, announcing the updated rate at the Bigmoose Coffee Co. in Cardiff, a charity that provides employment and support to homeless people in the city and pays the real living wage. I'm also pleased with the progress in the Vale of Glamorgan, where I've been campaigning as Assembly Member for many years to secure the real living wage for employees and people working directly for the Vale of Glamorgan Council. I'm pleased that the Vale of Glamorgan Council is due now to pay the real living wage to those who are working directly for them, benefiting around 4,000 staff across council departments and schools from 1 April next year, and I think that's a very welcome move. Indeed, Barry Town Council also pays the real living wage in my constituency, as do many private sector and third sector employers. I'm also pleased that the management at Cardiff Airport has agreed to pay the real living wage to all employees from next April. This motion today is directed across the Welsh Government to engage all Cabinet members who have some influence over local government and public services, economy and infrastructure, finance via the economic contract and ethical code, education for higher education, further education and schools, health and social services and, of course, equalities. Addressing low pay will directly and positively impact on the gender pay gap and the often inequitable pay of disabled people and black, Asian and minority ethnic people in Wales. The Women's Equality Network said they want 'Businesses to commit to paying staff a living wage (as calculated by the Living Wage Foundation) and to facilitate flexible working practices.' And the Equality and Human Rights Commission recently reported on disabled people's financial circumstances, highlighting how the disability pay gap still persists, with disabled people earning less per hour on average than non-disabled people. I've referred in the motion to the work undertaken by Cardiff Business School on the living wage employers' experience across the UK. The central finding of the report is that the real living wage has been a positive experience for the majority of employers, supporting their claim that there is a business case for becoming a real living wage employer. Indeed, 93 per cent of employers feel that they've benefited from accreditation - reputational gains enhancing their employer brands, improving relations with customers and clients and upgrading human resources management. And, importantly, in terms of the strength of our code of practice on ethical employment, access to contracts or funding are cited as a positive outcome. So, I'd like to see the Welsh Government move to change the commitments expected of employers securing grants and contracts from 'considering' paying at least the real living wage to a real commitment with a timescale for achieving this outcome. This will require support and resources in order for this to be achieved both within the Welsh Government and external agencies. I think that, in Scotland, we can see lessons learnt about the positive impact of this investment. So, I would ask the Welsh Government and our new First Minister to include the real living wage as a key priority in the Fair Work Commission brief and to steer a cross-Government co-ordinating group to set milestones for this Welsh Government to work to and achieve. I look forward now to hearing Members' contributions.
Welsh: Diolch, Lywydd. Rwy'n falch o agor y ddadl hon ar y cyflog byw go iawn yn dilyn yr Wythnos Cyflog Byw fis diwethaf. Rwy'n falch iawn o'r gefnogaeth drawsbleidiol i'r ddadl Aelod unigol hon heddiw. Mae'r cyflog byw go iawn yn seiliedig ar y gost o fyw ac fe'i telir yn wirfoddol gan dros 4,700 o gyflogwr yn y DU sy'n credu bod diwrnod caled o waith yn haeddu cyflog teg. Mae'r cyflog byw go iawn yn wahanol i gyflog byw cenedlaethol Llywodraeth y DU, sy'n seiliedig ar darged i gyrraedd 60 y cant o'r enillion canolrifol erbyn 2020, ac ni chaiff ei gyfrifo yn ôl beth sydd ei angen ar weithwyr a'u teuluoedd i fyw. Ond mae cyflog byw go iawn yn ddigon i dalu costau byw, nid isafswm y Llywodraeth yn unig. Flwyddyn yn ôl, ymunais â grŵp arweiniad ar y cyflog byw go iawn yma yng Nghymru, dan gadeiryddiaeth yr Athro Rachel Ashworth, Deon Ysgol Fusnes Caerdydd. Mae'r grŵp hwn yn cysylltu â'r Living Wage Foundation, sydd wrth wraidd yr ymgyrch cyflog byw go iawn yng Nghymru. Mae ein grŵp yng Nghymru yn cynnwys cynrychiolwyr o'r sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector, gan gynnwys Guy Leach, rheolwr gyfarwyddwr y cwmni adeiladu Cymreig Knox & Wells Limited, a Mari Arthur, prif weithredwr Cynnal Cymru, sy'n gyfrifol am achredu cyflogwyr cyflog byw go iawn yng Nghymru. Rwyf wedi manteisio ar y cyfle dros y flwyddyn ddiwethaf i godi cwestiynau gydag aelodau o'r Cabinet ynghylch cynnydd a chyflawniad y cyflog byw go iawn yng Nghymru fel ffactor allweddol wrth fynd i'r afael â thlodi mewn gwaith a chyflogau isel er mwyn bod yn gymdeithas decach ac economi fwy cynhyrchiol. Yn fy nghwestiynau i'r Gweinidogion, rwyf wedi ceisio nodi ffyrdd y gall Llywodraeth Cymru annog cyflogwyr yng Nghymru i fabwysiadu'r cyflog byw go iawn. Dengys y ffigurau diweddaraf fod 174 cyflogwr yng Nghymru ar draws y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector yn talu'r cyflog byw go iawn i'w gweithwyr, sef £9 yr awr, o'i gymharu â chyflog byw cenedlaethol Llywodraeth y DU o £7.83 yr awr. Arweiniodd Llywodraeth Cymru y ffordd yn y sector cyhoeddus ac mae wedi bod yn gyflogwr cyflog byw achrededig i wasanaeth sifil Llywodraeth Cymru ers 2015. Sicrhaodd Mark Drakeford y cyflog byw go iawn ar gyfer gweithlu GIG Cymru o ganlyniad i negodiadau yn ystod ei gyfnod fel Gweinidog iechyd a gwasanaethau cymdeithasol. Mae GIG Cymru wedi talu'r cyflog byw go iawn ers mis Ionawr 2015. Mae awdurdodau lleol wedi ymrwymo i'r cyflog byw go iawn, gyda Chyngor Caerdydd yn symud tuag at fod yn ddinas cyflog byw go iawn, gan gynnwys cyflogwyr cyhoeddus, preifat a thrydydd sector, yn ogystal â hwy eu hunain fel awdurdod. Roeddwn yn falch iawn o fynychu lansiad yr Wythnos Cyflog Byw ym mis Tachwedd gyda'r cyn-Brif Weinidog, Carwyn Jones, yn cyhoeddi'r gyfradd wedi'i diweddaru yn y Bigmoose Coffee Company yng Nghaerdydd, elusen sy'n darparu gwaith a chymorth i bobl ddigartref yn y ddinas ac sy'n talu'r cyflog byw go iawn. Rwyf hefyd yn falch o'r cynnydd ym Mro Morgannwg, lle bûm yn ymgyrchu fel Aelod Cynulliad ers blynyddoedd lawer o blaid sicrhau'r cyflog byw go iawn ar gyfer gweithwyr a phobl sy'n gweithio'n uniongyrchol i Gyngor Bro Morgannwg. Rwy'n falch fod Cyngor Bro Morgannwg bellach ar fin dechrau talu'r cyflog byw go iawn i'r rhai sy'n gweithio'n uniongyrchol iddynt, fel bod modd i tua 4,000 o staff elwa ar draws adrannau cyngor ac ysgolion o 1 Ebrill y flwyddyn nesaf, ac rwy'n credu bod hwnnw'n gam i'w groesawu'n fawr. Yn wir, mae Cyngor Tref y Barri hefyd yn talu'r cyflog byw go iawn yn fy etholaeth, fel y mae llawer o gyflogwyr y trydydd sector a'r sector preifat yn ei wneud. Rwyf hefyd yn falch fod rheolwyr Maes Awyr Caerdydd wedi cytuno i dalu'r cyflog byw go iawn i'w holl weithwyr o fis Ebrill nesaf. Mae'r cynnig hwn heddiw wedi ei gyfeirio ar draws Llywodraeth Cymru i gynnwys holl aelodau'r Cabinet sydd â rhywfaint o ddylanwad dros lywodraeth leol a gwasanaethau cyhoeddus, yr economi a'r seilwaith, cyllid drwy'r contract economaidd a'r cod moesegol, addysg ar gyfer addysg uwch, addysg bellach ac ysgolion, iechyd a gwasanaethau cymdeithasol, ac wrth gwrs, cydraddoldebau. Bydd mynd i'r afael â chyflogau isel yn effeithio'n uniongyrchol ac yn gadarnhaol ar y bwlch cyflog rhwng y rhywiau a chyflogau pobl anabl a phobl dduon, Asiaidd a lleiafrifoedd ethnig yng Nghymru sy'n aml yn gyflogau annheg. Dywedodd y Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod eu bod eisiau i fusnesau ymrwymo i dalu cyflog byw (fel y'i cyfrifir gan y Living Wage Foundation) i staff a hwyluso arferion gweithio hyblyg. Ac yn ddiweddar cyhoeddodd y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol adroddiad ar amgylchiadau ariannol pobl anabl, gan dynnu sylw at y ffaith bod y bwlch cyflog anabledd yn parhau, gyda phobl anabl yn ennill llai fesul awr ar gyfartaledd na phobl nad ydynt yn anabl. Rwyf wedi cyfeirio yn y cynnig at y gwaith a wnaed gan Ysgol Fusnes Caerdydd ar brofiad cyflogwyr cyflog byw ar draws y DU. Canfyddiad canolog yr adroddiad yw bod y cyflog byw go iawn wedi bod yn brofiad cadarnhaol i'r rhan fwyaf o gyflogwyr, i gefnogi eu honiad fod achos busnes dros ddod yn gyflogwr cyflog byw go iawn. Yn wir, mae 93 y cant o gyflogwyr yn teimlo eu bod wedi elwa o'r achrediad - gwella enw da yn gwella'u brandiau cyflogwyr, gwella cysylltiadau â chwsmeriaid a chleientiaid ac uwchraddio rheoli adnoddau dynol. Ac yn bwysig, o ran cryfder ein cod ymarfer ar gyflogaeth foesegol, nodir mynediad at gontractau neu gyllid fel canlyniad cadarnhaol. Felly, hoffwn weld Llywodraeth Cymru yn symud i newid yr ymrwymiadau a ddisgwylir gan gyflogwyr sy'n cael grantiau a chontractau o 'ystyried' talu o leiaf y cyflog byw go iawn i ymrwymiad gwirioneddol gydag amserlen i gyflawni'r canlyniad hwn. Bydd hyn yn galw am gymorth ac adnoddau i allu ei gyflawni o fewn Llywodraeth Cymru ac asiantaethau allanol. Yn yr Alban, rwy'n credu y gallwn weld y gwersi a ddysgwyd am effaith gadarnhaol y buddsoddiad hwn. Felly, gofynnaf i Lywodraeth Cymru a'n Prif Weinidog newydd gynnwys y cyflog byw go iawn yn flaenoriaeth allweddol ym mriff y Comisiwn Gwaith Teg ac i arwain grŵp cydgysylltu trawslywodraethol i osod cerrig milltir i Lywodraeth Cymru weithio tuag at eu cyrraedd. Edrychaf ymlaen yn awr at glywed cyfraniadau'r Aelodau.