English: Thank you very much for the statement, and I too am very pleased to mark today as an important day on the journey towards equality for women. The journey continues. It continues in trying to arrive at full equality in all aspects of life. It's a journey that's seen loss of life, and it continues to be a long and tiring journey. But I do believe that my generation of women is determined to give all support to the young female voices that are increasingly angry about the way that they're treated in modern Wales. This makes us as determined as ever to prioritise the need to achieve full gender equality, determined to take urgent action, and the need to place gender equality at the heart of the political agenda here in Wales. To turn to some specific issues in your statement, you mentioned a project to celebrate 100 prominent women in Wales in all aspects of public life. What exactly will the criteria be in compiling this list? And then what will the criteria be when commissioning the two statues? Will they depend entirely on who is most popular with the public in Wales or will there be other considerations as well? I'm slightly concerned that if popularity alone is going to be at the heart of this, that might cause some concerns. Then you talked about having two statues located in two different areas of Wales. I take it that those will be geographically separate areas and that the north and the north-west, for once, will be included in that. Turning to your grant scheme, I'm slightly concerned that there's a very tight timescale for applications for this grant pot, and it's not clear whether these grants can be used to eradicate some of the barriers facing women today. As well as remembering the past, we obviously still need to move things forward as well. As you know, getting more women to participate in public life in Wales at the level where important decisions are made is something that some of us here continue to campaign for. If we look at local government, we see that we are at a standstill, almost. There was almost no increase in the number of women elected in 2016, as compared to the previous election, and 28 per cent of councillors are women. It will take 82 years to achieve gender equality in councils in Wales at the present rate, and we can't wait that long. I believe, and I believe that you agree, that we must use a specific mechanism for this. Evidence worldwide shows that quotas are an effective way of getting more women into positions of influence. I know that I'm wandering into a debate that is going to happen tomorrow, but I do believe that we need to look seriously at this now. Eighty per cent of nations that have more than 30 per cent of women in Government use a quota of some kind, so clearly it does work. But, of course, quotas alone won't change the culture that's been dominated by men's needs for so long. Quotas won't eradicate sexual harassment, they won't get rid of daily belittlement and bullying on the basis of gender, they won't stop women from having to juggle caring duties and work, and they won't close the gender pay gap, and nor will they prevent domestic abuse and power-based violence. But quotas can lead to the structural changes needed in Wales to take us closer to equality. So, to come to a question, will the grants that you've announced today be able to be used to promote the cultural and structural change needed in Wales, so that we use this initial victory that we celebrate today by the suffragettes 100 years ago - so we use that victory deliberately for achieving full equality in modern Wales, so that it genuinely accelerates this process? So, can these grants be used for that purpose?
Welsh: Diolch yn fawr am y datganiad, ac rydw i hefyd yn falch iawn o nodi heddiw fel diwrnod pwysig ar y daith, beth bynnag, tuag at gydraddoldeb i fenywod. Ac mi ydym ni yn parhau ar y daith honno, yn parhau i geisio cyrraedd tuag at gydraddoldeb llawn ym mhob agwedd ar fywyd. Mae hi'n daith sydd wedi gweld colli bywydau, ac mae hi yn parhau i fod yn daith hir a blinderus. Ond rydw i yn credu fod fy ngenhedlaeth i o fenwyod yn benderfynol o roi pob cefnogaeth i'r lleisiau benywaidd iau sy'n gynyddol ddig am y ffordd maen nhw yn cael eu trin yn y Gymru gyfoes, ac yn ein gwneud ni yr un mor benderfynol ag erioed o roi blaenoriaeth i'r angen i gyrraedd cydraddoldeb rhywedd llawn, yn benderfynol o roi brys i'r gwaith ac o'r angen i roi cydraddoldeb rhywedd yng nghanol yr agenda gwleidyddol yma yng Nghymru. I droi at rai materion penodol yn eich datganiad chi, mi ydych yn sôn am brosiect i ddathlu'r 100 menyw sy'n dod i ben y rhestr yng Nghymru, ym mhob maes o fywyd cyhoeddus. Beth yn union fydd y meini prawf wrth fynd ati i lunio'r rhestr? Ac wedyn, beth fydd y meini prawf wrth gomisiynu'r ddau gerflun? A fydd o'n ddibynnol yn llwyr ar ba fenyw sydd fwyaf poblogaidd gan y cyhoedd yng Nghymru neu a oes ystyriaethau eraill hefyd? Rwyf tipyn bach yn bryderus os mai poblogrwydd yn unig sy'n mynd i fod wrth wraidd hyn. Wedyn, rydym ni'n sôn am gael dau gerflun wedi'u lleoli mewn dwy ardal wahanol o Gymru. Rwy'n cymryd y bydd y rheini yn ardaloedd daearyddol ar wahân, ac y bydd y gogledd ac efallai'r gogledd-orllewin am unwaith yn cael eu cynnwys yn hynny. Yn edrych ar eich cynllun grantiau chi, rwyf tipyn bach yn bryderus bod yna amserlen dynn iawn ar gyfer cyflwyno ceisiadau i'r pot grant yma. Nid yw'n glir a fydd modd defnyddio'r grantiau yma i geisio dileu rhai o'r rhwystrau sy'n wynebu menywod heddiw. Yn ogystal â chofio'r gorffennol, mae'n amlwg bod angen symud pethau ymlaen. Fel y gwyddoch chi, mae cael mwy o ferched i gyfranogi ym mywyd cyhoeddus Cymru, ar y lefelau ble mae penderfyniadau pwysig yn cael eu gwneud, yn rhywbeth y mae rhai ohonom ni fan hyn yn ymgyrchu amdano fo. Os edrychwn ni ar lywodraeth leol, rydym ni'n gweld ein bod ni wedi bod yn sefyll yn ein hunfan bron iawn: bron dim cynnydd yn y nifer o ferched a gafodd eu hethol yn 2016 o'i gymharu â'r etholiad cynt, a 28 y cant o gynghorwyr sydd yn fenywod. Fe wnaiff hi gymryd 82 o flynyddoedd i gyrraedd cydraddoldeb rhywedd yn y cynghorau yng Nghymru ar y raddfa rydym ni'n mynd arno ar hyn o bryd. Ni fedrwn ni ddim disgwyl mor hir â hynny. Mae'n rhaid, rwy'n credu, ac rwy'n meddwl eich bod chi'n cytuno, cyflwyno mecanwaith penodol. Mae tystiolaeth o bob rhan o'r byd yn dangos fod cwotâu yn ffordd effeithiol o gael mwy o fenywod mewn i swyddi o ddylanwad. Rwy'n gwybod fy mod i'n crwydro mewn i ddadl sy'n mynd i ddigwydd yma fory, ond rwyf yn credu bod angen i ni edrych o ddifrif rŵan. Mae 80 y cant o wledydd efo mwy na 30 y cant o ferched mewn Llywodraeth yn defnyddio cwota o ryw fath. Felly, yn amlwg, mae o yn gweithio. Ond, wrth gwrs, ni fydd cwotâu ar ben eu hunain ddim yn newid diwylliant sydd wedi ei ddominyddu gan ddynion ers cyhyd. Ni fydd cwotâu ddim yn dileu aflonyddu rhywiol, ddim yn cael gwared ar fychanu a bwlian dyddiol ar sail rhywedd, ddim yn stopio merched rhag jyglo dyletswyddau gofalu a gweithio, ddim yn dileu'r bwlch cyflogau, a ddim yn atal camdriniaeth ddomestig a thrais ar sail grym. Ond, fe all y cwotâu arwain at y newidiadau strwythurol sydd eu hangen yng Nghymru er mwyn ymgyraedd at gydraddoldeb. I ddod at gwestiwn ynghylch hynny: a fydd y grantiau yr ydych chi wedi eu cyhoeddi heddiw yn gallu cael eu defnyddio i hyrwyddo'r newid diwylliannol, strwythurol sydd ei angen yng Nghymru, fel ein bod ni'n defnyddio'r fuddugoliaeth gychwynnol rydym ni'n ei dathlu heddiw, gan y syffrajéts 100 mlynedd yn ôl - ein bod ni'n defnyddio'r fuddugoliaeth yn fwriadol ar gyfer ymgyrraedd at gydraddoldeb llawn yn y Gymru gyfoes, fel ein bod ni wir yn cyflymu'r broses yma? Felly, a ydy'r grantiau yma yn gallu cael eu defnyddio i'r pwrpas yna?