English: Diolch, Llywydd. Procurement is one of the most important and powerful levers the Welsh Government can use to help achieve its programme for government aspiration of a more prosperous, more equal and greener Wales. Sustainable economic growth, fair work, decarbonisation and delivering effective public services are just some of the priorities that can be supported through clear, smart and effective procurement policy. I'm pleased to provide Members today with an update on our work with partners across the public, private and third sectors to support these ambitions. The diverse scope and vast scale of Welsh public sector expenditure provides firm foundations to maximise our contribution to the seven well-being goals in the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015. Welsh public sector procurement also has the ability to deliver wider social value outcomes for the well-being of Wales. 'Social value' is a broad term that has been used to describe the social, environmental, cultural and economic impacts of actions taken by communities, organisations, governments and individuals. This Government is committed to working with partners across Wales and beyond to develop a modern and sustainable approach to procurement, and I have commissioned the Wales Co-operative Centre consultancy to map the current social value landscape, including the various tools available to the Welsh public sector. Wales Co-operative Centre will be engaging with stakeholders to capture findings and make recommendations to support the delivery of social value in Welsh Government, and ultimately support a consistent approach across Wales. Procurement is an area where a great deal can be achieved when progressive partners work together, and the Welsh Government's co-operation agreement with Plaid Cymru includes a commitment to explore how to set meaningful targets to increase the proportion of procurement spend provided to Welsh-based suppliers from its current level. We already encourage and support small and medium-sized enterprises to tender for opportunities, and I'll explore further measures that can make the tendering process easier and more practical for small enterprises in Wales. To further increase the proportion of Welsh suppliers, we will carry out a detailed analysis of the public sector supply chains. I recently met with Plaid Cymru's designated member, Cefin Campbell, to discuss the early-stage development of this work, and I will provide a further update to members on the different strands of the work in due course. The Welsh Government already does a lot of work to promote the purchasing of made-in-Wales products, including the use of Welsh steel in infrastructure projects. I'll explore further with my ministerial colleagues the opportunities that the new Wales infrastructure investment strategy gives us to make further progress in this area, including extending the opportunities for Welsh steel in public projects. In relation to the UK Government's procurement reform proposals, my officials have been working closely with the UK's procurement reform Bill team to input into the development of the Bill. Members will recall my written statement of 18 August, where I set out that provision for Welsh contracting authorities is to be made within the UK Government's procurement reform Bill. This decision followed engagement with social partners and stakeholders across the public, private and third sectors, and was subject to the receipt of written assurances from the UK Government that joining the UK legislation would not negatively impact Welsh Government's social partnership and public procurement (Wales) Bill, rather the legislation will complement each other and maximise our ability to achieve the important policy outcomes we seek. Whilst the UK Government's procurement reform Bill will focus on the underpinning processes across the commercial lifecycle, the social partnership and public procurement Bill will focus on ensuring socially responsible outcomes are achieved from our procurement. As my colleague the Deputy Minister for Social Partnership has confirmed, my officials continue to liaise with both the UK's procurement reform Bill team and the social partnership and public procurement Bill team to ensure minimal misalignment between these two important pieces of legislation. We understand that it is the UK Government's intention to introduce the procurement reform Bill when parliamentary time allows. My colleague the Deputy Minister for Social Partnership has also previously indicated that we remain on track to introduce the social partnership and procurement Bill in the first year of this Senedd term. It's therefore possible that both the UK's procurement reform Bill and Welsh Government's social partnership and public procurement Bill will be introduced to the Senedd around the same time. Together, these two Bills will provide a new, progressive platform for procurement in Wales that delivers social, environmental, economic and cultural outcomes, including our ambition to make Wales a fair work nation. We are very mindful of the support that will be needed by practitioners and industry as a result of these changes in legislation, and we will work with stakeholders to ensure practical and comprehensive statutory guidance will be in place as soon as possible after the Bills have gained Royal Assent. This guidance will be particularly important in the context of the continued challenge around the lack of procurement capacity and capability in the Welsh public sector. I was pleased to issue a written statement to the Senedd earlier in November highlighting what we are doing to help to boost the profession. In collaboration with stakeholders, we have delivered a programme for raising the capability and capacity of the procurement profession in Wales with funding of nearly £700,000 since 2020. We have supported 118 public sector staff members to undertake the Chartered Institute of Procurement and Supply corporate award programme. The bespoke courses incorporate use of familiar language and terminology, drawing on Welsh examples to help students put Welsh procurement policy into practice. I have recently approved future funding for the programme that will support another 76 places on the cohort programme. During the last year, we've also carried out a discovery exercise to help us improve our digital procurement systems and to get them ready to support both procurement reform and other important policy drivers, such as the social partnership Bill. This feedback was used to create our latest digital road map for procurement for the next three years, and this work has now moved into its delivery phase. Our work also aligns with recommendations from the future generations commissioner for a Welsh procurement centre of excellence. We launched a discovery exercise at the end of last year with stakeholder contribution from across the Welsh public sector. I'll be considering the findings and recommendations arising from the exercise over the next few weeks. There is a great deal of exciting work being undertaken by this Welsh Government to drive forward procurement for the benefit of the Welsh public and for future generations, and I look forward to hearing from Members across the Chamber today. Diolch.
Welsh: Diolch, Llywydd. Mae caffael yn un o'r ysgogiadau pwysicaf a mwyaf grymus y gall Llywodraeth Cymru ei ddefnyddio i helpu i gyflawni ei dyhead o ran ei rhaglen lywodraethu ar gyfer Cymru fwy llewyrchus, fwy cyfartal a gwyrddach. Dim ond rhai o'r blaenoriaethau niferus y gellir eu cefnogi drwy bolisi caffael clir, clyfar ac effeithiol yw twf economaidd cynaliadwy, gwaith teg, datgarboneiddio a darparu gwasanaethau cyhoeddus effeithiol. Rwy'n falch o roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau heddiw am ein gwaith ni gyda phartneriaid ledled y sector cyhoeddus, y sector preifat, a'r trydydd sector i gefnogi'r uchelgeisiau hyn. Mae cwmpas amrywiol a graddfa eang gwariant y sector cyhoeddus yng Nghymru yn gosod sylfeini cadarn i wneud yn fawr o'n cyfraniad ni at y saith nod llesiant yn Neddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015. Mae'r gallu gan gaffael y sector cyhoeddus yng Nghymru i sicrhau canlyniadau o ran gwerth cymdeithasol ehangach ar gyfer llesiant Cymru. Mae 'gwerth cymdeithasol' yn derm eang a ddefnyddiwyd i ddisgrifio effeithiau cymdeithasol, amgylcheddol, diwylliannol, ac economaidd y camau a gymerwyd gan gymunedau, sefydliadau, llywodraethau ac unigolion. Mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo i weithio gyda phartneriaid ledled Cymru a thu hwnt i ddatblygu dull modern a chynaliadwy o gaffael, ac rwyf i wedi comisiynu ymgynghoriaeth Canolfan Cydweithredol Cymru i fapio'r tirlun cyfredol o ran gwerth cymdeithasol, gan gynnwys yr offer amrywiol sydd ar gael i sector cyhoeddus Cymru. Fe fydd Canolfan Cydweithredol Cymru yn ymgysylltu â rhanddeiliaid i gasglu canfyddiadau a gwneud argymhellion i gefnogi'r gwaith o ddarparu gwerth cymdeithasol yn Llywodraeth Cymru, ac yn y pen draw fe fydd hynny'n cefnogi dull gweithredu cyson ledled Cymru. Mae caffael yn faes lle gellir cyflawni llawer iawn pan fydd partneriaid blaengar yn cydweithio â'i gilydd, ac mae cytundeb cydweithredu Llywodraeth Cymru â Phlaid Cymru yn cynnwys ymrwymiad i archwilio sut i bennu nodau ystyrlon i gynyddu cyfran y gwariant caffael a roddir i gyflenwyr yng Nghymru o'i chyfradd bresennol. Rydym ni eisoes yn annog ac yn cefnogi busnesau bach a chanolig eu maint i dendro am gyfleoedd, ac fe fyddaf i'n ymchwilio i fesurau pellach a all wneud y broses dendro yn un haws ac yn fwy ymarferol i fusnesau bach yng Nghymru. Ar gyfer cynyddu cyfran y cyflenwyr yng Nghymru eto, fe fyddwn ni'n cynnal dadansoddiad manwl o gadwyni cyflenwi'r sector cyhoeddus. Fe wnes i gyfarfod yn ddiweddar ag aelod dynodedig Plaid Cymru, Cefin Campbell, i drafod datblygiad cynnar y gwaith hwn, ac fe fyddaf i'n rhoi diweddariad arall i'r aelodau ar wahanol elfennau'r gwaith hwn maes o law. Mae Llywodraeth Cymru yn gwneud llawer o waith eisoes i hyrwyddo prynu cynnyrch a wnaed yng Nghymru, gan gynnwys defnyddio dur o Gymru mewn prosiectau seilwaith. Fe fyddaf i'n ymchwilio ymhellach gyda fy nghyd-Weinidogion i'r cyfleoedd y mae'r Strategaeth buddsoddi yn seilwaith Cymru newydd yn eu cynnig i ni ar gyfer gwneud cynnydd pellach yn y maes hwn, gan gynnwys ymestyn y cyfleoedd ar gyfer dur Cymru mewn prosiectau cyhoeddus. O ran cynigion Llywodraeth y DU ar gyfer diwygio caffael, mae fy swyddogion i wedi bod yn gweithio'n agos gyda thîm Bil diwygio caffael y DU i gyfrannu at ddatblygu'r Bil. Bydd yr Aelodau'n cofio fy natganiad ysgrifenedig ar 18 Awst, lle nodais y bydd darpariaeth ar gyfer awdurdodau contractio Cymru yn cael ei gwneud o fewn Bil diwygio caffael Llywodraeth y DU. Roedd y penderfyniad hwn yn dilyn ymgysylltu â phartneriaid cymdeithasol a rhanddeiliaid ar draws y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector, ac roedd yn amodol ar dderbyn sicrwydd ysgrifenedig gan Lywodraeth y DU na fyddai ymuno â deddfwriaeth y DU yn cael effaith negyddol ar Fil Partneriaeth gymdeithasol a chaffael cyhoeddus (Cymru), yn hytrach fe fydd y ddeddfwriaeth yn ategu ei gilydd ac yn gwneud y mwyaf o'n gallu i gyflawni'r canlyniadau polisi pwysig yr ydym ni'n eu ceisio. Er y bydd y Bil i ddiwygio caffael gan Lywodraeth y DU yn canolbwyntio ar y prosesau sylfaenol ar draws y cylch bywyd masnachol, fe fydd y Bartneriaeth gymdeithasol a'r Bil caffael cyhoeddus yn canolbwyntio ar sicrhau bod canlyniadau sy'n gyfrifol yn gymdeithasol yn cael eu cwblhau oherwydd ein caffael ni. Fel y cadarnhaodd fy nghyd-Aelod i, y Dirprwy Weinidog Partneriaeth Gymdeithasol, mae fy swyddogion i'n parhau i gysylltu â thîm Bil diwygio caffael y DU a thîm y Bartneriaeth Gymdeithasol a'r Bil Caffael Cyhoeddus i sicrhau cyn lleied o gamosodiadau â phosibl rhwng y ddau ddarn pwysig hyn o ddeddfwriaeth. Rydym ni'n deall mai bwriad Llywodraeth y DU yw cyflwyno'r Bil diwygio caffael pan fydd amser seneddol yn caniatáu hynny. Mae fy nghyd-Aelod, y Dirprwy Weinidog Partneriaeth Gymdeithasol, wedi dweud o'r blaen hefyd ein bod ni'n dal i fod ar y trywydd iawn i gyflwyno'r Bil partneriaeth a chaffael cymdeithasol ym mlwyddyn gyntaf y tymor Seneddol hwn. Felly, mae hi'n bosibl y bydd Bil diwygio caffael y DU a Bil partneriaeth gymdeithasol a chaffael cyhoeddus Llywodraeth Cymru yn cael eu cyflwyno i'r Senedd tua'r un pryd â'i gilydd. Fe fydd y ddau Fil hwn, gyda'i gilydd, yn rhoi llwyfan newydd a blaengar ar gyfer caffael yng Nghymru sy'n sicrhau canlyniadau cymdeithasol, amgylcheddol, economaidd, a diwylliannol, gan gynnwys ein huchelgais ni i wneud Cymru yn wlad gwaith teg. Rydym ni'n ymwybodol iawn o'r cymorth y bydd ei angen ar yr ymarferwyr a'r diwydiant o ganlyniad i'r newidiadau hyn yn y ddeddfwriaeth, ac fe fyddwn ni'n gweithio gyda rhanddeiliaid i sicrhau y bydd canllawiau statudol ymarferol a chynhwysfawr ar waith cyn gynted â phosibl ar ôl i'r Biliau dderbyn Cydsyniad Brenhinol. Fe fydd y canllawiau hyn yn arbennig o bwysig yng nghyd-destun yr her barhaus o ran diffyg maint a gallu caffael yn y sector cyhoeddus yng Nghymru. Roeddwn i'n falch o gyhoeddi datganiad ysgrifenedig i'r Senedd yn gynharach ym mis Tachwedd yn tynnu sylw at yr hyn yr ydym ni'n ei wneud i helpu i roi hwb i'r proffesiwn. Mewn cydweithrediad â rhanddeiliaid, rydym ni wedi darparu rhaglen ar gyfer cynyddu maint a gallu'r proffesiwn caffael yng Nghymru gyda chyllid o bron i £700,000 ers 2020. Rydym ni wedi cefnogi 118 o aelodau staff y sector cyhoeddus i ymgymryd â rhaglen ddyfarnu'r Sefydliad Siartredig Prynu a Chyflenwi. Mae'r cyrsiau pwrpasol yn cynnwys defnyddio iaith a therminoleg gyfarwydd, gan ddefnyddio enghreifftiau o Gymru i helpu myfyrwyr i roi polisi caffael Cymru ar waith. Yn ddiweddar, rwyf i wedi cymeradwyo cyllid ar gyfer y rhaglen i'r dyfodol a fydd yn cefnogi 76 o leoedd eraill ar y rhaglen garfan. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, rydym ni hefyd wedi cynnal ymarfer darganfod i'n helpu ni i wella ein systemau caffael digidol ni a'u paratoi nhw i gefnogi diwygio caffael yn ogystal ag ysgogiadau pwysig eraill o ran caffael, fel y Bil partneriaeth gymdeithasol. Defnyddiwyd yr adborth hwn i lunio ein map ffyrdd digidol diweddaraf o ran caffael am y tair blynedd nesaf, ac mae'r gwaith hwn bellach wedi cyrraedd ei gam cyflawni. Mae ein gwaith ni'n cyd-fynd hefyd ag argymhellion gan gomisiynydd cenedlaethau'r dyfodol ar gyfer canolfan ragoriaeth caffael yng Nghymru. Fe wnaethom ni lansio ymarfer darganfod ar ddiwedd y llynedd gyda chyfraniad oddi wrth randdeiliaid o bob rhan o'r sector cyhoeddus yng Nghymru. Byddaf yn ystyried y canfyddiadau a'r argymhellion sy'n deillio o'r ymarfer hwn yn ystod yr wythnosau nesaf. Caiff llawer iawn o waith cyffrous ei wneud gan Lywodraeth Cymru i hybu caffael er budd y cyhoedd yng Nghymru ac ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, ac rwy'n edrych ymlaen at glywed gan Aelodau ar draws y Siambr heddiw. Diolch.