English: Members will remember that the Health, Social Care and Sport Committee, so ably chaired by Dai Lloyd, undertook a major inquiry into suicide prevention in Wales in 2018 and produced a report called 'Everybody's Business'. As part of that inquiry, we looked carefully at the support available for those bereaved by suicide, including meeting with people living with suicide loss. I've spoken before in this Chamber about the committee's visit to the Jacob Abraham Foundation in Cardiff where we met a group of relatives, all of whom had lost sons, husbands, fathers, and brothers to suicide. One lady had lost not one but two sons to suicide - an absolutely heartbreaking reminder of the risk that suicide bereavement poses. Shockingly, not one of those families had received any specialist support, apart from the support offered by the foundation. They had not even been able to access 'Help is at hand Cymru', the excellent Welsh Government booklet on suicide bereavement. Now, the Jacob Abraham Foundation receives no statutory funds and has been operating on a hand-to-mouth basis since it was set up by Nicola Abraham following the death of her son Jacob by suicide in 2015. In 'Everybody's Business', the committee said very clearly, and I quote: 'We were staggered to hear of the lack of support available to those bereaved bysuicide.' That is why the committee went on to make three recommendations on bereavement support. We called for a Wales-wide postvention pathway for suicide to be taken forward as an immediate priority. We called for 'Help is at hand Cymru' to be more actively promoted, and we called for Welsh Government to give active consideration to providing funding for support groups for those bereaved by suicide. We made those recommendations back in November 2018, and now, more than a year on, nowhere near enough has changed. I welcomed the £500,000 additional funding made available in response to the health committee's report to fund the role of a new national suicide prevention lead in Wales and regional co-ordinators. I recognise that there's been a delay in appointing that person, which has slowed progress, but now that an appointment has been made, we really need to move at pace. I welcome, too, the 1,500 copies of 'Help is at hand Cymru' that the Welsh Government got printed following our report, but I am still meeting people bereaved by suicide who are not being signposted or given this vital resource. And there has been no investment in support groups and, indeed, the final survivors of bereavement by suicide group in Wales has, in fact, closed. Whenever I have raised my concerns about suicide bereavement in the past year, I've been pointed to Welsh Government's bereavement services review, although I have said time and time again that I don't think we needed a review to tell us that suicide bereavement services are woefully inadequate in Wales. That review has now reported, and I have to say, I am really disappointed with it. I just do not recognise the picture it paints of the support it claims is out there for suicide bereavement. Apparently, there are six services offering suicide bereavement support in Torfaen. Caerphilly, Cardiff, Flintshire, Pembrokeshire, and Rhondda Cynon Taf fare even better with eight each. Who knew? Certainly not the people bereaved by suicide that I have met. To be fair to the report, it is clear that the majority - 81 per cent of providers - are offering information and support and signposting to other support services, which, for me, raises many questions about what this suicide support looks like. Is it a flyer, an e-mail, a phone call? And shouldn't the report have been clear about what kind of support was being offered and by whom? We know from the report that specialist support is thin on the ground, but it tells us nothing about who is delivering that support, how long people have to wait for it or anything about the quality of services or, indeed, anything else about it. The Minister knows that young suicide is a cause very close to my heart. The 2 Wish Upon a Star charity provides bereavement support for families who lose a child or young adult in a sudden and traumatic way, including through suicide. It was set up by Rhian Mannings, following the death of her baby son, George, which was followed by the tragic suicide of her husband, Paul, just five days later. Just like Nicola Abraham, Rhian has used her lived experience of suicide bereavement to try to prevent other families going through what she has done. They are doing really fantastic work across Wales. The memory boxes they provide for families whose child has died in hospital provide a little comfort at a time that is undoubtedly the darkest any parent will ever experience. Their ability to offer support shortly after the bereavement, or whenever that support is needed, is literally, for some families, a life saver. They also provide much needed support for bereaved siblings. Yet, despite taking referrals from every health board in Wales, and providing a service in every A&E department and most critical care departments, 2 Wish Upon a Star receives not a penny of public funding from any of the health boards. That is just wrong.
Welsh: Bydd yr Aelodau'n cofio i'r Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon, o dan gadeiryddiaeth fedrus Dai Lloyd, gynnal ymchwiliad pwysig i atal hunanladdiad yng Nghymru yn 2018, gan gynhyrchu adroddiad o'r enw 'Busnes Pawb'. Fel rhan o'r ymchwiliad hwnnw, fe wnaethom edrych yn ofalus ar y gefnogaeth sydd ar gael i bobl sydd mewn profedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad, gan gynnwys cyfarfod â phobl sy'n byw gyda cholli rhywun i hunanladdiad. Rwyf wedi siarad o'r blaen yn y Siambr hon am ymweliad y pwyllgor â Sefydliad Jacob Abraham yng Nghaerdydd lle cyfarfuom â grŵp o berthnasau, pob un ohonynt wedi colli meibion, gwŷr, tadau, a brodyr i hunanladdiad. Roedd un ddynes wedi colli nid un ond dau fab i hunanladdiad - sy'n atgoffa rhywun, yn gwbl dorcalonnus, o'r risg y mae profedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad yn ei chreu. Mae'n arswydus meddwl nad oedd unrhyw un o'r teuluoedd hynny wedi cael unrhyw gymorth arbenigol, heblaw am y gefnogaeth a gynigiai'r sefydliad. Nid oeddent wedi cael 'Cymorth wrth Law Cymru' hyd yn oed, llyfryn rhagorol Llywodraeth Cymru ar brofedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad. Nawr, nid yw Sefydliad Jacob Abraham yn cael unrhyw arian statudol ac mae wedi bod yn gweithredu o'r llaw i'r genau ers ei sefydlu gan Nicola Abraham ar ôl iddi golli ei mab Jacob i hunanladdiad yn 2015. Yn 'Busnes Pawb', dywedodd y pwyllgor yn glir iawn, a dyfynnaf: 'Cawsom ein syfrdanu i glywed am y diffyg cymorth sydd ar gael i'r rhai sydd wedi dioddef profedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad.' Dyna pam fod y pwyllgor wedi gwneud tri argymhelliad ar gymorth profedigaeth. Fe wnaethom alw am ddatblygu llwybr ôl-ymyrraeth ledled Cymru ar gyfer hunanladdiad fel blaenoriaeth ar unwaith. Fe wnaethom alw am hyrwyddo 'Cymorth wrth Law Cymru' yn fwy gweithredol, ac fe wnaethom alw ar Lywodraeth Cymru i roi ystyriaeth weithredol i ddarparu cyllid ar gyfer grwpiau cymorth i'r rheini sydd mewn profedigaeth ar ôl hunanladdiad. Fe wnaethom yr argymhellion hynny yn ôl ym mis Tachwedd 2018, a bellach, fwy na blwyddyn yn ddiweddarach, nid oes digon wedi newid o bell ffordd. Croesawais y cyllid ychwanegol o £500,000 a ddarparwyd mewn ymateb i adroddiad y pwyllgor iechyd i ariannu swydd arweinydd atal hunanladdiad cenedlaethol newydd yng Nghymru a chydgysylltwyr rhanbarthol. Rwy'n cydnabod y bu oedi wrth benodi'r unigolyn hwnnw, a bod hynny wedi arafu cynnydd, ond gan fod penodiad wedi'i wneud bellach, mae gwir angen i ni symud yn gyflym. Croesawaf hefyd y 1,500 copi o 'Cymorth wrth Law Cymru' a argraffwyd gan Lywodraeth Cymru yn dilyn ein hadroddiad, ond rwy'n dal i gyfarfod pobl sydd wedi cael profedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad nad ydynt wedi cael copi o'r adnodd hanfodol hwn, nac wedi cael gwybod amdano. Ac ni wnaed unrhyw fuddsoddiad mewn grwpiau cymorth, ac yn wir, mae'r grŵp olaf ar gyfer goroeswyr profedigaeth ar ôl hunanladdiad yng Nghymru wedi dod i ben. Bob tro y mynegais fy mhryderon ynghylch profedigaeth ar ôl hunanladdiad dros y flwyddyn ddiwethaf, tynnwyd fy sylw at adolygiad Llywodraeth Cymru o wasanaethau profedigaeth, er fy mod wedi dweud dro ar ôl tro nad wyf yn credu bod angen adolygiad arnom i ddweud wrthym fod gwasanaethau profedigaeth ar ôl hunanladdiad yn druenus o annigonol yng Nghymru. Mae'r adolygiad hwnnw bellach wedi cyflwyno ei adroddiad, ac mae'n rhaid i mi ddweud, rwy'n wirioneddol siomedig ag ef. Nid wyf yn cydnabod y darlun y mae'n ei baentio o'r gefnogaeth y mae'n honni ei bod ar gael ar gyfer profedigaeth ar ôl hunanladdiad. Yn ôl pob tebyg, mae chwe gwasanaeth yn cynnig cymorth profedigaeth ar ôl hunanladdiad yn Nhorfaen. Mae Caerffili, Caerdydd, Sir y Fflint, Sir Benfro, a Rhondda Cynon Taf yn gwneud yn well byth, gydag wyth yr un. Pwy fyddai'n meddwl? Yn sicr, nid y bobl y cyfarfûm â hwy sydd mewn profedigaeth ar ôl hunanladdiad. A bod yn deg â'r adroddiad, mae'n amlwg fod y mwyafrif - 81 y cant o ddarparwyr - yn cynnig gwybodaeth a chefnogaeth ac yn cyfeirio at wasanaethau cymorth eraill, ac mae hynny, i mi, yn codi llawer o gwestiynau ynglŷn â sut beth yw'r gefnogaeth hon. A yw'n daflen, e-bost, galwad ffôn? Ac oni ddylai'r adroddiad fod wedi nodi'n glir pa fath o gefnogaeth sy'n cael ei chynnig a chan bwy? Gwyddom o'r adroddiad fod cefnogaeth arbenigol yn brin ar lawr gwlad, ond nid yw'n dweud unrhyw beth wrthym am bwy sy'n darparu'r gefnogaeth honno, pa mor hir y mae'n rhaid i bobl aros amdani nac unrhyw beth am ansawdd y gwasanaethau, nac unrhyw beth arall yn ei gylch. Gŵyr y Gweinidog yn iawn fod hunanladdiad ymhlith pobl ifanc yn achos sy'n agos iawn at fy nghalon. Mae elusen 2 Wish Upon a Star yn darparu cefnogaeth mewn profedigaeth i deuluoedd sy'n colli plentyn neu oedolyn ifanc mewn ffordd sydyn a thrawmatig, gan gynnwys drwy hunanladdiad. Fe'i sefydlwyd gan Rhian Mannings, yn dilyn marwolaeth ei babi bach, George, a hunanladdiad trasig ei gŵr, Paul, bum niwrnod yn unig yn ddiweddarach. Yn union fel Nicola Abraham, mae Rhian wedi defnyddio'i phrofiad byw o brofedigaeth ar ôl hunanladdiad i geisio atal teuluoedd eraill rhag dioddef yr hyn y mae hi wedi'i ddioddef. Maent yn gwneud gwaith gwych ledled Cymru. Mae'r blychau cofio y maent yn eu darparu ar gyfer teuluoedd sydd wedi colli plentyn yn yr ysbyty yn rhoi ychydig gysur ar yr adeg dywyllaf, heb os, ym mywyd unrhyw riant. Mae eu gallu i gynnig cefnogaeth yn fuan ar ôl y brofedigaeth, neu pan fo angen y gefnogaeth honno, yn achub bywydau, yn llythrennol, i rai teuluoedd. Maent hefyd yn darparu cefnogaeth fawr ei hangen ar gyfer brodyr a chwiorydd sydd mewn profedigaeth. Ac eto, er eu bod yn derbyn atgyfeiriadau gan bob bwrdd iechyd yng Nghymru, ac yn darparu gwasanaeth ym mhob adran ddamweiniau ac achosion brys a'r rhan fwyaf o adrannau gofal critigol, nid yw 2 Wish Upon a Star yn cael ceiniog o arian cyhoeddus gan unrhyw un o'r byrddau iechyd. Mae hynny'n gwbl anghywir.