English: Diolch, Llywydd. I welcome the Cabinet Secretary for Finance's statement and the draft budget. As austerity continues, the amount of money needed to run our public services to the level the public want is not being provided. I'm sure the Cabinet Secretary will agree with me that austerity is not an economic policy but a political direction of travel. The Conservatives at Westminster want to reduce public expenditure and roll back state provision of services. And as the Cabinet Secretary said earlier today, that £4 billion to £6 billion are missing from our budget. What a different budget we'd have today with that extra £4 billion to £6 billion. I think that everybody would leave here much happier than we will. I think that Neil Hamilton made a very interesting point - live within your means. Can I just say, the key point is: increase your means? That's called economic growth. What we've had is stagnation and, as such, we haven't increased it. That's why the deficit's gone up - it's because growth has been at best sluggish, at worst non-existent. I have three questions for the Cabinet Secretary. One on transaction capital: has the Tory Westminster Government given any indication on changing the rules on its use? If not, can it be used as replacement capital for economic development support to private companies, and thus increase the discretionary capital expenditure available to the Welsh Government for things such as new schools, which everybody in this Chamber welcomes? Secondly, is there any indication that the borrowing limit will be increased? Will bonds be made available? Whilst they would not be mine and I'm sure not the Cabinet Secretary's choice of means of borrowing, because they tend to be more expensive, what they've done and why local authorities like them - . You don't want to use them, but what you want them to do is to keep the public works loan board's lending levels low. When the public works lending board pushed their rates up, what happened was that we saw that people started looking at bonds, and all of a sudden the public works loan board's costs came down quite considerably. I think that this is really important. Finally can I raise primary health, secondary health and social services expenditure? The auditor general, in about 2015, produced a report on medical interventions that do no good to the patient, estimated at that time at several hundred million pounds. This did not include expenditure where the operation was successful, but following hospitalisation, when the individual was no longer able to look after themselves and ended up in a nursing home. The late Dr Julian Tudor Hart, who many of us knew, with others, identified expenditure on such things as reducing slightly raised blood pressure, which does no good in terms of health, but it's actually expensive. And can I remind the finance Cabinet Secretary, while health Secretary, you reported, on more than one occasion, on the different intervention rates for the removal of tonsils between two areas in the same health board. So, it's not a difference between health boards - it's basically the difference between two surgeons. You're twice as likely to have your tonsils removed in one than the other. The Royal College of General Practitioners regularly identify the relative reduction in primary care expenditure. And I have concerns about the fact that secondary care takes priority over primary care. The Nuffield Foundation produced research showing that productivity in hospitals in Wales, in terms of patient-per-doctor intervention, had reduced between 2003 and 2013. Social care is under huge pressure, especially elderly care and support for children. I understand that support for children has gone up by 100 per cent over the last 10 years. And we also know that elderly care is continuing to increase. Many of us think it's a good thing - we all want to live longer, don't we? But it does come with a cost, and that is falling, almost exclusively, on local authorities. I'm very pleased that from being a lone voice supporting improving health by dealing with factors such as obesity and smoking that lead to ill health, there is now a lot of support for preventative action. In fact, we had Steffan Lewis talking about preventative action earlier, and I hope we'll get more people talking about preventative action. Having somebody in hospital being operated on, in many cases, is a sign of failure, not success. The sign of success is them not ending up there in the first place. I think our aim has got be to increase health rather than increase health expenditure or health interventions. So, I welcome the budget, I think that it's the best that can be done. Could we have the £4 billion to £6 billion we should have? And then both the Cabinet Secretary and most Members in this room will be very, very happy. We're not going to get that, and under very difficult circumstances, I commend the Cabinet Secretary for his budget.
Welsh: Diolch, Llywydd. Rwy'n croesawu datganiad Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a'r gyllideb ddrafft. Wrth i gyni barhau, nid yw'r swm o arian sydd ei angen i redeg ein gwasanaethau cyhoeddus fel mae'r cyhoedd yn ei ddymuno yn cael ei ddarparu. Rwy'n siŵr y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn cytuno â mi nad yw cyni yn bolisi economaidd ond yn gyfeiriad gwleidyddol. Mae'r Ceidwadwyr yn San Steffan eisiau cwtogi gwariant cyhoeddus a chyfyngu ar y gwasanaethau y mae'r wladwriaeth yn eu darparu. Ac fel y dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet yn gynharach heddiw, mae £4 biliwn i £6 biliwn ar goll o'n cyllideb ni. Mor wahanol fyddai'r gyllideb heddiw gyda £4 biliwn i £6 biliwn yn ychwanegol. Rwy'n credu y byddai pawb yn gadael y lle hwn yn hapusach o lawer nag y byddwn ni. Rwy'n credu bod Neil Hamilton wedi gwneud pwynt diddorol iawn - torri'r gôt yn ôl y brethyn. A gaf i ddweud, mai'r pwynt allweddol yw cynyddu eich incwm? Twf economaidd yw'r enw ar hyn. Yr hyn a gawsom ni yw diffyg twf, ac o'r herwydd, nid ydym ni wedi ei gynyddu. Dyna pam mae'r diffyg wedi cynyddu - oherwydd bod twf wedi bod yn araf ar y gorau, ac ar y gwaethaf yn sefyll yn llonydd. Mae gennyf i dri chwestiwn ar gyfer Ysgrifennydd y Cabinet. Un ynglŷn â chyfalaf trafodiadau: a yw Llywodraeth Dorïaidd San Steffan wedi rhoi unrhyw awgrym ynghylch newid y rheolau o ran ei ddefnyddio? Os nad ydynt, a ellir ei ddefnyddio fel cyfalaf newydd ar gyfer cymorth datblygu economaidd i gwmnïau preifat, ac felly cynyddu'r gwariant cyfalaf dewisol sydd ar gael i Lywodraeth Cymru ar gyfer pethau megis ysgolion newydd, y mae pawb yn y Siambr hon yn ei groesawu? Yn ail, a oes unrhyw awgrym y caiff y terfyn benthyca ei gynyddu? A fydd bondiau ar gael? Er na fyddwn i nac Ysgrifennydd y Cabinet rwy'n sicr yn eu dewis fel dull o fenthyca, oherwydd maen nhw'n tueddu i fod yn ddrutach; yr hyn y maen nhw wedi ei wneud, a'r rheswm pam mae awdurdodau lleol yn eu hoffi - . Nid ydych chi eisiau eu defnyddio nhw, ond yr hyn yr ydych chi eisiau iddyn nhw ei wneud yw cadw benthyciadau y bwrdd benthyciadau gwaith cyhoeddus yn isel. Pan gynyddodd y bwrdd benthyciadau gwaith cyhoeddus ei gyfraddau, yr hyn a ddigwyddodd oedd i bobl ddechrau edrych ar fondiau, ac yn gyflym iawn daeth costau'r bwrdd benthyciadau gwaith cyhoeddus i lawr yn sylweddol. Rwy'n credu bod hyn yn bwysig iawn. Yn olaf a gaf i grybwyll y mater o iechyd sylfaenol, iechyd eilaidd a gwariant y gwasanaethau cymdeithasol? Oddeutu'r flwyddyn 2015 fe luniodd yr archwilydd cyffredinol adroddiad ar ymyriadau meddygol nad ydynt yn gwneud unrhyw les i'r claf, a'r gost a amcangyfrifwyd oedd sawl can miliwn o bunnoedd. Nid oedd hyn yn cynnwys gwariant pan oedd y llawdriniaeth yn llwyddiannus, ond gwariant yn dilyn cyfnod yn yr ysbyty pan nad oedd yr unigolyn yn gallu edrych ar ôl ei hunan mwyach ac wedi symud i gartref nyrsio. Canfu'r diweddar Ddoctor Julian Tudor Hart, a oedd yn gyfarwydd i lawer ohonom ni, gydag eraill, y caiff arian ei wario ar bethau fel lleihau pwysedd gwaed oedd dim ond wedi codi ychydig, sy'n gwneud dim lles o ran iechyd, ond sydd mewn gwirionedd yn ddrud. Ac a gaf i atgoffa Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid, pan oeddech chi'n Ysgrifennydd Iechyd, fe sonioch chi ar fwy nag un achlysur, am y gwahanol gyfraddau ymyrryd a gafwyd ar gyfer tynnu tonsiliau mewn dwy ardal o fewn yr un bwrdd iechyd. Felly, nid gwahaniaeth rhwng byrddau iechyd a geir - yn y bôn gwahaniaeth rhwng dau lawfeddyg a geir. Rydych chi ddwywaith mwy tebygol o gael tynnu eich tonsiliau mewn un lle na lle arall. Mae Coleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol yn nodi'n rheolaidd y gostyngiad cymharol mewn gwariant gofal sylfaenol. Ac rwy'n pryderu bod gofal eilaidd yn cael blaenoriaeth dros ofal sylfaenol. Cyflwynodd Sefydliad Nuffield ymchwil yn dangos bod cynhyrchiant mewn ysbytai yng Nghymru, o ran sawl claf y mae un meddyg yn eu trin, wedi gostwng rhwng 2003 a 2013. Mae gofal cymdeithasol o dan bwysau enfawr, yn enwedig gofal yr henoed a chymorth ar gyfer plant. Rwy'n deall bod cymorth ar gyfer plant wedi cynyddu cant y cant dros y 10 mlynedd diwethaf. Ac fe wyddom ni hefyd fod gofal yr henoed yn parhau i gynyddu. Mae llawer ohonom ni o'r farn ei fod yn beth da - rydym ni i gyd eisiau byw'n hirach, onid ydym? Ond mae costau ynghlwm â hynny, sydd bron i gyd yn disgyn ar ysgwyddau awdurdodau lleol. Rwy'n falch iawn i weld, ar ôl imi fod yn llais unig yn yr anialwch yn cefnogi gwella iechyd drwy ymdrin â ffactorau fel gordewdra ac ysmygu, sy'n arwain at iechyd gwael, fod llawer o gefnogaeth bellach i weithredu ataliol. Yn wir, roedd Steffan Lewis yn sôn am gamau gweithredu ataliol yn gynharach, a gobeithiaf y bydd mwy o bobl yn sôn am weithredu ataliol. Mae cael rhywun yn yr ysbyty o dan lawdriniaeth mewn nifer o achosion yn arwydd o fethiant nid llwyddiant. Arwydd o lwyddiant fyddai iddynt beidio â bod yno yn y lle cyntaf. Rwy'n credu mai'r nod y dylem ni ymgyrraedd ato yw gwella iechyd yn hytrach na chynyddu gwariant iechyd neu driniaethau iechyd. Felly, rwy'n croesawu'r gyllideb, rwy'n credu mai dyma'r gorau y gellir ei wneud. A gawn ni'r £4 biliwn i £6 biliwn y dylem ei gael? Byddai Ysgrifennydd y Cabinet a'r rhan fwyaf o'r Aelodau yn yr ystafell hon yn hapus iawn, iawn. Nid ydym yn mynd i gael hwnnw, ac o dan amgylchiadau anodd iawn, rwy'n cymeradwyo Ysgrifennydd y Cabinet am ei gyllideb.