English: Thank you, Deputy Presiding Officer. When the First Minister formed this Welsh Government in May 2016, he made it clear that one of our central priorities as an administration would be to create better jobs closer to home. It was an instruction to all Ministers, across the Government, to spread opportunity across all parts of Wales and to use every devolved lever at our disposal to creatively support that ambition. That meant working in new ways, across ministerial portfolios and breaking down traditional Government silos to create meaningful job opportunities where the market was failing to do so. One of the most important responsibilities I was given at that time was to make further progress with a novel idea brought to us by the Wales Trades Union Congress to utilise the spending power of public procurement and, through the use of reserved contracts, use that lever to create jobs in areas of high employment need. The idea was a simple one, that, as well as providing new job opportunities for individuals who needed them, we could also put around those opportunities individualised packages of support and focus on the specific barriers that prevented them getting into work and then on into better paid work. In many ways, the idea is not new. We have, across parties, talked many times about the potential of using the routine spending power of Government in this way. The challenge, as ever, is practically how to make that work on the ground. State-aid rules, procurement guidelines, contract law, European regulations and a whole suite of other practical barriers often stood in the way of turning what is a good idea into practical change in our communities. So, working with a talented and innovative team of officials in Welsh Government, together with social partners in the trade union movement and in industry, we have, over the last two years, been developing a series of pilot programmes that could help us overcome many of these practical problems and to test, through a small number of monitored commercial programmes in the Valleys taskforce area, a series of different models for how interventions of this kind could be taken forward. The results of that work is what I present for Members here today: four pilots that we are now taking forward that, whilst on their own represent only a small fraction of the Welsh Government's £6 billion annual procurement budget and total £15 billion overall budget, could, I believe, present us with an exciting lesson for how to harness the power of Government spending in future to usefully create more and better jobs closer to home. The first of these pilots is working towards a specialist garment manufacturing hub. Working in partnership with the social sector, we will appoint a social enterprise to operate a manufacturing unit in Ebbw Vale making high-end, specialist garments. One example of the type of product this unit might look to produce would be outdoor protective work wear, using breathable and abrasion resistant textiles for use in industries such as road working. The manufacturing unit will operate as an intermediate labour market, centred on people, and, with the aim of increasing long-term employability in the surrounding area, supporting those with aspirations to enter, remain and progress in employment. The benefits of this approach are the reinvestment of profits back into the business or the local community, so that, when the business profits, society profits. Barriers to employment have been considered, including how they can be overcome as a part of this pilot. The available factory unit location, for example, is situated within five minutes' walking distance of both bus and train links. We have established a strong working relationship with the Ebbw Vale enterprise zone so that early indication of longer term employment opportunities can be fed through to people within the locality. I am pleased to report that the appointment of a social partner is expected to be completed over the summer, and I expect the factory to be operational by autumn of this year. The initial intention is to employ 25 people, with the specification focusing on their progression to longer-term sustainable employment through training and on-the-ground industry working experiences. We are working hard to develop further opportunities for this company to become a valued supplier within the public and private sectors and to increase its employment numbers. Where we can, we are using those levers that are available to use to assist this, for example from public sector contracts such as Transport for Wales - just one indicator of our commitment as Welsh Government to the pilots through our own contracting mechanisms. The second pilot involves a unit producing traffic and commercial signage such as highway signs, street nameplates, safety signs and hoarding boards. This is an existing social enterprise that employs people with disabilities, and the aim is to increase the hours of work for the current workforce. The hours of work will be increased as a result of my Better Jobs team brokering discussions between the unit and supply chains across Wales to place orders with them. The discussions are mainly with first-tier contractors who receive public sector orders to complete works, rather than with buyers within the public sector. These suppliers are purposely targeted to trigger the social and community benefit terms and conditions embedded within public sector contracts and frameworks in line with our public procurement policy. I am pleased that extra demand for this pilot's products has already resulted in orders placed with the factory with two local authority main contractors, with the local authorities supporting my officials in these discussions, which I am grateful for. I'm also pleased to notify Assembly Members that Transport for Wales has stipulated the use of this factory for their signage requirements once the appointed operator enters the mobilisation stage of the new train operator contract. These orders are welcomed; however, to ensure financial stability within this organisation, shorter-term orders are also being explored by officials, and these include the Welsh Government administration estate contractor, the South Wales Trunk Road Agency and the Assembly Commission itself. Re-engineered paint provides the business niche for the third pilot. My Better Jobs team is establishing a special purpose vehicle to re-engineer waste paint collected from local authority waste sites across Wales. This will bring together the patent owner for the re-engineering process and a local social enterprise to replicate their operation, which is currently based in Birmingham. They will operate the same process from the Bryn Pica eco park within Rhondda Cynon Taf council's boundaries. This means that waste paint from Wales can be collected, re-engineered and re-used in Wales. This is aligned with our decarbonisation agenda - every litre of re-engineered paint will reduce embodied carbon in this product by 1.3 kg. Early planning on the pathway to employment is under way, and the host organisation will be a social enterprise based in Merthyr Tydfil. My officials are also working with the Cardiff capital region skills partnership, who have highlighted a shortage of painter and decorator trades in their region. Finally, the fourth of our pilot projects focuses on recycled paper. It is based on an existing social enterprise that employs disabled, homeless and previously long-term unemployed people and operates as an intermediate labour market. The company collects, sorts and shreds waste paper but needs more tonnage of paper to increase the opportunities for employment within the operation and to become financially self-sustaining. The team continues to work across the public sector raising awareness of this organisation and its services. I am very pleased that the team has already gained a commitment from a local authority to provide the company with more waste paper, which is an early success for this pilot. Deputy Presiding Officer, I conclude with noting that each of the pilots has a different intervention mechanism, and all are placed within the Valleys taskforce area. This is purposely planned so that we have a tested range of commercial interventions in areas of high joblessness first, and that this test-bed of opportunity can be measured for its success, and, potentially, be replicated elsewhere in Wales. I will happily keep Members updated on progress, and look forward to sharing the success of the pilots with you as they come to fruition. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch i chi, Dirprwy Lywydd. Pan ffurfiodd y Prif Weinidog y Llywodraeth Cymru hon ym mis Mai 2016, fe'i gwnaeth yn glir mai un o flaenoriaethau canolog y weinyddiaeth fyddai creu swyddi gwell yn nes at adref. Roedd yn gyfarwyddyd i'r holl Weinidogion, ar draws y Llywodraeth, i ledaenu cyfleoedd ledled Cymru gyfan ac i ddefnyddio pob dull o ddylanwadu datganoledig a oedd ar gael i gefnogi'n greadigol yr uchelgais honno. Roedd hynny'n golygu gweithio mewn ffyrdd newydd, ar draws portffolios Gweinidogol a chwalu seilos traddodiadol Llywodraeth i greu cyfleoedd swyddi arwyddocaol pan nad oedd y farchnad yn gallu gwneud hynny. Un o'r cyfrifoldebau pwysicaf a roddwyd i mi ar yr adeg honno oedd cynyddu ymhellach y syniad newydd a gawsom gan Gyngres Undebau Llafur Cymru i ddefnyddio pŵer gwario caffael cyhoeddus, a thrwy ddefnyddio contractau neilltuedig, defnyddio'r dull hwnnw o ddylanwadu i greu swyddi mewn ardaloedd lle mae'r angen am gyflogaeth yn uchel. Roedd y syniad yn un syml. Yn ogystal â darparu cyfleoedd gwaith newydd i unigolion oedd eu hangen nhw, gallem hefyd ychwanegu pecynnau cymorth unigol i gyd-fynd â'r cyfleoedd a chanolbwyntio ar y rhwystrau penodol sy'n eu hatal rhag cael gwaith a symud ymlaen i swyddi sy'n talu'n well. Mewn nifer o ffyrdd, nid yw'r syniad yn newydd. Rydym wedi sôn sawl gwaith, ar draws y pleidiau, am y posibilrwydd o ddefnyddio pŵer gwario arferol y Llywodraeth yn y modd hwn. Yr her, fel erioed, yw sut i wneud hwnnw weithio'n ymarferol ar lawr gwlad. Roedd rheolau cymorth gwladwriaethol, canllawiau caffael, cyfraith contract, rheoliadau Ewropeaidd a chyfres o rwystrau ymarferol eraill yn aml yn ei gwneud hi'n anodd troi syniad da yn newid ymarferol yn ein cymunedau. Felly, gan weithio gyda thîm dawnus ac arloesol o swyddogion Llywodraeth Cymru, ynghyd â phartneriaid cymdeithasol ym mudiad yr undebau llafur ac mewn diwydiant, dros y ddwy flynedd diwethaf, rydym wedi bod yn datblygu cyfres o raglenni arbrofol a allai ein helpu i ddatrys llawer o'r problemau ymarferol hyn a phrofi, drwy nifer fechan o raglenni masnachol wedi eu monitro yn ardal tasglu'r Cymoedd, cyfres o wahanol fodelau i weld sut y gellid datblygu ymyraethau o'r fath. Canlyniadau'r gwaith hwnnw yw'r hyn a gyflwynaf i'r Aelodau yma heddiw. Rydym yn bwrw ymlaen â phedwar prosiect arbrofol. Er nad ydynt, ar eu pennau eu hunain, ond yn cynrychioli dim ond cyfran fechan o gyllideb caffael flynyddol Llywodraeth Cymru o £6 biliwn ac o gyfanswm y gyllideb gyffredinol o £15 biliwn, rwy'n credu y gallent gyflwyno gwersi cyffrous ynglŷn â sut i ddefnyddio pŵer gwario'r Llywodraeth yn y dyfodol mewn modd defnyddiol i greu mwy o swyddi a rhai gwell yn nes at adref. Mae'r cyntaf o'r cynlluniau arbrofol hyn yn ceisio datblygu canolfan i weithgynhyrchu dillad arbenigol. Gan weithio mewn partneriaeth â'r sector cymdeithasol, byddwn yn penodi menter gymdeithasol i weithredu uned weithgynhyrchu yng Nglynebwy gan gynhyrchu dillad arbenigol ar gyfer pen ucha'r farchnad. Un enghraifft o'r math o gynnyrch y gallai'r uned hon ei gynhyrchu yw dillad gwaith diogelu awyr agored, gan ddefnyddio tecstilau sy'n gallu anadlu a gwrthsefyll crafiadau, ar gyfer eu defnyddio mewn diwydiannau megis gwaith ffordd. Bydd yr uned weithgynhyrchu yn gweithredu fel marchnad lafur drosiannol sy'n canolbwyntio ar bobl, gyda'r nod o gynyddu cyflogadwyedd hirdymor yn yr ardal gyfagos, a chefnogi'r rhai hynny sy'n dyheu am gael gwaith, ac aros mewn gwaith a datblygu. Manteision y dull hwn o weithredu yw'r gallu i ailfuddsoddi elw yn y busnes neu yn y gymuned leol, i sicrhau pan fydd busnes yn elwa bod y gymdeithas yn elwa hefyd. Ystyriwyd y rhwystrau i gyflogaeth, gan gynnwys sut y gellir eu goresgyn drwy'r cynllun arbrofol hwn. Mae lleoliad yr uned ffatri sydd ar gael, er enghraifft, rhyw bum munud ar droed o'r cysylltiadau bysiau a threnau. Rydym wedi sefydlu perthynas waith gref gydag ardal fenter Glynebwy fel y gellir rhoi gwybodaeth yn gynnar i bobl leol am unrhyw gyfleoedd cyflogaeth tymor hir. Rwyf yn falch o adrodd y disgwylir cwblhau'r broses o benodi partneriaid cymdeithasol yn ystod yr haf, ac rwy'n disgwyl i'r ffatri fod yn weithredol erbyn hydref eleni. Y bwriad cychwynnol yw cyflogi 25 o bobl, gan ddisgwyl iddyn nhw symud ymlaen i gyflogaeth gynaliadwy tymor hwy drwy hyfforddiant a phrofiadau ymarferol yn y gweithle. Rydym yn gweithio'n galed i ddatblygu cyfleoedd pellach er mwyn i'r cwmni hwn fod yn gyflenwr gwerthfawr o fewn y sectorau cyhoeddus a'r sectorau preifat a chynyddu nifer ei weithwyr. Pan allwn ni, fe fyddwn yn defnyddio'r dulliau dylanwadu hynny sydd ar gael i gynorthwyo yn hyn o beth, er enghraifft drwy gontractau'r sector cyhoeddus megis Trafnidiaeth Cymru - un arwydd yn unig o'n hymrwymiad fel Llywodraeth Cymru i'r cynlluniau arbrofol wrth inni ddefnyddio ein systemau contractio ein hunain. Mae'r ail brosiect arbrofol yn cynnwys uned sy'n cynhyrchu arwyddion traffig ac arwyddion masnachol megis arwyddion priffyrdd, enwau strydoedd, arwyddion diogelwch a byrddau hysbysu. Mae hon yn fenter gymdeithasol sy'n bodoli eisoes ac sy'n cyflogi pobl ag anableddau, a'r nod yw cynyddu oriau gwaith y gweithlu presennol. Bydd yr oriau gwaith yn cynyddu o ganlyniad i drafodaethau, a gafodd eu trefnu gan fy nhîm Swyddi Gwell, rhwng yr uned a chadwynau cyflenwi ledled Cymru gyda'r nod o archebu oddi wrthynt. Mae'r trafodaethau yn bennaf gyda chontractwyr haen gyntaf sy'n cael archebion gan y sector cyhoeddus i gwblhau gwaith, yn hytrach na chan brynwyr yn y sector cyhoeddus. Targedir y cyflenwyr hyn yn fwriadol i sbarduno telerau ac amodau budd cymdeithasol a chymunedol sy'n rhan annatod o gontractau a fframweithiau'r sector cyhoeddus yn unol â'n polisi caffael cyhoeddus. Rwyf yn falch fod y galw ychwanegol am gynhyrchion y prosiect arbrofol hwn eisoes wedi arwain at archebion o'r ffatri gan brif gontractwyr awdurdod lleol, gyda'r awdurdodau lleol yn cefnogi fy swyddogion yn y trafodaethau hyn, ac rwyf yn ddiolchgar am hyn. Rwyf hefyd yn falch o hysbysu Aelodau'r Cynulliad fod Trafnidiaeth Cymru wedi mynnu bod y ffatri hon yn cael ei defnyddio ar gyfer ei gofynion o ran arwyddion pan fydd y gweithredwr penodedig yn cyrraedd cyfnod teithiol y contract gweithredwr trên newydd. Mae'r archebion hyn i'w croesawu; fodd bynnag, i sicrhau sefydlogrwydd ariannol yn y sefydliad hwn, mae swyddogion yn ymchwilio i archebion tymor byrrach hefyd, ac mae'r rhain yn cynnwys contractwr ystâd gweinyddiaeth Llywodraeth Cymru, Asiantaeth Cefnffyrdd De Cymru a Chomisiwn y Cynulliad ei hun. Paent wedi'i ail-beiriannu yw'r agwedd arbenigol ar fusnes y trydydd prosiect arbrofol. Mae fy nhîm Gwell Swyddi yn sefydlu cerbyd dibenion arbennig i ail-beiriannu paent gwastraff a gesglir o safleoedd gwastraff awdurdodau lleol ledled Cymru. Bydd hyn yn dwyn ynghyd perchennog y patent ar gyfer y broses o ail-beiriannu a menter gymdeithasol leol i atgynhyrchu eu gwaith, sydd wedi ei leoli ym Mirmingham ar hyn o bryd. Byddan nhw'n gweithredu'r un broses o barc eco Bryn Pica o fewn ffiniau Cyngor Rhondda Cynon Taf. Mae hyn yn golygu y gellir casglu paent gwastraff o Gymru, ei ail-beiriannu a'i ailddefnyddio yng Nghymru. Mae hyn yn cyd-fynd â'n hagenda datgarboneiddio - bydd pob litr o baent sydd yn cael ei ail-beiriannu yn cynnwys 1.3kg yn llai o garbon wedi ei ymgorffori yn y cynnyrch hwn. Mae cynllunio cynnar ar y llwybr i gyflogaeth yn mynd rhagddo, a menter gymdeithasol wedi ei lleoli ym Merthyr Tudful fydd y sefydliad sy'n lletya. Mae fy swyddogion hefyd yn gweithio gyda phartneriaeth sgiliau Prifddinas-Ranbarth Caerdydd, sydd wedi amlygu prinder busnesau paentio ac addurno yn y rhanbarth. Yn olaf, mae ein pedwerydd prosiect arbrofol yn canolbwyntio ar ailgylchu papur. Mae'n seiliedig ar fenter gymdeithasol sy'n bodoli eisoes ac sy'n cyflogi pobl anabl, y digartref a'r rhai sydd wedi bod yn ddi-waith am dymor hir. Mae'n gweithredu fel marchnad lafur drosiannol. Mae'r cwmni'n casglu, trefnu a rhwygo papur gwastraff ond mae angen tunelli yn fwy o bapur i gynyddu cyfleoedd cyflogaeth o fewn y sefydliad ac er mwyn iddo fod yn hunangynhaliol yn ariannol. Mae'r tîm yn parhau i weithio ar draws y sector cyhoeddus i godi ymwybyddiaeth o'r sefydliad hwn a'i wasanaethau. Rwy'n falch iawn fod y tîm eisoes wedi cael ymrwymiad gan awdurdod lleol i ddarparu mwy o bapur gwastraff i'r cwmni; mae hyn yn llwyddiant cynnar i'r cynllun arbrofol hwn. Dirprwy Lywydd, yr wyf am gloi drwy nodi bod gan bob un o'r cynlluniau arbrofol wahanol fecanwaith ymyrraeth, a gosodwyd pob un o fewn ardal tasglu'r Cymoedd. Cynllunnir hyn yn fwriadol er mwyn inni gael amrywiaeth profedig o ymyraethau masnachol mewn ardaloedd o ddiweithdra uchel yn gyntaf, ac y gellir mesur llwyddiant y safle arbrofi cyfleoedd hwn ac, o bosibl, ei ailadrodd mewn mannau eraill yng Nghymru. Byddwn yn hapus i hysbysu'r Aelodau am unrhyw gynnydd, ac edrychaf ymlaen at rannu llwyddiant y cynlluniau arbrofol gyda chi wrth iddynt ddwyn ffrwyth. Diolch yn fawr.