English: But, there is still much more to do. We have seen a shift in culture in terms of people sorting their waste and recycling at home, but this behaviour is not reflected when people are out and about, even when recycling bins are available. I am clear that our on-the-go recycling levels need to improve. In recent months, we have seen a rise in the public consciousness and community action when it comes to the need to tackle single-use plastic waste, thanks in large part to the BBC's Blue Planet programme. But long before that, back in January 2017, the Welsh Government commissioned the Eunomia report on extended producer responsibility - EPR for short. The researchers were asked to evaluate a range of methods to increase waste prevention and recycling and reduce litter. The focus was on six types of food and drink packaging, including drinks bottles and cans and single-use coffee cups. The summary report, published today, provides information on a range of options including deposit-return schemes, taxes or charges on single-use cups and changes to current EPR regulations. Since this report was commissioned, there have been developments at a UK level, and in some areas it makes sense for us to work together with DEFRA and the other devolved administrations. I am currently considering a UK-wide deposit-return scheme and will meet my counterparts from the UK and Scottish Governments about this issue next week. Any scheme must, of course, take account of the risks and benefits to existing provision and recycling levels and build on the work we have already done here in Wales. In addition, I am considering amendments to the producer responsibility obligations regulations so that producers and retailers pay a larger share of waste management costs. Messages from our recent stakeholder workshops will feed into this. We continue to work with HM Treasury on a UK single-use plastics tax. At the same time, we will continue to consider a tax, levy or charge on single-use beverage cups for Wales, as recommended in the Eunomia report. The mandatory use of reusable cups and a potential pilot is also something I am considering. Developing approaches on a UK-wide basis can be less complicated for consumers and better for businesses, who have told us they prefer this approach, particularly as we prepare for Brexit. We want to take a comprehensive, well-thought-out, long-term approach that has a positive long-term impact. The Eunomia study has helped paint a picture of what is best for Wales. Building on this work, further feasibility studies will be commissioned to assess how a deposit-return scheme might impact on municipal recycling performance and to look at the composition and sources of litter in Wales. The Volvo Ocean Race summit visits Cardiff in June and will focus the world's attention on what we are doing to tackle plastic in Wales. Last month, I announced that Wales will become the first Refill nation in the world. I know there has been much interest in this area from Members and I am working with Refill to further develop their app and work with Welsh businesses, charities and major events to help make Wales single-use plastic bottle free, with refill points and stations across the country. This will include work with Dŵr Cymru to build the Welsh brand, and develop a behavioural change campaign to help people see the value of our water, and make tap water the top choice for hydration. Today, I can announce that the Welsh Government has signed up to WRAP's UK plastics pact. This is a collaboration of Governments, businesses, local authorities, non-governmental organisations and consumers who are committed to playing their part in reducing the amount of plastic waste generated in the UK. WRAP Cymru, funded by the Welsh Government, is producing a plastics recycling route-map for Wales. This will recommend action to increase the use of recyclate in plastic manufactured in Wales. The £6.5 million circular economy capital investment fund for 2019-20 will contribute to this goal. I also announced last month an additional £15 million of capital funding over three years for the collaborative change programme. This will further improve local authority recycling collection systems and infrastructure, including for plastics. In the coming weeks, I will meet organisers of major events in Wales to increase the recycling of plastic and reduce the use of single-use plastics. But, I am clear we must practice what we preach on this, and I am committed to ensuring Welsh Government offices are single-use plastic free by the end of this Assembly term. We are already taking significant steps towards this. As a result of the 25p charge for the use of disposable cups, around 75 per cent of hot drinks sold in our canteens are sold in a reusable cup. We do not use plastic straws, stirrers or cutlery in our canteens. In addition, Welsh Government will continue to influence the broader public sector in Wales, for example through catering disposables procurement contracts across the Welsh Government estate, working with Value Wales. Later this year, I will consult on regulations to implement Part 4 of the Environment (Wales) Act 2016 that will require businesses and public sector bodies to separate different types of waste, just like households in Wales have been doing for years. This will significantly contribute to recycling rates in Wales, and it is only right that the onus is on all of us to take action. I make no apologies for our pride in our record on recycling and tackling waste in Wales. I want to take this opportunity to make clear my thanks to partners and public alike: without your hard work, commitment and enthusiasm we wouldn't be where we are today. Llywydd, I am keen to build on this success. We were the first in the UK to bring in a plastic carrier bag charge. We can lead the way once again and make Wales the first in the world when it comes to recycling. Diolch yn fawr.
Welsh: Ond, mae llawer mwy i'w wneud o hyd. Rydym ni wedi gweld newid diwylliant o ran pobl yn didoli eu gwastraff ac ailgylchu yn y cartref, ond ni chaiff yr ymddygiad hwn ei adlewyrchu pan fydd pobl yn mynd allan, hyd yn oed pan fo biniau ailgylchu ar gael. Rwyf yn glir bod angen gwella ein lefelau ailgylchu pan fyddwn ni allan. Yn ystod y misoedd diwethaf, rydym ni wedi gweld cynnydd yn ymwybyddiaeth y cyhoedd a gweithredu cymunedol o ran yr angen i fynd i'r afael â gwastraff plastig untro, o ganlyniad i raglen Blue Planet y BBC yn fwy na dim. Ond ymhell cyn hynny, yn ôl ym mis Ionawr 2017, comisiynodd Llywodraeth Cymru adroddiad Eunomia ar gyfrifoldeb estynedig cynhyrchwyr - EPR yn fyr. Gofynnwyd i'r ymchwilwyr werthuso amrywiaeth o ddulliau i gynyddu prosesau atal gwastraff ac ailgylchu a lleihau sbwriel. Cafwyd pwyslais ar chwe math o becynnau bwyd a diod, gan gynnwys poteli a chaniau diodydd a chwpanau coffi untro. Mae'r adroddiad crynhoi, a gyhoeddwyd heddiw, yn rhoi gwybodaeth am amrywiaeth o ddewisiadau, gan gynnwys cynlluniau dychwelyd blaendal, trethi neu gostau am gwpanau untro a newidiadau i'r rheoliadau EPR cyfredol. Ers comisiynu'r adroddiad hwn, bu datblygiadau ar lefel y DU, ac mewn rhai meysydd mae'n gwneud synnwyr i ni gydweithio â DEFRA a'r gweinyddiaethau datganoledig eraill. Ar hyn o bryd rwyf yn ystyried cynllun dychwelyd blaendal ledled y DU a byddaf yn cwrdd â fy nghymheiriaid o'r DU a Llywodraeth yr Alban ynglŷn â'r mater hwn yr wythnos nesaf. Wrth gwrs, mae'n rhaid i unrhyw gynllun ystyried risgiau a buddion y ddarpariaeth bresennol a lefelau ailgylchu ac adeiladu ar y gwaith yr ydym ni wedi'i wneud eisoes yma yng Nghymru. Hefyd, rwyf i'n ystyried diwygiadau i reoliadau rhwymedigaethau cyfrifoldeb cynhyrchwyr fel bod cynhyrchwyr a manwerthwyr yn talu cyfran fwy o gostau rheoli gwastraff. Bydd negeseuon o'n gweithdai rhanddeiliaid diweddar yn cyfrannu at hyn. Rydym yn parhau i weithio gyda Thrysorlys EM ar dreth plastig untro i'r DU. Ar yr un pryd, byddwn yn parhau i ystyried treth, ardoll neu godi tâl am gwpanau diod untro i Gymru, fel yr argymhellwyd yn adroddiad Eunomia. Mae defnydd gorfodol o gwpanau amldro a chynllun treialu posibl yn rhywbeth arall rwyf i'n ei ystyried. Gall datblygu dulliau gweithredu ar lefel y DU gyfan fod yn llai cymhleth i ddefnyddwyr ac yn well i fusnesau, sydd wedi dweud wrthym fod yn well ganddyn nhw'r dull hwn, yn arbennig wrth i ni baratoi ar gyfer Brexit. Rydym ni'n dymuno sefydlu dull cynhwysfawr, wedi'i chynllunio, hirdymor sy'n arwain at effaith hirdymor gadarnhaol. Mae astudiaeth Eunomia wedi helpu i greu darlun o'r hyn sydd orau i Gymru. Drwy adeiladu ar y gwaith hwn, caiff astudiaethau dichonoldeb eraill eu comisiynu i asesu sut y gallai cynllun dychwelyd blaendal effeithio ar berfformiad ailgylchu trefol ac i edrych ar gyfansoddiad a ffynonellau sbwriel yng Nghymru. Mae uwchgynhadledd Ras Hwylio Volvo yn ymweld â Chaerdydd ym mis Mehefin, a bydd yn hoelio sylw'r byd cyfan ar yr hyn yr ydym ni'n ei wneud i fynd i'r afael â phlastig yng Nghymru. Fis diwethaf, cyhoeddais mai Cymru fydd y wlad Ail-lenwi gyntaf yn y byd. Rwy'n gwybod y bu llawer o ddiddordeb yn y maes hwn gan yr Aelodau ac rwyf yn gweithio gydag Ail-lenwi i ddatblygu ap a gweithio gyda busnesau Cymru, elusennau a digwyddiadau mawr i helpu i glirio poteli plastig untro o Gymru, drwy osod mannau a gorsafoedd ail-lenwi ledled y wlad. Bydd hyn yn cynnwys gweithio gyda Dŵr Cymru i adeiladu brand Cymreig, a datblygu ymgyrch newid ymddygiad i helpu pobl i weld gwerth ein dŵr, a gwneud dŵr o'r tap yn ddewis cyntaf ar gyfer diod. Heddiw, gallaf gyhoeddi bod Llywodraeth Cymru wedi llofnodi cytundeb plastigau y DU WRAP. Cydweithrediad yw hwn rhwng Llywodraethau, busnesau, awdurdodau lleol, sefydliadau anllywodraethol a defnyddwyr sydd wedi ymrwymo i chwarae eu rhan i leihau faint o wastraff plastig a gynhyrchir yn y DU. Mae WRAP Cymru, a ariennir gan Lywodraeth Cymru, yn llunio map llwybr ailgylchu plastigau i Gymru. Bydd hyn yn argymell camau gweithredu i gynyddu'r defnydd o ddeunydd ailgylchu mewn plastig a weithgynhyrchwyd yng Nghymru. Bydd y gronfa buddsoddi cyfalaf economi gylchol gwerth £6.5 miliwn ar gyfer 2019-20 yn cyfrannu at y nod hwn. Cyhoeddais hefyd fis diwethaf £15 miliwn ychwanegol o gyllid cyfalaf dros dair blynedd ar gyfer y rhaglen newid cydweithredol. Bydd hyn yn gwella seilwaith a systemau casglu ailgylchu awdurdodau lleol ymhellach, gan gynnwys ar gyfer plastigau. Yn ystod yr wythnosau nesaf, byddaf yn cwrdd â threfnwyr digwyddiadau mawr yng Nghymru i gynyddu prosesau ailgylchu plastig a lleihau'r defnydd o blastig untro. Ond, rwyf yn glir bod yn rhaid i ni weithredu ar ein geiriau, ac rwyf i wedi ymrwymo i sicrhau nad oes plastig untro i'w weld yn swyddfeydd Llywodraeth Cymru erbyn diwedd tymor y Cynulliad hwn. Rydym ni eisoes yn cymryd camau sylweddol tuag at hyn. O ganlyniad i'r tâl o 25c ar gyfer defnyddio cwpanau untro, gwerthir rhyw 75 y cant o'r diodydd poeth yn ein ffreuturau mewn cwpanau amldro. Nid ydym yn defnyddio gwellt, trowyr na chyllyll a ffyrc plastig yn ein ffreuturau. Hefyd, bydd Llywodraeth Cymru yn parhau i ddylanwadu ar y sector cyhoeddus ehangach yng Nghymru, er enghraifft drwy ddarparu contractau caffael deunyddiau tafladwy yn holl adeiladau Llywodraeth Cymru, drwy weithio gyda Gwerth Cymru. Yn ddiweddarach eleni, byddaf yn ymgynghori ar reoliadau i weithredu Rhan 4 o Ddeddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, a fydd yn ei gwneud hi'n ofynnol i fusnesau a chyrff y sector cyhoeddus wahanu'r gwahanol fathau o wastraff, yn union fel y mae aelwydydd yng Nghymru yn ei wneud ers blynyddoedd. Bydd hyn yn cyfrannu'n sylweddol at gyfraddau ailgylchu yng Nghymru, ac mae'n briodol bod y cyfrifoldeb ar bob un ohonom i weithredu. Nid wyf yn ymddiheuro am ein balchder yn ein henw da o ran ailgylchu a mynd i'r afael â gwastraff yng Nghymru. Hoffwn fanteisio ar y cyfle hwn i fynegi fy niolch yn glir i bartneriaid a'r cyhoedd fel ei gilydd: heb eich gwaith caled, eich ymrwymiad a'ch brwdfrydedd chi, ni fyddem ni lle'r ydym ni heddiw. Llywydd, rwyf yn awyddus i adeiladu ar y llwyddiant hwn. Ni oedd y cyntaf yn y DU i gyflwyno tâl am fagiau siopa plastig. Gallwn arwain y ffordd unwaith eto a rhoi Cymru ar y blaen yn y byd o ran ailgylchu. Diolch yn fawr.