English: I'm grateful, Llywydd, for the opportunity to respond to the committee report. I'm thankful to the committee for their report, and grateful to all those who've given written and oral evidence. While there were differences of interpretation and emphasis, the Government was able to accept most of the committee's recommendations, as the Chair made reference to. Llywydd, the decision to close Communities First was a difficult one, but after careful consideration, I took the view that while the programme had done much for individuals, overall poverty levels remained stubbornly high, and no one programme could be expected to remedy this. It was time for a radical change of direction and, as Mike Hedges alluded to, this is about a jigsaw, a suite of tools that is able to protect our communities. The Welsh Government is committed to a cross-Government drive to create prosperity for all, and as I said in February, we are determined to build resilient communities by focusing on early years, employment and empowerment. Our national strategy, 'Prosperity for All', has now laid out our plans to invest in the prosperity and well-being of communities and individuals across Wales. Many who responded during our extensive engagement exercise appreciated the help that the programme gave to individuals and the work of the staff, but there was also recognition of the need for a new approach based on tackling the root causes of poverty and working with local people to focus that effort as effectively as possible. Like Hefin David, I'm offended by the use of the word 'failings' for Communities First, because actually we did see and have seen some great work going on in your communities across the whole length and breadth of Wales. Janet Finch-Saunders and Mark Isherwood wash their hands of this, but it's their Government that have put pressure on Wales, which has a huge impact on the issues of tackling poverty - [Interruption.] They can laugh, but the fact of the matter is, you have as much to be responsible for as anybody else. Llywydd - [Interruption.] No, I'm not at the moment. I may give way in a little while. The Welsh Government is committed to cross-Government working, as I said earlier. Change is never easy, Llywydd, but I make no apology for facing up to difficult questions and difficult challenges. I pay tribute to all those who have joined us in working through the difficult choices we have, and those involved in developing the answers. Last October, I announced I was minded to phase out Communities First. Following that, I conducted a broad consultation, receiving several thousand responses. In February, I announced that I would close the programme and set out our new approach to building resilient communities. We took the time to listen to people before taking that final decision. Phasing out the programme rather than opting for a sudden closure, together with the mitigation measures I put in place, is providing opportunities for staff redeployment and the continuation of some of the most effective Communities First projects, like Dawn Bowden has alluded to. The work to take forward our new approach is progressing well. Our strategy, 'Prosperity for All', sets out how we mobilise all the energies of Welsh Government to support the building of resilient communities throughout Wales. Key activities across my portfolio will complement those undertaken by my colleagues, and we will deliver in ways that involve and empower our communities, involving them from the onset. We are working with a wide range of partners to identify the things that need to be put in place to support the empowerment of our communities, and this shared exploration will shape how Welsh Government supports the development of resilience in those communities. Llywydd, the transition year was designed to maximise the support for those who need it and who would feel the effects of change, and the Communities First transition team offers the help and advice needed to lead delivery bodies and staff on the ground. I know that many Members have been to see me with local issues and I have been able to point to my delivery team and transition team for their support. They have ensured that bespoke support has been rapidly available, as required, in addition to the frequent bilateral meetings and bi-monthly meetings of the lead delivery body network. A key aspect of the team's role this year is to support mainstreaming activities, which are both effective and valued locally. Lead delivery bodies supported by the transition team have done some excellent work already in securing the future of some of the most successful projects from Communities First. However, Llywydd, I must be clear that this is not about mainstreaming absolutely everything. Not everything works in every area. That's why I have asked for the focus - to look at the best bits, as some Members put this, and make sure that this is a programme that meets real community needs. Dawn, one of your questions was about how we make sure that we are sighted on these decisions. These will be decisions by the local delivery bodies. This is not a decision for me to pick out. We are distant from those communities. It is important that there is a local influence and making sure that they understand that better. In Pembrokeshire, for example, the lead delivery body has engaged closely with the health board to incorporate the Communities First approach around healthy eating into the board's general service delivery. A local GP is now facilitating the work of the action group that supports people with additional needs to live in the community. This shows how the best bits of projects previously delivered by Communities First can continue and thrive in a new context. In Newport, many former Communities First projects are being delivered by a different provider, programme or team. The Tackle Project is now being delivered by the Dragons. The well-being support team and Newport youth services have also taken on a number of projects too. Our work to carry forward the best of Communities First includes the legacy fund and the employability grant, and these are being developed in collaboration with the organising groups and with colleagues in local authority areas. I listened to Hefin's point around the self-employed, which is a really important one. I will ask my team to see how that operates. The broader question around the employability plan is with Julie James and will be issued shortly. We are just finalising the detail of that. Employability is a key priority, and £12 million of employability grant supports that work. The legacy fund is enabling local authorities to continue projects that make a difference to lives in their area. It is a two-year legacy programme. After two years, I will be speaking to the finance Minister to see how that ends up in the RSG provision in order for the continuation of support. Where there is local drive and determination, Llywydd, some of the best aspects of Communities First can continue in new and innovative ways. I congratulate all those working with the support of my officials to find new ways to particularly thrive on those projects in the future. Some people still ask me when I will reveal a successor programme to Communities First. My answer is that the challenges of creating prosperity for all is no longer a matter for one particular programme. It is the central and defining mission of this Government as a whole.
Welsh: Diolch, Llywydd, am y cyfle i ymateb i adroddiad y pwyllgor. Rwy'n ddiolchgar i'r pwyllgor am eu hadroddiad, ac yn ddiolchgar i bawb sydd wedi rhoi tystiolaeth ysgrifenedig a llafar. Er bod gwahaniaethau o ran dehongliad a phwyslais, roedd y Llywodraeth yn gallu derbyn y rhan fwyaf o argymhellion y pwyllgor, fel y nododd y Cadeirydd. Llywydd, roedd y penderfyniad i gau Cymunedau yn Gyntaf yn un anodd, ond ar ôl ystyried yn ofalus, roeddwn o'r farn, er bod y rhaglen wedi gwneud llawer i unigolion, fod lefelau tlodi'n gyffredinol yn parhau i fod yn ystyfnig o uchel, ac na ellid disgwyl i un rhaglen ar ei phen ei hun gywiro hyn. Roedd hi'n amser i newid cyfeiriad yn sylfaenol, ac fel y cyfeiriodd Mike Hedges, mae hyn yn ymwneud â jig-so, cyfres o adnoddau sy'n gallu amddiffyn ein cymunedau. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i ymgyrch draws-Lywodraethol i greu ffyniant i bawb, ac fel y dywedais ym mis Chwefror, rydym yn benderfynol o adeiladu cymunedau cryf drwy ganolbwyntio ar y blynyddoedd cynnar, cyflogaeth a grymuso. Mae ein strategaeth genedlaethol, 'Ffyniant i Bawb', wedi nodi ein cynlluniau i fuddsoddi yn ffyniant a llesiant cymunedau ac unigolion ar draws Cymru. Mae llawer o'r rhai a ymatebodd yn ystod ein hymarfer ymgysylltu helaeth yn gwerthfawrogi'r cymorth a roddodd y rhaglen i unigolion a gwaith y staff, ond cafwyd cydnabyddiaeth hefyd i'r angen am agwedd newydd yn seiliedig ar fynd i'r afael ag achosion sylfaenol tlodi a gweithio gyda phobl leol i ganolbwyntio'r ymdrech honno mor effeithiol â phosibl. Fel Hefin David, rwy'n gwaredu at y defnydd o'r gair 'methiannau' ar gyfer Cymunedau yn Gyntaf, gan ein bod wedi gweld gwaith gwych yn digwydd yn ein cymunedau ar hyd a lled Cymru. Mae Janet Finch-Saunders a Mark Isherwood yn gwadu hyn, ond eu Llywodraeth hwy sydd wedi rhoi pwysau ar Gymru, sy'n effeithio'n enfawr ar faterion trechu tlodi - [Torri ar draws.] Gallant chwerthin, ond y gwir amdani yw, mae gennych chi lawn cymaint i fod yn gyfrifol amdano ag unrhyw un arall. Llywydd - [Torri ar draws.] Na, nid wyf yn ildio ar hyn o bryd. Efallai y byddaf yn ildio mewn ychydig. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i waith traws-Lywodraethol, fel y dywedais yn gynharach. Nid yw newid byth yn hawdd, Llywydd, ond nid wyf yn ymddiheuro am wynebu cwestiynau anodd a heriau anodd. Rwy'n talu teyrnged i bawb sydd wedi ymuno â ni i weithio drwy'r dewisiadau anodd sydd gennym, a'r rhai sy'n ymwneud â datblygu'r atebion. Fis Hydref diwethaf, cyhoeddais fy mod yn bwriadu dirwyn Cymunedau yn Gyntaf i ben yn raddol. Yn dilyn hynny, cynhaliais ymgynghoriad eang, a daeth miloedd lawer o ymatebion i law. Ym mis Chwefror, cyhoeddais y byddwn yn gorffen y rhaglen a nodais ein dull newydd o adeiladu cymunedau cryf. Rhoesom amser i wrando ar bobl cyn gwneud y penderfyniad terfynol. Mae dirwyn y rhaglen i ben yn raddol yn hytrach na dewis dod i ben yn sydyn, ynghyd â'r mesurau lliniaru rwy'n eu rhoi ar waith, yn darparu cyfleoedd ar gyfer adleoli staff a pharhad rhai o brosiectau mwyaf effeithiol Cymunedau yn Gyntaf, fel y nododd Dawn Bowden. Mae'r gwaith ar ddatblygu ein dull newydd yn mynd rhagddo'n dda. Mae ein strategaeth, 'Ffyniant i Bawb', yn nodi sut rydym yn crynhoi holl egni Llywodraeth Cymru i gefnogi'r gwaith o adeiladu cymunedau cryf ledled Cymru. Bydd y gweithgareddau allweddol ar draws fy mhortffolio yn ategu'r rhai a gyflawnir gan fy nghyd-Aelodau, a byddwn yn cyflawni mewn ffyrdd sy'n cynnwys ac yn grymuso ein cymunedau, gan eu cynnwys o'r cychwyn. Rydym yn gweithio gydag ystod eang o bartneriaid i nodi'r pethau sydd angen eu rhoi ar waith i gefnogi'r gwaith o rymuso ein cymunedau, a bydd y cyd-archwiliad hwn yn llunio'r modd y mae Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu cryfder y cymunedau hynny. Llywydd, cynlluniwyd y flwyddyn bontio i wneud y gorau o'r gefnogaeth i'r rhai sydd ei hangen ac a fyddai'n teimlo effeithiau newid, ac mae tîm pontio Cymunedau yn Gyntaf yn cynnig y cymorth a'r cyngor sydd eu hangen ar gyrff cyflawni arweiniol a staff ar lawr gwlad. Gwn fod llawer o Aelodau wedi dod â materion lleol i fy sylw ac rwyf wedi gallu cyfeirio at fy nhîm cyflawni a'r tîm pontio am eu cefnogaeth. Maent wedi sicrhau bod cymorth pwrpasol wedi bod ar gael yn gyflym, yn ôl yr angen, yn ychwanegol at gyfarfodydd dwyochrog rheolaidd a chyfarfodydd deufisol y rhwydwaith o gyrff cyflawni arweiniol. Un agwedd allweddol o rôl y tîm eleni yw cefnogi gweithgareddau prif ffrydio, sy'n effeithiol ac yn cael eu gwerthfawrogi'n lleol. Mae cyrff cyflawni arweiniol gyda chefnogaeth y tîm pontio wedi gwneud gwaith rhagorol eisoes yn sicrhau dyfodol rhai o brosiectau mwyaf llwyddiannus Cymunedau yn Gyntaf. Fodd bynnag, Llywydd, mae'n rhaid i mi ddweud yn glir nad yw hyn yn ymwneud â phrif ffrydio popeth. Nid yw popeth yn gweithio ym mhob ardal. Dyna pam y gofynnais i'r ffocws - edrych ar y darnau gorau, fel y mae rhai o'r Aelodau wedi ei ddweud, a gwneud yn siŵr fod hon yn rhaglen sy'n diwallu anghenion cymunedol go iawn. Dawn, roedd un o'ch cwestiynau'n gofyn sut y gwnawn yn siŵr ein bod yn canolbwyntio ar y penderfyniadau hyn. Penderfyniadau gan y cyrff cyflawni lleol fydd y rhain. Nid yw'n benderfyniad i mi ei wneud. Rydym yn bell o'r cymunedau hynny. Mae'n bwysig fod yna ddylanwad lleol a gwneud yn siŵr eu bod yn deall hynny'n well. Yn Sir Benfro, er enghraifft, mae'r corff cyflawni arweiniol wedi ymgysylltu'n agos â'r bwrdd iechyd i ymgorffori dull gweithredu Cymunedau yn Gyntaf mewn perthynas â bwyta'n iach yn rhan o ddarpariaeth gwasanaethau cyffredinol y bwrdd. Mae meddyg teulu lleol bellach yn hwyluso gwaith y grŵp gweithredu sy'n cynorthwyo pobl ag anghenion ychwanegol i fyw yn y gymuned. Mae hyn yn dangos sut y gall y darnau gorau o brosiectau a gyflwynid yn flaenorol gan Cymunedau yn Gyntaf barhau a ffynnu mewn cyd-destun newydd. Yng Nghasnewydd, mae llawer o brosiectau Cymunedau yn Gyntaf blaenorol yn cael eu cyflwyno gan ddarparwr, rhaglen neu dîm gwahanol. Mae'r Prosiect Taclo yn cael ei gyflwyno bellach gan y Dreigiau. Mae nifer o brosiectau wedi cael eu trosglwyddo i'r tîm cymorth llesiant a gwasanaethau ieuenctid Casnewydd hefyd. Mae ein gwaith i fwrw ymlaen â'r pethau gorau yn Cymunedau yn Gyntaf yn cynnwys y gronfa etifeddiaeth a'r grant cyflogadwyedd, ac mae'r rhain yn cael eu datblygu ar y cyd â'r grwpiau trefnu a chyda chydweithwyr mewn ardaloedd awdurdodau lleol. Gwrandewais ar bwynt Hefin ynglŷn â'r hunangyflogedig, sy'n un pwysig iawn. Byddaf yn gofyn i fy nhîm weld sut y mae hwnnw'n gweithredu. Mae'r cwestiwn ehangach yn ymwneud â'r cynllun cyflogadwyedd gyda Julie James a bydd yn cael ei gyhoeddi'n fuan. Rydym yn cwblhau manylion hynny ar hyn o bryd. Mae cyflogadwyedd yn flaenoriaeth allweddol, ac mae grant cyflogadwyedd o £12 miliwn yn cefnogi'r gwaith hwnnw. Mae'r gronfa etifeddiaeth yn galluogi awdurdodau lleol i barhau prosiectau sy'n gwneud gwahaniaeth i fywydau yn eu hardal. Mae'n rhaglen etifeddiaeth ddwy flynedd. Ar ôl dwy flynedd, byddaf yn siarad â'r Gweinidog Cyllid i weld sut y bydd yn mynd i ddarpariaeth y grant cynnal refeniw er mwyn parhau'r gefnogaeth. Lle y ceir egni a phenderfyniad lleol, Llywydd, gall rhai o agweddau gorau Cymunedau yn Gyntaf barhau mewn ffyrdd newydd ac arloesol. Rwy'n llongyfarch pawb sy'n gweithio gyda chymorth fy swyddogion i ddod o hyd i ffyrdd newydd o ffynnu'n arbennig ar y prosiectau hynny yn y dyfodol. Mae rhai pobl yn dal i ofyn i mi pa bryd y byddaf yn datgelu rhaglen i olynu Cymunedau yn Gyntaf. Fy ateb yw nad yw'r heriau o greu ffyniant i bawb yn fater i un rhaglen benodol mwyach. Dyma genhadaeth ganolog a diffiniol y Llywodraeth hon yn ei chyfanrwydd.