English: Thank you very much, Llywydd. I am very grateful for the opportunity to contribute to this debate on the general principles of the Bill and to be able to share the views of the climate change committee on the Bill with Members. Before I turn to the content of the Bill, I would like to speak briefly about how we've got to this point. Members will be aware, of course, that there was no Stage 1 committee scrutiny - by any committee - of the Bill before us today. The Bill was introduced in the Senedd only three weeks ago formally, the finalised Bill. During that period, the Climate Change, Environment and Infrastructure Committee, the Finance Committee and the Legislation, Justice and Constitution Committee have all conducted work on this Bill. It's not a situation that we're very content with, but under the circumstances, I think that we have done a respectable job between us of scrutinising this Bill. If we had not chosen to do this work, then there would have been no public consultation on the detailed provisions of the Bill and there would have been no opportunities for those affected by the proposals to have their say. We therefore believe that it was important for us to do the work that we did to avoid a total scrutiny deficit. But - and I say this in the strongest possible terms - our work and what I refer to in my contribution to the debate today should not be considered as an adequate replacement for Stage 1 committee scrutiny. It's important that we all understand that. Turning to the Bill itself, while there was widespread support amongst stakeholders for the Bill, it must be said that they were under no illusions about the potential impact of the Bill on the environment. Most people told us that the Bill alone will have but a limited effect on the plastic pollution and littering that we see all around us, but, of course, it is a starting point at least, and it is a good first step in the right direction. There was some discussion in committee about the definitions used in the Bill. For example, some contributors questioned whether there were loopholes around the definition of 'single use' specifically and what that means. But the consensus was that there will always be a degree of ambiguity around the definitions. Stakeholders were less concerned with perfection than with the need for the alignment of the definitions with other legislation. We have therefore recommended that the Bill should be amended to include provision for guidance to be issued on the definitions. We are, however, concerned about one omission. The Bill, of course, prevents the supply of banned items, but it doesn't prevent the manufacture of those items. In Scotland, of course, both manufacture and supply are prohibited. Under the Bill as drafted, although there might not be many of them, manufacturers based in Wales could be shipping single-use plastics to other parts of the globe. On the face of it, therefore, it is difficult to tally this with our ambitions to be a globally responsible country. Now, the Minister said in opening her contribution that we are starting on a global journey when it comes to tackling plastics. Well, I'd be grateful if the Minister, in responding to the debate, could give specific attention to that point; I'd be eager to hear that. The central part of the Bill, of course, is the list of banned items as well as the element of those that are exempted. Now, generally speaking, the stakeholders were content with the items on the list, but the message we heard clearly was that this should be considered as a starting point. I know that the Minister has already said that she intends to pursue a ban on wet wipes that contain plastic as soon as she can do so, and the committee supports you, Minister, in that regard. Stakeholders told us that the exemptions, then, to the ban should be minimal, but Disability Wales gave us food for thought about the potential unintended consequences of the measures in the Bill. So, it's important to ensure that representative groups like Disability Wales and others have a prominent role in the development of any proposals to add to the list of banned items from the outset, and I'm pleased that the Minister has acknowledged the importance of that in her opening comments. Now, there is an expectation that local authorities will play a significant role in implementing these proposals, and one of the biggest concerns raised with us was about the capacity of local authorities to do this work. The Minister has said that she expects local authorities to educate suppliers in advance of the ban coming into force, but I doubt whether this is realistic, based on what we heard. We were told - and we all know this, of course - that there have been cuts in terms of proactive advisory work. There were also doubts that local authorities have the capacity to enforce the ban effectively. It was suggested that some local authorities may choose not to take enforcement action at all, because of a lack of capacity. I'm therefore grateful that the Minister has confirmed that she is discussing this issue with local authorities, but we do expect the Welsh Government to provide the funding needed for local authorities to play their part in ensuring that the ban is a success, and I look forward to receiving that correspondence from the Minister when she does write to us on this issue. And finally to conclude, the committee is pleased to see progress in this area, but it's clear that whilst stakeholders support the Bill, the Bill hasn't led to some great excitement. After all, the UK and Scottish Governments have already legislated to ban certain single-use plastics, so we are attempting to catch up with them here. Yes, that means that we can perhaps avoid the mistakes that others have made, but for how much longer can we continue to call ourselves leaders on environmental policy, when we are in fact, in this context, often the last to act?
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Llywydd. Dwi'n ddiolchgar am y cyfle i gyfrannu at y ddadl yma ar egwyddorion cyffredinol y Bil ac i rannu barn y pwyllgor newid hinsawdd ynglŷn â'r Bil gydag Aelodau'r Senedd yma. Cyn i fi droi at gynnwys y Bil, mi fyddwn i'n hoffi siarad yn fyr am sut rydym ni wedi cyrraedd y pwynt hwn. Mi fydd Aelodau'n ymwybodol, wrth gwrs, na chafwyd unrhyw waith Cyfnod 1 gan bwyllgor - unrhyw bwyllgor - ar y Bil yma sydd ger ein bron ni heddiw. Dair wythnos yn ôl yn unig y cafodd y Bil ei gyflwyno yn y Senedd yn ffurfiol, y Bil terfynol. Ac yn ystod y cyfnod hwnnw, mae'r Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Seilwaith, y Pwyllgor Cyllid a'r Pwyllgor Deddfwriaeth, Cyfiawnder a'r Cyfansoddiad i gyd wedi gwneud gwaith ar y Bil yma. Dyw hi ddim yn sefyllfa rydyn ni'n hapus iawn â hi, ond o dan yr amgylchiadau, dwi'n credu ein bod ni wedi gwneud gwaith teilwng rhwng y tri phwyllgor o ran craffu ar y Bil. Os byddem ni wedi dewis peidio â gwneud y gwaith yma, yna fyddai yna ddim unrhyw fath o ymgynghoriad cyhoeddus wedi bod ar ddarpariaethau manwl y Bil. A dim cyfle i'r rhai y mae'r cynigion yn effeithio arnyn nhw i gael dweud eu dweud. Roeddem ni felly'n credu ei bod hi'n bwysig inni gynnal y gwaith y gwnaethon ni ei wneud er mwyn osgoi diffyg llwyr o ran gwaith craffu. Ond - a dwi'n dweud hwn yn y modd cryfaf posib - ddylai ein gwaith ni a'r hyn dwi'n cyfeirio ato yn fy nghyfraniad i i'r ddadl yma heddiw ddim cael ei ystyried fel ffordd ddigonol o gymryd lle gwaith craffu Cyfnod 1 go iawn gan bwyllgor. Mae'n bwysig ein bod ni i gyd yn deall hynny. Gan droi at y Bil ei hun, felly, er bod cefnogaeth helaeth ymhlith rhanddeiliaid i'r Bil, mae'n rhaid dweud nad oedd neb yn twyllo'u hunain ynghylch yr effaith y buasai'r Bil yma'n ei gael ar yr amgylchedd. Fe ddywedodd y rhan fwyaf o bobl wrthym ni y bydd y Bil ar ei ben ei hun dim ond yn cael effaith gyfyngedig ar y llygredd plastig a'r sbwriel rydym yn ei weld ym mhob man o'n cwmpas, ond, wrth gwrs, ei fod yn y man lleiaf yn fan cychwyn. Ac mae'n gam cyntaf da i'r cyfeiriad iawn. Fe gafwyd peth trafodaeth yn y pwyllgor am y diffiniadau y mae'r Bil yn eu defnyddio. Er enghraifft, roedd rhai cyfranwyr yn cwestiynu a oedd bylchau yn y diffiniad penodol o 'ddefnydd sengl' a beth mae hynny'n ei feddwl. Ond, y consensws oedd y bydd wastad peth amwysedd ynghylch diffiniadau. Roedd rhanddeiliaid yn poeni llai am berffeithrwydd na'r angen i sicrhau bod diffiniadau o leiaf yn cyd-fynd â deddfwriaeth arall. Rŷn ni felly wedi argymell y dylid diwygio'r Bil i gynnwys darpariaeth ar gyfer cyhoeddi canllawiau ar y diffiniadau. Fodd bynnag, rydyn ni'n pryderu am un peth sydd wedi cael ei adael allan. Yr hyn y mae'r Bil yn ei wneud, wrth gwrs, yw atal cyflenwi eitemau sydd wedi'u gwahardd, dyw e ddim yn atal gweithgynhyrchu'r eitemau hynny. Yn yr Alban, wrth gwrs, mae gweithgynhyrchu a chyflenwi wedi'u gwahardd. O dan y Bil fel y'i drafftiwyd, er efallai nad oes llawer ohonyn nhw, fe allai gweithgynhyrchwyr yng Nghymru fod yn cludo plastigau untro i rannau eraill o'r byd. Ac ar yr wyneb, felly, mae'n anodd gweld sut mae hyn yn cyd-fynd â'n huchelgais ni i fod yn wlad gyfrifol ar lefel fyd-eang. Nawr, mi ddywedodd y Gweinidog wrth gychwyn ei chyfraniad ein bod ni'n cychwyn ar daith fyd-eang pan fo'n dod i daclo plastig. Wel, mi fyddwn i'n ddiolchgar pe bai'r Gweinidog efallai, wrth ymateb i'r ddadl, yn rhoi sylw penodol i'r pwynt yna, a byddwn i'n awyddus i'w glywed. Rhan ganolog y Bil, wrth gwrs, yw'r rhestr o eitemau sydd yn mynd i gael eu gwahardd, ynghyd ag elfennau o'r rheini, wedyn, lle mae yna eithriadau. Nawr, yn gyffredinol, roedd y rhanddeiliaid yn fodlon ar yr eitemau ar y rhestr, ond y neges y gwnaethon ni ei chlywed yn glir oedd mai man cychwyn ddylai hyn fod. Dwi'n gwybod bod y Gweinidog eisoes wedi dweud ei bod hi'n bwriadu bwrw ymlaen â'r gwaharddiad ar weips gwlyb â phlastig ynddyn nhw cyn gynted ag y gall hi wneud hynny, ac mae'r pwyllgor yn eich cefnogi chi yn hyn o beth. Mi ddywedodd rhanddeiliaid wrthon ni y dylai'r eithriadau i'r gwaharddiadau fod yn fach iawn, ond fe wnaeth Anabledd Cymru roi digon inni gnoi cil amdano fe ynghylch y canlyniadau anfwriadol a allai godi yn sgil mesurau felly yn y Bil. Felly, mae'n bwysig iawn sicrhau bod gan grwpiau cynrychioliadol fel Anabledd Cymru ac eraill ran flaenllaw yn y gwaith o ddatblygu unrhyw gynigion i ychwanegu at y rhestr o eitemau sydd wedi eu gwahardd o'r cychwyn, a dwi'n falch bod y Gweinidog wedi cydnabod pwysigrwydd hynny yn y sylwadau y gwnaeth hi wrth agor y ddadl. Nawr, mae disgwyl y bydd awdurdodau lleol yn chwarae rhan sylweddol o ran rhoi'r cynigion hyn ar waith, ac un o'r pryderon mwyaf y gwnaethon ni eu clywed oedd, wrth gwrs, ynghylch capasiti awdurdodau lleol i wneud y gwaith hwn. Mae'r Gweinidog wedi dweud ei bod hi'n disgwyl i awdurdodau lleol addysgu cyflenwyr cyn i'r gwaharddiad ddod i rym, wel, mae gen i amheuaeth ynghylch a yw hyn yn realistig, yn seiliedig ar yr hyn rŷn ni wedi ei glywed. Fe ddywedwyd wrthym ni - ac rŷn ni i gyd yn gwybod hyn, wrth gwrs - fod toriadau difrifol wedi bod ar waith cynghori rhagweithiol. Roedd amheuon hefyd bod gan awdurdodau lleol y capasiti i orfodi'r gwaharddiad yn effeithiol. Awgrymwyd y gallai rhai awdurdodau lleol efallai ddewis peidio â chymryd unrhyw gamau gorfodi oherwydd diffyg capasiti. Dwi'n ddiolchgar felly bod y Gweinidog wedi cadarnhau ei bod hi yn trafod y mater hyn gydag awdurdodau lleol, ond rŷn ni yn disgwyl i Lywodraeth Cymru ddarparu'r cyllid sydd ei angen ar awdurdodau lleol i allu chwarae eu rhan i sicrhau bod y gwaharddiad yn llwyddiant, a dwi'n edrych ymlaen at dderbyn yr ohebiaeth gan y Gweinidog pan y bydd hi'n ysgrifennu atom ni ar hyn. Yn olaf, felly, ac i gloi, mae'r pwyllgor yn falch o weld cynnydd yn y maes yma, ond mae'n amlwg, er bod rhanddeiliaid yn cefnogi'r Bil, nad yw'r Bil yn creu rhyw gyffro mawr. Wedi'r cyfan, mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig a Llywodraeth yr Alban eisoes wedi deddfu i wahardd plastigau untro penodol, felly ymgais i ddal i fyny â nhw yw hyn. Mae'n wir bod hyn yn golygu y gallwn ni osgoi'r camgymeriadau y mae eraill wedi'u gwneud, ond am faint yn hirach y gallwn ni barhau i ddweud ein bod ni yn arweinwyr yn y maes polisi amgylcheddol, pan mai ni, wrth gwrs, yn y cyd-destun yma, yw'r olaf i weithredu?