English: There have been questions as to what we expect to achieve from our additional funding from the NHS. Well, of course, we continue to expect NHS Wales to make progress in reducing waiting times, and ensuring that the focus really is on those people who are currently waiting the longest. I know that NHS organisations are due to submit their budget plans for 2020-1 at the end of January, and we'll be looking for those plans to deliver improved performance for patients next year. And I know that the health Minister looks forward to examining those plans, and he'll then approve or not approve those plans. Some of the specific things that you can see in our draft budget today in health includes investment from NHS Wales in the major trauma network for south Wales, west Wales and south Powys. And the aim of that major trauma network is to enhance patient outcomes and experience across the entire patient pathway from the point of wounding to recovery, and that network will improve patient outcomes by saving lives and preventing avoidable disability, returning more patients to their families, to work and to education. We're also investing in new treatments, with £16 million per year being allocated to health boards to support our commitment to invest £80 million over the course of this administration, taking the time that people wait for those treatments from 90 days now just down to 10 days, and I think that's something that we should be very, very proud of. We're also investing in precision medicine, through genomics and cell and gene therapies, and this approach to diagnosis and treatment will mean that patients will have access to more personalised diagnoses and treatments, with greatly improved outcomes. And, again, there was a question about primary care, and we'll continue to be investing in primary care, increasing the primary care cluster funding in the next financial year by £10 million, and that will be focused on implementing the primary care model for Wales and collaborative working through those primary care clusters. In 2019-20 we announced an increase of £25 million in the general medical services contract, taking it up to more than £536 million. And in addition, the primary care development fund of over £40 million is supporting the primary care workforce and cluster working. And, of course, there's a really strong emphasis on prevention and early intervention in our draft spending plans, and some of the new spend includes the £5.5 million to support the 'Healthy Weight: Healthy Wales' strategy. And there are also a number of really important capital investments as well. So, we're investing over £374 million in the healthcare infrastructure in Wales in 2021, and some of that will support some really major projects. For example, the final construction phases of the Grange hospital in Cwmbran, and the next phase of refurbishment of the Prince Charles Hospital in Merthyr, and I think that that's exciting times for the NHS in Wales. Questions were raised with regard to the local government settlement and how we arrive at the sums of money that local authorities receive. I think any suggestion that there is anything biased about the decisions that are made through the formula are absolutely shameful. There is absolutely no evidence that any authorities, any rural authorities or other types of authorities, are being disadvantaged through the local government funding formula. The core revenue funding we provide to local authorities every year is distributed according to a relative need formula, and that takes account of a wealth of information on the demographic, physical, economic and social characteristics of authorities. But it is a fact that, generally, the allocations to north Wales authorities this year are below the Welsh average, and that is due to the lower relative change in population and the pupil numbers in comparison to the rest of Wales as a whole. Now, that's a feature of the funding formula, and that funding formula has been developed in consultation with local government through the distribution sub-group, and that's a technical working group whose members do include senior local government officers from across Wales. It does include the Welsh Local Government Association and independent experts, to ensure the fair treatment of those different factors. And included within the formula are a number of indicators that account for the varying degrees of population sparsity across authorities, and they use schools as part of the formula. And all of these things are very, very closely overseen by the independent members of the distribution sub-group to ensure that there's no bias, either in favour of or against the interests of any particular authority. In terms of making the information public, the details of the formula and its application is set out in the background information for the standard spending assessments, and that's commonly known as the Green Book. The Green Book is published annually, and it also includes the formula and calculations that are used to determine the standard spending assessments for each individual service area. It will be published here in Wales after the local government settlement has been published, which is the final publication, which is scheduled for 25 February. I'm going to be really, really quick now, Llywydd, in addressing some of the issues on school investment. And of course, we are increasing our investment to local authorities, who are the primary way in which money gets through to schools. So, we have £1.8 billion going into education across local authorities and the education MEG. There was some specific questions relating to, for example, the three-year allocation of funding. Well, we're unable to provide the three-year allocation of funding; schools in England have been able to have a three-year settlement, but of course we only have that one-year settlement, so we can't provide the level of reassurance and certainty that we would like to. ALN - really pleased that we've been able to provide additional funding within additional learning needs, and the post-specialist placements funding as well. Both of those have increased, and those don't relate to the ALN transformation programme - that's extra, additional funding on top. Decarbonisation has been absolutely crucial to our ambitions this year. And what I really want to make clear is that, actually, the additional £96 million, as part of that £140 million of capital expenditure, is just a part of the picture. So, where you'll see most of the exciting things happening, in terms of decarbonisation, they're already happening within portfolios within the rest of the budget. So, you'll see examples through the level of social housing grant that we're making available. All housing now - all social housing - is built to the Welsh housing quality standard. That's part of our decarbonisation agenda, but of course you won't see it in the additional funding. And the same for all of the items in our low-carbon delivery plan, and the work that Ken Skates is leading on through the economic action plan, which is driving sustainable growth and combating climate change. Because that's one of the calls to action for private businesses, which they have to do if they want to access the economic futures fund. And of course it plays a major role in the economic contract as well. I just want to reassure Members there have been no cuts to the Welsh language budgets, and I know that the Minister will be able to provide further information on that. It's one of those situations where you see money moving between lines within the budget, but the sum doesn't actually add up to a cut, as it were. So, I think I've already set out our approach to taxes in my opening remarks, and of course you'll have seen it in the documents. There are no secrets on the way, there's nothing that we're hiding, as Darren Millar was suggesting - that we might be introducing new taxes within the year; this isn't going to happen. So, despite all of the challenges that we've discussed, I want to re-emphasise that the investments that we've taken in this budget, and over the term of this Government, have protected our valued public services, and helped us to invest in our priority areas, with a view of supporting our ambitions for a more equal, more prosperous, and a greener Wales. Thank you.
Welsh: Bu cwestiynau ynghylch yr hyn y disgwyliwn ei gyflawni o'n cyllid ychwanegol gan y GIG. Wel, wrth gwrs, rydym ni'n parhau i ddisgwyl i GIG Cymru wneud cynnydd o ran lleihau amseroedd aros, a sicrhau bod y pwyslais ar y bobl hynny sy'n aros yr amser hiraf ar hyn o bryd. Rwy'n gwybod bod disgwyl i sefydliadau'r GIG gyflwyno eu cynlluniau cyllideb ar gyfer 2020-1 ddiwedd mis Ionawr, ac rydym yn gobeithio bydd y cynlluniau hynny yn cyflawni gwelliannau perfformiad ar gyfer cleifion y flwyddyn nesaf. A gwn fod y Gweinidog iechyd yn edrych ymlaen at archwilio'r cynlluniau hynny, ac yna bydd yn penderfynnu cymeradwyo neu beidio â chymeradwyo'r cynlluniau hynny. Mae rhai o'r pethau penodol y gallwch chi eu gweld yn ein cyllideb ddrafft heddiw yn y maes iechyd yn cynnwys buddsoddiad gan GIG Cymru yn y prif rwydwaith trawma ar gyfer de Cymru, gorllewin Cymru a de Powys. A nod y rhwydwaith trawma mawr hwnnw yw gwella canlyniadau a phrofiadau cleifion ar draws llwybr cyfan y claf o'r adeg y caiff ei glwyfo i pan gaiff ei wella, a bydd y rhwydwaith hwnnw'n gwella canlyniadau i gleifion drwy achub bywydau ac atal anabledd y gellir ei osgoi, dychwelyd mwy o gleifion i'w teuluoedd, i'r gwaith ac i addysg. Rydym ni hefyd yn buddsoddi mewn triniaethau newydd, ac mae £16 miliwn y flwyddyn yn cael ei ddyrannu i fyrddau iechyd i gefnogi ein hymrwymiad i fuddsoddi £80 miliwn dros gyfnod y weinyddiaeth hon, gan ostwng yr amser y mae pobl yn aros am y triniaethau hynny o 90 diwrnod i lawr i 10 diwrnod, ac rwy'n credu bod hynny'n rhywbeth y dylem ni fod yn falch iawn ohono. Rydym ni hefyd yn buddsoddi mewn meddygaeth fanwl, drwy genomeg a therapïau celloedd a genynnau, a bydd y dull hwn o ddiagnosio a thrin yn golygu y bydd cleifion yn gallu cael diagnosis a thriniaethau mwy personol, gyda chanlyniadau llawer gwell. Ac, eto, roedd cwestiwn am ofal sylfaenol, a byddwn yn parhau i fuddsoddi mewn gofal sylfaenol, gan ychwanegu £10 miliwn i gyllid y clwstwr gofal sylfaenol yn y flwyddyn ariannol nesaf, a bydd hynny'n canolbwyntio ar weithredu'r model gofal sylfaenol ar gyfer Cymru a chydweithio drwy'r clystyrau gofal sylfaenol hynny. Yn 2019-20, cyhoeddwyd cynnydd o £25 miliwn yn y contract gwasanaethau meddygol cyffredinol, gan ei gynyddu i fwy na £536 miliwn. Yn ogystal, mae'r gronfa datblygu gofal sylfaenol o dros £40 miliwn yn cefnogi'r gweithlu gofal sylfaenol a gweithio mewn clystyrau. Ac, wrth gwrs, mae pwyslais cryf iawn ar atal ac ymyrraeth gynnar yn ein cynlluniau gwario drafft, ac mae rhywfaint o'r gwariant newydd yn cynnwys y £5.5 miliwn i gefnogi'r strategaeth 'Pwysau Iach: Cymru Iach'. Ac mae hefyd nifer o fuddsoddiadau cyfalaf gwirioneddol bwysig. Felly, rydym ni'n buddsoddi dros £374 miliwn yn y seilwaith gofal iechyd yng Nghymru yn 2021, a bydd rhywfaint o hynny'n cefnogi prosiectau mawr iawn. Er enghraifft, y camau adeiladu olaf yn ysbyty'r Grange yng Nghwmbrân, a'r cam nesaf o adnewyddu Ysbyty'r Tywysog Siarl ym Merthyr, a chredaf bod hwn yn gyfnod cyffrous i'r GIG yng Nghymru. Codwyd cwestiynau ynglŷn â'r setliad llywodraeth leol a sut yr ydym yn pennu'r symiau o arian y mae awdurdodau lleol yn eu derbyn. Rwy'n credu bod unrhyw awgrym bod unrhyw beth rhagfarnllyd am y penderfyniadau sy'n cael eu gwneud drwy'r fformiwla yn gwbl gywilyddus. Nid oes unrhyw dystiolaeth o gwbl bod unrhyw awdurdodau, unrhyw awdurdodau gwledig neu fathau eraill o awdurdodau, yn cael eu rhoi dan anfantais drwy'r fformiwla ariannu llywodraeth leol. Caiff y cyllid refeniw craidd a ddarparwn i awdurdodau lleol bob blwyddyn ei ddosbarthu yn ôl fformiwla angen gymharol, ac mae hynny'n ystyried ystod o wybodaeth am nodweddion demograffig, ffisegol, economaidd a chymdeithasol awdurdodau. Ond mae'n ffaith bod y dyraniadau i awdurdodau'r gogledd eleni, yn gyffredinol, yn is na chyfartaledd Cymru, ac mae hynny o ganlyniad i'r newid cymharol is yn y boblogaeth a niferoedd y disgyblion o'i gymharu â gweddill Cymru yn ei chfanrwydd. Nawr, mae hynny'n nodwedd o'r fformiwla ariannu, ac mae'r fformiwla ariannu honno wedi'i datblygu drwy ymgynghori â llywodraeth leol drwy'r is-grŵp dosbarthu, sef gweithgor technegol y mae ei aelodau'n cynnwys uwch swyddogion llywodraeth leol o bob rhan o Gymru. Mae'n cynnwys Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ac arbenigwyr annibynnol, i sicrhau bod y gwahanol ffactorau hynny'n cael eu trin yn deg. Ac yn gynwysedig yn y fformiwla mae nifer o ddangosyddion sy'n cyfrif am raddau amrywiol teneurwydd poblogaeth ar draws awdurdodau, ac maent yn defnyddio ysgolion yn rhan o'r fformiwla. Ac mae'r holl bethau hyn yn cael eu goruchwylio'n agos iawn, iawn gan aelodau annibynnol yr is-grŵp dosbarthu er mwyn sicrhau nad oes unrhyw ragfarn, naill ai o blaid neu yn erbyn buddiannau unrhyw awdurdod penodol. O ran gwneud yr wybodaeth yn gyhoeddus, mae manylion y fformiwla a'i chymhwysiad yn cael eu nodi yn yr wybodaeth gefndirol ar gyfer yr asesiadau gwariant safonol, ac mae hynny'n cael ei adnabod yn gyffredin fel y Llyfr Gwyrdd. Cyhoeddir y Llyfr Gwyrdd yn flynyddol, ac mae hefyd yn cynnwys y fformiwla a'r cyfrifiadau a ddefnyddir i benderfynu ar yr asesiadau o wariant safonol ar gyfer pob maes gwasanaeth unigol. Caiff ei gyhoeddi yma yng Nghymru ar ôl i'r setliad llywodraeth leol gael ei gyhoeddi, sef y cyhoeddiad terfynol, sydd wedi'i drefnu ar gyfer 25 Chwefror. Rwy'n mynd i fod yn gyflym iawn, iawn yn awr, Llywydd, wrth fynd i'r afael â rhai o'r materion ynghylch buddsoddi mewn ysgolion. Ac wrth gwrs, rydym ni'n cynyddu ein buddsoddiad i awdurdodau lleol, sef y brif ffordd y mae arian yn cyrraedd ysgolion. Felly, mae £1.8 biliwn yn mynd i addysg ar draws awdurdodau lleol a phrif grwpiau gwariant addysg. Roedd rhai cwestiynau penodol yn ymwneud, er enghraifft, â'r dyraniad tair blynedd o gyllid. Wel, nid ydym ni'n gallu darparu'r dyraniad cyllid tair blynedd; mae ysgolion yn Lloegr wedi gallu cael setliad tair blynedd, ond wrth gwrs dim ond y setliad blwyddyn hwnnw sydd gennym ni, felly ni allwn roi'r tawelwch meddwl a'r sicrwydd yr hoffem ei gael. ADY - yn falch iawn ein bod wedi gallu darparu cyllid ychwanegol o fewn anghenion dysgu ychwanegol, a'r cyllid ar gyfer lleoliadau ôl-arbenigol hefyd. Mae'r ddau wedi cynyddu, ac nid yw'r rhai hynny'n ymwneud â'r rhaglen trawsnewid ADY - mae hynny'n arian ychwanegol, atodol ar ben hynny. Mae datgarboneiddio wedi bod yn gwbl hanfodol i'n huchelgais eleni. A'r hyn yr wyf wir eisiau ei wneud yn glir yw mai dim ond rhan o'r darlun yw'r £96 miliwn ychwanegol, mewn gwirionedd, yn rhan o'r £140 miliwn hwnnw o wariant cyfalaf. Felly, lle byddwch chi'n gweld y rhan fwyaf o'r pethau cyffrous yn digwydd, o ran datgarboneiddio, maen nhw eisoes yn digwydd mewn portffolios o fewn gweddill y gyllideb. Felly, byddwch chi'n gweld enghreifftiau drwy lefel y grant tai cymdeithasol yr ydym ni'n ei ddarparu. Mae'r holl dai yn awr - tai cymdeithasol i gyd - wedi'u hadeiladu yn ôl safon ansawdd tai Cymru. Mae hynny'n rhan o'n hagenda datgarboneiddio, ond wrth gwrs ni fyddwch yn ei weld yn yr arian ychwanegol. A'r un peth ar gyfer yr holl eitemau yn ein cynllun cyflenwi carbon isel, a'r gwaith y mae Ken Skates yn ei arwain drwy'r cynllun gweithredu economaidd, sy'n ysgogi twf cynaliadwy a mynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd. Oherwydd dyna un o'r galwadau am weithredu i fusnesau preifat, ac mae'n rhaid iddynt wneud hynny os ydyn nhw am ddefnyddio'r gronfa dyfodol economaidd. Ac wrth gwrs, mae'n chwarae rhan bwysig yn y cytundeb economaidd hefyd. Hoffwn dawelu meddyliau yr aelodau nad oes unrhyw doriadau wedi bod yng nghyllidebau'r Gymraeg, a gwn y bydd y Gweinidog yn medru rhoi rhagor o wybodaeth am hynny. Mae'n un o'r sefyllfaoedd hynny lle rydych yn gweld arian yn symud rhwng llinellau yn y gyllideb, ond nid yw hyn yn golygu bod yna doriad, fel pe bai. Felly, rwy'n credu fy mod eisoes wedi nodi ein hagwedd at drethi yn fy sylwadau agoriadol, ac wrth gwrs, byddwch wedi ei weld yn y dogfennau. Nid oes unrhyw gyfrinachau ar y ffordd, nid oes unrhyw beth yr ydym ni'n ei guddio. fel yr oedd Darren Millar yn ei awgrymu - y gallem ni fod yn cyflwyno trethi newydd o fewn y flwyddyn; nid yw hyn yn mynd i ddigwydd. Felly, er yr holl heriau yr ydym ni wedi'u trafod, rwyf am ail-bwysleisio bod y buddsoddiadau yr ydym ni wedi'u cymryd yn y gyllideb hon, a thros dymor y Llywodraeth hon, wedi gwarchod ein gwasanaethau cyhoeddus gwerthfawr, ac wedi ein helpu i fuddsoddi yn ein meysydd blaenoriaeth, gyda'r bwriad o gefnogi ein huchelgais i greu Cymru sy'n fwy cyfartal, yn fwy llewyrchus ac yn fwy gwyrdd. Diolch.