English: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Lobbying in Wales - this isn't something that we should talk about; it's something that we need to talk about. My aim today is to reopen the debate that was started here on lobbying some years ago. For the health of Welsh democracy, we must regulate commercial lobbying and bring it out of the shadows. We must protect this institution of the Welsh Assembly. Lobbying is an industry that has grown hugely in recent times. In the UK, it's now worth over £2 billion. That sum of money alone should tell us that regulation is needed. In the previous Assembly, the Standards of Conduct Committee undertook a review into lobbying, but the recommendations were weak and fell short of providing any kind of regulation. The First Minister thinks that rules for lobbyists are not needed. This seems to be a wider part of the culture in the Assembly, refusing to acknowledge the lobbying that is going on here. The last Presiding Officer went as far as writing to Westminster to ask that Wales be left out of any legislation on lobbying. She said, and I quote, 'we were not facing the same kind of negative issues surrounding access to elected members that Westminster was'. Well, from my short time in the Assembly here, it's clear to me that we are facing those same issues. My requests for Ministers' diaries have been refused. I think that's worth saying again: Welsh Ministers refusing to disclose who they are meeting with. Why? Why is that? It's impossible to see the calls made by Ministers on their public phones - their public phones - which we pay for. In the autumn, an anonymous whistleblower alleged that a decision was made not to approve Welsh Government funding for GlobalWelsh. The business was notified of this by a letter dated 5 July. It was alleged that the lobbyist, who I won't name at this stage, got in touch with the Minister and he reversed his decision. I was told that there was no paperwork or analysis to support any such change. On 7 July, the Welsh Government published a decision notice stating that the Cabinet Secretary had agreed to support the establishment of a community interest company, GlobalWelsh, to develop a network, and that seems to contradict the letter of 5 July somewhat. The whistleblower seemed to be correct in that the freedom of information request shows that there was no basis on paper for any change of decision. Now, I'm not alleging any wrongdoing here; what I do think is that this kind of allegation shows there is a great need for greater transparency and openness. Regulation will protect everyone - lobbyists, Ministers and the public. After May 2011, when I was deputy leader of Cardiff council, I couldn't get a meeting with the Minister - just couldn't get a meeting. And I was told by people who know what they're talking about that if you pay £3,000 to a lobbying firm, a meeting with a Welsh Government Minister could be organised. Now, I do stress that the cash is not for the politician, it's for the lobbying firm. Therefore, I'm alleging that cash for access does exist in Cardiff Bay. And I challenge any Minister here, any Minister present, to say on the record that no lobbyist has ever facilitated an introduction to them. They won't be able to say it, in my opinion. So, for the former Presiding Officer to claim that lobbying of a particular nature doesn't go on here is not only inaccurate, but fairly insulting to the Assembly and the Welsh public. The last Presiding Officer also said that it should be for the Assembly to decide how to regulate lobbying, and on that we agree. But, so far, there is no legislation. I think the point of being left out of the Westminster legislation was not to leave Wales completely unprotected, but it was so that we could confront the lobbying industry that surrounds this institution and introduce world-leading legislation on lobbying ourselves. We need to arrive at a place in the Assembly where it is open to the public, but not wide open for lobbyists. And that is why I'm proposing that the Government introduces legislation on lobbying with a register of lobbyists that will achieve three things. We would simply know who the lobbyists are because they would have to sign the register. We would know who was lobbying who and for what, so if a registered lobbyist met with a Government Minister, that would be officially recorded, and the purpose of that meeting would be known. Thirdly, we should know how much is being paid to the lobbying firm for that access. That's crucial. If we don't do this, then lobbying will continue to go on in the shadows, which is a recipe for corruption. During the EU referendum debate, the EU was perceived by many as not being for them. There are 30,000 lobbyists in Brussels - 75 per cent of European legislation being affected by them. And from what I've learned from people who work in Brussels, it's impossible for anybody with any importance to go hungry at lunchtime, because there are so many free dinners, free lunches, thanks to the lobbyists' business cards - their business credit cards. And if we look at what happened in the EU referendum, clearly in Wales, it's on a smaller scale here. But if you look at the Abolish the Welsh Assembly Party, and the support they got, then it should be a cause for concern, because we cannot take things for granted, and we cannot ignore the Bay bubble lobbying culture. In many ways, Wales is absolutely ripe for lobbying - we run our own health service, the school system too, we make laws. We're fortunate at the moment because lobbying firms have been more interested in England than they have in Wales. But when they're done privatising England's public services, where will they focus their attention next? And, worryingly, where lobbyists have pressed the Welsh Government, they've met with considerable success. In 2013 - the Welsh Government set about introducing home energy efficiency targets, with a 40 per cent reduction in carbon emissions. Now, instead, the Government opted for just 8 per cent after intense lobbying from the housing developers. At the time, Friends of the Earth publicly said that they were gobsmacked by the way that developers had rolled over the Welsh Government. Later, it turns out that major developers, like Persimmon Homes, are clients of lobbyists in Cardiff, and that is why we need a register. It's true that some lobbying firms voluntarily register with the Association of Professional Political Consultants, but a quick scan of the register shows what we're up against. The British Soft Drinks Association is represented by lobbyists. They've been arguing against any kind of sugar tax, which is a key proposal in my party's manifesto to deliver 1,000 extra doctors. The World Health Organization has also been urging countries to introduce this tax. The British Soft Drinks Association has also fought against any plans to ban the sale of highly sweetened and caffeinated energy drinks for children. The problem with a voluntary register is that we know little about what is really going on and who is influencing what decision. The banking collapse showed that self-regulation just doesn't work. Many firms also operate across the UK, which means it's impossible to know whether they're actually influencing Northern Ireland, Scotland or, indeed, Wales. One of the most dangerous aspects of lobbying is the revolving door that has been established between this Assembly and the lobbying firms trying to influence it. These firms are increasingly filled with familiar faces - former AMs, special advisers, former Government officials - and we should all realise that information is a valuable currency, and once gleaned, sometimes informally, information is sold to the highest bidder. One of the arguments that lobbyists made against the Welsh register in the Standards of Conduct Committee report was that it's impossible to define what a lobbyist is. But mandatory registers of lobbyists exist in several countries. The Australian Government has legislation that means, and I quote, 'Any lobbyist who acts on behalf of third-party clients for the purposes of lobbying Government representatives must be registered on the Register of Lobbyists and must comply with the requirements of the Lobbying Code'. It's the law. The Canadian House of Commons has mandated that a commissioner of lobbying maintains a register of lobbyists with regulations prescribing the form and manner in which lobbyists must register their activities when they communicate with federal and public office holders. In France, the National Assembly has a register that is maintained by the General Secretariat of the Presidency of the National Assembly. In the US, mandatory lobbyists' disclosures must be filed electronically every quarter when lobbying a member of the US Senate and lobbying firms are required to file separate representations and registrations for each client. Closer to home, Scotland is currently passing a lobbying Act that will lead to a register of lobbyists and also sets out what regulated lobbying is. The legislation at Westminster, which the former Presiding Officer asked that we be left out of, created a register of lobbyists. In Wales, we have nothing and we actually need to go much further than a register - we need to know the nature of the contract between commercial lobbying firms and the clients so that it's clear who they're trying to represent and for what purpose. I think it's quite straightforward. It is time that we joined Australia, Canada, France, the United States and even Scotland and Westminster in introducing robust legislation on lobbying. We can bring lobbying out into the open and ensure that there's a transparent culture in this Assembly and that's why I'm calling on the Welsh Government to introduce lobbying legislation without delay because it's the right thing to do. Diolch yn fawr.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Lobïo yng Nghymru - nid rhywbeth y dylem ei drafod yw hwn; mae'n rhywbeth y mae angen i ni ei drafod. Fy nod heddiw yw ailagor y ddadl a ddechreuwyd yma ar lobïo rai blynyddoedd yn ôl. Er lles iechyd democratiaeth Cymru, mae'n rhaid i ni reoleiddio lobïo masnachol a dod ag ef allan o'r cysgodion. Mae'n rhaid i ni warchod sefydliad Cynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae lobïo yn ddiwydiant sydd wedi tyfu'n aruthrol yn ddiweddar. Yn y DU, mae'n werth £2 biliwn a mwy bellach. Dylai'r swm hwnnw o arian yn unig ddweud wrthym fod angen rheoleiddio. Yn y Cynulliad blaenorol, cyflawnodd y Pwyllgor Safonau Ymddygiad adolygiad o lobïo, ond roedd yr argymhellion yn wan a methodd â darparu unrhyw fath o drefn reoleiddio. Mae'r Prif Weinidog yn credu nad oes angen rheolau ar gyfer lobïwyr. Ymddengys bod hyn yn rhan ehangach o'r diwylliant yn y Cynulliad, gan wrthod cydnabod y lobïo sy'n digwydd yma. Aeth y Llywydd diwethaf mor bell ag ysgrifennu at San Steffan i ofyn iddynt hepgor Cymru o unrhyw ddeddfwriaeth ar lobïo. Dywedodd, a dyfynnaf, 'nad ydym ni'n wynebu'r un math o faterion negyddol ynghylch cael mynediad at aelodau etholedig ag y mae San Steffan yn eu hwynebu.' Wel, o fy amser byr yn y Cynulliad yma, mae'n glir i mi ein bod yn wynebu'r un materion. Mae fy ngheisiadau am ddyddiaduron Gweinidogion wedi cael eu gwrthod. Rwy'n credu bod hynny'n werth ei ddweud eto: Gweinidogion Cymru yn gwrthod datgelu pwy maent yn eu cyfarfod. Pam? Pam hynny? Mae'n amhosibl gweld y galwadau a wneir gan Weinidogion ar eu ffonau cyhoeddus - eu ffonau cyhoeddus - y talwn amdanynt. Yn yr hydref, honnodd chwythwr chwiban dienw fod penderfyniad wedi'i wneud i beidio â chymeradwyo cyllid Llywodraeth Cymru i GlobalWelsh. Cafodd y busnes wybod am hyn drwy lythyr dyddiedig 5 Gorffennaf. Honnwyd bod y lobïwr, na fyddaf yn ei enwi ar y cam hwn, wedi cysylltu â'r Gweinidog a'i fod ef wedi gwrthdroi ei benderfyniad. Dywedwyd wrthyf nad oedd unrhyw waith papur na dadansoddiad i gefnogi unrhyw newid o'r fath. Ar 7 Gorffennaf, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru hysbysiad penderfynu yn datgan bod Ysgrifennydd y Cabinet wedi cytuno i gefnogi sefydlu cwmni buddiannau cymunedol, GlobalWelsh, i ddatblygu rhwydwaith, ac mae hynny i'w weld yn gwrthddweud llythyr 5 Gorffennaf braidd. Ymddengys bod y chwythwr chwiban yn gywir o ran bod y cais rhyddid gwybodaeth yn dangos nad oedd unrhyw sail ar bapur dros unrhyw newid penderfyniad. Nawr, nid wyf yn honni bod unrhyw ddrygioni yma; yr hyn rwy'n ei gredu yw bod y math hwn o honiad yn dangos bod angen mawr am fwy o dryloywder ac ymagwedd agored. Bydd rheoleiddio'n amddiffyn pawb - lobïwyr, Gweinidogion a'r cyhoedd. Ar ôl mis Mai 2011, pan oeddwn yn ddirprwy arweinydd cyngor Caerdydd, methais gael cyfarfod â'r Gweinidog - methu'n llwyr â chael cyfarfod. Ac roedd pobl sy'n gwybod am beth y maent yn sôn yn dweud wrthyf y gellid trefnu cyfarfod gyda Gweinidog Llywodraeth Cymru pe baech yn talu £3,000 i gwmni lobïo. Nawr, rwy'n pwysleisio nad yw'r arian hwn yn mynd i'r gwleidydd, mae'n mynd i'r cwmni lobïo. Felly, rwy'n honni bod 'arian am fynediad' yn bodoli ym Mae Caerdydd. Ac rwy'n herio unrhyw Weinidog yma, unrhyw Weinidog sy'n bresennol, i ddweud ar gyfer y cofnod nad oes unrhyw lobïwr erioed wedi hwyluso'r ffordd i rywun gael eu cyflwyno iddynt. Ni allant ei ddweud, yn fy marn i. Felly, mae'r ffaith fod y cyn-Lywydd wedi honni nad oes lobïo o natur arbennig yn digwydd yma nid yn unig yn anghywir ond yn eithaf sarhaus i'r Cynulliad a'r cyhoedd yng Nghymru. Dywedodd y Llywydd blaenorol hefyd mai'r Cynulliad a ddylai benderfynu sut i reoleiddio lobïo, ac rydym yn cytuno ar hynny. Ond hyd yn hyn, ni chafwyd unrhyw ddeddfwriaeth. Nid wyf yn credu mai pwynt cael ein hepgor o ddeddfwriaeth San Steffan oedd gadael Cymru heb ddiogelwch o gwbl, ond yn hytrach, er mwyn i ni allu wynebu'r diwydiant lobïo sy'n amgylchynu'r sefydliad hwn a chyflwyno deddfwriaeth ein hunain ar lobïo sy'n arwain y byd. Mae angen i ni gyrraedd lle yn y Cynulliad lle mae'n agored i'r cyhoedd, ond lle nad yw'n llydan agored i lobïwyr. A dyna pam rwy'n cynnig bod y Llywodraeth yn cyflwyno deddfwriaeth ar lobïo gyda chofrestr o lobïwyr a fydd yn cyflawni tri pheth. Byddem yn gwybod yn syml pwy yw'r lobïwyr gan y byddai'n rhaid iddynt arwyddo'r gofrestr. Byddem yn gwybod pwy sy'n lobïo pwy ac am beth, felly pe bai lobïwr cofrestredig yn cyfarfod â Gweinidog y Llywodraeth, byddai hynny'n cael ei gofnodi'n swyddogol, a byddai diben y cyfarfod yn hysbys. Yn drydydd, dylem wybod faint sy'n cael ei dalu i'r cwmni lobïo am gael mynediad. Mae hynny'n hollbwysig. Os na wnawn hyn, yna bydd lobïo'n parhau i ddigwydd yn y cysgodion, sy'n rysáit ar gyfer llygredd. Yn ystod dadl refferendwm yr UE, roedd llawer yn ystyried nad oedd yr UE yn rhywbeth ar eu cyfer hwy. Mae 30,000 o lobïwyr ym Mrwsel - a 75 y cant o ddeddfwriaeth Ewropeaidd yn cael ei heffeithio ganddynt. Ac o'r hyn rwyf wedi ei ddysgu gan bobl sy'n gweithio ym Mrwsel, mae'n amhosibl i unrhyw un o unrhyw bwys newynu amser cinio gan fod cymaint o brydau am ddim, ciniawau am ddim, diolch i gardiau busnes y lobïwyr - eu cardiau credyd busnes. A phe baem yn edrych ar yr hyn a ddigwyddodd yn refferendwm yr UE, yn amlwg yng Nghymru, mae ar raddfa lai yn y fan hon. Ond pe baech yn edrych ar Blaid Diddymu Cynulliad Cenedlaethol Cymru, a'r gefnogaeth a gawsant, yna dylai fod yn destun pryder, oherwydd ni allwn gymryd pethau'n ganiataol, ac ni allwn anwybyddu swigen y diwylliant lobïo yn y Bae. Mewn sawl ffordd, mae Cymru'n hollol agored i lobïo - rydym yn cynnal ein gwasanaeth iechyd ein hunain, y system ysgolion hefyd, rydym yn llunio deddfau. Rydym yn ffodus ar hyn o bryd oherwydd bod cwmnïau lobïo wedi bod â mwy o ddiddordeb yn Lloegr nag yng Nghymru. Ond pan fyddant wedi dod i ben â phreifateiddio gwasanaethau cyhoeddus Lloegr, ble y byddant yn troi eu golygon nesaf? Ac mae'n destun pryder fod lobïwyr sydd wedi pwyso ar Lywodraeth Cymru wedi cael cryn lwyddiant. Yn 2013 aeth Llywodraeth Cymru ati i gyflwyno targedau effeithlonrwydd ynni yn y cartref, gyda gostyngiad o 40 y cant mewn allyriadau carbon. Yn awr, yn lle hynny, dewisodd y Llywodraeth yr opsiwn o 8 y cant yn unig ar ôl lobïo dwys gan y datblygwyr tai. Ar y pryd, dywedodd Cyfeillion y Ddaear yn gyhoeddus eu bod wedi'u rhyfeddu gan y ffordd roedd y datblygwyr wedi cerdded dros Lywodraeth Cymru. Yn ddiweddarach, mae'n ymddangos bod datblygwyr mawr, fel Persimmon Homes, yn gleientiaid i lobïwyr yng Nghaerdydd, a dyna pam ein bod angen cofrestr. Mae'n wir fod rhai cwmnïau lobïo'n cofrestru'n wirfoddol gyda'r Gymdeithas Ymgynghorwyr Gwleidyddol Proffesiynol, ond mae cipolwg cyflym ar y gofrestr yn dangos beth rydym yn ei wynebu. Caiff Cymdeithas Diodydd Meddal Prydain ei chynrychioli gan lobïwyr. Maent wedi bod yn dadlau yn erbyn unrhyw fath o dreth siwgr, sy'n gynnig allweddol ym maniffesto fy mhlaid i ddarparu 1,000 o feddygon ychwanegol. Mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi bod yn annog gwledydd i gyflwyno'r dreth hon. Mae Cymdeithas Diodydd Meddal Prydain hefyd wedi brwydro yn erbyn unrhyw gynlluniau i wahardd gwerthu diodydd egni melys iawn sy'n cynnwys caffein i blant. Y broblem gyda chofrestr wirfoddol yw mai ychydig a wyddom am yr hyn sy'n digwydd mewn gwirionedd a phwy sy'n dylanwadu ar ba benderfyniad. Dangosodd y chwalfa fancio nad yw hunanreoleiddio'n gweithio o gwbl. Mae llawer o gwmnïau hefyd yn gweithredu ledled y DU, sy'n golygu ei bod yn amhosibl gwybod a ydynt yn dylanwadu ar Ogledd Iwerddon, yr Alban neu'n wir, Cymru. Un o'r agweddau mwyaf peryglus ar lobïo yw'r drws tro sydd wedi sefydlu rhwng y Cynulliad hwn a'r cwmnïau lobïo sy'n ceisio dylanwadu arno. Mae'r cwmnïau hyn wedi'u llenwi fwyfwy ag wynebau cyfarwydd - cyn-Aelodau Cynulliad, cynghorwyr arbennig, cyn-swyddogion y Llywodraeth - a dylem i gyd sylweddoli bod gwybodaeth yn gyfrwng gwerthfawr, ac o'i chael, weithiau'n anffurfiol, caiff ei gwerthu i'r sawl sy'n cynnig fwyaf amdani. Un o'r dadleuon a wnaeth lobïwyr yn erbyn y gofrestr yng Nghymru yn adroddiad y Pwyllgor Safonau Ymddygiad oedd ei bod yn amhosibl diffinio beth yw lobïwr. Ond mae cofrestri lobïwyr gorfodol yn bodoli mewn sawl gwlad. Mae gan Lywodraeth Awstralia ddeddfwriaeth sy'n golygu bod, a dyfynnaf, rhaid i unrhyw lobïwr sy'n gweithredu ar ran cleientiaid trydydd parti at ddibenion lobïo cynrychiolwyr y Llywodraeth fod wedi cofrestru ar y Gofrestr Lobïwyr ac mae'n rhaid iddo gydymffurfio â gofynion y Cod Lobïo. Dyna'r gyfraith. Mae Tŷ'r Cyffredin Canada wedi ei gwneud yn orfodol i gomisiynydd lobïo gadw cofrestr o lobïwyr ynghyd â rheoliadau sy'n pennu'r ffurf a'r dull y mae'n rhaid i lobïwyr eu dilyn ar gyfer cofrestru eu gweithgareddau pan fyddant yn cyfathrebu â deiliaid swyddi ffederal a chyhoeddus. Yn Ffrainc, mae gan y Cynulliad Cenedlaethol gofrestr a gedwir gan Ysgrifenyddiaeth Gyffredinol Llywyddiaeth y Cynulliad Cenedlaethol. Yn yr Unol Daleithiau, mae'n rhaid i ddatgeliadau gorfodol gan lobïwyr gael eu cadw'n electronig bob chwarter wrth lobïo aelod o Senedd yr Unol Daleithiau ac mae'n ofynnol i gwmnïau lobïo gadw cyflwyniadau a chofrestriadau ar wahân ar gyfer pob cleient. Yn nes at adref, mae'r Alban ar hyn o bryd yn pasio Deddf lobïo a fydd yn arwain at gofrestr lobïwyr ac sydd hefyd yn pennu beth yw lobïo wedi'i reoleiddio. Mae'r ddeddfwriaeth yn San Steffan, y gofynnodd y cyn-Lywydd i ni gael ein hepgor ohoni, wedi creu cofrestr o lobïwyr. Yng Nghymru, nid oes gennym ddim ac mewn gwirionedd mae angen i ni fynd ymhellach o lawer na chofrestr - mae angen i ni wybod natur y cytundeb rhwng cwmnïau lobïo masnachol a'r cleientiaid fel ei bod yn glir pwy maent yn ceisio'u cynrychioli ac i ba ddiben. Rwy'n credu ei fod yn eithaf syml. Mae'n bryd i ni ymuno ag Awstralia, Canada, Ffrainc, yr Unol Daleithiau a hyd yn oed yr Alban a San Steffan a chyflwyno deddfwriaeth gadarn ar lobïo. Gallwn wneud lobïo'n fwy agored a sicrhau bod yna ddiwylliant tryloyw yn y Cynulliad hwn a dyna pam rwy'n galw ar Lywodraeth Cymru i gyflwyno deddfwriaeth lobïo ar unwaith gan mai dyna'r peth iawn i'w wneud. Diolch yn fawr.