English: I'm not a member of this committee, but can I really, really thank them for this report? One of the things I like about it is it absolutely conveys a sense of urgency, at least in terms of political decision making, for a quick and relatively straightforward response to a problem that we shouldn't have. I have to say I think it uncovers a whole range of other omissions that, frankly, I find pretty shocking. Fist of all, can I say from my family experience that the correct use of antipsychotic drugs can be very useful? When, as a result of rapidly advancing dementia, my grandmother's delusion prompted her to threaten my equally aged grandfather with a kitchen knife, you could all see why a rapid response might be necessary as an emergency measure. Even so, and I admit I'm not sure how some of these meds work, why the report is not even stronger on the periods for reviewing use - . Because three months, to me, seems an awfully long time for someone to be on this type of drug at all if they'd been prescribed to deal with an episode of acute psychosis rather than a chronic and worsening pattern. When it comes to an individual who is exhibiting a sustained pattern of behaviour, that individual already has the right to a full assessment of his or her need under the Social Services and Well-being (Wales) Act 2014, as indeed does their carer, if we're talking about at-home care. I want to know, when it comes to recommendation 3, why we're giving anybody six months to compile a checklist. This legislation is four years old - four years during which a list could have been compiled pretty universally, allowing for differences for individuals with particular presentations, and do you know, Minister - sorry, Cabinet Secretary - I'm really bored when I come to reading responses that say, 'We will work with stakeholders.' You've had four years since the social services Act came in. Why isn't this thing in place already? In a similar vein, regarding recommendation 5, am I really reading that Care Inspectorate Wales - or Care and Social Services Inspectorate Wales, as it was, to be fair - hasn't been challenging the monitoring of individuals' medication harder as part of looking at care homes' compliance with care plans? I don't expect them to make medical decisions, but I would expect them to inquire as to long periods of no change in medication, or sudden increases or decreases in medication, particularly if the increases involve antipsychotic or other worrying drugs, and especially when you know that these drugs are being prescribed pretty much off label. I mean, was it clear in the evidence you received - I genuinely don't know - why NICE has not signed off these drugs for the use to which they're being put frequently now? I saw what you told about the benefits being outweighed by long-term consequences in some case, but the report talks repeatedly of inappropriate use without any clarity on what constitutes 'inappropriate'. It doesn't seem to me, from the report, that off-label prescribing is inappropriate per se, so what is? I appreciate that what you need to answer this is reliable data, and so I'm pleased to see recommendation 1. But can I suggest, however, that, alongside a collection of quantitative data from health boards, there is a complementary qualitative data collection from care homes, who see the daily effect of the continued use of these drugs on residents over a period of time? That qualitative evidence might include not just whether the challenging behaviour seems to have improved or not, but what other elements of the individual's character, interests and capacity have changed as a result of that use. Now, another shocker for me is recommendation 10. Is it really the case, considering dementia is hardly a new phenomenon, that NICE guidelines for training care home staff in dealing with challenging residents aren't already mainstreamed into induction training for new care home workers? Now, I realise, of course, there are problems with recruitment and retention in entry-level care work. Perhaps their sense of vulnerability due to inadequate training is part of the reason why they leave. And, yes, it's fine that Social Care Wales is looking at professional development and career paths, but how have CSSIW in the past been able to give the thumbs up to homes if their staff are not trained in this essential element of dementia care? I raised the overall inadequacy of CSSIW criteria and reporting processes with Gwenda Thomas way back in the last Assembly. Lynne Neagle today has mentioned a legacy report of the last Assembly. How many dementia strategies will we need? Why is this still an issue? Because, even with my minimum wobbly bookcases dementia training, I can understand that possible confusion, and certainly communication difficulties, can be infuriatingly frustrating for anyone. If you can't explain the excruciating discomfort - even the hallucinations - of a feverish urinary tract infection or your distress at the loss of dignity that is inevitable when another person has to help you with intimate care, yes, you're going to get challenging. So, accepting these recommendations and implementing them is an easy one for the Welsh Government, Cabinet Secretary. You were eviscerated last week, as was the rest of the Welsh Government, on the 'Mind over matter' report, and I think you're making the same mistake with this, with your responses. I say to care home managers: don't wait for the Welsh Government, get training your staff now. And, GPs, don't wait for data: ask more questions when you're being pressurised by care home owners to prescribe. Safety first, of course, but don't let kindness and understanding get poor second in this atrocious situation.
Welsh: Nid wyf yn aelod o'r pwyllgor, ond a gaf fi ddiolch yn fawr iawn iddynt am yr adroddiad hwn? Un o'r pethau rwy'n eu hoffi amdano yw ei fod yn bendant yn cyfleu ymdeimlad o frys, o leiaf o ran gwneud penderfyniadau gwleidyddol, er mwyn sicrhau ymateb cyflym a chymharol syml i broblem na ddylai fod gennym. Rhaid imi ddweud fy mod yn credu ei fod yn dadlennu ystod gyfan o hepgoriadau eraill y credaf eu bod yn eithaf brawychus a dweud y gwir. Yn gyntaf oll, a gaf fi ddweud o brofiad teuluol y gall y defnydd cywir o gyffuriau gwrthseicotig fod yn ddefnyddiol iawn? Pan arweiniodd rhithdyb fy mam-gu, o ganlyniad i ddementia a waethygodd yn gyflym, at achosi iddi fygwth fy nhad-cu a oedd yr un mor oedrannus â hi â chyllell cegin, gallai pawb ohonoch weld pam y gallai fod angen ymateb cyflym fel mesur brys. Er hynny, ac rwy'n cyfaddef nad wyf yn siŵr sut y mae rhai o'r meddyginiaethau hyn yn gweithio, pam nad yw'r adroddiad hyd yn oed yn gryfach ar y cyfnodau ar gyfer adolygu defnydd - . Oherwydd i mi, mae tri mis i'w weld yn amser hir iawn i rywun fod ar y math hwn o gyffur o gwbl os ydynt wedi'u rhagnodi i ymdrin ag episod o seicosis acíwt yn hytrach na phatrwm cronig sy'n gwaethygu. Gydag unigolyn sy'n arddangos patrwm cyson o ymddygiad, mae gan yr unigolyn hwnnw eisoes hawl i asesiad llawn o'i anghenion o dan Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014, fel eu gofalwr yn wir, os ydym yn sôn am ofal yn y cartref. Mewn perthynas ag argymhelliad 3, hoffwn wybod pam ein bod yn rhoi chwe mis i unrhyw un lunio rhestr wirio. Mae'r ddeddfwriaeth hon yn bedair blwydd oed - pedair blynedd pan ellid bod wedi llunio rhestr gan bawb fwy neu lai, gan ganiatáu ar gyfer gwahaniaethau rhwng unigolion gyda chyflyrau penodol, ac a wyddoch chi, Weinidog - Ysgrifennydd y Cabinet, mae'n ddrwg gennyf - rwyf wedi diflasu ar ddarllen ymatebion sy'n dweud, 'Byddwn yn gweithio gyda rhanddeiliaid.' Rydych wedi cael pedair blynedd ers i Ddeddf y gwasanaethau cymdeithasol ddod i rym. Pam nad yw hyn ar waith eisoes? Yn yr un modd, mewn perthynas ag argymhelliad 5, a wyf fi o ddifrif yn darllen nad yw Arolygiaeth Gofal Cymru - neu Arolygiaeth Gofal a Gwasanaethau Cymdeithasol Cymru, fel yr arferai fod, a bod yn deg - wedi bod yn herio'r gwaith o fonitro meddyginiaeth unigolion yn fwy cadarn fel rhan o edrych ar gydymffurfiaeth cartrefi gofal â chynlluniau gofal? Nid wyf yn disgwyl iddynt wneud penderfyniadau meddygol, ond buaswn yn disgwyl iddynt ymholi ynghylch cyfnodau hir heb unrhyw newid yn y feddyginiaeth, neu gynnydd neu ostyngiad sydyn yn y feddyginiaeth, yn enwedig os yw'r cynnydd yn cynnwys cyffuriau gwrthseicotig neu gyffuriau eraill sy'n peri pryder, ac yn enwedig pan fyddwch yn gwybod bod y cyffuriau hyn yn cael eu rhagnodi ar gyfer cyflyrau ar wahân i'r rhai y cafodd ei gymeradwyo ar eu cyfer yn swyddogol. Hynny yw, a oedd yn glir yn y dystiolaeth a gawsoch - o ddifrif, nid wyf yn gwybod - pam nad yw NICE wedi cymeradwyo'r cyffuriau hyn ar gyfer y pethau y cânt eu defnyddio ar eu cyfer yn aml bellach? Gwelais yr hyn a ddywedoch chi am y canlyniadau hirdymor yn fwy na'r manteision mewn rhai achosion, ond mae'r adroddiad yn sôn dro ar ôl tro am ddefnydd amhriodol heb egluro dim beth y mae 'amhriodol' yn ei olygu. Nid yw'n ymddangos i mi, o'r adroddiad, fod rhagnodi ar gyfer pethau na chawsant eu cymeradwyo i'w trin ynddo'i hun yn amhriodol, felly beth sy'n amhriodol? Rwy'n deall mai beth sydd ei angen arnoch i ateb hyn yw data dibynadwy, ac felly rwy'n falch o weld argymhelliad 1. Ond a gaf fi awgrymu, fodd bynnag, fod yna gasglu data ansoddol cyflenwol o gartrefi gofal yn digwydd yn ogystal â chasglu data meintiol gan fyrddau iechyd, gan fod cartrefi gofal yn gweld effaith ddyddiol defnydd parhaus o'r cyffuriau hyn ar drigolion dros gyfnod o amser? Gallai'r dystiolaeth ansoddol gynnwys nid yn unig a yw'r ymddygiad heriol i'w weld wedi gwella neu beidio, ond pa elfennau eraill o gymeriad, diddordebau a galluoedd yr unigolyn sydd wedi newid o ganlyniad i'r defnydd hwnnw. Nawr, peth arall sy'n fy syfrdanu yw argymhelliad 10. A yw'n iawn, o ystyried nad yw dementia yn ffenomen newydd o bell ffordd, nad yw canllawiau NICE ar gyfer hyfforddi staff cartrefi gofal i ymdrin â phreswylwyr heriol eisoes wedi eu prif-ffrydio mewn hyfforddiant ymsefydlu ar gyfer gweithwyr newydd cartrefi gofal? Nawr, rwy'n sylweddoli, wrth gwrs, fod yna broblemau gyda recriwtio a chadw staff mewn gwaith gofal lefel mynediad. Efallai fod eu teimlad o fod yn agored i niwed oherwydd hyfforddiant annigonol yn rhan o'r rheswm pam y maent yn gadael. Ac mae'n iawn i Ofal Cymdeithasol Cymru ystyried datblygiad proffesiynol a llwybrau gyrfa, ond sut y gallodd AGGCC yn y gorffennol roi sêl bendith i gartrefi os nad yw eu staff wedi eu hyfforddi yn yr elfen hanfodol hon o ofal dementia? Trafodais annigonolrwydd cyffredinol meini prawf a phrosesau adrodd AGGCC gyda Gwenda Thomas ymhell yn ôl yn ystod y Cynulliad diwethaf. Heddiw mae Lynne Neagle wedi sôn am adroddiad etifeddiaeth o'r Cynulliad diwethaf. Faint o strategaethau dementia fydd eu hangen arnom? Pam y mae hon yn dal i fod yn broblem? Oherwydd, hyd yn oed gyda'r hyfforddiant dementia sylfaenol a gefais i, gallaf ddeall y gall dryswch posibl, ac anawsterau cyfathrebu yn sicr, fod yn eithriadol o rhwystredig i unrhyw un. Os na allwch egluro anghysur arteithiol - a'r rhithweledigaethau - yn sgil heintiau'r llwybr wrinol twymynol neu eich gofid o golli urddas fel sy'n anochel pan fydd yn rhaid i rywun arall eich helpu gyda gofal personol, rydych chi'n mynd i fod yn heriol. Felly, mae derbyn yr argymhellion hyn a'u gweithredu yn hawdd i Lywodraeth Cymru, Ysgrifennydd y Cabinet. Cawsoch eich llabyddio yr wythnos diwethaf, fel gweddill Llywodraeth Cymru, mewn perthynas â'r adroddiad 'Cadernid Meddwl', a chredaf eich bod yn gwneud yr un camgymeriad gyda hwn, gyda'ch ymatebion. Rwy'n dweud wrth reolwyr cartrefi gofal: peidiwch ag aros i Lywodraeth Cymru weithredu, rhowch hyfforddiant i'ch staff yn awr. A feddygon teulu, peidiwch ag aros am ddata: gofynnwch fwy o gwestiynau pan fydd perchnogion cartrefi gofal yn gwasgu arnoch i ragnodi. Diogelwch yn gyntaf, wrth gwrs, ond peidiwch â gadael i garedigrwydd a dealltwriaeth ddod yn ail gwael yn y sefyllfa erchyll hon.