English: Both zero hours and short weekly or daily guaranteed hours mean that there is no certainty of income on a weekly or monthly basis. This leads to severe financial problems when few or no hours are worked in any weeks. And the one thing is: never be ill, because when you're ill you go back to either your minimum one hour or zero hours, and the food bank is the only hope of food. Using staff employed via an agency means that most employment responsibilities are then with the agency. After 12 weeks in the same role working for the same employer, agency workers are entitled to the same employment and working conditions as permanent staff. Crucially, however, agency workers are not entitled to benefits such as occupational sick pay, redundancy pay and health insurance, the right to claim for unfair dismissal, and minimum notice of redundancy where they are working. This means that agency staff are much easier to dismiss than directly employed staff because they are employed by the agency, not the company they are working at. And also, the 12 weeks are very important, because after 11 weeks if you move them on and then they come back a fortnight later, the 12 weeks that you have to work for those rights start again at day one. The renaming of the minimum wage as the living wage has obviously caused some confusion, as there was already a national living wage calculated by the Living Wage Foundation. Almost 6 million workers in the UK are currently paid less than the living wage as defined by the Living Wage Foundation. I believe that the case for everyone to be paid at least the real living wage, as defined by the Living Wage Foundation, is really an overwhelming argument. I don't believe that it makes sense that the Government enforces a minimum wage that is not considered enough to live on, and renaming it the living wage can only lead to confusion with the real living wage, which is why I believe the living wage, as defined by the Living Wage Foundation, is desperately needed for everybody. This is not about having exotic lifestyles; it just means you can live. One of the biggest problems facing us in Wales today is in-work poverty, which is something the living wage would help address, and one of the Westminster Government's biggest problems is paying in-work benefits, which, again, paying a living wage would help address. I believe that the Government has a moral duty to ensure a decent standard of living for all. We also know that we're doing very well on the number of people unemployed, but if you have somebody working 40 hours who's then replaced by two people on 15 hours and one person on 10 hours, you've actually increased the number of people employed by two, which is good on unemployment, but instead of having one relatively well-paid worker, you've got three very low-paid workers, and that affects not just the people, it affects the benefits they're getting, and it also affects the tax take for the Government in Westminster. There are also benefits for employers, the Living Wage Foundation report says. A living wage employer ensures that all employees are paid at least the living wage; this includes individuals who work on a regular basis at your premises for a contractor or subcontractor, such as cleaners or security staff. Living wage employers report improved morale, lower turnover of staff, reduced absenteeism, increased productivity and improved customer service. Our ambition for Wales must be to create a high-wage and high-skilled economy, and becoming a living wage country would be one further step along that road. 'We cannot afford it and it will cost jobs' has been the argument used against all progressive change, from the abolition of slavery to the minimum wage. 'No, we can't afford it, it'll bring bankruptcy.' I remember when we were fighting for the minimum wage, one of the great successes of Tony Blair and the Labour Government in 1997, people said, 'Oh, we'll have to make people redundant; we'll have to cut staff', as if employing people was a philanthropic gesture that employers did, and that they would stop doing it because they'd have to pay more. What you actually found was that more people got into employment because you had more money in the local economy, and it pushed up demand. We won the battle over the minimum wage; the loss of jobs didn't occur. It may have reduced sales of top-of-the-range cars, but it put money in people's pockets and really helped local economies. If we pay people who are relatively poor more money, they spend it locally. If you pay people who are very rich more money, they tend to spend it in other places. Really, we do need to become a living wage country, but we need more than that. I believe that being a living wage country would make Wales a fairer country, and this is a policy that all of us living in Wales could be proud and one that we as socialists, on our side, should be campaigning for. Actions that the Welsh Government can take, and I've asked for this before and I'll ask for it again, and I'll keep asking for it: ensure all public sector workers employed by bodies directly funded by the Welsh Government are paid the real living wage; make paying the real living wage a pre-condition for contracting with public sector bodies funded via the Welsh Government, either directly or indirectly; make paying the real living wage a pre-condition of grants and loans to private companies; banning exploitative contracts by Welsh Government-funded bodies and their contractors and subcontractors; making financial support for companies, both grants and loans, dependent on non-exploitative contracts. This only gets us so far, but it gets us a long way - . We should not be helping and supporting poverty pay. We should not be helping and supporting exploitation. What we need, however, is more higher paid employment. The Welsh economy is significantly weak. I've told the Welsh Government many times that we are very low on high-paid sectors and when we have the reports coming in on where we are weak, it says things like 'ICT', and it says things like 'banking and insurance', and it says things about professional services - the real, top-of-the-range, high-paid areas. So, what do we need to do in Wales? I believe that we need to work more closely with the universities: Aarhus, for example, and the business park model, and Manheim has a centre for innovation and entrepreneurship. We know they work in those cities. There's no reason they can't work here. It's easy to say, 'Oh, Cambridge is very successful; it's got a science park.' Swansea, Cardiff and Cambridge? No. But could we be the same as Manheim and Aarhus? There's no reason why we couldn't. Manheim is the second city within its Länder and Aarhus is the second city in Denmark - not dissimilar to Swansea. Whilst the term 'technium' has become synonymous with failure, the initial idea of using it in Swansea to provide facilities for start-up companies spinning out of the university was a good one, but labelling all advanced factories as techniums was doomed to failure. There are some simple and quick actions that could be carried out to improve the Welsh economy: provide larger loans through the commercial bank to medium-sized companies. We don't grow companies from medium to large. In fact, the only company I can think of that has done it in recent years is Admiral. We really need to push companies up from medium to large, because far too many medium-sized companies, unfortunately, sell out. We could provide loans against overseas assets and let Government contracts of such size that medium-sized Welsh companies can bid. We need to make it easier for microcompanies to expand. What we need to do is grow in key economic sectors. Why is Dundee a major producer of computer games? That's another city - I've tried to pick cities that are not the great cities of the world, but cities that we in Wales have cities very similar to. Computer games can be produced anywhere in the world. Abertay found political and financial backing to establish a new department, offering the world's first computer games degree in 1997. There are now a clutch of related degrees, including games design and production management, and an intriguing BSc course called 'ethical hacking'. Hundreds of games graduates are turned out by Abertay every year, including David Jones, founder of DMA Design. After Lemmings in 1991, it released the first edition of the controversial game Grand Theft Auto in 1997. It sold in the millions, and new versions continue to top the games ratings. Trained games makers are in demand in the games industry worldwide. A significant number of them stay on in the area, creating games and building new companies with teams they met while studying. The creation of an Aarhus-type business park or Manheim's centre for innovation and entrepreneurship, or Dundee developing industries in conjunction with the university - these are not difficult things; these are what we have to do if we are going to grow our economy. What we need are policies that work to support the growth of Welsh companies and establish new ones. We in Wales are no less skilled, entrepreneurial and capable than anywhere else in the world. What we have to do is ensure that we can turn these companies out in Wales, and let's get people paid good wages and that would really drive our economy up. Thank you.
Welsh: Mae dim oriau ac oriau wythnosol neu ddyddiol gwarantedig byr yn golygu nad oes sicrwydd incwm ar sail wythnosol neu fisol. Mae hyn yn arwain at broblemau ariannol difrifol pan nad oes llawer o oriau, os o gwbl, yn cael eu gweithio mewn unrhyw wythnosau. A'r peth pwysig yw: peidiwch byth â bod yn sâl, oherwydd pan fyddwch yn sâl byddwch yn mynd yn ôl naill ai i'ch lleiafswm o un awr neu ddim oriau, a'r banc bwyd yw'r unig obaith o gael bwyd. Mae defnyddio staff a gyflogir drwy asiantaeth yn golygu mai'r asiantaeth sydd â'r rhan fwyaf o gyfrifoldebau cyflogaeth. Ar ôl 12 wythnos yn yr un rôl yn gweithio i'r un cyflogwr, mae hawl gan weithwyr asiantaeth i gael yr un amodau cyflogaeth a gwaith â staff parhaol. Yn hollbwysig, fodd bynnag, nid oes gan weithwyr asiantaeth hawl i gael budd-daliadau megis tâl salwch galwedigaethol, tâl dileu swydd ac yswiriant iechyd, yr hawl i wneud cais am ddiswyddo annheg, a rhybudd diswyddo lleiaf lle byddant yn gweithio. Mae hyn yn golygu bod staff asiantaeth yn llawer haws i'w diswyddo na staff a gyflogir yn uniongyrchol oherwydd eu bod yn cael eu cyflogi gan yr asiantaeth, nid y cwmni lle maent yn gweithio. A hefyd, mae'r 12 wythnos yn bwysig iawn, oherwydd ar ôl 11 wythnos os byddwch yn eu symud ymlaen a'u bod yn dychwelyd bythefnos yn ddiweddarach, mae'r 12 wythnos sy'n rhaid i chi ei weithio i gael yr hawliau hynny'n ailddechrau unwaith eto gyda'r diwrnod cyntaf. Mae ailenwi'r isafswm cyflog yn gyflog byw wedi achosi peth dryswch yn amlwg, gan fod cyflog byw cenedlaethol eisoes wedi'i gyfrifo gan y Living Wage Foundation. Ar hyn o bryd, mae bron i 6 miliwn o weithwyr yn y DU yn cael llai o gyflog na'r cyflog byw fel y'i diffinnir gan y Living Wage Foundation. Credaf fod yr achos dros dalu o leiaf y cyflog byw go iawn, fel y'i diffinnir gan y Living Wage Foundation, i bawb yn ddadl wirioneddol gref. Nid wyf yn credu ei bod hi'n gwneud synnwyr fod y Llywodraeth yn gorfodi isafswm cyflog nad ystyrir ei fod yn ddigon i allu byw arno, a bydd ei ailenwi'n gyflog byw yn arwain at ddrysu rhyngddo a'r cyflog byw go iawn, a dyna pam y credaf fod angen dybryd i bawb gael y cyflog byw fel y'i diffinnir gan y Living Wage Foundation. Nid oes a wnelo hyn â chael ffyrdd o fyw egsotig; mae ond yn golygu eich bod yn gallu byw. Un o'r problemau mwyaf sy'n ein hwynebu yng Nghymru heddiw yw tlodi mewn gwaith, sy'n rhywbeth y byddai'r cyflog byw yn helpu i fynd i'r afael ag ef, ac un o broblemau mwyaf Llywodraeth San Steffan yw talu budd-daliadau mewn gwaith, rhywbeth unwaith eto y byddai talu cyflog byw yn helpu i'w ddatrys. Credaf fod gan y Llywodraeth ddyletswydd foesol i sicrhau safon byw sy'n weddus i bawb. Gwyddom hefyd ein bod yn gwneud yn dda iawn o ran nifer y bobl sy'n ddi-waith, ond os oes gennych rywun sy'n gweithio 40 awr ac yna fod dau berson ar gontractau 15 awr yn dod yn ei le, ac un person ar 10 awr, rydych wedi sicrhau bod dau yn fwy o bobl yn cael eu cyflogi, sy'n dda o ran diweithdra, ond yn hytrach na chael un gweithiwr sy'n cael ei dalu'n gymharol dda, mae gennych dri gweithiwr ar gyflog isel iawn, ac mae hynny'n effeithio nid yn unig ar y bobl, mae'n effeithio ar y budd-daliadau y maent yn eu cael, ac mae hefyd yn effeithio ar dderbyniadau treth y Llywodraeth yn San Steffan. Mae manteision hefyd i gyflogwyr yn ôl adroddiad y Living Wage Foundation. Mae cyflogwr cyflog byw yn sicrhau bod yr holl gyflogeion yn cael y cyflog byw fan lleiaf; mae hyn yn cynnwys unigolion sy'n gweithio ar sail reolaidd ar eich safle i gontractiwr neu is-gontractiwr, fel glanhawyr neu staff diogelwch. Mae cyflogwyr cyflog byw yn nodi bod morâl yn well, trosiant staff yn is, llai o absenoldeb, mwy o gynhyrchiant a gwell gwasanaeth i gwsmeriaid. Rhaid i ni anelu i greu economi cyflog uchel a sgiliau uchel, a byddai dod yn wlad cyflog byw yn un cam pellach ar hyd y ffordd honno. 'Ni allwn ei fforddio a bydd yn arwain at lai o swyddi' yw'r ddadl a ddefnyddiwyd yn erbyn pob newid blaengar, o ddiddymu caethwasiaeth i'r isafswm cyflog. 'Na, ni allwn ei fforddio, bydd yn arwain at fethdaliad.' Pan oeddem yn ymladd am yr isafswm cyflog, un o lwyddiannau mawr Tony Blair a'r Llywodraeth Lafur yn 1997, rwy'n cofio pobl yn dweud, 'O, bydd yn rhaid inni ddiswyddo pobl; bydd yn rhaid i ni dorri staff', fel pe bai cyflogi pobl yn weithred ddyngarol y byddai cyflogwyr yn ei gwneud, ac y byddent yn rhoi'r gorau i'w gwneud am y byddai'n rhaid iddynt dalu mwy. Yr hyn a ganfuwyd mewn gwirionedd oedd bod mwy o bobl yn cael eu cyflogi am fod gennych fwy o arian yn yr economi leol, ac roedd yn cynyddu galw. Enillasom y frwydr dros yr isafswm cyflog; ni chollwyd y swyddi. Efallai ei fod wedi lleihau gwerthiant y ceir mwyaf crand, ond rhoddodd arian ym mhocedi pobl a bu'n help mawr i economïau lleol. Os ydym yn talu mwy o arian i bobl sy'n gymharol dlawd, maent yn ei wario'n lleol. Os ydych yn talu mwy o arian i bobl sy'n gyfoethog iawn, maent yn tueddu i'w wario mewn mannau eraill. Mae gwir angen inni ddod yn wlad cyflog byw, ond mae angen mwy na hynny. Credaf y byddai bod yn wlad cyflog byw yn gwneud Cymru'n wlad decach, ac mae hwn yn bolisi y gallai pob un ohonom sy'n byw yng Nghymru fod yn falch ohono ac yn un y dylem ni fel sosialwyr, ar ein hochr ni, ymgyrchu drosto. Camau gweithredu y gall Llywodraeth Cymru eu rhoi ar waith, ac rwyf wedi gofyn am hyn o'r blaen a byddaf yn gofyn amdanynt eto, a byddaf yn dal i ofyn amdanynt: sicrhau bod pob gweithiwr sector cyhoeddus a gyflogir gan gyrff a ariennir yn uniongyrchol gan Lywodraeth Cymru yn cael y cyflog byw go iawn; gwneud talu'r cyflog byw go iawn yn rhagamod ar gyfer contractio gyda chyrff sector cyhoeddus a ariennir drwy Lywodraeth Cymru, naill ai'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol; gwneud talu'r cyflog byw go iawn yn rhagamod i grantiau a benthyciadau i gwmnïau preifat; gwahardd contractau camfanteisiol gan gyrff a ariennir gan Lywodraeth Cymru a'u contractwyr a'u his-gontractwyr. gwneud cymorth ariannol i gwmnïau, yn grantiau a benthyciadau, yn ddibynnol ar gontractau nad ydynt yn gamfanteisiol. Dim ond at ryw bwynt y bydd hyn yn mynd â ni, ond mae'n mynd â ni'n bell - . Ni ddylem annog a chefnogi cyflogau tlodi. Ni ddylem annog a chefnogi camfanteisio. Yr hyn sydd ei angen arnom, fodd bynnag, yw mwy o swyddi ar gyflogau uwch. Mae economi Cymru yn hynod o wan. Rwyf wedi dweud wrth Lywodraeth Cymru droeon ein bod yn brin iawn o sectorau cyflog uchel a phan gawn adroddiadau'n dod i mewn yn nodi lle rydym yn wan, mae'n dweud pethau fel 'TGCh', ac mae'n dweud pethau fel 'bancio ac yswiriant', ac mae'n dweud pethau am wasanaethau proffesiynol - y meysydd ar y brig gyda chyflogau uchel. Felly, beth sydd angen i ni ei wneud yng Nghymru? Credaf fod angen inni weithio'n agosach gyda'r prifysgolion: Aarhus, er enghraifft, a model y parc busnes, ac mae gan Manheim ganolfan ar gyfer arloesi ac entrepreneuriaeth. Gwyddom eu bod yn gweithio yn y dinasoedd hynny. Nid oes unrhyw rheswm pam na allant weithio yma. Mae'n hawdd dweud, 'O, mae Caergrawnt yn llwyddiannus iawn; mae ganddi barc gwyddoniaeth.' Abertawe, Caerdydd a Chaergrawnt? Na. Ond a allem fod yr un fath â Manheim ac Aarhus? Nid oes unrhyw reswm pam na allem. Manheim yw'r ail ddinas o fewn ei Länder ac Aarhus yw'r ail ddinas yn Nenmarc - nid yn annhebyg i Abertawe. Er bod y term 'technium' wedi dod yn gyfystyr â methiant, roedd y syniad gwreiddiol o'i ddefnyddio yn Abertawe i ddarparu cyfleusterau ar gyfer cwmnïau newydd a ddoi allan o'r brifysgol yn un da, ond roedd labelu pob ffatri ddatblygedig fel canolfannau technium yn sicr o fethu. Ceir rhai camau syml a chyflym y gellid eu cymryd i wella economi Cymru: darparu benthyciadau mwy drwy'r banc masnachol i gwmnïau canolig eu maint. Nid ydym yn tyfu cwmnïau o faint canolig i fawr. Yn wir, yr unig gwmni y gallaf feddwl amdano sydd wedi gwneud hynny yn y blynyddoedd diwethaf yw Admiral. Mae gwir angen inni wthio cwmnïau o fod yn ganolig i fod yn fawr, gan fod llawer gormod o gwmnïau canolig eu maint, yn anffodus, yn gwerthu allan. Gallem ddarparu benthyciadau yn erbyn asedau tramor a gosod contractau Llywodraeth o faint y gall cwmnïau canolig eu maint yng Nghymru ymgeisio amdanynt. Mae angen i ni ei gwneud yn haws i ficrogwmnïau ehangu. Mae angen inni dyfu mewn sectorau economaidd allweddol. Pam fod Dundee yn gynhyrchydd gemau cyfrifiadurol pwysig? Dyna ddinas arall - rwyf wedi ceisio dewis dinasoedd nad ydynt yn ddinasoedd mawr y byd, ond dinasoedd y mae gennym ni yng Nghymru ddinasoedd tebyg iawn iddynt. Gellir cynhyrchu gemau cyfrifiadurol yn unrhyw le yn y byd. Daeth Abertay o hyd i gefnogaeth wleidyddol ac ariannol i sefydlu adran newydd a gynigiai'r radd gyntaf yn y byd mewn gemau cyfrifiadurol yn 1997. Erbyn hyn ceir dyrnaid o raddau cysylltiedig, gan gynnwys dylunio gemau a rheoli cynhyrchu, a chwrs BSc diddorol o'r enw 'hacio moesegol'. Caiff cannoedd o raddedigion gemau eu cynhyrchu gan Abertay bob blwyddyn, gan gynnwys David Jones, sylfaenydd DMA Design. Ar ôl Lemmings yn 1991, rhyddhaodd yr argraffiad cyntaf o'r gêm ddadleuol Grand Theft Auto yn 1997. Gwerthwyd miliynau, ac mae fersiynau newydd yn parhau i ddod i frig siartiau'r gemau. Mae galw am wneuthurwyr gemau hyfforddedig yn y diwydiant gemau ym mhob rhan o'r byd. Mae nifer sylweddol ohonynt yn aros yn yr ardal, yn creu gemau ac yn adeiladu cwmnïau newydd gyda thimau y gwnaethant gyfarfod â hwy wrth astudio. Creu parc busnes tebyg i Aarhus neu ganolfan Manheim ar gyfer arloesi ac entrepreneuriaeth, neu Dundee yn datblygu diwydiannau ar y cyd â'r Brifysgol - nid yw'r rhain yn bethau anodd; dyma sy'n rhaid inni ei wneud os ydym am dyfu ein heconomi. Yr hyn sydd arnom ei angen yw polisïau sy'n gweithio i gefnogi twf cwmnïau yng Nghymru a sefydlu rhai newydd. Nid ydym ni yng Nghymru yn meddu ar lai o sgiliau, entrepreneuriaeth a gallu nag unman arall yn y byd. Yr hyn sy'n rhaid inni ei wneud yw sicrhau y gallwn greu'r cwmnïau hyn yng Nghymru, a gadewch inni sicrhau cyflogau da i bobl a byddai hynny o ddifrif yn hybu ein heconomi. Diolch.