English: Thank you, Deputy Presiding Officer, and can I thank the Cabinet Secretary for her statement this afternoon? This statement is particularly timely as this morning I hosted the annual Farmers Union of Wales farmhouse breakfast in the Pierhead, which gave Members a great opportunity to sample a hearty Welsh breakfast and to discuss some of the opportunities and challenges facing the Welsh food and drink sector. Now, we on this side of the Chamber share the Cabinet Secretary's ambition to grow the sector by 30 per cent by 2020, and it's great to see in today's statement that the sector has continued to grow. Of course, that also means that, as Britain prepares to leave the European Union, it's absolutely crucial that Governments at all levels are working together to prioritise our food and drink industry and ensure that our domestic market remains strong. I appreciate that the Welsh Government has been reviewing its export support for Welsh food and drink businesses, but perhaps the Cabinet Secretary could provide us with some more detail on the Welsh Government's work in this area, both in the short and longer term, so that we can better understand the Government's strategic objectives. It's crucial that Welsh producers reach new markets, and today's statement references BlasCymru, which has been a success. However, I'd be grateful if the Cabinet Secretary could provide a bit more detail on how BlasCymru has identified technological advances in the food and drink industry and bridged together Welsh businesses with academic institutions and research providers. Now, I'm sure that all Members would agree that it's important that more can and should be done to promote Welsh produce, not just abroad, but here at home too, given that our most important market is the UK. Indeed, research conducted by Food and Drink Wales showed that the value of Welshness is growing and that more and more people across Wales would prefer to buy more Welsh products, but are hampered by availability. In light of the recent 'Value of Welshness' report, could the Cabinet Secretary confirm what new approaches are being considered to ensure Welsh produce is made more available to domestic consumers? Could she also tell us what discussions the Welsh Government has had with supermarkets and retailers about ways in which they could help promote Welsh produce more locally? Now, one of the food and drink action plan's key actions is to address the skills gaps across the food supply chain through devising and revising the current training and skills programme. Now, today's statement refers to an employability and skills plan for the industry, and I note the Cabinet Secretary will be inviting discussion on draft measures at a follow-up conference next month. As the Cabinet Secretary is already aware, I've long supported the need to demonstrate measurable outcomes in this area, so perhaps she will now commit to publishing job creation statistics alongside the publication of this particular plan. Now, it's essential that all parts of Wales are receiving funding for food and drink projects, and that funding isn't consolidated to certain parts of Wales - projects and producers from all corners of Wales must feel supported by the Welsh Government. So, therefore, will the Cabinet Secretary commit to publishing the amount of Welsh Government funding that has been allocated to the food and drink industry by local authority, so that Members can be confident that all funding streams are transparent and that all parts of Wales are receiving their fair share of any Welsh Government funding? I'm pleased that today's statement recognises that a strong food strategy is integral to the Welsh Government's public health objectives, and that the Cabinet Secretary for Education has provided additional funds in this particular area. It's crucial that the Welsh Government develops a healthy lifestyle eating culture in schools, including projects around the growing, preparing and cooking of food, as well as learning about balancing diet and exercise. Therefore, I'd be grateful if the Cabinet Secretary could tell us a bit more about the actions that have been taken to meet this particular objective, so that we can better understand the Welsh Government's progress in this area. And, finally, Deputy Presiding Officer, I'm delighted that the food and drink plan proposed that a food festival association should be developed, and I hope that in responding to this the Cabinet Secretary will outline more about the specific action and update us on the work of the food festival association. Therefore, in closing, can I once again thank the Cabinet Secretary for her statement? I look forward to hearing more about the Welsh Government's plans to protect the sustainability of the Welsh food and drink sector in both the short term and longer term. Thank you.
Welsh: Diolch i chi, Ddirprwy Lywydd, a gaf i ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei datganiad y prynhawn yma? Mae'r datganiad hwn yn arbennig o amserol oherwydd y bore 'ma cynhaliais frecwast ffermdy blynyddol Undeb Amaethwyr Cymru yn y Pierhead, a roddodd gyfle gwych i Aelodau flasu brecwast Cymreig sylweddol a thrafod rhai o'r cyfleoedd a'r heriau sy'n wynebu sector bwyd a diod Cymru. Nawr, rydym ni ar yr ochr hon o'r Siambr yn rhannu uchelgais Ysgrifennydd y Cabinet i dyfu'r sector wrth 30 y cant erbyn 2020, ac mae'n braf gweld yn natganiad heddiw fod y sector yn parhau i dyfu. Wrth gwrs, mae hynny hefyd yn golygu, fel y mae Prydain yn paratoi i adael yr Undeb Ewropeaidd, ei bod hi'n gwbl hanfodol bod llywodraethau ar bob lefel yn cydweithio i flaenoriaethu ein diwydiant bwyd a diod a sicrhau bod ein marchnad ddomestig yn dal yn gryf. Rwy'n sylweddoli y bu Llywodraeth Cymru yn adolygu ei chefnogaeth allforio i fusnesau bwyd a diod Cymru, ond efallai y gallai Ysgrifennydd y Cabinet roi ychydig mwy o fanylion i ni ynglŷn â gwaith Llywodraeth Cymru yn y maes hwn, yn y tymor byr ac yn fwy hirdymor, fel y gallwn ni ddeall yn well amcanion strategol y Llywodraeth. Mae'n hollbwysig bod cynhyrchwyr yng Nghymru yn cyrraedd marchnadoedd newydd, ac mae'r datganiad heddiw yn cyfeirio at BlasCymru, sydd wedi bod yn llwyddiant. Fodd bynnag, byddwn yn ddiolchgar pe gallai Ysgrifennydd y Cabinet roi ychydig mwy o fanylion ynglŷn â sut mae BlasCymru wedi nodi datblygiadau technolegol yn y diwydiant bwyd a diod a phontio busnesau Cymru â sefydliadau academaidd a darparwyr ymchwil gyda'i gilydd. Nawr, rwy'n siŵr y byddai pob aelod yn cytuno ei bod hi'n bwysig y gellid ac y dylid gwneud mwy i hyrwyddo cynnyrch o Gymru, nid yn unig dramor, ond yma gartref hefyd, gan mai ein marchnad fwyaf pwysig yw'r DU. Yn wir, mae ymchwil a gynhaliwyd gan Bwyd a Diod Cymru yn dangos bod gwerth Cymreictod yn cynyddu ac y byddai'n well gan fwy a mwy o bobl ledled Cymru brynu mwy o gynnyrch Cymreig, ond maent yn cael eu rhwystro gan argaeledd. Yng ngoleuni'r adroddiad 'Gwerth Cymreictod' diweddar, a allai Ysgrifennydd y Cabinet gadarnhau pa ymagweddau newydd sy'n cael eu hystyried i sicrhau y gwneir cynnyrch o Gymru ar gael yn haws i ddefnyddwyr cartref? A allai hi ddweud wrthym ni hefyd pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gydag archfarchnadoedd a manwerthwyr ynglŷn â ffyrdd y gallan nhw helpu i hybu cynnyrch Cymru yn fwy lleol? Nawr, un o gamau gweithredu allweddol y cynllun gweithredu bwyd a diod yw mynd i'r afael â bylchau sgiliau ar draws y gadwyn gyflenwi bwyd drwy ddyfeisio ac adolygu'r rhaglen gyfredol hyfforddiant a sgiliau. Nawr, mae datganiad heddiw yn cyfeirio at gynllun cyflogadwyedd a sgiliau ar gyfer y diwydiant, a sylwaf y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn gwahodd trafodaeth ynglŷn â mesurau drafft mewn cynhadledd ddilynol y mis nesaf. Fel y bydd Ysgrifennydd y Cabinet yn ymwybodol eisoes, rwyf ers amser wedi cefnogi'r angen i ddangos canlyniadau mesuradwy yn y maes hwn, felly efallai y gwnaiff ymrwymo yn awr i gyhoeddi'r ystadegau creu gwaith ochr yn ochr â chyhoeddi'r cynllun penodol hwn. Erbyn hyn, mae'n hanfodol bod pob rhan o Gymru yn cael arian ar gyfer prosiectau bwyd a diod, ac nad yw arian yn cael ei groni mewn rhannau penodol o Gymru - rhaid i brosiectau a chynhyrchwyr o bob cwr o Gymru deimlo eu bod yn cael eu cefnogi gan Lywodraeth Cymru. Felly, gan hynny, a wnaiff Ysgrifennydd y Cabinet ymrwymo i gyhoeddi faint o arian Llywodraeth Cymru a ddyrannwyd i'r diwydiant bwyd a diod fesul awdurdod lleol, fel y gall Aelodau fod yn hyderus bod yr holl ffrydiau ariannu yn dryloyw a bod pob rhan o Gymru yn cael ei chyfran deg o unrhyw gyllid Llywodraeth Cymru? Rwy'n falch bod y datganiad heddiw yn cydnabod bod strategaeth fwyd gref yn rhan annatod o amcanion iechyd cyhoeddus Llywodraeth Cymru, a bod Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wedi darparu arian ychwanegol yn y maes penodol hwn. Mae'n hanfodol bod Llywodraeth Cymru yn datblygu diwylliant bwyta ffordd o fyw a bwyta'n iach mewn ysgolion, gan gynnwys prosiectau sy'n ymwneud â thyfu, paratoi a choginio bwyd, yn ogystal â dysgu am gydbwyso deiet ac ymarfer corff. Felly, byddwn yn ddiolchgar pe gallai Ysgrifennydd y Cabinet ddweud wrthym ni ychydig mwy am yr ymdrechion a wnaed i gyflawni'r amcan penodol hwn, fel y gallwn ddeall cynnydd Llywodraeth Cymru yn well yn y maes hwn. Ac, yn olaf, Ddirprwy Lywydd, rwy'n falch iawn bod y cynllun bwyd a diod wedi cynnig y dylid datblygu cymdeithas gŵyl fwyd, a gobeithiaf y bydd Ysgrifennydd y Cabinet wrth ymateb yn amlinellu mwy am y camau penodol ac yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf inni ynglŷn â gwaith y gymdeithas gŵyl fwyd. Felly, wrth gloi, a gaf i unwaith eto ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei datganiad? Edrychaf ymlaen at glywed mwy am gynlluniau Llywodraeth Cymru i ddiogelu cynaliadwyedd sector bwyd a diod Cymru yn y tymor byr a'r tymor hwy. Diolch i chi.