English: I fully support the proposed ombudsman Bill. I'm pleased that the first recommendation from the Equality, Local Government and Communities Committee is to agree the general principles of the Bill, or this debate would have finished a lot earlier than it's going to. I also agree with Mark Drakeford that all legislation being brought forward can be improved during the legislative process. I think that's something that we all, perhaps, need to think about. Can I also thank Simon Thomas for leading on this Bill throughout this Assembly? I would also like to put on record my thanks to Jocelyn Davies, who chaired the Finance Committee in the last Assembly and produced the basis of this Bill. I wish to concentrate today on three main points. The ability to carry out own-initiative investigations, which is available to several other ombudsmen, is important, but it is also important that there are checks and balances to ensure this is not abused. Suggesting the ombudsman consults with other regulators and commissioners before doing so is an important one. Also, if the Assembly controls the budget of the ombudsman, and if the Assembly believes the own-initiative investigations are not value for money, then it can refuse to provide funding for it in the future. I think that is key. The other thing is that, without own-initiative, if you've got seven nursing homes that are owned by one company, and we've had complaints from four of them, you can't go into any of the other three that are run by the same company, which are likely to have the same problems, because you haven't had a complaint from them. The danger is that the bad practice in the other four will be carried out in the other three and you cannot investigate. One of the key proposals is that oral complaints are received. We as Members regularly receive oral complaints. A lot of people are much happier talking to us and giving us an oral complaint than they are putting it in writing, either e-mail or letter. They're not confident in writing. Allowing the ombudsman to receive oral complaints will allow people who do not now complain to do so. The ombudsman accepting oral complaints is in line with the NHS Concerns, Complaints and Redress Arrangements (Wales) Regulations 2011, collectively known as 'Putting Things Right'. So, we don't want a situation where you can go to the NHS, you go through the whole of the NHS procedure complaining, and then when you want to go to the ombudsman, you can't complain orally, you have to put it in writing. That is going to debar a number of people. They're going to be the people who are going to be less educated, less capable of going through the process, and I don't think anybody in this room would like that to happen. So, I think it really is important that those who are not happy in writing are able to deliver their complaints orally. I support the ombudsman having the power to investigate private medical treatment. We've had cases where people have gone to the NHS, gone back to private, gone to the NHS again, and they have a problem. The ombudsman can do the two NHS bits, but the bit in the middle that has been done privately he cannot go through. That is a definite problem, and it's one the ombudsman himself recognises. He cannot be sure at what stage and where the problem occurred. It does limit the ombudsman's ability to investigate private care as part of an NHS patient's journey pathway. It means he cannot give the complainant a full response and this, I feel, and I'm sure other people feel, is unsatisfactory. Any finding with regard to maladministration or service failures should have the same principles applied as NHS healthcare to ensure consistency. This Bill is about improving the ability of the ombudsman to deal with complaints of the people of Wales, and I urge Members to support it because it's about making life better for the people we're here to represent.
Welsh: Rwy'n cefnogi'r Bil ombwdsmon arfaethedig. Rwy'n falch mai argymhelliad cyntaf y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau yw cytuno ar egwyddorion cyffredinol y Bil, neu byddai'r ddadl hon wedi dod i ben yn llawer cynt nag y bydd mewn gwirionedd. Rwyf hefyd yn cytuno â Mark Drakeford y gellir gwella pob deddfwriaeth a gyflwynir yn ystod y broses ddeddfwriaethol. Credaf fod hynny'n rhywbeth y mae angen i bawb ohonom ei ystyried o bosibl. A gaf fi hefyd ddiolch i Simon Thomas am arwain ar y Bil drwy gydol y Cynulliad hwn? Hoffwn gofnodi fy niolch hefyd i Jocelyn Davies, a gadeiriodd y Pwyllgor Cyllid yn y Cynulliad diwethaf a chynhyrchu'r sail ar gyfer y Bil hwn. Hoffwn ganolbwyntio ar dri phrif bwynt heddiw. Mae'r gallu i gynnal ymchwiliadau ar ei liwt ei hun, sydd ar gael i sawl ombwdsmon arall, yn bwysig, ond mae hefyd yn bwysig gwirio a chydbwyso er mwyn sicrhau nad yw hyn yn cael ei gamddefnyddio. Mae awgrymu y dylai'r ombwdsmon ymgynghori â rheoleiddwyr a chomisiynwyr eraill cyn gwneud hynny yn un pwysig. Hefyd, os yw'r Cynulliad yn rheoli cyllideb yr ombwdsmon, ac os yw'r Cynulliad yn credu nad yw ymchwiliadau ar ei liwt ei hun yn cynnig gwerth am arian, yna gall wrthod darparu cyllid ar eu cyfer yn y dyfodol. Credaf fod hynny'n allweddol. Y peth arall yw, heb ymchwiliadau ar ei liwt ei hun, os oes gennych saith o gartrefi nyrsio sy'n eiddo i un cwmni, a'n bod wedi cael cwynion o bedwar ohonynt, ni allwch ymweld ag unrhyw un o'r tri arall sy'n eiddo i'r un cwmni, sy'n debygol o fod â'r un problemau, oherwydd nid ydych wedi cael cwyn amdanynt. Y perygl yw y bydd yr arferion gwael yn y pedwar cyntaf yn cael eu cyflawni yn y tri arall ac ni fyddwch yn gallu ymchwilio. Un o'r cynigion allweddol yw bod cwynion yn cael eu derbyn ar lafar. Rydym ni fel Aelodau yn derbyn cwynion ar lafar yn rheolaidd. Mae nifer o bobl yn llawer hapusach yn siarad â ni ac yn gwneud cwynion ar lafar nag y maent yn eu gwneud yn ysgrifenedig, boed yn e-bost neu'n llythyr. Nid ydynt yn teimlo'n hyderus i ysgrifennu. Bydd caniatáu i'r ombwdsmon dderbyn cwynion ar lafar yn caniatáu i bobl nad ydynt yn cwyno ar hyn o bryd i wneud hynny. Mae gallu'r ombwdsmon i dderbyn cwynion ar lafar yn cydymffurfio â Rheoliadau'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol (Trefniadau Pryderon, Cwynion ac Iawn) (Cymru) 2011, a elwir gyda'i gilydd yn 'Gweithio i Wella'. Felly, nid ydym eisiau sefyllfa lle y gallwch fynd at y GIG, lle rydych yn dilyn gweithdrefn gwyno'r GIG i'r pen, ac yna pan fyddwch eisiau mynd at yr ombwdsmon, ni allwch gwyno ar lafar, mae'n rhaid i chi ei gwyno'n ysgrifenedig. Bydd hynny'n atal nifer o bobl. Bydd y bobl hynny'n llai addysgedig, yn llai abl i ddilyn y broses, ac nid wyf yn credu y byddai unrhyw un yn yr ystafell hon yn dymuno i hynny ddigwydd. Felly, credaf ei bod yn wirioneddol bwysig fod y bobl nad ydynt yn hapus yn cyflwyno eu cwynion yn ysgrifenedig yn gallu eu cyflwyno ar lafar. Rwy'n cytuno y dylai'r ombwdsmon gael pŵer i ymchwilio i driniaethau meddygol preifat. Rydym wedi cael achosion lle mae pobl wedi mynd at y GIG, wedi mynd yn ôl at ofal iechyd preifat, wedi mynd at y GIG unwaith eto, ac mae ganddynt broblem. Mae'r ombwdsmon yn gallu ymdrin â'r ddau ymweliad â'r GIG, ond nid yw'n gallu ymdrin â'r darn yn y canol sydd wedi cael ei wneud yn breifat. Mae honno'n broblem bendant, ac mae'n un y mae'r ombwdsmon ei hun yn ei chydnabod. Ni all fod yn siŵr ar ba gam a lle y digwyddodd y broblem. Mae'n cyfyngu ar allu'r ombwdsmon i ymchwilio i ofal preifat fel rhan o lwybr gofal claf y GIG. Mae'n golygu na all roi ymateb llawn i'r achwynydd ac rwy'n teimlo bod hyn, ac rwy'n siŵr bod pobl eraill yn teimlo bod hyn yn anfoddhaol. Dylid cymhwyso'r un egwyddorion ag ar gyfer gofal iechyd y GIG mewn unrhyw ganfyddiad sy'n ymwneud â chamweinyddu neu fethiant gwasanaethau er mwyn sicrhau cysondeb. Mae'r Bil hwn yn ymwneud â gwella gallu'r ombwdsmon i ymdrin â chwynion pobl Cymru, ac rwy'n annog yr Aelodau i'w gefnogi oherwydd mae'n ymwneud â gwella bywydau'r bobl rydym ni yma i'w cynrychioli.