English: Diolch, Ddirprwy Weinidog. I welcome the statement that's been issued this afternoon and I thank you for the namecheck in the statement and for mentioning the cross-party group that I've helped to set up with the assistance of the fantastic staff at the drugs charity Kaleidoscope. It's also pleasing to be reminded of the reduction in drug deaths in Wales, although I'd like to see the number reduced further because each and every one of those deaths is a tragedy. The rise in alcohol-specific deaths by nearly 20 per cent tallies with the anecdotal evidence that many people were drinking more during lockdown, and it has a huge concern. There's a strong sense from experts in the field and those who have recovered after a life of addiction that a more compassionate, peer-led approach, that is centred on harm reduction, will be much more effective in combating substance abuse. Waging the war on drugs has been tried for decades and decades without resolution or even an end in sight. This was, by and large, the message that came over loud and clear during the inaugural meeting of the cross-party group on substance misuse. This group was set up to encourage the conversation about life experiences and what constitutes good practice. In our first meeting yesterday, we heard some powerful testimonies from people who had been to hell and back due to substance abuse and addiction. Deputy Minister, I hope we can welcome you to a future meeting to meet and talk with the members of the group. Plaid Cymru rejects the tabloid-headline-grabbing and draconian drug policies that the Tories in England have. Like many things they announce these days, I suspect it's nothing more than a smokescreen to divert attention from their serious and multiple failings in other areas. In contrast to the reactionary Westminster way of doing things, Plaid Cymru has called for investment into tackling the root causes of drug misuse through innovative programmes and establishing drug-consumption rooms for people to stabilise their drug use. Criminalising people who need treatment is no good for anyone, and it certainly isn't good for society. We can forge a different path here in Wales, even within the limitations of a criminal justice system that is yet to be devolved. One of the major examples of this has been the out-of-work peer mentoring services running throughout Wales. In my region of South Wales East, this goes by the name of Cyfle Cymru, but it is called something different in other parts of the country. This programme, with a proven track record, was funded by European social fund money that was due to run out in August. I very much welcome the commitment to continue with the funding that is needed to maintain this programme. There was little detail in the statement about the out-of-work peer mentoring programmes, and they will run out in August this year. Can we, therefore, have an undertaking that there will be a continuation of services commissioned by the Welsh Government? The current peer-led model has worked well for the last five years, and experienced staff, who make it the success that it is, need the safeguards that they can carry on with the vital work beyond August in helping some of the most vulnerable people in our communities. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Dirprwy Weinidog. Rwy'n croesawu y datganiad a gyhoeddwyd y prynhawn yma a diolch i chi am fy nghrybwyll yn y datganiad ac am sôn am y grŵp trawsbleidiol yr wyf wedi helpu i'w sefydlu gyda chymorth y staff gwych yn yr elusen gyffuriau Kaleidoscope. Mae hefyd yn braf cael fy atgoffa o'r gostyngiad yn nifer y marwolaethau yn sgil cyffuriau yng Nghymru, er yr hoffwn weld y nifer yn gostwng ymhellach gan fod pob un o'r marwolaethau hynny'n drasiedi. Mae'r cynnydd o bron i 20 y cant mewn marwolaethau sy'n benodol i alcohol yn cyd-fynd â'r dystiolaeth anecdotaidd y bu llawer o bobl yn yfed mwy yn ystod y cyfyngiadau symud, ac mae hynny'n bryder enfawr. Mae ymdeimlad cryf gan arbenigwyr yn y maes a'r rhai sydd wedi gwella ar ôl bywyd o gaethiwed y bydd dull mwy tosturiol, a arweinir gan gymheiriaid, sy'n canolbwyntio ar leihau niwed, yn llawer mwy effeithiol wrth fynd i'r afael â chamddefnyddio sylweddau. Mae'r rhyfel ar gyffuriau wedi bod yn mynd rhagddo ers degawdau a degawdau heb ddatrysiad na hyd yn oed diwedd yn y golwg. Dyma'r neges, fwy na heb, a oedd yn glir ac yn amlwg yn ystod cyfarfod cyntaf y grŵp trawsbleidiol ar gamddefnyddio sylweddau. Sefydlwyd y grŵp hwn i annog y sgwrs am brofiadau bywyd a beth yw arfer da. Yn ein cyfarfod cyntaf ddoe, clywsom rai tystiolaethau pwerus gan bobl a oedd wedi bod i uffern ac yn ôl oherwydd camddefnyddio sylweddau a dibyniaeth. Dirprwy Weinidog, gobeithio y gallwn ni eich croesawu i gyfarfod yn y dyfodol i gwrdd a siarad ag aelodau'r grŵp. Mae Plaid Cymru yn gwrthod y polisïau cyffuriau didostur sy'n cipio'r penawdau sydd gan y Torïaid yn Lloegr. Fel llawer o bethau y maen nhw'n eu cyhoeddi y dyddiau hyn, rwy'n amau nad yw'n ddim mwy na gwrthdyniad i dynnu sylw oddi wrth eu methiannau difrifol a lluosog mewn ardaloedd eraill. Yn wahanol i'r ffordd adweithiol yn San Steffan o wneud pethau, mae Plaid Cymru wedi galw am fuddsoddi i fynd i'r afael ag achosion sylfaenol camddefnyddio cyffuriau drwy raglenni arloesol a sefydlu ystafelloedd defnyddio cyffuriau i bobl sefydlogi eu defnydd o gyffuriau. Nid yw troseddoli pobl sydd angen triniaeth yn dda i unrhyw un, ac yn sicr nid yw'n dda i gymdeithas. Gallwn ni greu llwybr gwahanol yma yng Nghymru, hyd yn oed o fewn cyfyngiadau system cyfiawnder troseddol nad yw wedi'i ddatganoli eto. Un o'r prif enghreifftiau o hyn fu'r gwasanaethau mentora cymheiriaid di-waith sydd ar waith ledled Cymru. Yn fy rhanbarth i yn Nwyrain De Cymru, enw hwn yw Cyfle Cymru, ond fe'i gelwir yn rhywbeth gwahanol mewn rhannau eraill o'r wlad. Ariannwyd y rhaglen hon, sydd â hanes profedig, gan arian cronfa gymdeithasol Ewrop a oedd i fod i ddod i ben ym mis Awst. Rwyf yn croesawu'n fawr yr ymrwymiad i barhau â'r cyllid sydd ei angen i gynnal y rhaglen hon. Prin oedd y manylion yn y datganiad am y rhaglenni mentora cymheiriaid y tu allan i'r gwaith, a byddan nhw'n dod i ben ym mis Awst eleni. A allwn ni, felly, gael ymrwymiad y bydd parhad o'r gwasanaethau a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru? Mae'r model presennol a arweinir gan gymheiriaid wedi gweithio'n dda dros y pum mlynedd diwethaf, ac mae angen i staff profiadol, sy'n sicrhau ei fod y llwyddiant yr ydyw, gael mesurau diogelu er mwyn iddyn nhw allu parhau â'r gwaith hanfodol y tu hwnt i fis Awst i helpu rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymunedau. Diolch yn fawr.