English: Thank you for your statement, ahead of Friday's International Day for the Elimination of Violence against Women, and also for your comments at today's White Ribbon Day event, championing the National Federation of Women's Institutes Wales's Not in My Name campaign to end violence against women, where a domestic abuse survivor ended her brave and moving contribution by asking all of us to never forget what love is and what it is not. After Bethan Jenkins and I wrote to you as co-chairs of the cross-party group on violence against women and children about the group's concerns regarding the draft national strategy on violence against women, domestic abuse and sexual violence - a framework for delivery 2016-21, and your letter in response, Welsh Women's Aid has, overall, welcomed the final strategy, and especially that it now includes the UN definition of violence against women. But they're now hoping to see the principles and priorities outlined in the strategy built into practice through an effective delivery plan that is co-produced and accompanied by sufficient resources to ensure it's achievable. They're hoping that the violence against women sector will be consulted on the development of the plan, but have not yet had a time frame and plan on how and when this will be done. While your statement, in large part, answers that, you state that 'in the next 18 months' you have plans to 'Work with the sectorto develop a detailed delivery plan'. So, I wonder if you can be more precise. What is the time frame for the delivery plan, not just a consultation, but for it to be delivered and put in place? How will you ensure that it is co-produced - in this case, I'm referring to the words they've used; this isn't me banging on about a term for its own sake - with the violence against women sector and victims and survivors themselves? The Act, when it was merely a Bill - the violence against women, domestic abuse and sexual violence Bill - when debated here, as you know, led to some close games - well, not games, serious games, at the end, of chicken, engaging the Government to strengthen its commitments in practice to healthy relationships education. I referred in the Chamber to having been out with Hafan Cymru's Spectrum project, teaching children and young people about healthy relationships, abuse and its consequences, and where to seek help. I welcome your acknowledgement and reference to that particular project, alongside Welsh Women's Aid's Children Matter project in your statement. You state: 'Statutory guidance on education will make Local Authorities designate a member of staff for the purpose of championing violence against women, domestic abuse and sexual violence matters in schools and other settings.' However, when Peter Black, Jocelyn Davies and I campaigned together to have this matter strengthened, before the Act was passed, the then Minister's correspondence stated that statutory guidance would provide or include provisions for approaches such as how schools could drive forward a whole-school approach by appointing a staff member, pupil and governor in these specific roles. He also said that he would involve stakeholders from the violence against women sector in developing the Donaldson proposals to ensure that healthy relationship education is developed within the curriculum. So, I wonder if you could comment, both in the context of a broader appointment of pupils and governors, but also how, more than just having a staff designated member, this is going to be incorporated into the curriculum, based on the Donaldson recommendations and proposals. The NSPCC report 'How safe are our children? 2016' reports a 26 per cent increase in the number of recorded sexual offences against children under 16 in Wales in the past year. Of course, some of that could just be better reporting. Their Stop it Now! presentation recently to the cross-party group on child sexual abuse stated that we should be focusing our efforts on ensuring that child sexual abuse is prevented before it occurs, before people at risk of abusing become offenders, and before potential victims become actual victims, where, to date, the response has focused largely on bringing perpetrators to justice and providing some children with therapy and support alone. So, how do you respond to their call for a comprehensive child sexual abuse prevention strategy for Wales? There's now a significant opportunity for Wales, given the legislative base we now have domestically, to use its learning from this to support the elimination of violence against women around the world, in particular, through the Wales for Africa programme. Indeed, in passing the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, Wales has committed itself to being a globally responsible nation. How do you respond, therefore, to the call for a clear commitment from the Welsh Government to working to tackle this challenge right across the world, in order to show that Wales is serious about being a globally responsible nation? My final point and question relates to the Atal y Fro Families Together project, funded by the sustainable social services third sector grant. This provides support for all aspects of a family's needs, including experiencing domestic abuse, and it includes their own programme for mainly pre-custodial male perpetrators of domestic violence. They're also developing pilot projects for women and adolescent perpetrators. So, how do you respond to the statement I believe made to them by the Welsh Government's violence against women unit that the Welsh Government is now developing guidance on perpetrators, and basically where you are up to with that in order to engage not just excellent projects such as this but the only accredited programme in Wales - the programme they're using - which is the Relate Choose 2 Change programme, which was heavily promoted by me as the legislation went through, but sadly at that stage not incorporated into the legislation? Thank you.
Welsh: Diolch am eich datganiad, cyn Diwrnod Rhyngwladol Diddymu Trais yn erbyn Menywod ddydd Gwener, a hefyd am eich sylwadau yn nigwyddiad Diwrnod Rhuban Gwyn heddiw, i hyrwyddo'r ymgyrch Ddim yn fy Enw I gan Ffederasiwn Cenedlaethol Sefydliadau'r Merched Cymru i roi terfyn ar drais yn erbyn menywod, lle gorffennodd goroeswr cam-drin domestig ei chyfraniad dewr a theimladwy drwy ofyn i bob un ohonom beidio byth ag anghofio beth yw cariad, a beth nad yw. Ar ôl i Bethan Jenkins a mi ysgrifennu atoch fel cyd-gadeiryddion y grŵp trawsbleidiol ar drais yn erbyn menywod a phlant am bryderon y grŵp ynghylch y strategaeth genedlaethol ddrafft ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol - fframwaith ar gyfer cyflawni 2016- 21, a'ch llythyr chi'n ymateb iddo, mae Cymorth i Fenywod Cymru, ar y cyfan, wedi croesawu'r strategaeth derfynol, ac yn enwedig y ffaith ei bod nawr yn cynnwys diffiniad y Cenhedloedd Unedig o drais yn erbyn menywod. Ond maent yn awr yn gobeithio gweld yr egwyddorion a'r blaenoriaethau a amlinellir yn y strategaeth yn cael eu hymgorffori mewn cynllun cyflawni effeithiol sydd wedi'i gynhyrchu ar y cyd ac yn cynnwys adnoddau digonol i sicrhau y gellir ei gyflawni. Maent yn gobeithio yr ymgynghorir â'r sector trais yn erbyn menywod ynglŷn â datblygiad y cynllun, ond nid ydynt eto wedi cael amserlen a chynllun ar gyfer sut a phryd y gwneir hyn. Er bod eich datganiad, i raddau helaeth, yn ateb hynny, rydych yn datgan bod gennych gynlluniau 'yn y 18 mis nesaf' i 'Weithio gyda'r sectori ddatblygu cynllun cyflawni manwl'. Felly, tybed a allwch fod yn fwy manwl. Beth yw'r amserlen ar gyfer y cynllun cyflawni, nid dim ond ymgynghoriad, ond ar gyfer ei gyflwyno a'i roi ar waith? Sut y byddwch yn sicrhau ei fod wedi'i gynhyrchu ar y cyd - yn yr achos hwn, rwy'n cyfeirio at eu geiriau nhw; nid fi sy'n rhygnu ymlaen am derm er ei fwyn ei hun - gyda'r sector trais yn erbyn menywod a gyda dioddefwyr a goroeswyr eu hunain? Arweiniodd y Ddeddf, pan nad oedd yn ddim ond Bil - y Bil trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol - pan gafodd ei drafod yma, fel y gwyddoch, at chwarae - wel, nid chwarae, chwarae'n ddifrifol, yn y pen draw, ar y dibyn, er mwyn i'r Llywodraeth gryfhau ei hymrwymiadau ymarferol i addysg am berthynas iach. Cyfeiriais yn y Siambr at y ffaith fy mod wedi bod allan gyda phrosiect Sbectrwm Hafan Cymru, i addysgu plant a phobl ifanc am berthynas iach, cam-drin a'i ganlyniadau, a ble i geisio cymorth. Rwy'n croesawu eich cydnabyddiaeth i'r prosiect penodol hwnnw a'r ffaith eich bod wedi cyfeirio ato, ochr yn ochr â phrosiect Plant yn Cyfrif Cymorth i Fenywod Cymru, yn eich datganiad. Rydych yn dweud: 'Bydd y canllawiau statudol ar addysg yn gwneud i Awdurdodau Lleol ddynodi aelod o staff i hyrwyddo materion yn ymwneud â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol mewn ysgolion a lleoliadau eraill.' Fodd bynnag, pan ymgyrchodd Peter Black, Jocelyn Davies a minnau gyda'n gilydd i gryfhau'r mater hwn, cyn i'r Ddeddf gael ei phasio, roedd gohebiaeth y Gweinidog ar y pryd yn dweud y byddai canllawiau statudol yn darparu neu'n cynnwys darpariaethau ar gyfer dulliau fel sut y gallai ysgolion ysgogi ymagwedd ysgol gyfan drwy benodi aelod o staff, disgybl a llywodraethwr i wneud y gwaith penodol hwn. Dywedodd hefyd y byddai'n cynnwys rhanddeiliaid o'r sector trais yn erbyn menywod wrth ddatblygu cynigion Donaldson i sicrhau bod addysg perthynas iach yn cael ei datblygu o fewn y cwricwlwm. Felly, tybed a allech roi sylwadau, yng nghyd-destun penodi disgyblion a llywodraethwyr yn ehangach, ond hefyd yng nghyd-destun sut, yn fwy na dim ond dynodi aelod o staff, y mae hyn yn mynd i gael ei ymgorffori yn y cwricwlwm, yn seiliedig ar argymhellion a chynigion Donaldson. Mae adroddiad yr NSPCC 'Pa mor ddiogel yw ein plant? 2016' yn nodi cynnydd o 26 y cant yn nifer y troseddau rhywiol a gofnodwyd yn erbyn plant dan 16 yng Nghymru yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. Wrth gwrs, gallai rhywfaint o hynny fod oherwydd mwy o hysbysu am achosion. Roedd eu cyflwyniad Stop it Now! yn ddiweddar i'r grŵp trawsbleidiol ar gam-drin plant yn rhywiol yn datgan y dylem fod yn canolbwyntio ein hymdrechion ar sicrhau bod cam-drin plant yn rhywiol yn cael ei atal cyn iddo ddigwydd, cyn i bobl sydd mewn perygl o gam-drin droi'n droseddwyr, a chyn i ddioddefwyr posibl droi'n ddioddefwyr go iawn, lle, hyd yn hyn, mae'r ymateb wedi canolbwyntio'n bennaf ar ddod â throseddwyr o flaen eu gwell a darparu therapi a chymorth yn unig i rai plant. Felly, sut yr ydych yn ymateb i'w galwad am strategaeth gynhwysfawr ar gyfer atal cam-drin plant yn rhywiol yng Nghymru? Mae gan Gymru gyfle mawr nawr, o ystyried y sail ddeddfwriaethol sydd gennym nawr yn ddomestig, i ddefnyddio'r hyn yr ydym wedi'i ddysgu o hyn i helpu i ddiddymu trais yn erbyn menywod o gwmpas y byd, yn arbennig, drwy gyfrwng y rhaglen Cymru o Blaid Affrica. Yn wir, wrth basio Deddf Lles Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, mae Cymru wedi ymrwymo i fod yn genedl gyfrifol yn fyd-eang. Sut yr ydych yn ymateb, felly, i'r alwad am ymrwymiad clir gan Lywodraeth Cymru i weithio i ymdrin â'r her hon ledled y byd, er mwyn dangos bod Cymru o ddifrif ynglŷn â bod yn genedl gyfrifol yn fyd-eang? Mae fy mhwynt a'm cwestiwn olaf yn ymwneud â'r prosiect Teuluoedd Gyda'i Gilydd gan Atal y Fro, a ariennir gan grant gwasanaethau cymdeithasol cynaliadwy y trydydd sector. Mae hwn yn darparu cefnogaeth i bob agwedd ar anghenion teulu, gan gynnwys profiadau o gam-drin domestig, ac mae'n cynnwys eu rhaglen eu hunain sydd yn bennaf ar gyfer dynion sy'n cyflawni trais domestig nad ydynt wedi bod yn y carchar. Maent hefyd yn datblygu prosiectau peilot ar gyfer menywod a phobl ifanc sy'n cyflawni trais domestig. Felly, sut yr ydych yn ymateb i'r datganiad yr wyf yn credu a wnaethpwyd iddynt gan uned trais yn erbyn menywod Llywodraeth Cymru bod Llywodraeth Cymru nawr yn datblygu canllawiau ar dramgwyddwyr, ac yn y bôn eich cynnydd ar hynny er mwyn cynnwys nid dim ond prosiectau rhagorol fel hwn, ond yr unig raglen achrededig yng Nghymru - y rhaglen y maen nhw'n ei defnyddio - sef y rhaglen Relate Choose 2 Change, a gafodd ei hyrwyddo'n helaeth gennyf fi wrth i'r ddeddfwriaeth fynd drwodd, ond yn anffodus na chafodd ei hymgorffori yn y ddeddfwriaeth bryd hynny? Diolch.