English: We totally disagree. We urge you to read the report by Melin Drafod, which was drafted by members of the Labour Party, as well as members of Plaid Cymru and people of no party, and came to the conclusion that there is no fiscal impediment to Wales actually becoming an independent nation, and that there are huge advantages in terms of the kind of fair and prosperous society that we want to see. But that is not what we're debating today, Llywydd. Currently, our position is this: the choice we face is whether to use the powers that we do have, or simply accept the financial envelope essentially passed to us from Westminster. The problem with the latter course is that, to all intents and purposes, we face either the worst-case scenario - austerity mark 2 under the current Conservative administration - or, at best, with a change of Government, a flatlining of public expenditure. Coming after a decade and more of austerity, when our public services are crying out for investment, Sir Keir Starmer has said, hasn't he, recently, that, apart from the admittedly ambitious capital commitments in terms of investment in the green economy, there will be no new money - not my words, his words - and that people need to think of Labour's agenda as that of a decade, because there will be no substantial additional investment in the first five years. That's a more conservative pitch even than New Labour in 1997, which promised to stick to the Tory spending plans for the first two years. Essentially, it's five years of no additional substantial money. Labour and the Conservatives at Westminster are closer than they admit on the main fiscal challenge that we face; they just involve different kinds of wishful thinking. The Tories pretend that it's possible to cut taxes while maintaining the 'quality' of public services - I'm putting that in inverted commas. Labour says it can improve public services without spending or taxing more. Neither party is prepared to tell the difficult truth that even with reform - necessary reform - and innovation in our public services, the health and care required by a rapidly ageing population requires investment. We've had a social care system chronically underfunded, and it's been in crisis for a generation. We've managed somehow with a gradually deteriorating healthcare system up until recently. The NHS was fragile and getting worse - winter crises becoming the norm, the rise in life expectancy stalling, avoidable deaths rising, health inequalities worsening. The NHS at its core, though struggling, still was largely able to take the strain, largely because of the heroic efforts of the workforce. But the combination of the pandemic and the cost-of-living crisis, plus 12 years of austerity, means that the entire health and care system now is buckling, and unless we do something radical, it is going to collapse. That's the stark truth. That's the deep truth at the heart of the current pay dispute, which isn't just about pay, or even mostly about pay, if you speak to the people on the picket lines; it's about a healthcare system that is brittle and a workforce in health and care that is exhausted and is at breaking point. Twelve years of austerity have meant declining real wages for the workforce and rising illness for the patients, and now it's the NHS itself that is chronically sick. With that rapidly ageing and ailing population, with a decade of underinvestment in technology, and now ballooning waiting lists, and a workforce that feels desperately undervalued, we have created our own crisis. It was there to be seen, wasn't it? We all know this. It was there starkly in the pandemic in the lack of capacity in the NHS, the shortage of beds, the shortage of equipment, the shortage of workers that led us to scrambling to make up for these deficiencies, that surely contributed to the higher death rates that we saw here than many of our European neighbours. Difficult as it is, we believe now is the time, Minister, to be honest with the people. Money alone, we know, is not the answer, but without it, there is no way out of this crisis. The people that will end up paying the highest price will be precisely those on the lowest incomes - it is they that are always most dependent on the quality of our public services. Look at all the evidence the Welsh Government actually produces in terms of health inequalities. Cuts in health and care affect those on lower incomes more than anyone else; they can't escape their dependency on public service, they can't go private. They will pay if we do not act now. They will pay not in money, but with shorter lives and with more painful lives. That is the stark reality, and we must invest for them.
Welsh: Rydym yn anghytuno'n llwyr. Rydyn ni'n eich annog i ddarllen adroddiad Melin Drafod, a gafodd ei ddrafftio gan aelodau o'r Blaid Lafur, yn ogystal ag aelodau o Blaid Cymru a phobl nad oedden nhw o unrhyw blaid, a ddaeth i'r casgliad nad oes unrhyw rwystr cyllidol i Gymru rhag dod yn genedl annibynnol mewn gwirionedd, a bod manteision enfawr o ran y math o gymdeithas deg a ffyniannus yr ydym eisiau ei gweld. Ond nid dyna yr ydym yn ei drafod heddiw, Llywydd. Ar hyn o bryd, ein safbwynt ni yw hyn: y dewis yr ydym yn ei wynebu yw a ddylid defnyddio'r pwerau sydd gennym, neu dim ond derbyn yr amlen ariannol a basiwyd i ni o San Steffan yn y bôn. Y broblem gyda'r llwybr olaf yw, i bob pwrpas, ein bod ni'n wynebu naill ai'r senario gwaethaf - cyni rhif 2 o dan y weinyddiaeth Geidwadol bresennol - neu, ar y gorau, gyda newid Llywodraeth, gwariant cyhoeddus gwastad. Ar ôl degawd a mwy o gyni, pan fo ein gwasanaethau cyhoeddus yn crefu am fuddsoddiad, mae Syr Keir Starmer wedi dweud, onid yw e, yn ddiweddar, ar wahân i'r ymrwymiadau cyfalaf uchelgeisiol, rhaid cyfaddef, o ran buddsoddiad yn yr economi werdd, ni fydd arian newydd - nid fy ngeiriau i, ei eiriau ef - a bod angen i bobl feddwl am agenda Llafur fel un degawd, oherwydd ni fydd buddsoddiad ychwanegol sylweddol yn y pum mlynedd gyntaf. Mae hwnnw'n ogwydd mwy ceidwadol hyd yn oed na Llafur Newydd ym 1997, a oedd yn addo cadw at gynlluniau gwario'r Torïaid am y ddwy flynedd gyntaf. Yn y bôn, mae'n bum mlynedd o ddim arian sylweddol ychwanegol. Mae Llafur a'r Ceidwadwyr yn San Steffan yn agosach nag y maen nhw'n cyfaddef o ran y brif her ariannol yr ydym yn ei hwynebu; maen nhw'n cynnwys gwahanol fathau o obaith ofer. Mae'r Torïaid yn esgus ei bod hi'n bosib torri trethi, ac ar yr un pryd, cynnal 'ansawdd' gwasanaethau cyhoeddus - rwy'n rhoi hwnnw mewn dyfynodau. Mae Llafur yn dweud y gall wella gwasanaethau cyhoeddus heb wario na threthu yn fwy. Nid yw'r naill blaid na'r llall yn barod i ddweud y gwir anodd, hyd yn oed gyda diwygiad - diwygiad angenrheidiol - ac arloesedd yn ein gwasanaethau cyhoeddus, mae'r iechyd a'r gofal sydd ei angen ar boblogaeth sy'n heneiddio'n gyflym yn gofyn am fuddsoddiad. Rydym wedi cael system gofal cymdeithasol sydd wedi'i thanariannu'n ofnadwy, ac mae wedi bod mewn argyfwng ers cenhedlaeth. Rydym wedi llwyddo rywsut gyda system gofal iechyd sy'n dirywio'n raddol hyd at yn ddiweddar. Roedd y GIG yn fregus ac yn gwaethygu - argyfyngau'r gaeaf yn dod yn rhywbeth arferol, y cynnydd mewn disgwyliad oes yn arafu, marwolaethau y gellir eu hosgoi yn codi, anghydraddoldebau iechyd yn gwaethygu. Roedd y GIG yn ei hanfod, er ei fod yn ei chael hi'n anodd, yn dal i allu cymryd y straen i raddau helaeth, yn bennaf oherwydd ymdrechion arwrol y gweithlu. Ond mae'r cyfuniad o'r pandemig a'r argyfwng costau byw, ynghyd â 12 mlynedd o gyni, yn golygu bod y system iechyd a gofal gyfan nawr yn gwegian, ac oni bai ein bod yn gwneud rhywbeth radical, mae'n mynd i chwalu. Dyna'r gwir plaen. Dyna'r gwir plaen sydd wrth wraidd yr anghydfod cyflog presennol, nad yw'n ymwneud â chyflog yn unig, neu hyd yn oed â chyflog yn bennaf, os siaradwch chi â'r bobl ar y llinellau piced; mae'n ymwneud â system gofal iechyd sy'n fregus a gweithlu ym maes iechyd a gofal sydd wedi blino'n lân ac sydd ar dorri. Mae 12 mlynedd o gyni wedi golygu gostwng cyflogau real i'r gweithlu a salwch cynyddol i'r cleifion, ac erbyn hyn y GIG ei hun sydd â salwch cronig. Gyda'r boblogaeth sy'n heneiddio ac yn clafychu'n gyflym, gyda degawd o danfuddsoddi mewn technoleg, a bellach rhestrau aros yn chwyddo, a gweithlu sy'n teimlo nad yw'n cael ei werthfawrogi, rydym wedi creu ein hargyfwng ein hunain. Roedd yno i'w weld, onid oedd? Rydyn ni i gyd yn gwybod hyn. Roedd yno'n amlwg yn y pandemig o ran diffyg capasiti yn y GIG, y prinder gwelyau, y prinder offer, y prinder gweithwyr a'n harweiniodd i sgrialu i wneud yn iawn am y diffygion hyn, sy'n sicr wedi cyfrannu at y cyfraddau marwolaeth uwch a welsom yma o'u cymharu â'n cymdogion Ewropeaidd. Er mor anodd, credwn mai nawr yw'r amser, Gweinidog, i fod yn onest gyda'r bobl. Nid arian yn unig, fe wyddom, yw'r ateb, ond hebddo, nid oes unrhyw ffordd allan o'r argyfwng hwn. Y bobl a fydd yn talu'r pris uchaf yn y pen draw fydd yr union rai ar yr incwm isaf - nhw sydd bob amser yn fwyaf dibynnol ar ansawdd ein gwasanaethau cyhoeddus. Edrychwch ar yr holl dystiolaeth y mae Llywodraeth Cymru mewn gwirionedd yn ei chynhyrchu yn nhermau anghydraddoldebau iechyd. Mae toriadau ym maes iechyd a gofal yn effeithio ar y rhai sydd ar incwm is yn fwy na neb arall; dydyn nhw ddim yn gallu dianc rhag eu dibyniaeth ar wasanaeth cyhoeddus, dydyn nhw ddim yn gallu mynd yn breifat. Byddan nhw'n talu os na fyddwn ni'n gweithredu nawr. Byddan nhw'n talu, nid gydag arian, ond gyda bywydau byrrach a gyda bywydau mwy poenus. Dyna'r realiti plaen, ac mae'n rhaid i ni fuddsoddi ar eu cyfer nhw.