English: I'm very pleased to take part in this debate - very timely; as Dai just indicated, there's a report just published by the Climate Change, Environment and Rural Affairs Committee on this subject, and I too thought the Chair's foreword was excellent and rather sobering, and I quote: 'Plastic pollution is now one of the greatest challenges facing our planet, and Wales can't solve this global problem on its own, but we cannot wait any longer, it's important that we step up and take a lead when we can.' And that's very much what we should be doing. I know that there are some people in this Assembly who take the view that, because Wales is such a small part of the world population, we're sort of absolved from playing our part in these challenges. Well, that's not how it should be; we should be completely aware of our responsibility and we should try to lead where we can, and we've talked a little bit about recycling, and there are deeper issues there. But, broadly, I think Wales has done well there, and has led the way in many respects. Deputy Presiding Officer, I read today in one of our national newspapers that the World Wildlife Fund has just issued a report saying that the average person in Britain ingests the equivalent of a credit card's worth of plastic a week, and 90 per cent of that is via water. Now, I hope Radio 4's programme More or Less will be looking at that claim, because it seems absolutely fantastic to me that we can be consuming so much plastic directly. But it is a reminder that, particularly in our consumption of water and in consuming products that come in plastic containers, as more and more do, whereas, often, many of them would have been in glass or whatever - you know, these things really have to be borne in mind. So, I've said I do commend the Government where it has taken action and I think the spirit of this motion is that we bank that but then go further and we do need, as Andrew said, to ensure that the next generation gets a greener, more sustainable environment than the one that we've inherited and, indeed, partly created. I do want to look at the deposit scheme first, because I think it's interesting how the public not only widely accepts the need for this, but they've been ahead of us, they've really been pushing us to look at these schemes. I think this is true on many environmental issues as well, and we need to draw on that enthusiasm. In fairness to the Welsh Government, they have sponsored a report that looked at extending producer responsibility, and that demonstrates that a 90 plus per cent recycling rate could be achieved in this area, and, indeed, there is some best practice around the world that does demonstrate that. So, again, I do think that Welsh Government is right to be pushing in this area. And also, if you look at, in particular, a deposit-return scheme, one of the advantages of that is that we would also be developing very high-quality data in the way that those schemes tend to be run. Again, I think that would be very, very helpful for us, and we've heard issues of the circular economy referred to. I think the Government is sending the right signals, but, like Andrew, I think you need to get a move on, and we need to see that there is some progress fairly soon. I was pleased that a significant number of Members, Deputy Presiding Officer, attended the event that I sponsored earlier this year, when a deposit-return scheme machine was brought into the Assembly, and we all had a chance to use it and see it in action. I think we were very impressed by how practical and effective it was, and I thank in particular the Marine Conservation Society for helping to organise that event, and, indeed, thank them for the wider work they do in Wales in leading the fight against plastic pollution. I think the visible effect is really quite a concern as well. Andrew mentioned that we see it in our watercourses. I walk in to the Assembly more days than I drive, and I walk across the barrage, and to see the plastic waste being washed up against the barrage is really quite awful. So, I do think that we need to look at innovative ways, industry-led ways. That's the wonderful thing about the deposit scheme, that they would be responsible for it, at least with the favoured model, and we need to get on and do it. Can I just conclude by saying how shocked I was by the documentaries on where we're sending our plastic waste, which we assume is being recycled? Malaysia and China were mentioned, and we need a reality check here, because this 'out of sight, out of mind' attitude needs to change, and we need to be assured that, when we're sending our waste abroad, it is actually getting recycled, and we're not just sending our problem abroad into economies and societies less equipped to recycle than we are. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n falch iawn o gymryd rhan yn y ddadl hon - amserol iawn; fel y mae Dai newydd ddweud, mae adroddiad newydd gael ei gyhoeddi gan y Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd a Materion Gwledig ar y pwnc hwn, ac roeddwn innau hefyd o'r farn fod rhagair y Cadeirydd yn ardderchog ac yn sobreiddiol iawn, ac rwy'n dyfynnu: 'Llygredd plastig yw un o'r heriau mwyaf sy'n wynebu ein planed. Ni all Cymru ddatrys y broblem fyd-eang hon ar ei phen ei hun, ond ni allwn aros mwyach, mae'n bwysig ein bod yn camu ymlaen ac yn arwain lle y gallwn.' A dyna'n wir beth y dylem ei wneud. Gwn fod rhai pobl yn y Cynulliad sy'n credu, am fod Cymru'n rhan mor fach o boblogaeth y byd, ein bod yn cael ein rhyddhau rywsut rhag chwarae ein rhan yn yr heriau hyn. Wel, nid dyna sut y dylai fod; dylem fod yn gwbl ymwybodol o'n cyfrifoldeb a dylem geisio arwain lle y gallwn, ac rydym wedi siarad ychydig am ailgylchu, ac mae problemau dyfnach ynghlwm wrth hynny. Ond yn gyffredinol, rwy'n credu bod Cymru wedi gwneud yn dda ar hynny, ac wedi arwain y ffordd mewn sawl ystyr. Ddirprwy Lywydd, darllenais heddiw yn un o'n papurau newydd cenedlaethol fod Cronfa Bywyd Gwyllt y Byd newydd gyhoeddi adroddiad yn dweud bod y person cyffredin ym Mhrydain yn llyncu'r hyn sy'n cyfateb i gerdyn credyd o blastig yr wythnos, a bod 90 y cant ohono drwy ddŵr. Nawr, rwy'n gobeithio y bydd rhaglen More or Less Radio 4 yn edrych ar yr honiad hwnnw, oherwydd mae'n ymddangos yn gwbl anhygoel i mi ein bod yn gallu llyncu cymaint o blastig yn uniongyrchol. Ond mae'n ein hatgoffa, yn enwedig yn ein defnydd o ddŵr ac wrth fwyta cynhyrchion sy'n dod mewn cynwysyddion plastig, fel y gwna mwy a mwy ohonynt, pan fyddai llawer ohonynt, yn aml, wedi bod mewn gwydr neu beth bynnag - wyddoch chi, mae'n rhaid cadw'r pethau hyn mewn cof. Felly, dywedais fy mod yn canmol y Llywodraeth lle mae wedi gweithredu a chredaf mai ysbryd y cynnig hwn yw ein bod yn bancio hynny ond wedyn yn mynd ymhellach ac mae angen inni sicrhau, fel y dywedodd Andrew, fod y genhedlaeth nesaf yn cael amgylchedd gwyrddach a mwy cynaliadwy na'r un a etifeddwyd gennym, ac a grëwyd gennym yn rhannol. Rwyf am edrych ar y cynllun dychwelyd blaendal yn gyntaf, oherwydd credaf ei bod yn ddiddorol fod y cyhoedd nid yn unig yn derbyn bod angen hyn, ond maent wedi bod ar y blaen inni, maent wedi bod yn ein gwthio i edrych ar y cynlluniau hyn. Credaf fod hyn yn wir am lawer o faterion amgylcheddol hefyd, ac mae angen inni fanteisio ar y brwdfrydedd hwnnw. A bod yn deg â Llywodraeth Cymru, maent wedi noddi adroddiad a edrychodd ar ehangu cyfrifoldeb cynhyrchwyr, ac mae hynny'n dangos y gellid cyflawni cyfradd ailgylchu o 90 y cant a mwy yn y maes hwn, ac yn wir, ceir rhai arferion gorau ledled y byd sy'n dangos hynny. Felly, unwaith eto, rwy'n credu bod Llywodraeth Cymru yn iawn i wthio yn y maes hwn. Hefyd, os edrychwch chi ar gynllun dychwelyd blaendal yn benodol, un o fanteision hynny yw y byddem hefyd yn datblygu data o ansawdd uchel iawn yn y ffordd y tuedda'r cynlluniau hynny i gael eu rhedeg. Unwaith eto, rwy'n credu y byddai hynny'n ddefnyddiol iawn i ni, ac rydym wedi clywed am faterion yn ymwneud â'r economi gylchol y cyfeiriwyd ati. Credaf fod y Llywodraeth yn anfon y neges gywir, ond fel Andrew, credaf fod angen ichi symud ymlaen, ac mae angen inni weld bod rhywfaint o gynnydd yn cael ei wneud yn weddol fuan. Roeddwn yn falch fod nifer sylweddol o'r Aelodau, Ddirprwy Lywydd, wedi mynychu'r digwyddiad a noddwyd gennyf yn gynharach eleni, pan ddaethpwyd â pheiriant y cynllun dychwelyd blaendal i'r Cynulliad, a chawsom i gyd gyfle i'w ddefnyddio a'i weld ar waith. Rwy'n credu ein bod wedi synnu'n fawr at ba mor ymarferol ac effeithiol ydoedd, a diolch yn arbennig i'r Gymdeithas Cadwraeth Forol am helpu i drefnu'r digwyddiad hwnnw, ac yn wir, diolch iddynt am y gwaith ehangach a wnânt yng Nghymru yn arwain y frwydr yn erbyn llygredd plastig. Rwy'n credu bod yr effaith weladwy yn peri cryn dipyn o bryder hefyd. Soniodd Andrew ein bod yn ei weld yn ein cyrsiau dŵr. Byddaf yn cerdded i'r Cynulliad ar fwy o ddiwrnodau nag y byddaf yn gyrru, a byddaf yn cerdded ar draws y morglawdd, ac mae gweld y gwastraff plastig sy'n cael ei olchi yn erbyn y morglawdd yn ddychrynllyd iawn. Felly, credaf fod angen inni edrych ar ffyrdd arloesol, wedi'u harwain gan ddiwydiant. Dyna'r peth gwych am y cynllun blaendal, y byddent hwy'n gyfrifol amdano, gyda'r model a ffafrir o leiaf, ac mae angen inni fwrw ymlaen i wneud hynny. A gaf fi orffen drwy ddweud cymaint o sioc a gefais wrth wylio'r rhaglenni dogfen yn dangos i ble'r ydym yn anfon ein gwastraff plastig, a ninnau'n tybio ei fod yn cael ei ailgylchu? Soniwyd am Malaysia a Tsieina, ac mae angen inni edrych ar y ffeithiau yma, oherwydd mae angen newid yr agwedd 'allan o'r golwg, allan o'r meddwl', ac mae angen inni gael sicrwydd, pan fyddwn yn anfon ein gwastraff dramor, ei fod yn cael ei ailgylchu go iawn, ac nad ydym yn anfon ein problem dramor i economïau a chymdeithasau sy'n llai abl i ailgylchu na ni. Diolch yn fawr iawn.