English: Our approach promotes seamless working between partners at community level, through our primary care clusters, providing a health and well-being system focused on the needs of their local population. Our clusters bring together the health board, the local authorities and community-based services to improve health and well-being together, not just a service focused on the NHS. And that is a significant change to previous ways of working. It requires practices to work together and with the wider community of service providers to make the best use of resources, and provide that joined-up care around the needs of people and communities. We've seen that our ideas have gained interest from others. It may interest Members to know that the 10-year plan for NHS England published in January adopts something suspiciously similar to our cluster-based approach, but I see no credit given for the original ideas taken and advanced here in Wales. If you talk to people delivering primary care across the border in England, they recognise they have taken inspiration from what we are doing here in Wales, and that should be the positive part of devolution as we celebrate 20 years - to celebrate what we are doing and taking a lead on, to look at where other parts of the UK are taking it up, and, equally, to be open-minded about improvements that we could make here, learning from other parts of the UK. So, cluster working continues to evolve here in Wales. When this Assembly debated clusters in January last year, I explained that our approach had been careful to avoid being overly prescriptive. So, our model in Wales is drawn on innovative practice, designed locally and agreed nationally by all stakeholders on our primary care board, bringing together people from pharmacy, from social care backgrounds and, of course, from general practice as well. And it's that range of stakeholders that have agreed on a new way forward. So, we're using our programme of reform of primary care contracts to support community pharmacists to be members of clusters, and for more general medical services to be planned and delivered at a cluster level. And I look forward to providing Assembly Members with a report on progress on wider contract reform across primary care this autumn. Now, the Welsh Government continues to provide £10 million annually directly to clusters to make their own choices about what to invest in in their local healthcare needs. I expect in the future that more decisions will be made at cluster level. I have made clear many times that I expect scale and pace in all parts of Wales, in both adopting and adapting a transformative approach to primary care. To help continue to drive this, I will set national delivery milestones to transform and improve local healthcare, to hold to account the leaderships within our different health partners. In March I launched the Welsh Government's new national standards for access to general medical services, and this, of course, is a key concern from the national survey for Wales when it comes to primary care. I visited Taff's Well Medical Centre when I launched those standards, and I was pleased to see, first-hand, the excellent access to their services for their patients. It has been running large parts of the primary care model for several years, and the wait time for a routine appointment in that practice is one to two days. That is our aspiration to be delivered right across the country. In March I also announced the creation of an all-Wales locum register. This provides a much-needed way to manage and understand arrangements for locum GPs - a key concern of partners in general practice. And I'm happy to confirm that, already, since the launch, we now have 508 locums taking part in this register, and more expressing their interest in taking part. We have just launched the pharmacy phase of the 'Train. Work. Live.' campaign and we will extend the 'Train. Work. Live.' campaign to allied health professions to help deliver on our ongoing commitment to support multiprofessional teamworking within and for our communities. Core to our approach in Wales is the principle of services planned and delivered across the 24/7 period. Now, that naturally includes a transformation of out-of-hours services and the roll-out of the 111 service, and I know that public accounts have taken an interest in that part of our services - again, a significant step forward and a difference to the way that those services were delivered in the past. Other examples of our priorities in the strategic programme for primary care include a national system to identify people at increased risk of unscheduled care; a system for monitoring escalating pressures on our services; peer review for the urgent care from a community-based health and social care service perspective; a new template for cluster plans to move forward; national support for conversations with our public about how local services are changing and, crucially, why. We will evaluate and report publicly on the impact of the new primary care model in all parts of Wales. The aim is to have a better job for our staff to do and, crucially, a better service with and for the public. The national primary care board is expected to ratify detailed action plans underpinning our approach later this week. That does mean that, together with that national leadership, local leadership and innovation are vital for transformation. More and more general practices are developing multiprofessional teams, introducing systems to signpost people to local services and triage people with clinical needs, so they see the right person at the right time, the first time. More and more GP practices are embracing the role of non-clinical well-being services. For example, a general practice in Wrexham is collaborating with community services for people who are homeless, and I've been to a GP practice in Cardiff that has developed a community garden - the dual benefit there of improving community unity and helping people to address problems such as loneliness, isolation, anxiety and stress. And as we heard earlier on in questions, there is lots of activity taking place in community pharmacy. Community pharmacies now offer a treatment for a range of common ailments without the need for a prescription - again, innovation taking place here first in Wales. Pharmacists continue to train to prescribed medication as well as to dispense and advise. The 'A Healthier Wales' transformation fund that I created is, of course, trialling new, larger scale models of care and support. For example, the Cwm Tawe cluster is improving population health and well-being by strengthening self-care and building community resilience. Across the Aneurin Bevan health board area, integrated community-based health and social care teams are transforming into a 24/7 hospital discharge scheme. People are able to get home faster with the right package of care and in the right place for them. North Wales is implementing plans for co-ordinated community services designed around the principle that we discussed earlier of what matters with and for and to the citizen, who should be at the centre of our service redesign. Now, time is short, so I can't set out every single action that we're taking to transform primary care services in Wales. However, the approach I have set out is fundamental to delivering our vision in 'A Healthier Wales' and the long-term future for health, care and well-being outcomes for the people that we all represent. I look forward to hearing Members' contributions towards today's debate.
Welsh: Mae ein dull o weithredu yn hybu gweithio di-dor rhwng partneriaid ar lefel gymunedol, drwy ein clystyrau gofal sylfaenol, gan ddarparu system iechyd a lles sy'n canolbwyntio ar anghenion eu poblogaeth leol. Mae ein clystyrau yn dwyn ynghyd y Bwrdd Iechyd, yr awdurdodau lleol a gwasanaethau yn y gymuned i wella iechyd a lles ar y cyd, nid gwasanaeth sydd wedi'i ganolbwyntio ar y GIG yn unig. Ac mae hynny'n newid sylweddol i'r ffyrdd blaenorol o weithio. Mae'n gofyn bod practisau'n gweithio gyda'i gilydd a chyda'r gymuned ehangach o ddarparwyr gwasanaethau i wneud y defnydd gorau o adnoddau, a darparu'r gofal cydgysylltiedig hwnnw ar sail anghenion pobl a chymunedau. Rydym ni wedi gweld bod ein syniadau wedi ennyn diddordeb ymhlith eraill. Efallai y bydd o ddiddordeb i Aelodau wybod bod y cynllun 10 mlynedd ar gyfer GIG Lloegr a gyhoeddwyd ym mis Ionawr yn mabwysiadu rhywbeth hynod o debyg i'n dull o weithredu ar sail clwstwr, ond ni welaf unrhyw glod yn cael ei roi am y syniadau gwreiddiol a gymerwyd ac a weithredwyd yma yng Nghymru. Os siaradwch â phobl sy'n darparu gofal sylfaenol ar draws y ffin yn Lloegr, maen nhw'n cydnabod eu bod wedi cael eu hysbrydoli gan yr hyn yr ydym ni'n ei wneud yma yng Nghymru, a dylai hynny fod yn rhan gadarnhaol o ddatganoli wrth inni ddathlu 20 mlynedd - i ddathlu'r hyn yr ydym ni'n ei wneud ac yn ei arwain yn hyn o beth, i edrych ar le mae rhannau eraill o'r DU yn manteisio arno, ac, yn yr un modd, i fod â meddwl agored ynghylch gwelliannau y gallem ni eu gwneud yma, drwy ddysgu oddi wrth rannau eraill o'r DU. Felly, mae gwaith clwstwr yn parhau i ddatblygu yma yng Nghymru. Pan drafododd y Cynulliad hwn glystyrau ym mis Ionawr y llynedd, eglurais fod ein dull o weithredu yn gofalu nad oedd yn rhy gyfarwyddol. Felly, seilir ein model ni yng Nghymru ar arferion arloesol, wedi'u cynllunio'n lleol ac wedi'u cytuno'n genedlaethol gan yr holl randdeiliaid ar ein bwrdd gofal sylfaenol, gan ddwyn ynghyd pobl o fferylliaeth, pobl o gefndiroedd gofal cymdeithasol ac, wrth gwrs, pobl o faes ymarfer meddygol hefyd. A'r ystod honno o randdeiliaid sydd wedi cytuno ar ffordd newydd ymlaen. Felly, rydym ni'n defnyddio ein rhaglen o ddiwygio contractau gofal sylfaenol i gefnogi fferyllwyr cymunedol i fod yn aelodau o glystyrau, ac i wasanaethau meddygol mwy cyffredinol gael eu cynllunio a'u darparu ar lefel clwstwr. Ac edrychaf ymlaen at ddarparu adroddiad i Aelodau'r Cynulliad ar y cynnydd o ran diwygio contractau'n ehangach ym maes gofal sylfaenol yn ystod yr Hydref. Nawr, mae Llywodraeth Cymru yn parhau i ddarparu £10 miliwn y flwyddyn yn uniongyrchol i glystyrau i wneud eu dewisiadau eu hunain ynghylch ble i fuddsoddi o ran eu hanghenion gofal iechyd lleol. Disgwyliaf yn y dyfodol y bydd mwy o benderfyniadau'n cael eu gwneud ar lefel y clwstwr. Rwyf wedi egluro sawl tro fy mod yn disgwyl graddfa a chyflymder ym mhob rhan o Gymru, o ran mabwysiadu ac addasu dull trawsnewidiol ar gyfer gofal sylfaenol. Er mwyn helpu i barhau i ysgogi hyn, byddaf yn gosod cerrig milltir cyflawni cenedlaethol ar gyfer trawsnewid a gwella gofal iechyd lleol, er mwyn dwyn i gyfrif yr arweinyddiaeth o fewn ein gwahanol bartneriaid iechyd. Ym mis Mawrth, lansiais safonau cenedlaethol newydd Llywodraeth Cymru ar gyfer gallu defnyddio gwasanaethau meddygol cyffredinol, ac mae hyn, wrth gwrs, yn bryder allweddol o Arolwg Cenedlaethol Cymru o ran gofal sylfaenol. Ymwelais â chanolfan iechyd Ffynnon Taf pan lansiais y safonau hynny, ac yr oeddwn yn falch o weld drosof fy hun y defnydd ardderchog o'u gwasanaethau i gleifion. Mae wedi bod yn cynnal rhannau helaeth o'r model gofal sylfaenol ers sawl blwyddyn, ac mae'r amser aros ar gyfer apwyntiad arferol yn y practis hwnnw yn un neu ddau ddiwrnod. Dyna'n huchelgais sydd i'w gwireddu ar draws y wlad. Ym mis Mawrth cyhoeddais hefyd fod cofrestr locwm wedi'i chreu ar gyfer Cymru gyfan. Mae hyn yn darparu ffordd, y mae ei hangen yn ddirfawr, i reoli a deall trefniadau ar gyfer meddygon teulu locwm - un o brif bryderon partneriaid ym maes ymarfer cyffredinol. Ac rwy'n falch o allu cadarnhau, yn barod, ers y lansiad, fod gennym bellach 508 o feddygon locwm yn rhan o'r gofrestr hon, a mwy yn mynegi eu diddordeb mewn cymryd rhan. Rydym ni newydd lansio cyfnod fferylliaeth yr ymgyrch 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' a byddwn yn ymestyn yr ymgyrch 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' i weithwyr proffesiynol perthynol i iechyd er mwyn helpu i gyflawni ein hymrwymiad parhaus i gefnogi gwaith tîm amlbroffesiynol o fewn ac ar gyfer ein cymunedau. Yn ganolog i'n dull o weithredu yng Nghymru yw'r egwyddor o wasanaethau sydd yn cael eu cynllunio a'u darparu dros y cyfnod 24/7. Yn naturiol, mae hynny'n cynnwys trawsnewid gwasanaethau y tu allan i oriau a chyflwyno'r gwasanaeth 111, a gwn fod yr adran cyfrifon cyhoeddus wedi cymryd diddordeb yn y rhan honno o'n gwasanaethau - eto, cam sylweddol ymlaen ac yn wahanol i'r ffordd yr oedd rhai gwasanaethau wedi eu darparu yn y gorffennol. Mae enghreifftiau eraill o'n blaenoriaethau yn y rhaglen strategol ar gyfer gofal sylfaenol yn cynnwys system genedlaethol i nodi pobl sydd mewn mwy o berygl o angen gofal heb ei drefnu; system ar gyfer monitro pwysau cynyddol ar ein gwasanaethau; adolygiad gan gymheiriaid ar gyfer gofal brys o safbwynt gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn y gymuned; templed newydd ar gyfer cynlluniau clwstwr i symud ymlaen; cefnogaeth genedlaethol ar gyfer sgyrsiau â'n cyhoedd ynghylch sut y mae gwasanaethau lleol yn newid ac, yn hollbwysig, pam. Byddwn yn gwerthuso ac yn adrodd yn gyhoeddus ar effaith y model gofal sylfaenol newydd ym mhob rhan o Gymru. Y nod yw cael gwell gwaith i'n staff i'w gyflawni ac, yn hollbwysig, gwell gwasanaeth gyda, ac ar gyfer y cyhoedd. Disgwylir i'r bwrdd gofal sylfaenol cenedlaethol gadarnhau cynlluniau gweithredu manwl sy'n sail i'n dull o weithredu yn ddiweddarach yr wythnos hon. Mae hynny yn golygu, ynghyd â'r arweiniad cenedlaethol hwnnw, fod arweinyddiaeth leol ac arloesi'n hanfodol ar gyfer gweddnewid. Mae mwyfwy o bractisau cyffredinol yn datblygu timau amlbroffesiynol, gan gyflwyno systemau i gyfeirio pobl at wasanaethau lleol a blaenoriaethu pobl ag anghenion clinigol, fel eu bod yn gweld y person cywir ar yr adeg gywir, y tro cyntaf. Mae mwyfwy o feddygfeydd yn cofleidio swyddogaeth gwasanaethau lles anghlinigol. Er enghraifft, mae practis cyffredinol yn Wrecsam yn cydweithio â gwasanaethau cymunedol ar gyfer pobl sy'n ddigartref, ac rwyf wedi bod i bractis meddyg teulu yng Nghaerdydd sydd wedi datblygu gardd gymunedol - budd dwbl yno wrth wella undod cymunedol a helpu pobl i fynd i'r afael â phroblemau megis unigrwydd, unigedd, pryder a straen. Ac fel y clywsom ni yn gynharach yn ystod cwestiynau, mae llawer o weithgarwch yn digwydd mewn fferylliaeth gymunedol. Mae fferyllfeydd cymunedol bellach yn cynnig triniaeth ar gyfer amryw o anhwylderau cyffredin heb fod angen presgripsiwn - eto, mae arloesi'n digwydd yma yng Nghymru yn gyntaf. Mae fferyllwyr yn parhau i hyfforddi ar gyfer rhoi presgripsiwn am feddyginiaeth yn ogystal â gweinyddu a chynghori. Mae cronfa trawsnewid 'Cymru Iachach' a grëwyd gennyf, wrth gwrs, yn treialu modelau gofal a chymorth newydd, ar raddfa fwy. Er enghraifft, mae clwstwr Cwm Tawe yn gwella iechyd a lles y boblogaeth drwy gryfhau hunanofal a meithrin cydnerthu cymunedol. Ar draws ardal Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan, mae timau iechyd a gofal cymdeithasol integredig yn y gymuned yn trawsnewid i fod yn gynllun rhyddhau o'r ysbyty 24/7. Mae pobl yn gallu cyrraedd adref yn gynt gyda'r pecyn gofal cywir ac yn y lle iawn iddyn nhw. Mae gogledd Cymru yn gweithredu cynlluniau ar gyfer gwasanaethau cymunedol cydgysylltiedig sydd wedi'u cynllunio ar sail yr egwyddor a drafodwyd gennym yn gynharach o ran yr hyn sy'n bwysig i, ac ar gyfer y dinesydd, a ddylai fod yn ganolog i'n cynllun i ailgynllunio ein gwasanaethau. Nawr, mae amser yn brin, felly ni allaf nodi pob cam yr ydym yn ei gymryd i drawsnewid gwasanaethau gofal sylfaenol yng Nghymru. Fodd bynnag, mae'r dull o weithredu yr wyf wedi'i nodi yn hanfodol i gyflawni ein gweledigaeth 'Cymru Iachach' a'r dyfodol hirdymor ar gyfer canlyniadau iechyd, gofal a lles i'r bobl yr ydym i gyd yn eu cynrychioli. Edrychaf ymlaen at glywed cyfraniadau'r Aelodau at y ddadl heddiw.