English: I also reject amendment 103. The extension of the franchise to qualifying foreign citizens should extend to those citizens being able to stand for office. We recognise that standing for office requires a person to have a strong connection with and commitment to the community they serve. Such a connection is an inherent part of the qualification to stand for office set out in the Local Government Act 1972. In addition, any qualifying foreign citizen standing for local government office must either not require leave to enter or remain in the UK, or have been granted leave to enter or remain as set out in the Immigration Act 1971, or are treated as such by law. I also cannot support amendment 104. There are no UK residency requirements placed on any other category of candidate for local elections in Wales. I do not believe that it is appropriate to require a qualifying foreign citizen to meet additional requirements when, for example, a Commonwealth citizen may, provided they meet the eligibility criteria, stand regardless of how long they have been in the UK. Section 22 of the Bill, as introduced, restates existing provision in respect of expenditure by returning officers at local elections in Wales, applying the provision specifically to Wales by inserting new section 36C into the Representation of the People Act 1983. As this provision is a restatement of existing legislation, it is more appropriate for inclusion in a Schedule, and as such amendment 62 moves this provision to Schedule 2 to the Bill, whilst amendment 2 removes section 22. This is consistent with other provisions in the Bill. Amendment 79 is consequential to these amendments and removes existing provisions in respect of the coming into force of section 22. I also call on Members to reject amendment 86. Helping young people to develop a good understanding of democratic processes is a vital part of extending the franchise, and this Bill already makes provisions in this respect, placing a duty upon principal councils to promote awareness and provide assistance among relevant young people of the arrangements to register and to vote. In tabling this amendment, the Member has not taken into account the new arrangements set out in the Curriculum and Assessment (Wales) Bill. Amendment 87 does also not take into account the curriculum and assessment Bill, as it includes a duty on local authorities, whereas the new curriculum is being designed, adopted and implemented at a school level, not at a local authority level. We have been clear in our intention that the new curriculum will allow teachers to decide how to deliver education tailored to the specific needs of their pupils. One of the four purposes of the new curriculum is to support learners in becoming 'ethical, informed citizens of Wales and the world'. Good education on politics and democracy would be an essential part of the delivery of this core purpose. Preparing young people for active engagement in society is an important aspect of our education system, and we want to see all our young people develop as ethical, informed citizens who understand and exercise their human and democratic responsibilities and rights. Young people, as they begin their democratic journey, will learn through the humanities area of learning and experience in the new curriculum, where learners from the ages of three to 16 will have an understanding of the different structures and systems for governance that exist in Wales, their democratic rights and responsibilities, including their voting rights, as well as learning about historical, geographical, economic and societal topics in this area. In order to help support the delivery of political education, not only in schools but also in settings such as youth clubs and so on, a resource pack, Vote2Voice, has been made available on Hwb. Further resources for professional learning support and the Welsh baccalaureate are also planned from next April. In addition, we are working with regional education consortia to provide professional support for teachers, including guidelines to enable them to confidently deal with situations that may arise in lessons, such as how to deal with controversial political issues. I therefore do not consider amendment 86 and amendment 87 to be appropriate or necessary and ask Members to reject them. Whilst I understand the broad principles that underpin amendment 99, I do reject it, as I do not consider it appropriate or necessary. The Bill as amended at Stage 2 already requires the Welsh Ministers to consult with appropriate persons before making rules in respect of the conduct of local elections. I would anticipate such a consultation capturing persons such as the Electoral Commission, electoral administrators, returning officers, members of local authorities and other groups with an interest in the changes being made, as appropriate. In addition, the amendment as drafted refers to 'involve', and whilst I entirely understand what the Member is aiming to achieve, 'involve' is not consistent with terms used elsewhere in Welsh legislation, and I do not believe it is appropriate here. I consider that the provision as drafted already delivers what amendment 99 is seeking to achieve. I also cannot support amendments 102 and 147, and, by extension, amendment 101. I believe voters should be given a choice about how their information is used. Some may wish their details to be excluded from the edited register and the provisions as drafted will allow a person to make their wishes known to the ERO. Amendments 101, 102 and 147 would result in a person being prevented from being included on the edited register, even if they gave consent, thereby removing a person's choice. It should be noted that the provisions around registration of local government electors without application will be commenced by Order at a future date. Ahead of bringing these provisions into force, we will work with electoral administrators and key stakeholders to ensure that they and voters understand the changes and are aware of the safeguards in the provision. Turning to amendment 105, I want more people to stand for elections to councils in Wales so I could not, without good reason, support a provision that sought to bar more people from standing for election. This amendment was debated at Stage 2, as Mark Isherwood acknowledged, and, in my view, a good reason has not been given as to why it is needed. The Local Government and Housing Act 1989 is already very clear in capturing far more than just those officers who provide advice on a regular basis to the executive, or to any member of the executive. In addition to those officers, any officer who gives advice on a regular basis to the full council, any committee or sub-committee of the council, or to any joint committee of the council, must also be included in the list. It is highly unlikely that any council officer will be called upon to give advice on a regular basis to an individual councillor outside the mechanisms of full council or committee meetings. I therefore reject amendment 105 as I do not consider that it would achieve anything and I fear that it would only create more bureaucracy. Whilst understanding the principle behind amendment 106, I do not agree with the amendment itself. We are committed to improving the quality of information presented to voters and to making clear who is responsible for the information provided. However, as social media companies are based across the world, and as social media advertisements cross over the England and Wales border, the most effective way to tackle this is on a pan-UK basis, while we are not restricted by the Senedd's legislative competence. As such, we will continue to work closely with the UK Government to develop a consistent regime across the all administrations that supports voters with clear information around the origins of political messaging. Amendment 66 entitles candidates at principal and community council elections, and certain local government elected office holders, to access young persons' information. This relates to specified details of electors and attainers under the age of 16, as contained on the local government electoral register. The amendment also extends a regulation-making power in section 26 of the Senedd Act, enabling the Welsh Ministers to make further provision about who is entitled to access this information in relation to local government elections and referendums. Amendment 56 provides for the coming into force of the provisions inserted by amendment 66, whilst amendments 1, 64, 65 and 67 are consequential to amendment 66 and make minor technical amendments to the Bill. Amendments 58 to 61 are all technical amendments that ensure consistency and clarity across the Bill in relation to references to documents and to information. These amendments refine existing provision to provide that Welsh Ministers may, in relation to an initial review undertaken under Schedule 1, direct principal councils to provide the boundary commission with documents or information, or direct the commission to provide documents or information. Diolch.
Welsh: Rwyf hefyd yn gwrthod gwelliant 103. Dylai ymestyn yr etholfraint i ddinasyddion tramor cymwys ymestyn i'r dinasyddion hynny sy'n gallu sefyll ar gyfer etholiad. Rydym yn cydnabod bod angen i rywun fod â chysylltiad cryf ac ymrwymiad i'r gymuned y mae'n ei gwasanaethu os hoffai sefyll etholiad. Mae cysylltiad o'r fath yn rhan annatod o'r cymhwyster i sefyll etholiad fel y nodir yn Neddf Llywodraeth Leol 1972. Hefyd, mae'n rhaid i unrhyw ddinesydd tramor cymwys sy'n ymgeisio mewn etholiad llywodraeth leol naill ai fod mewn sefyllfa lle nad yw'n ofynnol iddo gael caniatâd i ddod i neu i aros yn y DU, neu ei fod wedi cael caniatâd i ddod neu aros fel y nodir yn Neddf Mewnfudo 1971, neu y cânt eu trin felly yn ôl y gyfraith. Ni allaf ychwaith gefnogi gwelliant 104. Nid oes unrhyw ofynion wedi'u gosod ar unrhyw gategori arall o ymgeiswyr ar gyfer etholiadau lleol yng Nghymru o ran preswylio yn y DU. Ni chredaf ei bod hi'n briodol ei gwneud hi'n ofynnol i ddinesydd tramor cymwys fodloni gofynion ychwanegol pan fydd dinesydd o'r Gymanwlad, er enghraifft, ar yr amod ei fod yn bodloni'r meini prawf cymhwysedd, yn ymgeisio ni waeth pa mor hir y bu yn y DU. Mae adran 22 o'r Bil, fel y'i cyflwynwyd, yn ailddatgan y ddarpariaeth bresennol mewn cysylltiad â gwariant gan swyddogion canlyniadau mewn etholiadau lleol yng Nghymru, gan gymhwyso'r ddarpariaeth yn benodol i Gymru drwy fewnosod adran newydd 36C yn Neddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983. Gan fod y ddarpariaeth hon yn ailddatgan y ddeddfwriaeth bresennol, mae'n fwy priodol ei chynnwys mewn Atodlen, ac felly mae gwelliant 62 yn symud y ddarpariaeth hon i Atodlen 2 o'r Bil, tra bo gwelliant 2 yn dileu adran 22. Mae hyn yn gyson â darpariaethau eraill yn y Bil. Mae gwelliant 79 yn ganlyniad i'r gwelliannau hyn ac yn dileu'r darpariaethau presennol mewn cysylltiad â gweithredu adran 22. Rwy'n galw hefyd ar Aelodau i wrthod gwelliant 86. Mae helpu pobl ifanc i ddatblygu dealltwriaeth dda o brosesau democrataidd yn rhan hanfodol o ymestyn yr etholfraint, ac mae'r Bil hwn eisoes yn gwneud darpariaethau i'r perwyl yma, gan osod dyletswydd ar brif gynghorau i hyrwyddo ymwybyddiaeth ymhlith pobl ifanc berthnasol ynghylch trefniadau cofrestru a phleidleisio a'u cynorthwyo yn hynny o beth. Wrth gyflwyno'r gwelliant hwn, nid yw'r Aelod wedi ystyried y trefniadau newydd a nodir yn y Bil Cwricwlwm ac Asesu (Cymru). Nid yw gwelliant 87 ychwaith yn ystyried y Bil Cwricwlwm ac Asesu, gan ei fod yn cynnwys dyletswydd ar awdurdodau lleol, tra bod y cwricwlwm newydd yn cael ei gynllunio, ei fabwysiadu a'i weithredu ar lefel ysgol, nid ar lefel awdurdod lleol. Buom yn glir yn ein bwriad y bydd y cwricwlwm newydd yn caniatáu i athrawon benderfynu sut i ddarparu addysg wedi'i theilwra i anghenion penodol eu disgyblion. Un o bedwar diben y cwricwlwm newydd yw cefnogi dysgwyr i ddod yn 'ddinasyddion moesegol gwybodus o Gymru a'r byd'. Byddai addysg dda ar wleidyddiaeth a democratiaeth yn rhan hanfodol o'r gwaith o gyflawni'r diben craidd hwn. Mae paratoi pobl ifanc ar gyfer ymgysylltu o ddifrif â chymdeithas yn agwedd bwysig ar ein system addysg, ac rydym ni eisiau gweld ein holl bobl ifanc yn datblygu yn ddinasyddion egwyddorol, gwybodus sy'n deall ac yn arfer eu cyfrifoldebau a'u hawliau dynol a democrataidd. Bydd pobl ifanc, wrth iddyn nhw ddechrau ar eu taith ddemocrataidd, yn dysgu drwy faes dysgu a phrofiad y dyniaethau yn y cwricwlwm newydd, lle bydd gan ddysgwyr rhwng tair ac 16 oed ddealltwriaeth o'r gwahanol strwythurau a systemau llywodraethu sy'n bodoli yng Nghymru, eu hawliau a'u cyfrifoldebau democrataidd, gan gynnwys eu hawliau pleidleisio, yn ogystal â dysgu am bynciau hanesyddol, daearyddol, economaidd a chymdeithasol yn y maes hwn. Er mwyn helpu i gefnogi'r gwaith o ddarparu addysg wleidyddol, nid yn unig mewn ysgolion ond hefyd mewn lleoliadau fel clybiau ieuenctid ac ati, mae pecyn adnoddau, Vote2Voice, ar gael ar Hwb. Bwriedir hefyd i gynllunio adnoddau pellach ar gyfer cymorth dysgu proffesiynol a bagloriaeth Cymru o fis Ebrill nesaf ymlaen. Rydym ni hefyd yn gweithio gyda chonsortia addysg rhanbarthol i ddarparu cymorth proffesiynol i athrawon, gan gynnwys canllawiau i'w galluogi i ymdrin yn hyderus â sefyllfaoedd a allai godi mewn gwersi, megis sut i ymdrin â materion gwleidyddol dadleuol. Felly, nid wyf o'r farn bod gwelliant 86 a gwelliant 87 yn briodol nac yn angenrheidiol a gofynnaf i Aelodau eu gwrthod. Er fy mod yn deall yr egwyddorion cyffredinol sy'n sail i welliant 99, rwyf yn ei wrthod, gan nad wyf yn ei ystyried yn briodol nac yn angenrheidiol. Mae'r Bil fel y'i diwygiwyd yng Nghyfnod 2 eisoes yn ei gwneud hi'n ofynnol i Weinidogion Cymru ymgynghori ag unigolion priodol cyn gwneud rheolau mewn cysylltiad â chynnal etholiadau lleol. Byddwn i'n rhagweld ymgynghoriad o'r fath yn cynnwys aelodau'r Comisiwn Etholiadol, gweinyddwyr etholiadol, swyddogion canlyniadau, aelodau awdurdodau lleol a grwpiau eraill sydd â diddordeb yn y newidiadau sy'n cael eu gwneud, fel y bo'n briodol. Hefyd, mae'r gwelliant fel y'i drafftiwyd yn cyfeirio at 'gynnwys', ac er fy mod yn deall yn llwyr yr hyn y mae'r Aelod yn bwriadu ei gyflawni, nid yw 'cynnwys' yn gyson â'r termau a ddefnyddir mewn mannau eraill yn neddfwriaeth Cymru, ac ni chredaf ei fod yn briodol yma. Credaf fod y ddarpariaeth fel y'i drafftiwyd eisoes yn cyflawni'r hyn y mae gwelliant 99 yn ceisio'i gyflawni. Ni allaf ychwaith gefnogi gwelliannau 102 a 147, ac yn sgil hynny, gwelliant 101. Credaf y dylid rhoi dewis i bleidleiswyr ynglŷn â sut y defnyddir eu gwybodaeth. Efallai y bydd rhai eisiau i'w manylion gael eu heithrio o'r gofrestr a olygwyd a bydd y darpariaethau fel y'u drafftiwyd yn caniatáu i unigolyn wneud ei ddymuniadau yn hysbys i'r Swyddog Cofrestru Etholiadol. Byddai gwelliannau 101, 102 a 147 yn golygu y gellid gwrthod cynnwys rhywun ar y gofrestr a olygwyd, hyd yn oed pe bai'n rhoi caniatâd, gan ddileu dewis yr unigolyn. Dylid nodi y caiff darpariaethau sy'n ymwneud â chofrestru etholwyr llywodraeth leol heb gais eu gweithredu drwy Orchymyn yn y dyfodol. Cyn dod â'r darpariaethau hyn i rym, byddwn yn gweithio gyda gweinyddwyr etholiadol a rhanddeiliaid allweddol i sicrhau eu bod nhw a phleidleiswyr yn deall y newidiadau ac yn ymwybodol o'r mesurau diogelu yn y ddarpariaeth. Gan droi at welliant 105, rwyf eisiau mwy o bobl i sefyll mewn etholiadau cynghorau yng Nghymru felly ni allwn, heb reswm da, gefnogi darpariaeth sy'n ceisio gwahardd mwy o bobl rhag sefyll mewn etholiad. Trafodwyd y gwelliant hwn yng Nghyfnod 2, fel y cydnabu Mark Isherwood, ac, yn fy marn i, ni roddwyd rheswm da pam fod ei angen. Mae Deddf Llywodraeth Leol a Thai 1989 eisoes yn glir iawn o ran cynnwys llawer mwy na dim ond y swyddogion hynny sy'n rhoi cyngor yn rheolaidd i'r weithrediaeth, neu i unrhyw aelod o'r weithrediaeth. Yn ogystal â'r swyddogion hynny, mae'n rhaid cynnwys unrhyw swyddog sy'n rhoi cyngor yn rheolaidd i'r cyngor llawn, i unrhyw bwyllgor neu is-bwyllgor y cyngor, neu i unrhyw gyd-bwyllgor o'r cyngor, yn y rhestr hefyd. Mae'n annhebygol iawn y bydd galw ar unrhyw swyddog cyngor i roi cyngor yn rheolaidd i gynghorydd unigol y tu allan i fecanweithiau cyfarfodydd llawn y cyngor neu'r pwyllgor. Felly, gwrthodaf welliant 105 gan nad wyf o'r farn y byddai'n cyflawni unrhyw beth ac rwy'n ofni na fyddai ond yn creu mwy o fiwrocratiaeth. Er fy mod yn deall yr egwyddor y tu ôl i welliant 106, nid wyf yn cytuno â'r gwelliant ei hun. Rydym ni wedi ymrwymo i wella ansawdd yr wybodaeth a gyflwynir i bleidleiswyr ac i egluro pwy sy'n gyfrifol am yr wybodaeth a ddarperir. Fodd bynnag, gan fod cwmnïau cyfryngau cymdeithasol wedi'u lleoli ledled y byd, a chan fod hysbysebion cyfryngau cymdeithasol yn croesi'r ffin rhwng Cymru a Lloegr, y ffordd fwyaf effeithiol o fynd i'r afael â hyn yw ar sail y DU gyfan, er nad ydym ni wedi ein cyfyngu gan gymhwysedd deddfwriaethol y Senedd. Felly, byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda Llywodraeth y DU i ddatblygu cyfundrefn gyson ar draws yr holl weinyddiaethau sy'n rhoi gwybodaeth glir i bleidleiswyr am darddiad negeseuon gwleidyddol. Mae gwelliant 66 yn rhoi'r hawl i ymgeiswyr yn etholiadau prif gynghorau a chynghorau cymuned, a rhai pobl sydd wedi eu hethol i swyddogaethau gyda llywodraeth leol, weld yr wybodaeth sydd ar gadw ynglŷn â phobl ifanc. Mae hyn yn ymwneud â manylion penodedig etholwyr a disgyblion o dan 16 oed, fel sydd wedi'u cynnwys ar gofrestr etholiadol llywodraeth leol. Mae'r gwelliant hefyd yn ymestyn pŵer i wneud rheoliadau yn adran 26 o Ddeddf y Senedd, gan alluogi Gweinidogion Cymru i wneud darpariaeth bellach ynghylch pwy sydd â hawl i weld yr wybodaeth hon mewn cysylltiad ag etholiadau llywodraeth leol a refferenda. Mae gwelliant 56 yn darparu ar gyfer gweithredu'r darpariaethau a fewnosodwyd gan welliant 66, tra bo gwelliannau 1, 64, 65 a 67 yn ganlyniad i welliant 66 ac yn gwneud mân ddiwygiadau technegol i'r Bil. Mae gwelliannau 58 i 61 i gyd yn welliannau technegol sy'n sicrhau cysondeb ac eglurder ar draws y Bil o ran y cyfeiriadau at ddogfennau ac at wybodaeth. Mae'r diwygiadau hyn yn mireinio'r ddarpariaeth bresennol fel y gall Gweinidogion Cymru, mewn cysylltiad ag arolwg cychwynnol a gynhelir o dan Atodlen 1, gyfarwyddo prif gynghorau i ddarparu dogfennau neu wybodaeth i'r comisiwn ffiniau, neu gyfarwyddo'r comisiwn i ddarparu dogfennau neu wybodaeth. Diolch.