English: I'd like to just endorse the fact of the anticipation and welcome for this draft plan, which my colleagues have mentioned here today. I do also regret the delay in its publication, given that the Welsh Government has had the ability to develop a plan-led approach to the management of our seas since the introduction of the Marine and Coastal Access Act 2009, and despite calls from previous committees for the development of this plan to be prioritised. To date, we note that the management and regulation of our marine environment has been uncoordinated, and mostly done on an ad hoc, sector by sector basis. So, naturally, we do welcome the potential for a more co-ordinated approach to marine management going forward. With regard to the environment, the UK marine policy statement dictates that marine planning must adopt an ecosystem-based approach, balancing economic growth and conservation. In particular, we know that the plan must support the UK vision for clean, healthy, safe, productive and biologically diverse oceans and seas. It's rather interesting that I'm with colleagues here today who were in the Petitions Committee this morning, and we find that all the debate and concerns now about the Hinkley waste in Cardiff here - that there hasn't been any assessment carried out about the impact of that on marine life, and that causes me much concern. Further, under the Environment (Wales) Act 2016, there is a requirement for the plan to support the development of sustainable management of natural resources. Yet, as we have noted, this document, after eight years of development, does not offer the insight, the scope and the detail that we would hope. In my own constituency, I have a number of specific concerns in relation to marine management, and I'm really proud to represent a constituency that is very rich in abundance of marine life. I would advise anyone, if you are interested in exactly what's under our seas, to obtain a copy of the photography that's been undertaken, the numerous books that Paul Kay has written, and/or even watch one of his films. The threat to seals and harbour porpoises around Angel Bay and the Little Orme from sea craft and leisure seekers was highlighted only last week with the sad instance of a mutilated harbour porpoise being washed ashore there. I'm proud to be the harbour porpoise champion for the Assembly. Additionally, fishermen in the area have reported diminishing stocks of Conwy mussels, and they have got a 100-year remarkable status, which needs to be protected and preserved. Yet, there is a worrying decline in levels of seeding year on year. Management of this unique stock has been poor, resulting in the closure of the beds earlier this year as a last-ditch resort. In such situations as this, neither the environment nor the economy benefit, so the balance being aimed for in this draft plan is being missed. Further along the north Wales coast, and still in my own constituency, concerns over the mass harvesting of razor clams at Llanfairfechan have been raised time and time again, and I would like to thank the Cabinet Secretary for her actions in actually putting a ban on those. That was action that you have meaningfully taken, and I am really appreciative of that. I have called for the Welsh Government to commission work through the School of Ocean Sciences at Bangor University to look at the impact of harvesting and salting on the species. How lucky are we to have such a university at Bangor. They are incredibly well renowned and recognised the world over, so use that resource. It is concerning, though, that we may be heading towards a last-ditch situation here, and so it is disappointing to note that the draft plan states that strategic resource areas cannot fully reflect site-specific detailed considerations. That's what true marine conservation is. I don't consider myself a marine conservationist per se, but I do really care about preserving our marine environment. We will be very foolish if we do not do so. Given the size of this document that's been mentioned, one would expect far more deliberation as regards our SRAs, yet they appear to have been developed purely based on technical and resource feasibility. Given that the plan notes that more than 50 protected sites important for wildlife could be impacted by its policies, I would like to seek assurances from the Cabinet Secretary that marine protected areas will not be undermined by this plan. So, whilst we do welcome the publication of this draft plan, I'll be watching to monitor the responses that come back in the consultation and look at identifying and recognising the sustainability needs of specific ecosystems, species and wildlife habitats. I look forward to the responses, and I look forward to working positively with the Cabinet Secretary to ensure that we get a plan that really works for Wales and for our marine environment.
Welsh: Hoffwn ategu'r ffaith y bu disgwyl hir a chroeso mawr i'r cynllun drafft hwn, fel y mae fy nghyd-Aelodau wedi'i grybwyll yma heddiw. Ac rwyf hefyd yn gresynu'r oedi cyn ei gyhoeddi, o ystyried y bu modd i Lywodraeth Cymru ddatblygu dull o reoli ein moroedd a arweinir gan gynllun ers cyflwyno Deddf y Môr a Mynediad i'r Arfordir 2009, ac er gwaethaf galwadau gan bwyllgorau blaenorol i roi blaenoriaeth i ddatblygu'r cynllun hwn. Hyd yma, rydym yn nodi bod rheoli a rheoleiddio ein hamgylchedd morol wedi bod yn ddi-drefn, ac yn cael ei wneud yn bennaf ar sail ad hoc, fesul sector. Felly, yn naturiol, rydym yn croesawu'r potensial ar gyfer dull rheoli morol mwy cydgysylltiedig yn y dyfodol. O ran yr amgylchedd, mae datganiad polisi morol y DU yn mynnu bod yn rhaid i gynllunio morol fabwysiadu dull seiliedig ar ecosystemau, gan sicrhau cydbwysedd rhwng twf economaidd a chadwraeth. Yn benodol, rydym yn gwybod bod yn rhaid i'r cynllun gefnogi gweledigaeth y DU ar gyfer cefnforoedd a moroedd glân, iach, diogel, cynhyrchiol a biolegol amrywiol. Mae'n ddiddorol braidd fy mod gyda chyd-Aelodau yma heddiw a oedd yn y Pwyllgor Deisebau y bore yma, ac rydym yn canfod bod yr holl ddadl a phryderon bellach am wastraff Hinkley yng Nghaerdydd yma - na fu unrhyw asesiad am effaith hynny ar fywyd morol, ac mae hynny'n peri llawer o bryder imi. Ymhellach, o dan Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, mae gofyniad i'r cynllun helpu i reoli adnoddau naturiol mewn ffordd gynaliadwy. Eto, fel y nodwyd gennym, ar ôl wyth mlynedd o datblygu, nid yw'r ddogfen hon yn cynnig y mewnwelediad, y cwmpas na'r manylion y byddem yn gobeithio eu gweld. Yn fy etholaeth fy hun, mae gennyf nifer o bryderon penodol am reoli morol, ac rwy'n falch iawn i gynrychioli etholaeth sy'n gyfoethog iawn mewn bywyd morol o bob math. Byddwn yn cynghori unrhyw un, os oes gennych ddiddordeb yn beth yn union sydd o dan ein moroedd, i gael copi o ffotograffiaeth, neu'r nifer o lyfrau y mae Paul Kay wedi'u hysgrifennu a/neu hyd yn oed wylio un o'i ffilmiau. Tynnwyd sylw at y bygythiad i forloi a llamhidyddion harbwr o amgylch Bae Angel a Thrwyn y Fuwch gan gychod a cheiswyr hamdden dim ond yr wythnos diwethaf, gyda'r enghraifft drist o lamidydd wedi'i niweidio wedi ei olchi yn farw i'r lan yno. Rwy'n falch i fod yn hyrwyddwr llamhidydd yr harbwr ar gyfer y Cynulliad. Yn ogystal, mae pysgotwyr yn yr ardal wedi dweud bod stociau cregyn gleision Conwy yn lleihau, ac mae ganddynt statws rhyfeddol ers 100 mlynedd, ac mae angen eu diogelu a'u cadw. Ac eto, mae yna ostyngiad pryderus yn y lefelau o hadu flwyddyn ar ôl blwyddyn. Mae'r gwaith o reoli'r stoc unigryw hon wedi bod yn wael, gan arwain at gau gwelyau yn gynharach eleni fel ymgais olaf i'w diogelu. Mewn sefyllfaoedd o'r fath, nid yw'r amgylchedd na'r economi yn elwa, felly mae'r cydbwysedd yr anelir ato yn y cynllun drafft hwn yn cael ei golli. Ymhellach ar hyd arfordir y gogledd, ac yn dal i fod yn fy etholaeth i fy hun, mae pryderon am gynaeafu torfol ar gyllyll môr yn Llanfairfechan wedi eu codi dro ar ôl tro, a hoffwn ddiolch i Ysgrifennydd y Cabinet am ei gweithredoedd wrth roi gwaharddiad ar hynny. Roedd y rhain yn gamau a gymerwyd gennych mewn ffordd ystyrlon, ac rwy'n werthfawrogol iawn o hynny. Rwyf wedi galw ar Lywodraeth Cymru i gomisiynu gwaith drwy Ysgol Gwyddorau'r Cefnforoedd Prifysgol Bangor i edrych ar effaith cynaeafu a halltu ar y rhywogaethau. Rydym mor ffodus fod prifysgol o'r fath ym Mangor. Mae ganddynt enw da iawn a gaiff ei gydnabod ym mhedwar ban y byd, felly defnyddiwch yr adnodd hwnnw. Mae'n peri pryder, fodd bynnag, y gallem fod yn anelu tuag at sefyllfa funud olaf yma, ac felly mae'n siomedig nodi bod y cynllun drafft yn datgan na all ardaloedd adnoddau strategol adlewyrchu ystyriaethau manwl sy'n benodol i safle yn llawn. Dyna beth yw gwir gadwraeth forol. Nid wyf yn ystyried fy hun yn gadwraethwraig forol fel y cyfryw, ond rwyf yn poeni o ddifrif am warchod ein hamgylchedd morol. Byddwn yn ffôl iawn i beidio â gwneud hynny. O ystyried maint y ddogfen hon, testun sydd wedi'i grybwyll eisoes, byddai rhywun yn disgwyl llawer mwy o ystyriaeth o'n hardaloedd adfywio strategol, ac eto ymddengys eu bod wedi eu datblygu ar sail dichonoldeb technegol ac adnoddau yn unig. O gofio bod y cynllun yn nodi y gallai mwy na 50 o safleoedd gwarchodedig pwysig ar gyfer bywyd gwyllt gael eu heffeithio gan ei bolisïau, byddwn yn hoffi sicrwydd gan Ysgrifennydd y Cabinet na fydd ardaloedd morol gwarchodedig yn cael eu tanseilio gan y cynllun hwn. Felly, er ein bod yn croesawu'r cynllun drafft hwn, byddwn yn cadw llygad ac yn monitro ymatebion i'r ymgynghoriad ac yn edrych ar nodi a chydnabod anghenion cynaliadwyedd ecosystemau, rhywogaethau a chynefinoedd bywyd gwyllt penodol. Edrychaf ymlaen at yr ymatebion, ac edrychaf ymlaen at weithio'n gadarnhaol gydag Ysgrifennydd y Cabinet i sicrhau bod gennym gynllun sy'n gweithio mewn gwirionedd ar gyfer Cymru ac ar gyfer ein hamgylchedd morol.