English: The fact that there is statute and rules and the Welsh Language (Wales) Measure 2011, that is very important. We accept that legislation and targets do steer policy and that is as it should be. I said at the outset that there is a structural element, and we've mentioned some things that could be improved in that context. I think the major challenge is the cultural challenge and not just in terms of respect for vocational versus academic learning, but the importance that we place - and perhaps the overemphasis that we place - on culture as the vehicle in ensuring that the target of a million Welsh speakers is delivered. I do believe - and I count myself within this criticism - that Ministers, politicians, MPs, us, we are overly reliant on culture, and we don't perhaps consider how important vocational qualifications are in ensuring that Welsh speakers and those people who want to be Welsh speakers can live their lives through the medium of Welsh. We are still overreliant on clog dancing and poetry to save the language. We have to accept that plumbers and hairdressers and carpenters are just as important as having an understanding of Gweledigaethau'r Bardd Cwsg. Until we deal with that cultural issue, we won't provide that proper balance and provide opportunities for people who perhaps don't see themselves as those who sing cerdd dant or go to the Eisteddfod, as people who can understand and use the language, and that will perhaps provide more support to the kind of work that Mabon and his colleagues do in terms of ensuring that there is an enhanced understanding, ironically, of the role of the Welsh language in our society.
Welsh: Mae'r ffaith bod yna statud a rheolau, Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011, mae hynny'n beth pwysig. Dŷn ni'n derbyn bod statud a thargedau yn llunio ac yn llywio polisi ac mae hynny'n iawn. Dywedais i ar y dechrau, wrth gwrs, fod yna elfen strwythurol, a rŷn ni wedi crybwyll rhai pethau a all wella yn y cyd-destun yna. Rwy'n credu mai'r her fwyaf yw'r her ddiwylliannol ac nid jest yn nhermau parch tuag at, er enghraifft, addysgu a dysgu galwedigaethol versus academaidd yn bur, ond y pwysigrwydd dŷn ni'n ei rhoi - efallai'r gorbwyslais dŷn ni'n ei rhoi, bellach - ar ddiwylliant, fel y modd, fel y cerbyd, os liciwch chi, i sicrhau bod y targed o filiwn o siaradwyr yn cael ei gyrraedd. Dwi yn credu - a dwi'n cyfrif fy hunan tu fewn i'r feirniadaeth yma - bod Gweinidogion, gwleidyddion, Aelodau Seneddol, ni - pobl y pethau, fel petai - ein bod ni'n or-ddibynnol ar ddiwylliant. Dŷn ni efallai ddim yn ystyried pa mor bwysig yw cymwysterau galwedigaethol i sicrhau bod Cymry Cymraeg a'r Cymry sydd am fod yn Gymry Cymraeg yn medru byw eu bywydau drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg. Dŷn ni'n dal yn or-ddibynnol ar glocsio a chynganeddu i arbed yr iaith. Mae'n rhaid i ni dderbyn bod plymio a seiri coed a thorri gwallt yr un mor bwysig â dealltwriaeth o Weledigaethau'r Bardd Cwsg. Nes ein bod ni'n delio gyda hynny, dwi'n credu yn ddiwylliannol, fyddwn ni ddim yn rhoi'r cydbwysedd ac yn rhoi cyfleon i bobl sydd ddim yn gweld eu hunain, efallai, fel eisteddfodwyr neu bobl sy'n medru canu cerdd dant, fel rhywun sy'n medru derbyn a deall a defnyddio'r iaith, ac mae hwnna efallai yn mynd i roi mwy o gefnogaeth i'r math o waith y mae Mabon a'i gydweithwyr yn ei wneud er mwyn sicrhau bod yna ddealltwriaeth llawer mwy cyfoethog, yn eironig, o beth ydy rôl y Gymraeg yn ein cymdeithas ni.