English: I had a sense of déjà vu when I saw this legislative programme: minimum alcohol pricing; banning letting agents' fees; mandatory regional working for local councils and the new childcare offer. They're all Plaid Cymru policies - four out of the five Bills. But my charge here is not plagiarism; my charge is complacency. These are areas where the Government could have taken action, in some cases, years ago. Removing the defence of reasonable punishment, proposed by Plaid Cymru in February 2014: rejected by Labour. Stopping landlords and agents from charging unfair fees, proposed by Plaid Cymru in November 2015: rejected by Labour. Mandatory regional working by local councils, proposed by Plaid Cymru in June 2015: rejected by the First Minister who claimed it would create another tier of government. Fast forward two years, and we have that regional policy being implemented by Labour almost to the letter. It's a story that can be found throughout the Welsh Government's business. We saw it on the new treatment fund, when you claimed in the past that that couldn't be done; we also saw it on zero-hours contracts - seven times you voted down Plaid Cymru on zero-hours contracts. We've seen it on the bedroom tax, where your lack of action means that Wales is the only devolved country where people still have to pay the bedroom tax. People in Wales deserve an agile Government that takes decisive action to solve the problems and injustices facing our country. Instead, they have a Government that takes years to act, and in those years where action hasn't been taken, people miss out. One of the most crucial areas that would help parents and working families is the childcare offer. Can the First Minister give me a credible answer today? Why will it take almost an entire Assembly term to get a decent childcare system up and running? You are promising action by 2020. 2020. How does that help parents with children now? Those parents face another three years of having to pay overstretched rates and to fit childcare around their jobs under a system that isn't fit for purpose. As ever, the problem is a lack of ambition from the Government as a whole. It's underwhelming and it's playing catch-up, when Wales deserves a Government that is ahead of the curve. So, Plaid Cymru will study all of these Bills in detail. We will propose amendments and we will seek to improve what is on the table. And when that happens, it might be an idea for the Labour Government to actually vote for us when they think that we have a good idea, instead of telling us time and time again that what we propose can't be done. But aside from those domestic issues, there is another serious legislative challenge hanging over this Assembly, this future Welsh parliament. The UK Government's great repeal Bill threatens to allow a Westminster power grab. One consequence of leaving the European Union is that powers and frameworks currently exercised at the EU level should return directly to Wales and to the other devolved administrations. But we know from paragraph 4.2 of the great repeal Bill White Paper that the devolved administrations will merely be consulted on those frameworks. In fact, my colleague Simon Thomas predicted this in Plaid Cymru's response to last year's legislative statement. He said then, that leaving the European Union would impact environment legislation and agricultural legislation. He also raised the issue of the future of EU farm payments, which are covered by legislation. The common agricultural policy is covered by four basic regulations and the Welsh Ministers are authorised to give effect to the CAP regulations. Plaid Cymru's answer to this legislative challenge is a continuity Bill, first proposed by Steffan Lewis AM from Plaid Cymru last November. The Welsh Government has endorsed this principle, but the next step is to make it happen. I note that the First Minister is holding a continuity Bill back as a tool that could be used if the UK Government infringes upon our devolved powers. But a continuity Bill could, and should, be delivered without delay. It could be done as a proactive measure to give Wales some leverage. This Assembly has already endorsed the principle. A continuity Bill in response to the UK Government could well be too little, too late. So, I would urge the First Minister to be more decisive on this; to be quicker and more agile in responding to the complex political situation in the UK; to look again at that decision to hold the continuity Bill back and to now consider bringing one forward at the earliest opportunity.
Welsh: Cefais deimlad o déjà vu pan welais y rhaglen ddeddfwriaethol hon: gosod isafbris alcohol; gwahardd ffioedd asiantaethau gosod tai; gweithio rhanbarthol gorfodol ar gyfer cynghorau lleol a'r cynnig gofal plant newydd. Maen nhw i gyd yn bolisïau Plaid Cymru - pedwar o'r pum Bil. Ond nid llên-ladrad yw fy nghyhuddiad yma; fy nghyhuddiad yw hunanfodlonrwydd. Mae'r rhain yn feysydd lle gallai'r Llywodraeth fod wedi cymryd camau, mewn rhai achosion, flynyddoedd yn ôl. Cael gwared ar yr amddiffyniad o gosb resymol, a gynigiwyd gan Blaid Cymru ym mis Chwefror 2014: fe'i gwrthodwyd gan Lafur. Atal landlordiaid ac asiantaethau rhag codi ffioedd annheg, a gynigiwyd gan Blaid Cymru ym mis Tachwedd 2015: fe'i gwrthodwyd gan Lafur. Gweithio rhanbarthol gorfodol gan gynghorau lleol, a gynigiwyd gan Blaid Cymru ym mis Mehefin 2015: fe'i gwrthodwyd gan y Prif Weinidog a honnodd y byddai'n creu haen arall o lywodraeth. Ddwy flynedd yn ddiweddarach, a dyma ni'n gweld y polisi rhanbarthol hwnnw yn cael ei weithredu gan Lafur heb ei newid o gwbl, bron. Yr un hen stori sydd i'w gweld drwy gydol busnes Llywodraeth Cymru. Fe'i gwelsom ar y gronfa triniaethau newydd, pan oeddech yn honni yn y gorffennol na ellid ei wneud; fe'i gwelsom hefyd ar gontractau dim oriau - saith gwaith fe wnaethoch bleidleisio yn erbyn Plaid Cymru ar gontractau dim oriau. Rydym wedi ei weld ar y dreth ystafell wely, lle mae eich diffyg gweithredu yn golygu mai Cymru yw'r unig wlad ddatganoledig lle mae pobl yn dal i orfod talu'r dreth ystafell wely. Mae pobl yng Nghymru yn haeddu Llywodraeth ystwyth sy'n cymryd camau pendant i ddatrys y problemau a'r anghyfiawnderau sy'n wynebu ein gwlad. Yn hytrach, mae ganddynt Lywodraeth sy'n cymryd blynyddoedd i weithredu, ac yn y blynyddoedd hynny pan nad oes camau wedi'u cymryd, mae pobl wedi bod ar eu colled. Un o'r meysydd mwyaf hanfodol a fyddai'n helpu rhieni a theuluoedd sy'n gweithio yw'r cynnig gofal plant. A all y Prif Weinidog roi ateb credadwy i mi heddiw? Pam y bydd yn cymryd bron i dymor cyfan y Cynulliad i gael system gofal plant gweddus yn weithredol? Rydych yn addo gweithredu erbyn 2020. 2020. Sut y mae hynny'n helpu rhieni sydd â phlant nawr? Mae'r rhieni hynny yn wynebu tair blynedd arall o orfod talu cyfraddau wedi'u gorymestyn ac o drefnu gofal plant o gwmpas eu swyddi o dan system nad yw'n addas at ei diben. Yr un hen stori, y broblem yw diffyg uchelgais gan y Llywodraeth yn ei chyfanrwydd. Mae'n siomedig ac mae ar ei hôl hi, a'r hyn y mae Cymru'n ei haeddu yw Llywodraeth sydd ar flaen y gad. Felly, bydd Plaid Cymru yn astudio pob un o'r Biliau hyn yn fanwl. Byddwn yn cynnig gwelliannau a byddwn yn ceisio gwella'r hyn sydd ar y bwrdd. A phan fydd hynny'n digwydd, efallai y byddai'n syniad i Lywodraeth Lafur bleidleisio mewn gwirionedd o'n plaid ni pan maent yn meddwl fod gennym ni syniad da, yn hytrach na dweud dro ar ôl tro na ellir gwneud yr hyn yr ydym yn ei gynnig. Ond ar wahân i'r materion domestig hynny, mae her ddeddfwriaethol ddifrifol arall yn gysgod dros y Cynulliad hwn, y senedd hon yn y dyfodol. Mae Bil diddymu mawr Llywodraeth y DU yn bygwth caniatáu i San Steffan gipio pŵer oddi arnom. Un o ganlyniadau gadael yr Undeb Ewropeaidd yw y dylai pwerau a fframweithiau sy'n cael eu harfer ar hyn o bryd ar lefel yr UE ddychwelyd yn uniongyrchol i Gymru ac i'r gweinyddiaethau datganoledig eraill. Ond rydym yn gwybod o baragraff 4.2 o Bapur Gwyn y Bil diddymu mawr mai dim ond ymgynghori a wneir â'r gweinyddiaethau datganoledig ar y fframweithiau hynny. Yn wir, rhagwelodd fy nghydweithiwr Simon Thomas hyn yn ymateb Plaid Cymru i ddatganiad deddfwriaethol y llynedd. Dywedodd bryd hynny, y byddai gadael yr Undeb Ewropeaidd yn effeithio ar ddeddfwriaeth amgylcheddol a deddfwriaeth amaethyddol. Gwnaeth hefyd godi'r mater o ddyfodol taliadau fferm yr UE, sy'n cael eu cwmpasu gan ddeddfwriaeth. Mae'r polisi amaethyddol cyffredin yn dod o dan bedwar rheoliad sylfaenol ac mae Gweinidogion Cymru yn cael eu hawdurdodi i roi effaith i reoliadau'r PAC. Ateb Plaid Cymru i'r her ddeddfwriaethol hon yw Bil parhad, a gynigiwyd gyntaf gan Steffan Lewis AC o Blaid Cymru fis Tachwedd diwethaf. Mae Llywodraeth Cymru wedi cymeradwyo'r egwyddor hon, ond y cam nesaf yw gwneud iddo ddigwydd. Nodaf fod y Prif Weinidog yn dal Bil parhad yn ôl fel offeryn y gellid ei ddefnyddio os bydd Llywodraeth y DU yn torri ar ein pwerau datganoledig. Ond fe allai ac fe ddylai Bil parhad gael ei gyflwyno yn ddi-oed. Gellid ei weithredu fel mesur rhagweithiol i roi rhywfaint o drosoledd i Gymru. Mae'r Cynulliad hwn eisoes wedi cymeradwyo'r egwyddor. Gallai Bil parhad mewn ymateb i Lywodraeth y DU yn wir fod yn rhy ychydig, yn rhy hwyr. Felly, byddwn yn annog y Prif Weinidog i fod yn fwy pendant ar hyn; i fod yn gyflymach ac yn fwy ystwyth wrth ymateb i'r sefyllfa wleidyddol gymhleth yn y DU; i edrych eto ar y penderfyniad i ddal y Bil parhad yn ôl, ac yn awr, i ystyried ei gyflwyno cyn gynted ag sy'n bosibl.