English: Could I thank Llyr for his questions? It's disappointing to hear that schools that are supposedly part of the pioneer programme don't recognise that. Pioneer schools are an important part of developing a number of strands of education policy, in terms of workforce development as well as curriculum development, and we need to redouble our efforts. I do share the Member's concerns about how we can engage all schools in this progress and process of change. I do think that there is a danger that I have detected since taking up this post, that there are schools that are very engaged in this process and then there are others that are simply sitting back and seemingly, maybe, will have a nasty shock in 2021 when the new curriculum falls upon them. So, I am looking at ways in which we can address that to ensure that everybody is a part of this process of change, especially with regard to the curriculum. But, I must say it's not all doom and gloom. Digital competency, which the Member will be aware, is one of the three key strands that runs across the curriculum alongside literacy and numeracy - . The digital competency framework will be available for schools in September of this year. So, although we don't expect it to be formally taught until 2021, that part of our new curriculum will be available for schools to begin to use that and incorporate it into their teaching from this September. And, we will be doing that with each part of the curriculum - building up. I do not want there to be a sudden, almost like a pushing of the switch in 2021, when, all of a sudden, we move from one system onto a new system; we have to be able to make that a part of a process. The Member asked whether I'd do - . The Liberal Democrat manifesto said that there would be a workforce survey and he asked whether I would do that by the end of this term. I can assure him that I will do that before the end of this year, in fact, and I look to have the first ever survey of the teaching workforce, and, importantly, the support staff workforce as well. I want to hear the views of all of those people who are involved in our education system and that survey will take part later on this year; he doesn't have to wait until the end of the Assembly term for it. With regard to workforce, I would not disagree with his analysis that maybe, for young people looking at future careers, perhaps the issue around bureaucracy and work-life balance, which will actually form part of our survey, are things that puts people off. We are actively engaging with the sector to look at bureaucracy and actually testing whether what we're asking them to do is actually adding value to the system. I will be looking to do what I can as a result of that work that is just beginning now, to strip out as much as I can, if at all possible. And, as I said, officials are already in contact to establish that piece of work. There is no doubt that this is a challenging time for the education system in Wales and there is a balance to be struck between moving forward with already-announced initiatives, and also, at the same time, wanting to put my own stamp on things and reflecting on some priorities that perhaps haven't been looked at in the past. I want to support education practitioners in their work and to raise the esteem in which they are held. I think that often is part of the issue and it's perhaps why people aren't coming forward to teach, or perhaps they're leaving the profession. There was a time when teachers were held in very high regard within the community, and I think that has changed. I want us to get to a place where, once again, teachers and school leaders are held in the very highest regard in our country. So, we are looking at improvement in every aspect of the education system, but it's not about creating more bureaucracy. We're trying to strip bureaucracy out, in fact. With regard to rural schools, it'll be the first time for the Welsh Government to have a rural schools policy. One exists in Scotland, one exists in England, and that's why I want to make progress in this area. I'm glad that he welcomes that. Yes, it will look at the issue of surplus places. He will be aware of the document agreed between myself and the First Minister that says that we will review existing policy with regard to surplus places, and especially how that impacts upon rural areas. So, we will be looking at that to see whether it is appropriate. Let me also say that the issue of surplus places is not just one for rural authorities. The desire to take out surplus places has had unintended consequences in some of our most urban areas. So, it's not alone a rural issue. But, the issue with the rural schools is to look to see what we can do to strengthen education in rural areas. It can be an incredibly challenging place to teach. If you are a headteacher in a very small school with a high workload, as well as all your responsibilities with regard to headship, making sure that there is a breadth of curriculum, making sure that you can support staff, it's a really, really challenging role for individual teachers, for leaders and for local authorities in rural areas. Therefore, we'll be looking to see what we can do to support them and to support those educational provisions. I do believe that federation is one way in which we can keep children within their communities, but also ensure that the quality of the education that they're receiving and the school leadership are as good as they can be. So, I'll be looking to develop that further. The Education Workforce Council is absolutely crucial, and I will be discussing with them ways in which we can support them and the role that they will play. They will have a crucial role in helping me set up the leadership academy. There has been a lack of support and lack of focus on leadership, and I want them to help me address those issues. With Welsh language, there are two issues here. There is the provision of Welsh-medium education, but also what we can do to develop Welsh as second language teaching in our schools, which is not where it should be and not as good as it should be. If we are to reach the Government's target of 1 million extra Welsh speakers, I think it's by 2050, then education has to be a part of that. But, to do that, not only do we need to get parents to make that positive choice, we need to have the workforce in place to do it. That's why I mentioned in my statement that we will need to resource additional teachers going into programmes so that they have got the skills to deliver that. I will be constantly reviewing whether the powers that I have are adequate to achieve the change that I want to achieve. Thank you.
Welsh: A gaf i ddiolch i Llyr am ei gwestiynau? Siomedig yw clywed nad yw ysgolion sydd i fod yn rhan o'r rhaglen arloesi yn cydnabod hynny. Mae ysgolion arloesi yn rhan bwysig o ddatblygu nifer o feysydd polisi addysg, o ran datblygu'r gweithlu yn ogystal â datblygu'r cwricwlwm, ac mae angen inni ailddyblu ein hymdrechion. Rwy'n rhannu pryderon yr Aelod ynglŷn â sut y gallwn ymgysylltu pob ysgol yn y cynnydd hwn a'r broses hon o newid. Rwyf wedi canfod ers imi ddechrau yn y swydd hon fod perygl bod rhai ysgolion sy'n ymgysylltu'n llawn yn y broses hon, ac yna mae ysgolion eraill sydd yn eistedd yn ôl ac, i bob golwg efallai, fydd yn cael sioc gas yn 2021 pan fydd y cwricwlwm newydd yn disgyn arnynt. Felly, rwy'n edrych am ffyrdd y gallwn fynd i'r afael â hynny er mwyn sicrhau bod pawb yn rhan o'r broses hon o newid, yn enwedig o ran y cwricwlwm. Ond rhaid i mi ddweud nad yw pethau'n ddu i gyd. Bydd yr Aelod yn ymwybodol fod cymhwysedd digidol yn un o'r tri llinyn allweddol sy'n rhedeg ar draws y cwricwlwm ochr yn ochr â llythrennedd a rhifedd - . Bydd y fframwaith cymhwysedd digidol ar gael ar gyfer ysgolion ym mis Medi eleni. Felly, er nad ydym yn disgwyl iddo gael ei addysgu'n ffurfiol tan 2021, bydd y rhan honno o'n cwricwlwm newydd ni ar gael i'r ysgolion i ddechrau ei defnyddio a'i hymgorffori yn eu haddysgu o'r mis Medi hwn. A byddwn yn gwneud hynny gyda phob rhan o'r cwricwlwm - adeiladu i fyny. Dydw i ddim eisiau gweld y newid yn digwydd yn sydyn, bron fel gwasgu'r botwm yn 2021, pan fyddwn yn symud yn sydyn o un system i system newydd; mae'n rhaid i ni fod yn gallu gwneud hynny yn rhan o'r broses. Gofynnodd yr Aelod a fyddwn i'n gwneud - . Roedd maniffesto'r Democratiaid Rhyddfrydol yn dweud y byddai arolwg o'r gweithlu, a gofynnodd yr Aelod a fyddwn i'n gwneud hynny erbyn diwedd y tymor hwn. Gallaf ei sicrhau y byddaf yn gwneud hynny cyn diwedd y flwyddyn hon, mewn gwirionedd, a bwriadaf gael yr arolwg cyntaf erioed o'r gweithlu addysgu, ac yn bwysig iawn, y gweithlu staff cymorth hefyd. Rwyf am glywed barn yr holl bobl hynny sy'n gysylltiedig â'n system addysg a bydd yr arolwg hwnnw'n digwydd yn ddiweddarach eleni; nid oes rhaid iddo aros tan ddiwedd tymor y Cynulliad amdano. O ran y gweithlu, ni fyddwn yn anghytuno â'i ddadansoddiad efallai, ar gyfer pobl ifanc sy'n edrych am yrfaoedd yn y dyfodol, bod y mater sy'n ymwneud â biwrocratiaeth a chydbwysedd rhwng bywyd a gwaith, a fydd mewn gwirionedd yn rhan o'n harolwg, efallai yn bethau sy'n digalonni pobl. Rydym yn ymwneud yn weithredol â'r sector i edrych ar fiwrocratiaeth a phrofi mewn gwirionedd a yw'r hyn yr ydym yn gofyn iddynt ei wneud yn ychwanegu gwerth at y system. Byddaf yn edrych i wneud yr hyn a allaf o ganlyniad i'r gwaith hwnnw sy'n dechrau yn awr, i dynnu allan cymaint ag y gallaf, os oes modd. Ac, fel y dywedais, mae swyddogion eisoes mewn cysylltiad er mwyn sefydlu'r darn hwnnw o waith. Nid oes amheuaeth fod hwn yn gyfnod heriol i'r system addysg yng Nghymru ac mae cydbwysedd i'w daro rhwng symud ymlaen gyda chynlluniau sydd eisoes wedi'u cyhoeddi, a hefyd, ar yr un pryd, fy mod yn dymuno rhoi fy stamp fy hun ar bethau a myfyrio ar rai blaenoriaethau nad ydynt o bosibl wedi cael eu hystyried yn y gorffennol. Rwyf am gefnogi ymarferwyr addysg yn eu gwaith a gwella'r parch tuag atynt. Credaf fod hynny yn aml yn rhan o'r broblem a dyna pam efallai nad yw pobl yn dymuno addysgu, neu efallai eu bod yn gadael y proffesiwn. Bu amser pan oedd athrawon yn cael parch mawr iawn o fewn y gymuned, a chredaf fod hynny wedi newid. Rwyf am ein gweld yn mynd i fan lle, unwaith eto, mae athrawon ac arweinwyr ysgolion yn cael y parch mwyaf yn ein gwlad. Felly, rydym yn edrych ar welliant ym mhob agwedd ar y system addysg, ond nid yw'n ymwneud â chreu mwy o fiwrocratiaeth. Yn wir, rydym yn ceisio cael gwared ar fiwrocratiaeth. O ran ysgolion gwledig, dyma fydd y tro cyntaf i Lywodraeth Cymru gael polisi ysgolion gwledig. Mae un yn bodoli yn yr Alban, mae un yn bodoli yn Lloegr, a dyna pam yr wyf yn awyddus i wneud cynnydd yn y maes hwn. Dwi'n falch ei fod yn croesawu hynny. Bydd, fe fydd yn edrych ar fater y lleoedd gwag mewn ysgolion gwledig. Bydd yn ymwybodol o'r ddogfen y cytunwyd arni rhyngof i a'r Prif Weinidog sy'n dweud y byddwn yn adolygu polisi presennol sy'n ymwneud â lleoedd gwag, ac yn enwedig sut mae hynny'n effeithio ar ardaloedd gwledig. Felly, byddwn yn edrych ar hynny i weld a yw'n briodol. Gadewch i mi hefyd ddweud nad yw'r mater o leoedd gwag yn un ar gyfer awdurdodau gwledig yn unig. Mae'r awydd i dynnu lleoedd gwag ben allan wedi cael canlyniadau anfwriadol mewn rhai o'n hardaloedd mwyaf trefol. Felly, nid yw ar ei ben ei hun yn fater gwledig. Ond, y broblem o ran yr ysgolion gwledig yw edrych i weld beth y gallwn ei wneud i gryfhau addysg mewn ardaloedd gwledig. Gall fod yn lle hynod o heriol i addysgu ynddo. Os ydych yn bennaeth mewn ysgol fach iawn gyda llwyth gwaith uchel, yn ogystal â'ch holl gyfrifoldebau sy'n mynd law yn llaw â phrifathrawiaeth, gwneud yn siŵr bod y cwricwlwm yn eang, gwneud yn siŵr eich bod yn gallu cefnogi staff, mae'n rôl heriol iawn, iawn ar gyfer athrawon unigol, ar gyfer arweinwyr ac ar gyfer awdurdodau lleol mewn ardaloedd gwledig. Felly, byddwn yn edrych i weld beth y gallwn ei wneud i'w cefnogi ac i gefnogi'r darpariaethau addysgol hynny. Rwy'n credu bod ffederasiwn yn un ffordd y gallwn gadw plant o fewn eu cymunedau, ond hefyd sicrhau bod ansawdd yr addysg y maent yn ei derbyn ac arweinyddiaeth yr ysgol gystal ag y gallant fod. Felly, rwy'n bwriadu datblygu hynny ymhellach. Mae Cyngor y Gweithlu Addysg yn gwbl hanfodol, a byddaf yn trafod â'r Cyngor y ffyrdd y gallwn ei gefnogi a'r rôl y bydd yn ei chwarae. Bydd ganddo rôl hanfodol wrth fy helpu i sefydlu'r academi arweinyddiaeth. Bu diffyg cefnogaeth a diffyg ffocws ar arweinyddiaeth, ac rwyf am iddo fy helpu i fynd i'r afael â'r materion hynny. O ran yr iaith Gymraeg, mae dau fater yma. Mae mater darparu addysg cyfrwng Cymraeg, ond hefyd yr hyn y gallwn ei wneud i ddatblygu addysgu Cymraeg fel ail iaith yn ein hysgolion, ac nid yw lle y dylai fod ac nid yw cystal ag y dylai fod. Os ydym am gyrraedd targed y Llywodraeth o 1 filiwn o siaradwyr Cymraeg ychwanegol, rwy'n credu bod hynny erbyn 2050, yna mae'n rhaid i addysg fod yn rhan o hynny. Ond, i wneud hynny, nid yn unig y mae angen i ni gael y rhieni i wneud y dewis cadarnhaol, mae angen i ni gael y gweithlu yn eu lle i wneud hynny. Dyna pam y soniais yn fy natganiad y bydd angen i ni ddarparu adnoddau i athrawon ychwanegol sy'n mynd i raglenni fel bod ganddynt y sgiliau i gyflawni hynny. Byddaf yn adolygu yn gyson a yw'r pwerau sydd gennyf yn ddigonol i gyflawni'r newid yr wyf am ei gyflawni. Diolch.