English: Diolch, Dirprwy Lywydd. I do welcome the inquiry and report from the Equality and Social Justice Committee on fuel poverty and the Warm Homes programme, and thank Members for their contributions in this important debate today. But the report from this inquiry makes a valuable contribution to the delivery of our programmes and initiatives to tackle the cost-of-living crisis, particularly in the current economic and political climate, and it was a far-sighted decision to undertake this inquiry, and we thank the committee for their evidence, their insights and their recommendations. As your report makes clear, the cost of energy has become increasingly influential in determining the level of fuel poverty in Wales. The energy price increase assault on our living standards has had a devastating effect already on households who are least able to pay. Many can no longer afford the essentials on which we all depend in our everyday lives; the inconceivable cruelty of families not being able to put food on the table or provide basic essentials, such as heating and lighting, in 2022 is hard to believe but is the reality for so many. Just reporting on some of the actions and many more, of course, that have been brought forward in a statement yesterday by the First Minister, but actions since the report was published on 4 August, I met with Ofgem about changes being made to the frequency of changes to the price cap. And I met Ofgem again on 26 August, with the Minister for Climate Change, the day the October price was announced, and we expressed deep concerns at the price-cap increase to £3,549. The new Prime Minister has taken steps to act upon the concerns we've raised, with the announcement of the energy price, and I look forward to the UK Government's update on Friday. However, we remain concerned - a price cap of £2,500 over two years fails to provide additional targeted support to those who need it most. The UK Government has the financial firepower and moral responsibility to better support householders through this crisis. And we've consistently called for a social domestic energy tariff, set lower than standard tariffs, to better protect low-income households. We've called for a significant increase in the rebate paid through schemes, such as the Warm Homes discount, the permanent removal of all social and environmental policy costs from household energy bills, and for these costs to be met from general taxation, at least part-funded by windfall tax on the excess profits being enjoyed by gas and oil producers. On 17 February and 11 July, with the support of my Cabinet colleagues, the Ministers for Climate Change and Finance and Local Government, I hosted summits to explore what more the Welsh Government can do to support households through this difficult time. But on 26 May, I also met with energy suppliers, including heating oil companies, to seek assurances that steps are being taken to protect vulnerable households as winter approaches. And we are taking action, investing more than £318 million since October on a range of measures to help those most in need. I've expanded the support available through the discretionary assistance fund to households living off grid, to help with the purchase of heating oil and liquid gas, particularly important for rural communities and raised in this debate today. More than 900,000 households have received their £150 cost-of-living payment this year, and the winter fuel support payment of £200 reached more than 166,000 households. The Welsh Government fuel support scheme is now up and running for this coming winter, and we will be open for applications from next Monday, 26 September. And I welcome the recommendations from the Equality and Social Justice Committee on the significant Welsh Government cost-of-living initiative. As I said in my response to the recommendations, we are working with the local authorities to ensure that we can reach out and improve that take-up, but also, as Members will know, we have extended the scheme, which means that up to 400,000 households will be eligible. People on child tax credits, pension credits, disability benefits, carer's allowance, as well as contributory benefits and those receiving help from the council tax reduction scheme to pay their council tax bill will now all be eligible for the £200 payment. I know that all partners and, indeed, all Members will play their part to ensure that there is a robust take-up of this scheme. I've written to the Chair of the Equality and Social Justice Committee providing further information on the take-up of the fuel support scheme introduced last year, and I will update that as we get further information. But, Members will know that we're also funding the Fuel Bank Foundation to expand its network, to offer support to the most vulnerable households across Wales that have to prepay for their fuel. Working with our partners in the Trussell Trust, I was pleased to launch this in Wrexham, where their foodbank had already developed this scheme and also learnt from Blaenau Gwent foodbank, who were already engaged with the initiative. But, the scheme will also provide them with support to top up their prepayment meter or purchase a full tank of heating oil. We continue to call for the removal of standing charges from prepayment meter tariffs. As a matter of priority, we're working with stakeholders to make sure that people are aware of the short-term support on offer to help with the immediate crisis. And following the success of the two 'Claim what's yours' campaigns, we have helped people claim more than £2.7 million in extra income, and we will run a third 'Claim what's yours' campaign to help people access all the benefits from Welsh Government, UK Government, and the support that they're entitled to. But, longer term action is needed, as made clear in the recommendations in this report. Improving the energy efficiency of our homes and ensuring that we use only the energy we need to create a decent and safe home is our long-term ambition. Our housing retrofit programmes are based on principles of treating the worst first, on a fabric-first basis, with heating measures designed to deliver a just transition to low-carbon heating for the health and well-being of our people and the planet. The consultation outcome report on the next iteration of the Warm Homes programme will be published later this year. The Minister for Climate Change will also publish a written statement setting out how these recommendations will be considered in the next iteration of the Warm Homes programme. And at the same time, we continue to invest in the current Warm Homes programme, increasing its budget by 10 per cent this year to £30 million, with a total investment of £100 million in the current three-year budget settlement. This will support approximately 5,000 households with much-needed free home energy efficiency measures by the end of this financial year. The Nest scheme is also expected to provide free, impartial energy-efficiency advice via the helpline to over 1,600-plus households per year. This will be extended from November with a winter fuel campaign to provide advice and signposting to vital support services, as I've outlined. Finally, the Nest contract also continues to innovate, and this year has included the installation of solar panels. This will shortly be supplemented with the introduction of battery-storage solutions, which remain recommended through the whole-house assessment. The combination of these two measures will help to mitigate the worst of the recent indiscriminate energy price rises, making the solar energy accessible to households during peak times, when the solar photovoltaics are less efficient. We obviously take other evidence today from the debate in terms of access to the grid. On behalf of the Welsh Government, I again welcome this valuable report, accepting 21 recommendations in full and two recommendations in principle. Those will be delivered, and we'll seek to implement these recommendations with the importance that they deserve, supporting our collective efforts to respond to the cost-of-living crisis and tackling poverty in all its forms, including fuel poverty. This will also provide sustainable actions in response to the climate emergency.
Welsh: Diolch, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n croesawu'r ymchwiliad a'r adroddiad gan y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ar dlodi tanwydd a'r rhaglen Cartrefi Clyd, ac yn diolch i'r Aelodau am eu cyfraniadau yn y ddadl bwysig hon heddiw. Ond mae'r adroddiad sy'n deillio o'r ymchwiliad hwn yn gwneud cyfraniad gwerthfawr at gyflawni ein rhaglenni a'n cynlluniau i fynd i'r afael â'r argyfwng costau byw, yn enwedig yn yr hinsawdd economaidd a gwleidyddol sydd ohoni, ac roedd yn benderfyniad doeth i gynnal yr ymchwiliad hwn, ac rydym yn diolch i'r pwyllgor am eu tystiolaeth, eu mewnwelediadau a'u hargymhellion. Fel y mae eich adroddiad yn ei wneud yn glir, mae cost ynni wedi dod yn fwyfwy dylanwadol wrth ganfod lefel y tlodi tanwydd yng Nghymru. Mae'r cynnydd mewn prisiau ynni wedi bod yn ymosodiad ar ein safonau byw ac wedi cael effaith ddinistriol yn barod ar yr aelwydydd sydd leiaf abl i dalu. Bellach, mae llawer o bobl yn methu fforddio'r hanfodion y mae pawb ohonom yn dibynnu arnynt yn ein bywydau bob dydd; mae'n anodd credu'r creulondeb annirnadwy wrth i deuluoedd fethu rhoi bwyd ar y bwrdd neu ddarparu hanfodion sylfaenol fel gwres a golau yn 2022, ond dyma yw'r realiti i gynifer o bobl. I adrodd ar rai o'r camau a llawer mwy, wrth gwrs, sydd wedi cael eu cyflwyno mewn datganiad ddoe gan y Prif Weinidog, ond camau ers cyhoeddi'r adroddiad ar 4 Awst, fe wneuthum gyfarfod ag Ofgem am newidiadau sy'n cael eu gwneud i amlder y newidiadau i'r cap prisiau. Ac fe wneuthum gyfarfod ag Ofgem eto ar 26 Awst, gyda'r Gweinidog Newid Hinsawdd, y diwrnod y cyhoeddwyd pris mis Hydref, ac fe wnaethom fynegi pryderon dwfn am y cynnydd yn y cap prisiau i £3,549. Mae Prif Weinidog newydd y DU wedi rhoi camau ar waith i weithredu ar y pryderon a godwyd gennym, gyda chyhoeddiad y pris ynni, ac rwy'n edrych ymlaen at ddiweddariad Llywodraeth y DU ddydd Gwener. Fodd bynnag, rydym yn parhau i bryderu - mae cap prisiau o £2,500 dros ddwy flynedd yn fethiant i ddarparu cymorth ychwanegol wedi'i dargedu i'r rhai sydd ei angen fwyaf. Mae gan Lywodraeth y DU rym ariannol a chyfrifoldeb moesol i wella cymorth i ddeiliaid tai drwy'r argyfwng hwn. Ac rydym wedi galw'n gyson am dariff ynni domestig cymdeithasol, wedi'i osod yn is na thariffau safonol, er mwyn diogelu aelwydydd incwm isel yn well. Rydym wedi galw am gynnydd sylweddol yn yr ad-daliad a delir drwy gynlluniau, megis gostyngiad Cartrefi Clyd, dileu holl gostau polisi cymdeithasol ac amgylcheddol yn barhaol o filiau ynni'r cartref, ac i'r costau hyn gael eu talu o drethiant cyffredinol, wedi'i ariannu'n rhannol o leiaf gan dreth ffawdelw ar yr elw gormodol y mae cynhyrchwyr nwy ac olew yn ei fwynhau. Ar 17 Chwefror ac 11 Gorffennaf, gyda chymorth fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet, y Gweinidog Newid Hinsawdd a'r Gweinidog Cyllid a Llywodraeth Leol, cynhaliais uwchgynadleddau i archwilio beth arall y gall Llywodraeth Cymru ei wneud i gefnogi aelwydydd drwy'r amser anodd hwn. Ond ar 26 Mai, fe wneuthum gyfarfod hefyd â chyflenwyr ynni, gan gynnwys cwmnïau olew gwresogi, i ofyn am sicrwydd fod camau'n cael eu cymryd i ddiogelu aelwydydd bregus wrth i'r gaeaf agosáu. Ac rydym yn gweithredu, gan fuddsoddi mwy na £318 miliwn ers mis Hydref ar amrywiaeth o fesurau i helpu'r rhai mwyaf anghenus. Rwyf wedi ehangu'r gefnogaeth sydd ar gael drwy'r gronfa cymorth dewisol i aelwydydd sy'n byw oddi ar y grid, i helpu gyda phrynu olew gwresogi a nwy hylifedig, sy'n arbennig o bwysig i gymunedau gwledig a rhywbeth sydd wedi'i grybwyll yn y ddadl hon heddiw. Mae mwy na 900,000 o aelwydydd wedi derbyn eu taliad costau byw o £150 eleni, ac mae mwy na 166,000 o aelwydydd wedi cael y taliad cymorth tanwydd y gaeaf o £200. Mae cynllun cymorth tanwydd Llywodraeth Cymru ar waith bellach ar gyfer y gaeaf sy'n dod, a byddwn yn agored i geisiadau o ddydd Llun nesaf, 26 Medi, ymlaen. Ac rwy'n croesawu'r argymhellion gan y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol ar gynllun costau byw sylweddol Llywodraeth Cymru. Fel y dywedais yn fy ymateb i'r argymhellion, rydym yn gweithio gyda'r awdurdodau lleol i sicrhau y gallwn estyn allan a gwella'r nifer sy'n derbyn hwnnw, ond hefyd, fel y bydd yr Aelodau'n gwybod, rydym wedi ymestyn y cynllun, sy'n golygu y bydd hyd at 400,000 o aelwydydd yn gymwys. Bydd pobl ar gredydau treth plant, credydau pensiwn, budd-daliadau anabledd, lwfans gofalwr, yn ogystal â budd-daliadau cyfrannol a'r rheini sy'n cael cymorth gan y cynllun gostyngiadau'r dreth cyngor i dalu eu bil treth gyngor oll yn gymwys bellach ar gyfer y taliad o £200. Gwn y bydd yr holl bartneriaid a phob Aelod yn chwarae eu rhan i sicrhau bod nifer fawr yn manteisio ar y cynllun hwn. Rwyf wedi ysgrifennu at Gadeirydd y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol i ddarparu gwybodaeth bellach am y nifer sy'n manteisio ar y cynllun cymorth tanwydd a gyflwynwyd y llynedd, a byddaf yn diweddaru hynny wrth inni gael rhagor o wybodaeth. Ond bydd yr Aelodau'n gwybod ein bod ni hefyd yn ariannu'r Sefydliad Banc Tanwydd i ehangu ei rwydwaith, er mwyn cynnig cymorth i'r aelwydydd mwyaf bregus ar draws Cymru sy'n gorfod talu ymlaen llaw am eu tanwydd. Gan weithio gyda'n partneriaid yn Ymddiriedolaeth Trussell, roeddwn yn falch o lansio hyn yn Wrecsam, lle roedd eu banc bwyd eisoes wedi datblygu'r cynllun, a dysgu hefyd gan fanc bwyd Blaenau Gwent, a oedd eisoes yn gysylltiedig ag ef. Ond bydd y cynllun hefyd yn rhoi cymorth iddynt ychwanegu at eu mesurydd talu ymlaen llaw neu brynu tanc llawn o olew gwresogi. Rydym yn parhau i alw am gael gwared ar daliadau sefydlog o dariffau mesuryddion talu ymlaen llaw. Fel mater o flaenoriaeth, rydym yn gweithio gyda rhanddeiliaid i sicrhau bod pobl yn ymwybodol o'r gefnogaeth sydd ar gael yn y tymor byr i helpu gyda'r argyfwng uniongyrchol. Ac yn dilyn llwyddiant y ddwy ymgyrch 'Hawliwch yr hyn sy'n ddyledus i chi', rydym wedi helpu pobl i hawlio mwy na £2.7 miliwn o incwm ychwanegol, a byddwn yn cynnal trydedd ymgyrch 'Hawliwch yr hyn sy'n ddyledus i chi' i helpu pobl i gael gafael ar yr holl fudd-daliadau gan Lywodraeth Cymru, Llywodraeth y DU, a'r cymorth y mae ganddynt hawl i'w gael. Ond mae angen gweithredu yn y tymor hwy fel y gwnaed yn glir yn yr argymhellion yn yr adroddiad hwn. Ein huchelgais hirdymor yw gwella effeithlonrwydd ynni ein cartrefi a sicrhau ein bod ond yn defnyddio'r ynni sydd ei angen arnom i greu cartref gweddus a diogel. Mae ein rhaglenni ôl-osod tai yn seiliedig ar egwyddorion o drin y gwaethaf yn gyntaf, ar sail adeiledd yn gyntaf, gyda mesurau gwresogi wedi'u cynllunio i sicrhau pontio teg i wresogi carbon isel ar gyfer iechyd a llesiant ein pobl a'r blaned. Bydd yr adroddiad ar ganlyniadau'r ymgynghoriad ar fersiwn nesaf y rhaglen Cartrefi Clyd yn cael ei gyhoeddi'n ddiweddarach eleni. Bydd y Gweinidog Newid Hinsawdd hefyd yn cyhoeddi datganiad ysgrifenedig yn nodi sut y bydd yr argymhellion hyn yn cael eu hystyried yn fersiwn nesaf y rhaglen Cartrefi Clyd. Ac ar yr un pryd, rydym yn parhau i fuddsoddi yn y rhaglen Cartrefi Clyd gyfredol, gan gynyddu ei chyllideb 10 y cant eleni i £30 miliwn, gyda chyfanswm buddsoddiad o £100 miliwn yn y setliad cyllideb tair blynedd presennol. Bydd hyn yn cefnogi tua 5,000 o aelwydydd gyda mesurau effeithlonrwydd ynni cartref mawr eu hangen am ddim erbyn diwedd y flwyddyn ariannol hon. Mae disgwyl i gynllun Nyth hefyd ddarparu cyngor diduedd am ddim ynghylch effeithlonrwydd ynni drwy'r llinell gymorth i dros 1,600 a mwy o aelwydydd y flwyddyn. Bydd hyn yn cael ei ymestyn o fis Tachwedd gydag ymgyrch tanwydd gaeaf i ddarparu cyngor a chyfeirio at wasanaethau cymorth hanfodol, fel y nodais. Yn olaf, mae contract Nyth hefyd yn parhau i arloesi, ac eleni mae wedi cynnwys gosod paneli solar. Caiff hyn ei ategu cyn bo hir drwy gyflwyno atebion storio batri, sy'n parhau i gael eu hargymell drwy'r asesiad tŷ cyfan. Bydd y cyfuniad o'r ddau fesur yn helpu i liniaru'r gwaethaf o'r cynnydd anwahaniaethol diweddar mewn prisiau ynni, gan wneud yr ynni solar yn hygyrch i aelwydydd yn ystod adegau brig, pan fydd y systemau solar ffotofoltäig yn llai effeithlon. Yn amlwg, byddwn yn cymryd tystiolaeth arall o'r ddadl heddiw o ran mynediad i'r grid. Ar ran Llywodraeth Cymru, unwaith eto rwy'n croesawu'r adroddiad gwerthfawr hwn, gan dderbyn 21 o argymhellion yn llawn a dau argymhelliad mewn egwyddor. Bydd y rheini'n cael eu cyflawni, a byddwn yn mynd ati i weithredu'r argymhellion hyn yn unol â'r pwysigrwydd y maent yn ei haeddu, gan gefnogi ein hymdrechion ar y cyd i ymateb i'r argyfwng costau byw a mynd i'r afael â thlodi o bob math, gan gynnwys tlodi tanwydd. Bydd hyn hefyd yn darparu camau cynaliadwy mewn ymateb i'r argyfwng hinsawdd.