techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: Yes, I think the example that Jenny Rathbone gave of Caerphilly is an excellent example of what can be achieved if people think imaginatively about the local opportunities. I'm really pleased that the Carmarthenshire public services board has been awarded that £100,000 to improve the procurement of local food in the area, and that's just one of 52 experimental initiatives across Wales receiving funding as part of the £4.5 million foundational economy challenge fund. But it is really important to recognise that whilst these are experimental, if they work, then I know that the Minister, Lee Waters, is extremely keen that the projects will then be scaled up to ensure that they make a difference across Wales elsewhere. Another great example underneath the foundational economy challenge fund is Môn Shellfish, and, in partnership with Coleg Llandrillo Menai and Partneriaeth Ogwen, they are receiving £100,000 to explore creating local markets for shellfish. The Welsh Government commercial innovation team are also analysing the public sector food spend profile, and they've identified several other potential further opportunities for similar interventions, and the viability of that activity is currently being explored with public sector partners. I would be very keen to share the learning of that with Jenny Rathbone.
Welsh: Ie, credaf fod yr enghraifft a roddodd Jenny Rathbone, sef Caerffili, yn enghraifft wych o'r hyn y gellir ei gyflawni os yw pobl yn meddwl yn ddychmygus am y cyfleoedd lleol. Rwy'n falch iawn fod bwrdd gwasanaethau cyhoeddus sir Gaerfyrddin wedi derbyn y £100,000 i wella'r broses o gaffael bwyd lleol yn yr ardal, ac un yn unig yw honno o 52 o fentrau arbrofol ledled Cymru sy'n derbyn cyllid fel rhan o gronfa her yr economi sylfaenol sy'n £4.5 miliwn. Ond mae'n bwysig iawn cydnabod, er bod y rhain yn arbrofol, os ydynt yn gweithio, gwn fod y Gweinidog, Lee Waters, yn hynod awyddus i uwchraddio'r prosiectau wedyn i sicrhau eu bod yn gwneud gwahaniaeth ledled Cymru mewn mannau eraill. Enghraifft wych arall o dan gronfa her yr economi sylfaenol yw Môn Shellfish, ac mewn partneriaeth â Choleg Llandrillo Menai a Phartneriaeth Ogwen, maent yn derbyn £100,000 i archwilio'r gwaith o greu marchnadoedd lleol ar gyfer pysgod cregyn. Mae tîm arloesi masnachol Llywodraeth Cymru hefyd yn dadansoddi proffil gwariant bwyd y sector cyhoeddus, ac maent wedi nodi sawl cyfle pellach posibl ar gyfer ymyriadau tebyg, ac mae hyfywedd y gweithgaredd hwnnw'n cael ei archwilio ar hyn o bryd gyda phartneriaid yn y sector cyhoeddus. Buaswn yn awyddus iawn i rannu'r gwersi a ddysgir yn sgil hynny gyda Jenny Rathbone.
English: Value Wales state that every 1 per cent increase in procurement levels in Wales will create 2,000 jobs. So, the gains are clear. Now, given that Scotland awards 75 per cent of Scottish contracts to Scottish firms, what is the Welsh Government doing to learn from that experience and deliver a similar, much-needed boost to the Welsh economy?
Welsh: Mae Gwerth Cymru yn nodi y bydd pob cynnydd o 1 y cant yn y lefelau caffael yng Nghymru yn creu 2,000 o swyddi. Felly, mae'r buddion yn glir. Nawr, o gofio bod yr Alban yn rhoi 75 y cant o gontractau'r Alban i gwmnïau yn yr Alban, beth y mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i ddysgu o'r profiad hwnnw a rhoi hwb tebyg, mawr ei angen i economi Cymru?
English: So, Welsh Government has been working really hard to try and ensure that our procurement does meet the needs and provides opportunities for businesses and suppliers in Wales. So, Wales-based suppliers now win 52 per cent of the annual £6.467 billion procurement expenditure. Clearly, we want to do much more, but I think that it is important to recognise the improvement that we've made since the baseline of 35 per cent in 2004. I think that we can look to Sell2Wales. They show that a number of contract awards through that site go to Welsh suppliers, and, actually, the number through that site has more than tripled since 2014-15. So, that now stands at 84 per cent compared to the baseline of 25 per cent. So, we are making some real progress in this area, but that's not to say that we're complacent. I'm working with my colleague Lee Waters on the foundational economy and looking to see what we can do through the public services boards to ensure that we procure more locally through those boards, and we hope to have more to say on this very shortly.
Welsh: Mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn gweithio'n galed iawn i geisio sicrhau bod ein gwaith caffael yn diwallu anghenion ac yn darparu cyfleoedd i fusnesau a chyflenwyr yng Nghymru. Felly, mae 52 y cant o'r gwariant caffael blynyddol o £6.467 biliwn bellach yn mynd i gyflenwyr yng Nghymru. Yn amlwg, rydym yn awyddus i wneud mwy o lawer, ond credaf ei bod yn bwysig cydnabod y gwelliant rydym wedi'i wneud ers y llinell sylfaen o 35 y cant yn 2004. Credaf y gallwn ystyried GwerthwchiGymru. Maent yn dangos bod nifer o'r contractau a ddyfernir drwy'r wefan honno'n mynd i gyflenwyr o Gymru, ac mewn gwirionedd, mae'r nifer drwy'r wefan honno wedi mwy na threblu ers 2014-15. Felly, mae hynny bellach yn 84 y cant o'i gymharu â'r llinell sylfaen o 25 y cant. Felly, rydym yn gwneud cynnydd gwirioneddol yn y maes hwn, ond nid yw hynny'n golygu ein bod yn hunanfodlon. Rwy'n gweithio gyda fy nghyd-Aelod, Lee Waters, ar yr economi sylfaenol ac yn edrych i weld beth y gallwn ei wneud drwy'r byrddau gwasanaethau cyhoeddus i sicrhau ein bod yn caffael yn fwy lleol drwy'r byrddau hynny, ac rydym yn gobeithio gallu dweud mwy am hyn cyn bo hir.
English: Thank you very much, Llywydd. Minister, can you confirm that the Government is using the period of delay that we have now in terms of the budgetary process to consider how to increase local authority funding, and by how much?
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Weinidog, a allwch chi gadarnhau bod y Llywodraeth yn defnyddio'r cyfnod o oedi sydd gennym ni rŵan o ran proses y gyllideb i ystyried sut i gynyddu cyllid llywodraeth leol, ac o faint?
English: Thank you very much for raising that issue. I had the opportunity just this morning to meet the local authority finance sub-group, alongside the local government Minister, to explore the issues relating to the budget this year. They share our frustration, as I know that Members in the Assembly do, about the delay in terms of publishing the budget. What I will say is that, over the course of the summer and since the spending review announcement was made in terms of the additional £593 million to Welsh Government for the next financial year, I've been working really closely with colleagues across Government. We've developed what we think is a really good budget. It prioritises health, as we said we would, and it also seeks to give local authorities the best possible settlement. We had a discussion today that recognised that, in the interim period between publishing our draft budget and our final budget, there is more than likely going to be a budget from the UK Government, which will obviously have knock-on implications for us, but we'll maintain that effort to give the best possible settlement to local authorities.
Welsh: Diolch yn fawr iawn am godi'r mater hwnnw. Cefais gyfle y bore yma i gyfarfod â'r is-grŵp cyllid awdurdodau lleol, ynghyd â'r Gweinidog llywodraeth leol, i archwilio'r materion sy'n ymwneud â'r gyllideb eleni. Maent yn rhannu ein rhwystredigaeth, fel y gwn sy'n wir am Aelodau yn y Cynulliad, ynghylch yr oedi o ran cyhoeddi'r gyllideb. Yr hyn a ddywedaf yw, yn ystod yr haf ac ers cyhoeddi'r adolygiad o wariant mewn perthynas â'r £593 miliwn ychwanegol i Lywodraeth Cymru ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf, rwyf wedi bod yn gweithio'n agos iawn gyda chyd-Aelodau ar draws y Llywodraeth. Rydym wedi datblygu cyllideb dda iawn yn ein barn ni. Mae'n blaenoriaethu iechyd, fel y dywedasom y byddem yn ei wneud, ac mae hefyd yn ceisio rhoi'r setliad gorau posibl i awdurdodau lleol. Cawsom drafodaeth heddiw a oedd yn cydnabod, yn y cyfnod interim rhwng cyhoeddi ein cyllideb ddrafft a'n cyllideb derfynol, y bydd Llywodraeth y DU mwy na thebyg yn cyhoeddi ei chyllideb, a bydd hynny'n amlwg yn arwain at oblygiadau i ni, ond byddwn yn parhau â'r ymdrech i roi'r setliad gorau posibl i awdurdodau lleol.
English: I will return to the funds likely to come from the UK Government in just a moment. May I ask whether you agree with the principle of invest to save? It is clear that investing through local government can make significant savings and can improve people's quality of life. Investing in housing through local government can improve health, investment in social services can take pressure off the health service, and investment in sports facilities can also be very successful as a preventative tool in preventing obesity, and so on. If you do believe in those principles, then why has the Government failed to prioritise local government sufficiently in recent budgets given the central role of local government in that preventative process?
Welsh: Mi ddof i at yr arian sy'n debyg o ddod gan Lywodraeth Prydain yn y man. A allaf i ofyn, ydych chi yn cytuno efo'r egwyddor o fuddsoddi i arbed? Mae'n glir iawn bod buddsoddi drwy lywodraeth leol yn gallu gwneud arbedion sylweddol ac yn gallu gwella safon bywydau pobl. Mae buddsoddi mewn tai drwy lywodraeth leol yn gallu gwella iechyd. Mae buddsoddi mewn gofal cymdeithasol yn gallu tynnu'r pwysau oddi ar y gwasanaeth iechyd. Mae buddsoddi mewn adnoddau chwaraeon, ac ati, yn gallu bod yn llwyddiannus iawn fel arf ataliol i atal gordewdra, ac yn y blaen. Os ydych chi'n credu yn yr egwyddorion hynny, pam mae'r Llywodraeth wedi methu â blaenoriaethu llywodraeth leol yn ddigonol mewn cyllidebau diweddar o ystyried rôl llywodraeth leol yn gwbl ganolog yn y broses ataliol honno?
English: I think Welsh Government and local authorities have had a real difficult job over recent years in the face of ever-declining budgets, so, year on year, looking to areas where we can cut rather than looking to areas where we can invest. But, nonetheless, I think Welsh Government has worked closely with local authorities to try and focus money in those areas where we can achieve the best preventative spend. So, the work that Vaughan Gething has been doing through the health department in terms of supporting social services has been really important as a preventative measure, looking to see how we can support people through the intermediate care fund to avoid hospital admissions where they are unnecessary, and then to get people out of hospital as quickly as possible when they're ready to come home. That's a great example, I think, of preventing people's needs from escalating and from getting to a point where they're more expensive, yes, for the public purse, but they also have a detrimental impact on those individuals' lives. In terms of invest-to-save itself, we have an important invest-to-save scheme. I think we might have the opportunity in other questions this afternoon to explore that, and I'm happy to expand on that if the Member wishes.
Welsh: Credaf fod Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol wedi'i chael hi'n anodd iawn dros y blynyddoedd diwethaf yn wyneb cyllidebau sy'n lleihau'n barhaus, felly flwyddyn ar ôl blwyddyn, mae'n rhaid inni edrych ar feysydd lle gallwn dorri, yn hytrach nag edrych ar feysydd lle gallwn fuddsoddi. Ond serch hynny, credaf fod Llywodraeth Cymru wedi gweithio'n agos gydag awdurdodau lleol i geisio canolbwyntio arian ar y meysydd hynny lle gallwn gyflawni'r gwariant ataliol gorau. Felly, mae'r gwaith y bu Vaughan Gething yn ei wneud drwy'r adran iechyd yn cefnogi gwasanaethau cymdeithasol wedi bod yn bwysig iawn fel mesur ataliol, gan edrych i weld sut y gallwn gefnogi pobl drwy'r gronfa gofal canolraddol i osgoi derbyniadau i'r ysbyty lle nad oes angen, ac yna i sicrhau bod pobl yn gadael yr ysbyty cyn gynted â phosibl pan fyddant yn barod i fynd adref. Mae hynny'n enghraifft wych yn fy marn i o atal anghenion pobl rhag gwaethygu a chyrraedd sefyllfa lle maent yn ddrytach, ie, i bwrs y wlad, ond hefyd yn cael effaith niweidiol ar fywydau'r unigolion hynny. O ran buddsoddi i arbed ynddo'i hun, mae gennym gynllun buddsoddi i arbed pwysig. Credaf efallai y cawn gyfle mewn cwestiynau eraill y prynhawn yma i archwilio hynny, ac rwy'n fwy na pharod i ehangu ar hynny os yw'r Aelod yn dymuno.
English: You talk a good game there in terms of expressing the importance of the preventative agenda. The point I'm making is that that hasn't been reflected in the actions of Government through budgets, and in taking decisions not to prioritise local government in a way that we believe you could have. Now, nobody is surprised to see the Labour and Conservative leaders promising a post-election bonanza - that magic money tree does tend to appear around this time in the electoral cycle - but how you spend that money, if there is additional money coming to Wales, will be vitally, vitally important. And can you not understand that people are lacking faith in Welsh Government's ability and willingness to act in a proactive, preventative manner, simply by looking at the evidence of how you have budgeted in recent years? Yes, talking up the preventative agenda, but not following that up with real investment through local government in ways that can make significant savings and improve people's lives down the line.
Welsh: Rydych yn dweud y pethau iawn o ran mynegi pwysigrwydd yr agenda ataliol. Y pwynt rwy'n ei wneud yw nad yw hynny wedi'i adlewyrchu yng ngweithredoedd y Llywodraeth drwy gyllidebau, ac wrth wneud penderfyniadau i beidio â blaenoriaethu llywodraeth leol mewn ffordd y credwn y gallech fod wedi'i wneud. Nawr, nid oes unrhyw un yn synnu gweld yr arweinwyr Llafur a Cheidwadol yn addo gwariant enfawr ar ôl yr etholiad - mae'r goeden arian hud honno'n tueddu i ymddangos tua'r adeg hon yn y cylch etholiadol - ond bydd sut rydych yn gwario'r arian hwnnw, os bydd arian ychwanegol yn dod i Gymru, yn hanfodol bwysig. Ac oni allwch ddeall bod pobl yn brin o ffydd yng ngallu a pharodrwydd Llywodraeth Cymru i weithredu mewn modd rhagweithiol, ataliol, o edrych ar y dystiolaeth o ran sut rydych wedi cyllidebu dros y blynyddoedd diwethaf? Ie, dweud pethau da am yr agenda ataliol, ond peidio â dilyn hynny gyda buddsoddiad go iawn drwy lywodraeth leol mewn ffyrdd a all wneud arbedion sylweddol a gwella bywydau pobl yn y dyfodol.
English: Well, I would disagree with the way in which our recent budgets have been portrayed in that way. I know the Future Generations Commissioner for Wales has been really keen to provide the maximum challenge to Welsh Government in terms of prevention, and she's asked every single one of the Welsh Government Ministers to demonstrate what each of them are doing in the area of prevention within their own portfolios. Just in the example of housing and regeneration, we've got the investment in the Welsh housing quality standard. Now, 93 per cent of social housing has now completed and come up to that standard, and we know how important that is in terms of preventative spend to ensure that people live in a safe, warm home. The work that we're doing in terms of independent living, aids and adaptations; the work that's going into the innovative housing programme, which is supporting decarbonisation to ensure that we're building the right houses for the future, which aren't going to be homes that are cold, but which are going to be homes that people are able to afford; the work we are doing on modern methods of construction; the integrated care fund capital programme, which is ensuring that we have housing-led solutions to social care issues; the homelessness action group, again, doing lots of great preventative work in that space; and our regeneration strategy, which is looking to ensure that we have communities that are resilient. Those are just a few examples within one small area of one portfolio that demonstrate the focus that we are putting on prevention.
Welsh: Wel, buaswn yn anghytuno â'r ffordd y mae ein cyllidebau diweddar wedi cael eu portreadu yn y ffordd honno. Gwn fod Comisiynydd Cenedlaethau'r Dyfodol Cymru wedi bod yn wirioneddol awyddus i roi'r her fwyaf i Lywodraeth Cymru o ran atal, ac mae wedi gofyn i bob un o Weinidogion Llywodraeth Cymru ddangos yr hyn y mae pob un ohonynt yn ei wneud ym maes atal yn eu portffolios eu hunain. O ran tai ac adfywio er enghraifft, mae gennym y buddsoddiad yn safon ansawdd tai Cymru. Mae 93 y cant o dai cymdeithasol bellach wedi cyflawni ac wedi cyrraedd y safon honno, a gwn pa mor bwysig yw hynny o ran gwariant ataliol er mwyn sicrhau bod pobl yn byw mewn cartref diogel, cynnes. Y gwaith a wnawn o ran byw'n annibynnol, cymhorthion ac addasiadau; y gwaith sy'n mynd rhagddo ar y rhaglen tai arloesol, sy'n cefnogi datgarboneiddio i sicrhau ein bod yn adeiladu'r tai iawn ar gyfer y dyfodol, na fyddant yn gartrefi oer, ond yn gartrefi y bydd pobl yn gallu eu fforddio; y gwaith a wnawn ar ddulliau adeiladu modern; rhaglen gyfalaf y gronfa gofal integredig, sy'n sicrhau bod gennym atebion sy'n seiliedig ar dai i faterion gofal cymdeithasol; y grŵp gweithredu ar ddigartrefedd, sydd, unwaith eto, yn gwneud llawer o waith ataliol gwych yn y cyd-destun hwnnw; a'n strategaeth adfywio, sy'n ceisio sicrhau bod gennym gymunedau sy'n wydn. Ychydig enghreifftiau yn unig yw'r rheini mewn un rhan fach o un portffolio sy'n dangos faint rydym yn canolbwyntio ar atal.
English: The rural development programme provides much needed investment in our environment, our farming and rural communities, and this investment is very much about maximising the way in which we manage our ecosystems, ensuring that we use energy efficiently and that we reduce our greenhouse gases in Wales. So I can confirm that to date Wales has drawn down 45 per cent of our EU funding from the RDP, and that is comparable with other EU member states. At the end of 2018, EU member states had on average drawn down around 42 per cent of their funding, so we are slightly ahead and I can confirm that we have no plans to send back any unused money to the EU. We are making good progress, so, at a project level, a total of £664.9 million has been committed, representing around 80 per cent of programme funds, and plans are in place to achieve the full commitment of the programme by the end of 2020 and full spend by the end of the n+3 period.
Welsh: Mae'r rhaglen datblygu gwledig yn darparu buddsoddiad mawr ei angen yn ein hamgylchedd, ein cymunedau ffermio a'n cymunedau gwledig, ac mae'r buddsoddiad hwn yn ymwneud i raddau helaeth â gwneud y mwyaf o'r ffordd rydym yn rheoli ein hecosystemau, gan sicrhau ein bod yn defnyddio ynni'n effeithlon a'n bod yn lleihau ein nwyon tŷ gwydr yng Nghymru. Felly gallaf gadarnhau bod Cymru, hyd yn hyn, wedi defnyddio 45 y cant o'n cyllid gan yr UE ar gyfer y rhaglen datblygu gwledig, a bod hynny'n debyg i aelod-wladwriaethau eraill yr UE. Ar ddiwedd 2018, roedd aelod-wladwriaethau'r UE wedi defnyddio oddeutu 42 y cant o'u cyllid ar gyfartaledd, felly rydym ychydig ar y blaen a gallaf gadarnhau nad oes gennym unrhyw gynlluniau i anfon unrhyw arian nas defnyddiwyd yn ôl i'r UE. Rydym yn gwneud cynnydd da, felly, ar lefel prosiectau, mae cyfanswm o £664.9 miliwn wedi'i ymrwymo, sydd oddeutu 80 y cant o gronfeydd y rhaglen, ac mae cynlluniau ar waith i gyflawni ymrwymiad llawn y rhaglen erbyn diwedd 2020 a gwariant llawn erbyn diwedd y cyfnod n+3.
English: Thank you, Minister. I'm pleased to hear that you don't intend to send any of that money back. I've asked you the question today because you have, in your time, worn hats as both rural affairs Minister and also obviously now finance Minister. As you'll be aware, and as you've just said, the rural development funding programme has been providing support across a wide range of areas for a long length of time, not least to farmers, but also rural medium-sized businesses and tourism ventures, and you mentioned energy as well. At the outset, the RDP was meant to bring about transformational change in farming - that was the term used by the Welsh Government - but there have been a number of concerns, particularly recently, that it's fallen short of this. I understand that only 41 per cent of RDP funds for the programme period have been spent up until the end of August 2019. Perhaps you can confirm or otherwise on that. Can you update us on any discussions you've had with the Minister for rural affairs about how we got into this situation and how the spending situation may be improved in future?
Welsh: Diolch, Weinidog. Rwy'n falch o glywed nad ydych yn bwriadu anfon dim o'r arian hwnnw yn ôl. Gofynnais y cwestiwn i chi heddiw gan eich bod, yn eich tro wedi bod yn gwisgo het y Gweinidog materion gwledig, ac yn amlwg hefyd yn awr, y Gweinidog cyllid. Fel y gwyddoch, ac fel rydych newydd ddweud, mae'r rhaglen ariannu datblygu gwledig wedi bod yn darparu cefnogaeth ar draws ystod eang o feysydd ers amser hir, yn enwedig i ffermwyr, ond hefyd i fentrau twristiaeth a busnesau gwledig canolig eu maint, ac fe sonioch chi am ynni hefyd. Ar y cychwyn, nod y rhaglen datblygu gwledig oedd sicrhau newid trawsffurfiol ym maes ffermio - dyna'r term a ddefnyddiwyd gan Lywodraeth Cymru - ond bu nifer o bryderon, yn enwedig yn ddiweddar, nad yw wedi cyflawni hyn. Deallaf mai 41 y cant yn unig o gronfeydd y rhaglen datblygu gwledig ar gyfer cyfnod y rhaglen sydd wedi'i wario hyd at ddiwedd Awst 2019. Efallai y gallwch gadarnhau hynny, neu fel arall. A allwch roi'r wybodaeth ddiweddaraf i ni am unrhyw drafodaethau rydych wedi'u cael gyda'r Gweinidog materion gwledig ynglŷn â sut y daethom i'r sefyllfa hon a sut y gellir gwella'r sefyllfa wario yn y dyfodol?
English: As I mentioned, to date Wales has drawn down 45 per cent of our EU funding for the RDP, and that compares to 42 per cent for the average across other member states. That really is a feature more of the way in which European funding works in terms of the profiling of those projects over a number of years, and the full spend has to be achieved three years after the closure of the programme. So the current period would be 2023, by which time we would have to have spent all of the money that has come to us. So that 42 per cent, or 45 per cent as it is now, doesn't suggest that there is a small amount of money that has been spent; it just reflects the spending profile of the particular programme.
Welsh: Fel y soniais, hyd yn hyn, mae Cymru wedi defnyddio 45 y cant o'n cyllid gan yr UE ar gyfer y rhaglen datblygu gwledig, ac mae hynny'n cymharu â chyfartaledd o 42 y cant ymhlith yr aelod-wladwriaethau eraill. Mewn gwirionedd, mae hynny'n fwy o nodwedd o'r ffordd y mae cyllid Ewropeaidd yn gweithio o ran proffilio'r prosiectau hynny dros nifer o flynyddoedd, ac mae'n rhaid sicrhau'r gwariant llawn dair blynedd ar ôl cau'r rhaglen. Felly 2023 fyddai'r cyfnod presennol, ac erbyn hynny, byddai'n rhaid ein bod wedi gwario'r holl arian a gawsom. Felly nid yw'r ffigur o 42 y cant, neu 45 y cant fel y mae ar hyn o bryd, yn awgrymu mai ychydig o arian sydd wedi'i wario; mae'n adlewyrchu proffil gwario'r rhaglen benodol.