English: Diolch, Dirprwy Lywydd. My thanks to the Minister for early sight of this statement, and I'm pleased to see and welcome the value that the Welsh Government is placing on our fantastic Welsh food and drink industry. I understand that the sector in Wales has a revenue stream of around £7.5 billion per annum, yet only 10 per cent of this revenue is gained from exports to countries outside of the United Kingdom. We all warmly welcomed the United States's decision to lift the import ban on British beef in 2020 and on British lamb at the end of last year, and while these new export opportunities are in their infancy, our next step is to ensure that our world-class produce, in terms of its sustainability, quality and environmental credentials, are making the gains in all available markets. In referring to the latest BlasCymru/TasteWales showcase event, I welcome the figures the Minister provided in relation to the numbers of buyers in attendance and the number of meet-the-buyer events. However, I would be interested to learn more about the actual economic benefit achieved from this event, and what, if any, targets or key performance indicators are in place to increase the number of exported products over the coming years, or to determine its successfulness. One domestic area that the food and drink sector aligns with very closely is our tourism sector. With COVID-19 increasing the number of domestic visitors to Wales, can you outline what specific actions the Welsh Government are taking to ensure that both sectors are able to benefit from one another? Wouldn't it be fantastic to intrinsically link Welsh heritage and history with the food we create and the produce we export, creating a whole new market within our tourism industry that not only sees our fantastic produce being championed, but our proud heritage as well? There is huge aspiration for the creation of better, more responsible and sustainable business opportunities within a whole host of sectors, and by aligning the food and drink sector with the tourism industry we can seek to develop upon emerging employment opportunities and sustain fundamental supply chain improvements. Just last year, we saw how vulnerable our supply chain can be. It is only through growing the sector and developing genuine partnerships across the supply chain between our farmers, food and drink processors, retailers and food service companies that we can seek to strengthen Wales's food security. Last week, I wrote to Asda about how important this point is. After the supermarket made a welcome statement to British farmers at the back end of last year, they have since dropped their commitment to British farmers by stocking meat sourced outside of Britain. This roll back on its 100 per cent British beef promise goes against the commitments seen and stuck to by other supermarkets, such as Aldi, Lidl and Morrisons. Given this, I am pleased to see the Minister recognise the importance of producing better, which, against the backdrop of COP26, should see further emphasis on the environmental impact of what we eat and drink. A way we can achieve this in Wales is by adding value to the raw produce grown and reared here in Wales. Puffin Produce Blas y Tir in Pembrokeshire are an example of this, but Welsh Government policy must align in allowing the adding of value to Welsh raw produce. Finally, Minister, I was incredibly pleased to see Senedd Members of all political colours support my colleague Peter Fox's food Bill, an important piece of draft legislation that seeks to establish a more sustainable food system, strengthening our food security, improving Wales's socioeconomic well-being and enhancing consumer choice. I'm going to use this opportunity to urge you and the Welsh Government to reconsider your objections to this Bill, to work with Peter and the numerous stakeholders who have already committed their support to this Bill. It is deliverable, achievable and would make a lasting difference to the food landscape of Wales. I share your ambitions for BlasCymru and the wider food and drink industry. It can act as another way of promoting Wales to the wider world. However, to achieve its full potential, it cannot stand alone and needs to be supported across Government portfolios. As we emerge from COVID and the world reopens, we must do all in our powers to ensure the success of our industry. Diolch, Dirprwy Lywydd.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Diolch i'r Gweinidog am weld y datganiad hwn yn gynnar, ac rwy'n falch o weld a chroesawu'r gwerth mae Llywodraeth Cymru yn ei roi ar ein diwydiant bwyd a diod gwych yng Nghymru. Rwy'n deall fod gan y sector yng Nghymru ffrwd refeniw o tua £7.5 biliwn y flwyddyn, ond dim ond 10 y cant o'r refeniw hwn a gafwyd o allforion i wledydd y tu allan i'r Deyrnas Unedig. Fe wnaethon ni i gyd groesawu'n fawr benderfyniad yr Unol Daleithiau i godi'r gwaharddiad mewnforio ar gig eidion o Brydain yn 2020 ac ar gig oen o Brydain ddiwedd y llynedd, ac er bod y cyfleoedd allforio newydd hyn megis dechrau, ein cam nesaf yw sicrhau bod ein cynnyrch o'r radd flaenaf, o ran ei gynaliadwyedd, ei ansawdd a'i elfennau amgylcheddol, yn ennill tir ym mhob marchnad sydd ar gael. Wrth gyfeirio at ddigwyddiad arddangos diweddaraf BlasCymru/TasteWales, rwy'n croesawu'r ffigurau a ddarparwyd gan y Gweinidog mewn perthynas â nifer y prynwyr oedd yn bresennol a nifer y digwyddiadau cwrdd â'r prynwr. Fodd bynnag, byddai gen i ddiddordeb mewn dysgu mwy am y budd economaidd gwirioneddol a gafwyd o'r digwyddiad hwn, a pha dargedau neu ddangosyddion perfformiad allweddol, os o gwbl, sydd ar waith i gynyddu nifer y cynhyrchion fydd yn cael eu hallforio dros y blynyddoedd nesaf, neu i bennu ei lwyddiant. Un maes domestig mae'r sector bwyd a diod yn cyd-fynd ag ef yn agos iawn yw ein sector twristiaeth. Gyda COVID-19 yn cynyddu nifer yr ymwelwyr domestig â Chymru, allwch chi amlinellu pa gamau penodol mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau bod y ddau sector yn gallu elwa ar y naill a'r llall? Oni fyddai'n wych cysylltu treftadaeth a hanes Cymru â'r bwyd rydyn ni'n ei gynhyrchu a'r cynnyrch rydyn ni'n ei allforio, gan greu marchnad newydd gyfan o fewn ein diwydiant twristiaeth sydd nid yn unig yn gweld ein cynnyrch gwych yn cael ei hyrwyddo, ond ein treftadaeth falch hefyd? Mae dyhead enfawr i greu cyfleoedd busnes gwell, mwy cyfrifol a chynaliadwy o fewn llu o sectorau, a thrwy alinio'r sector bwyd a diod â'r diwydiant twristiaeth gallwn geisio datblygu cyfleoedd cyflogaeth sy'n dod i'r amlwg a chynnal gwelliannau sylfaenol i'r gadwyn gyflenwi. Y llynedd, gwelsom pa mor agored i niwed y gall ein cadwyn gyflenwi fod. Dim ond drwy dyfu'r sector a datblygu partneriaethau gwirioneddol ar draws y gadwyn gyflenwi rhwng ein ffermwyr, proseswyr bwyd a diod, manwerthwyr a chwmnïau gwasanaethau bwyd y gallwn geisio cryfhau diogelwch bwyd Cymru. Yr wythnos diwethaf, ysgrifennais at Asda ynghylch pa mor bwysig yw'r pwynt hwn. Ar ôl i'r archfarchnad wneud datganiad i'w groesawu i ffermwyr Prydain ddiwedd y llynedd, maen nhw wedi gadael i'w hymrwymiad i ffermwyr Prydain fynd ers hynny drwy stocio cig o'r tu allan i Brydain. Mae'r cam hwn yn ôl ar ei addewid o 100 y cant o gig eidion Prydain yn mynd yn groes i'r ymrwymiadau a welwyd ac y mae archfarchnadoedd eraill, fel Aldi, Lidl a Morrisons, yn glynu atynt. O ystyried hyn, rwy'n falch o weld y Gweinidog yn cydnabod pwysigrwydd cynhyrchu'n well, a ddylai, yn erbyn cefndir COP26, weld pwyslais pellach ar effaith amgylcheddol yr hyn rydyn ni'n ei fwyta a'i yfed. Un ffordd y gallwn ni gyflawni hyn yng Nghymru yw drwy ychwanegu gwerth at y cynnyrch crai sy'n cael ei dyfu a'i fagu yma yng Nghymru. Mae Puffin Produce Blas y Tir yn sir Benfro yn enghraifft o hyn, ond rhaid i bolisi Llywodraeth Cymru gyd-fynd o ran caniatáu ychwanegu gwerth at gynnyrch crai o Gymru. Yn olaf, Gweinidog, roeddwn i'n hynod falch o weld Aelodau'r Senedd o bob lliw gwleidyddol yn cefnogi Bil bwyd fy nghyd-Aelod Peter Fox, darn pwysig o ddeddfwriaeth ddrafft sy'n ceisio sefydlu system fwyd fwy cynaliadwy, cryfhau ein diogelwch bwyd, gwella lles economaidd-gymdeithasol Cymru a gwella dewis defnyddwyr. Rwy'n mynd i ddefnyddio'r cyfle hwn i'ch annog chi a Llywodraeth Cymru i ailystyried eich gwrthwynebiadau i'r Bil hwn, i weithio gyda Peter a'r rhanddeiliaid niferus sydd eisoes wedi ymrwymo eu cefnogaeth i'r Bil hwn. Mae'n gyflawnadwy, yn gyraeddadwy a byddai'n gwneud gwahaniaeth parhaol i dirwedd fwyd Cymru. Rwy'n rhannu eich uchelgeisiau ar gyfer BlasCymru a'r diwydiant bwyd a diod ehangach. Gallai weithredu fel ffordd arall o hyrwyddo Cymru i'r byd ehangach. Fodd bynnag, er mwyn cyflawni ei lawn botensial, ni all sefyll ar ei ben ei hun ac mae angen iddo gael ei gefnogi ar draws portffolios y Llywodraeth. Wrth i ni ddod allan o COVID ac wrth i'r byd ailagor, rhaid i ni wneud popeth o fewn ein pwerau i sicrhau llwyddiant ein diwydiant. Diolch, Dirprwy Lywydd.