English: My interest in this subject is prompted by the many years I spent as a justice of the peace, where I saw first-hand the terrible effect that domestic abuse has not only on the victims but also on the families. So, can I thank the leader of the house for her statement? It is gratifying to see the steps being taken by the Welsh Government to eradicate these abhorrent crimes. The Violence Against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015 was a welcome, much-needed piece of legislation. I also think it right to recognise the many interventions and initiatives the Welsh Government has introduced since the Act, including a national strategy and its six objectives, published in 2016, and the leader of the house mentions the Live Fear Free website and helpline. It would be of interest to have some figures on how effective these two interventions are and the level of interaction by victims with both these online services. Leader of the house, for many years, domestics were ignored by police and society in general, often viewed as 'family matters'. Thankfully, that is no longer the case. It is now acknowledged that domestic abuse not only affects the families involved, but also society in general. Those who grow up in a violent household often take that violence into their wider social activities, and those who regularly view domestic abuse are far more likely to see it as normal behaviour and often reflect it in their own domestic relationships. One of the key factors in protecting the victims of domestic abuse is the provision of interventions to help them get out of such relationships. They must be sure that if they leave an abusive environment, they will be protected from their abuser and provided with a safe refuge, not just for themselves but also for any children they may have. They must also be confident that their predicament is understood and that the law will act against the perpetrators in an appropriate manner. Leader of the house, we must ensure that there are adequate numbers of refuges to take any, and all, victims of domestic abuse. Leader of the house, you mentioned that Gwent Police has become the first force in Wales to offer 24-hour specialist support to victims of domestic abuse. They will, in the force's control room, have a team of four specially trained assertive outreach officers who will work exclusively with people who come forward as the victims of such crime. This is a positive response to the fact that Gwent Police receive around 12,000 domestic abuse calls a year. But we know that there are probably many more victims out there who, for fear of reprisal, fail to report such abuse. It is to be hoped that other police forces in Wales will follow this excellent example. Perhaps the leader of the house could update us on where other police forces are with regard to that. We must all play our part, both as AMs and as ordinary citizens, in helping to eradicate this evil practice. Domestic abuse is violence and violence of the worst kind, because it is often perpetrated against some of the most vulnerable in society. We must send a clear message that it will not be tolerated in Welsh society.
Welsh: Caiff fy niddordeb yn y pwnc hwn ei ysgogi gan y blynyddoedd lawer a dreuliais fel ynad heddwch, lle gwelais yn uniongyrchol effaith ofnadwy trais yn y cartref, nid ar y dioddefwyr yn unig, ond hefyd ar y teuluoedd. Felly, a gaf i ddiolch i arweinydd y tŷ am ei datganiad? Mae'n braf gweld y camau a gymerir gan Lywodraeth Cymru i ddileu'r troseddau ffiaidd hyn. Croesawyd Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015, ac roedd yn ddarn o ddeddfwriaeth yr oedd angen mawr amdano. Rwyf hefyd yn meddwl ei bod hi'n iawn cydnabod y nifer o ymyriadau a mentrau y mae Llywodraeth Cymru wedi eu cyflwyno ers y Ddeddf, gan gynnwys strategaeth genedlaethol a'i chwe amcan a gyhoeddwyd yn 2016, ac mae arweinydd y tŷ yn sôn am y llinell gymorth a'r wefan Byw Heb Ofn. Byddai cael ffigurau ynghylch effeithiolrwydd y ddau ymyriad hyn o ddiddordeb ynghyd â lefel y rhyngweithio gan ddioddefwyr â'r ddau wasanaeth ar-lein hyn. Arweinydd y tŷ, ers blynyddoedd lawer, roedd trais yn y cartref yn cael ei anwybyddu gan yr heddlu a'r gymdeithas yn gyffredinol, gan ei weld fel 'materion teuluol' yn aml. Diolch byth, nad yw hynny bellach yn wir. Cydnabyddir bellach nad yw trais yn y cartref yn effeithio ar y teuluoedd yn unig, ond hefyd ar gymdeithas yn gyffredinol. Mae pobl sy'n tyfu i fyny gyda thrais yn y cartref yn aml yn mynd â'r trais hwnnw gyda nhw i'w gweithgareddau cymdeithasol ehangach, ac mae'r rhai sy'n gweld trais yn y cartref yn rheolaidd yn llawer mwy tebygol o'i ystyried yn ymddygiad arferol ac maen nhw'n adlewyrchu hynny yn aml yn eu perthnasoedd domestig eu hunain. Ffactor allweddol wrth amddiffyn dioddefwyr trais yn y cartref yw darparu ymyriadau i'w helpu nhw i ddianc o berthnasoedd o'r fath. Mae'n rhaid iddyn nhw fod yn siŵr os byddan nhw'n gadael amgylchedd camdriniol, y byddan nhw'n cael eu hamddiffyn rhag eu camdriniwr ac y bydd lloches ddiogel yn cael ei darparu ar eu cyfer nhw, ac nid ar eu cyfer nhw yn unig ond hefyd ar gyfer unrhyw blant sydd ganddyn nhw. Mae'n rhaid iddyn nhw fod yn hyderus hefyd y bydd eu sefyllfa yn cael ei deall ac y bydd y gyfraith yn gweithredu yn erbyn y drwgweithredwyr mewn modd priodol. Arweinydd y tŷ, mae'n rhaid inni sicrhau bod niferoedd digonol o lochesi i gymryd unrhyw, a phob, dioddefwr trais yn y cartref. Arweinydd y tŷ, roeddech yn sôn mai Heddlu Gwent yw'r heddlu cyntaf yng Nghymru i gynnig cymorth arbenigol 24 awr i ddioddefwyr trais yn y cartref. Bydd ganddyn nhw, yn ystafell reoli'r heddlu, dîm o bedwar swyddog gwaith allanol pendant sydd wedi eu hyfforddi yn arbennig ac a fydd yn gweithio gyda phobl sy'n dod ymlaen fel dioddefwyr trosedd o'r fath yn unig. Mae hyn yn ymateb cadarnhaol at y ffaith bod Heddlu Gwent yn derbyn tua 12,000 o alwadau trais yn y cartref y flwyddyn. Ond gwyddom, mae'n debyg, bod llawer mwy o ddioddefwyr allan yna sydd, oherwydd ofn dialedd, yn methu â chrybwyll camdriniaeth o'r fath. Y gobaith yw y bydd heddluoedd eraill yng Nghymru yn dilyn yr esiampl ragorol hon. Efallai y gall arweinydd y tŷ roi'r wybodaeth ddiweddaraf inni ar le y mae heddluoedd eraill o ran hynny. Mae'n rhaid i bob un ohonom chwarae ein rhan, yn Aelodau'r Cynulliad ac yn ddinasyddion cyffredin, gan helpu i ddileu'r arfer drwg yma. Mae cam-drin domestig yn drais a thrais o'r math gwaethaf, gan ei fod yn aml yn digwydd i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed mewn cymdeithas. Mae'n rhaid inni anfon neges glir na oddefir hyn yn y gymdeithas yng Nghymru.