English: Thank you, Deputy Presiding Officer. Members will be aware that I published a written statement on 2 February to inform them that I had received a report setting out a road map towards success, resilience and sustainability for the heritage of Wales. I confirmed that I'd considered the recommendations in detail and that I would respond to each in due course. I have now written to Justin Albert, chair of the steering group, to set out my response to the nine recommendations made by the group, and I wanted to share my thinking with you today. Firstly, I would like to record my thanks to the chair of the group, and to each of the institutions, trade unions, and my officials, for working so constructively together to produce such a measured and well-considered report. I am heartened that the suite of recommendations has been produced with the agreement and consensus of all organisations involved, and I'm excited about the opportunities they will create for the benefit of the sector as a whole when they are delivered. The nine recommendations fall into two broad themes, which cover the future of Cadw and the establishment of a strategic partnership and its future work programme. The first recommendation proposes a new national institution for Wales, outside of Government. Cadw's core role is to conserve our national heritage and to make it available for our current and future generations, and it should be immensely proud of its achievements. Cadw is performing exceptionally whilst being in Government, and I want to ensure that success continues. My aim is to allow the organisation as much freedom and flexibility as possible to enable it to fully realise its commercial potential and also build on its impressive improvement to the visitor experience and increase in visitor numbers and membership. I'm particularly pleased with the progress Cadw is making in attracting new audiences to our heritage, by targeting families and younger people through superb marketing campaigns and through embracing new technology. However, I believe it is timely to assess whether the existing governance arrangements are truly helping Cadw to fulfil its potential, as there could be potential benefits of moving the organisation to a more arm's-length status. This could enable Cadw to adopt an even more commercially focused approach to support the vital work that needs to be done to continue to maintain and protect the heritage of Wales, as well as provide greater scope for Cadw to work in partnership with other institutions. That said, I would not, at this stage, want to focus simply on the two options identified in the report. There are other models worthy of consideration, such as an internal realignment or Welsh Government sponsored body, and, as such, I have asked my officials to produce a business case to identify and explore the whole range of options before being narrowed down to a preferred option. It is imperative that we test all options thoroughly against the status quo and ensure that we consider retaining Cadw within Government. There will need to be clear and demonstrable benefits for proposing any change. I hope to be in a position to indicate the Government's preferred option by 30 September of this year. As part of the business case, I'm also asking my officials to consider the second recommendation regarding Cadw's statutory duties. The preferred model for the future of Cadw will dictate how this recommendation is taken forward. Cadw's statutory duties are fundamental to the conservation of our national heritage. The importance of these functions - along with the provision of advice and guidance to owners of historic assets - should not be diluted by any change to the status of the organisation. Moving on to the strategic partnership, I am excited by the recommendations for much greater collaboration between our leading heritage institutions and the vision for a strategic partnership as the solution to protect the heritage of Wales when public finances are under severe pressure. I want to see the establishment of this partnership as soon as possible. The steering group has convinced me that the recommendations highlight a real opportunity to bring a sharper focus and a clearer identity to the commercial work of our national institutions, but that it is right that we test these opportunities and evaluate their impact before exploring whether a formal merger may be effective. Bringing commercial functions closer together will not undermine the independence or the identity of the individual institutions. Rather, it will enable them to build on the strengths of each organisation and share the expertise within each for the benefit of the entire sector. There are recommendations on collaborative delivery of commercial functions, collaborative delivery of back-office functions, cultural tourism, and development of the Blaenavon world heritage site. These are at the heart of my own vision. We have to find new ways for our heritage and cultural institutions to be ambitious about the role they play in our national life, working together to form a compelling vision of that future. We also have to increase the number of people using our heritage and cultural institutions and develop novel ways to attract new audiences. By working more closely, and marketing and promoting our cultural and heritage institutions more vigorously and effectively, it will create wider opportunities to open up all of our sites to families and younger people in a way we never have before. I'm also eager to pursue the recommendation to develop a cultural skills strategy. The skills, passion and expertise of people working in our institutions bring them to life just as much as the cultural assets that they contain. I believe that we need to give greater respect and recognition to them and to offer them greater opportunities to develop their careers in the field. And we need to retain our staff to conserve, protect, and interpret our inheritance for future generations. I want to see this strategy in place by October 2018. I also want to touch on the fact that many of you have raised in the past, that Cadw and the other national institutions are well known and respected brands, whilst Historic Wales has been a working title for this significant initiative. I agree with the steering group that it should be tested alongside alternatives before any changes are implemented. Whatever the outcome, I want to see a strong brand that represents the sector and enables it to market our world-class cultural assets more effectively, not just to the people of Wales, but to the world.
Welsh: Diolch, Dirprwy Lywydd. Bydd yr Aelodau'n gwybod fy mod wedi cyhoeddi datganiad ysgrifenedig ar 2 Chwefror yn rhoi gwybod iddynt fy mod wedi derbyn adroddiad yn nodi map ar gyfer llwyddiant, cadernid a chynaliadwyedd treftadaeth Cymru. Fe wnes i gadarnhau fy mod wedi ystyried yr argymhellion yn fanwl ac y byddwn yn ymateb i bob un maes o law. Rwyf bellach wedi ysgrifennu at Justin Albert, cadeirydd y grŵp llywio, i amlinellu fy ymateb i'r naw argymhelliad a wnaed gan y grŵp, ac roeddwn i eisiau rhannu fy syniadau â chi heddiw. Yn gyntaf, hoffwn gofnodi fy niolch i gadeirydd y grŵp, ac i bob un o'r sefydliadau, undebau llafur, ac i'm swyddogion, am weithio gyda'i gilydd mewn modd mor adeiladol i gynhyrchu adroddiad mor gyson ac ystyrlon. Rwyf wedi fy nghalonogi i weld bod y gyfres o argymhellion wedi ei chynhyrchu gyda chytundeb a chonsensws yr holl sefydliadau a fu'n rhan o'r gwaith, ac rwy'n llawn cyffro am y cyfleoedd y byddant yn eu creu er budd y sector yn ei gyfanrwydd pan gânt eu cyflawni. Mae'r naw argymhelliad yn perthyn i ddwy thema eang, sy'n cwmpasu dyfodol Cadw a'r gwaith o sefydlu partneriaeth strategol a'i rhaglen waith yn y dyfodol. Mae'r argymhelliad cyntaf yn cynnig sefydliad cenedlaethol newydd i Gymru, y tu allan i'r Llywodraeth. Swyddogaeth graidd Cadw yw gwarchod ein treftadaeth genedlaethol a sicrhau ei bod ar gael ar gyfer y genhedlaeth hon a chenedlaethau'r dyfodol, ac fe ddylai fod yn falch dros ben o'r hyn y mae wedi'i gyflawni. Mae Cadw yn perfformio'n eithriadol yn rhan o'r Llywodraeth, ac rwyf eisiau sicrhau bod y llwyddiant hwnnw yn parhau. Fy nod i yw caniatáu cymaint o ryddid a hyblygrwydd ag sy'n bosibl i'r sefydliad i'w alluogi i wireddu ei botensial masnachol yn llawn, yn ogystal ag adeiladu ar ei welliant nodedig i brofiad ymwelwyr a'r cynnydd yn nifer yr ymwelwyr ac aelodaeth. Rwy'n arbennig o falch o'r cynnydd y mae Cadw'n ei wneud wrth ddenu cynulleidfaoedd newydd i'n treftadaeth, gan dargedu teuluoedd a phobl iau drwy ymgyrchoedd marchnata gwych a thrwy gofleidio technoleg newydd. Fodd bynnag, credaf ei bod yn amser i asesu pa un a yw'r trefniadau llywodraethu presennol yn wirioneddol helpu Cadw i gyflawni ei botensial, gan y gallai fod manteision posibl o symud y sefydliad i statws mwy hyd braich. Gallai hyn alluogi Cadw i fabwysiadu ymagwedd fwy masnachol fyth i gefnogi'r gwaith hanfodol y mae angen ei wneud er mwyn parhau i gynnal a gwarchod treftadaeth Cymru, yn ogystal â rhoi mwy o gyfle i Cadw weithio mewn partneriaeth â sefydliadau eraill. Wedi dweud hynny, ni fyddwn i, ar hyn o bryd, yn dymuno canolbwyntio yn syml ar y ddau opsiwn a nodwyd yn yr adroddiad. Ceir modelau eraill sy'n werth eu hystyried, fel adlinio mewnol neu gorff a noddir gan Lywodraeth Cymru, ac, fel y cyfryw, rwyf wedi gofyn i fy swyddogion lunio achos busnes i nodi ac archwilio'r amrywiaeth gyfan o opsiynau cyn penderfynu ar opsiwn a ffefrir. Mae'n hanfodol ein bod yn profi pob opsiwn yn drylwyr yn erbyn y sefyllfa bresennol ac yn sicrhau ein bod yn ystyried cadw Cadw o fewn y Llywodraeth. Bydd angen bod manteision clir ac amlwg yn gysylltiedig â chynnig unrhyw newid. Rwy'n gobeithio bod mewn sefyllfa i nodi'r opsiwn a ffefrir gan y Llywodraeth erbyn 30 Medi eleni. Yn rhan o'r achos busnes, rwyf hefyd yn gofyn i fy swyddogion ystyried yr ail argymhelliad sy'n ymwneud â dyletswyddau statudol Cadw. Bydd y model a ffefrir ar gyfer dyfodol Cadw yn pennu sut y caiff yr argymhelliad hwn ei ddatblygu. Mae dyletswyddau statudol Cadw yn hanfodol er mwyn gwarchod ein treftadaeth genedlaethol. Ni ddylai pwysigrwydd y swyddogaethau hyn - ynghyd â rhoi cyngor ac arweiniad i berchnogion asedau hanesyddol - gael ei lastwreiddio gan unrhyw newid yn statws y sefydliad. Gan symud ymlaen at y bartneriaeth strategol, mae'n gyffrous i glywed argymhellion ar gyfer llawer mwy o gydweithio rhwng ein prif sefydliadau treftadaeth a'r weledigaeth ar gyfer partneriaeth strategol yn ateb i ddiogelu treftadaeth Cymru pan fo arian cyhoeddus dan bwysau difrifol. Rwyf eisiau gweld y bartneriaeth hon yn cael ei sefydlu cyn gynted â phosibl. Mae'r grŵp llywio wedi fy argyhoeddi bod yr argymhellion yn tynnu sylw at gyfle gwirioneddol i ddod â phwyslais cliriach a hunaniaeth gliriach i waith masnachol ein sefydliadau cenedlaethol, ond ei bod yn iawn i ni brofi'r cyfleoedd hyn ac arfarnu eu heffaith cyn archwilio a all uno ffurfiol fod yn effeithiol. Ni fydd tynnu swyddogaethau masnachol yn nes at ei gilydd yn tanseilio annibyniaeth neu hunaniaeth y sefydliadau unigol. Yn hytrach, bydd yn eu galluogi i adeiladu ar gryfderau pob sefydliad a rhannu arbenigedd o fewn pob un er budd y sector cyfan. Ceir argymhellion ar ddarparu swyddogaethau masnachol ar y cyd, darparu swyddogaethau swyddfa gefn ar y cyd, twristiaeth ddiwylliannol, a datblygu safle treftadaeth y byd Blaenafon. Mae'r rhain wrth wraidd fy ngweledigaeth i. Mae'n rhaid i ni ddod o hyd i ffyrdd newydd i'n sefydliadau treftadaeth a diwylliant fod yn uchelgeisiol ynghylch y rhan y maent yn ei chwarae yn ein bywyd cenedlaethol, gan weithio gyda'i gilydd i ffurfio gweledigaeth gymhellol o'r dyfodol hwnnw. Mae'n rhaid i ni hefyd gynyddu nifer y bobl sy'n defnyddio ein sefydliadau treftadaeth a diwylliant a datblygu ffyrdd newydd o ddenu cynulleidfaoedd newydd. Drwy weithio'n agosach, a marchnata a hyrwyddo ein sefydliadau treftadaeth a diwylliant yn fwy egnïol ac effeithiol, caiff cyfleoedd ehangach eu creu i agor ein holl safleoedd i deuluoedd a phobl ifanc mewn modd nad ydym erioed wedi ei wneud o'r blaen. Rwyf hefyd yn awyddus i fynd ar drywydd yr argymhelliad i ddatblygu strategaeth sgiliau diwylliannol. Mae sgiliau, angerdd ac arbenigedd y bobl sy'n gweithio yn ein sefydliadau yn dod â nhw yn fyw lawn cymaint â'r asedau diwylliannol sydd ynddynt. Credaf fod angen i ni roi mwy o barch a chydnabyddiaeth iddynt a chynnig mwy o gyfleoedd iddynt ddatblygu eu gyrfaoedd yn y maes. Ac mae angen i ni gadw ein staff er mwyn gwarchod, diogelu, a dehongli ein hetifeddiaeth ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Rwyf yn dymuno gweld y strategaeth hon ar waith erbyn mis Hydref 2018. Rwyf hefyd eisiau crybwyll yr hyn y mae llawer ohonoch wedi'i godi yn y gorffennol, sef bod Cadw a sefydliadau cenedlaethol eraill yn frandiau tra hysbys ac uchel eu parch, ond bod Cymru Hanesyddol wedi'i roi'n deitl gweithredol ar y fenter bwysig hon. Rwy'n cytuno â'r grŵp llywio y dylid ei brofi ochr yn ochr â dewisiadau eraill cyn gwneud unrhyw newidiadau. Beth bynnag fydd y canlyniad, rwyf eisiau gweld brand cryf sy'n cynrychioli'r sector ac sy'n ei alluogi i farchnata ein hasedau diwylliannol o'r radd flaenaf yn fwy effeithiol, nid yn unig i bobl Cymru, ond i'r byd.