English: Llywydd, the Welsh Government recognises the economic crisis with £340 million-worth of recognition; that is the extent to which we recognise this crisis. He will have seen the derisory - I'm quoting the trade association in England - help that has been offered there today for the same sector. And when the Member asks me why we are prohibiting the sale of alcohol in pubs and hospitality, I hope he will have been listening to the leader of his party, the Prime Minister, explaining exactly that in the House of Commons today, in those parts of England where millions and millions more people than live in Wales are subject to more stringent conditions than we are introducing here. The Prime Minister was explaining to people why pubs in England are not just open until 6 o'clock in the evening, but are closed completely, why restaurants are closed completely. If he can't take it from me, then maybe he will be willing to listen to what the Prime Minister and the leader of his own party has to say on that matter, because the explanation is the same there as it is here. The Member asked me about gathering in people's homes. Well, of course we discussed with the enforcement authorities that issue, and how we can respond to it if we see evidence of that. I urge people, and I hope the leader of the opposition urges people, not to break the law here in Wales, because that is what such a gathering would involve. The Cabinet this week will consider a paper in which we will increase the penalty for people who break the law in Wales in that way, because when people break the law and gather in each other's homes in the way that the law does not allow here in Wales, then the virus has all the conditions it needs to spread again. I disagree completely with what Paul Davies says about trying to separate out some parts of Wales where the figures are temporarily, I'm afraid, below what they are in other parts of Wales. I would have thought that he would have been more willing to draw on his own direct experience. I think it's only two weeks ago that I was being asked about why similar measures were being put in place in Ceredigion and Pembrokeshire, because the numbers in that part of Wales were so different to other parts of Wales. Today, the figures in the Hywel Dda University Health Board area are an incidence of over 200 per 100,000 in Carmarthenshire, over 155 per 100,000 in Ceredigion, and over 130 per 100,000 in Pembrokeshire. Within just a couple of weeks, areas that had a very low circulation of the virus find themselves in a very different position, and the volatility of the virus means it simply does not make sense to have different levels of restrictions in different parts of Wales. Today, sadly, the rate across the whole of Betsi Cadwaladr University Health Board has gone up for the first time since the firebreak period, and that just tells us something that we all have to be willing to grasp, that this virus doesn't respect geographical boundaries within Wales and that we have to be serious enough to take the advice of the scientific advisory committee and act early. When you see a problem happening, don't wait for the problem to get out of hand, act early, because in that way you prevent more people from suffering, more deaths from occurring. I am determined we will offer that protection to people in north Wales, and that's what our decision delivers. I said in my statement, Llywydd, that we would do our best, working with our local authority partners to get help out to businesses before Christmas. There are two elements to the help that is being made available. The leader of the opposition either overlooked that, or chose not to remember it. There are two elements in the help that's being offered. We intend to offer the help that we can deliver through local authorities to be offered as soon as we possibly can, remembering that our local authorities are already helping us enormously with the provision of help to businesses here in Wales. Finally, to the issue of evidence. I'm sure we'll hear a lot of that this afternoon. I'm going to say it now, Llywydd, and hope Members will forgive me if I do not simply go on repeating the same answer throughout the afternoon. The evidence is there. The evidence is there in the public health emergency we are facing. Two of our local authorities in Wales have rates of more than 400 per 100,000 of the population; seven of them rates of over 300; 11 of them rates over 200, and those rates are growing - growing across Wales. Here are the figures of people who have died in Wales over the last four weeks: four weeks ago, 150 people; three weeks ago, 168 people; two weeks ago, 177 people; last week, 159 people. Six hundred and fifty-four people have died from coronavirus in the last four weeks alone. There is evidence - every one of them evidence for why we have to act now, because if we do not, lives that need not be lost would be lost. The evidence for the actions we are taking is there to be seen in the reviews published by SAGE on 11 and 19 November, reviewing the measures that have succeeded across the United Kingdom, and we have drawn on that to put in place in Wales those steps that will reduce the flow of coronavirus and save lives that need not be lost. That's the evidence. It's the same evidence that his Government has drawn on to close pubs and prevent the sale of alcohol in tier 3 levels in England; it's the same evidence that led the SNP Government in Scotland to close pubs and to prevent the sale of alcohol in level 3 areas in Scotland. It's why hospitality is closed in Northern Ireland today. The evidence is the same everywhere. This Welsh Government acts on that evidence, and the evidence supports what we are bringing forward to protect lives and livelihoods here in Wales.
Welsh: Llywydd, mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod yr argyfwng economaidd gyda gwerth £340 miliwn o gydnabyddiaeth; dyna'r graddau yr ydym ni'n cydnabod yr argyfwng hwn. Bydd ef wedi gweld y cymorth pitw - rwy'n dyfynnu'r gymdeithas fasnach yn Lloegr - sydd wedi'i gynnig yno heddiw ar gyfer yr un sector. A phan fydd yr Aelod yn gofyn i mi pam ein bod yn gwahardd gwerthu alcohol mewn tafarndai a lletygarwch, gobeithio y bydd wedi bod yn gwrando ar arweinydd ei blaid, y Prif Weinidog, yn esbonio yr union beth hynny yn Nhŷ'r Cyffredin heddiw, yn y rhannau hynny o Loegr lle mae miliynau a miliynau yn fwy o bobl nag sy'n byw yng Nghymru yn destun amodau llymach nag yr ydym ni'n eu cyflwyno yn y fan yma. Roedd y Prif Weinidog yn esbonio i bobl pam nad yw tafarndai yn Lloegr ar agor tan 6 o'r gloch gyda'r nos yn unig, ond eu bod ar gau yn llwyr, pam mae bwytai ar gau yn llwyr. Os na all ei gymryd oddi wrthyf i, yna efallai y bydd yn fodlon gwrando ar yr hyn sydd gan y Prif Weinidog ac arweinydd ei blaid ei hun i'w ddweud ar y mater hwnnw, oherwydd mae'r esboniad yr un fath yno ag y mae yn y fan hon. Gofynnodd yr Aelod i mi am gasglu yng nghartrefi pobl. Wel, wrth gwrs, buom yn trafod gyda'r awdurdodau gorfodi y mater hwnnw, a sut y gallwn ni ymateb iddo os gwelwn ni dystiolaeth o hynny. Rwy'n annog pobl, ac rwy'n gobeithio y bydd arweinydd yr wrthblaid yn annog pobl, i beidio â thorri'r gyfraith yma yng Nghymru, oherwydd dyna y byddai cyfarfod o'r fath yn ei olygu. Bydd y Cabinet yr wythnos hon yn ystyried papur lle byddwn ni'n cynyddu'r gosb i bobl sy'n torri'r gyfraith yng Nghymru yn y ffordd honno, oherwydd pan fydd pobl yn torri'r gyfraith ac yn ymgynnull yng nghartrefi ei gilydd yn y ffordd nad yw'r gyfraith yn caniatáu yma yng Nghymru, yna mae gan y feirws yr holl amodau y mae angen iddo i ledaenu eto. Rwy'n anghytuno'n llwyr â'r hyn y mae Paul Davies yn ei ddweud am geisio gwahanu rhai rhannau o Gymru lle mae'r ffigurau yn is nag ydyn nhw mewn rhannau eraill o Gymru dros dro, mae arnaf ofn. Byddwn i wedi meddwl y byddai wedi bod yn fwy parod i fanteisio ar ei brofiad uniongyrchol ei hun. Rwy'n credu mai dim ond pythefnos yn ôl y gofynnwyd i mi pam yr oedd mesurau tebyg yn cael eu rhoi ar waith yng Ngheredigion a Sir Benfro, oherwydd yr oedd y niferoedd yn y rhan honno o Gymru mor wahanol i rannau eraill o Gymru. Heddiw, mae'r ffigurau yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda yn ddigwyddedd o dros 200 fesul 100,000 yn Sir Gaerfyrddin, dros 155 fesul 100,000 yng Ngheredigion, a thros 130 fesul 100,000 yn Sir Benfro. O fewn ychydig wythnosau'n unig, mae ardaloedd oedd â chylchrediad isel iawn o'r feirws mewn sefyllfa wahanol iawn, ac mae anwadalrwydd y feirws yn golygu nad yw'n gwneud synnwyr bod â lefelau gwahanol o gyfyngiadau mewn gwahanol rannau o Gymru. Heddiw, yn anffodus, mae'r gyfradd ar draws Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr i gyd wedi codi am y tro cyntaf ers y cyfnod atal byr, ac mae hynny'n dweud rhywbeth wrthym ni, y mae'n rhaid i bob un ohonom ni fod yn barod i'w ddeall, nad yw'r feirws hwn yn parchu ffiniau daearyddol yng Nghymru a bod yn rhaid i ni fod yn ddigon difrifol i gymryd cyngor y pwyllgor cynghori gwyddonol a gweithredu'n gynnar. Pan welwch chi broblem yn digwydd, peidiwch ag aros i'r broblem fynd allan o reolaeth, gweithredwch yn gynnar, oherwydd yn y ffordd honno rydych yn atal mwy o bobl rhag dioddef, mwy o farwolaethau rhag digwydd. Rwy'n benderfynol y byddwn ni'n cynnig yr amddiffyniad hwnnw i bobl yn y gogledd, a dyna beth mae ein penderfyniad ni yn ei gyflawni. Dywedais yn fy natganiad, Llywydd, y byddem ni yn gwneud ein gorau, gan weithio gyda'n partneriaid yn yr awdurdodau lleol i gael cymorth i fusnesau cyn y Nadolig. Mae dwy elfen i'r cymorth sy'n cael ei ddarparu. Roedd arweinydd yr wrthblaid naill ai'n anwybyddu hynny, neu'n dewis peidio â'i gofio. Mae dwy elfen yn y cymorth sy'n cael ei gynnig. Rydym yn bwriadu cynnig y cymorth y gallwn ni ei ddarparu drwy awdurdodau lleol i'w gynnig cyn gynted ag y gallwn ni, gan gofio bod ein hawdurdodau lleol eisoes yn ein helpu'n aruthrol i ddarparu cymorth i fusnesau yma yng Nghymru. Yn olaf, i fater tystiolaeth. Rwy'n siŵr y byddwn ni'n clywed llawer am hyn y prynhawn yma. Rwy'n mynd i'w ddweud nawr, Llywydd, ac rwy'n gobeithio y bydd yr Aelodau'n maddau i mi os nad wyf i'n mynd ati i ailadrodd yr un ateb drwy gydol y prynhawn. Mae'r dystiolaeth yno. Mae'r dystiolaeth yno yn yr argyfwng iechyd cyhoeddus yr ydym ni'n ei wynebu. Mae gan ddau o'n hawdurdodau lleol yng Nghymru gyfraddau o fwy na 400 fesul 100,000 o'r boblogaeth; saith ohonyn nhw â chyfraddau o dros 300; 11 ohonynt â chyfraddau dros 200, ac mae'r cyfraddau hynny'n tyfu - yn tyfu ledled Cymru. Dyma ffigurau pobl sydd wedi marw yng Nghymru dros y pedair wythnos diwethaf: bedair wythnos yn ôl, 150 o bobl; dair wythnos yn ôl, 168 o bobl; bythefnos yn ôl, 177 o bobl; wythnos diwethaf, 159 o bobl. Mae chwe chant a phumdeg pedwar o bobl wedi marw o'r coronafeirws yn y pedair wythnos diwethaf yn unig. Mae tystiolaeth - mae pob un ohonyn nhw yn dangos pam mae'n rhaid i ni weithredu yn awr, oherwydd os na wnawn ni hynny, bydd bywydau nad oes angen eu colli yn cael eu colli. Mae'r dystiolaeth ar gyfer y camau yr ydym ni'n eu cymryd i'w gweld yn yr adolygiadau a gyhoeddwyd gan SAGE ar 11 a 19 Tachwedd, gan adolygu'r mesurau sydd wedi llwyddo ledled y Deyrnas Unedig, ac rydym wedi defnyddio hynny i roi ar waith yng Nghymru y camau hynny a fydd yn lleihau llif y coronafeirws ac yn achub bywydau nad oes angen eu colli. Dyna'r dystiolaeth. Dyma'r un dystiolaeth ag y mae ei Lywodraeth wedi'i defnyddio i gau tafarndai ac atal gwerthu alcohol ar lefelau haen 3 yn Lloegr; yr un dystiolaeth a arweiniodd Llywodraeth yr SNP yn yr Alban i gau tafarndai ac i atal gwerthu alcohol mewn ardaloedd lefel 3 yn yr Alban. Dyna pam mae lletygarwch ar gau yng Ngogledd Iwerddon heddiw. Mae'r dystiolaeth yr un fath ym mhobman. Mae Llywodraeth Cymru yn gweithredu ar y dystiolaeth honno, ac mae'r dystiolaeth yn cefnogi'r hyn yr ydym yn ei gyflwyno i ddiogelu bywydau a bywoliaethau yma yng Nghymru.