English: I'm pleased to take part in this debate. It's important that we have strong local government in Wales, and of course we've got some great examples of local authorities that are working for all of the people who live in those local authority areas, including, of course, Monmouthshire County Council in particular. We all know that there have been significant pressures on public finances across the board in recent years, because of the legacy of the previous Labour Government, and that has provided significant challenges to local authorities in terms of making things go further with the limited resources that they have. But I have to say that some of our rural local authorities have struggled particularly to meet these challenges because of the unfair local government funding formula that we have here in Wales. I think it should come as no surprise to us, therefore, that in terms of things like school closures, we've seen more closures in rural local authorities than in other parts of Wales. In fact, since 2006, there have 157 primary school closures in Wales, and 95 of those - 60 per cent - have been in rural local authorities. So, the figures simply speak for themselves. Now, of course, it's not just our schools. We've also seen massive reductions in other services. We've got the great accolade of being one of the best performing recycling nations in the world, and that's something of which I am very proud, and many homeowners and businesses have worked with local authorities to deliver those stunning results. But you have to take the public with you when you're making significant changes to waste collection regimes, and I think that some local authorities now are beginning to step too far as a result of the financial pressures that they are faced with in reducing their waste collection services. Just look at local authorities like Conwy, for example, at the moment, where 10,000 households in that local authority area are now facing four-weekly bin collections - extremely unpopular, leading to an increase in fly-tipping, leading to an increase in litter, making the environment look very unattractive, and potential public health risks associated with things like clinical waste and pet waste in people's bins for long periods of time. You can see that these sorts of financial pressures, because of that unfair rural element of the funding formula, are leading to real problems in some of our local authorities. There are different ways to deliver services, and one of the positive things that's taking place in my own constituency is the business improvement district that we have now in the Colwyn Bay area, where you have businesses there that are working to add value to the work that the local authority is doing to improve the fortunes of the Bay of Colwyn, working collaboratively with the chamber of trade, with the voluntary organisations in the Bay of Colwyn and, indeed, with other stakeholders like the town and community councils that represent that area to deliver some real improvements in the town. It's early days; the business improvement district was only established on 1 April 2016, but already there are some green shoots that I think are looking very promising for the future of Colwyn Bay. That is one of the things that I believe will drive the renaissance that's taken place in the town in recent years. Those sorts of collaborations are things that I would very much like to see more of. I wonder, Cabinet Secretary, in your response to today's debate, whether you can tell us whether there are any more strategic things that the Welsh Government might be able to do in order to promote that sort of positive engagement and collaboration between the businesses in our communities across Wales and indeed local authorities, whether they be the unitary authorities or indeed the minor authorities too.
Welsh: Rwy'n falch o gymryd rhan yn y ddadl hon. Mae'n bwysig fod gennym lywodraeth leol gref yng Nghymru, ac wrth gwrs mae gennym enghreifftiau gwych o awdurdodau lleol sy'n gweithio ar ran yr holl bobl sy'n byw yn ardaloedd yr awdurdodau lleol hynny, gan gynnwys, wrth gwrs, Cyngor Sir Fynwy yn arbennig. Rydym i gyd yn gwybod bod pwysau sylweddol wedi bod ar gyllid cyhoeddus yn gyffredinol dros y blynyddoedd diwethaf, oherwydd etifeddiaeth y Llywodraeth Lafur flaenorol, ac mae hynny wedi creu heriau sylweddol i awdurdodau lleol o ran gwneud i bethau fynd ymhellach gyda'r adnoddau cyfyngedig sydd ganddynt. Ond rhaid i mi ddweud bod rhai o'n hawdurdodau lleol gwledig wedi cael trafferth arbennig i oresgyn yr heriau hyn oherwydd y fformiwla ariannu llywodraeth leol annheg sydd gennym yma yng Nghymru. Nid wyf yn credu ei bod yn syndod i ni, felly, o ran pethau fel cau ysgolion, ein bod wedi gweld mwy o ysgolion yn cau mewn awdurdodau lleol gwledig nag mewn rhannau eraill o Gymru. Yn wir, ers 2006, caewyd 157 ysgol gynradd yng Nghymru, ac roedd 95 o'r rheini - 60 y cant - mewn awdurdodau lleol gwledig. Felly, mae'r ffigurau'n siarad drostynt eu hunain. Nawr, nid yw'n ymwneud yn unig â'n hysgolion. Rydym hefyd wedi gweld gostyngiadau enfawr mewn gwasanaethau eraill. Ni sydd â'r anrhydedd mawr o fod yn un o'r gwledydd sy'n perfformio orau yn y byd ym maes ailgylchu, ac mae hynny'n rhywbeth rwy'n falch iawn ohono, ac mae llawer o berchnogion tai a busnesau wedi gweithio gydag awdurdodau lleol i sicrhau'r canlyniadau trawiadol hynny. Ond rhaid i chi fynd â'r cyhoedd gyda chi pan fyddwch yn gwneud newidiadau sylweddol i'r trefniadau casglu gwastraff, a chredaf fod rhai awdurdodau lleol bellach yn dechrau camu'n rhy bell o ganlyniad i'r pwysau ariannol y maent yn eu hwynebu i leihau eu gwasanaethau casglu gwastraff. Edrychwch ar awdurdodau lleol fel Conwy, er enghraifft, ar hyn o bryd, lle y mae 10,000 o gartrefi ardal yr awdurdod lleol hwnnw bellach yn wynebu casgliadau bob pedair wythnos - sy'n hynod o amhoblogaidd, yn arwain at gynnydd mewn tipio anghyfreithlon, yn arwain at gynnydd mewn sbwriel, a gwneud i'r amgylchedd edrych yn anatyniadol, gyda pheryglon posibl i iechyd y cyhoedd yn gysylltiedig â phethau fel gwastraff clinigol a gwastraff anifeiliaid anwes ym miniau pobl am gyfnodau hir o amser. Gallwch weld bod y mathau hyn o bwysau ariannol, oherwydd elfen wledig annheg y fformiwla ariannu, yn arwain at broblemau go iawn yn rhai o'n hawdurdodau lleol. Ceir gwahanol ffyrdd o ddarparu gwasanaethau, ac un o'r pethau cadarnhaol sy'n digwydd yn fy etholaeth i yw'r ardal gwella busnes sydd gennym yn awr yn ardal Bae Colwyn, lle y mae gennych fusnesau'n gweithio i ychwanegu gwerth at y gwaith y mae'r awdurdod lleol yn ei wneud i wella rhagolygon Bae Colwyn, gan weithio ar y cyd gyda'r siambr fasnach, gyda'r mudiadau gwirfoddol ym Mae Colwyn ac yn wir, gyda rhanddeiliaid eraill fel y cynghorau tref a chymuned sy'n cynrychioli'r ardal honno i gyflwyno gwelliannau go iawn yn y dref. Mae'n ddyddiau cynnar; ar 1 Ebrill 2016 y cafodd yr ardal gwella busnes ei sefydlu, ond eisoes mae peth twf gwyrdd y credaf ei fod yn edrych yn addawol iawn ar gyfer dyfodol Bae Colwyn. Dyna un o'r pethau y credaf y bydd yn gyrru'r adfywiad sydd wedi digwydd yn y dref dros y blynyddoedd diwethaf. Mae cydweithredu o'r fath yn rhywbeth y byddwn yn falch iawn o weld mwy ohono. Tybed, Ysgrifennydd y Cabinet, yn eich ymateb i'r ddadl heddiw, a allwch ddweud wrthym a oes unrhyw bethau mwy strategol y gallai Llywodraeth Cymru eu gwneud er mwyn hyrwyddo'r math hwnnw o ymgysylltu cadarnhaol a chydweithio rhwng y busnesau yn ein cymunedau ledled Cymru, ac awdurdodau lleol yn wir, boed yn awdurdodau unedol neu'n wir yr awdurdodau llai hefyd.