English: I am proud to be a trustee of Brynawel, a drug and alcohol rehabilitation service in south Wales working to support people who have become dependent. What we know is that there are many people throughout Wales who can live normal, functional lives, whilst at the same time maintaining a lifestyle that increasingly relies on alcohol as a key part of their social and family life. Many sustain this lifestyle before becoming physically unwell and requiring the support of acute NHS services. Many drift into dependency all too easily, and, from there, the shift ever downwards into consistent alcohol abuse becomes sadly normalised. I would like to focus on the Welsh Government's delivery plan, as this is crucial to how this country responds to a growing challenge; at a time when we have seen a reduction in treatment numbers over the past five years, the number of alcohol-related deaths is the highest it has been for 20 years. I would like to set out a number of concerns that I have, which I hope the Government will address. Whilst we need to tackle the causes of the problem, and this is incredibly challenging, I want to pay tribute to all those professionals across the health and third sectors who play such an important role in supporting those with addiction. Lifestyle choices, how we live our lives, add hugely to the pressure on the NHS, whether it's drug and alcohol use, smoking or obesity. The NHS is therefore largely reactive to this increasing challenge, and I don't want to underestimate the impact on them and the services they provide. There are, of course, a range of options for us to pursue, and the NHS is not the only provider of services. Ensuring appropriate and efficient service provision is key, and, whilst I am encouraged to see a focus on partnerships and pathways for service users, this is not always played out in their experience of services. Partnerships between health, social care, mental health and third sector services are critical, as with other areas of our health and care system. It does not always work effectively. Pathways between specialist substance misuse and mental health services can be unclear, with many health boards unable to articulate how they provide seamless pathways for individuals with co-occurring mental health and substance misuse issues. Surely, there is a case to be made for mental health and addiction services adopting a 'no wrong door approach' to service provision. It is also important that Wales establish a Wales-wide recovery plan for those who are now sat on lengthy waiting lists for community prescribing and in-patient detoxification. I appreciate that, as we emerge from the effects of the pandemic on the wider population, we know that services are struggling to step back up to get to where they were before March 2020. This has an impact on many people, but it is worrying that, unless we act quickly enough, the impact of our failure will fall disproportionately on those who are socioeconomically disadvantaged. Many people who succumb to alcohol dependency will, if their condition worsens, need the help of family members, who often take on a caring responsibility. I would like to know how the provision of support for carers and family members will be evidenced by services, given the relatively low number of carer assessments offered by tier 2 and tier 3 substance misuse services. It might also be useful to conduct an awareness-raising campaign for this group of people. Many family members of people with substance misuse problems do not see themselves as carers in the same way, for example, as those caring for those with dementia. They are not aware of the benefits, practical help such as carer assessments, or their rights at work in terms of flexible leave and protection from discrimination. I would like the Minister to set out how we will both tackle the causes of the problem, including the lack of appropriate mental health support, which could reduce the chance of alcohol dependency, and examine what capacity is needed to redouble our efforts to support those who have hit rock bottom. I'll take a minute. Time is of the essence, Minister, if we are to avert a major public health and service delivery crisis. Lastly, although the Government has published the treatment framework for those with alcohol-related brain damage, there is limited progress among the health boards. Thank you very much.
Welsh: Rwy'n falch o fod yn un o ymddiriedolwyr Brynawel, gwasanaeth adsefydlu cyffuriau ac alcohol yn ne Cymru sy'n gweithio i gefnogi pobl sydd wedi dod yn ddibynnol. Yr hyn a wyddom yw bod llawer o bobl ledled Cymru sy'n gallu byw bywydau normal, gweithredol, ond sydd, ar yr un pryd, yn cynnal ffordd o fyw sy'n dibynnu fwyfwy ar alcohol fel rhan allweddol o'u bywyd cymdeithasol a theuluol. Mae llawer yn cynnal y ffordd hon o fyw cyn mynd yn sâl yn gorfforol a chyn eu bod angen cymorth gwasanaethau acíwt y GIG. Mae llawer yn llithro i ddibyniaeth yn rhy hawdd o lawer, ac yn anffodus, o'r fan honno mae'r newid parhaol ar i lawr tuag at gam-drin alcohol yn gyson yn cael ei normaleiddio. Hoffwn ganolbwyntio ar gynllun cyflawni Llywodraeth Cymru, gan ei fod yn hanfodol i'r ffordd y mae'r wlad hon yn ymateb i her gynyddol; ar adeg pan ydym wedi gweld gostyngiad yn nifer y rhai a gaiff eu trin dros y pum mlynedd diwethaf, mae nifer y marwolaethau sy'n gysylltiedig ag alcohol yn uwch nag y bu ers 20 mlynedd. Hoffwn nodi nifer o bryderon sydd gennyf, a gobeithio y bydd y Llywodraeth yn mynd i'r afael â hwy. Er bod angen inni fynd i'r afael ag achosion y broblem, ac mae hyn yn eithriadol o heriol, hoffwn dalu teyrnged i'r holl weithwyr proffesiynol ar draws y sector iechyd a'r trydydd sector sy'n chwarae rhan mor bwysig yn cefnogi'r rheini sy'n gaeth. Mae dewisiadau ffordd o fyw, y modd yr ydym yn byw ein bywydau, yn ychwanegu'n aruthrol at y pwysau ar y GIG, boed yn ddefnydd o gyffuriau ac alcohol, yn ysmygu neu'n ordewdra. Felly, gweithredu'n ymatebol i'r her gynyddol hon y mae'r GIG yn ei wneud i raddau helaeth, ac nid wyf am danbrisio'r effaith arnynt hwy a'r gwasanaethau y maent yn eu darparu. Wrth gwrs, ceir amrywiaeth o opsiynau inni eu dilyn, ac nid y GIG yw'r unig gorff sy'n darparu gwasanaethau. Mae sicrhau darpariaeth briodol ac effeithlon o wasanaethau yn allweddol, ac er fy mod wedi fy nghalonogi wrth weld ffocws ar bartneriaethau a llwybrau i ddefnyddwyr gwasanaethau, nid yw hyn bob amser yn digwydd yn eu profiad hwy o wasanaethau. Mae partneriaethau rhwng gwasanaethau iechyd, gofal cymdeithasol, iechyd meddwl a'r trydydd sector yn hollbwysig, fel mewn meysydd eraill o'n system iechyd a gofal. Nid yw bob amser yn gweithio'n effeithiol. Gall llwybrau rhwng gwasanaethau arbenigol ar gyfer camddefnyddio sylweddau ac iechyd meddwl fod yn aneglur, gyda llawer o fyrddau iechyd yn methu dangos sut y maent yn darparu llwybrau di-dor i unigolion sydd â phroblemau iechyd meddwl a chamddefnyddio sylweddau sy'n cyd-ddigwydd. Rhaid bod achos i'w wneud dros sicrhau bod gwasanaethau iechyd meddwl a gwasanaethau dibyniaeth yn mabwysiadu dull 'dim drws anghywir' o ddarparu gwasanaethau. Mae hefyd yn bwysig i Gymru sefydlu cynllun adfer i Gymru gyfan ar gyfer y rheini sydd ar restrau aros hir am bresgripsiynu cymunedol a gwasanaethau dadwenwyno cleifion mewn ysbyty. Wrth inni gefnu ar effeithiau'r pandemig ar y boblogaeth ehangach, rwy'n sylweddoli ein bod yn gwybod bod gwasanaethau'n ei chael yn anodd camu ymlaen i gyrraedd lle'r oeddent cyn mis Mawrth 2020. Mae hyn yn effeithio ar lawer o bobl, ond oni weithredwn yn ddigon cyflym, mae'n destun pryder y bydd effaith ein methiant yn anghymesur ar y rhai sydd o dan anfantais economaidd-gymdeithasol. Os bydd eu cyflwr yn gwaethygu, bydd llawer o bobl sy'n ddibynnol ar alcohol angen cymorth aelodau o'r teulu, sy'n aml yn ysgwyddo cyfrifoldeb gofalu. Hoffwn wybod sut y bydd gwasanaethau'n dangos tystiolaeth fod cymorth yn cael ei ddarparu i ofalwyr ac aelodau o'r teulu, o ystyried y nifer gymharol isel o asesiadau gofalwyr a gynigir gan wasanaethau camddefnyddio sylweddau haen 2 a haen 3. Gallai hefyd fod yn ddefnyddiol cynnal ymgyrch codi ymwybyddiaeth ar gyfer y grŵp hwn o bobl. Mae llawer o aelodau o deuluoedd pobl sydd â phroblemau camddefnyddio sylweddau yn methu gweld eu hunain fel gofalwyr yn yr un ffordd â rhai sy'n gofalu am bobl â dementia er enghraifft. Nid ydynt yn ymwybodol o'r budd-daliadau, cymorth ymarferol fel asesiadau gofalwyr, na'u hawliau yn y gwaith mewn perthynas ag absenoldeb hyblyg a diogelwch rhag gwahaniaethu. Hoffwn i'r Gweinidog nodi sut yr awn i'r afael ag achosion y broblem, gan gynnwys diffyg cymorth iechyd meddwl priodol, a allai leihau'r perygl o fynd yn ddibynnol ar alcohol, ac archwilio pa gapasiti sydd ei angen i ddyblu ein hymdrechion i gefnogi'r rheini sydd wedi cyrraedd y gwaelod. Fe gymeraf funud. Mae amser yn allweddol, Weinidog, os ydym am osgoi argyfwng mawr o ran iechyd y cyhoedd a darparu gwasanaethau. Yn olaf, er bod y Llywodraeth wedi cyhoeddi'r fframwaith triniaethau ar gyfer rhai â niwed i'r ymennydd sy'n gysylltiedig ag alcohol, cyfyngedig yw'r cynnydd y mae'r byrddau iechyd yn ei wneud. Diolch yn fawr iawn.