English: This year marks the seventieth anniversary of the creation of the NHS. It is likely that everyone in Wales will, at some time, need the services of the NHS. I know from my own personal experience how important the NHS is. In April this year, my wife suffered a series of strokes and it is a great comfort to know that the excellent care that she received is available to everyone, irrespective of their background or financial circumstances. The NHS faces many challenges. We have an ageing population, the number of people with long-term health conditions is rising and the cost of treatments and medical technology is growing. The NHS needs to adapt and to modernise to meet these challenges if it is to flourish and provide the world-class services that we all want to see. But its core principle must remain; a free health service available to everyone is still the envy of the world. We all want to see the NHS in Wales delivering high-quality healthcare to everyone. To achieve this, we need a well-resourced and high-performing workforce, a workforce that feels valued and supported. However, it is clear that the recruitment and retention of staff has become a major challenge facing the NHS in Wales. The Welsh Government has constantly failed to train enough staff for the future. Training places offered by NHS health boards remain unfilled. The number of Welsh domiciled students applying to medical school is declining, and in spite of the Welsh Government offering an NHS bursary for the last four academic years, Wales has failed to fill all commissioned places. Recruiting staff has proved a problem. The impact of the Welsh Government flagship 'Train. Work. Live.' scheme has been difficult to measure, with vague measures of success. I welcome the decision by UK Government to relax immigration rules to allow more non-EU skilled doctors and nurses to work in our NHS. Increased pressure and workload on our current NHS workforce has led to difficulties in retaining staff. We have the lowest number of GPs working in the NHS in Wales since 2013. More than 60,000 nurses have left the NHS since 2015, either through retirement or resignation. This failure to retain, recruit and train the staff has had serious financial consequences. Spending on agency and locum staff reached £164 million; this represents an increase of over 20 per cent compared with the previous years of expenditure. This is not sustainable in the long term, Deputy Presiding Officer. We need a clear strategy from the Welsh Government for future workforce planning. Closer cross-border working and effective incentives must be used to fill geographical and specialist gaps in our health service. The delivery of healthcare is a fast-changing world. We cannot rely on systems to deliver healthcare that were formulated in the 1940s to meet the challenges of this twenty-first century. Deputy Presiding Officer, the Welsh Government must bring forward a clear strategy to address the problems of the recruitment and retention of NHS staff. This is vital if we are to create the well-resourced and high-performing NHS that the people of Wales need and deserve. If we don't care for our NHS, who else is going to? I'm pretty sure that the NHS will not care for us either. There are certain areas: the NHS and carers. Mental health is a big issue that we have to look at, especially our veterans. We have to look after them. Also, a couple of months ago, there was a problem with computers and doctors could not get in touch with their patients. That's not good enough. A lot of patients suffered and a lot of hospitals were without work. That is not development. We have to have a plan B. From hospital to hospital, standards are a bit different, so from doctors to doctors, there are different pressures. The quality of our service is great, but delivery is a little bit lacking in certain areas. To modernise our system, the pay system must be equal, the pay must be given to our own doctors and nurses, and they should work in a comfortable and suitable environment in the best hospitals in the world. Finally, Deputy Presiding Officer, as I said, I will always be proud of the NHS: it is the envy of the world. We must care for our NHS, at any cost, and then the NHS will look after us. Thank you.
Welsh: Mae'r flwyddyn hon yn nodi pen-blwydd y GIG yn 70 oed. Mae'n debygol y bydd pawb yng Nghymru ar ryw adeg, angen gwasanaethau'r GIG. Gwn o fy mhrofiad personol pa mor bwysig yw'r GIG. Ym mis Ebrill eleni, cafodd fy ngwraig gyfres o strociau ac mae'n gysur mawr gwybod fod y gofal rhagorol a gafodd ar gael i bawb, ni waeth beth fo'u cefndir neu eu hamgylchiadau ariannol. Mae'r GIG yn wynebu llawer o heriau. Mae gennym boblogaeth sy'n heneiddio, mae nifer y bobl sydd â chyflyrau iechyd hirdymor yn codi ac mae cost triniaethau a thechnoleg feddygol yn tyfu. Mae angen i'r GIG addasu a moderneiddio er mwyn ateb yr heriau hyn os yw'n mynd i ffynnu a darparu'r gwasanaethau o'r radd flaenaf y mae pawb ohonom am eu gweld. Ond rhaid i'w egwyddor craidd barhau; mae gwasanaeth iechyd am ddim sydd ar gael i bawb yn dal i fod yn destun eiddigedd drwy'r byd. Mae pawb ohonom yn dymuno gweld y GIG yng Nghymru yn darparu gofal iechyd o ansawdd uchel i bawb. Er mwyn cyflawni hyn, mae angen gweithlu gydag adnoddau da sy'n cyflawni ar lefel uchel, gweithlu sy'n teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a'u cefnogi. Fodd bynnag, mae'n amlwg bod recriwtio a chadw staff wedi dod yn her sylweddol sy'n wynebu'r GIG yng Nghymru. Mae Llywodraeth Cymru yn gyson wedi methu hyfforddi digon o staff ar gyfer y dyfodol. Mae lleoedd hyfforddi a gynigir gan fyrddau iechyd y GIG yn parhau i fod heb eu llenwi. Mae nifer y myfyrwyr sy'n hanu o Gymru sy'n gwneud cais i fynd i ysgol feddygol yn lleihau, ac er bod Llywodraeth Cymru yn cynnig bwrsariaeth GIG ar gyfer y pedair blynedd academaidd olaf, mae Cymru wedi methu llenwi'r holl leoedd a gomisiynwyd. Mae recriwtio staff wedi bod yn broblem. Mae effaith cynllun blaenllaw Llywodraeth Cymru 'Hyfforddi. Gweithio. Byw.' wedi bod yn anodd ei fesur, gyda graddau annelwig o lwyddiant. Rwy'n croesawu'r penderfyniad gan Lywodraeth y DU i lacio'r rheolau mewnfudo i ganiatáu mwy o feddygon a nyrsys medrus o'r tu allan i'r UE i ddod i weithio yn ein GIG. Mae mwy o bwysau a baich gwaith ar ein gweithlu GIG presennol wedi arwain at anawsterau i gadw staff. Mae gennym y nifer isaf o feddygon teulu yn gweithio yn y GIG yng Nghymru ers 2013. Mae mwy na 60,000 o nyrsys wedi gadael y GIG ers 2015, naill ai drwy ymddiswyddo neu ymddeol. Mae'r methiant hwn i gadw, recriwtio a hyfforddi staff wedi arwain at ganlyniadau ariannol difrifol. Mae gwariant ar staff asiantaeth a locwm wedi cyrraedd £164 miliwn; dyma gynnydd o dros 20 y cant o'i gymharu â gwariant mewn blynyddoedd blaenorol. Nid yw hyn yn gynaliadwy yn y tymor hir, Ddirprwy Lywydd. Mae angen strategaeth glir gan Lywodraeth Cymru ar gyfer cynllunio'r gweithlu yn y dyfodol. Rhaid defnyddio gweithio agosach yn drawsffiniol a chymhellion effeithiol er mwyn llenwi bylchau daearyddol ac arbenigol yn ein gwasanaeth iechyd. Mae darparu gofal iechyd yn faes sy'n newid yn gyflym. Ni allwn ddibynnu ar systemau darparu gofal iechyd a luniwyd yn y 1940au i ateb heriau'r unfed ganrif ar hugain. Ddirprwy Lywydd, rhaid i Lywodraeth Cymru gyflwyno strategaeth glir i fynd i'r afael â phroblemau recriwtio a chadw staff y GIG. Mae hyn yn hanfodol os ydym am greu GIG gydag adnoddau da sy'n cyflawni ar lefel uchel fel y mae pobl Cymru ei angen ac yn ei haeddu. Os nad ydym yn gofalu am ein GIG, pwy arall sy'n mynd i wneud hynny? Rwy'n eithaf siŵr na fydd y GIG yn gofalu amdanom ni ychwaith. Ceir rhai meysydd: y GIG a gofalwyr. Mae iechyd meddwl yn fater pwysig y mae'n rhaid inni edrych arno, yn enwedig ein cyn-filwyr. Rhaid inni edrych ar eu hôl. Hefyd, ychydig fisoedd yn ôl, cafwyd problem gyda chyfrifiaduron ac ni allai meddygon ddod i gysylltiad â'u cleifion. Nid yw hynny'n ddigon da. Dioddefodd llawer o gleifion ac roedd llawer o ysbytai heb waith. Nid datblygu yw hynny. Rhaid inni gael cynllun B. O ysbyty i ysbyty, mae safonau ychydig yn wahanol, felly o un meddyg i'r llall, mae'r pwysau'n wahanol. Mae ansawdd ein gwasanaeth yn wych, ond mae'r ddarpariaeth yn ddiffygiol mewn rhai meysydd. Er mwyn moderneiddio ein system, rhaid i'r system gyflogau fod yn gyfartal, rhaid rhoi'r tâl i'n meddygon a'n nyrsys ein hunain, a dylent weithio mewn amgylchedd cyfforddus ac addas yn yr ysbytai gorau yn y byd. Yn olaf, Ddirprwy Lywydd, fel y dywedais, byddaf bob amser yn falch o'r GIG: mae'n destun eiddigedd drwy'r byd. Rhaid inni ofalu am ein GIG, ar unrhyw gost, ac yna bydd y GIG yn edrych ar ein holau ni. Diolch.