techiaith/cofnodycynulliad_en-cy huggingface dataset:
English: If we are to have a transport network that is fit for the twenty-first century, then it must service the vehicles using those roads. To date, the network isn't fit for purpose in that regard. There aren't enough charging points, never mind hydrogen stations. Now, I note that your programme for government, which you will refer to later on this afternoon, will state that you will create a modern legislative framework for transport in Wales, but there is no detail contained. Can we have an assurance that our road network will be fit for purpose for new vehicles and that rural areas will not lose out? And can we also have a timetable for the development of the charging points and hydrogen stations that will be necessary? Thank you.
Welsh: Os ydym ni am gael rhwydwaith trafnidiaeth sydd yn addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain, yna mae'n rhaid iddo wasanaethu'r cerbydau fydd yn teithio ar hyd y ffyrdd hynny. Hyd yma, nid yw'r rhwydwaith yn addas i'r pwrpas hwnnw. Nid oes yna ddigon o bwyntiau gwefru, heb sôn am orsafoedd hydrogen. Dwi'n nodi bod eich rhaglen ddeddfwriaethol, y byddwch chi'n cyfeirio ati yn nes ymlaen prynhawn yma, yn dweud y byddwch yn creu sylfaen ddeddfwriaethol fodern ar gyfer trafnidiaeth yng Nghymru, ond does yna ddim manylion yn hynny. A gawn ni sicrwydd y bydd ein rhwydwaith ffyrdd yn addas i bwrpas ar gyfer cerbydau newydd ac na fydd ardaloedd cefn gwlad yn colli allan? Ac a gawn ni hefyd amserlen ar gyfer datblygu'r pwyntiau gwefru a gorsafoedd hydrogen fydd eu hangen arnom ni? Diolch.
English: Well, Llywydd, I thank Mabon ap Gwynfor for that question, and, of course, I agree about the importance of creating and putting things in place that are appropriate for us and fit for the future. I am not setting out the legislative programme this afternoon; that will be laid before the Senedd before the end of term. However, to legislate in the areas of buses and taxis in particular was in our programme before the election, and we're eager to press ahead to legislate in that area in order to create a system for the future that is fit for purpose. And, of course, we're thinking about rural areas. That's why we're investing as a Government in charging points. The UK Government's opinions is that it's up to the market to create those kinds of possibilities, but we know that that won't happen across the whole of Wales if we just depend on the private market. That's why we're investing as a Government and we're investing in rural Wales as well.
Welsh: Wel, Llywydd, diolch yn fawr i Mabon ap Gwynfor am y cwestiwn, ac, wrth gwrs, dwi'n cytuno â phwysigrwydd creu pethau yn eu lle ac yn y maes sy'n addas inni yn y dyfodol. Dwi ddim yn setio mas y rhaglen ddeddfwriaethol brynhawn yma; bydd hynny'n dod o flaen y Senedd cyn diwedd y tymor, ond roedd deddfu ym maes bysiau a thacsis yn enwedig yn rhywbeth a oedd yn ein rhaglen ni cyn yr etholiad, a dŷn ni'n awyddus i fwrw ymlaen i ddeddfu yn y maes yna i helpu creu system i'r dyfodol sydd yn addas. Ac, wrth gwrs, rydym ni'n meddwl am gefn gwlad. Dyna pam rydym ni'n buddsoddi fel Llywodraeth mewn charging points. Ym marn Llywodraeth y Deyrnas Unedig, mae lan i'r farchnad i greu posibiliadau fel yna, ond rydym ni'n gwybod na fydd hynny'n digwydd dros Gymru gyfan os ydym ni jest yn dibynnu ar y farchnad breifat. Dyna pam rydym ni'n buddsoddi fel Llywodraeth ac rydym ni'n buddsoddi yng nghefn gwlad hefyd.
English: First Minister, I think there's a very broad welcome for the £70 million that the Welsh Government is going to be providing to enhance the Ebbw valley line over the coming years, and, in making this investment, of course, the Welsh Government is making good the failure of the United Kingdom Government to invest in these matters, and I think many of us would wish that the UK Government would spend as much on Welsh infrastructure as they do on their own press officers; we might be in a better position. First Minister, could you give us this afternoon an outline of the timescale for the enhancements that we hope to see on the Ebbw valley line? Could you also give me an undertaking that you and the Government will continue to campaign for the devolution of rail infrastructure to ensure that we will have the tools and the funds to do the job ourselves?
Welsh: Prif Weinidog, rwy'n credu bod croeso eang iawn i'r £70 miliwn y bydd Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i wella rheilffordd cwm Ebwy dros y blynyddoedd nesaf, a thrwy wneud y buddsoddiad hwn, wrth gwrs, mae Llywodraeth Cymru yn gwneud iawn am fethiant Llywodraeth y Deyrnas Unedig i fuddsoddi yn y materion hyn, ac rwy'n credu y byddai llawer ohonom ni'n dymuno i Lywodraeth y DU wario cymaint ar seilwaith Cymru ag y maen nhw ar eu swyddogion y wasg eu hunain; efallai y byddem ni mewn gwell sefyllfa. Prif Weinidog, a allech chi roi amlinelliad i ni y prynhawn yma o'r amserlen ar gyfer y gwelliannau yr ydym ni'n gobeithio eu gweld ar reilffordd cwm Ebwy? A allech chi hefyd roi addewid i mi y byddwch chi a'r Llywodraeth yn parhau i ymgyrchu dros ddatganoli seilwaith rheilffyrdd i sicrhau y bydd yr arfau a'r arian gennym ni i wneud y gwaith ein hunain?
English: Questions now from the party leaders. Andrew R.T. Davies, leader of the Conservatives.
Welsh: Cwestiynau nawr gan arweinwyr y pleidiau. Andrew R.T. Davies, arweinydd y Ceidwadwyr.
English: Thank you, Presiding Officer. First Minister, you've previously said that your Government will not raise Welsh rates of income tax until at least the economic impact of coronavirus has passed, but you've also said that you will not rule out a rise in taxes before the end of the Senedd term. Will you be raising income tax at some point during this Senedd term?
Welsh: Diolch, Llywydd. Prif Weinidog, rydych chi wedi dweud yn y gorffennol na fydd eich Llywodraeth chi yn codi cyfraddau treth incwm Cymru o leiaf tan fod effaith economaidd coronafeirws wedi mynd heibio, ond rydych chi hefyd wedi dweud na wnewch chi ddiystyru cynnydd i drethi cyn diwedd tymor y Senedd. A fyddwch chi'n codi treth incwm rywbryd yn ystod tymor y Senedd hon?
English: Well, the Member will have to wait to see. As we said in our manifesto, it will depend on the circumstances. While the economy is recovering, there are no plans for this Government to raise taxes in Wales, because we know that the recovery depends on making sure there's effective demand in the pockets of Welsh citizens to go out there, spend money and help with the economic recovery - the economic recovery that is underway, Llywydd. There are encouraging figures out today on employment rates in Wales that demonstrate that that recovery is underway here. What lies beyond the recovery can only sensibly be decided in the circumstances that we will face when we get there. The Member will understand that in the last 15 months we have gone through a period that none of us could have anticipated even 18 months ago, yet he invites me to make decisions today for what will happen years into this Senedd term. It's not a sensible thing to do and I won't be doing it.
Welsh: Wel, bydd yn rhaid i'r Aelod aros i weld. Fel y dywedasom yn ein maniffesto, bydd yn dibynnu ar yr amgylchiadau. Er bod yr economi yn gwella, nid oes unrhyw gynlluniau i'r Llywodraeth hon godi trethi yng Nghymru, gan ein bod ni'n gwybod bod yr adferiad yn dibynnu ar wneud yn siŵr bod galw effeithiol ym mhocedi dinasyddion Cymru i fynd allan yna, gwario arian a helpu gyda'r adferiad economaidd - yr adferiad economaidd sydd ar y gweill, Llywydd. Cyhoeddwyd ffigurau calonogol heddiw ar gyfraddau cyflogaeth yng Nghymru sy'n dangos bod yr adferiad hwnnw ar y gweill yma. Ni ellir ond penderfynu yn synhwyrol beth fydd yn digwydd y tu hwnt i'r adferiad o dan yr amgylchiadau y byddwn ni'n eu hwynebu pan gyrhaeddwn ni yno. Bydd yr Aelod yn deall ein bod ni, yn ystod y 15 mis diwethaf, wedi mynd drwy gyfnod na allai yr un ohonom ni fod wedi ei ragweld hyd yn oed 18 mis yn ôl, ac eto mae e'n fy ngwahodd i wneud penderfyniadau heddiw am yr hyn a fydd yn digwydd flynyddoedd i mewn i dymor y Senedd hon. Nid yw'n beth doeth i'w wneud ac ni fyddaf yn ei wneud.
English: I think it's a perfectly reasonable question, seeing as your programme for government does touch on income tax rates and whether the Government will use them or not. Also, what's talked about are particular levies or surcharges for social care or, indeed, education, which was highlighted on the weekend by an academic here in Cardiff. You have to pay for services someway, either through taxation or through levies or surcharges. So, what is your preferred route then, First Minister? If you're not prepared to give an indication of what you're likely to do with Welsh income tax, do you believe that there should be a sector-specific surcharge on social care or, indeed, on education, to help fund education, with the deficit that we know exists in the education budget?
Welsh: Rwy'n credu ei fod yn gwestiwn hollol resymol, gan fod eich rhaglen lywodraethu yn sôn am gyfraddau treth incwm a pha un a fydd y Llywodraeth yn eu defnyddio ai peidio. Hefyd, yr hyn sy'n cael ei drafod yw ardollau neu ordaliadau penodol ar gyfer gofal cymdeithasol neu, yn wir, addysg, a amlygwyd dros y penwythnos gan academydd yma yng Nghaerdydd. Mae'n rhaid i chi dalu am wasanaethau rywsut, naill ai drwy drethiant neu drwy ardollau neu ordaliadau. Felly, pa lwybr ydych chi'n ei ffafrio, Prif Weinidog? Os nad ydych chi'n barod i roi syniad o'r hyn yr ydych chi'n debygol o'i wneud gyda threth incwm Cymru, a ydych chi'n credu y dylid cael gordal sector-benodol ar ofal cymdeithasol neu, yn wir, ar addysg, i helpu i ariannu addysg, gyda'r diffyg yr ydym ni'n gwybod sy'n bodoli yn y gyllideb addysg?
English: Well, First Minister, you will not indicate your use of income tax powers. You have indicated more clearly in your second answer the use of a social care levy, surcharge - call it what you will - and ruled out an education levy surcharge, which I'm grateful for you doing that. But one thing your programme for government does talk about is a tourism tax and actually consulting on the legislative proposals that such a measure would require to be brought in here in Wales. Can you indicate to me how you believe such a measure would help the tourism sector here in Wales when we know that high taxation actually impedes economic growth? I start from the position of low taxes encourage economic growth because they encourage people to go out, take the risks, take the challenges, and grow that economy. But your programme for government clearly indicates that you're going to bring in a tourism tax, so how on earth will that help a vital sector of our economy repair itself after the COVID crisis?
Welsh: Wel, Prif Weinidog, nid ydych chi'n fodlon nodi eich defnydd o bwerau treth incwm. Rydych chi wedi nodi yn fwy eglur yn eich ail ateb y defnydd o ardoll gofal cymdeithasol, gordal - galwch ef yr hyn a fynnwch - a diystyru gordal ardoll addysg, ac rwy'n ddiolchgar i chi am wneud hynny. Ond un peth y mae eich rhaglen lywodraethu yn sôn amdano yw treth dwristiaeth ac ymgynghori mewn gwirionedd ar y cynigion deddfwriaethol y byddai eu hangen i gyflwyno mesur o'r fath yma yng Nghymru. A allwch chi ddweud wrthyf i sut yr ydych chi'n credu y byddai mesur o'r fath yn helpu'r sector twristiaeth yma yng Nghymru pan ein bod ni'n gwybod bod trethiant uchel mewn gwirionedd yn rhwystro twf economaidd? Rwy'n dechrau o'r safbwynt bod trethi isel yn annog twf economaidd gan eu bod nhw'n annog pobl i fynd allan, i gymryd y risgiau, i ymateb i'r heriau, a thyfu'r economi honno. Ond mae eich rhaglen lywodraethu chi yn nodi yn eglur eich bod chi'n mynd i gyflwyno treth dwristiaeth, felly sut ar y ddaear y bydd hynny yn helpu sector hanfodol o'n heconomi i drwsio ei hun ar ôl argyfwng COVID?
English: Thank you, Llywydd. In the words of the Minister for Climate Change, Wales needs to do twice as much to tackle climate change in the next decade as it did in the previous 30 years. Last year, the Climate Change Committee that advises UK Governments said that the absence of a clear strategy for the whole economy for 2050, at Welsh and UK Government levels, means that Wales is not on the road to reaching the target of 80 per cent, never mind net zero. If we look back, emissions have dropped by 31 per cent in Wales since 1990, as opposed to 41 per cent across the UK. Why do you think Wales is falling behind?
Welsh: Diolch, Llywydd. Yng ngeiriau'r Gweinidog Newid Hinsawdd, mae angen i Gymru wneud dwywaith cymaint i daclo newid hinsawdd yn y degawd nesaf ag y gwnaeth hi yn y 30 mlynedd ddiwethaf. Y Llynedd, mi ddywedodd y Pwyllgor Newid Hinsawdd, sy'n cynghori Llywodraethau'r Deyrnas Gyfunol, bod absenoldeb strategaeth eglur i'r economi gyfan ar gyfer 2050, ar lefel Llywodraethau Cymru a'r Deyrnas Unedig, yn golygu nad yw Cymru ar y ffordd i gyrraedd y targed o 80 y cant, heb sôn am net zero. Os edrychwn ni'n ôl, 31 y cant mae allyriadau wedi gostwng yng Nghymru ers 1990, o'i gymharu efo 41 y cant ar draws y Deyrnas Gyfunol. Pam ydych chi'n meddwl bod Cymru ar ei hôl hi?
English: Well, Llywydd, it's because we've taken seriously a number of the points that Rhun ap Iorwerth has made. That's the reason that we have been able to create a new Minister and department with the responsibility to tackle climate change; a Minister with the powers in housing, energy, transport, and the environment too. Therefore, the UK committee will publish the latest report on Wednesday, as I know, Llywydd, that you are aware, we as a Government don't usually put items down on the agenda for Wednesday, but we have put a statement down on the agenda for tomorrow, to give an opportunity for Members to hear from the new Minister about her plans and about the response of the Government to the committee and the latest report.
Welsh: Wel, Llywydd, mae achos rŷn ni wedi cymryd o ddifrif nifer o'r pwyntiau mae Rhun ap Iorwerth wedi'u gwneud. Hwnna yw y rheswm dŷn ni wedi creu Gweinidog ac adran newydd gyda'r cyfrifoldebau i fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd; Gweinidog gyda'r pwerau yn y maes tai, egni, trafnidiaeth, a chyda'r amgylchedd hefyd. So, yfory, bydd y pwyllgor ar lefel y Deyrnas Unedig yn mynd i gyhoeddi'r adroddiad diweddaraf, ac ar ddydd Mercher - fel, Llywydd, dwi'n gwybod eich bod chi'n ymwybodol, dydyn ni fel Llywodraeth ddim fel arfer yn rhoi pethau lawr ar yr agenda ar y dydd Mercher - roedden ni wedi rhoi datganiad ar yr agenda am yfory i roi cyfle i'r Aelodau glywed oddi wrth y Gweinidog newydd am ei chynlluniau hi ac ymateb y Llywodraeth i'r pwyllgor a'r adroddiad diweddaraf.
English: I welcome the fact that there is a Minister for Climate Change. I listened to her first interview on the BBC, and there was a great deal of talk about transport and roads, and the First Minister will know that I'm very eager to encourage a shift towards electric vehicles and so on. And that's all important, but buildings use more energy than transport.
Welsh: Dwi'n croesawu'r ffaith bod yna Weinidog Newid Hinsawdd. Roeddwn i'n gwrando ar y cyfweliad cyntaf gwnaeth hi ar y BBC - roedd yna lot o siarad am drafnidiaeth a ffyrdd, ac mi fydd y Prif Weinidog yn gwybod fy mod i'n eiddgar iawn i annog symudiad tuag at gerbydau trydan a'r math yna o beth. Felly, mae hyn i gyd yn bwysig, ond mae adeiladau yn defnyddio mwy o ynni na thrafnidiaeth.
English: If we're serious about tackling climate change, we have to be serious about tackling energy use in buildings. And to cut emissions from heating in domestic premises, we have to replace fossil-fuel burning boilers and we have to invest in energy efficiency, and given that the majority of the housing stock - the vast majority of the housing stock in 2050 - will be the inefficient housing stock that we have today, when are we going to see work beginning in earnest and at scale on the kind of retrofitting of heating and insulation needed to get us to where we need to go?
Welsh: Os ydym ni o ddifrif ynghylch mynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd, mae'n rhaid i ni fod o ddifrif ynghylch mynd i'r afael â'r defnydd o ynni mewn adeiladau. Ac i leihau allyriadau o wresogi mewn adeiladau domestig, mae'n rhaid i ni ddisodli bwyleri sy'n llosgi tanwydd ffosil ac mae'n rhaid i ni fuddsoddi mewn effeithlonrwydd ynni, ac o gofio mai'r rhan fwyaf o'r stoc dai - y mwyafrif llethol o'r stoc dai yn 2050 - fydd y stoc dai aneffeithlon sydd gennym ni heddiw, pryd ydym ni'n mynd i weld gwaith yn dechrau o ddifrif ac ar raddfa fawr ar y math o ôl-osod systemau gwresogi ac insiwleiddio sydd ei angen i'n cael ni i ble yr ydym ni angen mynd?
English: Well, look, I entirely agree, Llywydd, with the points that Rhun ap Iorwerth is making about the vital importance of a retrofitting programme. The Welsh Government will bring forward such a programme. We will invest significant sums in it, because the energy that is given off by the houses we live in is one of the major challenges we face. It is also why we are so determined that the 20,000 new social rent houses that we will build will be houses that will generate as much energy as they use. And the investment that we made in the last Senedd term, in our innovative housing programme, has given us some really vital experience and information that we can use, with real-life examples of housing being built in Wales, that does exactly that - generates more energy than it consumes. Then that has given us a really solid platform from which we can build the sort of houses of the future that will contribute to the effort to address climate change, rather than being another drain on it.
Welsh: Wel, edrychwch, rwy'n cytuno yn llwyr, Llywydd, gyda'r pwyntiau y mae Rhun ap Iorwerth yn eu gwneud am bwysigrwydd hanfodol rhaglen ôl-osod. Bydd Llywodraeth Cymru yn cyflwyno rhaglen o'r fath. Byddwn yn buddsoddi symiau sylweddol ynddi, oherwydd yr ynni sy'n deillio o'r tai yr ydym ni'n byw ynddyn nhw yw un o'r prif heriau sy'n ein hwynebu. Dyna hefyd pam yr ydym ni mor benderfynol y bydd yr 20,000 o dai rhent cymdeithasol newydd y byddwn ni'n eu hadeiladu yn dai a fydd yn cynhyrchu cymaint o ynni ag y maen nhw'n ei ddefnyddio. Ac mae'r buddsoddiad a wnaed gennym ni yn nhymor diwethaf y Senedd, yn ein rhaglen dai arloesol, wedi rhoi profiad a gwybodaeth wirioneddol hanfodol i ni y gallwn ni eu defnyddio, gydag enghreifftiau gwirioneddol o dai yn cael eu hadeiladu yng Nghymru, sy'n gwneud yr union beth hwnnw - cynhyrchu mwy o ynni nag y maen nhw'n ei ddefnyddio. Yna mae hynny wedi rhoi llwyfan cadarn iawn i ni ar gyfer adeiladu'r math o dai yn y dyfodol a fydd yn cyfrannu at yr ymdrech o fynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd, yn hytrach na bod yn dreth arall arno.
English: It's perhaps worth looking a little closer at what you mean by 'significant sums'. I think your Government last November said you wanted, between now and 2050, to decarbonise 1.4 million homes. I think my sums, if they're right, say that's 132 homes every day for the next 29 years. Perhaps you can tell us how many Welsh homes were decarbonised last year, because from where I'm looking, it feels as if we're at a bit of a standstill. Retrofitting, of course, is an investment; it's an investment in the environment, but it's an actual investment also in making savings through energy efficiency. It could create tens of thousands of jobs. It's exactly the kind of project that could attract investment - real financial investment - through Government bonds, for example, and Plaid Cymru has talked of maybe a multi-billion pound scheme over a period of time, financed in that kind of way. Now, your Government has had to admit that the £20 million invested in the optimised retrofit programme is, and I quote: 'notgoing to come anywhere close to decarbonising Welsh homes.' Well, you can say that again. So, First Minister, it's more than two years now since the declaration of a climate emergency, we're something like 7 per cent of the way to 2050 already, so when will you put the financial model and the detailed strategy in place to begin retrofitting at pace, because the clock is ticking and the emergency is deepening?
Welsh: Efallai ei bod hi'n werth edrych ychydig yn fanylach ar yr hyn yr ydych chi'n ei olygu wrth ddweud 'symiau sylweddol'. Rwy'n credu bod eich Llywodraeth wedi dweud fis Tachwedd diwethaf eich bod chi eisiau datgarboneiddio 1.4 miliwn o gartrefi rhwng nawr a 2050. Rwy'n credu bod fy symiau i, os ydyn nhw'n iawn, yn dweud bod hynny yn 132 o gartrefi bob dydd am y 29 mlynedd nesaf. Efallai y gallwch chi ddweud wrthym ni faint o gartrefi yng Nghymru a gafodd eu datgarboneiddio y llynedd, oherwydd o ble yr wyf i'n edrych, mae'n teimlo fel pe byddem ni'n aros yn ein hunfan. Mae ôl-osod, wrth gwrs, yn fuddsoddiad; mae'n fuddsoddiad yn yr amgylchedd, ond mae'n fuddsoddiad gwirioneddol hefyd mewn gwneud arbedion drwy effeithlonrwydd ynni. Gallai greu degau o filoedd o swyddi. Dyma'r union fath o brosiect a allai ddenu buddsoddiad - buddsoddiad ariannol gwirioneddol - drwy fondiau Llywodraeth, er enghraifft, ac mae Plaid Cymru wedi sôn am gynllun gwerth biliynau o bunnoedd efallai dros gyfnod o amser, wedi'i ariannu yn y math hwnnw o fodd. Nawr, bu'n rhaid i'ch Llywodraeth chi gyfaddef nad yw'r £20 miliwn a fuddsoddwyd yn y rhaglen ôl-osod er mwyn Optimeiddio, a dyfynnaf, yn: 'ddigon o bell ffordd i ddatgarboneiddio cartrefi Cymru.' Wel, gallwch chi ddweud hynny eto. Felly, Prif Weinidog, mae dros ddwy flynedd bellach ers datgan argyfwng hinsawdd, rydym ni oddeutu 7 y cant o'r ffordd i 2050 eisoes, felly pryd wnewch chi roi'r model ariannol a'r strategaeth fanwl ar waith i ddechrau ôl-osod yn gyflym, oherwydd mae'r cloc yn tician ac mae'r argyfwng yn dwysáu?
English: I thank the Member for that question, Llywydd. The pandemic has vividly demonstrated the vital importance of health and social care services. This heightened awareness, positive changes in working practices and the development of new models of care all provide the basis to recruit future staff, joining the record numbers already employed by our NHS in Wales.
Welsh: Diolchaf i'r Aelod am y cwestiwn yna, Llywydd. Mae'r pandemig wedi dangos yn eglur bwysigrwydd hanfodol gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Mae'r ymwybyddiaeth gynyddol hon, newidiadau cadarnhaol mewn arferion gwaith a datblygu modelau gofal newydd i gyd yn darparu'r sail ar gyfer recriwtio staff yn y dyfodol, gan ymuno â'r niferoedd uchaf erioed sydd eisoes yn cael eu cyflogi gan ein GIG yng Nghymru.