English: Thank you very much, Deputy Presiding Officer, for calling me to speak in this cross-party debate. I've been very pleased to put my name to this motion. I think it is absolutely inexplicable that policing was not devolved in the most recent Wales Bill, and I think that is one of the major reasons why devolution is still unfinished business. I'm sure there will be a time when policing will be devolved, but, sadly, it wasn't at this really good opportunity. As Steffan Lewis said in his introduction, policing is devolved in Scotland and Northern Ireland, so why is Wales not fit to deliver policing? I can hear from Mark Isherwood's contribution that he has such a low opinion of the ability of the Welsh people to deliver services in their own country that he believes that we can't be trusted here with policing. I think that's a bit of an indictment to say that sort of thing. If you look at other parts of England, the London mayor was given a direct mandate for policing in 2011. The mayor has a major role, jointly with the Home Secretary, in appointing the Met police commissioner, scrutinises policing, and he sets the policing strategy in London. The London Assembly also has a role in scrutinising policing in London, in the same way as this Assembly could if policing was devolved. I think that that would make for a much better joined-up policy. And, of course, we most recently had the election of the metro mayors. Manchester's been mentioned several times, which has now power over policing. But, in Manchester, the UK Government has also agreed to give it more powers over criminal justice and offender management. Manchester will have greater involvement in future plans for local courts and in commissioning offender management services alongside the National Offender Management Service. I'm pleased that Manchester is having it, but why not Wales? Wales is a country, and we are not having these powers. So, I think it is inexplicable. We also know that there were seven - . We also know that there were six other elections for metro mayors, and another one to come. Over time, the powers of the metro mayors, I'm sure, will increase, as has happened in London. By contrast with Wales, the devolution Bill that set up the metro mayors is a deliberately non-prescriptive bit of legislation that allows for the devolution of almost anything - housing, health, welfare, policing, and more. So, the big question is: what is wrong with Wales? It really seems that there is some block there at the centre that doesn't recognise the sheer logic of devolving policing to Wales. There was no problem in transferring the power over the fire service in the first session of the Assembly, when I understand that it was offered to the Assembly; I don't even believe that the Government here had to ask for it. And, obviously, the ambulance service is devolved as part of the health service. So, this means two out of the three emergency services are already devolved to Wales, so it makes nonsense not to devolve the third. The three services already work together to a great extent, but it would certainly make sense operationally to have the three services under the political control of the Welsh Government. So, a major reason that we should have it: other places have the powers devolved. Second reason: we already have two out of the three emergency services devolved. And, of course, a major reason as well is the funding of the police in Wales, because they are funded by a mixture of Home Office funding, Welsh Government funding, and council tax funding. In its manifesto for the fourth Assembly, the Labour Party committed to fund 500 extra police community support officers. Of course, these have been hugely appreciated by the public during the last five years. Also, with our general election pledge now for this coming election, there will be an extra 853 police officers in Wales. Labour is committed to ensuring that the public feel safe on the streets and that police and PCSOs on a local level are key parts of the local community. They are also very involved with people now who are vulnerable people. The actual crime policing that the police do is much less now than the community activities that they are involved with - working with older people, working with young people. Today, in the Children, Young People and Education Committee, we had evidence given to us by a person who was funded jointly by the police and jointly funded by public health. This is the way things are going - joint working together. Finally, I wanted to say that, if you look at an example, for example, of Welsh Government legislation, such as the Violence against Women, Domestic Abuse and Sexual Violence (Wales) Act 2015, the partnership approach to tackling and preventing abuse, which - . Obviously, tackling domestic abuse is one of the biggest challenges that we have. It's absolutely crucial that this is done in a partnership way, and there's absolutely no doubt in my mind that this would be aided if the political responsibility for policing did lie with the Assembly.
Welsh: Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd, am alw arnaf i siarad yn y ddadl drawsbleidiol hon. Rwyf wedi bod yn fodlon iawn i roi fy enw ar y cynnig hwn. Rwy'n credu ei bod yn ddirgelwch llwyr pam na chafodd plismona ei ddatganoli yn y Bil Cymru diweddaraf, ac rwy'n credu mai dyna un o'r prif resymau pam fod datganoli yn dal i fod yn fusnes anorffenedig. Rwy'n siŵr y bydd yna adeg pan gaiff plismona ei ddatganoli, ond yn anffodus, ni ddigwyddodd gyda'r cyfle hynod o dda hwn. Fel y dywedodd Steffan Lewis yn ei gyflwyniad, mae plismona wedi'i ddatganoli yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, felly pam nad yw Cymru yn gymwys i gyflawni plismona? Gallaf glywed yng nghyfraniad Mark Isherwood fod ganddo farn mor isel o allu'r Cymry i ddarparu gwasanaethau yn eu gwlad eu hunain fel ei fod yn credu na ellir ymddiried ynom yma gyda phlismona. Rwy'n credu bod dweud y math hwnnw o beth yn gryn feirniadaeth. Os edrychwch ar rannau eraill o Loegr, rhoddwyd mandad uniongyrchol ar gyfer plismona i faer Llundain yn 2011. Mae gan y maer rôl bwysig, ar y cyd â'r Ysgrifennydd Cartref, yn penodi comisiynydd heddlu'r Met, yn craffu ar blismona, ac ef sy'n llunio'r strategaeth blismona yn Llundain. Mae gan Gynulliad Llundain rôl hefyd yn craffu ar blismona yn Llundain, yn yr un modd ag y gallai'r Cynulliad hwn ei wneud pe bai plismona wedi'i ddatganoli. Rwy'n credu y byddai hynny'n bolisi llawer mwy cydlynol. Ac wrth gwrs, cawsom etholiad y meiri metro yn ddiweddar iawn. Cafodd Manceinion, sydd bellach â phŵer dros blismona, ei chrybwyll sawl gwaith. Ond mae Llywodraeth y DU wedi cytuno hefyd i roi mwy o bwerau dros gyfiawnder troseddol a rheoli troseddwyr i Fanceinion. Bydd gan Fanceinion fwy o ran mewn cynlluniau yn y dyfodol ar gyfer llysoedd lleol ac wrth gomisiynu gwasanaethau rheoli troseddwyr ochr yn ochr â'r Gwasanaeth Cenedlaethol Rheoli Troseddwyr. Rwy'n falch fod Manceinion yn cael hyn, ond beth am Gymru? Mae Cymru'n wlad, ac nid oes gennym y pwerau hyn. Felly, rwy'n credu ei fod yn ddirgelwch llwyr. Rydym hefyd yn gwybod bod yna saith - . Rydym hefyd yn gwybod bod yna chwech o etholiadau eraill wedi bod i ethol meiri metro, ac un arall i ddod. Dros amser, bydd pwerau'r meiri metro, rwy'n siŵr, yn cynyddu, fel sydd wedi digwydd yn Llundain. Mewn cyferbyniad â Chymru, mae'r Bil datganoli a sefydlodd y meiri metro yn ddeddfwriaeth fwriadol o amhenodol sy'n caniatáu ar gyfer datganoli unrhyw beth bron - tai, iechyd, lles, plismona, a mwy. Felly, y cwestiwn mawr yw: beth sydd o'i le ar Gymru? Mae'n ymddangos o ddifrif fod rhyw rwystr yn y canol nad yw'n cydnabod rhesymeg pur datganoli plismona i Gymru. Nid oedd unrhyw broblem wrth drosglwyddo'r pŵer dros y gwasanaeth tân yn ystod sesiwn gyntaf y Cynulliad, pan gafodd ei gynnig i'r Cynulliad, fel rwy'n deall; nid wyf yn credu bod y Llywodraeth hon wedi gorfod gofyn amdano hyd yn oed. Ac yn amlwg, mae'r gwasanaeth ambiwlans wedi cael ei ddatganoli fel rhan o'r gwasanaeth iechyd. Felly, mae hyn yn golygu bod dau o'r tri gwasanaeth brys eisoes wedi'u datganoli i Gymru, felly nid yw'n gwneud synnwyr peidio â datganoli'r trydydd. Mae'r tri gwasanaeth eisoes yn gweithio gyda'i gilydd i raddau helaeth, ond byddai'n sicr yn gwneud synnwyr gweithredol i gael y tri gwasanaeth dan reolaeth wleidyddol Llywodraeth Cymru. Felly, un o'r prif resymau y dylem ei gael: mae'r pwerau wedi'u datganoli i leoedd eraill. Ail reswm: mae gennym ddau o'r tri gwasanaeth brys wedi'u datganoli eisoes. Ac wrth gwrs, rheswm pwysig arall yw'r modd y caiff yr heddlu eu hariannu yng Nghymru, oherwydd cânt eu hariannu gan gymysgedd o gyllid y Swyddfa Gartref, cyllid Llywodraeth Cymru, a chyllid y dreth gyngor. Yn ei maniffesto ar gyfer y Pedwerydd Cynulliad, ymrwymodd y Blaid Lafur i ariannu 500 yn ychwanegol o swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu. Wrth gwrs, mae'r rhain wedi cael eu gwerthfawrogi'n fawr iawn gan y cyhoedd dros y pum mlynedd diwethaf. Hefyd, gyda'n haddewid etholiad cyffredinol yn awr ar gyfer yr etholiad sydd i ddod, bydd 853 o swyddogion yr heddlu ychwanegol yng Nghymru. Mae'r Blaid Lafur wedi ymrwymo i sicrhau bod y cyhoedd yn teimlo'n ddiogel ar y strydoedd, a bod yr heddlu a swyddogion cymorth cymunedol yr heddlu ar lefel leol yn rhannau allweddol o'r gymuned leol. · Maent hefyd yn ymwneud llawer yn awr gyda phobl sy'n agored i niwed. Mae'r gwaith o blismona troseddau y mae'r heddlu'n ei wneud yn llawer llai bellach na'r gweithgareddau cymunedol y maent yn ymwneud â hwy - gweithio gyda phobl hŷn, gweithio gyda phobl ifanc. Heddiw, yn y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg, cawsom dystiolaeth gan unigolyn a ariannir ar y cyd gan yr heddlu ac iechyd y cyhoedd. Dyma sut y bydd pethau yn y dyfodol - cydweithio gyda'n gilydd. Yn olaf, roeddwn yn awyddus i ddweud, os edrychwch ar enghraifft o ddeddfwriaeth Llywodraeth Cymru, er enghraifft, megis y Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015, y dull partneriaeth o drechu ac atal cam-drin, sydd - . Yn amlwg, mae trechu cam-drin domestig yn un o'r heriau mwyaf sydd gennym. Mae'n gwbl hanfodol fod hyn yn cael ei wneud drwy ddull partneriaeth, ac nid oes amheuaeth o fath yn y byd yn fy meddwl y byddai hyn yn gwella pe bai'r cyfrifoldeb gwleidyddol dros blismona yn nwylo'r Cynulliad.