English: Looking through this framework, I quite enjoy the quality of the document and some of the maps; it's quite interesting to read. But a few things struck me. One thing I'd quote. It says: 'Clear decisions should be made on the scale and location of growth through the preparation of a Strategic Development Plan'. It's a very statist statement. It assumes that what we do, through this plan, is going to drive growth and determine where it is, whereas, actually, much, if not most, of that is going to reflect decisions made within the private sector. And I think a greater degree of humility in writing this and an understanding of how important private actors and their pursuit of profit are, compared to what we might like to put in a document such as this - ideally, the two should work together. Within the section on south-east Wales, including the south central region for this purpose, we've got statements like: 'Cardiff will remain the primary settlement in the region, its future strategic growth shaped by its strong housing and employment markets and it will retain its capital city role'. I'm not sure where that takes us. The next section, though, says: 'Strategic and Local Development Plans will need to consider the interdependence of Cardiff and the wider region.' And that certainly is right. And what I was particularly struck with was with the local development plan, initially, at least, with Caerphilly and all that housing that was put up towards the boundary with Cardiff, and only road transport being available to take those people likely into jobs in Cardiff, and that wasn't joined up. We then have a statement: 'Cardiff relies on people from across the full region and ensuring communities around the Capital are vibrant, prosperous and connected helps to support Cardiff.' Well, yes, perhaps, and, to the extent those areas are connected with Cardiff and we reinforce that further, clearly that will support Cardiff. But if those connections are elsewhere within the regions, they may not, and, if they're outside the region, not to Cardiff, then they may well not support Cardiff, or even take growth away. So, one example of that would be the Ebbw Vale line, and whether services on that should only come into Cardiff or we should also have at least one an hour to Newport. And if that then goes on to Cardiff, clearly, that - if you make one decision, it supports Cardiff growth more than another, where you may help in having more growth in Newport that might otherwise have been in Cardiff. Similarly, the connections within the region outside the region also matter, and, to take Newport as an example, improving those connections to Bristol could have a really big benefit for Newport. But it's unlikely to support Cardiff to the same degree if it leads to a greater focus of the Newport economy towards Bristol rather than Cardiff, although, of course, we would prefer them to be complementary. We go on to say that investment should be 'located in the most accessible and sustainable locations within the context of the whole region', but what about the other regions, what about areas across our border in England? I heard Siân Gwenllian complain earlier about how this was far too much focused on east-west links and cross-border agglomerations, and, actually, I don't see that much of that. And, certainly, in the south-east Wales section, it doesn't appear to be mentioned. For instance, we say, 'Cardiff is currently experiencing a period of growth in population and employment, but the city cannot continue to expand indefinitely without major consequences for the environment. It is a compact city nearing its physical limits', and it's in that context that we then go on to say about Newport - or the Government does - in this document: 'The Welsh Government is determined to see development and growth in Newport, allowing the city to fulfil its potential as a second focal point for the region'. So, of course, one reason Newport might grow is because of constraints on growth in Cardiff, but surely we need also to consider what are those constraints on growth in Bristol. And you see a much tighter green belt around Bristol, you see much higher levels of house prices and very significant constraints on development. So, at least for Newport and other areas near the border with England, we need to be focusing on how do we attract business from there in order to increase wealth and prosperity within the south-east region, and I don't think we are doing that sufficiently at the moment. However, I do give credit to the Welsh Government in the areas where - so, Help to Buy, about a quarter of the spend, at least, I think, has been on properties around Newport, many of which are being occupied by people who are then commuting to Bristol, albeit supporting the Welsh income tax base. Similarly, I think Ken Skates has worked very strongly on lobbying to improve services from Cardiff through Newport to Bristol, and, again, that would benefit the whole region. So, although I think there are things Welsh Government are doing that are working cross border in supporting that growth, this document itself doesn't seem to do that to the same degree, and it seems very regionally focused within the sub bits, rather than looking for those opportunities to work across the border and drive prosperity for Wales. Thank you.
Welsh: Wrth edrych drwy'r fframwaith hwn, rwy'n mwynhau ansawdd y ddogfen a rhai o'r mapiau; mae'n eithaf diddorol i'w ddarllen. Ond fe wnaeth ambell beth fy nharo. Un peth yr hoffwn ei ddyfynnu. Mae'n dweud: 'Dylid gwneud penderfyniadau clir ynghylch maint a lleoliad twf drwy lunio Cynllun Datblygu Strategol'. Mae'n ddatganiad gwladoliaethol iawn. Mae'n tybio mai'r hyn a wnawn, drwy'r cynllun hwn, yw sbarduno twf a phenderfynu ble y mae, ond mewn gwirionedd, mae llawer, os nad y rhan fwyaf, o hynny'n mynd i adlewyrchu penderfyniadau a wneir yn y sector preifat. A chredaf y byddai mwy o ostyngeiddrwydd wrth ysgrifennu hyn a dealltwriaeth o ba mor bwysig yw gweithredwyr preifat a'u hymdrechion i wneud elw, o'u cymharu â'r hyn yr hoffem ei roi mewn dogfen fel hon - yn ddelfrydol, dylai'r ddau weithio gyda'i gilydd. Yn yr adran ar dde-ddwyrain Cymru, gan gynnwys rhanbarth canol y de at y diben hwn, mae gennym ddatganiadau fel: 'Caerdydd fydd y prif anheddiad yn y rhanbarth o hyd, gyda'i thwf strategol yn y dyfodol yn cael ei lywio gan ei marchnadoedd tai a chyflogaeth cryf a bydd yn parhau â'i rôl fel prifddinas'. Nid wyf yn siŵr i ble mae hynny'n mynd â ni. Mae'r adran nesaf, serch hynny, yn dweud: 'Bydd angen i Gynlluniau Datblygu Strategol a Lleol ystyried y rhyngddibyniaeth rhwng Caerdydd a'r rhanbarth ehangach.' Ac mae hynny'n sicr yn iawn. A'r hyn a'm trawodd yn bennaf oedd y cynllun datblygu lleol, i ddechrau o leiaf, gyda Chaerffili a'r holl dai a godwyd tuag at y ffin â Chaerdydd, a dim ond trafnidiaeth ffyrdd ar gael i fynd â'r bobl hynny i swyddi yng Nghaerdydd, ac nid oedd hynny'n gydgysylltiedig. Yna cawn ddatganiad: 'Mae Caerdydd yn dibynnu ar bobl o bob rhan o'r rhanbarth ac mae sicrhau bod cymunedau o amgylch y Brifddinas yn fywiog, yn ffyniannus ac yn gysylltiedig yn helpu i gefnogi Caerdydd.' Wel ie, efallai, ac mae'n amlwg y bydd hynny'n cefnogi Caerdydd i'r graddau y mae'r ardaloedd hynny'n gysylltiedig â Chaerdydd a'n bod yn atgyfnerthu hynny ymhellach. Ond os yw'r cysylltiadau hynny mewn mannau eraill yn y rhanbarthau, efallai na fyddant yn gwneud hynny, ac os ydynt y tu allan i'r rhanbarth, ac nid i Gaerdydd, mae'n ddigon posibl na fyddant yn cefnogi Caerdydd, neu hyd yn oed yn mynd â thwf oddi wrthi. Felly, un enghraifft o hynny fyddai rheilffordd Glynebwy, ac a ddylai gwasanaethau arni ddod i Gaerdydd yn unig neu a ddylem hefyd gael o leiaf un yr awr i Gasnewydd. Ac os aiff hwnnw ymlaen wedyn i Gaerdydd, yn amlwg - os gwnewch un penderfyniad, mae'n cefnogi twf Caerdydd yn fwy nag un arall, lle gallech helpu i gael mwy o dwf yng Nghasnewydd a allai fod wedi bod yng Nghaerdydd fel arall. Yn yr un modd, mae'r cysylltiadau yn y rhanbarth y tu allan i'r rhanbarth hefyd yn bwysig, ac os cymerwn Gasnewydd fel enghraifft, gallai gwella'r cysylltiadau â Bryste fod o fudd mawr iawn i Gasnewydd. Ond mae'n annhebygol o gefnogi Caerdydd i'r un graddau os yw'n arwain at fwy o ffocws ar economi Casnewydd tuag at Fryste yn hytrach na Chaerdydd, er y byddai'n well gennym iddynt ategu ei gilydd wrth gwrs. Awn ymlaen i ddweud y dylai buddsoddiadau fod wedi'u 'lleoli yn y lleoedd mwyaf hygyrch a chynaliadwy yng nghyd-destun y rhanbarth cyfan', ond beth am y rhanbarthau eraill, beth am ardaloedd dros y ffin yn Lloegr? Clywais Siân Gwenllian yn cwyno yn gynharach am y ffordd roedd hyn yn canolbwyntio llawer gormod ar gysylltiadau rhwng y dwyrain a'r gorllewin a chrynoadau trawsffiniol, ac mewn gwirionedd, nid wyf yn gweld cymaint o hynny. Ac yn sicr, yn y rhan ar dde-ddwyrain Cymru, nid yw'n ymddangos ei fod yn cael ei grybwyll. Er enghraifft, dywedwn, 'Ar hyn o bryd mae Caerdydd yn mynd drwy gyfnod o dwf sylweddol o ran ei phoblogaeth a chyflogaeth, ond ni all y ddinas barhau i ehangu'n ddiderfyn heb effeithio'n sylweddol ar yr amgylchedd. Mae'n ddinas gryno sy'n agosáu at ei therfynau ffisegol', ac yn y cyd-destun hwnnw awn ymlaen wedyn i ddweud am Gasnewydd - neu mae'r Llywodraeth yn dweud - yn y ddogfen hon: 'Mae Llywodraeth Cymru yn benderfynol o weld datblygu a thwf yng Nghasnewydd, a fydd yn galluogi'r ddinas i gyflawni ei photensial fel yr ail ganolbwynt i'r rhanbarth.' Felly, wrth gwrs, un rheswm y gallai Casnewydd dyfu yw oherwydd cyfyngiadau ar dwf yng Nghaerdydd, ond mae'n siŵr fod angen inni hefyd ystyried beth yw'r cyfyngiadau ar dwf ym Mryste. Ac fe welwch lain las lawer tynnach o amgylch Bryste, fe welwch lefelau llawer uwch o brisiau tai a chyfyngiadau sylweddol iawn ar ddatblygu. Felly, o leiaf ar gyfer Casnewydd ac ardaloedd eraill ger y ffin â Lloegr, mae angen inni ganolbwyntio ar sut rydym yn denu busnes oddi yno er mwyn cynyddu cyfoeth a ffyniant yn rhanbarth y de-ddwyrain, ac nid wyf yn credu ein bod yn gwneud digon o hynny ar hyn o bryd. Fodd bynnag, rwy'n canmol Llywodraeth Cymru yn yr ardaloedd lle - felly, Cymorth i Brynu, mae tua chwarter y gwariant, o leiaf hynny rwy'n credu, wedi bod ar eiddo o amgylch Casnewydd, gyda llawer ohono'n cartrefu pobl sydd wedyn yn cymudo i Fryste, er eu bod yn cefnogi sylfaen treth incwm Cymru. Yn yr un modd, credaf fod Ken Skates wedi gweithio'n galed iawn ar lobïo i wella gwasanaethau o Gaerdydd drwy Gasnewydd i Fryste, ac unwaith eto, byddai hynny o fudd i'r rhanbarth cyfan. Felly, er fy mod yn credu bod pethau y mae Llywodraeth Cymru yn eu gwneud sy'n gweithio'n drawsffiniol i gefnogi'r twf hwnnw, nid yw'n ymddangos bod y ddogfen hon ei hun yn gwneud hynny i'r un graddau, ac mae'n ymddangos ei bod yn canolbwyntio'n rhanbarthol iawn o fewn yr is-rannau, yn hytrach na chwilio am y cyfleoedd i weithio'n drawsffiniol ac ysgogi ffyniant i Gymru. Diolch.