techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Yes. I recognise the points made by the Member for Clywd West. I think it's just important to restate the importance of finding a favourable funding model for the marine energy sector if we're going to take forward any of the proposals that have been put on the table, whether that's in the Swansea bay area or north Wales. I am aware of a number of proposals for tidal lagoons around Wales. I hope that these will be further explored at the marine energy summit that's taking place in Swansea next week, which, in light of the decision by Hitachi, I think has taken on additional significance. I think what's also important to state about tidal lagoons is that we must examine not just their potential to create jobs and create economic development and not only consider their role in providing clean, renewable energy but also their role in potentially building places and defining places. I think all of us in this Chamber - well, certainly most of us in this Chamber - would like Wales to be recognised as the renewables nation. In order to reach that point, I don't think we should play off - and there's always a risk of this happening - one region against another region in Wales or one project against another. I think it's fair to say that most people in this Chamber would like to see multiple tidal lagoons around Wales, and most people in this Chamber would like to see a variety of renewable energy sources being deployed as wide and far as possible.
Welsh: Ie. Rwy'n cydnabod y pwyntiau a wnaed gan yr Aelod dros Orllewin Clwyd. Rwy'n credu ei bod hi yr un mor bwysig i ailddatgan pwysigrwydd dod o hyd i fodel ariannu ffafriol ar gyfer sector ynni'r môr os ydym ni'n mynd i fwrw ymlaen ag unrhyw un o'r cynigion a roddwyd ar y bwrdd, boed hynny yn ardal bae Abertawe neu yn y gogledd. Rwy'n ymwybodol o nifer o gynigion ar gyfer morlynnoedd llanw ledled Cymru. Rwy'n gobeithio y caiff y rhain eu hymchwilio ymhellach yn yr uwchgynhadledd ynni'r môr sy'n cael ei chynnal yn Abertawe yr wythnos nesaf, sydd, yng ngoleuni'r penderfyniad gan Hitachi, ag arwyddocâd ychwanegol erbyn hyn rwy'n credu. Rwy'n credu mai'r hyn y mae hefyd yn bwysig ei ddweud am forlynnoedd llanw yw bod yn rhaid i ni archwilio nid yn unig eu potensial i greu swyddi a chreu datblygiad economaidd ac nid yn unig ystyried eu swyddogaeth o ran darparu ynni glân, adnewyddadwy, ond hefyd eu swyddogaeth o ran adeiladu lleoedd a diffinio lleoedd, o bosibl. Rwy'n credu yr hoffai pob un ohonom ni yn y Siambr hon - wel, y rhan fwyaf ohonom ni yn y Siambr hon, yn sicr - yn hoffi i Gymru gael ei chydnabod fel y wlad ynni adnewyddadwy. Er mwyn cyrraedd y pwynt hwnnw, nid wyf i'n credu y dylem ni - ac mae risg bob amser y bydd hyn yn digwydd - roi un rhanbarth mewn cystadleuaeth yn erbyn rhanbarth arall yng Nghymru neu un prosiect yn erbyn y llall. Credaf ei bod hi'n deg i ddweud yr hoffai'r rhan fwyaf o bobl yn y Siambr hon weld sawl morlyn llanw ledled Cymru, ac yr hoffai'r rhan fwyaf o bobl yn y Siambr hon weld amrywiaeth o ffynonellau ynni adnewyddadwy yn cael eu defnyddio mor eang a chyn belled â phosibl.
English: We go to item 1 on the agenda, then, and questions to the First Minister. The first question this afternoon is from Michelle Brown.
Welsh: Awn i eitem 1 ar yr agenda, felly, a chwestiynau i'r Prif Weinidog. Daw'r cwestiwn cyntaf y prynhawn yma gan Michelle Brown.
English: Assessing the rate of sex attacks is complex, and reporting rates are affected by a wide range of factors. The Welsh Government regularly discusses the contribution that devolved public services can make in this area with police and crime commissioners and others.
Welsh: Mae asesu'r gyfradd ymosodiadau rhyw yn gymhleth, a chaiff cyfraddau adrodd eu heffeithio gan amrywiaeth eang o ffactorau. Mae Llywodraeth Cymru yn trafod yn rheolaidd y cyfraniad y gall gwasanaethau cyhoeddus datganoledig ei wneud yn y maes hwn gyda chomisiynwyr heddlu a throseddu ac eraill.
English: Thank you for that answer, First Minister. A woman who has conceived via rape faces a set of decisions that most people would find incomprehensibly difficult to make. She ought to be able to be certain that having to see or have her rapist be part of her child's future life is not a factor that needs considering when making any of those decisions. Recently, Sammy Woodhouse, a rape and child grooming ring survivor, who is bringing up the son she conceived through rape, has urged the UK Government to change the law to ensure that rapist fathers do not gain rights over their victims' children. She was 15 when she was raped and got pregnant. My office has been in contact with Sammy, who is now bravely using her experiences to fight for change for women like her across the UK, including Wales, and she wants me to ask you if your Government would support such a law change. I appreciate that family law is reserved, but I'm sure that Welsh Government's moral support on the issue would mean much to Sammy and the women for whom she speaks. So, First Minister, will you add your voice to mine and Sammy's to make sure that fathers of children born from rape or abuse can never gain access to their children against the consent of the raped mother?
Welsh: Diolch am yr ateb yna, Prif Weinidog. Mae menyw sydd wedi mynd yn feichiog yn sgil treisiad yn wynebu cyfres o benderfyniadau y byddai'r rhan fwyaf o bobl yn ei chael yn annealladwy o anodd eu gwneud. Dylai allu fod yn sicr nad yw gorfod gweld y sawl a wnaeth ei threisio nac iddo fod yn rhan o fywyd ei phlentyn yn y dyfodol yn ffactor y mae angen ei ystyried wrth wneud unrhyw un o'r penderfyniadau hynny. Yn ddiweddar, mae Sammy Woodhouse, rhywun sydd wedi goroesi trais a chylch paratoi plant i bwrpas rhyw, sy'n magu'r mab y gwnaeth hi feichiogi ag ef yn sgil trais, wedi annog Llywodraeth y DU i newid y gyfraith er mwyn sicrhau nad yw tadau sy'n dreiswyr yn ennill hawliau dros blant eu dioddefwyr. Roedd yn 15 oed pan gafodd ei threisio a dod yn feichiog. Mae fy swyddfa i wedi bod mewn cysylltiad â Sammy, sydd erbyn hyn yn defnyddio ei phrofiadau yn ddewr i ymladd dros newid i fenywod fel hi ar draws y DU, gan gynnwys Cymru, ac mae hi eisiau i mi ofyn i chi a fyddai eich Llywodraeth yn cefnogi newid cyfraith o'r fath. Rwy'n sylweddoli bod cyfraith teulu wedi ei chadw yn ôl, ond rwy'n siŵr y byddai cefnogaeth foesol Llywodraeth Cymru ar y mater yn golygu llawer i Sammy a'r menywod y mae hi'n siarad ar eu rhan. Felly, Prif Weinidog, a wnewch chi ychwanegu eich llais at fy llais i ac at lais Sammy i wneud yn siŵr na chaiff tadau plant sy'n cael eu geni yn sgil trais neu gam-drin byth gael mynediad at eu plant yn groes i ewyllys y fam a dreisiwyd?
English: Well, Dirprwy Lywydd, it is almost impossible to imagine the distress that is caused to any individual in the circumstances that the Member has just outlined. She is right, course, that the change in the law that is being sought is something that only the UK Government has the authority to bring about. If the Member did have information that it was possible to share with my office to provide some further background to the case that she has raised on the floor this afternoon, I'd be very happy to consider that in the context that she's raised.
Welsh: Wel, Dirprwy Lywydd, mae bron yn amhosibl dychmygu'r trallod a achosir i unrhyw unigolyn o dan yr amgylchiadau y mae'r Aelod newydd eu hamlinellu. Mae hi'n iawn, wrth gwrs, bod y newid i'r gyfraith a geisir yn rhywbeth mai dim ond Llywodraeth y DU sydd â'r awdurdod i'w wneud. Pe byddai gan yr Aelod wybodaeth y byddai'n bosibl ei rhannu â'm swyddfa i er mwyn darparu rhywfaint o gefndir ychwanegol i'r achos a godwyd ganddi ar y llawr y prynhawn yma, byddwn yn fodlon iawn i ystyried hynny yn y cyd-destun a godwyd ganddi.
English: First Minister, sex attacks and other similar offences against an individual are horrific examples of the darkest and most disturbed corners of our society, be the victim a man, a woman or a child. Such treatment is abhorrent, illegal and most certainly immoral. In addition to sex attacks, though, we have a worryingly high known rate of domestic abuse and sexual violence across England and Wales. Indeed, in the year ending March 2018, an estimated 2 million adults aged 16 to 59 years experienced domestic abuse in the last year. That is 695,000 men and 1.3 million women. Now, with regard to the latter, Baroness Hale, the president of the Supreme Court, recently commented that: 'Domestic violence and abuse is still all too common and, according to a recent study, a frequent reason why women now lose their children into the care system.' First Minister, will you clarify what further steps can be taken? I do appreciate that a lot of work had gone on by your Welsh Government previously, but there needs to be more. So, what steps will you take to ensure that there is a reduction of sex attacks in Wales and domestic abuse and sexual violence, and that, where there is proven abuse to victims, they don't then see their children being lost to the care system across Wales?
Welsh: Prif Weinidog, mae ymosodiadau rhyw a throseddau tebyg eraill yn erbyn unigolyn yn enghreifftiau erchyll o gorneli tywyllaf a mwyaf cythryblus ein cymdeithas, pa un a yw'r dioddefwr yn ddyn, yn fenyw neu'n blentyn. Mae triniaeth o'r fath yn wrthun, yn anghyfreithlon ac yn sicr yn anfoesol. Yn ogystal ag ymosodiadau rhyw, fodd bynnag, mae gennym ni gyfradd hysbys sy'n bryderus o uchel o gam-drin domestig a thrais rhywiol ledled Cymru a Lloegr. Yn wir, yn y flwyddyn a ddaeth i ben ym mis Mawrth 2018, dioddefodd tua 2 filiwn o oedolion 16 i 59 oed gam-drin domestig yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Mae hynny'n 695,000 o ddynion ac 1.3 miliwn o fenywod. Nawr, o ran yr olaf, dywedodd y Farwnes Hale, llywydd y Goruchaf Lys, yn ddiweddar: Mae trais a cham-drin domestig yn dal i fod yn rhy gyffredin o lawer ac, yn ôl astudiaeth ddiweddar, yn rheswm mynych pam mae menywod yn colli eu plant i'r system ofal erbyn hyn. Prif Weinidog, a wnewch chi egluro pa gamau eraill y gellir eu cymryd? Rwy'n sylweddoli bod wedi llawer o waith wedi ei wneud gan eich Llywodraeth Cymru yn flaenorol, ond mae angen gwneud mwy. Felly, pa gamau wnewch chi eu cymryd i sicrhau bod gostyngiad i nifer yr ymosodiadau rhyw yng Nghymru a cham-drin domestig a thrais rhywiol, a, lle ceir prawf o gam-drin dioddefwyr, nad ydyn nhw wedyn yn gweld eu plant yn cael eu colli i'r system ofal ledled Cymru?
English: I thank the Member for that important supplementary question. She is quite right that a great deal of work has gone on across this Chamber, including putting on the statute book the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015. It has been followed up. We have trained 135,000 professionals to recognise the signs of domestic violence here in Wales so that it doesn't go unreported or unattended, and we are investing £5 million in this financial year in grants under that Act to local authorities and third sector organisations to be able to make sure that we are able to follow through on the issues that the Member has raised. She will know that I have previously referred to the rates at which children are taken away from families here in Wales, and circumstances in which women lose their children as a result of abuse that they have suffered is clearly unacceptable as a course of action and will be part of a new focus that I want the Government to place on making sure that we do everything we can to help families through difficult periods and to help families to stay together, rather than thinking that removing children from families is always the best way of responding to difficulty and distress.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn atodol pwysig yna. Mae yn llygad ei lle bod llawer iawn o waith wedi ei wneud ar draws y Siambr hon, gan gynnwys rhoi Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 ar y llyfr statud. Fe ddilynwyd hynny. Rydym ni wedi hyfforddi 135,000 o weithwyr proffesiynol i adnabod arwyddion trais domestig yma yng Nghymru fel nad yw'n mynd heb ei adrodd neu heb gael sylw, ac rydym ni'n buddsoddi £5 miliwn yn y flwyddyn ariannol hon mewn grantiau o dan y Ddeddf honno i awdurdodau lleol a sefydliadau trydydd sector i allu gwneud yn siŵr ein bod ni'n gallu gwneud gwaith dilynol ar y materion y mae'r Aelod wedi eu codi. Bydd hi'n gwybod fy mod i wedi cyfeirio yn y gorffennol at y cyfraddau y mae plant yn cael eu cymryd oddi wrth eu teuluoedd yma yng Nghymru, ac mae amgylchiadau pan fo menywod yn colli eu plant o ganlyniad i gam-drin y maen nhw wedi ei ddioddef yn amlwg yn annerbyniol fel cam gweithredu a bydd yn rhan o bwyslais newydd yr wyf i eisiau i'r Llywodraeth ei roi ar wneud yn siŵr ein bod ni'n gwneud popeth o fewn ein gallu i helpu teuluoedd trwy gyfnodau anodd ac i helpu teuluoedd i aros gyda'i gilydd, yn hytrach na meddwl mai cymryd plant oddi wrth deuluoedd yw'r ffordd orau bob amser o ymateb i anhawster a thrallod.
English: I thank the Member for that question. Deputy Minister Jane Hutt met with Dr Robert Jones, author of the factfile report to which Leanne Wood refers, on 17 January to discuss its key findings. We will continue to work closely with the Ministry of Justice to explore the report fully and understand what this means for Wales.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna. Dirprwy Weinidog, cafodd Jane Hutt gyfarfod â Dr Robert Jones, awdur yr adroddiad ffeil ffeithiau y mae Leanne Wood yn cyfeirio ato, ar 17 Ionawr i drafod ei ganfyddiadau allweddol. Byddwn yn parhau i weithio'n agos â'r Weinyddiaeth Gyfiawnder i ystyried yr adroddiad yn llawn a deall beth y mae hyn yn ei olygu i Gymru.
English: The report produced last week by the Wales Governance Centre shows that we have the highest incarceration rate in Europe, and it's, in fact, double that of the north of Ireland. Also contained in the report is the fact that this high incarceration rate is despite the fact that Wales has a lower crime rate than England every year between 2013 and 2017. From my background as a former probation officer, I know first hand the devastation that custodial sentences can bring to people. It can end careers, it can end marriages, it can result in homelessness. The Westminster criminal justice system is clearly not working for Wales. In fact, it seems to be punishing Wales. Will you make a push to devolve the criminal justice system as a key priority for your Government, in order to prevent more lives being ruined in Wales? And will you agree to push for the reunification of the whole of the probation service back within the public sector, as, without safe community sentence options, the incarceration rate is going to keep going up?
Welsh: Mae'r adroddiad a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru yn dangos bod gennym ni'r gyfradd garcharu uchaf yn Ewrop, ac mae, mewn gwirionedd, ddwywaith yn fwy na chyfradd ardal ogleddol Iwerddon. Hefyd wedi ei chynnwys yn yr adroddiad mae'r ffaith bod y gyfradd garcharu uchel hon er gwaethaf y ffaith bod gan Gymru gyfradd droseddu is na Lloegr bob blwyddyn rhwng 2013 a 2017. O fy nghefndir fel cyn swyddog prawf, gwn yn uniongyrchol y dinistr y gall dedfrydau o garchar ei achosi i bobl. Gall roi terfyn ar yrfaoedd, gall chwalu priodasau, gall arwain at ddigartrefedd. Mae'n amlwg nad yw system cyfiawnder troseddol San Steffan yn gweithio i Gymru. Yn wir, mae'n ymddangos ei bod yn cosbi Cymru. A wnewch chi wthio i gael datganoli'r system cyfiawnder troseddol fel blaenoriaeth allweddol i'ch Llywodraeth, er mwyn atal mwy o fywydau rhag cael eu difetha yng Nghymru? Ac a wnewch chi gytuno i wthio am i'r gwasanaeth prawf cyfan gael ei ailuno o fewn y sector cyhoeddus, oherwydd, heb ddewisiadau dedfrydau cymunedol diogel, mae'r gyfradd garcharu yn siŵr o godi?
English: First Minister, you've already mentioned that one in four women have sentences of less than one month, but the report also highlighted that more than 68 per cent of those sentences were for 12 months or less - very small sentences - and, as such, we need to look at the guidelines for that. Now, yesterday, I was welcoming the decision and the announcement by the business Minister in London to actually say that the superprison in Port Talbot was no longer viable, it was scrap, effectively, but then dismayed to hear that he was still looking at superprisons elsewhere in south Wales. Superprisons are just warehousing mechanisms. They're not actually helping individuals stop reoffending. So, if we want to take some action in the Welsh Government, there's an easy way: don't work with the UK Government for more superprisons. Will you convey to the Ministry of Justice how the Welsh Government does not agree with superprisons as a solution, has different approaches, and, in fact, that we need to look at reducing these sentencing guidelines so that not so many people have to go there in the first place?
Welsh: Prif Weinidog, rydych chi eisoes wedi sôn bod un o bob pedair o fenywod yn derbyn dedfrydau o lai na mis, ond amlygodd yr adroddiad hefyd bod mwy na 68 y cant o'r dedfrydau hynny am flwyddyn neu lai - dedfrydau byr iawn - ac, fel y cyfryw, mae angen i ni edrych ar y canllawiau ar gyfer hynny. Nawr, ddoe, roeddwn i'n croesawu'r penderfyniad a'r cyhoeddiad gan y Gweinidog yn Llundain i ddweud mewn gwirionedd nad oedd y carchar mawr ym Mhort Talbot yn ddichonadwy mwyach, ei fod yn sgrap i bob pwrpas, ond yn siomedig dros ben wedyn i glywed ei fod yn dal i ystyried carchardai mawr mewn mannau eraill yn ne Cymru. Mecanweithiau warysu yn unig yw carchardai mawr. Nid ydyn nhw'n helpu unigolion i roi'r gorau i aildroseddu. Felly, os ydym eisiau cymryd camau yn Llywodraeth Cymru, mae ffordd hawdd o wneud hynny: peidiwch â gweithio gyda Llywodraeth y DU ar fwy o garchardai mawr. A wnewch chi gyfleu i'r Weinyddiaeth Gyfiawnder nad yw Llywodraeth Cymru yn cytuno â charchardai mawr fel ateb, bod ganddi wahanol ddulliau, ac, yn wir, bod angen i ni geisio lleihau'r canllawiau dedfrydu hyn fel nad oes yn rhaid i gymaint o bobl fynd yno yn y lle cyntaf?
English: Well, let me agree with what David Rees has said. We want fewer people to go to prison in the first place. I do not believe that building more prison places is the right way to solve the crisis in our criminal justice system. I do absolutely recognise that people are held in conditions in Wales and in England that are not acceptable in the twenty-first century. Swansea is the tenth most overcrowded prison in England and Wales, and the Victorian conditions in which people are held in parts of the prison estate are not acceptable and there is a need to make sure that those are replaced, but building more prison places is not the answer. I was reminded of what Alexander Paterson - a prison commissioner in the 1920s - said when he said, 'Wherever prisons are built, Courts will make use of them. If no prison is handy, some other way of dealing with the offender will possibly be discovered.' That was true 100 years ago, and it's true again today. We made clear last year in April and November our view as a Welsh Government about developing superprisons here in south Wales. We've had no further discussion with the Ministry of Justice on this matter since. My colleague Jane Hutt is seeking a meeting with the Minister for justice and Ministers in the Home Office to discuss the fact file report, and it'll be an opportunity to restate our position face to face.
Welsh: Wel, gadewch i mi gytuno â'r hyn y mae David Rees wedi ei ddweud. Rydym ni eisiau i lai o bobl fynd i'r carchar yn y lle cyntaf. Nid wyf i'n credu mai adeiladu mwy o garchardai yw'r ffordd iawn o ddatrys yr argyfwng yn ein system cyfiawnder troseddol. Rwy'n cydnabod yn llwyr fod pobl yn cael eu cadw mewn amodau yng Nghymru ac yn Lloegr nad ydyn nhw'n dderbyniol yn yr unfed ganrif ar hugain. Abertawe yw'r degfed carchar mwyaf gorlawn yng Nghymru a Lloegr, ac nid yw'r amodau Fictoraidd y mae pobl yn cael eu cadw ynddynt mewn rhannau o'r ystâd carchardai yn dderbyniol ac mae angen gwneud yn siŵr bod y rheini'n cael eu disodli, ond nid adeiladu mwy o garchardai yw'r ateb. Cefais fy atgoffa o'r hyn a ddywedodd Alexander Paterson - comisiynydd carchardai yn y 1920au - pan ddywedodd: Lle bynnag y bydd carchardai yn cael eu hadeiladu, bydd Llysoedd yn gwneud defnydd ohonynt. Os nad oes carchar ar gael, mae'n bosibl y bydd rhyw ffordd arall o ymdrin â'r troseddwr yn cael ei darganfod. Roedd hynny'n wir 100 mlynedd yn ôl, ac mae'n wir eto heddiw. Fe wnaed yn eglur ein barn ni fel Llywodraeth Cymru ar ddatblygu carchardai mawr yma yn ne Cymru y llynedd ym mis Ebrill a mis Tachwedd. Nid ydym ni wedi cael unrhyw drafodaeth bellach gyda'r Weinyddiaeth Gyfiawnder ar y mater hwn ers hynny. Mae fy nghyd-Aelod Jane Hutt yn ceisio cael cyfarfod â'r Gweinidog dros gyfiawnder a Gweinidogion yn y Swyddfa Gartref i drafod yr adroddiad ffeil ffeithiau, a bydd yn gyfle i ailddatgan ein safbwynt wyneb yn wyneb.
English: Of course, we already know that the prison and probation service in Wales will be responsible for probation again from 2020 in Wales, with a focus on communities, community sentencing and rehabilitation. But, given that the Wales Governance Centre analysis that this question originally related to found that under the Westminster criminal justice system, as it was earlier termed, the total number of prison sentences in England between 2010-17 dropped 16 per cent but went up 0.3 per cent, and that custodial sentences imposed by magistrates in Wales went up 12 per cent, what dialogue will you endeavour to have, perhaps, with the judiciary, with the magistracy, to establish their reasons within Wales for this, when I know, many years ago, in taking evidence in Assembly committee, when similar geographical differences were found, they put a case to us that we were able to consider?
Welsh: Rydym ni eisoes yn gwybod, wrth gwrs, y bydd y gwasanaeth carchardai a'r gwasanaeth prawf yng Nghymru yn gyfrifol am y system brawf eto o 2020 yng Nghymru, gyda phwyslais ar gymunedau, dedfrydu cymunedol ac adsefydlu. Ond, o ystyried bod y dadansoddiad gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru yr oedd y cwestiwn hwn yn ymwneud ag ef yn wreiddiol wedi canfod bod cyfanswm y dedfrydau o garchar yn Lloegr rhwng 2010-17 o dan system cyfiawnder troseddol San Steffan, fel y'i galwyd yn gynharach, wedi gostwng gan 16 y cant, ond wedi cynyddu gan 0.3 y cant, a bod y dedfrydau o garchar a orfodwyd gan ynadon yng Nghymru wedi cynyddu gan 12 y cant, pa ddeialog wnewch chi geisio ei gael, efallai, gyda'r farnwriaeth, gyda'r ynadaeth, i ddarganfod eu rhesymau am hyn yng Nghymru, pan fy mod yn gwybod, flynyddoedd lawer ôl, wrth dderbyn tystiolaeth mewn pwyllgor Cynulliad, pan ganfuwyd gwahaniaethau daearyddol tebyg, y cyflwynwyd achos ganddynt i ni yr oeddem yn gallu ei ystyried?