English: Thank you, Deputy Presiding Officer. And I formally move the motion this afternoon. I'm sure I speak for many of my fellow contributors in today's debate that it is with some mixed feeling that we bring this motion forward, particularly in the aftermath of Wales's outstanding Grand Slam victory just some 10 days ago. I think the celebrations have just about died down across the nation, following a fantastic win against Ireland, a result that was capped off by an excellent tournament for Warren Gatland, his support staff, and of course the boys in red. As Members will be aware, along with farming, rugby is one of my great passions - a love of the game that is shared by thousands upon thousands across Wales. And it is really with those supporters in mind - the real lifeblood and backbone of the sport in Wales - that we today debate the future of the professional structure, and the ramifications this will, of course, have for the grass-roots game, from the fields of Cowbridge Rugby Football Club to the RGC in north Wales, and indeed our very own rugby team here in the National Assembly for Wales, which I am always at pains to keep promoting and which goes from strength to strength. Before exploring some of the detail, first and foremost it would be right to acknowledge the statement and clarification two weeks ago from the professional rugby board that there will be no merger of the Welsh rugby regions next season. Quite rightly, there has also been an apology from the Welsh Rugby Union to the team and the supporters for the disruption Project Reset caused during the six nations, which at one point risked distracting the team from doing the job in hand, and could have put the Grand Slam in jeopardy. Thankfully, their professionalism and the quality of both the rugby players and individuals shone through while the changes to the regional structures were imminent. One suspects that this has been put on the back burner, rather than just dismissed entirely. Of course, the governance of the game in Wales is completely in the hands of the Welsh Rugby Union and its regional partners, and that is quite right and proper. But fans have been left punch drunk by the recent developments - the second time in just two decades that the professional game in Wales could have been subject to dramatic overhaul. From the grass roots, right up to international level, there has been widespread and grave concern over the proposals that were put forward by Project Reset. The fallout has been explosive. We've had resignations from regional club boards, and whilst the ceasefire might be in place for 2019-20, fans are braced for what comes next. The professional rugby board in Wales, which oversees the professional regional structure remains, and I quote, 'united in its pursuit of what is best', and has reaffirmed that it, 'will not be deterred from the pursuit of a solution to ensure the long-term sustainability of the professional game in Wales.' For now, the four-region model seems to be in place. But with the desire to expand the professional game to north Wales, the threat to one of the regions currently involved in the Pro14 competition remains. From my personal perspective, both as a supporter and as an Assembly Member, I have no opposition to the potential of a north Wales team. Indeed, I believe promoting our national game to all four corners of the country should be encouraged. However, the handling of the potential restructuring has to be handled delicately and sensitively, with a wide appreciation of the potential ramifications. Because there's far more at stake than just 15 players turning out on a Saturday for a respective region at Liberty Stadium, Parc y Scarlets, Arms Park, Rodney Parade, or indeed Colwyn Bay. Rugby is vitally important to so many people in Wales, and the benefits it delivers are not simply restricted to 80 minutes on the field of play. The game delivers numerous economic benefits that cannot be understated, particularly in a country where sustained economic prosperity and development have been difficult to achieve at times. And it is on this particular point that I would like to learn more from the Minister this afternoon as to what the Welsh Government has done regarding the benefits that the game, and the regional game, have had for the national economy, and what modelling, if any, has been undertaken to examine its true reach. I am also intrigued to know how the Government plans to support the game moving forward, and how this sits in the economic strategy, perhaps even utilising our success on the international stage to promote our country overseas, and how the potential sits as part of the Government's newly created international relations department. Undoubtedly, the game has a special place in the fabric of communities across our nation, and the potential ramifications of Project Reset will have a huge knock-on effect on the vast and wide-ranging communities and grass-roots services that regions provide around Wales. In this Chamber only a few weeks ago, both Dai Rees and Mike Hedges, and others, eloquently illustrated the reach and delivery of community services by the Ospreys in their respective regions and constituencies. And this is clearly something we discount at our peril. I'd be intrigued to hear from the Minister on this potential impact, particularly as the social fabric of Wales is often linked to the well-being and strength of the national game. These regions are built on the long history of successful club rugby in their respective communities and on one of these, the great impact of simply just a few games played in south-west Wales and the loss of those games is far greater. The financial structure and challenges currently facing rugby in Wales are there for all to see - sadly, only too harshly reflected in the failure of Welsh regions to make it through to this season's knock-out stages of premier European competition, the Champions Cup. At present, we simply do not have the resources to compete with some of our counterparts in England and France. We have to be clever, nimble and creative with what we've got to play with. We're doing that very well on the international stage. Some might say that we're punching above our weight. But we know now what we need to do to translate that into success on a regional footing. Delivering success and other preparatory elements at the regional level is vital for the long-term health of the game in Wales, but there must also be an acceptance and acknowledgment from the powers that be that this needs to be, and much more emotive indeed, far more difficult than simply arranging the deck chairs on the Titanic or pressing a button and sending a quick press release out. For any more monumental changes to be accepted in the Welsh rugby fraternity, the WRU, regions, clubs and partners involved will need to ensure that they take the fans with them. The strength of the game in Wales is built upon the hard work of volunteers at amateur clubs up and down the country - from players to groundsmen to bar staff. They are the grass roots; they will be the first port of call for the next generation of Alun Wyn Joneses or Dan Biggars coming through the ranks. We really can't afford to alienate those individuals by delivering another ham-fisted reorganisation of the game in Wales. For me, that's where the Welsh Government and indeed Assembly Members can play a part. I'm always slightly reticent to see politicians getting involved in sport, but I really do think that we can't underestimate the importance that rugby plays here in Wales to our economy, and our communities and our people. The Welsh Government plays an active role in supporting the community game and it is vital that there is a coherent and strong message from them moving forward, to see what they can do to help the professional game develop in the years to come. And that is why the Welsh Government should work with the Welsh Rugby Union and regional club partners to protect rugby in Wales and develop a sustainable long-term model for the game at a regional and grass-roots level. Whilst respecting the governing body's role to be the guardian of the great game, it is vital that the Welsh Government appreciates its own role in protecting our national sport and this is ever such a gentle reminder that their actions do have national implications. It simply isn't good enough for any of us to shrug our shoulders and watch from the side lines. Communities and people across the country depend on us and, indeed, the game of rugby, and engagement with those communities is going to be vital. We can't be naive and put our heads in the sand. Change is coming, but we need to ensure that this change is well thought out and communicated properly to the thousands of rugby fans across the country. On the international stage, we're going from strength to strength, and I'm sure that everyone in this Chamber would wish the team well in the up-and-coming Rugby World Cup, but the long-term health and future of the game in Wales is very much on the line. We are at a significant crossroads in Welsh rugby and the next course of action will set in train a series of events that will determine the success of the game at all levels, from international to grass roots. Undoubtedly, tough decisions will be needed, but it is imperative that lessons are learned from the recent handling of Project Reset. Future proposals and changes must be communicated properly and allow for proper engagement, both with clubs and supporters. However unpopular they might be with some, and let's be honest, in life, you can't always please everyone, if they are communicated properly, we might ensure that we negate any devastating long-term damage to the fabric of our communities. Without the fans, the game is nothing. As Assembly Members, we must be their voice when appropriate. As a rugby community in Wales, we must ensure that fans are taken on this journey, otherwise we risk the heartbeat of the game being ripped out for good.
Welsh: Diolch ichi, Ddirprwy Lywydd. Ac rwy'n gwneud y cynnig y prynhawn yma yn ffurfiol. Rwy'n siŵr fy mod yn siarad ar ran llawer o fy nghyd-gyfranwyr yn y ddadl heddiw pan ddywedaf mai teimlad cymysg sydd gennym wrth gyflwyno'r cynnig hwn, yn enwedig yn dilyn buddugoliaeth eithriadol Cymru yn ennill y Gamp Lawn tua 10 diwrnod yn ôl. Credaf fod y dathliadau bron iawn wedi dod i ben ledled y wlad, yn dilyn buddugoliaeth wych yn erbyn Iwerddon, canlyniad a orffennodd bencampwriaeth ragorol i Warren Gatland, ei staff ategol, ac wrth gwrs i'r bechgyn mewn coch. Fel y bydd yr Aelodau'n gwybod, ynghyd â ffermio, rygbi yw un o fy hoff bethau - cariad at y gêm a rennir gan filoedd ar filoedd ledled Cymru. Gyda'r cefnogwyr hynny mewn cof mewn gwirionedd - gwir enaid ac asgwrn cefn y gêm yng Nghymru - y dadleuwn heddiw ynglŷn â dyfodol y strwythur proffesiynol, a goblygiadau hyn, wrth gwrs, i'r gêm ar lawr gwlad, o feysydd chwarae Clwb Rygbi y Bont-faen i Rygbi Gogledd Cymru yn y gogledd, ac yn wir ein tîm rygbi ein hunain yma yng Nghynulliad Cenedlaethol Cymru yr wyf bob amser yn awyddus iawn i barhau i'w hyrwyddo ac sy'n mynd o nerth i nerth. Cyn edrych ar rai o'r manylion, yn bennaf oll byddai'n iawn inni gydnabod y datganiad a'r eglurhad bythefnos yn ôl gan y bwrdd rygbi proffesiynol na fydd unrhyw uno'n digwydd i ranbarthau rygbi Cymru y tymor nesaf. Yn gwbl briodol, cafwyd ymddiheuriad hefyd gan Undeb Rygbi Cymru i'r tîm a'r cefnogwyr am yr aflonyddwch a barodd 'Project Reset' yn ystod y chwe gwlad, aflonyddwch a greodd risg ar un pwynt o dynnu sylw'r tîm oddi ar y gwaith a oedd ganddo i'w wneud, a gallai fod wedi rhoi'r Gamp Lawn yn y fantol. Diolch byth, llwyddodd eu proffesiynoldeb ac ansawdd y chwaraewyr rygbi ac unigolion i ddisgleirio tra oedd y newidiadau i'r strwythurau rhanbarthol ar y gorwel. Mae'n gwneud i rywun amau mai wedi'i roi o'r neilltu am y tro y mae hyn, yn hytrach na'i wrthod yn gyfan gwbl. Wrth gwrs, mae trefniadau llywodraethu'r gêm yng Nghymru yn llwyr yn nwylo Undeb Rygbi Cymru a'i bartneriaid rhanbarthol, ac mae hynny'n gwbl iawn a phriodol. Ond mae'r cefnogwyr wedi cael eu hysgwyd gan y datblygiadau diweddar - yr ail dro mewn dau ddegawd y gallai'r gêm broffesiynol yng Nghymru fod wedi bod yn destun ailwampio dramatig. O lawr gwlad i fyny i'r lefel ryngwladol, gwelwyd pryder eang a dwys ynghylch yr argymhellion a gyflwynwyd gan 'Project Reset'. Mae'r canlyniadau wedi bod yn ffrwydrol. Rydym wedi cael ymddiswyddiadau o fyrddau clybiau rhanbarthol, ac er bod cadoediad posibl ar waith ar gyfer 2019-20, mae'r cefnogwyr yn paratoi ar gyfer beth sy'n dod nesaf. Mae'r bwrdd rygbi proffesiynol yng Nghymru, sy'n goruchwylio'r strwythur rhanbarthol proffesiynol yn parhau i fod, a dyfynnaf, yn unedig yn ei awydd i wneud yr hyn sydd orau, ac mae wedi cadarnhau na chaiff ei rwystro rhag mynd ar drywydd ateb i sicrhau cynaliadwyedd hirdymor y gêm broffesiynol yng Nghymru. Am nawr, ymddengys bod y model pedwar rhanbarth ar waith. Ond gyda'r awydd i ehangu'r gêm broffesiynol i'r gogledd, mae'r bygythiad i un o'r rhanbarthau sydd ar hyn o bryd yn rhan o'r gystadleuaeth Pro14 yn aros. O'm safbwynt personol i, fel cefnogwr ac fel Aelod Cynulliad, nid oes gennyf wrthwynebiad i'r potensial o gael tîm gogledd Cymru. Yn wir, credaf y dylid annog camau i hyrwyddo ein gêm genedlaethol i bob cwr o'r wlad. Fodd bynnag, dylid ymdrin yn ofalus ac yn sensitif ag ailstrwythuro posibl, gan werthfawrogi'n gyffredinol beth yw'r goblygiadau posibl. Oherwydd mae llawer mwy yn y fantol na 15 o chwaraewyr yn dod allan ar ddydd Sadwrn dros eu priod ranbarth yn Stadiwm Liberty, Parc y Scarlets, Parc yr Arfau, Rodney Parade, neu Fae Colwyn yn wir. Mae rygbi yn hanfodol bwysig i gynifer o bobl yng Nghymru, ac nid yw'r manteision y mae'n eu creu yn gyfyngedig i 80 munud ar y maes chwarae. Mae'r gêm yn darparu nifer o fanteision economaidd na ellir eu gorbwysleisio, yn enwedig mewn gwlad lle mae ffyniant economaidd a datblygiad parhaus wedi bod yn anodd ei gyflawni ar adegau. Ac ar y pwynt penodol hwn hoffwn glywed mwy gan y Gweinidog y prynhawn yma ynglŷn â beth a wnaeth Llywodraeth Cymru mewn perthynas â'r manteision y mae'r gêm, a'r gêm ranbarthol, wedi eu creu i'r economi genedlaethol, a pha waith modelu, os o gwbl, a wnaed i edrych ar ei gwir gyrhaeddiad. Rwy'n chwilfrydig hefyd i wybod sut y mae'r Llywodraeth yn bwriadu cefnogi'r gêm wrth symud ymlaen, a sut y mae hyn yn cymryd ei le yn y strategaeth economaidd, gan ddefnyddio ein llwyddiant ar y llwyfan rhyngwladol o bosibl hyd yn oed i hyrwyddo ein gwlad dramor, a pha le sydd i'r potensial hwnnw yn adran cysylltiadau rhyngwladol newydd y Llywodraeth. Yn ddi-os, mae lle arbennig i'r gêm yng ngwead cymunedau ledled ein gwlad, a bydd goblygiadau posibl 'Project Reset' yn cael effaith ganlyniadol fawr ar y gwasanaethau helaeth ac amrywiol y mae'r rhanbarthau yn eu darparu mewn cymunedau ac ar lawr gwlad o gwmpas Cymru. Yn y Siambr hon ychydig wythnosau'n ôl yn unig, dangosodd Dai Rees a Mike Hedges ac eraill yn huawdl gyrhaeddiad a chyflawniad gwasanaethau cymunedol gan y Gweilch yn eu rhanbarthau a'u hetholaethau. Ac yn amlwg, gwae i ni ddiystyru hyn. Hoffwn glywed gan y Gweinidog ar yr effaith bosibl hon, yn enwedig gan fod gwead cymdeithasol Cymru yn aml yn cael ei gysylltu â lles a chryfder y gêm genedlaethol. Mae'r rhanbarthau hyn wedi'u hadeiladu ar hanes hir o rygbi clwb llwyddiannus yn eu cymunedau ac ar un o'r rhain, mae effaith fawr chwarae ychydig o gemau yn ne-orllewin Cymru a cholli'r gemau hynny yn fwy o lawer. Mae'r strwythur ariannol a'r heriau sy'n wynebu rygbi yng Nghymru ar hyn o bryd yno i bawb eu gweld - yn anffodus, wedi'u hadlewyrchu'n rhy eglur ym methiant rhanbarthau Cymru i fynd drwy rowndiau bwrw allan y brif gystadleuaeth Ewropeaidd, Cwpan y Pencampwyr y tymor hwn. Ar hyn o bryd, nid oes gennym adnoddau i gystadlu gyda rhai o'n cymheiriaid yn Lloegr a Ffrainc. Rhaid inni fod yn glyfar, yn heini ac yn greadigol gyda'r hyn sydd gennym i chwarae ag ef. Rydym yn gwneud hynny'n dda iawn ar y llwyfan rhyngwladol. Gallai rhai ddweud ein bod yn chwarae'n well nag y mae disgwyl inni ei wneud. Ond rydym yn gwybod bellach beth sydd angen inni ei wneud i drosi hynny'n llwyddiant ar sail ranbarthol. Mae sicrhau llwyddiant ac elfennau paratoadol eraill ar lefel ranbarthol yn hanfodol i iechyd hirdymor y gêm yng Nghymru, ond rhaid i'r awdurdodau dderbyn a chydnabod hefyd fod yn rhaid i hyn fod, ac yn llawer mwy emosiynol yn wir, yn llawer anos na threfnu'r cadeiriau haul ar y Titanic neu bwyso botwm ac anfon datganiad i'r wasg cyflym allan. Er mwyn i unrhyw newidiadau aruthrol eraill gael eu derbyn yng nghylchoedd rygbi Cymru, bydd angen i Undeb Rygbi Cymru, y rhanbarthau, clybiau a phartneriaid cysylltiedig sicrhau eu bod yn cario'r cefnogwyr gyda hwy. Mae cryfder y gêm yng Nghymru wedi'i adeiladu ar waith caled gwirfoddolwyr mewn clybiau amatur ledled y wlad - o chwaraewyr i dirmyn i staff bar. Dyna'r sylfaen ar lawr gwlad; dyna'r pwynt cyswllt cyntaf ar gyfer y genhedlaeth nesaf o Alun Wyn Jonesiaid neu Dan Biggars sy'n dod drwy'r rengoedd. Ni allwn fforddio gelyniaethu'r unigolion hynny drwy gyflwyno trefniadau trwsgl eraill i ad-drefnu'r gêm yng Nghymru. I mi, dyna lle gall Llywodraeth Cymru ac Aelodau'r Cynulliad chwarae rhan yn wir. Rwyf bob amser ychydig yn betrusgar i weld gwleidyddion yn cymryd rhan mewn chwaraeon, ond rwy'n meddwl o ddifrif na allwn orbwysleisio pwysigrwydd rygbi yma yng Nghymru i'n heconomi, i'n cymunedau ac i'n pobl. Mae Llywodraeth Cymru yn chwarae rhan weithgar yn cefnogi'r gêm gymunedol ac mae'n hollbwysig fod yna neges gref a chydlynol ganddynt wrth symud ymlaen, i weld beth y gallant ei wneud i helpu'r gêm broffesiynol i ddatblygu yn y blynyddoedd i ddod. A dyna pam y dylai Llywodraeth Cymru weithio gydag Undeb Rygbi Cymru a phartneriaid clybiau rhanbarthol i ddiogelu rygbi yng Nghymru a datblygu model cynaliadwy hirdymor ar gyfer y gêm ar lefel ranbarthol ac ar lawr gwlad. Tra'n parchu rôl y corff llywodraethu i fod yn warcheidwad y gêm wych, mae'n hanfodol fod Llywodraeth Cymru yn deall ei rôl ei hun yn amddiffyn ein camp genedlaethol a dyma broc bach hynod o ofalus i'w hatgoffa bod goblygiadau cenedlaethol i'w gweithredoedd. Nid yw'n ddigon da i neb ohonom godi ein hysgwyddau a gwylio o'r cyrion. Mae cymunedau a phobl ar draws y wlad yn dibynnu arnom, ac yn wir, mae'r gêm rygbi, ac ymgysylltiad â'r cymunedau hynny'n mynd i fod yn hollbwysig. Ni allwn fod yn naïf a rhoi ein pennau yn y tywod. Mae newid yn dod, ond mae angen inni sicrhau bod y newid hwn wedi'i gynllunio'n dda a'i gyfathrebu'n briodol i'r miloedd o gefnogwyr rygbi ar draws y wlad. Ar y llwyfan rhyngwladol, rydym yn mynd o nerth i nerth, ac rwy'n siŵr y byddai pawb yn y Siambr hon yn dymuno'n dda i'r tîm yng Nghwpan Rygbi'r Byd, ond mae iechyd hirdymor a dyfodol y gêm yng Nghymru yn bendant yn y fantol. Rydym ar groesffordd arwyddocaol i rygbi Cymru a bydd y camau gweithredu nesaf yn gosod cyfres o ddigwyddiadau ar waith a fydd yn pennu llwyddiant y gêm ar bob lefel, o'r lefel ryngwladol i lawr i'w seiliau ar lawr gwlad. Yn sicr, bydd angen gwneud penderfyniadau anodd, ond mae'n hanfodol fod gwersi'n cael eu dysgu o'r ffordd yr ymdriniwyd â Project Reset yn ddiweddar. Rhaid i argymhellion a newidiadau yn y dyfodol gael eu cyfathrebu'n briodol a chaniatáu ar gyfer ymgysylltu priodol gyda chlybiau a chefnogwyr. Er mor amhoblogaidd y gallent fod gyda rhai, a gadewch inni fod yn onest, mewn bywyd, ni allwch blesio pawb drwy'r amser, os cânt eu cyfathrebu'n briodol, efallai y gallwn sicrhau ein bod yn negyddu unrhyw niwed hirdymor dinistriol i wead ein cymunedau. Heb y cefnogwyr, nid yw'r gêm yn ddim. Fel Aelodau Cynulliad, rhaid inni fod yn llais iddynt pan fo hynny'n briodol. Fel cymuned rygbi yng Nghymru, rhaid inni sicrhau bod y cefnogwyr yn dod ar y daith hon, fel arall mae perygl y caiff calon y gêm ei rhwygo allan am byth.