English: Thank you, Chair. I'd like to thank the committee and the Chair of the committee for presenting this important report, which has helped to maintain the momentum of the debate regarding the future work of the Senedd. As Members know, the committee's remit covered a range of topics identified in the report of the expert panel on Assembly electoral reform, which I established in February 2017. As the Member in charge of the Senedd and Elections (Wales) Act 2020, I'm pleased with the progress that we've made thus far in extending the electoral franchise, but at the time of the Act's assent, I expressed my personal disappointment at the lack of consensus in favour of legislating on the size of the Senedd and the voting system used to elect its Members. Therefore, I welcome today the committee's conclusion that 'there is clear and compelling evidence that the Senedd is currently undersized'. The Senedd itself has also expressed this view more than once through votes in favour of increasing the number of Members. Many have already referred to the COVID-19 crisis, and it's true to say that that has changed the way that we work here. It has taught us how difficult it is to anticipate what challenges we will face in the future and has reminded us of the need for a Senedd that is more flexible and more robust. The pandemic has also made the debate on work-life balance even clearer, and here in the Senedd, as in wider society, we're asking Members to do more in less time. In my view, increased responsibility without increased capacity leaves us vulnerable to a decline in the quality of scrutiny, which is our primary role as a Parliament. For this reason, I welcome the recommendation that legislation be introduced early in the next Senedd term to elect between 20 and 30 additional Members to the Senedd in 2026. I also welcome the recommendation that measures to alleviate capacity pressures should be implemented in the sixth Senedd, and many have referred to the need to do that as well as we start the work on the sixth Senedd. In my view, we should continue to consider all possible measures to alleviate the pressures facing the 60 current Members; those of us who are here at present and those who will be here following the next election. In my role as Chair of the Business Committee and Chair of the Senedd Commission, I will seek to ensure that a review of the measures taken in this Senedd to address capacity pressures is part of our legacy work and ready to be implemented in the sixth Senedd. This will include consideration of the committee's other comments on ways of working, such as those outlined in recent correspondence from the committee Chair, Dawn Bowden, to me, and I'm grateful to her for those comments and recommendations. Turning to the other recommendations made to the Senedd Commission, as a body, we will give careful consideration to how we monitor the impact of public information and education campaigns and the possibility of developing a systematic and proactive approach to assessing the impact of the scrutiny and oversight work of the Senedd. For my part, I will ensure that the Commission fulfils its role in this regard so that we can provide a Senedd that scrutinises Government and serves the people of Wales to the best of its ability.
Welsh: Diolch, Gadeirydd. Hoffwn ddiolch i'r pwyllgor ac i Gadeirydd y pwyllgor am gyflwyno'r adroddiad pwysig yma, sydd wedi helpu i gynnal momentwm y drafodaeth ynghylch gwaith y Senedd i'r dyfodol. Fel mae'r Aelodau'n gwybod, trafododd cylch gwaith y pwyllgor amrywiaeth o bynciau a nodwyd yn adroddiad y panel arbenigol ar ddiwygio etholiadol a sefydlais i ym mis Chwefror 2017. Fel yr Aelod oedd yn gyfrifol am Ddeddf Senedd ac Etholiadau (Cymru) 2020, rwy'n falch o'r cynnydd rydym wedi'i wneud hyd yma o ran estyn yr etholfraint, ond ar adeg cydsyniad y Ddeddf honno, mynegais i fy siom bersonol i ynglŷn â'r diffyg consensws o blaid deddfu ar faint y Senedd a'r system bleidleisio a ddefnyddir i'w hethol. Felly, rydw i'n croesawu heddiw gasgliad y pwyllgor ac rydw i'n dyfynnu, fod, 'tystiolaeth glir a chryf bod y Senedd yn rhy fach ar hyn o bryd'. Mae'r Senedd ei hun hefyd wedi mynegi'r farn hon fwy nag unwaith gyda phleidleisiau o blaid cynyddu nifer yr Aelodau. Mae nifer wedi cyfeirio eisoes at argyfwng COVID-19, ac mae'n wir i ddweud bod hwn wedi newid y ffordd rŷm ni'n gweithio yma. Mae wedi ein dysgu pa mor anodd yw rhagweld pa heriau y byddwn ni'n eu hwynebu yn y dyfodol ac wedi ein hatgoffa o'r angen am Senedd sy'n fwy hyblyg ac yn fwy cadarn, hyd yn oed. Mae'r pandemig hefyd wedi gwneud y ddadl o ran cydbwysedd rhwng bywyd a gwaith hyd yn oed yn gliriach i ni, ac yma yn y Senedd, fel yn y gymdeithas yn ehangach, rydym yn gofyn i'r Aelodau wneud mwy mewn llai o amser. Ac yn fy marn i, mae mwy o gyfrifoldeb heb fwy o gapasiti'n ein gadael ni'n agored i ddirywiad o ran ansawdd gwaith craffu, sef ein prif swyddogaeth fel Senedd. Oherwydd hyn, rwy'n croesawu'r argymhelliad y dylid cyflwyno deddfwriaeth yn gynnar yn nhymor nesaf y Senedd i ethol rhwng 20 a 30 yn fwy o Aelodau i'r Senedd yn 2026. Rwyf hefyd yn croesawu'r argymhelliad y dylid gweithredu mesurau i leddfu'r pwysau capasiti yn y chweched Senedd, ac mae nifer wedi cyfeirio at yr angen i wneud hynny hefyd wrth i ni gychwyn gwaith y chweched Senedd. Yn fy marn i, dylem barhau i ystyried pob mesur posib er mwyn lleddfu'r pwysau sy'n wynebu'r 60 Aelod; y rhai ohonom ni yma yn y presennol a'r rhai fydd yma yn y dyfodol yn dilyn yr etholiad nesaf. Yn fy rolau fel Cadeirydd y Pwyllgor Busnes a Chomisiwn y Senedd, byddaf yn ceisio sicrhau bod adolygiad o'r mesurau a gymerir yn y Senedd hon i fynd i'r afael â phwysau capasiti yn rhan o'r gwaith etifeddiaeth ac yn barod ar gyfer ei weithredu yn y chweched Senedd. Byddai hyn yn cynnwys ystyried sylwadau eraill y pwyllgor ar y ffyrdd o weithio, fel y rhai a amlinellwyd mewn gohebiaeth ddiweddar gan Gadeirydd y Pwyllgor, Dawn Bowden, ataf i, ac rydw i'n ddiolchgar iddi am y sylwadau a'r argymhellion hynny. Gan droi at yr argymhellion eraill a wnaed i Gomisiwn y Senedd, fel corff, byddwn yn rhoi ystyriaeth ofalus i sut rydym yn monitro effaith ymgyrchoedd gwybodaeth ac addysg gyhoeddus a'r posibilrwydd o ddatblygu dull systematig a rhagweithiol o asesu effaith gwaith craffu a goruchwylio'r Senedd. O'm rhan i, byddaf yn sicrhau bod y Comisiwn yn cyflawni ei rôl yn hyn o beth fel y gallwn ddarparu Senedd sy'n craffu ar y Llywodraeth ac yn gwasanaethu pobl Cymru hyd eithaf ei gallu.