English: Can I thank Dai Lloyd for his contribution and his questions? I think he's absolutely right to raise the issue of buildings that are at risk but not necessarily requiring urgent work. I've already outlined why I think that there's no magic bullet for dealing with buildings at risk, whether in the long term, the medium term or immediately. But local planning authorities for those buildings not requiring urgent works already have numerous powers to assist with tackling neglected buildings, and I would like to see them using these powers more often. For example, section 215 notices under the Town and Country Planning Act 1990 can require an owner to undertake a variety of works to tackle the condition of land or a building that is adversely affecting amenity. There is no reason, in my view, why these can't be used more widely on listed buildings. But it's important to acknowledge that the vast majority, I think - and I'm sure the Member would agree with me - of listed building owners maintain and manage change to their buildings with great care, with pride and with a good degree of sensitivity. I think what's essential is that we foster, support and encourage all of the owners of listed buildings, who are often our greatest allies in caring for our treasured historic buildings, to be equipped with the knowledge, intelligence and support required to take responsibility for the buildings that they are custodians of. For that reason, we've produced nine documents that relate to best practice. The guidance includes, 'Managing Change to Listed Buildings in Wales'. Further titles are planned, but I do think that through a package of measures within the Act, we will encourage a greater degree of responsibility in civil society for the maintenance of historic assets. The Member, I know, has a very keen interest, and I do admire his interest, in lists of historic place names. I know that this has been a contentious issue. It's been an issue that many Members have spoken passionately about on numerous occasions in the Chamber, and I do respect all views on this very important issue. The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales has already undertaken to compile and maintain the list, and that work is taking place right now. I have to pay tribute to the royal commission for the dedication that it's shown to this endeavour. Indeed, a full-time member of staff has only just taken up post this week, I believe, at the royal commission, to curate the list, to assist with inquiries and to promote the list and the importance of historic place names. The list is substantial already, containing more than 350,000 historic place names, and it will doubtlessly grow very swiftly as research yields new information. Users of the list are also encouraged to contribute their own information about place names. The aim of this work is to, again, develop a more responsible culture and behaviour across Wales, and a greater degree of respect, not just for the historic environment, but the place names that are attributed to our historic assets. The Member noted the statutory guidance, 'Historic Environment Records in Wales: Compilation and Use'. This directs local and national park authorities, and Natural Resources Wales, to take account of the list in naming or renaming when considering the naming and renaming of streets, of properties and of other places. Without the list and those historic environment records, which often underpin the list of historic place names, I do not believe that local authorities, national park authorities or Natural Resources Wales would be in a place to be able to make informed deliberations. Now, thankfully, they will be in a position to make informed decisions. On the best practice guidance on historic place names, well, I've asked my officials in Cadw to begin preparing a new publication on historic place names as part of the best practice guidance that complements the Act. It will be aimed at a wide audience to communicate the importance of historic place names to the heritage of Wales, and also to explain what the list offers for those engaged in the management of that heritage. In terms of the question of legal protection of historic place names, again, this is an issue that has been raised and debated in the Chamber on numerous occasions, and I do respect the Member's views and the Member's work in this particular field. Options for the legal protection of Wales's historic place names were, I believe, thoroughly considered during the passage of the 2016 Act. Formal legal protection would require a consent regime that would be complex, it would be costly and difficult to run, if not impossible to enforce. The approach that we've taken - . I do respect Members' views on this matter, but I equally believe that the approach that we've taken is proportionate and, crucially, deliverable. The list will record our rich legacy of historic place names for posterity, it will also raise public awareness of their importance as integral components of our nation's heritage, with a view, as I outlined, to improving the degree of respect for historic place names in Wales. This, coupled with the statutory guidance issued to public bodies, will, I believe, encourage the continuing use of historic place names in daily life.
Welsh: A gaf i ddiolch i Dai Lloyd am ei gyfraniad a'i gwestiynau? Rwy'n credu ei fod yn hollol gywir i godi'r mater o adeiladau sydd mewn perygl, ond nid o reidrwydd ag angen gwaith brys. Rwyf eisoes wedi amlinellu pam yr wyf yn credu nad oes unrhyw ateb syml ar gyfer ymdrin ag adeiladau sydd mewn perygl, boed hynny yn y tymor hir, y tymor canolig neu ar unwaith. Ond mae gan awdurdodau cynllunio lleol ar gyfer yr adeiladau hynny nad oes angen gwaith brys arnynt nifer o bwerau eisoes i helpu i fynd i'r afael ag adeiladau a esgeuluswyd, a hoffwn eu gweld yn defnyddio'r pwerau hyn yn fwy aml. Er enghraifft, gall adran 215 hysbysiadau o dan Ddeddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990 ei gwneud yn ofynnol i berchennog ymgymryd ag amrywiaeth o waith i fynd i'r afael â chyflwr tir neu adeilad sy'n effeithio'n andwyol ar amwynder. Nid oes unrhyw reswm, yn fy marn i, pam na ellir defnyddio'r rhain yn fwy eang ar adeiladau rhestredig. Ond mae'n bwysig cydnabod bod y mwyafrif helaeth, rwy'n credu - ac rwy'n siŵr y byddai'r Aelod yn cytuno â mi - o berchnogion adeiladau rhestredig yn cynnal ac yn rheoli newid i'w hadeiladau gyda gofal mawr, gyda balchder ac mewn modd sensitif iawn. Rwy'n credu mai'r hyn sy'n hanfodol yw ein bod yn meithrin, yn cefnogi ac yn annog pob un o berchnogion adeiladau rhestredig, sy'n aml yn rhai o'n cynghreiriaid mwyaf o ran gofalu am ein hadeiladau hanesyddol a drysorir, i fod yn meddu ar yr wybodaeth, y deallusrwydd a'r gefnogaeth sydd eu hangen i fod yn gyfrifol am yr adeiladau y maent yn geidwaid arnynt. Am y rheswm hwnnw, rydym wedi cynhyrchu naw dogfen sy'n ymwneud ag arfer gorau. Mae'r canllawiau yn cynnwys, 'Rheoli Newid i Adeiladau Rhestredig yng Nghymru'. Mae teitlau pellach ar y gweill, ond rwy'n credu drwy becyn o fesurau o fewn y Ddeddf, byddwn yn annog mwy o gyfrifoldeb yn y gymdeithas sifil ar gyfer cynnal a chadw asedau hanesyddol. Gwn fod gan yr Aelod ddiddordeb brwd iawn, ac rwy'n edmygu ei ddiddordeb, mewn rhestrau o enwau lleoedd hanesyddol. Gwn fod hwn wedi bod yn fater dadleuol. Mae wedi bod yn fater y mae llawer o'r Aelodau wedi siarad yn angerddol amdano droeon yn y Siambr, ac rwy'n parchu pob barn ar y mater pwysig iawn hwn. Mae'r Comisiwn Brenhinol ar Henebion Hynafol a Hanesyddol Cymru eisoes wedi ymrwymo i lunio a chynnal y rhestr, ac mae'r gwaith hwnnw yn cael ei wneud ar hyn o bryd. Rhaid i mi dalu teyrnged i'r comisiwn brenhinol am yr ymroddiad y mae wedi ei ddangos i'r ymdrech hon. Yn wir, mae aelod llawn amser o staff newydd ddechrau yn ei swydd yr wythnos hon, yn y comisiwn brenhinol, rwy'n credu, i guradu'r rhestr, er mwyn cynorthwyo gydag ymholiadau ac i hyrwyddo'r rhestr a phwysigrwydd enwau lleoedd hanesyddol. Mae'r rhestr yn sylweddol eisoes, yn cynnwys mwy na 350,000 o enwau lleoedd hanesyddol, a bydd yn ddiau yn tyfu yn gyflym iawn gan fod ymchwil yn ildio gwybodaeth newydd. Mae defnyddwyr y rhestr hefyd yn cael eu hannog i gyfrannu eu gwybodaeth eu hunain am enwau lleoedd. Nod y gwaith hwn, unwaith eto, yw datblygu diwylliant ac ymddygiad mwy cyfrifol ar draws Cymru, a mwy o barch, nid yn unig ar gyfer yr amgylchedd hanesyddol, ond yr enwau lleoedd sy'n cael eu priodoli i'n hasedau hanesyddol. Nododd yr Aelod y canllawiau statudol, 'Cofnodion yr Amgylchedd Hanesyddol yng Nghymru: Llunio a Defnyddio'. Mae'r rhain yn cyfarwyddo awdurdodau parciau lleol a chenedlaethol, a Chyfoeth Naturiol Cymru, i ystyried y rhestr wrth enwi neu ailenwi wrth ystyried enwi ac ailenwi strydoedd, eiddo a lleoedd eraill. Heb y rhestr a'r cofnodion amgylchedd hanesyddol hynny, sy'n aml yn sail i'r rhestr o enwau lleoedd hanesyddol, nid wyf yn credu y byddai awdurdodau lleol, awdurdodau parciau cenedlaethol neu Gyfoeth Naturiol Cymru mewn sefyllfa i allu gwneud sylwadau cytbwys. Yn awr, diolch byth, byddant mewn sefyllfa i wneud penderfyniadau cytbwys. Ar y canllawiau arfer gorau ar enwau lleoedd hanesyddol, wel, rwyf wedi gofyn i fy swyddogion yn Cadw ddechrau paratoi cyhoeddiad newydd ar enwau lleoedd hanesyddol yn rhan o'r canllawiau arfer gorau sy'n ategu'r Ddeddf. Bydd yn cael ei anelu at gynulleidfa eang i gyfleu pwysigrwydd enwau lleoedd hanesyddol i dreftadaeth Cymru, a hefyd i egluro beth mae'r rhestr yn ei gynnig i'r rhai sy'n cymryd rhan yn y gwaith o reoli'r dreftadaeth honno. O ran y cwestiwn o ddiogelwch cyfreithiol enwau lleoedd hanesyddol, unwaith eto, mae hwn yn fater sydd wedi'i godi a'i drafod yn y Siambr droeon, ac rwy'n parchu barn yr Aelod a gwaith yr Aelod yn y maes penodol hwn. Cafodd opsiynau ar gyfer diogelwch cyfreithiol enwau lleoedd hanesyddol Cymru, rwy'n credu, eu hystyried yn drylwyr yn ystod hynt Deddf 2016. Byddai gwarchodaeth gyfreithiol ffurfiol yn gofyn am drefn ganiatâd fyddai'n gymhleth, byddai'n gostus ac yn anodd ei rhedeg, os nad yn amhosibl i'w gorfodi. Mae'r dull yr ydym wedi ystyried yn un - . Rwy'n parchu barn yr Aelodau ar y mater hwn, ond yn yr un modd rwy'n credu bod y dull yr ydym wedi'i gymryd yn gymesur ac, yn hollbwysig, yn un y gellir ei gyflawni. Mae'r rhestr yn cofnodi ein hetifeddiaeth gyfoethog o enwau lleoedd hanesyddol ar gyfer y dyfodol. Bydd hefyd yn codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o'u pwysigrwydd fel elfennau annatod o hanes ein cenedl, gyda'r bwriad, fel yr amlinellwyd, o wella'r parch tuag at enwau lleoedd hanesyddol yng Nghymru. Bydd hyn, ynghyd â'r canllawiau statudol a gyhoeddwyd i gyrff cyhoeddus, yn fy marn i, yn annog y defnydd parhaus o enwau lleoedd hanesyddol mewn bywyd bob dydd.