English: It is of note, however, that the Welsh Government chose not to table either a statement or a debate on this important milestone in Her Majesty's reign. They did at the sixtieth, for the Diamond Jubilee. The then First Minister, Carwyn Jones, tabled a Government debate and that was very welcome indeed, but, unfortunately, no such thing has happened this time around, which is why we've used our opposition time, as the Welsh Conservatives - loyal opposition for Her Majesty here in this Parliament. Now, of course, during the 70 years that Her Majesty has been on the throne, most of that time she was supported by Prince Philip, her consort, the Duke of Edinburgh and, indeed, the Earl of Merioneth, as we must also remind everybody whenever his name pops up in conversation. He, of course, was her 'strength and stay', and his death last year was a great loss not only to Her Majesty the Queen, but also to the nation as a whole. Over the past seven decades, the Queen has dedicated herself to selfless service to Wales, the UK and the whole of the Commonwealth. She has worked with 14 Prime Ministers - it's pretty remarkable, isn't it - and, of course, four Welsh First Ministers. But she has always risen above the political fray; she's been a steadfast anchor for the nation in times of crisis and in times of trouble, including during this awful period that we've all had to endure with the recent coronavirus pandemic. Her Majesty is Britain's greatest diplomat and ambassador, representing Welsh and British interests overseas on hundreds of visits and receiving presidents, prime ministers and heads of state from other nations here in the UK. It's very difficult, I think, to underestimate the importance of these visits in fostering international relationships, in helping to overcome divisions and in cementing the strong relationships that Britain enjoys with our allies. It's no wonder, therefore, that Her Majesty the Queen is greatly admired, not just here in Wales, where the popularity of Her Majesty the Queen is higher than in other UK nations, but across the globe. That admiration has been demonstrated in many ways by people across the world, and I'm reminded of that admiration that people have for Her Majesty the Queen every time I speak to my precious mum, because, you know what, when my mother was born in Dublin in 1952, the year in which Her Majesty the Queen ascended to the throne, her mum and dad - my grandparents - decided to call her Elizabeth after Her Majesty the Queen. So, the Platinum Jubilee provides an opportunity for all of us to be able to celebrate seven decades of Her Majesty's service to us here in Wales. Of course, to mark the Platinum Jubilee, Her Majesty and the Prince of Wales have launched the Queen's Green Canopy initiative to invite people across the UK to plant a tree, because that will have, of course, a lasting and positive impact on the environment and help to address climate change. Yes, the Queen was planting trees and advocating planting trees a long time before Lee Waters ever did in this Chamber. [ Laughter.] She should be on every advert for the tree-planting campaign of this Welsh Government. And not only that, but special Platinum Jubilee medals will also be awarded to front-line police officers, firefighters, emergency services personnel, prison officers and our precious armed forces - a symbol of gratitude on behalf of the nation for the work that they do. Then there'll be the bank holiday weekend - an extended bank holiday weekend - in June, the focal point for the Platinum Jubilee celebrations. There'll be a garden party at my house, if you want to come along. Wales holds a very special place in Her Majesty's heart, not just because of her affection - her great affection - for Pembrokeshire corgis, but because she literally carries a piece of Wales everywhere she goes in the form of a Welsh gold wedding ring. Her dedication to Wales has been shown in so many other ways. She's had frequent visits here over the years. Her support and patronage of Welsh organisations, events, charitable organisations, including Cardiff Royal Infirmary, the Friends of Llandaff Cathedral, the Football Association of Wales, the Welsh Rugby Union, the Royal Welsh Agricultural Society - I could go on and on and on and on. But, of course, for us as Members of this Senedd, we should also remind ourselves today of Her Majesty's unwavering support for this institution - the Senedd. She has attended every single opening of the Senedd and National Assembly for Wales, as it was previously known, including of course her recent attendance just a few months ago, at our official opening. There are two interests in particular that the Queen and I share. The first is a steadfast support for our armed forces and veterans. Her Majesty, along with other members of the royal family, has a long and deep association with the military, including the military here in Wales. She holds the position of Colonel-in-Chief for both the Royal Welsh and the Welsh Guards. And the second thing that I have in common with Her Majesty the Queen is a strong Christian faith. Those of you who watch virtual Senedd proceedings will have seen that in my office there are two photographs of Her Majesty the Queen. They are there as a reminder to me, and anybody who visits my office, of the example of public service, which is exemplary, that the Queen has set for me and every Member of the Senedd and every other elected representative. It's an example that all of us should aspire to. One of the photographs shows Her Majesty the Queen at one of the official openings of the Senedd - the one that I was first able to attend as a Member of the Senedd, back in 2007 - and the other shows Her Majesty following one of the Queen's Christmas Day broadcasts. This one, for me, is particularly important because it emphasises Her Majesty's role as defender of the faith - a title that she has certainly, in my opinion, lived up to, because there is no doubt that Her Majesty's strong Christian faith has been central to her life, and we see many glimpses of this in her Christmas broadcasts. In 2000, the Queen said this: 'For me the teachings of Christ and my own personal accountability before God provide a framework in which I try to lead my life. I, like so many of you, have drawn great comfort in difficult times from Christ's words and example.' Throughout her long reign, it has been underpinned by a deeply rooted, personal Christian faith. In 2011, she said this in her Christmas broadcast: 'Although we are capable of great acts of kindness, history teaches us that we sometimes need saving from ourselves - from our recklessness or our greed. God sent into the world a unique person - neither a philosopher nor a general (important though they are) - but a Saviour, with the power to forgive.' Amazing words. The Queen has also been at the forefront of promoting dialogue and understanding between different faiths throughout her reign. In 2014, in her Christmas broadcast, she said this: 'the life of Jesus Christ, the Prince of Peace, whose birth we celebrate today, is an inspiration and an anchor in my life. A role-model of reconciliation and forgiveness, he stretched out his hands in love, acceptance and healing. Christ's example has taught me to seek to respect and value all people of whatever faith or none.' The Queen is an amazing example. She has robustly defended her Christian faith while promoting tolerance and understanding of others, and she lives by the moral code that she preaches. So, in closing, I want to say this. For her 70 years on the throne, for her service to Wales, the UK and the Commonwealth, and for her role as defender of the faith, I say this: God save the Queen, long live the Queen, and congratulations, Your Majesty.
Welsh: Mae'n werth nodi, fodd bynnag, fod Llywodraeth Cymru wedi dewis peidio â chyflwyno datganiad na dadl ar y garreg filltir bwysig hon yn nheyrnasiad Ei Mawrhydi. Gwnaethant hynny ar y trigeinmlwyddiant, ar gyfer y Jiwbilî Ddiemwnt. Cyflwynodd y Prif Weinidog ar y pryd, Carwyn Jones, ddadl gan y Llywodraeth, ac roedd hynny i'w groesawu'n fawr iawn, ond yn anffodus, nid oes unrhyw beth o'r fath wedi digwydd y tro hwn, a dyna pam ein bod wedi defnyddio ein hamser fel yr wrthblaid, fel y Ceidwadwyr Cymreig - gwrthblaid ffyddlon i'w Mawrhydi yma yn y Senedd hon. Nawr, wrth gwrs, yn ystod y 70 mlynedd y mae Ei Mawrhydi wedi bod ar yr orsedd, cafodd ei chefnogi am y rhan fwyaf o'r amser hwnnw gan y Tywysog Philip, ei thywysog cydweddog, Dug Caeredin, ac yn wir, Iarll Meirionnydd, fel y mae'n rhaid inni atgoffa pawb pryd bynnag y bydd ei enw'n codi mewn sgwrs. Ef, wrth gwrs, oedd ei 'chryfder a'i chynhaliaeth', a bu ei farwolaeth y llynedd yn golled fawr nid yn unig i'w Mawrhydi y Frenhines, ond hefyd i'r genedl gyfan. Dros y saith degawd diwethaf, mae'r Frenhines wedi ymroi i wasanaeth anhunanol i Gymru, y DU a'r Gymanwlad gyfan. Mae hi wedi gweithio gyda 14 o Brif Weinidogion y DU - onid yw hynny'n rhyfeddol - ac wrth gwrs, pedwar o Brif Weinidogion Cymru. Ond mae hi bob amser wedi codi uwchlaw'r ffraeo gwleidyddol; mae hi wedi bod yn angor cadarn i'r genedl mewn argyfyngau ac mewn cyfnodau cythryblus, gan gynnwys yn ystod y cyfnod ofnadwy hwn y mae pob un ohonom wedi gorfod ei ddioddef gyda'r pandemig coronafeirws yn ddiweddar. Ei Mawrhydi yw diplomydd a llysgennad gorau Prydain, gan gynrychioli buddiannau Cymru a Phrydain dramor ar gannoedd o ymweliadau a chroesawu arlywyddion, prif weinidogion a phenaethiaid gwladwriaethau o wledydd eraill yma i'r DU. Credaf ei bod yn anodd iawn gorbwysleisio pwysigrwydd yr ymweliadau hyn yn meithrin cysylltiadau rhyngwladol, yn helpu i oresgyn rhaniadau ac yn cadarnhau'r cysylltiadau cryf sydd gan Brydain gyda'n cynghreiriaid. Nid yw'n syndod, felly, fod Ei Mawrhydi y Frenhines yn cael ei hedmygu'n fawr, nid yn unig yma yng Nghymru, lle mae poblogrwydd Ei Mawrhydi y Frenhines yn fwy nag yng ngwledydd eraill y DU, ond ledled y byd. Mae'r edmygedd hwnnw wedi'i ddangos mewn sawl ffordd gan bobl ledled y byd, a chaf fy atgoffa o'r edmygedd hwnnw sydd gan bobl tuag at Ei Mawrhydi y Frenhines bob tro y byddaf yn siarad â fy mam annwyl, oherwydd, wyddoch chi beth, pan aned fy mam yn Nulyn yn 1952, y flwyddyn yr esgynnodd Ei Mawrhydi y Frenhines i'r orsedd, penderfynodd ei mam a'i thad - fy nhaid a fy nain - ei galw'n Elizabeth ar ôl Ei Mawrhydi y Frenhines. Felly, mae'r Jiwbilî Blatinwm yn rhoi cyfle i bob un ohonom ddathlu saith degawd o wasanaeth Ei Mawrhydi i ni yma yng Nghymru. Wrth gwrs, i nodi'r Jiwbilî Blatinwm, mae Ei Mawrhydi a Thywysog Cymru wedi lansio menter Canopi Gwyrdd y Frenhines i wahodd pobl ledled y DU i blannu coeden, gan y bydd hynny, wrth gwrs, yn cael effaith barhaol a chadarnhaol ar yr amgylchedd ac yn helpu i fynd i'r afael â newid hinsawdd. Oedd, roedd y Frenhines yn plannu coed ac yn dadlau dros blannu coed ymhell cyn i Lee Waters wneud hynny yn y Siambr hon. [ Chwerthin. ] Dylai hi fod ar bob hysbyseb ar gyfer ymgyrch blannu coed y Llywodraeth Cymru hon. Ac nid yn unig hynny, ond bydd medalau Jiwbilî Blatinwm arbennig hefyd yn cael eu dyfarnu i swyddogion heddlu rheng flaen, diffoddwyr tân, staff gwasanaethau brys, swyddogion carchardai a'n lluoedd arfog gwerthfawr - symbol o ddiolchgarwch ar ran y genedl am y gwaith a wnânt. Yna, bydd penwythnos gŵyl y banc - penwythnos gŵyl y banc estynedig - ym mis Mehefin, canolbwynt sylw i ddathliadau'r Jiwbilî Blatinwm. Bydd parti gardd yn fy nhŷ i, os hoffech alw heibio. Mae gan Gymru le arbennig iawn yng nghalon Ei Mawrhydi, nid yn unig oherwydd ei hoffter - ei hoffter mawr - o gorgwn sir Benfro, ond am ei bod hi'n cario darn o Gymru gyda hi, yn llythrennol, i bob man y bydd hi'n mynd ar ffurf modrwy briodas o aur Cymru. Mae ei hymroddiad i Gymru wedi'i ddangos mewn cymaint o ffyrdd eraill. Mae hi wedi bod ar ymweliadau cyson yma dros y blynyddoedd. Ei nawdd a'i chefnogaeth i sefydliadau, digwyddiadau a sefydliadau elusennol Cymru, gan gynnwys Ysbyty Brenhinol Caerdydd, Cyfeillion Eglwys Gadeiriol Llandaf, Cymdeithas Bêl-droed Cymru, Undeb Rygbi Cymru, Cymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru - gallwn fynd ymlaen ac ymlaen ac ymlaen ac ymlaen. Ond wrth gwrs, i ni fel Aelodau o'r Senedd hon, dylem hefyd atgoffa ein hunain heddiw o gefnogaeth ddiwyro Ei Mawrhydi i'r sefydliad hwn - y Senedd. Mae hi wedi mynychu pob un o agoriadau'r Senedd a Chynulliad Cenedlaethol Cymru fel y'i gelwid yn flaenorol, gan gynnwys, wrth gwrs, ei phresenoldeb yn ddiweddar ychydig fisoedd yn ôl yn ein hagoriad swyddogol. Mae dau ddiddordeb penodol y mae'r Frenhines a minnau'n eu rhannu. Y cyntaf yw cefnogaeth ddiwyro i'n lluoedd arfog a'n cyn-filwyr. Mae gan Ei Mawrhydi, ynghyd ag aelodau eraill o'r teulu brenhinol, gysylltiad hir a dwfn â'r fyddin, gan gynnwys y fyddin yma yng Nghymru. Hi yw Prif Gyrnol y Cymry Brenhinol a'r Gwarchodlu Cymreig. A'r ail beth sydd gennyf yn gyffredin â'i Mawrhydi y Frenhines yw ffydd Gristnogol gref. Bydd y rheini ohonoch sy'n gwylio trafodion rhithwir y Senedd wedi gweld bod dau lun o'i Mawrhydi y Frenhines yn fy swyddfa. Maent yno i fy atgoffa i, ac unrhyw un sy'n ymweld â fy swyddfa, o'r esiampl ragorol o wasanaeth cyhoeddus y mae'r Frenhines wedi'i gosod ar fy nghyfer i a phob Aelod o'r Senedd a phob cynrychiolydd etholedig arall. Mae'n esiampl y dylai pob un ohonom geisio'i dilyn. Mae un o'r lluniau'n dangos Ei Mawrhydi y Frenhines yn un o agoriadau swyddogol y Senedd - yr un cyntaf imi gael y cyfle i fod yn bresennol ynddo fel Aelod o'r Senedd, yn ôl yn 2007 - ac mae'r llall yn dangos Ei Mawrhydi yn dilyn un o ddarllediadau Dydd Nadolig y Frenhines. Mae'r un hwn, i mi, yn arbennig o bwysig gan ei fod yn pwysleisio rôl Ei Mawrhydi fel amddiffynnydd y ffydd - teitl y mae hi'n sicr, yn fy marn i, wedi'i haeddu, gan nad oes unrhyw amheuaeth fod ffydd Gristnogol gref Ei Mawrhydi wedi bod yn ganolog i'w bywyd, a gwelwn sawl enghraifft o hyn yn ei darllediadau Nadolig. Yn 2000, dywedodd y Frenhines: 'I mi, mae dysgeidiaeth Crist a fy atebolrwydd personol fy hun gerbron Duw yn darparu fframwaith rwy'n ceisio byw fy mywyd o'i fewn. Rwyf fi, fel cynifer ohonoch, wedi cael cryn gysur ar adegau anodd drwy eiriau ac esiampl Crist.' Mae ei theyrnasiad hir wedi'i seilio ar ffydd Gristnogol bersonol, ddofn. Yn 2011, dywedodd yn ei darllediad Nadolig: 'Er bod y gallu gennym i gyflawni gweithredoedd o gryn garedigrwydd, mae hanes yn ein dysgu bod angen inni gael ein hachub rhagom ein hunain weithiau - rhag ein diofalwch neu ein trachwant. Anfonodd Duw rywun unigryw i'r byd - nid athronydd na chadfridog (er mor bwysig ydynt) - ond Gwaredwr, gyda'r gallu i faddau.' Geiriau anhygoel. Mae'r Frenhines hefyd wedi bod ar flaen y gad yn hyrwyddo deialog a dealltwriaeth rhwng gwahanol gymunedau ffydd drwy gydol ei theyrnasiad. Yn 2014, yn ei darllediad Nadolig, dywedodd: 'mae bywyd Iesu Grist, Tywysog Tangnefedd, y dathlwn ei enedigaeth heddiw, yn ysbrydoliaeth ac yn angor yn fy mywyd. Yn esiampl o gymod a maddeuant, estynnodd ei ddwylo mewn cariad, derbyniad ac iachâd. Mae esiampl Crist wedi fy nysgu i geisio parchu a gweld gwerth pawb, ni waeth beth fo'u ffydd, neu ddiffyg ffydd.' Mae'r Frenhines yn esiampl anhygoel. Mae hi wedi amddiffyn ei ffydd Gristnogol yn gadarn gan hyrwyddo goddefgarwch a dealltwriaeth o eraill, ac mae'n byw yn ôl y cod moesol y mae'n ei bregethu. Felly, i gloi, hoffwn ddweud hyn. Am ei 70 mlynedd ar yr orsedd, am ei gwasanaeth i Gymru, y DU a'r Gymanwlad, ac am ei rôl fel amddiffynnydd y ffydd, dywedaf hyn: Duw a gadwo'r Frenhines, hir oes i'r Frenhines, a llongyfarchiadau, Eich Mawrhydi.