English: I speak briefly in support of the main motion put forward in the names of Rebecca Evans and Siân Gwenllian. This is a moment when decisive leadership really matters: leadership at the top of Government, leadership in political parties, and leadership from us in the communities that we represent. And I commend the leadership that is being shown by the First Minister and by Welsh Government, represented by my own party of Welsh Labour, of course, but also with representation from the Welsh Liberal Democrats and an independent member of the Government, who have come to a difficult but collective decision on the best way forward for Wales and the people of Wales, based on the evidence and the data showing the rise in the virus. I commend also the leadership shown by the support of Plaid Cymru, with this motion jointly laid in their name too, recognising, as we've just heard, the urgency of the situation. Moreover, I commend the leadership of front-line nurses and doctors, and allied professionals and unions, who have supported the measures proposed because they know first-hand directly the rising threat to our NHS unless we turn this virus back on its heels. I also commend the individual leadership in their homes and their workplaces, their families and their communities of the vast majority of the people of Wales - in my area of Ogmore, but throughout Wales - who've led by example. By complying with the rules and the guidance so far, they've helped to slow the rise and the spread of the virus below that which we see in other parts of the United Kingdom. So, First Minister, health Minister and others, I support the measures proposed and the firebreak encompassed in the motion before us today, but in doing so, I would also ask you to consider some important questions. The additional economic measures and financial measures are hugely welcome, but I wonder if you could outline how the discretionary fund that's available to local authorities will work. Will it be available to especially those smaller self-employed businesses that have fallen outside the criteria of support for business rate relief and related support because they have no premises or they're below the turnover threshold for the ERF, set at £50,000, or they're not VAT registered, or they're relatively new start-up businesses that, over the last two or three years, have sunk their costs into the start-up and cannot therefore demonstrate high profit or turnover? So, will this discretionary fund, which I really welcome, be able to consider any of these small entrepreneurs who have slipped between the current stools of business and job support? And if so, how do they go about it and how easy is it to apply? And also, in respect of business and job support, can he continue to make, as First Minister, representations to the UK Government to work with us in Wales by ensuring that job support is in place in time for our timely firebreak measures? It's not our fault, after all, that the Prime Minister is delaying and dithering on wider measures in England. But can I also urge him to press them to rethink the level of support for job retention, which will drop, as we know, from the furloughed level of 80 per cent to just over 67 per cent? It seems like Cabinet Ministers in the UK Government don't understand that a landlord will not accept 67 per cent of the rent, the supermarket will not accept 67 per cent of the food trolley bill, the electric and gas supplier is not going to accept 67 per cent of the energy bill, or the mortgage company 67 per cent of that month's payment. And finally and crucially, could he lay out, straightforwardly, honestly, clearly today for the people of Wales what confidence he and the Government have that if we all do our bit, if we all comply with the rules for 17 days from this Friday at 6.00 p.m., this will indeed knock the virus back on its heels again, get us to Christmas and within sight of the new year, and what more we may then need to do to get us to Easter and to the summer, and the realistic hope of medical interventions, including vaccines, which may help us live with COVID-19 going forward? Thank you, Presiding Officer.
Welsh: Rwy'n siarad yn fyr i gefnogi'r prif gynnig a gyflwynwyd yn enwau Rebecca Evans a Siân Gwenllian. Mae hon yn adeg pan fo arweinyddiaeth bendant yn wirioneddol bwysig: arweinyddiaeth ar frig y Llywodraeth, arweinyddiaeth mewn pleidiau gwleidyddol, ac arweinyddiaeth gennym ni yn y cymunedau yr ydym ni'n eu cynrychioli. Ac rwy'n cymeradwyo'r arweinyddiaeth sy'n cael ei dangos gan y Prif Weinidog a gan Lywodraeth Cymru, a gynrychiolir gan fy mhlaid i fy hun, Llafur Cymru, wrth gwrs, ond hefyd gyda chynrychiolaeth gan Ddemocratiaid Rhyddfrydol Cymru ac aelod annibynnol o'r Llywodraeth, sydd wedi dod i benderfyniad anodd ond ar y cyd ar y ffordd orau ymlaen i Gymru a phobl Cymru, ar sail y dystiolaeth a'r data sy'n dangos y cynnydd yn y feirws. Rwyf i'n cymeradwyo hefyd yr arweinyddiaeth a ddangoswyd gan gefnogaeth Plaid Cymru, wrth i'r cynnig hwn gael ei osod ar y cyd yn eu henw hwythau hefyd, gan gydnabod, fel yr ydym ni newydd ei glywed, argyfwng y sefyllfa. At hynny, rwy'n cymeradwyo arweinyddiaeth nyrsys a meddygon ar y rheng flaen, a gweithwyr proffesiynol ac undebau cysylltiedig, sydd wedi cefnogi'r mesurau a gynigiwyd oherwydd eu bod nhw'n gwybod yn uniongyrchol am y bygythiad cynyddol i'n GIG oni bai ein bod ni'n gwyrdroi cyfeiriad y feirws hwn. Rwy'n cymeradwyo hefyd yr arweinyddiaeth unigol yng nghartrefi a gweithleoedd, teuluoedd a chymunedau mwyafrif helaeth pobl Cymru - yn fy ardal i yn Ogwr, ond ledled Cymru - sydd wedi arwain drwy esiampl. Trwy gydymffurfio â'r rheolau a'r canllawiau hyd yn hyn, maen nhw wedi helpu i arafu cynnydd a lledaeniad y feirws yn is na'r hyn yr ydym yn ei weld mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig. Felly, Prif Weinidog, Gweinidog iechyd ac eraill, rwy'n cefnogi'r mesurau a gynigir a'r cyfnod atal byr sydd wedi ei gwmpasu yn y cynnig sydd ger ein bron heddiw, ond wrth wneud hynny, gofynnaf i chi hefyd ystyried rhai cwestiynau pwysig. Mae'r mesurau economaidd a mesurau ariannol ychwanegol i'w croesawu'n fawr, ond tybed a wnewch chi amlinellu sut y bydd y gronfa cymorth dewisol sydd ar gael i awdurdodau lleol yn gweithio. A fydd hi ar gael yn arbennig i'r busnesau hunangyflogedig llai hynny nad ydyn nhw yn gymwys ar gyfer cymorth yn ôl y meini prawf ar gyfer rhyddhad ardrethi busnes a chymorth cysylltiedig gan nad oes ganddyn nhw safle neu oherwydd eu bod yn is na'r trothwy trosiant ar gyfer y Gronfa Cadernid Economaidd, a bennwyd ar £50,000, neu nad ydyn nhw wedi eu cofrestru ar gyfer TAW, neu eu bod yn fusnesau newydd wedi cychwyn yn gymharol ddiweddar sydd, dros y ddwy neu dair blynedd diwethaf, wedi gwario eu costau ar y busnes newydd ac felly nid ydyn nhw'n gallu dangos elw na throsiant uchel? Felly, a fydd y gronfa cymorth dewisol hon, yr wyf i'n ei chroesawu'n fawr, yn gallu ystyried unrhyw rai o'r entrepreneuriaid bach hyn sydd wedi llithro trwy'r rhwyd bresennol o ran cymorth busnes a swyddi? Ac os felly, beth maen nhw i fod i'w wneud a pha mor hawdd yw hi i wneud cais? A hefyd, o ran cymorth busnes a swyddi, a yw e'n gallu parhau, yn ei swydd Prif Weinidog, i gyflwyno sylwadau i Lywodraeth y DU i weithio gyda ni yng Nghymru trwy sicrhau bod cymorth swyddi ar gael mewn pryd ar gyfer ein mesurau cyfnod atal amserol? Nid ein bai ni yw hi, wedi'r cyfan, bod Prif Weinidog y DU yn gohirio ac yn petruso o ran mesurau ehangach yn Lloegr. Ond a gaf i hefyd ei annog i bwyso arnyn nhw i ailystyried lefel y cymorth i gadw swyddi, a fydd yn gostwng, fel y gwyddom, o'r lefel ffyrlo o 80 y cant i ychydig dros 67 y cant? Mae'n ymddangos nad yw Gweinidogion y Cabinet yn Llywodraeth y DU yn deall na fydd landlord yn cael 67 y cant o'r rhent, na fydd yr archfarchnad yn cael 67 y cant o'r bil cart bwyd, na fydd y cyflenwr trydan a nwy yn cael 67 y cant o'r bil ynni, na'r cwmni morgeisi yn cael 67 y cant o daliad y mis hwnnw. Ac yn olaf ac yn hollbwysig, a wnaiff ef nodi, yn syml, yn onest, yn glir heddiw i bobl Cymru faint o ffydd sydd ganddo ef a'r Llywodraeth, os byddwn ni i gyd yn gwneud ein rhan, os byddwn ni i gyd yn cydymffurfio â'r rheolau am 17 diwrnod o'r dydd Gwener hwn am 6.00pm, y bydd hyn wir yn atal lledaeniad y feirws unwaith eto, yn sicrhau ein bod yn cyrraedd y Nadolig ac o fewn golwg y flwyddyn newydd, a beth arall y gallai fod angen i ni ei wneud wedyn i fynd â ni at y Pasg ac i'r haf, a'r gobaith realistig o ymyraethau meddygol, gan gynnwys brechlynnau, a allai ein helpu i fyw gyda COVID-19 yn y dyfodol? Diolch, Llywydd.