English: Of course, the Gadlys ironworks are well known, and their comparison with Merthyr has been well made, but they both, of course, fade into insignificance when compared with Sirhowy, where the ironworks there - . It's a good example, actually, of where an extraordinarily important part of our heritage was left to rot and to decay for decade after decade, because we - all of us here from the region - never understood its importance in historical terms. It's us who left it there - we can't blame a London Government or far-away places for allowing that to happen. It is to ensure that future generations are able to learn and understand that that we wish to invest in these places today. I look at these places - my poor old eight-year-old son has spent far too much of his holidays, I think, being taken by his father to visit various places. I get the sense quite often he would prefer to be watching tv, but he's dragged across to - . He's been to Blaenavon on many occasions, he's too short to go down to Big Pit, but it'll come. He hasn't visited Gadlys yet, but he will do so, and he's visited the history of Merthyr as well, where you've got the history of railways as well, of course, taking place there. But let's look at that issue about the tunnels. I visited the Rhondda last week, I went to Blaencwm and spoke to the group of people there who were hoping to reopen the tunnel between Blaencwm and Blaengwynfi. When I was driving away from there, I was left with the idea of fantastic creativity more than anything else - the creativity of people who know their place, and the creativity of people who understand their place, and the creativity of people who have ambition for their place and their community. In driving this project forward, it won't be civil servants in Cathays Park, or even Ministers in Cardiff Bay, it'll be those people who have an idea, a dream, an identity, a sense of place and a sense of history that will drive forward this project, and make a great success of it. And that is why the Member for the Cynon Valley talks about the foundational economy. It is essential, in doing so, that the wealth that we create remains in the community, and it remains as part of that community, helping to not simply regenerate that community, but recreate those communities. And, you know, for me - and the Conservatives spokesperson outlined this himself - the success of this project will be measured in cultural and historic terms, but we must always recognise the importance of creating sustainable work in our Valley communities. I hope that we'll be able to do that, and that the wealth that we generate will be able to remain in the community. Can I just say a word about Ynysybwl? The last time I visited Ynysybwl, I was on my way to Llanwonno, and I called into the Fountain up there; some Members may be aware of it. And walking around - I didn't follow Nyth Brân's example of running to Mountain Ash, but I walked through the forestry of Llanwonno, and I have to say you could be anywhere in the world, the spectacular forestry we have there, natural woodland as well. It's something that I think we should think hard about: how do we in Wales create a forestry or a woodland that is part of our identity? And, I was walking through the Clydach Gorge above my own constituency down to Abergavenny some weeks ago, looking at the natural woodland there. That is a historic woodland of Wales. It is a historical environment, a historical ecosystem, so how do we safeguard that into the future, and how do we ensure that we have not only the water management we need to have, the ecosystem management that we need to have, but then ensure that we have access as well, so that people are able to access these wonderful sites, understand what those sites mean? And then address the issues that were brought up in a statement on access for disabled people, to ensure that this access is available to everybody throughout the community, and that we manage that to enable everybody to benefit from it. So, I think all of the opportunities we have here are opportunities that we will realise if we work together, and if we co-produce together something that none of us could achieve independently or apart.
Welsh: Wrth gwrs, mae gweithfeydd haearn y Gadlys yn enwog, ac mae'r gymhariaeth â Merthyr yn un dda, ond mae'r naill a'r llall yn pylu o'u cymharu â Sirhywi, wrth gwrs, lle mae'r gwaith haearn yno - . Mae'n enghraifft dda, mewn gwirionedd, pan adawyd rhan eithriadol bwysig o'n treftadaeth i bydru ac i ddirywio am ddegawd ar ôl degawd, oherwydd nad oeddem ni - bob un ohonom yma o'r rhanbarth - erioed wedi deall ei bwysigrwydd mewn termau hanesyddol. Ni oedd y rhai a'i gadawodd yno - ni allwn feio Llywodraeth Llundain neu fannau pell eraill am ganiatáu i hynny ddigwydd. Rydym eisiau buddsoddi yn y mannau hyn heddiw fel y gallwn sicrhau bod cenedlaethau'r dyfodol yn gallu dysgu a deall. Byddaf yn edrych ar y lleoedd hyn - mae fy mab wyth mlwydd oed, druan ohono, wedi treulio gormod o lawer o'i wyliau, rwy'n credu, yn cael ei dywys gan ei dad i ymweld â gwahanol leoedd. Rwy'n cael y teimlad yn aml y byddai'n well ganddo fod yn gwylio'r teledu, ond ei fod yn cael ei lusgo ar draws i - . Mae wedi bod i Flaenafon sawl gwaith, mae'n rhy fyr i fynd lawr i'r pwll mawr, ond fe ddaw. Nid yw wedi ymweld â'r Gadlys eto, ond bydd yn gwneud hynny, ac mae wedi ymweld â hanes Merthyr hefyd, lle mae gennych hanes y rheilffyrdd, wrth gwrs, yn digwydd yno. Ond gadewch inni edrych ar y mater am y twneli. Ymwelais â'r Rhondda yr wythnos diwethaf. Euthum i Flaencwm a siarad â grŵp o bobl a oedd wedi gobeithio ailagor twnnel rhwng Blaencwm a Blaengwynfi. Pan oeddwn yn gyrru oddi yno, fe'm gadawyd â'r syniad gwych hwn o greadigrwydd yn fwy nag unrhyw beth arall - creadigrwydd pobl sy'n adnabod eu lle, a chreadigrwydd pobl sy'n deall eu lle, a chreadigrwydd pobl sydd ag uchelgais ar gyfer eu lle a'u cymuned. Wrth ddatblygu'r prosiect hwn, nid gweision sifil ym Mharc Cathays, neu hyd yn oed Weinidogion ym Mae Caerdydd, ond y bobl hynny sydd â'r syniad, breuddwyd, hunaniaeth, ymdeimlad o le ac ymdeimlad o hanes fydd yn llywio'r prosiect hwn, ac yn gwneud llwyddiant mawr ohono. A dyna pam mae'r Aelod dros Gwm Cynon yn sôn am yr economi sylfaenol. Mae'n hanfodol, wrth wneud hynny, bod y cyfoeth yr ydym yn ei greu yn parhau i fod yn y gymuned, ac yn parhau i fod yn rhan o'r gymuned honno, nid yn unig i helpu i adfywio'r gymuned ond i ail-greu'r cymunedau hynny. Ac, fe wyddoch, i mi - ac amlinellodd llefarydd y Ceidwadwyr hyn ei hun - caiff llwyddiant y prosiect hwn ei fesur yn nhermau diwylliannol a hanesyddol, ond rhaid inni bob amser gydnabod pwysigrwydd creu gwaith cynaliadwy yn ein cymunedau. Gobeithiaf y gallwn wneud hynny, ac y bydd y cyfoeth yr ydym yn ei gynhyrchu yn gallu aros yn y gymuned. A gaf i ddweud gair am Ynysybwl? Y tro diwethaf yr ymwelais ag Ynysybwl, roeddwn ar fy ffordd i Lanwynno, a gelwais heibio'r Fountain yno; efallai fod rhai Aelodau yn ymwybodol ohono. Ac wrth gerdded o amgylch - wnes i ddim dilyn esiampl Guto Nyth Brân a rhedeg i Aberpennar, ond cerddais drwy Goedwig Llanwynno, a rhaid imi ddweud y gallech fod yn unrhyw le yn y byd, y goedwig ysblennydd sydd gennym yno, coetir naturiol hefyd. Mae'n rhywbeth y credaf y dylem ni ei ystyried o ddifrif: sut ydym ni yng Nghymru yn creu coedwig neu goetir sy'n rhan o'n hunaniaeth? Ac roeddwn yn cerdded drwy Geunant Clydach uwchlaw fy etholaeth i fy hun i lawr at y Fenni rai wythnosau yn ôl, yn edrych ar y coetir naturiol yno. Mae'n goetir hanesyddol yng Nghymru. Mae'n amgylchedd hanesyddol, yn ecosystem hanesyddol. Felly sut allwn ni ddiogelu hynny i'r dyfodol, a sut allwn ni sicrhau bod gennym nid yn unig y rheolaeth dŵr y mae angen inni ei chael, y rheolaeth ecosystemau y mae angen inni ei chael, ond wedyn sicrhau bod gennym fynediad hefyd, fel bod pobl yn gallu cael mynediad at y safleoedd rhagorol hyn, yn deall beth mae'r safleoedd hynny yn ei olygu? Ac yna roi sylw i'r materion a godwyd yn y datganiad ar fynediad i bobl anabl, i sicrhau bod y mynediad hwn ar gael i bawb ar draws y gymuned, a'n bod yn rheoli hynny er mwyn galluogi pawb i gael budd ohono. Felly, credaf fod yr holl gyfleoedd sydd gennym yma yn gyfleoedd y byddwn yn eu gwireddu trwy gydweithio, gan gyd-gynhyrchu gyda'n gilydd rywbeth na allai unrhyw un ohonom ei gyflawni yn annibynnol neu ar wahân.