English: It's a pleasure to take part in this debate on the primary care model for Wales. I mean, I don't know if I've mentioned it before that I happen to be a GP myself, but - [ Laughter.] Obviously, primary care is not just about GPs. Let me just put that out there for a moment. It's about practice nurses, it's about pharmacists, about district nurses, health visitors, dentists. Now, I count it a privilege to have been a GP for quite a long time now, and, obviously, 90 per cent of patient contacts are still at primary and community level, on only 7.6 per cent of the budget. Clusters, to be fair, are getting money. That money, though, to encourage even more the tremendous innovation that's going on, needs to be long term and in a proper strategy, rather than short-term pots that have to be bid for recurrently. So, to get a step change in the performance of clusters, they do need that long-term funding. And individual GP practices need money in addition too. They are not getting any additional money now. It's all going to clusters. It is a system under pressure. It's overstretched, but despite that, some fantastic work is going on, and innovation. GPs see, on average, 60 patients per day, and that's not counting all the work that our practice nurses and district nurses and health visitors do as well. One recent Monday morning in the surgery in Gowerton, in my practice, we had 700 telephone calls from patients. Now, you have to have a way of dealing with 700 telephone calls, and that is triage. You are sifted to the best health professional to deal with your particular issue, which is not necessarily the GP. Certainly, in my case, for an awful lot of problems, it is not necessarily the GP. But that is an issue and it is a challenge for some people to get used to. As hospital consultants have become more specialised over the years - they look at just bits of the body now - the concept of the consultant general physician has gone, and you wonder: who is the consultant general physician nowadays? Well, it's the GP. It's come from hospital. It's come to the community. So, you are asking now: who is doing the job of the traditional GP, then? Well, that's our practice nurse now. So, that shift has happened inexorably, but we would like to see some of that funding follow. All of those diabetic clinics and asthma clinics and so on that used to be in hospital are now carried by our nurse practitioners and practice nurse colleagues in primary care.
Welsh: Mae'n bleser cael cymryd rhan yn y ddadl hon ar y model gofal sylfaenol i Gymru. Nid wyf i'n gwybod a wyf i wedi crybwyll o'r blaen fy mod i'n digwydd bod yn feddyg teulu fy hun, ond - [ chwerthin.] Yn amlwg, nid yw gofal sylfaenol yn ymwneud â meddygon teulu yn unig. Gadewch imi ddweud hynny'n awr. Mae'n ymwneud â nyrsys practis, mae'n ymwneud â fferyllwyr, â nyrsys ardal, ymwelwyr iechyd, deintyddion. Nawr, rwy'n ei chyfrif hi'n fraint cael bod yn feddyg teulu ers cryn amser bellach, ac, yn amlwg, mae 90 y cant o'r cysylltiadau â chleifion yn dal i fod ar lefel sylfaenol a chymunedol, ar ddim ond 7.6 y cant o'r gyllideb. Mae clystyrau, a bod yn deg, yn cael arian. Mae angen i'r arian hwnnw, serch hynny, er mwyn annog hyd yn oed mwy o'r arloesedd aruthrol sy'n digwydd, fod yn arian hirdymor ac yn strategaeth briodol, yn hytrach na photiau tymor byr y mae'n rhaid gwneud cais amdanyn nhw'n rheolaidd. Felly, er mwyn sicrhau newid sylweddol ym mherfformiad clystyrau, mae angen yr arian hwnnw arnyn nhw yn y tymor hir. Ac mae practisau meddygon teulu unigol angen arian hefyd. Nid ydyn nhw'n cael unrhyw arian ychwanegol nawr. Mae'r cyfan yn mynd i glystyrau. Mae'n system sydd dan bwysau. Mae'n gwneud gormod, ond er hynny, mae gwaith gwych yn cael ei wneud, ac mae arloesi'n digwydd. Mae meddygon teulu yn gweld, ar gyfartaledd, 60 o gleifion y dydd, heb gyfrif yr holl waith y mae ein nyrsys practis a nyrsys ardal ac ymwelwyr iechyd yn ei wneud hefyd. Un bore Llun diweddar yn y feddygfa yn Nhregŵyr, yn fy meddygfa, fe gawsom ni 700 o alwadau ffôn gan gleifion. Nawr, mae'n rhaid cael ffordd o ymdrin â 700 o alwadau ffôn, a brysbennu yw hynny. Cewch eich cyfeirio at y gweithwyr iechyd proffesiynol gorau i ymdrin â'ch mater penodol chi, ac nid y meddyg teulu yw hynny o reidrwydd. Yn sicr, yn fy achos i, ar gyfer llawer iawn o broblemau, nid y meddyg teulu yw hynny o reidrwydd. Ond mae hynny'n broblem ac mae'n her y mae'n rhaid i rai pobl ymgyfarwyddo â hi. Gan fod ymgynghorwyr ysbytai wedi dod yn fwy arbenigol dros y blynyddoedd - mae nhw'n edrych ar ddarnau o'r corff yn unig nawr - mae'r cysyniad o'r meddyg ymgynghorol cyffredinol wedi diflannu, ac rydych chi'n gofyn nawr: pwy yw'r meddyg ymgynghorol cyffredinol y dyddiau hyn? Wel, y meddyg teulu. Mae'r agwedd honno wedi dod o'r ysbyty. Mae wedi dod i'r gymuned. Felly, rydych chi'n gofyn nawr: pwy sy'n gwneud gwaith y meddyg teulu traddodiadol, felly? Wel, nyrs y practis nawr. Felly, mae'r newid hwnnw wedi digwydd yn anorfod, ond byddem ni'n hoffi gweld rhywfaint o'r cyllid hwnnw'n dilyn. Mae pob un o'r clinigau diabetig a'r clinigau asthma ac ati a arferai fod yn yr ysbyty'n cael eu cynnal bellach gan ein cydweithwyr yn y maes gofal sylfaenol, sef ymarferwyr nyrsio a nyrsys practis.