English: I think also, Dirprwy Lywydd, it's a common view that we do need to reflect on the timeliness of action in taking forward the recommendations in the report and necessary progress in these matters. It was good to hear the Minister responding to that and stating her own commitment to ensure timeliness in taking forward the Government's response to the recommendations and the work that the Government has in hand in any event. Key to that, I think, is the commission and getting the commission up and running and all that the commission can then do to consider the best ways forward, including legislation, as the Minister mentioned. And again, good to hear the Minister commit to giving full and due consideration to legislation, depending on what the independent body comes forward with and the views of the commission itself, because that could be a very important way forward, and many Members mentioned the examples of Scotland and England. I think it's clear, isn't it, as well, Dirprwy Lywydd, that Members reflect on the passion and the commitment in their own communities and within their own examples of local good practice, so there's much that we can draw on in taking forward this work, because we often hear that Wales is a community of communities, and I think there's a lot of strength in that in the history of our country and the current reality. People do want to see their own local quality of life in their own hands, to a meaningful extent. They want to be empowered. They want to take forward their own projects. They want to work with each other and other organisations. After all, it is our communities - you know, people, their families, their friends - who are in the front line, as it were. They are the ones who want and benefit from good local services, from community development, from that passion and commitment translating itself into action on the ground, and again we've heard many examples of how that is really benefiting our communities in Wales today. And I do think that Members who mentioned the social justice issues - I think Mabon and Vikki Howells and others - make some very powerful points; evidence that where there is good transfer of community assets and communities are more in charge of their own affairs and their own circumstances, we see those benefits in terms of skill levels in the local community, health and well-being, economic development, general quality of life. That is very, very powerful indeed, isn't it, and I think we need to adequately reflect on that. I think, Dirprwy Lywydd, that the current state of affairs, where we've had so many years of austerity going back so far now, and now the cost-of-living crisis, gives greater urgency to the need to take this work forward, because one response to that is to look at what does give good value for money and investment. And when you think of what communities bring to the table in terms of their own commitment, the time they're willing to give, the energy they're willing to give, a little seedcorn funding, as it were, goes an awful long way if you can harness that commitment and that passion, and this is an area where that really can be achieved and really can be made meaningful. So, I think this is a set of recommendations and a report for its time, and if we can support our communities - . And again, I think Members in this debate made powerful points about the need not to transfer assets and responsibility for services just to reduce the financial responsibilities of local authorities and other public bodies, but to actually make for a sustainable future and a sustainable improvement in those services and the use of those facilities. If we can achieve that, we'll be doing some very powerful and very good work for our communities here in Wales. And as I've said as Chair of this committee, Dirprwy Lywydd, reflecting the views of the committee members, in producing our reports in this Senedd we will be ever more mindful of the need to sustain our interest, to return to the recommendations, to continue to scrutinise Welsh Government to see if the responses are being realised on the ground, and that certainly applies to this report as much as any other. Diolch yn fawr.
Welsh: Ddirprwy Lywydd, rwy'n credu ei bod yn farn gyffredin fod angen inni ystyried amseroldeb gweithredu wrth fwrw ymlaen â'r argymhellion yn yr adroddiad a'r cynnydd angenrheidiol mewn perthynas â'r materion hyn. Roedd yn dda clywed y Gweinidog yn ymateb i hynny ac yn datgan ei hymrwymiad ei hun i sicrhau amseroldeb wrth fwrw ymlaen ag ymateb y Llywodraeth i'r argymhellion a'r gwaith y mae'r Llywodraeth yn ei wneud beth bynnag. Rwy'n credu bod y comisiwn yn allweddol i hynny, sefydlu'r comisiwn a'r cyfan y gall y comisiwn ei wneud wedyn i ystyried y ffyrdd gorau ymlaen, gan gynnwys deddfwriaeth, fel y soniodd y Gweinidog. Ac unwaith eto, da clywed y Gweinidog yn ymrwymo i roi ystyriaeth lawn a dyledus i ddeddfwriaeth, yn dibynnu ar yr hyn y mae'r corff annibynnol yn ei gyflwyno a barn y comisiwn ei hun, oherwydd gallai honno fod yn ffordd bwysig iawn ymlaen, a soniodd llawer o Aelodau am enghreifftiau'r Alban a Lloegr. Rwy'n credu ei bod yn glir hefyd, onid ydyw, Ddirprwy Lywydd, fod yr Aelodau'n ystyried yr angerdd a'r ymrwymiad yn eu cymunedau eu hunain ac o fewn eu henghreifftiau eu hunain o arferion da yn lleol, felly mae yna lawer y gallwn bwyso arno wrth ddatblygu'r gwaith hwn, oherwydd rydym yn aml yn clywed mai cymuned o gymunedau yw Cymru, ac rwy'n credu bod llawer o gryfder yn hynny ac yn hanes ein gwlad a'r realiti presennol. Mae pobl eisiau gweld eu hansawdd bywyd lleol yn eu dwylo eu hunain, i raddau ystyrlon. Maent eisiau cael eu grymuso. Maent eisiau bwrw ymlaen â'u prosiectau eu hunain. Maent eisiau gweithio gyda'i gilydd a mudiadau eraill. Wedi'r cyfan, ein cymunedau ni - wyddoch chi, pobl, eu teuluoedd, eu ffrindiau - sydd ar y rheng flaen, fel petai. Hwy sydd eisiau ac sy'n elwa ar wasanaethau lleol da, o ddatblygu cymunedol, o'r angerdd a'r ymrwymiad hwnnw sy'n trosi'n weithredu ar lawr gwlad, ac unwaith eto fe glywsom am sawl enghraifft o sut mae hynny o fudd gwirioneddol i'n cymunedau ni yng Nghymru heddiw. Ac rwy'n credu bod yr Aelodau a soniodd am y materion cyfiawnder cymdeithasol - Mabon a Vikki Howells ac eraill rwy'n credu - yn gwneud pwyntiau pwerus iawn; mae tystiolaeth yn dangos, lle mae yna lefel dda o drosglwyddo asedau cymunedol a lle mae gan gymunedau fwy o reolaeth ar eu materion eu hunain a'u hamgylchiadau eu hunain, rydym yn gweld y manteision i lefelau sgiliau yn y gymuned leol, i iechyd a llesiant, i ddatblygu economaidd, i ansawdd bywyd yn gyffredinol. Mae hynny'n bwerus iawn yn wir, onid ydyw, ac rwy'n credu bod angen inni roi ystyriaeth ddigonol i hynny. Ddirprwy Lywydd, credaf fod y sefyllfa bresennol, lle rydym wedi cael cymaint o flynyddoedd o gyni ers amser maith bellach, a'r argyfwng costau byw nawr, yn golygu bod angen bwrw ymlaen â'r gwaith hwn ar fwy o frys, oherwydd un ymateb i hynny yw edrych ar yr hyn sy'n rhoi gwerth da am arian a buddsoddiad. A phan fyddwch yn meddwl am yr hyn y mae cymunedau'n ei gynnig o ran eu hymrwymiad eu hunain, yr amser y maent yn fodlon ei roi, yr egni y maent yn fodlon ei roi, mae ychydig o gyllid sbarduno, fel petai, yn mynd yn bell iawn os gallwch harneisio'r ymrwymiad hwnnw a'r angerdd hwnnw, ac mae hwn yn faes lle gellir cyflawni hynny a lle gellir ei wneud mewn modd ystyrlon mewn gwirionedd. Felly, rwy'n credu bod hon yn gyfres o argymhellion ac yn adroddiad amserol, ac os gallwn ni gefnogi ein cymunedau - . Ac unwaith eto, rwy'n credu bod yr Aelodau wedi gwneud pwyntiau pwerus yn y ddadl hon am yr angen i beidio â throsglwyddo asedau a chyfrifoldeb am wasanaethau er mwyn lleihau cyfrifoldebau ariannol awdurdodau lleol a chyrff cyhoeddus eraill yn unig, ond yn hytrach er mwyn sicrhau dyfodol cynaliadwy a gwelliant cynaliadwy yn y gwasanaethau hynny a defnydd o'r cyfleusterau hynny. Os gallwn gyflawni hynny, byddwn yn gwneud gwaith pwerus iawn a da iawn i'n cymunedau yma yng Nghymru. Ac fel rwyf wedi'i ddweud fel Cadeirydd y pwyllgor hwn, Ddirprwy Lywydd, gan adlewyrchu sylwadau aelodau'r pwyllgor, wrth lunio ein hadroddiadau yn y Senedd hon, byddwn yn fwy ystyriol byth o'r angen i gynnal ein diddordeb, i ddychwelyd at yr argymhellion, i barhau i graffu ar Lywodraeth Cymru i weld a yw'r ymatebion yn cael eu gwireddu ar lawr gwlad, ac mae hynny'n sicr yn berthnasol i'r adroddiad hwn lawn cymaint ag unrhyw un arall. Diolch yn fawr.