English: Can I thank the Minister very much for her statement? I welcome lots of the comments and, obviously, the tenure of the contributions this afternoon. Obviously, concentrating on the historical connotations in the first place, it was the Rev Griffith Jones of Llanddowror in Carmarthenshire who established circulating Sunday schools in the eighteenth century as a template for all modern schools. And such was the success of those circulating schools, it made Wales one of the most literate of European countries of all, at that time, in the mid-eighteenth century, such that Catherine the Great, the Empress of Russia, sent an envoy here to little old Wales to discover how those schools operated. You might not find that on your Google search, which is why we do need to teach Welsh history in our Welsh schools. So, I would make that plea, but, obviously, I've made that before. In terms of time, I'm just going to concentrate on one point in your White Paper, and it is a point already alluded to by Suzy and by Siân Gwenllian. It's with regard to the duty on all schools - I see under section 3.79 here, bullet point 4: 'Duty on all schools and Funded Nursery Settings to teach English as a compulsory element of the new curriculum for Wales.' I can understand where that comes from from an equality point of view, but it actually does not happen at the moment. I think it would be a backward step if our Welsh-medium nurseries, playgroups and early years in schools actually started introducing English now because this is about immersion of language. It is an unequal situation at the moment. I speak as a chair of governors of a Welsh-medium primary school in Swansea, where 92 per cent of the children come from a non-Welsh-speaking background. They depend for their Welsh learning on the school. So, only 8 per cent of them have some Welsh at home, and, in fact, only half of those have one parent. So, in other words, 4 per cent have one parent speaking Welsh. So, 92 per cent have a totally non-Welsh background. It is an unequal situation then, because it's about early language learning and immersion in that language. The school that I'm now the chair of governors - previously, over 20 years ago, it was a bilingual school. It wasn't a Welsh-medium school, it was bilingual - English and Welsh. What we discovered was that some of the children did not always end up fluent in Welsh by the age of 11. Now they do. They start off, everything is in Welsh, English is introduced at seven - by 11, everybody is bilingual, coming from the 92 per cent non-Welsh-speaking background or not. And, obviously, it is easier to learn another language like French, Spanish and German, especially introduced at primary level. So, I would implore you - all international experience about learning language in a minority situation that we are in now, it is not equal, and we have to redress that inequality by making sure it's Welsh-only up until the age of seven, and then you also introduce other languages after that, because they have the overwhelming English influence at home, all around them, on television. They depend on the school for that Welsh. Look again, please, Minister, at section 3.79. Diolch yn fawr.
Welsh: A gaf i ddiolch yn fawr i'r Gweinidog am ei datganiad? Rwy'n croesawu llawer o'r sylwadau ac, yn amlwg, gynnwys y cyfraniadau y prynhawn yma. Yn amlwg, gan ganolbwyntio ar yr arwyddocâd hanesyddol yn gyntaf, y Parchedig Griffith Jones o Landdowror yn Sir Gaerfyrddin a sefydlodd ysgolion Sul cylchynol yn y ddeunawfed ganrif fel templed ar gyfer pob ysgol fodern. Roedd yr ysgolion cylchynol mor llwyddiannus fel mai Cymru oedd un o'r gwledydd mwyaf llythrennog o wledydd Ewrop gyfan, ar y pryd, yng nghanol y ddeunawfed ganrif, i'r graddau y gwnaeth Catherine Fawr, Ymerodres Rwsia, anfon cennad yma i Gymru fach i ddarganfod sut yr oedd yr ysgolion hynny'n gweithredu. Efallai na fyddwch yn dod o hyd i hynny wrth chwilio yn Google, a dyna pam mae angen inni addysgu hanes Cymru yn ein hysgolion yng Nghymru. Felly, byddwn yn gwneud y ple hwnnw, ond, yn amlwg, rwyf wedi gwneud hynny o'r blaen. O ran amser, rwy'n mynd i ganolbwyntio ar un pwynt yn eich Papur Gwyn, ac mae'n bwynt y cyfeiriwyd ato eisoes gan Suzy a Siân Gwenllian. O ran y ddyletswydd ar yr holl ysgolion - rwy'n ei weld o dan adran 3.79 yma, pwynt bwled 4: 'Dyletswydd ar bob ysgol a Lleoliad Meithrin a Gyllidir i addysgu Saesneg fel elfen orfodol o'r cwricwlwm newydd i Gymru.' Gallaf ddeall hynny o safbwynt cydraddoldeb, ond mewn gwirionedd nid yw'n digwydd ar hyn o bryd. Rwy'n credu y byddai'n gam yn ôl pe byddai ein meithrinfeydd a'n grwpiau chwarae cyfrwng Cymraeg a'r blynyddoedd cynnar mewn ysgolion yn dechrau cyflwyno Saesneg nawr oherwydd mae hyn yn ymwneud â throchi iaith. Mae'n sefyllfa anghyfartal ar hyn o bryd. Rwy'n siarad fel cadeirydd llywodraethwyr ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg yn Abertawe, lle mae 92 y cant o'r plant yn dod o gefndir di-Gymraeg. Maen nhw'n dibynnu ar yr ysgol i ddysgu Cymraeg. Felly, dim ond 8 y cant ohonyn nhw sydd â rhywfaint o Gymraeg yn y cartref, ac, yn wir, dim ond hanner o'r rheini sydd ag un rhiant. Felly, mewn geiriau eraill, mae gan 4 y cant un rhiant yn siarad Cymraeg. Felly, mae 92 y cant o gefndir hollol ddi-Gymraeg. Mae'n sefyllfa anghyfartal wedyn, oherwydd mae'n ymwneud â dysgu iaith yn gynnar a throchi yn yr iaith honno. Roedd yr ysgol yr wyf i bellach yn gadeirydd y llywodraethwyr ynddi - yn arfer bod, dros 20 mlynedd yn ôl, yn ysgol ddwyieithog. Nid ysgol cyfrwng Cymraeg oedd hi, roedd hi'n ddwyieithog - Cymraeg a Saesneg. Yr hyn a ganfuwyd gennym oedd nad oedd rhai o'r plant bob amser yn siarad Cymraeg yn rhugl yn y pen draw, erbyn eu bod yn 11 oed. Maen nhw erbyn hyn. Maen nhw'n dechrau, mae popeth yn Gymraeg, mae Saesneg yn cael ei chyflwyno pan fydd y plant yn saith oed - erbyn eu bod nhw'n 11, mae pawb yn ddwyieithog, ac yn dod o'r cefndir 92 y cant di-Gymraeg hwnnw neu beidio. Ac, yn amlwg, mae'n haws dysgu iaith arall fel Ffrangeg, Sbaeneg ac Almaeneg, yn enwedig os caiff ei chyflwyno ar lefel cynradd. Felly, byddwn yn erfyn arnoch - mae'r holl brofiad rhyngwladol ynghylch dysgu iaith mewn sefyllfa leiafrifol yr ydym ni ynddi nawr, nid yw'n gyfartal, ac mae'n rhaid inni unioni'r anghydraddoldeb hwnnw drwy wneud yn siŵr mai Cymraeg yn unig a geir hyd at saith oed, ac yna rydych chi hefyd yn cyflwyno ieithoedd eraill ar ôl hynny, oherwydd bod ganddyn nhw'r dylanwad Saesneg llethol hwnnw yn y cartref, o'u cwmpas i gyd, ar y teledu. Maen nhw'n dibynnu ar yr ysgol am y Gymraeg. Edrychwch eto, os gwelwch yn dda, Gweinidog, ar adran 3.79. Diolch yn fawr.