English: Thank you, Deputy Presiding Officer. I welcome the opportunity to have this short debate today: School of Politics - Empowering the Next Generation of Active Citizens in Wales. It's perhaps a shame that the debate has actually fallen on today's debate, on the eve of poll of the local elections, but given today's short debate is focusing on enabling more active participation in politics, then I think we'll have to suck that up and let people go off and campaign. Making sure that younger people in particular have the knowledge and confidence to feel able to actively participate in democratic politics in Wales is something that I am personally and politically passionate about. I'd like to see a greater number of the next generation in a position not only to question and better hold people like me to account, but also feel that political life could be something for them, too. Since being elected for the first time almost one year ago now, going into schools and colleges to speak to students is something that I have been heavily committed to, and also making sure that I meet with every school group from my constituency that visits the Senedd through the Assembly's excellent outreach and education service - although, I must confess to missing one group because it was on a constituency Friday, and the outreach service were really accommodating and recorded a message for the children to explain why I wasn't there. Then, just by coincidence, a week later, it appears the glass in my office was relatively thin and I could hear some youngsters outside saying, 'Oh, that's her who recorded the message for us.' So, I surprised them by opening the office door and popping my head out and we had a good chat about their visit to the Senedd, which they thoroughly enjoyed. When I speak to groups of younger people, I often open with words, 'My name is Hannah Blythyn, and I'm a politician.' That's not some kind of bizarre confession I'm about to make, but the point that I make by opening like that is when I was their age, sitting there, they're words that I would never have expected to have come out of my mouth, not least because the National Assembly didn't exist then, but because public speaking wasn't for me and politics didn't seem like - . Whilst I was politicised by the town and the community in which I grew up, I didn't necessarily feel that politics was for me. Politicians didn't look, sound or even act like me, and I didn't know where to begin, where you'd get involved or what could be a route you could get involved in. So, my message is that: if I can do it, then so can anybody else in the future. But the mystery, barriers and misconception over politics, what it is, who it's for and who is a politician remain, and we all, in this place and outside of it, have a democratic duty to change this. But the question really is that: where do we start? I'm pleased to see the Llywydd's consultation on establishing a new youth parliament for Wales, launched just last week. It's important that young people across Wales are given a national opportunity to have their voice heard and to contribute to our growing devolved democracy. But, as an Assembly Member in north-east Wales, it is of particular importance to me that any youth parliament is made accessible and participation is a realistic option for young people throughout Wales, regardless of location, background or education. As the consultation continues, I'll be encouraging as many organisations and individuals across north Wales to have their say and to influence the potential youth parliament at an early stage. I trust colleagues will be doing the same. A little closer to home, and a timely mention as we head to the polls in local authority elections, it was music to my ears to learn that the establishment of a youth council for Flintshire was a key election pledge of the Flintshire Labour group. This is something that will have my full and active support, and it would be interesting to see how already established youth councils across Wales and the UK work in practice, what can be learned and what can be built on, because I believe that it's important that with youth councils and parliaments they're not just tick-box exercises and that young people have the adequate resources and support to enable them to see actual outcomes from them. But what really should be at the heart of this is to go back to school and begin, at a young age, to equip young people not only with the tools to actively participate in political life in Wales, but to realise the value and importance of doing so. Active citizenship in schools can encourage and empower children to see their decisions result in real change, help develop a culture of participation at an early stage by working with others in a school council environment or similar, and create the future leaders and those who hold politicians to account. Eighteen years since the advent of our Welsh Assembly, too many people - young, old and somewhere in between - are still not clear on what exactly the Assembly does, what specific responsibilities lie here in Wales and how it works for them. So, it's therefore more important than ever that we take steps to better educate the next generation whilst they're still at school. As we're aware, the Welsh Government is in the process of developing a new curriculum for schools in Wales that will put a greater emphasis on equipping young people for life. This is a real opportunity that needs to be grasped to embed programmes and action that will enable and empower our young people to become confident and more active citizens. The third purpose outlined in the curriculum for life underlines the importance of developing ethical and informed citizens who are fully aware of their rights and responsibilities. Politics and active citizenship go hand in hand and must be an integral part of all Welsh children's education. The question is: how can this be achieved? I know much of the role of teaching politics in schools has traditionally fallen within the PSE curriculum, which is always heavily crowded with things that need to be covered. Whilst I welcome the coverage that does happen within PSE, it's often in a condensed period of time and I'm sure most of us would be loath to add to the workload expectations of already heavily burdened and hard-working teachers. I think, in addition to the teaching of citizenship and about devolution needing to be a standard and statutory part of the curriculum, it's important that it's delivered by people who not only have the expertise and experience, but also a passion for it, because it won't work if it's just something that is, again, a tick-box exercise to be done. It has to be delivered with a real enthusiasm and passion for the children and the young people hearing it to really embrace that and get involved and do something following it. It is my view and that of many other people that I've spoken to that it does need to be a statutory part of the school curriculum in some way, but I think we need a bigger discussion, going forward, on how this can actually best work in practice. Perhaps with some aspects of this, could there be a greater and more formal role for the Assembly's education and outreach service? And what part do school councils play? While the establishment of school councils is currently a statutory requirement, how school councils operate is not on a statutory footing. Anecdotal experience of my own tells me that when it comes to school councils, what works for one might not necessarily work for another. So, some flexibility in the range of ideas and options for encouraging active citizenship and the value of voting and participation could perhaps be needed. Schools play a key role in creating a culture and instilling the norms of democratic society. It is in schools where active citizenship must start. In my own constituency alone, I have come across a number of innovative examples of how children and students are given the space to allow them a taste of different aspects of active citizenship. There is an inspiring group of students at Mold's Alun School who are volunteering as part of the United Nations Foundation's 'Girl Up' campaign - a campaign that engages young women to take action to support girls and young women in the developing world and places where it is often hardest to be a girl. These students are not simply a shining example of active citizenship within the walls of their own school by changing perceptions and doing their bit to break down barriers, but also beyond that by championing the cause of young women across the world. Cornist Park County Primary School in Flint has a school ambassador scheme, with three types of ambassadors: eco ambassadors work with teachers to find new ways to be an eco-friendly school; healthy lifestyle ambassadors aim to make the school a healthier place; and entrepreneurial ambassadors carry out charity work and fundraising. All ambassadors work closely with staff to develop changes in the school, and they come together every half term to talk about progress. Children who have previously been ambassadors are involved in the selection process of new ambassadors, and the children present their ideas and visions about other prospective ambassador roles. Last but not least is Ysgol Merllyn's school parliament. I know that the Cabinet Secretary has met members of the current parliament during their visit to the Senedd. While much of the media and political focus is on tomorrow's local elections and the general election on 8 June, the focus of this primary school in Bagillt will be the big day on 14 July, when pupils go to the polls in the school's third general election. In the previous two polls, the eligibility to vote was that you had to be over the age of four and in full-time education. After a successful campaign, the nursery has been emancipated and will vote for the first time in the 2017 election. Ahead of polling day, pupils who are candidates will deliver speeches, campaign and hold hustings. On election day itself, pupils go to the ballot box, exit polls are announced, and the whole process is overseen by independent scrutineers. I look forward to playing my own part in the democratic process, and I have signed up to do an early shift in the polling station on the day. Following the election, the prime minister and deputy prime minister are announced, and the PM visits the queen - headteacher Tracy Jones - and she asks them to form a government. Ministers are then appointed, who oversee portfolios, which include sports, the environment and education. I have managed to get my hands on a copy of the minutes from a recent cabinet meeting at Ysgol Merllyn. Elected representatives recently discussed proposals for mirrors in the girls' toilets, an art event in the autumn term and the continuation of sports during morning activities. This is an outstanding example of how teachers can facilitate the opportunity for pupils to take the lead within their schools in an innovative, fun and effective way. Ultimately, what this is doing is embedding within the children the importance of voting at an early age, at a young age, and being an active citizen. When they visited here, I did ask them why it was important to vote, expecting them to turn around and say to me, 'Because it gives us a voice. We can have our voice heard. We can have our say.' But one little boy did put his hand up and said, 'Because if we don't vote, people like Donald Trump get elected.' Through examples and initiatives like this, pupils are being grounded in the principles of democracy and empowered from a young age. This is achieved through a fun, interactive and realistic model of real-life politics. It is important that the best examples give the children and young people the means to actually take action and see for themselves the outcomes from that. Where there are opportunities facilitated for young people to engage in citizenship and politics, the understanding of the importance of being an active citizen invariably follows. The hope is that in the future it will be these pupils who are inspired and equipped to become the leaders of tomorrow here in Wales, across the UK, and internationally. Perhaps one day the prime minister of a primary school will find themselves here as the First Minister of Wales.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'r cyfle i gael y ddadl fer hon heddiw: Ysgol Wleidyddiaeth-grymuso'r genhedlaeth nesaf o ddinasyddion gweithgar yng Nghymru. Mae'n drueni efallai fod y ddadl yn digwydd heddiw mewn gwirionedd, ar y noson cyn yr etholiadau lleol, ond o ystyried bod y ddadl fer heddiw'n canolbwyntio ar alluogi mwy o gyfranogiad gweithredol mewn gwleidyddiaeth, yna rwy'n credu y bydd yn rhaid inni oddef hynny a gadael i bobl fynd i ymgyrchu. Mae sicrhau bod gan bobl iau yn arbennig y wybodaeth a'r hyder i deimlo y gallant gymryd rhan weithredol mewn gwleidyddiaeth ddemocrataidd yng Nghymru yn rhywbeth rwy'n angerddol yn ei gylch, yn bersonol ac yn wleidyddol. Hoffwn weld mwy o'r genhedlaeth nesaf mewn sefyllfa, nid yn unig i gwestiynu a dwyn pobl fel fi i gyfrif yn well, ond hefyd i deimlo y gallai bywyd gwleidyddol fod yn rhywbeth iddynt hwy hefyd. Ers fy ethol am y tro cyntaf bron i flwyddyn yn ôl erbyn hyn, mae mynd i ysgolion a cholegau i siarad â myfyrwyr yn rhywbeth rwyf wedi ymrwymo'n gadarn i'w wneud, a gwneud yn siŵr hefyd fy mod yn cyfarfod â phob grŵp ysgol yn fy etholaeth sy'n ymweld â'r Senedd drwy wasanaeth allgymorth ac addysg ardderchog y Cynulliad - er, mae'n rhaid i mi gyfaddef fy mod wedi colli un grŵp oherwydd ei fod ar ddydd Gwener etholaeth, ac roedd y gwasanaeth allgymorth yn hael iawn eu cymorth yn wir a recordiodd neges ar gyfer y plant yn egluro pam nad oeddwn yno. Yna, drwy gyd-ddigwyddiad, wythnos yn ddiweddarach, mae'n ymddangos bod y gwydr yn fy swyddfa yn gymharol denau a gallwn glywed pobl ifanc y tu allan yn dweud, 'O, dyna hi a recordiodd y neges i ni.' Felly, fe'u synnais drwy agor drws y swyddfa a rhoi fy mhen allan a chawsom sgwrs dda am eu hymweliad â'r Senedd, ymweliad a roddodd fwynhad mawr iddynt. Pan fyddaf yn siarad â grwpiau o bobl iau, rwy'n aml yn agor gyda'r geiriau, 'Fy enw yw Hannah Blythyn, ac rwy'n wleidydd.' Nid rhyw fath o gyffes od rwyf ar fin ei gwneud yw hon, ond y pwynt rwy'n ei wneud drwy agor fel hyn yw eu bod yn eiriau na fyddwn byth wedi disgwyl iddynt ddod allan o fy ngheg pan oeddwn eu hoed hwy, yn eistedd yno, nid yn unig oherwydd nad oedd y Cynulliad Cenedlaethol yn bodoli bryd hynny, ond am nad oeddwn yn un am siarad cyhoeddus ac nid oedd gwleidyddiaeth yn ymddangos fel pe bai - . Er fy mod wedi cael fy ngwleidyddoli gan y dref a'r gymuned lle y cefais fy magu, nid oeddwn o reidrwydd yn teimlo bod gwleidyddiaeth yn rhywbeth i mi. Nid oedd gwleidyddion yn edrych, yn swnio neu hyd yn oed yn gweithredu fel fi, ac nid oeddwn yn gwybod ble i ddechrau, lle y byddech yn cymryd rhan neu beth y gallech gymryd rhan ynddo. Felly, fy neges yw: os gallaf i ei wneud, gall unrhyw un arall ei wneud yn y dyfodol. Ond mae'r dirgelwch, y rhwystrau a'r camsyniadau ynglŷn â gwleidyddiaeth, beth ydyw, ar gyfer pwy y mae a phwy sy'n wleidydd yn parhau, ac mae gan bawb ohonom, yn y lle hwn a'r tu allan iddo, ddyletswydd ddemocrataidd i newid hyn. Ond y cwestiwn mewn gwirionedd yw: ble rydym yn dechrau? Rwy'n falch o weld ymgynghoriad y Llywydd ar sefydlu senedd ieuenctid newydd i Gymru, a lansiwyd yr wythnos diwethaf. Mae'n bwysig fod pobl ifanc ledled Cymru yn cael cyfle cenedlaethol i gael eu llais wedi'i glywed ac i gyfrannu at ein democratiaeth ddatganoledig sy'n tyfu. Ond fel Aelod Cynulliad yng ngogledd-ddwyrain Cymru, mae'n arbennig o bwysig i mi fod unrhyw senedd ieuenctid yn cael ei gwneud yn hygyrch a bod cyfranogi yn opsiwn realistig i bobl ifanc ledled Cymru, waeth beth fo'u lleoliad, eu cefndir neu eu haddysg. Wrth i'r ymgynghoriad fynd rhagddo, byddaf yn annog cynifer o sefydliadau ac unigolion ar draws gogledd Cymru i ddweud eu barn ac i ddylanwadu ar y ddarpar senedd ieuenctid yn gynnar. Hyderaf y bydd fy nghyd-Aelodau'n gwneud yr un peth. Ychydig yn nes at adref, a chyfeiriad amserol wrth i ni fynd i bleidleisio yn yr etholiadau awdurdod lleol, roedd hi'n hyfryd clywed bod sefydlu cyngor ieuenctid ar gyfer Sir y Fflint yn un o addewidion etholiadol allweddol grŵp Llafur Sir y Fflint. Mae hyn yn rhywbeth a fydd yn cael fy nghefnogaeth lawn a gweithredol, a byddai'n ddiddorol gweld sut y mae cynghorau ieuenctid a sefydlwyd eisoes ar draws Cymru a'r DU yn gweithio'n ymarferol, yr hyn y gellir ei ddysgu a'r hyn y gellir adeiladu arno, gan fy mod yn credu ei bod yn bwysig nad ymarferion ticio blychau'n unig yw cynghorau ieuenctid a seneddau a bod pobl ifanc yn cael adnoddau a chefnogaeth ddigonol i'w galluogi i weld canlyniadau gwirioneddol yn deillio ohonynt. Ond yr hyn a ddylai fod yn ganolog i hyn mewn gwirionedd yw mynd yn ôl i'r ysgol a dechrau arfogi pobl ar oed ifanc nid yn unig â'r offer i gymryd rhan weithredol ym mywyd gwleidyddol Cymru, ond i sylweddoli gwerth a phwysigrwydd gwneud hynny. Gall dinasyddiaeth weithgar mewn ysgolion annog a grymuso plant i weld eu penderfyniadau'n arwain at newid go iawn, helpu i ddatblygu diwylliant o gyfranogiad yn gynnar drwy weithio gydag eraill mewn amgylchedd cyngor ysgol neu debyg, a chreu arweinwyr y dyfodol a'r rhai sy'n dwyn gwleidyddion i gyfrif. Ddeunaw mlynedd ers dyfodiad Cynulliad Cymru, mae gormod o bobl - yn ifanc, yn hen a rywle yn y canol - yn dal i fod yn aneglur ynglŷn â beth yn union y mae'r Cynulliad yn ei wneud, pa gyfrifoldebau penodol a geir yma yng Nghymru a sut y mae'n gweithio ar eu cyfer. Felly, mae'n bwysicach nag erioed ein bod yn rhoi camau ar waith i addysgu'r genhedlaeth nesaf yn well tra'u bod yn dal yn yr ysgol. Fel y gwyddom, mae Llywodraeth Cymru yn y broses o ddatblygu cwricwlwm newydd ar gyfer ysgolion Cymru a fydd yn rhoi mwy o bwyslais ar baratoi pobl ifanc ar gyfer bywyd. Dyma gyfle gwirioneddol y mae angen bachu ynddo i sefydlu rhaglenni a gweithgarwch a fydd yn galluogi ac yn grymuso ein pobl ifanc i fod yn ddinasyddion hyderus a mwy gweithgar. Mae'r trydydd diben a amlinellir yn y cwricwlwm ar gyfer bywyd yn tanlinellu pwysigrwydd datblygu dinasyddion egwyddorol a gwybodus sy'n llwyr ymwybodol o'u hawliau a'u cyfrifoldebau. Mae gwleidyddiaeth a dinasyddiaeth weithgar yn mynd law yn llaw a rhaid iddynt fod yn rhan annatod o addysg pob plentyn yng Nghymru. Y cwestiwn yw: sut y gellir cyflawni hyn? Rwy'n gwybod bod llawer o rôl addysgu gwleidyddiaeth mewn ysgolion wedi lleihau'n draddodiadol o fewn y cwricwlwm Addysg Bersonol a Chymdeithasol, sydd bob amser yn orlawn o bethau y mae angen eu cynnwys. Er fy mod yn croesawu'r hyn sy'n digwydd yn rhan o Addysg Bersonol a Chymdeithasol, mae'n aml yn digwydd mewn cyfnod cywasgedig o amser ac rwy'n siŵr y byddai'r rhan fwyaf ohonom yn gyndyn i ychwanegu at ddisgwyliadau llwyth gwaith athrawon gweithgar sydd eisoes yn ysgwyddo baich sylweddol iawn. Yn ychwanegol at yr angen i addysgu dinasyddiaeth ac addysg am ddatganoli fod yn rhan safonol a statudol o'r cwricwlwm, mae'n bwysig ei fod yn cael ei gyflwyno gan bobl sydd nid yn unig yn meddu ar yr arbenigedd a'r profiad, ond pobl sy'n angerddol yn ei gylch hefyd, gan na fydd yn gweithio, unwaith eto, os mai ymarfer ticio blychau ydyw. Mae'n rhaid iddo gael ei gyflwyno gyda brwdfrydedd ac angerdd go iawn er mwyn i'r plant a'r bobl ifanc sy'n ei glywed allu ei werthfawrogi'n iawn a chymryd rhan a gwneud rhywbeth yn sgil hynny. Yn fy marn i, a barn llawer o bobl eraill y siaradais â hwy, mae angen iddo fod yn rhan statudol o'r cwricwlwm ysgol mewn rhyw ffordd, ond rwy'n credu bod angen trafodaeth fwy, wrth symud ymlaen, ar sut y gall hyn weithio orau'n ymarferol mewn gwirionedd. Efallai gyda rhai agweddau ar hyn a allai fod rôl fwy a mwy ffurfiol i wasanaeth addysg ac allgymorth y Cynulliad? A pha ran y mae cynghorau ysgol yn ei chwarae? Er bod sefydlu cynghorau ysgol yn ofyniad statudol ar hyn o bryd, nid oes sail statudol ar gyfer sut y mae cynghorau ysgol yn gweithredu. Mae fy mhrofiad anecdotaidd personol yn dweud wrthyf nad yw'r hyn sy'n gweithio i un cyngor ysgol yn mynd i weithio i gyngor ysgol arall o reidrwydd. Felly, gallai fod angen peth hyblygrwydd o ran yr ystod o syniadau ac opsiynau ar gyfer annog dinasyddiaeth weithredol a gwerth pleidleisio a chyfranogiad. Mae ysgolion yn chwarae rhan allweddol yn creu diwylliant a meithrin normau cymdeithas ddemocrataidd. Mae'n rhaid i ddinasyddiaeth weithredol ddechrau yn yr ysgolion. Yn fy etholaeth i yn unig, deuthum ar draws nifer o enghreifftiau arloesol o sut y rhoddir lle i blant a myfyrwyr gael blas ar wahanol agweddau ar ddinasyddiaeth weithredol. Ceir grŵp ysbrydoledig o fyfyrwyr yn Ysgol Alun yr Wyddgrug sy'n gwirfoddoli fel rhan o ymgyrch 'Girl Up' Sefydliad y Cenhedloedd Unedig - ymgyrch sy'n ymgysylltu â menywod ifanc i roi camau ar waith i gynorthwyo merched a menywod ifanc mewn gwledydd sy'n datblygu a'r mannau lle y mae anoddaf, yn aml, i fod yn ferch. Mae'r myfyrwyr yn enghraifft wych o ddinasyddiaeth weithredol, nid yn unig o fewn muriau eu hysgolion eu hunain wrth newid canfyddiadau a gwneud eu rhan i ddileu rhwystrau, ond hefyd y tu hwnt i hynny wrth hyrwyddo achos menywod ifanc ar draws y byd. Mae gan Ysgol Gynradd Parc Cornist yn y Fflint gynllun llysgenhadon ysgol, gyda thri math o lysgennad: llysgenhadon amgylcheddol sy'n gweithio gydag athrawon i ddod o hyd i ffyrdd newydd o fod yn ysgolion ecogyfeillgar; llysgenhadon ffordd iach o fyw gyda'r nod o wneud yr ysgol yn lle iachach; a llysgenhadon entrepreneuraidd sy'n gwneud gwaith elusennol a chodi arian. Mae pob llysgennad yn gweithio'n agos gyda staff i ddatblygu newidiadau yn yr ysgol, a dônt at ei gilydd bob hanner tymor i drafod cynnydd. Mae plant a fu'n llysgenhadon yn y gorffennol yn cymryd rhan yn y broses o ddethol llysgenhadon newydd, ac mae'r plant yn cyflwyno'u syniadau a'u gweledigaethau ynglŷn â rolau posibl eraill ar gyfer llysgenhadon. Yn olaf, ond nid yn lleiaf, ceir senedd Ysgol Merllyn. Gwn fod Ysgrifennydd y Cabinet wedi cyfarfod ag aelodau o'r senedd bresennol yn ystod eu hymweliad â'r Senedd. Er bod llawer o ffocws y cyfryngau a gwleidyddiaeth yn canolbwyntio ar yr etholiadau lleol yfory a'r etholiad cyffredinol ar 8 Mehefin, ffocws yr ysgol gynradd hon ym Magillt fydd y diwrnod mawr ar 14 Gorffennaf pan fydd disgyblion yn pleidleisio yn nhrydydd etholiad cyffredinol yr ysgol. Yn y ddau etholiad blaenorol, y cymhwyster ar gyfer pleidleisio oedd bod yn rhaid i chi fod dros bedair oed ac mewn addysg amser llawn. Ar ôl ymgyrch lwyddiannus, mae'r feithrinfa wedi cael ei rhyddfreinio a bydd yn pleidleisio am y tro cyntaf yn etholiad 2017. Cyn y diwrnod pleidleisio, bydd disgyblion sy'n ymgeiswyr yn cyflwyno areithiau, yn ymgyrchu ac yn cynnal hustyngau. Ar ddiwrnod yr etholiad ei hun, mae disgyblion yn mynd i'r blwch pleidleisio, cyhoeddir arolwg barn wrth i bobl adael y man pleidleisio, ac mae'r broses gyfan yn cael ei goruchwylio gan archwilwyr annibynnol. Rwy'n edrych ymlaen at chwarae fy rhan fy hun yn y broses ddemocrataidd, ac rwyf wedi cytuno i wneud sifft gynnar yn yr orsaf bleidleisio ar y diwrnod. Yn dilyn yr etholiad, cyhoeddir enw'r prif weinidog a'r dirprwy brif weinidog ac mae'r prif weinidog yn ymweld â'r frenhines - y pennaeth Tracy Jones - a bydd hi'n gofyn iddynt ffurfio llywodraeth. Penodir gweinidogion wedyn, i oruchwylio'r portffolios, sy'n cynnwys chwaraeon, yr amgylchedd ac addysg. Rwyf wedi llwyddo i gael fy nwylo ar gopi o gofnodion cyfarfod cabinet diweddar yn Ysgol Merllyn. Yn ddiweddar, trafododd cynrychiolwyr etholedig gynigion ar gyfer drychau yn nhoiledau'r merched, digwyddiad celf yn ystod tymor yr hydref a pharhau chwaraeon yn ystod gweithgareddau'r bore. Dyma enghraifft ragorol o sut y gall athrawon hwyluso'r cyfle i ddisgyblion gymryd yr awenau yn eu hysgolion mewn ffordd arloesol, hwyliog ac effeithiol. Yn y pen draw, yr hyn y mae'n ei wneud yw ymgorffori pwysigrwydd pleidleisio yn y plant yn ifanc, ar oedran ifanc, a bod yn ddinesydd gweithredol. Pan ddaethant yma ar ymweliad, gofynnais iddynt pam ei bod yn bwysig pleidleisio, gan ddisgwyl iddynt ddweud wrthyf, 'Am ei fod yn rhoi llais i ni. Gallwn gael ein llais wedi'i glywed. Gallwn ddweud ein barn.' Ond cododd un bachgen bach ei law a dweud, 'Oherwydd os nad ydym yn pleidleisio, bydd pobl fel Donald Trump yn cael eu hethol.' Drwy enghreifftiau a mentrau fel hyn, mae disgyblion yn cael eu trwytho yn egwyddorion democratiaeth a grymuso o oedran ifanc. Caiff hyn ei gyflawni drwy gyfrwng model hwyliog, rhyngweithiol a realistig o wleidyddiaeth go iawn. Mae'n bwysig fod yr enghreifftiau gorau'n rhoi modd i'r plant a'r bobl ifanc weithredu go iawn a gweld canlyniadau hynny drostynt eu hunain. Lle yr hwylusir cyfleoedd i bobl ifanc gymryd rhan mewn dinasyddiaeth a gwleidyddiaeth, bydd y ddealltwriaeth o bwysigrwydd bod yn ddinesydd gweithredol yn dilyn yn ddieithriad. Y gobaith yw y bydd y disgyblion hyn yn cael eu hysbrydoli a'u paratoi yn y dyfodol i ddod yn arweinwyr yfory yma yng Nghymru, ledled y DU, ac yn rhyngwladol. Efallai un diwrnod, y bydd prif weinidog ysgol gynradd yn dod yn Brif Weinidog Cymru yma.