English: I wish everybody a happy new year and a healthy 2022. While there is much to be welcomed in this budget, it unfortunately does little to address the massive crisis facing social care in Wales. This budget will put into effect the Welsh Government's answer to the recruitment crisis facing the care sector, namely a wage of £9.90 per hour. But unfortunately, this is too little, too late, as a couple of days ago the UK's second biggest supermarket chain, Sainsbury's, announced that they are about to pay a minimum wage of £10 an hour, and we've already seen Lidl increase their minimum wage to £10.10 per hour. How can we justify paying those caring for our most vulnerable less money than somebody working in a supermarket? And I've recently been criticised for making this comparison, but I'm not denigrating those providing a valuable service in keeping our nation fed, but simply pointing out the perversity of paying people working in the care sector less than supermarket workers. A year ago, when my party were drawing up our policy platform, when we committed to paying a minimum of £10 per hour to care staff, this was well above the minimum wage, and part of a package aimed at making the caring profession an attractive career prospect for young people. We can't continue to exploit those whose care and compassion drives them to dedicate their lives to caring for others. Adequate pay and conditions for care staff should have been implemented on day one of this sixth Senedd, but thanks to continued dither and delay, we are reaping the whirlwind. We have a recruitment crisis in care and it's having a clear and demonstrated effect on our NHS, as one in six NHS beds are occupied by patients who are medically able to be discharged but cannot be sent home because of the lack of a care package - a care package that cannot be provided because of a lack of care staff. And this has driven some local health boards to directly employ care staff, which in turn has resulted in poaching staff from the care sector. Sadly, this budget does little to address these issues. It will do nothing to address the recruitment crisis, and the additional moneys for social care are going to be pumped into the integrated care fund - a fund that the Auditor General for Wales states is not meeting its potential. He said, and I quote, 'aspects of the way the fund has been managed at national, regional and project levels have limited its potential to date. There is little evidence of successful projects yet being mainstreamed and funded as part of public bodies' core service delivery.' So it shows that, yes, once again, this Welsh Government is pinning its hopes on the fund. The integration of health and care shouldn't still be reliant on pilot projects; social care should not be treated as the junior partner in this deal. And once again, vast sums have been pumped into secondary care, into the NHS black hole. But unless we address the issues in social care and provide the necessary funding, our waiting lists will continue to grow, as beds continue to fill up with patients needing social care and not medical care. So, I urge the finance Minister to rethink and provide greater funding for social care. Diolch yn fawr.
Welsh: Hoffwn i ddymuno blwyddyn newydd dda i bawb ac iechyd da yn 2022. Er bod llawer i'w groesawu yn y gyllideb hon, yn anffodus nid yw'n gwneud fawr ddim i fynd i'r afael â'r argyfwng enfawr sy'n wynebu gofal cymdeithasol yng Nghymru. Bydd y gyllideb hon yn rhoi ar waith ateb Llywodraeth Cymru i'r argyfwng recriwtio sy'n wynebu'r sector gofal, sef cyflog o £9.90 yr awr. Ond yn anffodus, mae hwn yn rhy ychydig, yn rhy hwyr, oherwydd ychydig ddyddiau yn ôl, cyhoeddodd y gadwyn fwyaf ond un o archfarchnadoedd yn y DU, sef Sainsbury's, ei bod ar fin talu isafswm cyflog o £10 yr awr, ac rydym ni eisoes wedi gweld Lidl yn cynyddu ei isafswm cyflog i £10.10 yr awr. Sut gallwn ni gyfiawnhau talu llai o arian i'r rhai sy'n gofalu am y rhai mwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas ni nag i unigolyn sy'n gweithio mewn archfarchnad? A chefais fy meirniadu yn ddiweddar am wneud y gymhariaeth hon, ond nid wyf i'n bychanu'r bobl hynny sy'n darparu gwasanaeth gwerthfawr wrth fwydo ein cenedl, dim ond yn tynnu sylw at ba mor wrthnysig yw talu llai o arian i bobl sy'n gweithio yn y sector gofal na gweithwyr mewn archfarchnadoedd. Flwyddyn yn ôl, pan oedd fy mhlaid i yn llunio ein llwyfan polisi, pan wnaethom ni ymrwymo i dalu isafswm o £10 yr awr i staff gofal, roedd hyn yn llawer uwch na'r isafswm cyflog, ac yn rhan o becyn gyda'r nod o wneud y proffesiwn gofalu yn yrfa ddeniadol i bobl ifanc. Ni allwn ni barhau i gymryd mantais o'r rhai y mae eu gofal a'u cydymdeimlad yn eu harwain i neilltuo eu bywydau i ofalu am bobl eraill. Dylid bod wedi rhoi cyflogau ac amodau digonol ar waith ar gyfer staff gofal ar ddiwrnod cyntaf y chweched Senedd hon, ond oherwydd y tin-droi a'r oedi parhaus, rydym ni'n gweld ffrwyth y corwynt. Mae gennym ni argyfwng recriwtio ym maes gofal ac mae hynny yn cael effaith glir ac amlwg ar ein GIG, gan fod un o bob chwe gwely yn y GIG wedi ei lenwi gan gleifion y gellid eu rhyddhau o safbwynt meddygol ond na ellir eu hanfon adref oherwydd diffyg pecyn gofal - pecyn gofal na ellir ei ddarparu oherwydd diffyg staff gofal. Ac mae hyn wedi arwain rhai byrddau iechyd lleol at gyflogi staff gofal yn uniongyrchol, sydd yn ei dro wedi arwain at ddwyn staff o'r sector gofal. Yn anffodus, nid yw'r gyllideb hon yn gwneud fawr ddim i fynd i'r afael â'r materion hyn. Ni fydd yn gwneud dim i fynd i'r afael â'r argyfwng recriwtio, a bydd yr arian ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol yn cael ei roi yn y gronfa gofal integredig - cronfa y dywed Archwilydd Cyffredinol Cymru nad yw'n cyflawni ei photensial. Dywedodd ef, ac rwy'n dyfynnu, 'mae agweddau ar reolaeth y gronfa ar lefelau cenedlaethol, rhanbarthol a phrosiectau wedi cyfyngu ar ei photensial hyd yn hyn. Prin yw'r dystiolaeth bod prosiectau llwyddiannus yn cael cyflwyno ar lefel prif ffrwd a'u hariannu yn rhan o ddarpariaeth gwasanaethau craidd y cyrff cyhoeddus.' Felly, mae'n dangos, yn wir, unwaith eto, fod Llywodraeth Cymru yn hoelio ei gobeithion ar y gronfa. Ni ddylai integreiddio iechyd a gofal barhau i ddibynnu ar brosiectau treialu; ni ddylid trin gofal cymdeithasol fel partner iau yn y fargen hon. Ac unwaith eto, cafodd symiau enfawr eu cyfeirio i ofal eilaidd, i fagddu'r GIG. Ond oni bai ein bod ni'n mynd i'r afael â'r materion ym maes gofal cymdeithasol ac yn darparu'r cyllid angenrheidiol, bydd ein rhestrau aros yn parhau i dyfu, wrth i welyau barhau i gael eu llenwi gan gleifion sydd ag anghenion gofal cymdeithasol ac nid gofal meddygol. Felly, rwy'n annog y Gweinidog cyllid i ailystyried a sicrhau bod mwy o gyllid ar gael ar gyfer gofal cymdeithasol. Diolch yn fawr.