English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I'm very pleased to be able to take part in this debate. The inquiry, of course, took place before I joined the committee, although I was there just about in time to participate in signing off the report, and I really enjoyed reading what I think is an excellent report. I'm very happy to commend it to the Senedd. It's a strong and detailed set of recommendations and, as Russell George has already said, what it does is to ask all the right questions. I don't think that, in the meantime, we've had all the answers yet, as Russell George has said, and it will be interesting to hear Welsh Government's further response today. I'm glad the Government has accepted all the recommendations, but it comes back to the question of how, because there is a huge shift needed if this is to be delivered. It's a cultural shift in the way the public sector engages with the private sector. And this pandemic has made it even more pressing that we crack this, that we get it right. I'll just give one example. At the beginning of the crisis, as we will all remember, a large company from over the border was given the contract to provide food boxes for people who were isolating. Now, this was not a universal success. You can understand it was something that needed to be done quickly, but I certainly had constituents in the region that I represent receiving food that was unsuitable for them, and sometimes food that was off, that was actually out of date because it had come from too far away. Now, in the second phase of providing support for those who were isolating, those food boxes were then provided through the county councils, and that made a huge difference. Carmarthenshire was able to work with the Cross Hands-based company Castell Howell, along with other local suppliers. That not only improved the quality of the provision, but it also meant that Welsh public money was being recycled into our economy to preserve local jobs and support local businesses at a crucial time. Now, this progressive approach has got to be a local approach, and it has to inform how we spend public money with the private sector from now on. The default position - and Russell George has already touched on this - must be to recycle the Welsh public pound within our own economy. We hear all the time from Welsh Government that they haven't got enough money, and I'm sure that that's true, and I would be the first one to say that they should have more economic levers at their disposal, but every penny that we have got, whether it's in our health sector, whether it's in our local authorities, whether it's Welsh Government directly procuring, needs to be spent in our economy. Welsh Government need to do more to demonstrate how they will bring that about. This is a huge transformation and they need to set out for us how they will monitor and evaluate the actions that they take - how will they know that this has worked? Because now more than ever, at this very difficult time for our communities and for our economy, we don't need to be wasting a single penny of Welsh public money outside our communities. Diolch yn fawr iawn.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n falch iawn o allu cymryd rhan yn y ddadl hon. Wrth gwrs, digwyddodd yr ymchwiliad cyn i mi ymuno â'r pwyllgor, er fy mod yno mewn pryd i gymryd rhan yn y broses o gymeradwyo'r adroddiad, a mwynheais ddarllen yr hyn sy'n adroddiad rhagorol yn fy marn i. Rwy'n hapus iawn i'w gymeradwyo i'r Senedd. Mae'n gyfres gref a manwl o argymhellion ac fel y dywedodd Russell George eisoes, mae'n gofyn yr holl gwestiynau cywir. Yn y cyfamser, nid wyf yn credu ein bod wedi cael yr holl atebion eto, fel y dywedodd Russell George, a bydd yn ddiddorol clywed ymateb pellach Llywodraeth Cymru heddiw. Rwy'n falch fod y Llywodraeth wedi derbyn yr holl argymhellion, ond mae'n dod yn ôl at y cwestiwn sut, oherwydd mae angen newid enfawr er mwyn cyflawni hyn. Mae'n newid diwylliannol yn y ffordd y mae'r sector cyhoeddus yn ymgysylltu â'r sector preifat. Ac mae'r pandemig wedi'i gwneud yn bwysicach fyth ein bod yn datrys hyn, ein bod yn ei gael yn iawn. Fe roddaf un enghraifft. Ar ddechrau'r argyfwng, fel y cofiwn i gyd, rhoddwyd contract i gwmni mawr o dros y ffin i ddarparu blychau bwyd i bobl a oedd yn hunanynysu. Nawr, nid oedd hyn yn llwyddiant diwahân. Gallwch ddeall ei fod yn rhywbeth roedd angen ei wneud yn gyflym, ond yn sicr roedd gennyf etholwyr yn y rhanbarth rwy'n ei gynrychioli yn cael bwyd a oedd yn anaddas iddynt, a hen fwyd weithiau, bwyd a oedd wedi pasio'i ddyddiad am ei fod wedi dod o fannau rhy bell i ffwrdd. Nawr, yn yr ail gam o ddarparu cymorth i'r rhai a oedd yn hunanynysu, darparwyd y blychau bwyd wedyn drwy'r cynghorau sir, ac fe wnaeth hynny wahaniaeth enfawr. Roedd Sir Gaerfyrddin yn gallu gweithio gyda chwmni Castell Howell sydd wedi'i leoli yn Cross Hands, ynghyd â chyflenwyr lleol eraill. Roedd hynny nid yn unig yn gwella ansawdd y ddarpariaeth, ond golygai hefyd fod arian cyhoeddus Cymru'n cael ei ailgylchu yn ein heconomi i ddiogelu swyddi lleol a chefnogi busnesau lleol ar adeg dyngedfennol. Nawr, rhaid i'r dull blaengar hwn fod yn ddull gweithredu lleol, a rhaid iddo lywio'r ffordd rydym yn gwario arian cyhoeddus gyda'r sector preifat o hyn ymlaen. Rhaid mai ailgylchu punt gyhoeddus Cymru yn ein heconomi ein hunain yw'r safbwynt rhagosodedig - ac mae Russell George eisoes wedi crybwyll hyn. Clywn drwy'r amser gan Lywodraeth Cymru nad oes ganddynt ddigon o arian, ac rwy'n siŵr bod hynny'n wir, a fi fyddai'r cyntaf i ddweud y dylent gael mwy o ysgogiadau economaidd at eu defnydd, ond mae angen i bob ceiniog sydd gennym, boed yn ein sector iechyd, yn ein hawdurdodau lleol, neu'n gaffael uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru, gael ei gwario yn ein heconomi ni. Mae angen i Lywodraeth Cymru wneud mwy i ddangos sut y byddant yn sicrhau hynny. Mae hwn yn newid enfawr ac mae angen iddynt nodi inni sut y byddant yn monitro ac yn gwerthuso'r camau a gymerant - sut y byddant yn gwybod bod hyn wedi gweithio? Oherwydd nawr yn fwy nag erioed, ar yr adeg anodd hon i'n cymunedau ac i'n heconomi, nid oes angen inni wastraffu un geiniog o arian cyhoeddus Cymru y tu allan i'n cymunedau. Diolch yn fawr iawn.