English: With this in mind, I'll briefly set out the work that's being undertaken in the key areas that the committee highlighted in its report, building, of course, on the issues raised in the debate on the Holtham report on paying for care, led by my colleague the health Minister yesterday, which outlines one potential way forward. Informal carers, so those family members and friends who provide care on an ongoing basis, play a vital role in supporting people in later life, and I think Dai Lloyd's contribution in particular reminded us very powerfully of that. The committee's recommendation to conduct a review of carers' assessments is being undertaken through an evaluation of the impact of our social services and well-being Act. This commenced in November and it will include engagement with carers themselves. It will consider what impact the Act is having on informal carers and what has changed since the Act come into effect. It will identify to what extent the Act is facilitating the critical support they require to continue caring and also whether any further improvements will be necessary. In addition, we're undertaking a major publicity drive to raise awareness of the Act, a particular strand of which will be to ensure that informal carers are aware of their rights and are encouraged to seek information and a carers' assessment where they might require them. Without an appropriately trained and experienced social care workforce, any attempt to implement improvements or raise quality are doomed, and I think this was well recognised in the chair of the committee's contribution. The committee fully recognised this in recommending that we prioritised the development of a strategy for the social care workforce. The Welsh Government committed to this in 'A Healthier Wales: our Plan for Health and Social Care', with a range of workforce improvement measures being implemented. These include regulations to improve terms and conditions by reducing the use of zero-hours contracts, a suite of health and social care qualifications to provide a clear career pathway, and rolling out registration to reflect our commitment to professionalise the workforce. High on our agenda is the long-term funding of social care, which is core to its sustainability. The committee emphasised the growing demand for care that we could see in the future from an ageing population and the challenge that this poses. Due to this very challenge, we prioritised social care in our strategy 'Prosperity for All', which commits to developing innovative funding models to meet anticipated demand. You'll know from yesterday's debate of our commitment to explore options for new Welsh taxes, including a potential social care levy, to raise additional funding. These proposals form the basis of the work of our inter-ministerial group on paying for social care, established last summer and tasked with providing the policy perspective to these financial considerations. Its work is at an early stage but we will continue at pace this year to enable an informed judgment on the viability of a levy, for example, and whether this would realise the benefits that we envisage. I think that Nick Ramsay's contribution in particular outlined just how challenging this agenda is and how big some of the questions are that we have to grapple with, and I completely agree with Nick that a good way forward is one that would develop some kind of cross-party consensus, because this is a challenge that will be facing all of us, regardless of our parties. And I know that the health secretary and I are both very keen to listen to other parties and their ideas and explore the way forward together. And I have to say as well that I do welcome the way and the spirit in which Members are engaging in what is a really important agenda. So, alongside this we'll be engaging with the public regarding their views on paying for care and its implications for them. And as the committee rightly recommended, we need to undertake such engagement, and will shortly consider a proposal to undertake an awareness-raising campaign to ensure that people understand the importance of social care and the system that is currently in place. And the Chair of the committee referred in his speech to the widespread confusion that currently exists in terms of paying for care. I think this piece of work will pave the way for a more targeted engagement on the options to raise additional funding as these options unfold, and, certainly, Mark Isherwood reminded us of the importance of putting the individual at the heart of these decisions. Finally, to pick up on a specific recommendation, I'm pleased to confirm the completion of our 'Taking Wales Forward' commitment to increase the capital that those in residential care can retain without having to pay for their care. This was to raise the figure from £24,000 to £50,000 within this Assembly term. This amount is currently at £40,000 and we intend to raise it to the full £50,000 from April. To support the implementation of this, we've announced a further £7 million a year in the local government settlement from 2019-20, taking the overall implementation funding provided to £18.5 million a year. As the committee recommended, we will continue monitoring to ensure that this funding is sufficient to enable authorities to fulfil their social care obligations, and I look forward to continuing the discussions that we've had over the past two days. Thank you.
Welsh: Gyda hyn mewn golwg, fe nodaf yn fyr y gwaith a wneir yn y meysydd allweddol a gafodd sylw gan y pwyllgor yn ei adroddiad, gan adeiladu, wrth gwrs, ar y materion a godwyd yn y ddadl ar adroddiad Holtham ar dalu am ofal, a arweiniwyd gan fy nghyd-Aelod y Gweinidog iechyd ddoe, sy'n amlinellu un ffordd bosibl ymlaen. Mae gofalwyr anffurfiol, yr aelodau teuluol a'r ffrindiau sy'n darparu gofal ar sail barhaus, yn chwarae rôl hanfodol wrth gefnogi pobl yn ddiweddarach mewn bywyd, a chredaf fod cyfraniad Dai Lloyd yn arbennig wedi ein hatgoffa o hynny'n rymus iawn. Cyflawnir argymhelliad y pwyllgor i gynnal adolygiad o asesiadau gofalwyr drwy werthusiad o effaith ein Deddf gwasanaethau cymdeithasol a llesiant. Dechreuodd hwn ym mis Tachwedd a bydd yn cynnwys ymgysylltu â gofalwyr eu hunain. Bydd yn ystyried pa effaith y mae'r Ddeddf yn ei chael ar ofalwyr anffurfiol a beth sydd wedi newid ers i'r Ddeddf ddod i rym. Bydd yn nodi i ba raddau y mae'r Ddeddf yn hwyluso'r cymorth hanfodol sydd ei angen arnynt i barhau i ofalu ac a fydd angen unrhyw welliannau pellach. Yn ogystal, rydym yn cynnal ymgyrch gyhoeddusrwydd fawr i godi ymwybyddiaeth o'r Ddeddf, ac elfen benodol ohoni fydd sicrhau bod gofalwyr anffurfiol yn ymwybodol o'u hawliau ac yn cael eu hannog i ofyn am wybodaeth ac asesiad gofalwyr lle y gallai fod angen amdano. Heb weithlu gofal cymdeithasol profiadol wedi'i hyfforddi'n briodol, bydd unrhyw ymgais i weithredu gwelliannau neu wella ansawdd yn ofer, a chredaf fod cyfraniad cadeirydd y pwyllgor wedi cydnabod hyn yn dda. Roedd y pwyllgor yn cydnabod hyn yn llawn wrth argymell ein bod yn blaenoriaethu'r gwaith o ddatblygu strategaeth ar gyfer y gweithlu gofal cymdeithasol. Ymrwymodd Llywodraeth Cymru i hyn yn 'Cymru Iachach: ein Cynllun Iechyd a Gofal Cymdeithasol', a gweithredu amrywiaeth o fesurau gwella'r gweithlu. Mae'r rhain yn cynnwys rheoliadau i wella telerau ac amodau drwy leihau'r defnydd o gontractau dim oriau, cyfres o gymwysterau iechyd a gofal cymdeithasol i ddarparu llwybr gyrfa clir, a chyflwyno cofrestru i adlewyrchu ein hymrwymiad i broffesiynoli'r gweithlu. Yn uchel ar ein hagenda, mae cyllid hirdymor ar gyfer gofal cymdeithasol, sy'n ganolog i'w gynaliadwyedd. Pwysleisiodd y pwyllgor y galw cynyddol am ofal y gallem ei weld yn y dyfodol gan boblogaeth sy'n heneiddio a'r her y mae hyn yn ei chreu. Oherwydd yr her hon, rydym wedi blaenoriaethu gofal cymdeithasol yn ein strategaeth 'Ffyniant i Bawb', sy'n ymrwymo i ddatblygu modelau ariannu arloesol i ateb y galw disgwyliedig. Fe fyddwch yn gwybod o'r ddadl ddoe am ein hymrwymiad i archwilio opsiynau ar gyfer trethi newydd yng Nghymru, gan gynnwys ardoll gofal cymdeithasol bosibl, i godi arian ychwanegol. Yr argymhellion hyn sy'n sail i waith ein grŵp rhyng-weinidogol ar dalu am ofal cymdeithasol, a sefydlwyd yr haf diwethaf a'i orchwyl yw darparu'r safbwynt polisi i'r ystyriaethau ariannol hyn. Mae ei waith ar gam cynnar ond byddwn yn mynd ati'n gyflym eleni i sicrhau safbwynt gwybodus ar hyfywedd ardoll, er enghraifft, ac a allai wireddu'r manteision a ragwelwn. Credaf fod cyfraniad Nick Ramsay yn benodol wedi amlinellu pa mor heriol yw'r agenda hon a pha mor fawr yw rhai o'r cwestiynau sy'n rhaid inni fynd i'r afael â hwy, ac rwy'n cytuno'n llwyr â Nick y byddai datblygu rhyw fath o gonsensws trawsbleidiol yn ffordd dda ymlaen, oherwydd mae hon yn her a fydd yn wynebu pob un ohonom, ni waeth beth yw ein pleidiau. A gwn fod yr ysgrifennydd iechyd a minnau'n awyddus iawn i wrando ar y pleidiau eraill a'u syniadau ac edrych gyda'n gilydd ar y ffordd ymlaen. A rhaid imi ddweud hefyd fy mod yn croesawu'r ffordd y mae'r Aelodau'n ymwneud â'r agenda wirioneddol bwysig hon. Felly, ochr yn ochr â hyn byddwn yn ymgysylltu â'r cyhoedd ynglŷn â'u safbwyntiau ar dalu am ofal a goblygiadau hynny iddynt hwy. Ac fel yr argymhellodd y pwyllgor yn briodol, mae angen inni gynnal ymgysylltiad o'r fath, ac yn fuan byddwn yn ystyried cynnig i gynnal ymgyrch i godi ymwybyddiaeth er mwyn sicrhau bod pobl yn deall pwysigrwydd gofal cymdeithasol a'r system sydd ar waith ar hyn o bryd. A chyfeiriodd Cadeirydd y pwyllgor yn ei araith at y dryswch cyffredinol sy'n bodoli ar hyn o bryd mewn perthynas â thalu am ofal. Credaf y bydd y gwaith hwn yn paratoi'r ffordd ar gyfer ymgysylltiad wedi'i dargedu ar yr opsiynau i godi arian ychwanegol wrth i'r opsiynau hyn ddatblygu, ac yn sicr, cawsom ein hatgoffa gan Mark Isherwood o bwysigrwydd rhoi'r unigolyn wrth wraidd y penderfyniadau hyn. Yn olaf, mewn ymateb i un argymhelliad penodol, rwy'n falch o gadarnhau bod ein hymrwymiad yn 'Symud Cymru Ymlaen' i gynyddu'r cyfalaf y gall pobl mewn gofal preswyl ei gadw heb orfod talu am eu gofal wedi'i gwblhau. Ymrwymiad ydoedd i godi'r ffigur o £24,000 i £50,000 yn ystod tymor y Cynulliad hwn. Ar hyn o bryd mae'r swm yn £40,000 a bwriadwn ei godi i'r £50,000 llawn o fis Ebrill ymlaen. I helpu i weithredu hyn, rydym wedi cyhoeddi £7 miliwn y flwyddyn pellach yn y setliad llywodraeth leol o 2019-20, gan gynyddu'r cyllid gweithredu cyffredinol a ddarperir i i £18.5 miliwn y flwyddyn. Fel yr argymhellodd y pwyllgor, byddwn yn parhau i fonitro er mwyn sicrhau bod yr arian hwn yn ddigon i alluogi awdurdodau i gyflawni eu dyletswyddau gofal cymdeithasol, ac edrychaf ymlaen at barhau'r trafodaethau a gawsom dros y ddeuddydd diwethaf. Diolch.