English: Last week, I was delighted to attend Merthyr Tydfil's civic centre for the rededication of the plaque that honours volunteers from the town who joined the international brigades to fight fascism in Spain - a fight that they hoped would save Spanish democracy and avert a world war. The event was attended by relatives of the volunteers and it was touching to listen to their stories about the commitment made by members of their families and to hear about the risks and dangers faced by the volunteers as they travelled to the front line for the battle against Franco and the fascists. Some did not return. The rededication was followed by the annual S.O. Davies memorial lecture, organised by the Merthyr Tydfil Trades Union Council. The lecture was delivered by local historian, Huw Williams. Huw's lecture was a reminder of the deep, international roots held within communities all across Merthyr Tydfil. This, of course, included people of Spanish origin who had come to Merthyr to work during the employment boom - some of whom later returned to Spain to fight alongside the international brigades. So, this plaque links together one part of Merthyr Tydfil's rich political heritage with events in Spain of the past, and indeed, of the present. It reminds us all that we forget our history at our peril. Today, wise heads in Spain and Catalonia are at this very moment thinking carefully about their history and so, I hope that we remember this important part in our history by acknowledging the sacrifice of those from Merthyr Tydfil and across the south Wales Valleys who volunteered for the international brigades to fight for democracy and against fascism in Spain. 'No pasarán.'
Welsh: Yr wythnos ddiwethaf, roeddwn wrth fy modd yn cael mynychu canolfan ddinesig Merthyr Tudful ar gyfer ailgysegru'r plac sy'n anrhydeddu gwirfoddolwyr o'r dref a ymunodd â'r brigadau rhyngwladol i ymladd ffasgiaeth yn Sbaen - brwydr y gobeithient y buasai'n achub democratiaeth Sbaeneg ac yn osgoi rhyfel byd. Mynychwyd y digwyddiad gan berthnasau i'r gwirfoddolwyr ac roedd yn deimladwy i wrando ar eu straeon am yr ymrwymiad a wnaed gan aelodau o'u teuluoedd ac i glywed am y risgiau a'r peryglon a wynebai'r gwirfoddolwyr wrth iddynt deithio i'r rheng flaen ar gyfer y frwydr yn erbyn Franco a'r ffasgwyr. Ni ddychwelodd rhai ohonynt. Yn dilyn yr ailgysegriad cafwyd darlith goffa flynyddol S.O. Davies, a drefnwyd gan Gyngor Undebau Llafur Merthyr Tudful. Cyflwynwyd y ddarlith gan hanesydd lleol, Huw Williams. Roedd darlith Huw yn ein hatgoffa o'r gwreiddiau dwfn, rhyngwladol a geir mewn cymunedau ar draws Merthyr Tudful. Roedd hyn, wrth gwrs, yn cynnwys pobl o dras Sbaeneg a oedd wedi dod i Ferthyr Tudful i weithio pan oedd cyflogaeth ar ei anterth - a dychwelodd rhai ohonynt i Sbaen yn ddiweddarach i ymladd ochr yn ochr â'r brigadau rhyngwladol. Felly, mae'r plac hwn yn cysylltu un rhan o dreftadaeth wleidyddol gyfoethog Merthyr Tudful â digwyddiadau yn Sbaen yn y gorffennol, ac yn wir, yn y presennol. Mae'n ein hatgoffa ni i gyd na ddylem byth anghofio ein hanes. Heddiw, mae pennau doeth yn Sbaen a Chatalonia yn meddwl yn ofalus am eu hanes ar hyn o bryd, ac felly, rwy'n gobeithio ein bod yn cofio'r rhan bwysig hon yn ein hanes drwy gydnabod aberth y rhai hynny o Ferthyr Tudful ac ar draws Cymoedd y de a wirfoddolodd ar gyfer y brigadau rhyngwladol i ymladd dros ddemocratiaeth ac yn erbyn ffasgiaeth yn Sbaen. 'No pasarán.'