English: We all remember, I'm sure, back in 1980, when Deeside saw the worst mass redundancy of modern times when Shotton steelworks axed more than 6,500 workers in a single day. Of course, it took the area a generation to overcome that. In fact, I'm sure the effects are still being felt. But it has re-established itself - the area - as an industrial powerhouse in the north-east of Wales, but, of course, last week's intervention has cast another shadow that is causing huge concern in terms of the jobs, in terms of the impact on the wider economy and in terms of the wider supply chain, certainly. And were Airbus to abandon its operations in Broughton, then I fear that the effects wouldn't be as bad, they would probably be worse than those experienced back in 1980. So, this is a real Brexit wake-up call for people in all parts of the UK. This is the reality check that many of us have been warning about for a long, long time, and it leaves highly skilled and well-paid workers facing huge uncertainty. It won't happen overnight. Whatever the circumstances, it'll take years, if this is to happen, for investment to disappear, but it certainly casts a shadow over those hard-working, dedicated and loyal workers at Airbus, the youngsters who are currently there, studying their apprenticeships, and the thousands of workers, as I said earlier, in the wider supply chain who fear the impact Brexit will have on their jobs. I'd just like to refer to a press article that I saw in The Leader where Shaun Hingston, a 15-year-old youth council representative from Saltney - you've seen it; I'm glad. He raises some real, pertinent points about how Airbus leaving the UK would be devastating for young people in Wales, and he really reflects the angst felt by the younger generation, who, of course, will be the generation that will live longest with the legacy or the consequences of Brexit, and he says that 'The moving or closure of Airbus in the UK would result in huge job losses, that would start a negative multiplier effect, businesses in the local area would relocate or close.' By moving, of course, that would mean that people don't have the opportunity to go on work experience at Airbus or to complete apprentice programmes - the programmes that hundreds of young people across the area are doing and want to do, and are aspiring to do because they see Airbus as one of their dream jobs. Now, Shaun clearly understands the effects of the chaotic Brexit policies currently being pursued by this UK Government, even more so, I venture to say, than some UK Government Ministers. And that's the underlying issue here, I think, isn't it, that the current Brexit policy being pursued by the UK Government to leave the EU single market and the customs union - ? I recognise, as you referred to, I think, earlier, that the Welsh Government's position on Brexit is to maintain membership of both. It was certainly detailed in the White Paper, 'Securing Wales's Future', that was co-authored with my party, but I have to say that the actions by the UK Labour Party have contradicted that. I'm just wondering whether the Cabinet Secretary shares some of my frustration at how ineffective Labour MPs have been in stopping this prospect of a hard Brexit. We've seen the banners at Labour Live, we heard the chants and the singing at the rally at the weekend. Does he not feel a smidgen of regret that Labour opposition at Westminster is failing to change this trajectory that is leading us down this horrible path? And does he not wish that things were being done differently by his own party, whilst not letting the Conservatives off the hook? Because if that trajectory isn't successfully changed, then I fear, as many other people have said before me, that this Airbus example is just the tip of the iceberg. Usually, when I respond to a statement, my first questions is, 'What's the Government going to do about this?' But, of course, the scale of this prospect is so huge, it's so unprecedented in the devolved era, that it's quite a difficult question to ask, let alone answer. But I would like to know, and following on from the questions asked previously, what scenario planning the Government has done. Have you plotted out what the impact of a hard Brexit would be and what action you would consider to try, as much as you can, to mitigate those impacts? You mentioned your economic action plan, 'Prosperity for All', are you revisiting that in any way in the light of this? Because the thrust of it, and it's one that many of us support, is that we need to grow more well-paid and highly skilled jobs here in Wales. But, of course, this will require a rearguard action, because we're moving in the wrong direction. It will be about consolidation, as best we can, let alone growth in that particular respect. Airbus, of course, has its risk assessment, as we've all read. Where is the Government's risk assessment? Have you done some of that work? Maybe you could let us know. And, of course, the impact that this will have on further education and higher education is significant. Both the Cabinet Secretary and myself were at a meeting of the cross-party group from north Wales, last week, where we were left in no uncertain terms about the impact on important institutions in north-east Wales, such as Coleg Cambria. It would be significant, and I'm wondering what discussions the Cabinet Secretary has had with his Cabinet colleagues about maybe how some of those impacts could be mitigated and managed if they were to be realised.
Welsh: Rydym ni i gyd yn cofio, rwy'n siŵr, yn ôl yn 1980, pan welodd Glannau Dyfrdwy ddiswyddo ar y raddfa fwyaf yn yr oes fodern pan ddiswyddodd gwaith dur Shotton dros 6,500 o weithwyr mewn un diwrnod. Wrth gwrs, cymerodd genhedlaeth i'r ardal oresgyn hynny. Yn wir, rwy'n siŵr eu bod nhw'n dal i deimlo'r effeithiau. Ond mae wedi ei ailsefydlu ei hun - yr ardal - yn bwerdy diwydiannol yng ngogledd-ddwyrain Cymru, ond, wrth gwrs, mae ymyriad yr wythnos diwethaf wedi taflu cysgod arall sy'n peri pryder enfawr o ran swyddi, o ran yr effaith ar yr economi ehangach ac o ran y gadwyn gyflenwi ehangach, yn sicr. A phe bai Airbus yn rhoi'r gorau i'w gweithrediadau ym Mrychdyn, rwy'n ofni y byddai'r effeithiau nid cynddrwg, ond yn ôl pob tebyg yn waeth na'r rhai a gafwyd yn ôl yn 1980. Felly, mae hyn yn galw pobl ym mhob rhan o'r DU i ddod at eu coed o ran Brexit. Dyma'r realiti y mae llawer ohonom ni wedi bod yn rhybuddio amdano ers amser hir iawn, ac mae'n golygu bod gweithwyr medrus sydd ar gyflogau da yn wynebu ansicrwydd enfawr. Ni wnaiff ddigwydd dros nos. Beth bynnag fo'r amgylchiadau, bydd yn cymryd blynyddoedd, os yw hyn yn digwydd, i'r buddsoddi ddiflannu, ond yn sicr mae'n bwrw cysgod dros weithwyr diwyd, ymroddedig a ffyddlon Airbus, y bobl ifanc sydd yno ar hyn o bryd, yn astudio ar gyfer eu prentisiaethau, a miloedd o weithwyr, fel y dywedais yn gynharach, yn y gadwyn gyflenwi ehangach sy'n ofni'r effaith a gaiff Brexit ar eu swyddi. Hoffwn gyfeirio at erthygl yn y wasg a welais yn The Leader lle mae Shaun Hingston, cynrychiolydd cyngor ieuenctid 15 mlwydd oed o Saltney - rydych wedi ei gweld; rwy'n falch. Mae'n gwneud rhai sylwadau perthnasol, go iawn, ynghylch sut y byddai ymadawiad Airbus o'r DU yn drychinebus i bobl ifanc yng Nghymru, ac mae ef wir yn adlewyrchu'r ing y mae'r genhedlaeth iau yn ei deimlo - nhw, wrth gwrs, fydd y genhedlaeth a fydd yn byw hwyaf gydag etifeddiaeth neu ganlyniadau Brexit, ac mae'n dweud: Byddai symud neu gau Airbus yn y DU yn arwain at ddiswyddiadau anferth, a fyddai'n sbarduno effaith lluosydd negyddol, ac y byddai busnesau yn yr ardal leol yn adleoli neu'n cau. Byddai symud, wrth gwrs, yn golygu na fydd gan bobl y cyfle i fynd ar brofiad gwaith yn Airbus neu i gwblhau rhaglenni prentisiaeth - y rhaglenni y mae cannoedd o bobl ifanc ledled yr ardal yn eu gwneud ac am eu gwneud, ac yn gobeithio eu gwneud oherwydd eu bod yn gweld Airbus yn un o swyddi eu breuddwydion. Nawr, mae Shaun yn amlwg yn deall effeithiau'r polisïau Brexit di-drefn y mae Llywodraeth y DU yn eu canlyn ar hyn o bryd, hyd yn oed yn fwy felly, mentraf ddweud, na rhai o Weinidogion Llywodraeth y DU. A dyna yw'r mater sylfaenol yma, rwy'n credu, onid e, sef bod y polisi Brexit presennol y mae Llywodraeth y DU yn ei ddilyn i adael marchnad sengl ac undeb tollau yr UE - ? Rwy'n cydnabod, fel y gwnaethoch gyfeirio ato, rwy'n credu, yn gynharach, mai safbwynt Llywodraeth Cymru ar Brexit yw parhau'n aelodau o'r ddau. Yn sicr, nodwyd hynny yn y Papur Gwyn, 'Sicrhau Dyfodol Cymru', a gafodd ei lunio ar y cyd â fy mhlaid i, ond mae'n rhaid imi ddweud bod yr hyn y mae Plaid Lafur y DU wedi'i wneud wedi gwrthweithio hynny. Ond tybed a yw Ysgrifennydd y Cabinet yn rhannu rhywfaint o fy rhwystredigaeth o ran pa mor aneffeithiol y mae ASau Llafur wedi bod o ran atal y posibilrwydd hwn o Brexit caled. Rydym ni wedi gweld y baneri yn Labour Live, wedi clywed y siantio a'r canu yn y rali dros y penwythnos. Onid yw'n teimlo mymryn o ofid bod gwrthwynebiad Llafur yn San Steffan yn methu â newid y cyfeiriad hwn sy'n ein harwain ar hyd y llwybr ofnadwy hwn? Ac onid yw'n dymuno y byddai ei blaid ef ei hun yn gwneud pethau'n wahanol, yn hytrach na gadael i'r Ceidwadwyr wneud fel y mynnont? Oherwydd os nad ydynt yn llwyddo i newid y cyfeiriad hwnnw, rwy'n ofni, fel y mae llawer o bobl eraill wedi'i ddweud o fy mlaen i, mai dim ond dechrau pethau fydd enghraifft Airbus. Fel arfer, pan fyddaf yn ymateb i ddatganiad, fy nghwestiwn cyntaf yw, 'Beth mae'r Llywodraeth yn mynd i'w wneud am hyn?' Ond, wrth gwrs, mae'r posibilrwydd hwn mor enfawr, ac mor ddigynsail yn yr oes ddatganoledig, nes ei fod yn gwestiwn anodd ei ofyn, heb sôn am ei ateb. Ond fe hoffwn i wybod, ac i ddilyn y cwestiynau sydd wedi cael eu gofyn yn barod, sut mae'r Llywodraeth wedi cynllunio ar gyfer gwahanol sefyllfaoedd. Ydych chi wedi amlinellu beth fyddai effaith Brexit caled a pha gamau fyddech chi'n eu hystyried i geisio, cymaint ag y gallwch chi, lliniaru'r effeithiau hynny? Rydych chi wedi sôn am eich cynllun gweithredu economaidd 'Ffyniant i Bawb'. Ydych chi'n ailystyried hwnnw mewn unrhyw ffordd yn sgil hyn? Oherwydd y byrdwn, sy'n un y mae llawer ohonom yn ei gefnogi, yw bod angen inni ddatblygu mwy o swyddi hynod fedrus sy'n talu'n dda yma yng Nghymru. Ond, wrth gwrs, bydd angen gwrthsafiad, oherwydd rydym ni'n symud i'r cyfeiriad anghywir. Bydd yn fater o sefydlogi, cystal ag y gallwn ni, heb sôn am dyfu yn hynny o beth. Wrth gwrs, mae gan Airbus eu hasesiad risg, fel yr ydym ni i gyd wedi darllen. Ble mae asesiad risg y Llywodraeth? Ydych chi wedi gwneud rhywfaint o'r gwaith hwnnw? Efallai y gallech roi gwybod i ni. Ac, wrth gwrs, mae'r effaith a gaiff hyn ar addysg bellach ac addysg uwch yn sylweddol. Roedd Ysgrifennydd y Cabinet a minnau mewn cyfarfod o'r grŵp trawsbleidiol o ogledd Cymru, yr wythnos diwethaf, lle dywedwyd wrthym ni heb unrhyw amheuaeth am yr effaith ar sefydliadau pwysig yn y gogledd-ddwyrain, fel Coleg Cambria. Byddai'n sylweddol, ac rwy'n meddwl tybed pa drafodaethau a fu rhwng Ysgrifennydd y Cabinet a'i gyd-Weinidogion yn y Cabinet ynglŷn â sut efallai y gellid lliniaru rhai o'r effeithiau hynny a'u rheoli pe baen nhw'n cael eu gwireddu.