English: I would like to thank my colleague Joel James for tabling this important debate today. It also is a timely debate, coming as it does during Love Your Liver Awareness Month, as well as during a liver disease public health emergency. We know that the number of people aged 65 and under dying from liver disease has grown by a staggering 400 per cent. Nine out of 10 of those deaths are preventable. It is therefore vital that we do all we can to ensure that nobody dies unnecessarily from liver disease. As a former trustee and now a patron of Brynawel Rehab, I want to focus my contribution on alcohol-related liver disease. Alcohol-related liver disease rose by nearly a third between 2019 and 2021, overwhelmingly due to alcohol-related liver disease, according to the latest statistics from the Office for National Statistics. Alcohol-related liver disease accounts for nearly two thirds of all liver diseases, and a fifth of adults in Wales consume alcohol in ways that could be harmful to their liver. Despite these shocking facts, we have a real shortage of alcohol care teams across Wales. Seventy per cent of local health boards do not have alcohol care teams in place seven days a week. We therefore have a postcode lottery in access to specialist care and prevention support. Where seven-day service provision and alcohol care teams exist, we see dramatic improvements in health outcomes. In the Aneurin Bevan University Health Board, they provide a seven-day service, and despite the health board having the highest per capita hospital admissions for liver disease in Wales, they have one of the lowest mortality rates. Sadly, my own health board, Swansea Bay University Health Board, has the highest recorded mortality rate for liver disease in Wales. Over the past two decades, we have seen a 60 per cent rise in alcohol-related liver disease diagnosis, and the diagnosis rate is three times higher in the most deprived parts of Wales compared to the most affluent areas, as said earlier. Surely, if we are to tackle alcohol-related liver disease, we must ensure that every part of Wales has access to seven-day alcohol care teams. We must invest in specialist liver nurses and doctors, and we must roll out best practice across every health board. For example, a doctor in Cwm Taf is doing excellent work on opportunistic fibroscanning of the general public, as well as within the prison population. A FibroScan is a simple, painless and non-invasive procedure used to accurately assess the health of the liver. During the scan, a probe is placed on the surface of the skin. This can detect liver scarring or fibrosis, which can ultimately lead to cirrhosis and liver cancer. Opportunistic fibroscanning has been proven, in numerous studies, to increase early diagnosis, especially in those at high risk of advanced liver disease, and, as a result, increased longer term survival rates. We should be replicating the work under way in Cwm Taf across all health boards and in all settings. Let us, during this dry January and Love Your Liver Awareness Month, commit to ending deaths due to alcohol-related liver disease. I urge Members to support this motion. Diolch yn fawr.
Welsh: Hoffwn ddiolch i fy nghyd-Aelod Joel James am gyflwyno'r ddadl bwysig hon heddiw. Mae hefyd yn ddadl amserol, gan ein bod yn ei chael yn ystod Mis Ymwybyddiaeth Carwch eich Afu, yn ogystal ag ar adeg o argyfwng iechyd cyhoeddus mewn perthynas â chlefyd yr afu. Fe wyddom fod nifer y bobl 65 oed ac iau sy'n marw o glefyd yr afu wedi cynyddu 400 y cant, sy'n syfrdanol. Mae modd atal naw o bob 10 o'r marwolaethau hynny. Felly, mae'n hanfodol ein bod yn gwneud popeth yn ein gallu i sicrhau nad oes neb yn marw'n ddiangen o glefyd yr afu. Fel cyn-ymddiriedolwr, a bellach fel noddwr i Ganolfan Adsefydlu Brynawel, rwyf am ganolbwyntio fy nghyfraniad ar glefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol. Cododd lefelau clefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol bron i draean rhwng 2019 a 2021, a hynny'n bennaf oherwydd clefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol, yn ôl ystadegau diweddaraf y Swyddfa Ystadegau Gwladol. Clefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol yw dwy ran o dair o holl glefydau'r afu, ac mae un o bob pump o oedolion yng Nghymru yn yfed alcohol mewn ffyrdd a allai fod yn niweidiol i'w hafu. Er gwaethaf y ffeithiau arswydus hyn, mae yna brinder gwirioneddol o dimau gofal alcohol ledled Cymru. Nid oes gan 70% o fyrddau iechyd lleol dimau gofal alcohol yn eu lle saith diwrnod yr wythnos. Felly mae gennym loteri cod post o ran mynediad at gymorth gofal ac atal arbenigol. Lle caiff gwasanaeth ei ddarparu saith diwrnod yr wythnos a lle mae timau gofal alcohol yn bodoli, gwelwn welliannau dramatig yn y canlyniadau iechyd. Ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan, maent yn darparu gwasanaeth saith diwrnod, ac er mai'r bwrdd iechyd sydd â'r nifer uchaf o dderbyniadau fesul pen i'r ysbyty ar gyfer clefyd yr afu yng Nghymru, ganddynt hwy y mae un o'r cyfraddau marwolaeth isaf. Yn anffodus, fy mwrdd iechyd fy hun, Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, sydd â'r gyfradd farwolaeth uchaf a gofnodwyd ar gyfer clefyd yr afu yng Nghymru. Dros y ddau ddegawd diwethaf, rydym wedi gweld cynnydd o 60 y cant mewn diagnosis o glefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol, ac mae'r gyfradd ddiagnosis dair gwaith yn uwch yn y rhannau mwyaf difreintiedig o Gymru o'i gymharu â'r ardaloedd mwyaf cyfoethog, fel y dywedwyd yn gynharach. Os ydym am fynd i'r afael â chlefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol, rhaid inni sicrhau bod timau gofal alcohol saith diwrnod ar gael ym mhob rhan o Gymru. Rhaid inni fuddsoddi mewn nyrsys a meddygon afu arbenigol, ac mae'n rhaid i ni gyflwyno arferion gorau ar draws pob bwrdd iechyd. Er enghraifft, mae meddyg yng Nghwm Taf yn gwneud gwaith rhagorol ar fachu ar y cyfle i wneud sganiau FibroScan oportiwnistaidd ar aelodau o'r cyhoedd, yn ogystal ag ymhlith poblogaeth y carchardai. Dull syml, di-boen ac anfewnwthiol yw FibroScan a ddefnyddir i asesu iechyd yr afu yn fanwl. Yn ystod y sgan, gosodir chwiliedydd ar wyneb y croen. Gall hwn ganfod unrhyw greithio neu ffibrosis yr afu a all arwain at sirosis a chanser yr afu yn y pen draw. Mae nifer o astudiaethau'n dangos bod gwneud sgan FibroScan oportiwnistaidd yn cynyddu cyfraddau diagnosis cynnar, yn enwedig yn y bobl sydd â risg uchel o glefyd yr afu datblygedig, ac mae hynny o ganlyniad yn cynyddu cyfraddau goroesi mwy hirdymor. Dylem fod yn efelychu'r gwaith sydd ar y gweill yng Nghwm Taf ar draws yr holl fyrddau iechyd ac ym mhob lleoliad. Yn ystod mis Ionawr sych a Mis Ymwybyddiaeth Carwch eich Afu, gadewch inni ymrwymo i ddileu marwolaethau o ganlyniad i glefyd yr afu sy'n gysylltiedig ag alcohol. Rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn. Diolch yn fawr.