English: I'm grateful to you for your kind remarks and for the welcome you've given the statement, and both the approach and the tone that we have used in moving this policy forward. You describe the strategy as an adventure. It's certainly a journey, and it's an exciting journey. It's exciting because it isn't going to be those of us in this Chamber here who will determine its success. It's going to be the parents who take individual decisions, it's going to be the parent who decides to use Welsh with their child to transmit the language through the generations, the parent who decides to send their child through the Welsh-medium system, the parent who helps their children doing their Welsh homework in an English-medium school, the people who change the language that they use when they're in a rugby club, a pub or whatever it happens to be, or the people who actually make an effort to use the language on a daily basis and to ensure that future generations use the language. I hope that, in doing so, the country itself, which has been on one journey with the language, will go on another journey in a different direction with the language. My own family moved to Tredegar at the turn of the last century, and they were entirely Welsh speaking when they moved from Aberystwyth to work in the collieries of south Wales. They lost the language and the language died like a fault line in the family before the second world war. Now, we are seeing my children - my parents' grandchildren - learning and speaking Welsh as a first language and regaining the language. The language is reborn in the family. I hope, in the same way, we'll be able to see that in many families and in many different parts of Wales. I know that the education Secretary shares a very similar family journey herself. I hope that, in that way, we will not simply see the language as acquiring only a skill, but that we will also win the hearts and minds of people across the country, and that we will move away from the sense of, 'If you win, I lose' - a zero sum game that we've seen all too often in the past - where if we speak Welsh, then we exclude people who speak English, and a bilingual policy is Welsh speakers being forced to speak English. So, we need to move away from those sorts of contradictions, and we need to move away from that approach and that tone of debate. In doing so, it is a journey that we will embark upon as a country. I have already been speaking, through our officials, to the local authorities across Wales on their own strategic plans for Welsh. As I said in an answer to a previous question, I will be making a statement on that, and making an announcement on that in the next few weeks, but I hope that we will reassure parents, but also inspire parents and inspire people to learn the Welsh language, to enjoy using Welsh, not to worry about getting every mutation right and every issue of grammar correct, but to enjoy using the Welsh language, to feel comfortable using the Welsh language, and to feel comfortable doing it socially as well as professionally. We start that in the early years, and I hope that the experience that parents will have, or the good experience of their child learning two languages early in life, is something that will stay with them and enrich them in their lives in a way that it has enriched me and my family in our lives.
Welsh: Rwy'n ddiolchgar i chi am eich sylwadau caredig ac am y croeso a roesoch i'r datganiad, ac i'r dull a'r cywair yr ydym ni wedi eu defnyddio wrth symud y polisi hwn yn ei flaen. Rydych chi'n disgrifio'r strategaeth fel antur. Mae'n sicr yn daith, ac mae'n daith gyffrous. Mae'n daith gyffrous am nad ni yn y Siambr hon a fydd yn penderfynu ar ei llwyddiant. Y rhieni a fydd yn gwneud penderfyniadau unigol fydd yn gwneud hynny, y rhiant sy'n penderfynu defnyddio'r Gymraeg gyda'i blentyn i drosglwyddo'r iaith drwy'r cenedlaethau, y rhiant sy'n penderfynu anfon ei blentyn drwy'r system cyfrwng Cymraeg, y rhiant sy'n helpu ei blentyn i wneud ei waith cartref Cymraeg mewn ysgol cyfrwng Saesneg, y bobl sy'n newid yr iaith maen nhw'n ei defnyddio pan fyddant mewn clwb rygbi, tafarn neu ym mha le bynnag arall y byddont, neu'r bobl sydd mewn gwirionedd yn gwneud ymdrech i ddefnyddio'r iaith o ddydd i ddydd ac i sicrhau bod cenedlaethau'r dyfodol yn ei defnyddio. Gobeithiaf, wrth wneud hynny, y bydd y wlad ei hun, sydd wedi bod ar un daith gyda'r iaith, yn mynd ar daith arall i gyfeiriad gwahanol gyda'r iaith. Symudodd fy nheulu fy hun i Dredegar ar droad y ganrif ddiwethaf, ac roedden nhw'n deulu cwbl Gymraeg eu hiaith pan symudasant o Aberystwyth i weithio ym mhyllau glo'r de. Collasant yr iaith a bu farw'r iaith yn y teulu cyn yr ail ryfel byd. Nawr, rydym ni'n gweld fy mhlant - wyrion a wyresau fy rhieni - yn dysgu ac yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf ac yn adennill yr iaith. Mae'r iaith wedi ei haileni yn y teulu. Rwy'n gobeithio, yn yr un modd, y byddwn ni'n gallu gweld hynny mewn llawer o deuluoedd ac mewn llawer o wahanol rannau o Gymru. Rwy'n gwybod y bu'r iaith ar daith debyg iawn yn nheulu'r Ysgrifennydd dros Addysg. Gobeithiaf, yn y ffordd honno, na fyddwn ni'n gweld yr iaith yn ddim mwy nag ennill sgil, ond y byddwn ni hefyd yn ennill calonnau a meddyliau pobl ledled y wlad, ac y byddwn yn cefnu ar y syniad, 'Os byddwch chi'n ennill, byddaf i'n colli' - gêm o naill ai ennill neu golli y gwelsom ni ormod o lawer ohoni yn y gorffennol - sy'n golygu os ydym ni'n siarad Cymraeg, yna rydym ni'n eithrio pobl sy'n siarad dim ond Saesneg, a bod polisi dwyieithog yn golygu gorfodi siaradwyr Cymraeg i siarad Saesneg. Felly, mae angen i ni gefnu ar wrthddywediadau o'r fath, ac ar yr agwedd honno a'r cywair hwnnw o drafod. Wrth wneud hynny, mae'n daith y byddwn ni'n cychwyn arni fel gwlad. Rwyf eisoes wedi bod yn siarad, drwy ein swyddogion, gydag awdurdodau lleol Cymru ynglŷn â'u cynlluniau strategol eu hunain ar gyfer y Gymraeg. Fel y dywedais i wrth ateb cwestiwn blaenorol, byddaf yn gwneud datganiad ynglŷn â hynny, ac yn gwneud cyhoeddiad ynglŷn â hynny yn ystod yr wythnosau nesaf, ond rwy'n gobeithio y byddwn ni'n rhoi sicrwydd i rieni, ond hefyd yn ysbrydoli rhieni ac yn ysbrydoli pobl i ddysgu'r Gymraeg, i fwynhau defnyddio'r Gymraeg, i beidio â phoeni am gael pob treiglad yn iawn a phob manylyn gramadegol yn gywir, ond i fwynhau defnyddio'r Gymraeg, i deimlo'n gyfforddus yn defnyddio'r Gymraeg, ac i deimlo'n gyfforddus yn gwneud hynny yn gymdeithasol yn ogystal ag yn broffesiynol. Rydym ni'n dechrau hynny yn y blynyddoedd cynnar, ac rwy'n gobeithio y bydd y profiad y caiff rhieni, neu'r profiadau da y caiff eu plentyn o ddysgu dwy iaith yn gynnar yn ei fywyd, yn rhywbeth a fydd yn aros gyda nhw ac yn cyfoethogi eu bywydau yn yr un ffordd ag y mae wedi fy nghyfoethogi i a fy nheulu yn ein bywydau ni.