English: Thank you very much, Llywydd. It is a particular pleasure for me to make my first statement - hopefully not the last - as Minister, on the future of Cadw. Earlier this year, the Cabinet Secretary for Economy and Transport provided an update on the recommendations of the steering group report, 'Historic Wales - A roadmap towards Success, Resilience and Sustainability for the Heritage of Wales'. The report included a specific recommendation relating to the future governance of Cadw, and that a business case should be taken forward to identify the best options. The business case was received at the end of September, it was presented by the Cabinet Secretary to his Cabinet colleagues in October, and I am happy to implement the Cabinet decision, and to accept its core recommendation that Cadw should remain part of Government. In the business case, consideration was carefully given to the steering group recommendations that Cadw should become a charitable body or an executive agency outside of Welsh Government. Having considered this carefully, and measured this against the status quo, and undertaking an in-depth analysis of the functions of Cadw and the drivers for change, it was seen that the arguments in favour and against Cadw being inside Government were relatively evenly balanced. However, in the current climate of financial challenges, in terms of legislative time and in issues of HR related to creating a new organisation, we had to look too at the fact that Cadw had been very successful in terms of increasing its income levels within Government, and contributing towards innovative legislation and policy development. One other key issue is the additional costs of creating a separate body. Also, by remaining within Government, Cadw could have made a greater contribution to our central goal of 'Prosperity for All'. And so, whilst there are potential benefits having been identified of moving the organisation to a more arms-length status, I want to emphasise how exceptionally well Cadw has performed, particularly over recent years within Government - commercial performance driven by major improvements to the Cadw visitor experience. I've had wonderful experiences myself, particularly in north Wales with the work done at our castles. The year 2016-17 was the most successful in Cadw's history, with £6.6 million in generated in income. Following on from this, early indications of visitor figures for this year suggest that Cadw is on course for another successful year. Cadw has run several successful marketing campaigns and has won awards, which encourage visitors to the historic sites in the care of Welsh Government. Cadw has achieved this and has delivered groundbreaking legislation in terms of engagement with the public, and has brought about social and economic benefits for the people of Wales. Therefore, in examining the case for retaining Cadw within Government, the business case recommended a series of business improvements that will be an important way of addressing issues identified by previous reviews, in terms of staff and stakeholders. Therefore, this will enable Cadw to function better whilst responding to the issues raised in recent reviews and including the need to generate further income and to work more effectively within public sector governance requirements. I want see Cadw's success continuing, and these improvements will provide greater clarity for all by ensuring that key strategic decisions will remain with us as Welsh Ministers and the day-to-day operations with officials. It also allows for better planning and provides flexibility on recruitment within budgets. Cadw will also continue to be an active member in its own right in the strategic partnership for the heritage sector. This partnership is taking forward a number of collaborative activities allowing our national heritage organisations to share expertise and become more effective, resilient and commercially astute in the challenging financial climate that we face. The new arrangements for Cadw, in my view, will allow it to build on its current success and maximise the contribution of the partnership and the wider heritage and prosperity of Wales. Thank you very much.
Welsh: Diolch yn fawr, Llywydd. Mae'n bleser arbennig i mi gael gwneud fy natganiad cyntaf - gobeithio nid yr olaf - fel Gweinidog, ar ddyfodol Cadw. Yn gynharach eleni, fe wnaeth Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a Thrafnidiaeth roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Cynulliad am yr argymhellion yn adroddiad y grŵp llywio, 'Cymru Hanesyddol - Ar drywydd Llwyddiant, Cadernid a Chynaliadwyedd ar gyfer Treftadaeth Cymru'. Roedd yr adroddiad yma yn cynnwys argymhelliad penodol ynglŷn â dyfodol trefniadau llywodraethiant Cadw, ac y dylid paratoi achos busnes i nodi'r opsiynau gorau. Fe ddaeth yr achos busnes i law ddiwedd mis Medi, fe'i cyflwynwyd gan Ysgrifennydd y Cabinet i'w gydweithwyr ym mis Hydref, ac rwyf innau'n hapus iawn i weithredu penderfyniad y Cabinet, ac i dderbyn yr argymhelliad craidd y dylai Cadw barhau yn rhan o'r Llywodraeth. Yn yr achos busnes, fe gafwyd ystyriaeth ofalus i argymhellion y grŵp llywio y gallai Cadw ddod yn gorff elusennol neu'n asiantaeth weithredol y tu allan i Lywodraeth Cymru. Wedi ystyried hyn yn ofalus, a mesur yr achos busnes gerbron y sefyllfa bresennol, a dadansoddi'n fanwl swyddogaethau Cadw a'r gwahanol ffactorau sy'n sbarduno newid, fe welwyd bod y dadleuon o blaid ac yn erbyn cadw Cadw yn rhan o'r Llywodraeth yn weddol gytbwys. Fodd bynnag, yn yr hinsawdd o heriau ariannol sydd gyda ni - o ddiffygion amser deddfwriaeth, ac o adnoddau dynol yn gysylltiedig â chreu sefydliad newydd - roedd yn rhaid i ni edrych hefyd ar y ffaith bod Cadw wedi bod yn llwyddiannus iawn o ran cynyddu lefelau incwm o fewn y Llywodraeth, a chyfrannu tuag at ddeddfwriaeth flaengar a blaenoriaethau polisi. Un mater allweddol, wrth gwrs, yw'r costau ychwanegol o greu sefydliad ar wahân. Hefyd, drwy barhau o fewn y Llywodraeth, fe fyddai Cadw wedi gallu gwneud mwy o gyfraniad at nod canolog ein polisi creiddiol, 'Ffyniant i Bawb'. Ac, felly, er bod yna fanteision posib wedi cael eu hadnabod o symud y sefydliad i statws mwy hyd braich, rwyf am bwysleisio pa mor eithriadol o dda mae Cadw wedi perfformio, yn enwedig dros y blynyddoedd diwethaf, o fewn y Llywodraeth - y perfformiad masnachol yn cael ei ysgogi gan welliannau mawr i brofiad ymwelwyr. Rwyf wedi cael profiad arbennig ohonynt, wrth gwrs, yn enwedig yn y gogledd, yn y gwaith sydd wedi'i wneud yn y cestyll. Y flwyddyn 2016-17 oedd y flwyddyn mwyaf llwyddiannus yn holl hanes Cadw, gyda £6.6 miliwn o incwm. Yn dilyn hyn, mae'r arwyddion cynnar am ffigurau ymwelwyr y flwyddyn yma yn awgrymu bod Cadw ar y trywydd iawn ar gyfer blwyddyn lwyddiannus arall. Mae Cadw wedi cynnal sawl ymgyrch farchnata lwyddiannus, wedi ennill gwobrau sy'n annog ymwelwyr i fynd i safleoedd hanesyddol o dan ofal Llywodraeth Cymru, ac mae Cadw wedi cyflawni hyn hefyd ac wedi trawsnewid diwylliant ymgysylltu â'r cyhoedd. Wrth wneud hynny, mae wedi ein helpu ni i sicrhau manteision cymdeithasol ac economaidd sylweddol ar gyfer pobl Cymru. Felly, wrth ystyried yr achos yma o blaid cadw'r sefydliad Cadw yn rhan o'r Llywodraeth, fe argymhellwyd nifer o welliannau busnes a fydd yn ffordd bwysig o fynd i'r afael â'r materion a nodwyd gan adolygiadau blaenorol, o ran staff a rhanddeiliaid. Felly, bydd y rhain yn ei gwneud yn bosibl i Cadw weithredu'n well gan ymateb i'r potensial a godwyd mewn adolygiadau diweddar, gan gynnwys yr angen i gynhyrchu mwy o incwm eto a gweithio'n fwy effeithiol o fewn gofynion llywodraethu yn y sector cyhoeddus. Rwyf am weld llwyddiant Cadw yn parhau, ac mae'r gwelliannau hyn yn mynd i roi mwy o eglurder i bawb trwy sicrhau bod penderfyniadau strategol allweddol yn parhau gyda ni fel Gweinidogion Cymru a'r gwaith o ddydd i ddydd gyda swyddogion. Mae hefyd yn caniatáu gwell cynllunio a hyblygrwydd o ran recriwtio o fewn cyllidebau. Bydd Cadw hefyd yn parhau i fod yn aelod gweithgar yn ei hawl ei hun yn y bartneriaeth strategol ar gyfer y sector treftadaeth. Mae'r bartneriaeth yma yn cynnal nifer o weithgareddau cydweithredol sy'n caniatáu i'r sefydliadau treftadaeth cenedlaethol rannu arbenigedd a dod yn fwy effeithiol, yn wydn ac yn graff yn fasnachol yn yr hinsawdd heriol yr ydym ni ynddi hi. Mi fydd y trefniadau newydd ar gyfer Cadw, yn fy marn i, yn caniatáu iddo adeiladu ar ei lwyddiant presennol a manteisio i'r eithaf wrth gyfrannu at y bartneriaeth ehangach yn hanes treftadaeth Cymru a ffyniant y genedl. Diolch i chi am wrando.