English: Well, as we've heard, in the 1970s and 1980s, blood products supplied to patients by the NHS were contaminated with HIV or hepatitis C. Around 4,670 patients with haemophilia blood-clotting disorder were infected, over 2,000 have since died in the UK with, as we heard, 70 in Wales, from the effects of these viruses. Successive UK Governments have since refused to hold a public inquiry into these events. The 2009 independent inquiry under Lord Archer made strong recommendations to Government, some of which have been implemented. In 2008, the Scottish Government set up a public inquiry under Lord Penrose. Following publication of the final report of the Penrose inquiry in March 2015, David Cameron did apologise for the contamination disaster and promised to improve financial support. Nicola Sturgeon also apologised and, following a full consultation with those affected there, announced a new Scottish scheme focusing on those most in need. The Scottish scheme offers improved payments to those with more advanced HIV and hepatitis C, addresses those in most urgent financial need and, for the first time, widows there are entitled to regular payments and will no longer be forced to apply for means-tested discretionary support, offering some security via annual payments of about £20,000. In England, widows will only have a one-off payment of £10,000. Currently, the UK Government provides partial support to some individuals and families through various charitable trusts funded by the Department of Health. Following a 2016 consultation, the UK Government announced a support package of £125 million to improve support for victims in England, with devolved administrations taking responsibility for future schemes and payments in their own nations. In October 2016, the Cabinet Secretary for Health, Well-being and Sport here announced, as an interim measure, payments for the remainder of the 2016-17 financial year at the same levels as England, adding, 'However those affected may have ideas about how this money can best be used to assist them in everyday living and planning for the future. To inform our future arrangements, I am now seeking further views on a new scheme from April 2017'. The Irish Republic scheme is widely heralded by victims as the best model, offering a choice of a one-off payment or ongoing payments, life assurance and mortgage protection, and a health amendment card that ensures access to treatment and support. Referring to 'this absolutely tragic situation for all involved' - their words - Cruse Bereavement Care told me that 'People have been living with this for 30-40 years. Given the stigma around blood disorders, family members have to deal with the reactions that come with it. In some cases this manifests itself in a sense of needing to feel justified and to have pain recognised - privately as well as publicly. Broadly, when Cruse is able to offer bereavement support, we find that the bereaved experience is that there can be more unanswered questions for longer, which can have a profound effect upon people who have been bereaved. Unfortunately, we also see this in suicides or cases when suicide or foul play is suspected, but the family/friends are never entirely sure. The unknown element can be caustic and can result in people entering into cyclical thinking about what might have or actually happened. Our past is important to us, and this gives us some of our identity. With significant unknowns present such as this, it can leave people feeling unstuck.' Let me briefly quote - to add to the examples given - Monica Summers, whose husband, Paul, and contaminated blood bank victim, died on 16 December 2008, aged 44. Their daughter was five years old. Monica says, 'Every day for 18 months she asked "when is daddy coming home?" She turned 13 years in October and we both struggle. My husband didn't have a choice, it was made for him and he lost his life because of decisions taken by others. Yet over 30 years later we are still trying to get some agreement. Please let the next decisions be made by voices of people who are currently suffering with HIV and Hepatitis C, by the widows and families left behind trying to heal and build a new normal life.' Contaminated blood has had, and continues to have, a devastating impact on the lives of thousands of people with haemophilia and their families. Those infected live with the health effects of viruses, with more deaths each year. As Haemophilia Wales states, 'A Public Inquiry is the only way forward to get to the truth about the State's mishandling of these events.'
Welsh: Wel, fel y clywsom, yn y 1970au a'r 1980au, cafodd cynhyrchion gwaed a ddarparwyd i gleifion gan y GIG eu halogi â HIV neu hepatitis C. Cafodd tua 4,670 o gleifion sydd â'r anhwylder ceulo gwaed, hemoffilia, eu heintio, ac mae dros 2,000 wedi marw yn y DU o effeithiau'r firysau ers hynny, ac fel y clywsom, roedd 70 ohonynt yng Nghymru. Mae Llywodraethau olynol yn y DU wedi gwrthod cynnal ymchwiliad cyhoeddus i'r digwyddiadau hyn ers hynny. Gwnaeth ymchwiliad annibynnol 2009 o dan yr Arglwydd Archer argymhellion cryf i'r Llywodraeth, ac mae rhai ohonynt wedi cael eu rhoi ar waith. Yn 2008, sefydlodd Llywodraeth yr Alban ymchwiliad cyhoeddus o dan yr Arglwydd Penrose. Yn dilyn cyhoeddi adroddiad terfynol ymchwiliad Penrose ym mis Mawrth 2015, fe ymddiheurodd David Cameron am y drychineb halogi gwaed ac addawodd wella cymorth ariannol. Ymddiheurodd Nicola Sturgeon hefyd ac yn sgil ymgynghoriad llawn â'r rhai yr effeithiwyd arnynt yno, cyhoeddodd gynllun newydd yn yr Alban yn canolbwyntio ar y rhai mwyaf anghenus. Mae cynllun yr Alban yn cynnig taliadau gwell i'r rhai sydd â HIV a hepatitis C mwy datblygedig, yn ymdrin â'r rhai sydd â'r angen ariannol mwyaf ac am y tro cyntaf, mae hawl gan weddwon i daliadau rheolaidd a bellach, ni fydd yn rhaid iddynt wneud cais am gymorth disgresiynol drwy brawf modd, sy'n cynnig rhywfaint o ddiogelwch drwy daliadau blynyddol o tua £20,000. Yn Lloegr, taliad untro yn unig o £10,000 fydd gweddwon yn ei gael. Ar hyn o bryd, mae Llywodraeth y DU yn rhoi cymorth rhannol i rai unigolion a theuluoedd drwy ymddiriedolaethau elusennol amrywiol a ariennir gan yr Adran Iechyd. Yn dilyn ymgynghoriad yn 2016, cyhoeddodd Llywodraeth y DU becyn cymorth o £125 miliwn i wella cymorth i ddioddefwyr yn Lloegr, gyda gweinyddiaethau datganoledig yn cymryd cyfrifoldeb am gynlluniau a thaliadau yn y dyfodol yn eu gwledydd eu hunain. Ym mis Hydref 2016, fel mesur interim, cyhoeddodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon yma daliadau ar gyfer gweddill blwyddyn ariannol 2016-17 ar yr un lefel â Lloegr, gan ychwanegu, 'Fodd bynnag, efallai bod gan y rhai a effeithiwyd syniadau ynghylch y ffordd orau o ddefnyddio'r arian hwn i'w helpu yn eu bywydau bob dydd ac i gynllunio ar gyfer y dyfodol. I'n helpu gyda'n trefniadau ar gyfer y dyfodol, rwyf nawr yn gofyn am fwy o sylwadau am gynllun newydd o fis Ebrill 2017 ymlaen.' Mae cynllun Gweriniaeth Iwerddon yn cael ei glodfori'n eang gan ddioddefwyr fel y model gorau, gan gynnig dewis o daliad untro neu daliadau parhaus, yswiriant bywyd a diogelu morgais, a cherdyn gwella iechyd sy'n sicrhau mynediad at driniaeth a chymorth. Gan gyfeirio at y sefyllfa gwbl drasig hon i bawb sy'n gysylltiedig â hi - dywedodd Cruse Bereavement Care wrthyf fod pobl wedi bod yn byw gyda hyn ers 30-40 mlynedd. O ystyried y stigma sydd ynghlwm wrth anhwylderau gwaed, rhaid i aelodau o'r teulu ymdopi â'r adweithiau sy'n dod gyda'r salwch. Mewn rhai achosion mae hyn yn amlygu ei hun ar ffurf angen i deimlo nad ydynt wedi gwneud dim o'i le ac i gael eu poen wedi'i gydnabod - yn breifat yn ogystal ag yn gyhoeddus. Yn fras, pan fydd Cruse yn gallu cynnig cymorth mewn profedigaeth, gwelwn mai profiad y rhai sydd mewn galar yw na all y cwestiynau barhau heb atebion mwyach, a gall hynny effeithio'n ddwfn ar bobl sydd wedi cael profedigaeth. Yn anffodus, rydym hefyd yn gweld hyn mewn achosion o hunanladdiad neu achosion pan fydd amheuaeth o hunanladdiad neu drosedd, ond nid yw'r teulu/ffrindiau byth yn berffaith sicr. Gall yr elfen anhysbys fod yn ddeifiol a gall arwain at bobl yn mynd i gylch o feddwl ynglŷn â'r hyn a allai fod wedi digwydd neu'r hyn a ddigwyddodd mewn gwirionedd. Mae ein gorffennol yn bwysig i ni, ac mae hyn yn rhoi peth o'n hunaniaeth i ni. Gyda chymaint o bethau fel hyn yn anhysbys, gall wneud i bobl deimlo'n sigledig. Gadewch i mi ddyfynnu'n fyr - i ychwanegu at yr enghreifftiau a roddwyd - Monica Summers, y bu farw ei gŵr, Paul, a halogwyd â gwaed o fanc gwaed, ar 16 Rhagfyr 2008, yn 44 oed. Roedd eu merch yn bump oed. Mae Monica'n dweud, Bob dydd am 18 mis gofynnodd "pryd y mae Dad yn dod adref?" Roedd hi'n 13 oed ym mis Hydref, ac rydym ein dwy'n ei chael hi'n anodd. Nid oedd gan fy ngŵr ddewis, cafodd ei wneud drosto a chollodd ei fywyd oherwydd penderfyniadau a wnaed gan eraill. Eto i gyd dros 30 mlynedd yn ddiweddarach, rydym yn dal i geisio cael rhywfaint o gytundeb. Gadewch i'r penderfyniadau nesaf gael eu gwneud gan leisiau pobl sydd ar hyn o bryd yn dioddef o HIV a hepatitis C, gan y gweddwon a'r teuluoedd a adawyd ar ôl i geisio gwella ac adeiladu bywyd newydd normal. Mae gwaed halogedig wedi cael, ac yn parhau i gael, effaith ddinistriol ar fywydau'r miloedd o bobl sydd â hemoffilia a'u teuluoedd. Mae'r rhai a heintiwyd yn byw gydag effeithiau firysau ar eu hiechyd, gyda mwy o farwolaethau bob blwyddyn. Fel y dywed Hemoffilia Cymru, Ymchwiliad cyhoeddus yw'r unig ffordd ymlaen i gyrraedd y gwir am y modd y camdrafodwyd y digwyddiadau hyn gan y Wladwriaeth.